Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 449 2893002 2857880 2026-04-12T07:07:39Z Sobaka 328 /* Geboortes */ byvoeg 2893002 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Colin_F_Steyn.jpg|teks=Colin Steyn, oorlede 23 April 1959}} Die '''jaar 1959''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 59ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – In [[Kuba]] word [[Fulgencio Batista]] deur [[Fidel Castro]] omvergewerp. * [[3 Januarie]] – [[Alaska]] word die 49ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]]. * [[4 Januarie]] – Die [[Sowjet]]-[[ruimtetuig]] [[Loena-ruimteprogram|Loena 1]] vlieg verby die [[maan]]. * [[3 Maart]] – Die onbemande Amerikaanse ruimtetuig, [[Pioneer 4]] word lanseer. * [[9 Maart]] – Die wêreld se topverkoper-[[pop]], [[Barbie]], word vir die eerste keer in [[New York Stad|New York]] verkoop. * [[10 Maart]] – Die [[Tibet|Tibetaanse]] [[Tenzin Gyatso|opstand]] in [[Lhasa]]. * [[9 April]] – [[Nasa]] kondig die [[Mercury Sewe]] aan. * [[25 April]] – Die eerste persoon, wat nou erken word as ’n pasiënt met [[VIGS]], word in ’n hospitaal opgeneem. * [[4 Mei]] – Die eerste [[Grammy]] toekennings aangekondig. * [[8 Junie]] – Die vuurpylaangedrewe vliegtuig [[North American X-15]] voltooi sy nooiensvlug. * [[21 Augustus]] – [[Hawaii]] word die 50ste deelstaat van die Verenigde State. * [[7 Oktober]] – Die Sowjet-ruimtetuig Loena 3 neem die eerste foto’s van die agterkant van die maan. * [[16 November]] – Tydens die eerste toets van die [[Excelsior-projek]] spring [[Joseph Kittinger]] op 'n hoogte van 23&nbsp;300&nbsp;m uit 'n gondel, en oorleef dit. * [[30 Desember]] – [[USS George Washington (SSBN-598)|USS ''George Washington'']], Amerika se eerste ballistiese [[kernaangedrewe]] [[duikboot]], word in diens gestel. == Geboortes == * Onbekend – [[Marc Tritsmans]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[digter]]. * [[22 Januarie]] – [[James Phillips]], alias Bernoldus Niemand, Suid-Afrikaanse rocksanger en liedjieskrywer († [[1995]]). * [[3 Februarie]] – [[Chan Santokhi]], [[Suriname|Surinaamse]] politikus. * [[8 Februarie]] – [[Mauricio Macri]], Argentynse ingenieur, sakeman, politikus en staatspresident (2015 – 2019). * [[8 Februarie]] – [[Steve Swart]], politikus en [[lid van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] vir die [[Afrika Christen Demokratiese Party]]. * [[14 Februarie]] – [[Renée Fleming]], Amerikaanse operasopraan. * [[11 Maart]] – [[Nina Hartley]], Amerikaanse porno-aktrise. * [[16 Maart]] – [[Tito Mboweni]], agtste Goewerneur van die [[Suid-Afrikaanse Reserwebank]], later minister van finansies († [[2024]]). * [[25 Maart]] – [[Fredi Nest]], Afrikaanse sanger († [[2015]]). * [[30 Maart]] – [[Maggie Baird]], Amerikaanse aktrise. * [[15 April]] – [[Emma Thompson]], Britse akteur. * 15 April – [[Thomas F. Wilson]], Amerikaanse akteur. * [[3 Mei]] – [[David Ball]], Britse vervaardiger en elektroniese [[musikant]] († [[2025]]). * [[4 Mei]] – [[Jill Bolte Taylor]], Amerikaanse neuroanatomis, skrywer en openbare spreker. * [[11 Mei]] – [[Jimmy Abbott]], Suid-Afrikaanse [[swaargewig]][[boks]]er, rofstoeier en latere evangelis († [[2021]]). * [[1 Junie]] – [[Martin Brundle]], Britse [[Formule Een]]-renjaer. * [[4 Junie]] – [[Jannie Breedt]], Suid-Afrika se een-en-veertigste [[Springbokkaptein]]. * [[9 Junie]] – [[Benny Gantz]], Israelse generaal en politikus. * [[26 Junie]] – [[Connie September]], Suid-Afrikaanse politikus, voormalige kabinetsminister. * [[1 Julie]] – [[Albert Fritz]], Suid-Afrikaanse politikus, afgesette Wes-Kaapse provinsiale minister van gemeenskapsveiligheid. * [[5 Julie]] – [[Derrick America]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[8 Julie]] – [[Tom Egeland]], Noorse skrywer en joernalis. * [[9 Julie]] – [[Bart de Graaff (skrywer)|Bart de Graaff]], Nederlandse skrywer († [[2024]]). * [[26 Julie]] – [[Kevin Spacey]], Amerikaanse akteur. * [[31 Julie]] – [[Andrew Marr]], Britse joernalis, tv-aanbieder en politieke kommentator. * [[9 Augustus]] – [[Michael Kors]], Amerikaanse modeontwerper. * [[10 Augustus]] – [[Rosanna Arquette]], [[Amerikaanse]] aktrise, regisseuse, en vervaardiger. * [[21 Augustus]] – [[Margaret Gardiner]], Suid-Afrikaanse skoonheidskoningin en joernalis. * [[26 Augustus]] – [[Herman Mashaba]], Suid-Afrikaanse entrepreneur, politikus en president van ActionSA. * [[27 Augustus]] – [[Gerhard Berger]], Oostenrykse Formule Eenrenjaer. * [[29 Augustus]] – [[Eddi Reader]], Skotse sangeres en liedjieskryfster. * [[6 September]] – [[Naveen Jain]], Indiër-Amerikaanse sakebestuurder, entrepreneur, en die stigter en voormalige uitvoerende hoof van InfoSpace. * [[9 Oktober]] – [[Boris Nemtsof]], Russiese wetenskaplike, staatsman en liberale politikus († 2015). * [[15 Oktober]] – [[Sarah, Hertogin van York]], gewese vrou van [[Prins Andrew, Hertog van York|Prins Andrew]]. * [[22 Oktober]] – [[Todd Graff]], Amerikaanse akteur en skrywer. * [[24 Oktober]] – [[Brad Johnson (akteur, gebore 1959)|Brad Johnson]], Amerikaanse akteur († [[2022]]). * [[28 Oktober]] – [[Lawrence Scarpa]], Amerikaanse argitek. * [[29 Oktober]] – [[John Magufuli]], Tanzaniese president († 2021). * [[10 November]] – [[Marthinus van Schalkwyk]], Suid-Afrikaanse politikus, gewese minister van toerisme. * [[12 November]] – [[Lip-Bu Tan]], Amerikaanse sakebestuurder. * [[18 November]] – [[Christine Barkhuizen le Roux]], [[Afrikaanse digter]] en skryfster van kortverhale en romans († [[2020]]). * [[20 November]] – [[Orlando Figes]], Britse [[geskiedkundige]] en skrywer. * [[22 Desember]] – [[Johann de Lange]], Afrikaanse digter († [[2025]]). * [[25 Desember]] – [[Thandi Modise]], Suid-Afrikaanse politikus, voormalige [[Speaker van die Nasionale Vergadering]]. * [[31 Desember]] – [[Val Kilmer]], Amerikaanse akteur († [[2025]]). == Sterftes == * [[29 Januarie]] – [[Pauline Janet Smith]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1882]]). * [[1 Februarie]] – [[Madame Sul-Te-Wan]], Amerikaanse aktrise (* [[1873]]). * [[7 Februarie]] – [[Daniël François Malan]], politikus en staatsman, Eerste Minister van Suid-Afrika (* [[1874]]). * [[9 April]] – [[Frank Lloyd Wright]], Amerikaanse argitek (* [[1867]]). * [[23 April]] – Dr. [[Colin Steyn]], regsgeleerde, kabinetsminister en laaste [[Vrystaat]]se Volksraadslid van die [[Verenigde Party]] (* [[1887]]). * [[16 Mei]] – [[Elisha Scott]], [[Noord-Ierland|Noord-Ierse]] sokkerdoelwagter en afrigter (* [[1894]]). * [[20 Junie]] – [[Hitoshi Ashida]], Japannese politikus en [[Eerste minister van Japan]] in 1948 (* [[1887]]). * [[9 Julie]] – [[T.P.N. Coetsee]], Suid-Afrikaanse politikus en merinoteler (* [[1874]]). * [[15 Julie]] – [[Ernest Bloch]], Amerikaanse [[komponis]] van Switserse afkoms (* [[1880]]). * [[28 Augustus]] – [[Bohuslav Martinů]], Tsjeggiese komponis (* [[1890]]). * [[11 Oktober]] – [[Oswald Pirow]], Suid-Afrikaanse politikus en regsgeleerde (* [[1890]]). * [[16 Oktober]] – [[George C. Marshall]], 'n Amerikaanse vyfster-generaal (* [[1880]]). * [[18 Oktober]] – [[Casparus de Wet]], Gereformeerde predikant, hoogleraar en skrywer (* [[1887]]). * [[29 Oktober]] – [[Edith Clarke]], 'n Amerikaner en die eerste vroulike elektriese [[ingenieur]] (* [[1883]]). * [[25 November]] – [[E.G. Jansen]], Suid-Afrikaanse politikus en agste [[Goewerneur-generaal van Suid-Afrika]] (* [[1881]]). * [[15 Desember]] – Dr. [[Louis Viljoen Rex]], predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] en actuarius van die Sinode van die Tvl-Suidstreek (* [[1907]]). * [[29 Desember]] – [[Leila Reitz]], eerste vrou in Suid-Afrika se Volksraad (* [[1887]]). [[Kategorie:1959| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] b9a3wv7xvopqgse3lmyqp128xdjmdgn 0 560 2893088 2533390 2026-04-12T11:36:55Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ * [[8 Junie]] – [[Gerard Manley Hopkins]], Britse digter en priester (* [[1844]]). 2893088 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|teks=Die Eiffel-toring}} Die '''jaar 1889''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 89ste jaar van die [[19de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. [[Lêer:TourEiffel(Paris).JPG|duimnael| Die Eiffeltoring]] == Gebeure == * [[31 Maart]] – Die [[Eiffel-toring]] word in [[Parys]] ingewy. * [[2 Mei]] – [[Menelik II]], Keiser van [[Ethiopië]], teken 'n verdrag met [[Italië]], wat Ethiopië beheer gee oor [[Eritrea]]. * [[29 Oktober]] – Die ''[[British South Africa Company]]'' word gestig met [[Cecil John Rhodes]] as besturende direkruer. * [[2 November]] – [[Noord-Dakota|Noord-]] en [[Suid-Dakota]] word die 39ste en 40ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstate]] van die [[Verenigde State]]. * [[4 November]] – Die meerderheid van die [[Ethiopië|Ethiopiese]] adelstand sweer trou aan [[Menelik II|Menelek van Shoa]] wat lei tot sy kroning as [[keiser]]. * [[8 November]] – [[Montana]] word die 41ste deelstaat van die Verenigde State. * [[11 November]] – [[Washington (deelstaat)|Washington]] word die 42ste deelstaat van die Verenigde State. == Geboortes == * [[21 Februarie]] – [[Pieter van der Byl]], Suid-Afrikaanse kabinetsminister van die [[Verenigde Party]] († [[1975]]). * [[16 Maart]] – [[Reggie Walker]], Suid-Afrikaanse atleet († [[1951]]). * [[4 April]] – [[Henry Fagan]], Suid-Afrikaanse skrywer, politikus, regter en joernalis († [[6 Desember]] [[1963]]). * [[15 April]] – [[Tom Naudé]], [[Suid-Afrika]]anse politikus en waarnemende [[Staatspresident van Suid-Afrika]] (1967–1968) († [[1969]]). * [[16 April]] – [[Charlie Chaplin]], Britse [[akteur]], [[skrywer]] en rolprentvervaardiger († [[1977]]). * [[20 April]] – [[Adolf Hitler]], Duitse politikus en diktator († [[1945]]). * [[26 April]] – [[Ludwig Wittgenstein]], Oostenryks-Britse filosoof († [[1951]]). * [[25 Mei]] – [[Günther Lütjens]], Duitse admiraal († 1941) * [[25 Mei]] – [[Igor Sikorsky]], Russiese ingenieur wat [[helikopter]]s en [[vliegtuie]] gebou het († [[1972]]). * [[5 Julie]] – [[Jean Cocteau]], [[Franse]] kunstenaar († [[1963]]). * [[14 September]] – [[Leon Maré]], Afrikaanse skrywer en [[Hertzogprys]]wenner vir prosa († [[1983]]). * [[14 Oktober]] – [[Hagar Brown]], ontvoeringsslagoffer, taxi-eienaar en slagoffer van die Duitse [[Nazi]]-bewind se mediese eksperimente († [[1940]]). * [[10 November]] – [[Claude Rains]], Amerikaanse akteur († [[1967]]). * [[14 November]] – [[Jawaharlal Nehru]], Indiese politikus, eerste staatshoof († [[1964]]). * [[20 November]] – [[Edwin Hubble]], Amerikaanse sterrekundige († [[1953]]). * [[25 Desember]] – [[Sarah Goldblatt]], Suid-Afrikaanse joernalis en onderwyseres († [[1975]]). == Sterftes == * [[8 Februarie]] – [[Hercules Crosse Jarvis]], derde [[burgemeester]] van [[Kaapstad]] (* [[1802]]). * [[8 Junie]] – [[Gerard Manley Hopkins]], Britse digter en priester (* [[1844]]). * [[11 Oktober]] – [[James Prescott Joule]], Engelse fisikus (* [[1818]]). * [[6 Desember]] – [[Jefferson Davis]], die enigste president van die [[Gekonfedereerde State van Amerika]] gedurende die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] (* [[1808]]). * [[12 Desember]] – [[Robert Browning]], Engelse digter (* [[1812]]). [[Kategorie:19de eeu]] [[Kategorie:1889]] fq7i0yo708k7p3fplzefo8m0dpo5lpe 0 612 2893086 2464722 2026-04-12T11:35:05Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Gerard Manley Hopkins]], Britse digter en priester († [[1889]]). 2893086 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=|teks=Oorstroming van [[Florence]] in 1844}} Die '''jaar 1844''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Maandag]] begin het. Dit was die 44ste jaar van die [[19de eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[22 Januarie]] – [[Pous Gregorius XVI]] stel drie nuwe kardinale aan waaronder Antonio Maria Cagiano de Azevedo, ouditeur-generaal van Apostoliese Kamer. * [[23 Mei]] – [[Samuel Morse]] stuur die eerste [[telegram]] via sy elektriese [[telegraaf]]. * [[6 Junie]] – George Williams stig die [[YMCA]] in [[Londen]]. * [[22 Julie]] – Pous Gregorius XVI stel vyf nuwe kardinale aan, waaronder Domenico Carafa della Spina di Traetto, aartsbiskop van Benevento. * 24–26 September – Op die ''St George’s Cricket Club'' in [[New York]] speel die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] en [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] in die eerste internasionale [[krieket]]wedstryd; Kanada wen met 22 lopies. == Geboortes == * [[20 Februarie]] – [[Ludwig Boltzmann]], Oostenrykse wis- en natuurkundige († [[1906]]). * [[14 Maart]] – [[Umberto I van Italië|Umberto I]], koning van [[Italië]] († [[1900]]). * [[22 Maart]] – [[Sarah Bernhardt]], Franse toneelspeler en rolprentaktrise († [[1923]]). * [[16 April]] – Anatole France, wenner van die [[Nobelprys vir Letterkunde]] [[1921]] († [[1924]]). * [[22 April]] – [[Andries Stockenstrom (regter)|Andries Stockenstrom]], regter en Prokureur-generaal († [[1880]]). * [[28 Julie]] – [[Gerard Manley Hopkins]], Britse digter en priester († [[1889]]). * [[6 Augustus]] – [[Alfred, Hertog van Sakse-Koburg en Gotha]], tweede seun van koningin [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] († [[1900]]). * [[17 Augustus]] – [[Menelik II]], keiser van [[Ethiopië]] († [[1913]]). * [[5 Oktober]] – [[Francis William Reitz]], President van die [[Vrystaat]] († [[1934]]). * [[15 Oktober]] – [[Friedrich Nietzsche]], Duitse filosoof en filoloog († 1900). * [[28 Oktober]] – [[Thomas Upington]], vierde eerste minister van die [[Kaapkolonie]] († [[1898]]). * 3/4 [[November]] – [[Mehmet V]], sultan van die [[Ottomaanse Ryk]] († [[1918]]). == Sterftes == * [[2 Mei]] – [[William Thomas Beckford]], Engelse roman- en reisskrywer (* [[1760]]) * [[27 Junie]] – [[Joseph Smith]], Jr., stigter van die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae|Mormoonse Kerk]]; in [[Chicago]], [[Illinois]] (* [[1805]]). * [[27 Julie]] – [[John Dalton]], 'n Engelse [[chemikus]] (* [[1766]]). * [[29 Julie]] – [[Franz Xaver Wolfgang Mozart]], Oostenrykse pianis en komponis (* [[1791]]). == Gepubliseer == ===[[Teologie]]=== * [[8 Mei]] – ''Inter Praecipuas'', oor bybelgenootskappe, deur Pous Gregorius XVI. [[Kategorie:19de eeu]] [[Kategorie:1844]] fg2071q8qks7z3nlw0u9lvpe3cyup7k 0 748 2893001 2821871 2026-04-12T07:06:14Z Sobaka 328 /* Geboortes */ bywerk 2893001 wikitext text/x-wiki {{NovemberKalender}} '''12 November''' is die 316de dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (317de in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 49 dae in die res van die jaar. == Gebeure == [[Lêer:Leon trotsky.jpg|duimnael|regs|125px|[[Leon Trotsky]]]] * [[1323]] – [[Pous Johannes XXII]] publiseer die bul ''Quum inter nonnullos'' teen die kettery van die Franciskane se "spiritualiste" oor absolute armoede. * [[1514]] – [[Giovanni Maria Ciocchi del Monte]] (later [[Pous Julius III]]) word tot biskop gewy. * [[1516]] – Die Verdrag van Ewige Vrede tussen [[Frankryk]] en die Switserse Bondgenootskap. Koning Frans erken die verowerings van die Switserse Bondgenoodskap in Noord-Italië en betaal die Switsers skadevergoeding van 700 000 Goue Krone. * [[1576]] – [[Giovanni Antonio Facchinetti]] (later [[Pous Innocentius IX]]) word Latynse patriarg van Jerusalem. * [[1810]] – Wallis ([[Switserland]]) word deur [[Frankryk]] geannekseer en herbenoem “Department du Simplon”. * [[1837]] – Deborah Retief, skryf haar pa se naam op die [[Retiefklip, Kerkenberg|Retiefklip]] naby [[Harrismith]]. * [[1847]] – Sonderbund-oorlog: Nederlaag van die “Sonderbund”-Kantone teen die troepe van die Switserse Bondgenootskap in die veldslag by Lunnern an der Reuss. * [[1918]] – Die nasionale staking deur die Sosialiste in [[Switserland]] lê die industrie lam. Die staking word deur die burger-weermag onderdruk. * [[1920]] – Die eerste sitting van die [[Volkebond]] vind plaas in [[Lausanne]], [[Switserland]] * [[1927]] – [[Leon Trotsky]] word uit die [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie|Kommunistiese Party]] verban – wat aan [[Joseph Stalin]] onbetwiste beheer van die [[Sowjetunie]] verleen. * [[1936]] – Die San Francisco-Oaklandbaaibrug open vir verkeer in [[Kalifornië]]. * [[1965]] – [[Wenera 2]] word deur die Sowjetunie gelanseer. * [[1984]] – [[Marokko]] bedank uit die [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] as gevolg van die [[Wes-Sahara]]-konflik. * [[1991]] – [[Indonesië|Indonesiese]] magte vuur op studentebetogers in die Dílislagting. * [[1995]] – [[Mosambiek]] sluit aan by die [[Britse Statebond]]. * [[2001]] – [[Taliban]]-magte verlaat [[Kaboel]], die hoofstad van [[Afghanistan]], voor naderende troepe van die [[Noordelike Alliansie]]. * [[2022]] – [[Black Ferns|Nieu-Seeland]] klop [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|Engeland]] in die eindstryd met 34–31 en wen sodoende die negende [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|Vrouerugbywêreldbeker]] in [[Nieu-Seeland]]. == Geboortes == * [[1780]] – [[Piet Retief]], [[Voortrekker]]leier († [[1838]]). * [[1840]] – [[Auguste Rodin]], [[Frankryk|Franse]] [[beeldhouer]] († [[1917]]). * [[1903]] – [[G.S. Nienaber]], Afrikaanse [[taalkundige]] († [[1994]]). * [[1917]] – [[Dirk Ziervogel]], [[Suid-Afrika]]anse kenner van Bantoetale († [[1977]]). * [[1929]] – Prinses [[Grace Kelly|Grace]] van [[Monaco]] († [[1982]]). * [[1938]] – [[Steve Tshwete]], ANC-kabinetsminister († [[2002]]). * [[1939]] – [[Lucia Popp]], Slowaakse operasopraan († [[1993]]). * [[1945]] – [[Neil Young]], Kanadese en Amerikaanse sanger-liedjieskrywer. * [[1950]] – [[Johan van der Merwe]], Afrikaanse akteur († [[2012]]). * [[1959]] – [[Lip-Bu Tan]], Amerikaanse sakebestuurder. * [[1963]] – [[Damon Galgut]], Suid-Afrikaanse skrywer en [[Booker-prys]]-wenner. * [[1979]] – [[Erns Grundling]], Afrikaanse joernalis en digter. * [[1980]] – [[Ryan Gosling]], [[Kanada|Kanadese]] [[akteur]] en [[musikant]]. == Sterftes == * [[607]] – [[Pous Bonifatius III]], die 66ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[1035]] – [[Knoet die Grote]], koning van [[Engeland]], [[Denemarke]] en [[Noorweë]] (* [[circa]] 985-995). * [[1976]] – [[Walter Piston]], Amerikaanse komponis (* [[1894]]). * [[1981]] – [[William Holden]], Amerikaanse akteur (* [[1918]]). * [[1990]] – [[Eve Arden]], Amerikaanse aktrise (* [[1908]]). * [[2000]] – [[Christo Coetzee]], Suid-Afrikaanse skilder (* [[1929]]). * [[2002]] – [[Johannes Kerkorrel]], Afrikaanse musikant (* [[1960]]). * [[2003]] – [[Jonathan Brandis]], Amerikaanse akteur (* [[1976]]). * [[2007]] – [[Piet Koornhof]], Suid-Afrikaanse politikus en kabinetsminister (* [[1925]]). * [[2013]] – [[John Tavener]], Engelse komponis (* [[1944]]). * [[2016]] – [[Lupita Tovar]], Amerikaanse aktrise (* [[1910]]). * [[2024]] – [[Bent Mejding]], Deense akteur en regisseur (* [[1937]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * {{commonskat|12 November}} [[Kategorie:November]] 33p1hvceg5rc9nieq568etepcjz2lby 0 2164 2893089 2833190 2026-04-12T11:38:12Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ [[Gerard Manley Hopkins]], Britse digter en priester (* [[1844]]). 2893089 wikitext text/x-wiki {{JunieKalender}} '''8 Junie''' is die 159ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (160ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 206 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[536]] – [[Pous Silverius]] volg [[Pous Agapetus I]] op. * [[1201]] – Die Neuss verklaring: Otto IV belowe om kettery te bestry. * [[1501]] – [[Basel]] word in die Switserse Bondgenootskap opgeneem. * [[1504]] – [[Michelangelo]] se '[[Dawid-beeld|Dawid]]' word onthul. * [[1530]] – [[Pous Clemens VII]] stel die Franse ambassadeur Gabriel de Gramont, biskop van Tarbes, aan as kardinaal. * [[1867]] – Francis Joseph word gekroon as koning van [[Hongarye]]. * [[1912]] – Die hoeksteen van die [[Gereformeerde kerk Burgersdorp]] se nuwe kerkgebou word gelê. * [[1959]] – Die vuurpylaangedrewe vliegtuig [[North American X-15]] voltooi sy nooiensvlug. * [[1991]] – Die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] word vir die eerste keer in 28 jaar toegelaat om weer oor [[Wes-Afrika]] te vlieg. * [[2002]] – [[Serena Williams]] wen die [[Franse Ope]]. * [[2006]] – [[Serwië]] erken die onafhanklikheid van [[Montenegro]]. * [[2018]] – [[Sanlam]] vier sy honderdste verjaarsdag. * [[2021]] – Die bestaan van [[ANOM-lokvaloperasie|Operasie Anom]] ingevolge waarvan meer as 800 mense in 16 lande gearresteer word, word bekendgemaak aan die internasionale nuusmedia. == Geboortes == * [[1625]] – [[Giovanni Domenico Cassini]], Italiaans-Franse wiskundige, sterrekundige en astroloog († [[1712]]). * [[1671]] – [[Tomaso Albinoni]], Venesiese violis en komponis († [[1751]]). * [[1810]] – [[Robert Schumann]], [[Duitsland|Duitse]] [[Romantiek|Romantiese]] komponis en pianis († [[1856]]). * [[1829]] – [[John Everett Millais]], Engelse skilder († 1896). * [[1867]] – [[Frank Lloyd Wright]], Amerikaanse argitek († [[1959]]). * [[1916]] – [[Francis Crick]], ontdekker van die struktuur van [[DNS]] († [[2004]]). * [[1921]] – [[Alexis Smith]], Amerikaanse aktrise en sangeres († 1993). * 1921 – [[Suharto]], Indonesiese soldaat en politikus, 2de [[President van Indonesië]] († [[2008]]). * [[1924]] – [[Sheldon Allman]], Amerikaanse akteur († [[2002]]). * [[1927]] – [[Jerry Stiller]], Amerikaanse akteur († [[2020]]). * [[1933]] – [[Joan Rivers]], Amerikaanse komediant en aktrise († [[2014]]). * 1933 – [[Derek Newark]], Engelse film[[akteur]] († [[1998]]). * [[1934]] – [[Mikio Aoki]], Japannese politikus, kortliks [[Eerste minister van Japan]] († [[2023]]). * [[1939]] – [[Norman Davies]], Engelse geskiedkundige. * [[1940]] – [[Nancy Sinatra]], Amerikaanse sangeres en aktrise. * [[1943]] – [[Thijs Nel]], ’n Suid-Afrikaanse [[kunstenaar]], [[dramaturg]] en [[skrywer]] († [[2020]]). * 1943 – [[Colin Baker]], Engelse akteur. * [[1945]] – [[Nicky Oppenheimer]], Suid-Afrikaanse sakeman, mynmagnaat en filantroop. * [[1949]] – [[Emanuel Ax]], Pools-Amerikaanse pianis. * [[1950]] – [[Kathy Baker]], Amerikaanse aktrise. * [[1951]] – [[Bonnie Tyler]], Walliese sanger-liedjieskrywer. * [[1955]] – [[Tim Berners-Lee]], 'n Britse uitvinder en wie beskou word as die vader van die [[wêreldwye web]]. * 1955 – [[Griffin Dunne]], Amerikaanse akteur, regisseur en vervaardiger. * [[1962]] – [[Nicol Stassen]], skrywer, sakeman en direkteur van [[Protea Boekhuis]]. * [[1971]] – [[Mark Feuerstein]], Amerikaanse akteur, regisseur en vervaardiger. * [[1973]] – [[Lexa Doig]], Kanadese model en aktrise. * [[1976]] – [[Eion Bailey]], Amerikaanse akteur. * [[1978]] – [[Maria Menounos]], Amerikaanse televisiejoernalis. * [[1983]] – [[Kim Clijsters]], Belgiese beroepstennisspeler. * [[1990]] – [[Beuran Hendricks]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. * [[1997]] – [[Jeļena Ostapenko]], [[Letland|Letse]] beroepstennisspeler. == Sterftes == * [[632]] – Die profeet [[Mohammed]], in [[Medina]] (* [[570]]). * [[1042]] – [[Hartaknoet]], koning van [[Denemarke]] en [[Engeland]] (* [[1018]]). * [[1714]] – [[Sophia van die Palts]], die keurvorstin van Hannover (* [[1630]]). * [[1845]] – [[Andrew Jackson]], sewende [[President van die Verenigde State]] (* [[1767]]). * [[1876]] – [[George Sand]], Franse skryfster (* [[1804]]). * [[1889]] – [[Gerard Manley Hopkins]], Britse digter en priester (* [[1844]]). * [[1911]] – Genl. ds. [[Paul Hendrik Roux]], NG predikant en [[Vrystaat]]se generaal (* [[1862]]). * [[1926]] – [[Emily Hobhouse]], kampvegter vir verbetering van die toestande in die [[konsentrasiekamp]]e tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1860]]). * [[1970]] – [[Abraham Maslow]], Amerikaanse sielkundige en akademikus (* [[1908]]). * [[1998]] – [[Sani Abacha]], Nigeriese generaal en politikus, 10de President van Nigerië (* [[1943]]). * [[2007]] – [[Richard Rorty]], Amerikaanse [[filosoof]] (* [[1931]]). * [[2009]] – [[Omar Bongo]], Gaboense kaptein en politikus, President van Gaboen (* [[1935]]). * [[2012]] – [[P.H. Nortjé]], [[Afrikaans]]e storieverteller en skrywer (* [[1920]]). * [[2013]] – [[Greyling Wentzel]], Suid-Afrikaanse politikus en minister van landbou (* [[1925]]). * [[2018]] – [[Anthony Bourdain]], Amerikaanse akteur en komediant (* [[1956]]). * [[2023]] – [[Marlene van Staden]], Suid-Afrikaanse politikus en die eerste burgemeester van die [[Modimolle–Mookgophong Plaaslike Munisipaliteit]] (* [[1981]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * {{commonskat|8 June}} [[Kategorie:Junie]] 4o9utibsswi1gdhdglvzlxtrjuaa2c1 0 4448 2893068 2846645 2026-04-12T10:56:13Z Sobaka 328 skakel 2893068 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Intel Corporation |kenteken = [[Lêer:Intel logo 2023.svg|220px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 18 Julie 1968 |ligging_stad = Santa Clara, [[Kalifornië]]<ref>{{en}} [http://www.hoovers.com/company/Intel_Corporation/rykxki-1.html?CM_ITE=intel_headquarters&CM_VEN=PAID&CM_PLA=CHQ&CM_CAT=GGL Intel Corporation Company Profile], besoek op 14 April 2014.</ref> |ligging_land = [[Verenigde State]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = [[Lip-Bu Tan]] (hoof uitvoerende beampte)<br />Omar Ishrak (voorsitter van die Raad) |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = [[Halfgeleier]] |produkte = Bluetooth chipsets, geheue, mikroverwerkers, moederbord chipsets, netwerk-koppelvlak-kaarte |dienste = |inkomste = $52,70 miljard<ref name=AnnualReport>{{cite web |url=http://www.google.com/finance?q=NASDAQ%3AINTC&fstype=ii&ei=bNL4ULj_B4rCkgXZeA |title=Intel Financial Statements |work=U.S. Securities and Exchange Commission |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906024100/https://www.google.com/finance?q=NASDAQ:INTC |archive-date=6 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (2013) |bedryfsinkomste = $12,29 miljard<ref name=AnnualReport/> (2013) |netto_inkomste = $9,62 miljard<ref name=AnnualReport/> (2013) |getal_werknemers = 105&nbsp;000<ref>{{cite web |url=http://www.intc.com/intel%2Dannual%2Dreport/2012/business/employees/ |title=Employees |work=2012 Annual Report |publisher=Intel |access-date=14 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924035359/http://www.intc.com/intel-annual-report/2012/business/employees/ |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> (2012) |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [http://www.intel.com ''intel.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Intel''' is 'n [[Verenigde State|VSA]]-gebaseerde [[multinasionale korporasie]] wat bekend is vir die ontwerp en vervaardiging van [[mikroverwerker]]s en spesialiseer in [[geïntegreerde stroombaan|geintegreerde stroombane]]. Intel vervaardig ook netwerkkaarte, [[moederbord]]e, [[flitsgeheue]] en ander rekenaarkomponente. Intel verskaf mikroverwerkers vir rekenaarvervaardigers soos Lenovo, [[HP Inc.|HP]] en Dell. Intel se hoofkantoor is in Santa Clara, [[Kalifornië]], in Silicon Valley. == Oorsprong == [[Lêer:Andy Grove Robert Noyce Gordon Moore 1978 edit.jpg|duimnael|upright|[[Andy Grove]], [[Robert Noyce]] en [[Gordon Moore]] in 1978]] [[Lêer:Pentium-mmx.jpg|duimnael|links|'n Intel Pentium MMX-mikroverwerker.]] Die maatskappy is gestig op 18 Julie [[1968]] deur [[Gordon Moore]] (van [[Moore se wet]]) en [[Robert Noyce]]. Die derde werknemer was [[Andrew Grove]], wat die maatskappy bestuur het vanaf sy aanvang in [[1960]] tot sy aftrede in [[1990]], en dit gebou het tot een van die grootste en suksesvolste besighede in die wêreld. Moore en Noyce wou die maatskappy 'Moore Noyce' noem, maar die naam was reeds deur 'n hotelgroep geregistreer, en het besluit op die [[akroniem]] INTegrated ELectronics. Die maatskappy het begin as 'n vervaardiger van geheueskyfies voordat hulle oorgeskakel het na verwerkers. Andrew Grove het hierdie oorgang beskryf in die boek ''Only the Paranoid Survive''. Gedurende die [[1990's]] was Intel se [[Intel Architecture Labs]] (IAL) verantwoordelik vir baie van die nuwighede op die terrein van [[Persoonlike rekenaar]]-hardeware, onder andere die PCI-bus, ''Universal Serial Bus'' ([[USB]]) en die tans-dominerende argitektuur vir multiverwerkerbedieners. [[Intel Architecture Labs|IAL]] se sagteware het gemengde sukses behaal; hulle [[video]]- en grafikasagteware was belangrik vir die ontwikkeling van sagteware-gedrewe digitale video, maar hulle pogings is later hoofsaaklik oorskadu deur kompetisie van [[Microsoft]]. Hierdie stryd tussen Intel en Microsoft het aan die lig gekom in getuienis tydens die Microsoft ''antitrust''-verhoor. Intel se oorheersing in die [[x86]]-mikroverwerkermark het oor die jare tot verskeie aanklagte van ''antitrust''-oortredings gelei, waaronder FTC-ondersoeke in beide die laat 1980's en in [[1999]], asook siviele regsgedinge soos die hofsaak deur [[Digital Equipment Corporation]] (DEC) in [[1997]] en 'n patentsaak deur [[Intergraph]]. <!-- Ek los 'n sin van die Engels uit --> Min van die hofsake het op enigiets uitgekom. Die enigste groot mededinger vir Intel in die x86-verwerkermark is [[Advanced Micro Devices]] (AMD), met wie Intel ooreenkomste vir kruis-lisensiëring sedert [[1976]] het: hulle kan mekaar se [[patent|gepatenteerde]] tegnologiese uitvindings gratis gebruik. Kleiner mededingers bestaan, soos [[Transmeta]] wat verwerkers vir draagbare toerusting vervaardig wat min krag gebruik. == Sien ook == * [[Pentium 4]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://www.intel.com Intel se webwerf] * {{en}} [http://www.inteltechnology.net/ Intel Technology] {{NASDAQ-100}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Rekenaars]] cy916qwcenvis65jb2bby0huw84a9dx 2893069 2893068 2026-04-12T10:57:10Z Sobaka 328 opdateer 2893069 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Intel Corporation |kenteken = [[Lêer:Intel logo 2023.svg|220px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 18 Julie 1968 |ligging_stad = Santa Clara, [[Kalifornië]]<ref>{{en}} [http://www.hoovers.com/company/Intel_Corporation/rykxki-1.html?CM_ITE=intel_headquarters&CM_VEN=PAID&CM_PLA=CHQ&CM_CAT=GGL Intel Corporation Company Profile], besoek op 14 April 2014.</ref> |ligging_land = [[Verenigde State]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = [[Lip-Bu Tan]] (hoof uitvoerende beampte)<br />Frank D. Yeary (voorsitter van die Raad) |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = [[Halfgeleier]] |produkte = Bluetooth chipsets, geheue, mikroverwerkers, moederbord chipsets, netwerk-koppelvlak-kaarte |dienste = |inkomste = $52,70 miljard<ref name=AnnualReport>{{cite web |url=http://www.google.com/finance?q=NASDAQ%3AINTC&fstype=ii&ei=bNL4ULj_B4rCkgXZeA |title=Intel Financial Statements |work=U.S. Securities and Exchange Commission |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906024100/https://www.google.com/finance?q=NASDAQ:INTC |archive-date=6 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (2013) |bedryfsinkomste = $12,29 miljard<ref name=AnnualReport/> (2013) |netto_inkomste = $9,62 miljard<ref name=AnnualReport/> (2013) |getal_werknemers = 105&nbsp;000<ref>{{cite web |url=http://www.intc.com/intel%2Dannual%2Dreport/2012/business/employees/ |title=Employees |work=2012 Annual Report |publisher=Intel |access-date=14 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924035359/http://www.intc.com/intel-annual-report/2012/business/employees/ |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> (2012) |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [http://www.intel.com ''intel.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Intel''' is 'n [[Verenigde State|VSA]]-gebaseerde [[multinasionale korporasie]] wat bekend is vir die ontwerp en vervaardiging van [[mikroverwerker]]s en spesialiseer in [[geïntegreerde stroombaan|geintegreerde stroombane]]. Intel vervaardig ook netwerkkaarte, [[moederbord]]e, [[flitsgeheue]] en ander rekenaarkomponente. Intel verskaf mikroverwerkers vir rekenaarvervaardigers soos Lenovo, [[HP Inc.|HP]] en Dell. Intel se hoofkantoor is in Santa Clara, [[Kalifornië]], in Silicon Valley. == Oorsprong == [[Lêer:Andy Grove Robert Noyce Gordon Moore 1978 edit.jpg|duimnael|upright|[[Andy Grove]], [[Robert Noyce]] en [[Gordon Moore]] in 1978]] [[Lêer:Pentium-mmx.jpg|duimnael|links|'n Intel Pentium MMX-mikroverwerker.]] Die maatskappy is gestig op 18 Julie [[1968]] deur [[Gordon Moore]] (van [[Moore se wet]]) en [[Robert Noyce]]. Die derde werknemer was [[Andrew Grove]], wat die maatskappy bestuur het vanaf sy aanvang in [[1960]] tot sy aftrede in [[1990]], en dit gebou het tot een van die grootste en suksesvolste besighede in die wêreld. Moore en Noyce wou die maatskappy 'Moore Noyce' noem, maar die naam was reeds deur 'n hotelgroep geregistreer, en het besluit op die [[akroniem]] INTegrated ELectronics. Die maatskappy het begin as 'n vervaardiger van geheueskyfies voordat hulle oorgeskakel het na verwerkers. Andrew Grove het hierdie oorgang beskryf in die boek ''Only the Paranoid Survive''. Gedurende die [[1990's]] was Intel se [[Intel Architecture Labs]] (IAL) verantwoordelik vir baie van die nuwighede op die terrein van [[Persoonlike rekenaar]]-hardeware, onder andere die PCI-bus, ''Universal Serial Bus'' ([[USB]]) en die tans-dominerende argitektuur vir multiverwerkerbedieners. [[Intel Architecture Labs|IAL]] se sagteware het gemengde sukses behaal; hulle [[video]]- en grafikasagteware was belangrik vir die ontwikkeling van sagteware-gedrewe digitale video, maar hulle pogings is later hoofsaaklik oorskadu deur kompetisie van [[Microsoft]]. Hierdie stryd tussen Intel en Microsoft het aan die lig gekom in getuienis tydens die Microsoft ''antitrust''-verhoor. Intel se oorheersing in die [[x86]]-mikroverwerkermark het oor die jare tot verskeie aanklagte van ''antitrust''-oortredings gelei, waaronder FTC-ondersoeke in beide die laat 1980's en in [[1999]], asook siviele regsgedinge soos die hofsaak deur [[Digital Equipment Corporation]] (DEC) in [[1997]] en 'n patentsaak deur [[Intergraph]]. <!-- Ek los 'n sin van die Engels uit --> Min van die hofsake het op enigiets uitgekom. Die enigste groot mededinger vir Intel in die x86-verwerkermark is [[Advanced Micro Devices]] (AMD), met wie Intel ooreenkomste vir kruis-lisensiëring sedert [[1976]] het: hulle kan mekaar se [[patent|gepatenteerde]] tegnologiese uitvindings gratis gebruik. Kleiner mededingers bestaan, soos [[Transmeta]] wat verwerkers vir draagbare toerusting vervaardig wat min krag gebruik. == Sien ook == * [[Pentium 4]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://www.intel.com Intel se webwerf] * {{en}} [http://www.inteltechnology.net/ Intel Technology] {{NASDAQ-100}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Rekenaars]] tlzd1mrlly8npssutxp3fe6qsfafu3g 0 4836 2892867 2892187 2026-04-11T20:39:02Z Martinvl 12559 /* Geskiedenis */ 2892867 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Britanski merki za dalzhina Grinuich 2005.jpg|duimnael|Die lengte van 'n jaart word aangedui teen die muur van die Koninklike Greenwich-observatorium in Londen.]] ‘n '''Jaart''' is ‘n [[Angel-Saksers|Angelsaksiese]] lengtemaat nagenoeg gelyk aan 91,44 [[sentimeter|cm]]. Hierdie historiese lengte-eenheid is gebruik in lande wat deel van die [[Britse Ryk|Britse koloniale ryk]] gevorm het. ==Lengte== ‘n Jaart bestaan uit 3 '''voet''' en elke [[voet (lengtemaat)]] is op sy beurt weer verdeel in 12 '''[[duim]]'''. Dus is ‘n jaart 36 duim lank. ‘n '''Myl''' is 1&nbsp;760 jaart, ‘n '''furlong''' 220 jaart lank en 1&nbsp;760 jaart is gelyk aan 8 furlong. Twee jaart is ‘n '''vadem''' ([[vaam]]), ‘n kwart jaart is bekend as ‘n '''span''' en ‘n agtste jaart as ‘n '''vinger'''. Die woorde '''stok''' en '''roede''' word soms as sinonieme vir die woord jaart gebruik. 'n Verslag wat in 1963 aan die Britse Parlement gelewer is, merk op dat die standaard Britse jaart 0.914&nbsp;396&nbsp;9 [[meter]] was, maar dat dit teen 'n tempo van een deel per miljoen elke 23 jaar krimp. Die Parlement het toe die ''Weights and Measures Act (1963)'' aangeneem, wat die jaart herdefineer as "presies 0,9144 meter".<ref>{{cite journal |url = https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0508-3443/15/3/308/pdf |title = The United Kingdom standards of the yard in terms of the metre |first1 = P H |last1 = Bigg |first2 = Pamela |last2 = Anderson |journal = British Journal of Applied Physics |volume = 15 |number = 3 |year = 1964 |language = Engels |doi = 10.1088/0508-3443/15/3/308 |access-date = 9 April 2026}}</ref> ==Geskiedenis== [[Lêer:A4071 at Cawston - geograph.org.uk - 1360558 cropped.jpg|duimnael|Britse verkeersbord met 'n afstand in jaarte.]] Reeds in 1305 kom die jaart in Engelse wetgewing voor. Koning [[Hendrik I van Engeland]] (1100–1135) het glo in sy tyd al bepaal dat die afstand van die punt van sy neus tot die punt van sy duim die wettige lengte van ‘n jaart sal wees. Met die Britse oorname van die vestiging aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] in 1806 is die lengte van 4 Nederlandse '''el''' gelykgestel aan 5 jaart. In die praktyk het die veeboer-pionier in die binneland die jaart gemeet as die afstand van die punt van sy duim tot die middel van sy borsbeen of die punt van sy neus as hy stip voor hom kyk met die arm uitgestrek en ewewydig aan die grond. Dit is toe beskou as gelyk aan een '''tree''', wat die afstand is tussen die twee opeenvolgende voetspore van dieselfde voet van ‘n volwasse man. Met die invoer van die metrieke stelsel van mate en gewigte in Suid-Afrika in die 1960’s is die jaart met die meter vervang. Deesdae (2026) is gebruik gemaak van die jaart in die [[Verenigde Koninkryk]] om kort afstande op verkeersborde aan te dui. Dit is ook in die Verenigde Koninkryk, [[VSA]] en [[Kanada]] begruik on afstande in gholf aan te dui en om verskeie sportvelde uit te meet. ==Verwante historiese eenhede== *’n [[El (lengtemaat)]] word soms gedefinieer as die afstand tussen die elmboog en die vingerpunte. Dit is dus effens korter as die jaart. *’n '''Meter''' is die afstand van die punt van die duim van die uitgestrekte arm tot die punt van die neus waar die gesig weggedraai is in die rigting van die arm wat nie uitgestrek is nie. *’n '''Voet''' is nagenoeg die afstand van die buitekant van een vuis na die buitekant van die ander vuis as die vuiste met uitgestrekte duime aan mekaar raak. *’n '''Vadem''' is die afstand van duim tot duim as ‘n man met uitgestrekte arms staan. ==Etimologie== Die Afrikaanse woord jaart kom van die Engelse woord yard waarvan die herkoms weer die Angelsaksiese woord gyrd, gerd of gird is. ==Homoniem== In Afrikaans het die woord jaart ook die betekenis van ‘n oppervlakte van onbepaalde omvang. Gewoonlik verwys dit na die omheinde gedeelte van die werf of agterplaas by ‘n huis of ander gebou. 'n Goeie voorbeeld hiervan is Scotland Yard. ==Waarskuwing== In geskrifte ouer as die middel van die 20ste eeu kan die jaart nie altyd as ‘n presiese maat beskou word nie. ==Verwysings== {{verwysings}} ==Bibliografie== * [[C.F. Albertyn|Albertyn, C.F.]] (red.): Afrikaanse Kinderensiklopedie, deel 2. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, 1969. * Oosthuysen, C. Marius: Die trekos en trektoerusting in Suid-Afrika – ‘n historiese perspektief. Pretoria: [[Protea Boekhuis]], 2020. {{ISBN|978-1-4853-1127-0}} == Sien ook == * [[Britse en Amerikaanse maateenhede]] [[Kategorie:Lengtemate]] q3k15h4fwfw77irj3y5vk2l9xz2gf7l 4 5209 2892666 2891561 2026-04-11T18:30:33Z SpesBona 2720 /* Keiserpikkewyn */ nuwe afdeling 2892666 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:AfrikaanseTaalmonumentSlogan.jpg|duimnael|260px|links|Afrikaans: 100 jaar as amptelike taal!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Deaktiveer magiese skakels == Ons weet al etlike jare dat die magiese skakels vir ISBN, RFC en PMID uiteindelik sal verdwyn, want dit is hoogs ongewens dat teks soos kode optree sonder enige kode. Magiese skakels is reeds op 'n groeiende aantal wiki's gedeaktiveer. Intussen is alle gebruik op afwiki vervang deur {{tl|ISBN}}, {{tl|RFC}} en {{tl|PMID}}, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Zombie&diff=prev&oldid=2884277 op hierdie manier]. Is dit reg om hierdie skakels op hierdie Wiki te deaktiveer? Vanuit Phabricator [[:phab:T145604|T145604]] sal dit vir ons gedoen word ''indien'' die gemeenskap hierdie aksie ondersteun. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:29, 8 Maart 2026 (UTC) :Nee, ek stem daarteen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:41, 8 Maart 2026 (UTC) ::Hoekom? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:48, 8 Maart 2026 (UTC) :::Ek is gevra of ek dit ondersteun en ek sê nee, ek wil die magiese skakels behou. Moet ek 'n hele verduidelik gee? Julle mense het te veel tyd en te min werk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:50, 8 Maart 2026 (UTC) ::::Daardie magiese skakels maak die Wiki stadiger as nodig. Hulle sal in elk geval binne 'n paar jaar uit die sagteware verdwyn. Jy het die volste reg om 'n ongegronde mening te hê, maar dit beteken mense sal nie verstaan ​​hoekom jy iets dink nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:10, 8 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - Dit is beter om nou te begin om die veranderings te doen (wat Jcb reeds vir ons gegoen het, dankie!), anders eendag gaan al ons ISBN skakels breek. Of ons 'n sjabloon gebruik of 'n "magic link" maak nie 'n groot verskil nie. Die mense op afwiki het te veel tyd om te kla oor die sagteware en die werk wat ons hele wiki onderhou. @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy mors almal se tyd. As ons alles hou soos jy dit wil hê dan gaan al die ISBN skakels breek. Hoe dit enige iemand help om dinge dieselfde te hou (om later te breek) het jy glad nie duidelik gemaak nie, en jou weiering om openlik daaroor te kommunikeer mors net meer tyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:06, 9 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - "Voorkoming is beter as genesing" [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 9 Maart 2026 (UTC) == Varktjop == Is dit nou 'n sjop of [[Varktjop|tjop]]? Nog nie van 'n sjop gehoor nie maar miskien beweeg ek in slegte/goeie kringe. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:39, 10 Maart 2026 (UTC) :Ek het ook nog nooit die "sjop" spelling gesien nie. Verander dit maar na "tjop". - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:29, 10 Maart 2026 (UTC) ::Die outeur se eerste taal is nie Afrikaans nie. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:53, 11 Maart 2026 (UTC) == Ek is gepla met sport == Goeiemôre gemeenskap, die onlangse [[T20I-wêreldbeker 2026]] het weer nuwe rekords opgestel, wat gepaard gaan met 'n groeiende sport soos krieket. Ek krap egter sedert weke kop oor 'n geskikte bewoording om die hersiening van vorige toernooie te vermy. In 2024 het dit volle twee weke geneem om al die ou rekords te hersien, wat nou weer verbeter is en in 2028 weer verbeter sal word. Dit wil ek liefs vermy en soek derhalwe vir 'n goeie bewoording. Byvorbeeld: * "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." Is dit vanselfsprekend dat dié rekord slegs op die dag geld en enige tyd weer verbeter kan word en ook dat die vorige rekord (met dieselfde bewoording) verbeter is? Ingewikkeld, ek weet. Dit is juis my punt. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:10, 11 Maart 2026 (UTC) :Die logiese antwoord is dat die rekords in Wikidata gehou moet word en as sodanig outomaties in alle Wikipedias opgedateer sal word. Ek twyfel egter of dit prakties is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:23, 11 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}} baie dankie vir jou antwoord. Dit gaan oor teks, soos hierbo. Bv. vinnigste vyftigtal, hoogste individuelle T20I-telling, grootste oorwinning, meeste paaltjies, langste wenreeks, meeste T20I-honderdtalle, ens. Hoe meer ek daaroor dink, hoe meer hou ek daarvan om dit kort en knap te hou (soos in die voorbeeld bo), sonder daardie "en oortref die vorige rekord deur XYZ – later oortref deur ABC." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|SpesBona}} Ek dink dit sal lank duur voordat enigiets soortgelyk aan my voorstel vir krieket verskyn. Myns insiens, die enigste tale waar dit nuttig is, is lande waar krieket gespeel word. Ek verwag dat weerrekords gesentraliseer sal word voor krieketrekords gesentraliseer is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:31, 11 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Martinvl}} Dit gaan oor 'n geskikte bewoording hier op Wikipedia om 'n gereelde hersiening al om die twee jaar te vermy. Ek glo die beste oplossing is om soos bo (in die voorbeeld) te skryf. Die vraag is net is dit duidelik genoeg dat dit slegs tydelik is/was. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 11 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|SpesBona}} Op WikiVoyage word die datum van die laaste hersiening altyd gemeld. Miskien moet jy dit ook hier doen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:54, 12 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}} Dit is nou 'n interessante voorstel. Die Engelse artikel oor die [[:en:Fifth ODI, Australian cricket team in South Africa in 2005–06|438-wedstryd]] (wat vandag presies 20 jaar gelede gespeel is) gebruik ''[Later Surpassed]'' ("[later verbeter]"). Ek oorweeg nou tussen dit en 'n soortgelyke voetnota. Ek gee maar 'n voorbeeld van die [[T20I-wêreldbeker 2024]] om te verduidelik waaroor ek kopkrap: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol en oortref Indië se vorige rekord teen Pakistan een dag vroeër tydens dieselfde toernooi en Sri Lanka se 2014-telling teen Nieu-Seeland – later oortref deur Bangladesj teen Nepal tydens dieselfde toernooi." :::::Kort en kragtig sou dit wees: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol." :::::Nou is die opsies volgende: slegs dié kort teks (as dit hoegenaamd verstaanbaar is dat ons oor 'n ou rekord praat), 'n nota "[later verbeter]" of 'n soortgelyke voetnota. Die woorde "destyds" en "ooit" vereis myns insiens 'n wyer beskrywing soos die langer voorbeeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 12 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink jy sal iets soos "in dié tyd" moet insit om dit duidelik te maak: "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:57, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} baie dankie, ek dink dit sal werk. Vir die tweede voorbeeld gee dit dan: "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol." Lyk my ek moet dit by elke rekord insit wat ter eniger tyd verbeter kan word, al is dit steeds die rekord: "Rassie van der Dussen teken die hoogste individuelle telling deur ’n Suid-Afrikaner in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd in dié tyd aan." Dit maak die hersiening van die vorige rekord onnodig en ook die verwysing na die nuwe rekord. Ek gaan dit een-een vir beide krieket- en rugbytoernooie gebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} Ek is nou besig om "in dié tyd" in al die T20I-wêreldbekerartikels te gebruik. Nou het ek 'n nuwe vraag: Is dit ook 'n moontlikheid om van konstruksies soos :::::::* "Dit is Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::te verander in :::::::* "In dié tyd is dit Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::Sal dit werk? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:40, 13 Maart 2026 (UTC) Ja, dit lyk vir my 100 persent. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:44, 13 Maart 2026 (UTC) :{{ping|BurgertB}} daars hy. Baie dankie nogmaals, ook aan {{ping|Martinvl}}! Ek hoop maar ek het by al die (gebroke) rekords uitgekom. Dit sal gaaf wees as iemand ook 'n ogie kan gooi. Ek het ook die een of ander flater aan my kant teëgekom, waaroor ek jammer voel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 13 Maart 2026 (UTC) == Hoed af administrateurs == Ek haal my hoed af vir die Wikipedia-administrateurs! In die besonder is hierdie kompliment vir [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedoel. Ek en hy het nou al twee keer vergader en hy help my elke keer geduldig. Hy is bereid om inligting en vaardighede te deel. Hy is ook bereid om na raad te luister. Ek vind ons inligtingsessies waardevol. Hy het veral my Atlas Cheetah-artikel tegnies versorg. Hierdie kompliment is ook vir [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] bedoel. Ek is nog maar 'n groentjie op Wikipedia, en hy het my eerste artikels tegnies versorg. Hy het ook raad gegee. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 13 Maart 2026 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]]. Jou eerste bydrae was van 'n baie goeie gehalte. Ons is baie bly om jou hier te hê, en om mekaar te help. Hou aan met die goeie werk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:31, 16 Maart 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) == "Ou Kaapse wapad" vs "Ou Kaapse weg" == Op die bladsy [[Suikerbrug]] is die "Ou Kaapse wapad". Ek dog dit is dalk dieselfde ding as die "Ou Kaapse weg", maar dit kan nie wees nie. Volgens [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/61-ou-kaapse-weg-old-cape-road-,-cape-town.html hierdie bron] is die Ou Kaapse Weg eers in 1968 gebou. Maar die Suikerbrug is in 1852 geopen, so die twee kan nie dieselfde wees nie. Is daar iemand wat meer inligting het oor beide van die twee onderwerpe? @[[Gebruiker:AFM|AFM]], @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]]? Ek dink dit sal baie nuttig wees om 'n artikel vir elk een te hê op ons wiki. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:53, 16 Maart 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. ;Feedback [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> [[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|besprekings]])</bdi> 11:15, 19 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Rooiratel|Pynappel}}, hierdie is in julle kraal... Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:27, 19 Maart 2026 (UTC) ::Ek sal aan die besprekings deelneem met my menings oor die saak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Gebruiker:Kurgenera == Gemeenskap, gaan ons [[Gebruiker:Kurgenera]] hier toelaat? Sien sy Gebruikersblad. Neutraal is hy definitief nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:08, 22 Maart 2026 (UTC) :I have noted the concerns regarding the content on my user page. If my personal introduction is considered inconsistent with the community's standards or neutrality expectations, I am more than willing to remove it myself to ensure a constructive environment. Thank you for bringing this to my attention. [[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:21, 22 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Kurgenera}}, thank you for understanding. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:01, 22 Maart 2026 (UTC) :::Enige gebruiker wat openlik die massaslagting van 'n groep mense ondersteun, se rekening moet permanent versper word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:28, 23 Maart 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:08, 23 Maart 2026 (UTC) == When local articles don’t exist - could shared content help? == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be used to generate text in many languages using Wikifunctions. We’re currently trying to understand how this might interact with existing Wikipedia communities. We’d like to get your thoughts on one specific question: '''If a topic does not yet have an article in your Wikipedia, would your community be interested in showing text in your language generated from Abstract Wikipedia content? Or would you prefer to continue showing no article until one is written locally?''' Local communities would remain fully in control. Existing local articles would never be replaced, and contributors could improve the shared content. If helpful, you can also share whether there are situations where showing shared content would feel appropriate, or situations where it clearly would not. Thanks for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 11:57, 23 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Sobaka|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|BurgertB}}, die begin van KI-geskepte artikels op klein skaal? As ons instem, waar gaan dit eindig? Menere... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:06, 23 Maart 2026 (UTC) : Hulle het een probleem, Afrikatale het eenvoudig nie die woordeskat om tegniese artikels te skep nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}}, myns insiens het die taalweergawes in Afrikatale 'n tekort aan mannekrag. Vir laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek loods op die [[Swahili Wikipedia]] oor beide krieket en rugby. Ek wou hulle help met inligtingskaste, nuwe artikels, ens. Ek het gevra vir hulp met vertalings, maar niemand kon help nie. Ek het selfs die een of ander term onder die knie gekry, maar ek kon nie alles alleen doen nie. Sedertdien probeer ek die Afrikaanse Wikipedia tot die gesaghebbende bron oor sport in Afrika maak en noem derhalwe ook byvoorbeeld Kenia en Zimbabwe se prestasies by internasionale toernooie (krieket en rugby). Daar is nie 'n ander Afrikataal wat hierdie artikels het nie, nie eens saadjies nie. 100 miljoen mense praat [[Swahili]], maar daar is nie artikels oor hulle nasionale spanne in krieket en rugby nie. Dalk kry ons hiermee die een of ander wat belangstel in Afrikaans? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::: Ek het na die Abstrakte Wikipedia gekyk en probeer verstaan wat met die projek gepoog word. Dit is nie kunsmatige intelligensie nie, maar eerder ‘n soort van skaregebaseerde (''crowd sourced'') vertalingspoging om uiteindelik saadjies in die kleiner tale Wikipedias te skep. Aangesien daar sterk vertalingspakkette beskikbaar is vir Afrikaans kan ek nie enige waarde vir ons Wikipedia hierin sien nie. So na my na mening behoort die antwoord op hul vraag te wees: “We appreciate the value of this initiative for smaller languages without much digital support. In the case of Afrikaans powerful digital translation options exists, which would make the creation of short articles through this method superfluous as better quality articles could be created by the current user base.” Uiteraard kan iemand wat wel waarde sien hier hul mening ook weergee voor ons ‘n finale antwoord verskaf. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:16, 23 Maart 2026 (UTC) ::::{{gekant}}, as rooi skakels met rekenaarvertaalde inhoud "vervang" word, hoekom wy mense hul vrye tyd daaraan om artikels te vertaal? Vir ons lesers benodig ons kwaliteit pleks van kwantiteit. Myns insiens is daar nie 'n voordeel van 'n rekenaarvertaalde saadjie teenoor 'n rooi skakel nie. Ek vermoed eerder dat mense dan nie meer hierdie rooi skakel met 'n goeie artikel vervang nie: "Daar is reeds iets, hoekom my vrye tyd wy en nog iets doen?" Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:40, 23 Maart 2026 (UTC) :::::Thanks @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] for your explanation. No, it is not AI-generated, quite the contrary, it is going to be all created and maintained by users. Please [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Abstract_Wikipedia:Frequently_Asked_Questions#Is_Abstract_Wikipedia_using_AI? see the FAQ on this point]. I will let you discuss in peace now, but I wanted to clear up this part immediately. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 14:20, 23 Maart 2026 (UTC) ::::::Ons het 'n biblioteek vir beelde (Wikimedia Commons) en ook 'n biblioteek vir enkele waardes (Wikidata). Myns insiens sal dit beter wees as ons 'n biblioteek vir sjablone maak. Een familie sjablone wat ek verwag is weersyfers - een sjabloon vir elke plek. dus kan ons in enige Wikipedia "<nowiki>{{Global:climate|XX|Pofadder}}</nowiki>" skryf en dan word die klimaatsyfers vir Pofadder in die artikel in die taal "XX" neergeplak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:54, 23 Maart 2026 (UTC) :::::::Ek is geneig om saam te stem met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. My gevoel is dat rooi skakels gebruikers aanspoor om ontbrekende artikels te skep, maar ek weet nie of dit al empiries bewys is nie en of dit op alle taalweergawes van Wikipedia dieselfde is nie. Ek weet op afwiki word rooi skakels verwyder omdat baie sulke skakels vir jare rooi bly sonder dat enigiemand die artikel skep en sommige gebruikers dan voel die artikel gaan in elk geval nooit geskep word nie. In sulke gevalle is dit dan seker beter om iets te hê eerder as geen skakel nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:41, 23 Maart 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Neutraal}} - Ek wil die projek probeer, en sien hoe goed dit werk. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is nie rekenaarvertaalde inhoud nie. Dit gebruik wikidata vir die inhoud. Al die vertalings is deur mense gedoen. Die voorbeeld wat ek al gesien het is as die Abstrakte Wikipedia 'n artikel oor 'n planeet "skryf" sal dit iets soos dié lyk: <br /> ::::'''Naam''' is die 7de planeet in die sonnestelsel rondom die Abcdef ster. Die planeet het 3 mane. <br /> Al die Afrikaanse teks van die voorbeeldteks is Afrikaanse woorde wat 'n mens daargestel het as die Afrikaanse waarde van daai item op wikidata. My mening is dat ek eerder dit wil gebruik as 'n beginpunt wanneer iemand 'n nuwe bladsy skep. Nie om net só vir almal te wys nie, maar miskien doen dit iets (meer bladtrekke, meer gebruikers wysig die abstrak artikels). Ons sal nooit weet as ons dit nie probeer nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:07, 24 Maart 2026 (UTC) :Ek dink ook ons moet dit probeer. Ons kan dit seker later beëindig as ons sien dit werk nie lekker nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:31, 25 Maart 2026 (UTC) :: Ek stel voor dat [[Gebruiker:Rooiratel]] en [[Gebruiker:BurgertB]] daarmee eksperimenteer en ons terugvoering gee. Een vraag, beteken dit dan die skep van 'n artikel nie teen enige gebruiker se naam gekrediteer gaan word nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:42, 26 Maart 2026 (UTC) :::Lyk my dit werk soos {{sl|Databoks}} en gebruik die inligting wat op die betrokke Wikidata-item is. Dit voeg dan die enkele woorde outomaties in sinne by. Ons het reeds die Databoks se gebruik weens sy swak taalgebruik verwerp. Ek weet nie hoe die gebruik van teks met swak taalgebruik en min inligting nuwe lesers sal trek nie. As lesers nie die gewenste inligting vind nie, gaan hulle elders trek (waarskynlik die Engelse Wikipedia) en die Afrikaanse Wikipedia as swak onthou, as hulle slegs hierdie goed teëkom. :::Boonop sal die plaas van outomaties-gegenereerde teks myns insiens die skepping van 'n nuwe artikel vir nuwelinge verhoed. Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. Hoekom 'n nuwe artikel skryf as daar reeds iets is, vra die nuweling dan? Myns insiens is ons beter af sonder hierdie eksperiment. Ons het reeds min mannekrag en ek dink nie ons gaan nuwe gebruikers kry met hierdie nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:05, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} ::::>Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. ::::Ek sien orals op die besprekings hier dat ons rooi skakels vermy juis omdat dit NIE mense prikkel om 'n nuwe artikel te skep nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Oesjaar}} dit sal nie 'n geskepte artikel wees nie. In die geval dat 'n artikel NIE bestaan NIE, wys dit die outomatiese inhoud. 'n Mens kan nog steeds na die tyd 'n artikel skep met enige inhoud, en dit sal werk soos altyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:27, 26 Maart 2026 (UTC) :::::Daar is wel mense wat deur rooi skakels aangemoedig word om nuwe artikels te skep. Ook op die Duitse Wikipedia. Nie almal het dieselfde houding nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:00, 26 Maart 2026 (UTC) ::::::Oor rooi skakels: onthou die kern van gebruikers wat hier artikels skep is effektief tien mense wat dit doen en almal is admins. Die tien skep by verre die grootste gros van nuwe artikels en hulle is ook baie ervare gebruikers. Rooi skakels het vir hierdie tien geen waarde nie, is miskien irriterend, want hulle het hulle eie planne/strategie oor die pad vorentoe. Al wanneer rooi skakels weer gaan doen wat hulle moet doen, is as ons 'n klomp nuwe gebruikers kry. My beskeie mening... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2026 (UTC) == 'n Nuwe gebruiker: Die Afrikaanse Taalraad == Goeie môre, ek merk op daar is 'n nuwe [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] wat sopas verbeterings aan die [[Afrikaanse Taalraad]] gedoen het. Wie is hierdie persoon?, is hy/sy dan anoniem? Moet ons [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] hier toelaat? Ek voel nie gemaklik daarmee nie! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:26, 25 Maart 2026 (UTC) :Ek stem saam met @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Daar moet een gebruiker per persoon wees. Ek voel ook nie gemaklik oor 'n gebruiker wat 'n groep verteenwoordig nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:46, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dit is eintlik teen Wikipedia beleid : [[:en:Wikipedia:Username_policy#Shared_accounts]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::: Ek is besig om sistematies met al die Afrikaanse Organisasies te kommunikeer en hulle oor die Afrikaanse Wikipedia in te lig om die perspesies uit te skakel. Dit was die Afrikaanse Taalraad se beurt laasweek en nadat ek hulle artikel gesien het, het ek Ria Olivier (kontak detail by prof Beukes gekry) gevra om hulle inligting na te gaan en enige veranderinge onder my aandag te bring. Toe doen hulle dit self... Ek stem saam met julle, hulle moet die gebruikersnaam ''Die Afrikaanse Taalraad'' verander na iets anders. Ek sal weer met Ria praat. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:54, 25 Maart 2026 (UTC) ::::: Ek het so pas met hulle sekretaris, Marekyn Kruger-Evert, gepraat en ons kan die gebruikersnaam verwyder. Sy sal onder haar eie naam registreer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:58, 25 Maart 2026 (UTC) {{uitgevoer}} Die gebruikersnaam is geskrap, om enige misverstand of misbruik te voorkom. Groete tuis, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:39, 25 Maart 2026 (UTC) == Afrikaans vir "letter case" == In baie tale is daar [[kleinletter]]s en [[hoofletter]]s. In Engels is dit bekend as "upper case" en "lower case". Beide "upper case" en "lower case" is 'n soort van "letter case". Wat is die Afrikaanse woord vir "letter case"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Bokas en onderkas - sien [[letterkas]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:12, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] letterkas maak sin. Veral as die oorsprong van die term. :::Maar ek sien [[letterkas]] is gekoppel aan [[:en:type case]]. Ek soek vir die Afrikaanse ekwivalent van [[:en:letter case]]. Gebruik ons maar dieselfde woord vir altwee? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 25 Maart 2026 (UTC) ::::'n Opsie mag bloot "hoof- en kleinletters" wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:21, 25 Maart 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ek dink nie dit is 'n goeie opsie nie. Want hoe vertaal mens dan so sin: "A lower case letter is one of two types of letter cases, the other being upper case." - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink "type" en "letter" is maar sinonieme. Ek dink ook "letterkas" moet na die Engelse artikel "letter cae" skakel, want die artikel "type case" gaan oor die kis waarin die letters gestoor word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:42, 25 Maart 2026 (UTC) :::::::Ekskuus, nee, dis reg soos dit is. Ons artikel verwys eintlik na "type case", maar bring "bo- en onderkas" ook in. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:47, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::::Ja, ons kan ons [[letterkas]] artikel (gekoppel aan "[[:en:Type case]]") uitlos. ::::::::Die probleem is ons het nie 'n Afrikaanse ekwivalent vir die [[:en:Letter case]] artikel nie, en ek wil weet watter titel om daarvoor te gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Pharos sê "letterkas" of "setkas". "Letterkas", "bokas", ens. verwys almal na die vroeër dae toe die verskillende letters in drukkerswese in kassies/rakkies geplaas is. [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:33, 26 Maart 2026 (UTC) ::Tegniese woordeboek: ::'''case rack''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Wiskundewoordeboek: ::'''font case''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Pharos Afrikaans-Engels: ::'''letterkas''' typecase. ::'''typecase''' ''(druk.)'' set=, letterkas ::Ekonomiese en bedryfswoordeboek: ::'''type case''': letterbak, letterkas, setkas [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:49, 26 Maart 2026 (UTC) ::: Gemeenskap, ek het vir Maureen van VivA gevra vir haar insae! Dankie Maureen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie @[[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Lyk my ons gebruik dan ook "Letterkas" in die taalkundige sin van die woord. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 26 Maart 2026 (UTC) == Waaierpylstert == Taksonomie baie deurmekaar by [[waaierpylstert]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:38, 26 Maart 2026 (UTC) : Reggemaak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:44, 26 Maart 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Afrikaanse Wikipedia op die radio == Geluk aan [[Gebruiker: SpesBona]] met sy onderhoud vandag (1 April 2026) op [[Radio Overberg]]. Die man kan nie net goed Afrikaans skryf nie maar ook sy sê sê. Die opname is gelaai op [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|ons argief]] as nommer 16 van 2026. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:28, 1 April 2026 (UTC) :Baie dankie {{Ping|Sobaka}}. Dié onderhoud was baie lekker en ek het dit verskriklik geniet, hoewel ek ook baie opgewonde was. Dit is altyd lekker om in Afrikaans te gesels en 'n verskil te kan maak. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 7 April 2026 (UTC) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :Hi Big Brother @Wikimedia. Luckily, we (on afwiki) will not be affected by your planned data migration, as every city/town/place article created on afwiki make use of an independent census site for eg. [https://census2011.adrianfrith.com/place/961111 Modjadjiskloof]. As far as I'm aware, it should not impact us, thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:28, 3 April 2026 (UTC) ::As far as election maps goes, {{ping|Lefcentreright}} can you please assist us here? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 3 April 2026 (UTC) :::Good evening, {{ping|Aliwal2012}}, this migration doesn't seem to affect election-related maps on this Wikipedia. Kind regards, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:12, 3 April 2026 (UTC) == Check Wikipedia hulpmiddel == Ken jy [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project hierdie hulpmiddel] om sintaksfoute van Wikipedia te verwyder? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 19:51, 5 April 2026 (UTC) : {{ping|Jcb}}, nee ek ken dit nie. Kom ons kyk wat die ander manne sê... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 5 April 2026 (UTC) ::Eerste keer wat ek dit sien. Baie dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 21:29, 5 April 2026 (UTC) :::: {{ping|Jcb}} hoe gereeld word die lyste opdateer? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:45, 6 April 2026 (UTC) :::::Een keer per maand. As jy 'n fout regstel, kan jy dit van die lys verwyder deur op 'done' te klik. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 13:22, 6 April 2026 (UTC) ::::::Ek onthou hoe {{Ping|Naudefj}} dit vroeër met sy bot outomaties gedoen het. Frank, kan jy hier help asb? Dalk kan ons met elke wysiging ook outomaties 'n spasie tussen {{sl|Normdata}} en Kategorieë plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:16, 7 April 2026 (UTC) == Wysigingsversoek beveiligde bladsy == Kan 'n administrateur op [[Tuisblad]] ''<nowiki>"{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=purge}}"</nowiki>'' vervang met ''<nowiki>"{{localurl:Tuisblad|action=purge}}"</nowiki>'' ? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 20:52, 6 April 2026 (UTC) :{{Ping|Jcb}} {{uitgevoer}} en getoets. Dit werk. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 6 April 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Keiserpikkewyn]] == Goeienaand gemeenskap, is daar 'n deskundige wat die arm [[keiserpikkewyn]] se artikel op datum kan bring? Dié is nou ernstig bedreig, dit was wêreldwyd in die nuus. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 April 2026 (UTC) 34fbt3kb27epqyx8dhoxqqluhm0qejp 0 5905 2892853 2585201 2026-04-11T20:08:36Z Jcb 223 2892853 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Inglehart Values Map.svg|duimnael|250px|Politieke sienings verskil gemiddeld oor die nasies. 'n rekonstruksie van die Inglehart–Welzel Kultuur-kaart van die wêreld gebaseer op die World Values Survey.]] '''Politiek''' ([[Grieks]]: Πολιτικά ''politiká''; letterlik "van, vir, of met betrekking tot burgers") is die proses en metode van besluitneming vir groepe mense. Politiek is die versameling aktiwiteite wat verband hou met die neem van besluite in groepe, of ander vorme van magsverhoudinge tussen individue, soos die verspreiding van hulpbronne of status. Die akademiese studie van politiek word [[Politieke wetenskap]] (politikologie) genoem en is die ondersoek van politieke optrede, en bestudeer die verkry en toepassing van [[Mag (sosiale wetenskappe)|mag]], wat die afdwing van iemand se wil op 'n ander is. Dit kan positief gebruik word in die konteks van 'n 'politieke oplossing' wat kompromiegesind en nie-gewelddadig is<ref>{{Cite book|last=Leftwich, Aian.|title=What is politics? : the activity and its study|date=2015|publisher=Polity Press|isbn=978-0-7456-9852-6|pages=68|oclc=911200604}}</ref> of beskrywend as 'die kuns of wetenskap van die regering', maar het ook dikwels 'n negatiewe konnotasie.<ref name="HagueHarrop2013">{{cite book|author1=Hague|first=Rod|url=https://books.google.com/books?id=IUEdBQAAQBAJ&pg=PA1|title=Comparative Government and Politics: An Introduction|last2=Harrop|first2=Martin|date=2013|publisher=Macmillan International Higher Education|isbn=978-1-137-31786-5|page=1|access-date=25 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707194650/https://books.google.com/books?id=IUEdBQAAQBAJ&pg=PA1|archive-date=7 Julie 2019|url-status=live}}</ref> Die slawernyafskaffer Wendell Phillips het byvoorbeeld verklaar dat "ons nie politiek speel nie; anti-slawerny is geen grap vir ons nie." <ref>{{Cite book|last1=Johnston|first1=Alexander|url=https://archive.org/details/americanoration00unkngoog|page=[https://archive.org/details/americanoration00unkngoog/page/n251 233]|title=American Orations: V. The Anti-Slavery Struggle|year=1903|last2=Woodburn|first2=James Albert|publisher=G. P. Putnam and Sons.|orig-year=1903|via=Internet Archive}}</ref> Die begrip is op verskillende maniere gedefinieer, en verskillende benaderings het fundamenteel verskillende menings oor of dit moet uitgebreid of beperk, [[empiries]] of normatief gebruik word, en of konflik of samewerking daarvoor noodsaakliker is. 'n Verskeidenheid van metodes word in die politiek toegepas, wat die bevordering van eie politieke sienings onder mense insluit, onderhandeling met ander politieke onderdane, wette opstel en mag uitoefen, insluitend [[oorlog]]voering teen teëstanders.<ref name="Hammarlund1985">{{cite book|last=Hammarlund|first=Bo|url=https://books.google.com/books?id=BnRlAAAAIAAJ|title=Politik utan partier: studier i Sveriges politiska liv 1726–1727|publisher=Almqvist & Wiksell International|year=1985|page=8|access-date=25 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703043410/https://books.google.com/books?id=BnRlAAAAIAAJ|archive-date=3 Julie 2019|url-status=live}}</ref><ref name="Brady2017">{{cite book|last=P. Brady|first=Linda|url=https://books.google.com/books?id=iNA3DwAAQBAJ&pg=PT47|title=The Politics of Negotiation: America's Dealings with Allies, Adversaries, and Friends|publisher=University of North Carolina Press|year=2017|isbn=978-1-4696-3960-4|page=47|access-date=25 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702141049/https://books.google.com/books?id=iNA3DwAAQBAJ&pg=PT47|archive-date=2 Julie 2019|url-status=live}}</ref><ref name="HawkesworthKogan2013">{{cite book|author1=Hawkesworth|first=Mary|url=https://books.google.com/books?id=vXgKAgAAQBAJ&pg=PA299|title=Encyclopedia of Government and Politics: 2-volume Set|last2=Kogan|first2=Maurice|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-91332-7|location=London|page=299|access-date=25 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702181253/https://books.google.com/books?id=vXgKAgAAQBAJ&pg=PA299|archive-date=2 Julie 2019|url-status=live}}</ref><ref name="Taylor2012">{{cite book|last=Taylor|first=Steven L.|url=https://books.google.com/books?id=CV281jLqLPgC&pg=PT130|title=30-Second Politics: The 50 most thought-provoking ideas in politics, each explained in half a minute|publisher=Icon Books Limited|year=2012|isbn=978-1-84831-427-6|page=130|access-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706214027/https://books.google.com/books?id=CV281jLqLPgC&pg=PT130|archive-date=6 Julie 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|author1=L. Blanton|first=Shannon|url=https://books.google.com/books?id=_iVTCwAAQBAJ&pg=PA199|title=World Politics: Trend and Transformation, 2016–2017|last2=Kegley|first2=Charles W.|publisher=Cengage Learning|year=2016|isbn=978-1-305-50487-5|page=199|access-date=26 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702151756/https://books.google.com/books?id=_iVTCwAAQBAJ&pg=PA199|archive-date=2 Julie 2019|url-status=live}}</ref> Politiek word op 'n wye verskeidenheid sosiale vlakke uitgeoefen, van klans en stamme van tradisionele samelewings, deur moderne plaaslike regerings, maatskappye en instellings tot soewereine state, tot op internasionale vlak. In moderne nasiestate vorm mense dikwels [[politieke party]]e om hul idees te verteenwoordig. Lede van 'n party stem dikwels in om dieselfde standpunt in te neem oor baie aangeleenthede en stem in om dieselfde wetswysigings en dieselfde leiers te steun. 'n [[Verkiesing]] is gewoonlik 'n kompetisie tussen verskillende partye. 'n Politieke stelsel is 'n raamwerk wat aanvaarbare politieke metodes binne 'n [[samelewing]] definieer. Die geskiedenis van politieke denke kan teruggevoer word na die vroeë oudheid, met kernwerke soos [[Plato]] se ''Republiek'', [[Aristoteles]] se ''Politica'', [[Chanakya]] se ''Arthashastra'' en ''Chanakya Niti'' (3de eeu vC), asook die werke van [[Konfusius]].<ref>{{Cite book|title=Political System and Change: A World Politics Reader|date=1986|publisher=Princeton University Press|jstor=j.ctt7ztn7s}}</ref> == Definisies == *Volgens Harold Lasswell is politiek 'wie kry wat, wanneer, hoe.'<ref>{{Cite book|last=Lasswell, Harold D. (Harold Dwight), 1902–1978.|title=Politics: who gets what, when how. : With postscript (1958).|year=1963|orig-year= 1958|publisher=World|oclc=61585455}}</ref> *Vir [[David Easton]] gaan dit oor 'die gesaghebbende verdeling van waardes vir 'n samelewing'.<ref>{{Cite book|last=Easton, David, 1917–|title=The political system : an inquiry into the state of political science|date=1981|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-18017-4|oclc=781301164}}</ref> Vir [[Vladimir Lenin]] is 'politiek' die mees gekonsentreerde uitdrukking van [[ekonomie]].'<ref>{{Cite book|last=Lenin, V. I.|title=Collected works. September 1903 – Desember 1904|date=1965|oclc=929381958}}</ref> *Bernard Crick het aangevoer dat "politiek 'n kenmerkende vorm van heerskappy is waardeur mense saam optree deur middel van geïnstitusionaliseerde prosedures om verskille op te los, uiteenlopende belange en waardes te versoen en openbare beleid te maak in die strewe na gemeenskaplike doelstellings."<ref>{{Cite book|last=Crick, Bernard, 1929–2008.|title=In defence of politics|date=1972|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-12064-3|oclc=575753}}</ref> *Volgens Adrian Leftwich: <blockquote> "Politiek bestaan uit alle aktiwiteite van samewerking, onderhandeling en konflik binne en tussen samelewings, waardeur mense die gebruik, produksie of verspreiding van menslike, natuurlike en ander hulpbronne organiseer tydens die produksie en reproduksie van hul biologiese en sosiale lewe."<ref>{{Cite book|last=Leftwich, Adrian.|title=What is politics? : the activity and its study|date=2004|publisher=Polity|isbn=0-7456-3055-3|oclc=1044115261}}</ref></blockquote> == Benaderings == Daar is verskillende maniere waarop die benadering van politiek gekonseptualiseer is. === Uitgebreid en beperk === Adrian Leftwich het die siening van die politiek gedifferensieer op grond van hoe uitgebreid of beperk hulle persepsie van wat as 'polities' beskou word.<ref>{{Cite book|title=What is politics? : the activity and its study|date=2004|publisher=Polity|others=Leftwich, Adrian.|isbn=0-7456-3055-3|location=Oxford|pages=14–15|oclc=56383081}}</ref> Die uitgebreide siening sien die politiek aanwesig oor die sfeer van menslike sosiale verhoudings, terwyl die beperkte siening dit tot sekere kontekste beperk. Op 'n meer beperkende manier kan politiek byvoorbeeld hoofsaaklik oor die konsep regeer beskou word,<ref>{{Cite book|title=What is politics? : the activity and its study|date=2004|publisher=Polity|others=Leftwich, Adrian.|isbn=0-7456-3055-3|location=Oxford|pages=23|oclc=56383081}}</ref> terwyl 'n [[Feminisme|feministiese]] perspektief kan argumenteer dat aspekte wat tradisioneel as nie-polities beskou word, inderdaad ook as politiek beskou moet word.<ref>{{Cite book|title=What is politics? : the activity and its study|date=2004|publisher=Polity|others=Leftwich, Adrian.|isbn=0-7456-3055-3|location=Oxford|pages=119|oclc=56383081}}</ref> Laasgenoemde posisie is vervat in die slagspreuk die persoonlike is polities, wat die onderskeid tussen private en openbare kwessies betwis. In plaas daarvan kan politiek gedefinieer word deur die gebruik van [[Mag (sosiale wetenskappe)|mag]], soos Robert A. Dahl aangevoer het.<ref>{{Cite book|last=Dahl, Robert A., 1915–2014.|title=Modern political analysis|date=2003|publisher=Prentice Hall|isbn=0-13-049702-9|pages=1–11|oclc=49611149}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|politiek}} {{Geesteswetenskappe}} {{Normdata}} [[Kategorie:Politiek| ]] pxgk9hth8rh4h1ngst32u4l8onwskqe 0 6059 2892912 2879761 2026-04-11T23:43:54Z Jcb 223 2892912 wikitext text/x-wiki [[Lêer:World Time Zones Map.png|duimnael|500px|Tydsones van die wêreld]] '''Tydsones''' is streke van die [[Aarde]] wat 'n eenvormige standaard[[tyd]] het. Voorheen is die plaaslike [[sontyd]] (oorspronklik die aangeduide en toe die gemiddelde) gebruik, wat beteken het dat tyd effens verskil het van [[dorp]] tot dorp. Tydsones volg gewoonlik meridiane (denkbeeldige lyne wat van pool tot pool strek), maar plek-plek word dit geskuif sodat 'n hele land in een tydsone kan pas. Soos die bygaande kaart aandui, word die grense van die tydsones dikwels verstel ter wille van staats-, lands- of administratiewe grense. Daar is veronderstel om 24 tydsones en 15 lengtegrade te wees wat elke uur van mekaar af is. In werklikheid is daar 40 tydsones, want baie lande gebruik ook halfuursones. Namate [[telekommunikasie]] verbeter en [[vervoer]]stelsels uitgebrei het, het dit al hoe meer ontoereikend geraak. Tydsones het die probleem gedeeltelik opgelos deurdat mense hulle horlosies gestel het volgens 'n streek met dieselfde gemiddelde sontyd. Tydsones verander in die algemeen volgens [[lengtelyn]]e, wat veelvoude van 15° is, en verskil een uur van die tydsones weerskante daarvan. Alle tydsones is relatief tot [[Gekoördineerde Universele Tyd]] (UTC). Die verwysingspunt vir tydsones is die [[hoofmeridiaan]] ([[lengteligging]] 0°), wat deur die [[Royal Greenwich Observatory]] in [[Greenwich]] in [[Londen]], [[Engeland]], getrek word.<ref>[http://greenwichmeantime.com GMT: Greenwich Mean Time - World Time / Time in every Time Zone]</ref> Om hierdie rede is die term ''Greenwich Mean Time'' (GMT) steeds in gebruik (byvoorbeeld deur die [[BBC]]) om die "basistyd" aan te dui waarvolgens alle ander tydsones bepaal word. UTC is die amptelike, internasionale afkorting vir vandag se atomies gemete tyd. UTC is toevallig slegs plaaslike tyd in Greenwich tussen 01:00 UTG van die laaste Sondag in Oktober en 01:00 UTG van die laaste Sondag in Maart. Die res van die jaar is plaaslike tyd UTG+1 — bekend in die [[Verenigde Koninkryk]] as ''British Summer Time'' (BST). <br /> == Grens tussen vandag en môre == Die Internasionale Datumgrens, wat vandag en môre skei, volg min of meer die 180-lengtegraad. In die lande oos van die grens is dit een dag lateras in lande wes daarvan. Die grens strek grotendeels deur die see, maar waar dit deur of naby 'n land loop, word dit gebuig sodat een plek nie twee verskillende datums beleef nie. <br /> == Tyd deur die eeue == * 1500v.C Sonwysers word in Egipte gebruik om die tydsverloop in die oggend en middag aan te dui en om die langste en die kortste dae van die jaar te meet. * 1400 v.C Waterhorlosies word in Egipte gebruik. Arabiese uitvinders en ingenieurs verbeter en verfyn waterhorlosies tot in die middeleeue. * 1000 Sjinese ingenieurs vind die eerste meganiese horlosies uit wat met gewiggies en ratte aangedryf word. * 1100 Monnike in Europa gebruik 'n uurglas om gebedstye aan te dui. * 1336 Die eerste horlosie wat uurliks slaan, word in Milaan, Italië gebou. * 1350 Die eerste wekker word in Würzburg, Duitsland gebou. * 1730 Die Brit John Harrison bou 'n akkurate skeepshorlosie. * 1949 Die eerste [[atoomhorlosie]] word gebou. Hierdie presiese tydmeter meet die vibrasies van 'n atoom.<gallery> Lêer:Optical atomic clock (5881387757).jpg|Dimensie van tyd. </gallery><br /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Bowditch, Nathaniel. ''American Practical Navigator''. Washington: Government Printing Office, 1925, 1939, 1975. * Hill, John C., Thomas F. Utegaard, Gerard Riordan. ''Dutton's Navigation and Piloting''. Annapolis: United States Naval Institute, 1958. * Howse, Derek. ''Greenwich Time and the Discovery of the Longitude''. Oxford: Oxford University Press, 1980. {{ISBN|0-19-215948-8}}. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Timezones|Tydsones}} * [http://www.timegenie.com/ Time Genie] Vind die huidige tyd en datum vir meer as 6600 stede in 245 lande. Sluit ook gereedskap in om tye om te skakel en te vergelyk. * [http://www.timezonesworldwide.com/time-zone-converter/ Time Zone Converter: Omskep verlede, hede en toekoms plaaslike keer tussen verskillende tydsones] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203082254/http://timezonesworldwide.com/time-zone-converter/ |date= 3 Desember 2010 }} * [http://www.worldtimeserver.co/ World Time Server] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511130342/http://www.worldtimeserver.co/ |date=11 Mei 2011 }} * [http://timezones.tk The E Time zone page] - Horlosie, Tyd en Sones - Besigtig die dag-en-nag tydsonehorlosie rondom die wêreld * [http://www.virtualtravelog.net/entries/000031.html Virtual Travelog] 'n Oplossing vir die bestuur van tydsones en datums in internasionale Internetstelsels * [http://www.twinsun.com/tz/tz-link.htm The tz database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623013511/http://www.twinsun.com/tz/tz-link.htm |date=23 Junie 2012 }} {{Navigasie tydsones}} {{Tyd}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tydsones| ]] 14twqir2nblnsg91xuuhr08nu0it87l 0 8189 2892895 2890411 2026-04-11T23:37:52Z Jcb 223 2892895 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Sol Plaatje | bynaam = | beeld = Sol Plaatje 002.jpg | beeldbeskrywing = Sol Plaatje ca. 1900 | onderskrif = Sol Plaatje ca. 1900 | geboortenaam = Solomon Tshekisho Plaatje | geboortedatum = [[9 Oktober]] [[1876]] | geboorteplek = [[Boshof]], [[Oranje-Vrystaat]] | dood_datum = {{SDEO|1876|10|9|1932|6|19|df=y}} | sterfteplek = [[Johannesburg]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Joernalis, skrywer en politikus | bekend = Stigterslid van die ANC | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = [[African National Congress]] | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:ANC1914.jpg|duimnael|links|Die South African Native National Congress se delegasie in [[Londen]], Junie 1914. Van links tot regs: Thomas Mapike, eerw. [[Walter Rubusana]], eerw. [[John Langalibalele Dube|John Dube]], Saul Msane, Sol Plaatje.]] '''Solomon Tshekisho (Sol) Plaatje''' ([[9 Oktober]] [[1876]] – [[19 Junie]] [[1932]]) staan internasionaal bekend as 'n veeltalige [[Suid-Afrika]]anse joernalis, skrywer en politikus wat 'n stigtingslid van die SANNC (South-African Native National Congress) is, nou bekend as die [[African National Congress|ANC]]. Die boorling van [[Boshof]], [[Oranje-Vrystaat]], is 'n eersterangse taalkenner, wat naas sy moedertaal [[Tswana]], die hooftaal van [[Botswana]], ook [[Engels]], [[Afrikaans]], [[Nederlands]], [[Franse taal|Frans]], [[Duits (taal)|Duits]], [[Sotho]], [[Zoeloe]] en [[Xhosa]] kon praat. Hy vertaal 'n aantal werke van Swart skrywers in Europese tale, en Engelse werke, by name dié van [[William Shakespeare]], in [[Tswana]]. Tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (Anglo-Boereoorlog) van [[1899]] tot [[1902]] werk hy as 'n oorlogsjoernalis, later as uitgewer van die koerante ''Koranta ea Becoana'' (1901–1908) en ''Tsala ea Batho'' ("Volksvriend", sedert [[1912]]). Hy dien as sekretaris-generaal van die [[African National Congress]] (ANC) en reis as aktivis van die Swart burgerregtebeweging verskeie keer na [[Kanada]] ([[1920]]), die [[Verenigde State]] ([[1921]]) en [[Europa]]. Hy is op [[19 Junie]] [[1932]] in [[Johannesburg]] oorlede. In 2007 stel die Engelse Akademie van Suid-Afrika die [[Sol Plaatje Prys vir Vertaling]] tot sy nagedagtenis in. == Vroeë lewe == Solomon Tshekisho Plaatje is gebore in Doornfontein, naby [[Boshof]], Oranje-Vrystaat, die sesde kind van agt vir Johannes en Martha, van die [[Tswanas|Tswanastam]]. Sy oupa se naam was Selogilwe Mogodi (1836-1881), maar sy werksverskaffer, 'n boer met die van Groenewald het hom die bynaam van Plaaitjie gegee. Sy familie het dit toe later gebruik as 'n van. Toe Solomon vier was, het sy familie na [[Pniel]] in die [[Kaapkolonie]] getrek, om vir 'n Duitse sendeling, Ernst Westphal en sy vrou, Wilhelmine, te werk. Daar het hy 'n sendelingonderwys ontvang. Toe hy sy mede-studente verbygesteek het, het Wilhelmine hom persoonlik onderrig, en hom [[viool]] en [[klavier]] leer speel, asook sang. Toe hy 15 was het hy as 'n skolier-onderwyser begin werk, en het die pos vir twee jaar gehou. Nadat hy skool verlaat het, het hy na [[Kimberley]] verhuis, en begin werk as 'n [[Telegrafie|telegraafboodskapper]] vir die [[poskantoor]]. Daarna het hy die klerkeksamen geskryf en deurgekom, (die hoogste in die kolonie) met hoër punte as enige ander kandidaat in tik asook in Nederlands. As 'n persoon wat ouer as 21 was en Nederlands en Engels kon lees en skryf, het hy stemreg ontvang soos dit in die Kaapkolonie gegeld het, 'n reg wat hy verloor het toe Britse beheer beëindig is. Hy het op 19 Junie 1932 aan longontsteking gesterf en is in [[Kimberley]] begrawe. == Werke == * ''Mhudi'', 'n historiese roman ([[1913]]) * ''Native Life in South Africa'' ([[1914]]) * ''Sechuana Proverbs and Their European Equivalents'' ([[1916]]) * ''Sechuana Phonetic Reader'' (1916) * ''Bantu Folk-Tales and Poems'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.gutenberg.org/etext/1452 ''Native Life in South Africa''] – Elektroniese boek by die Gutenbergprojek {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Plaatje, Sol}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1876]] [[Kategorie:Sterftes in 1932]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] 4xtqlvkpwrigv6adxpixl7g49gdxqny 4 9591 2892886 2890361 2026-04-11T22:26:54Z BurgertB 2401 Nuwe voorstel: Nibiru-ramp 2892886 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:23, 6 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:23, 6 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:42, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) === [[Tanzaniese nasionale krieketspan]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Dié artikel het ek lankal oorweeg en die span se onlangse goeie prestasies het die skryf daarvan vergemaklik. Tanzanië se krieketgeskiedenis is nou verwant aan dié van [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]], waarmee Oos-Afrika in krieket 'n soort driehoek soos Suider-Afrika (Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe) vorm. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) === [[Nibiru-ramp]] === * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:26, 11 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 84e8ob4gxfgwu4cl7us15edhkue46ye 0 10480 2892845 2707592 2026-04-11T20:05:11Z Jcb 223 2892845 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Parmenides.jpg|duimnael|240px|[[Parmenides]] was een van die eerstes wat 'n ontologiese karakterisering van die fundamentele aard van realiteit voorgestel het.]] '''Ontologie''' is 'n studie van die aard van die wese, die realiteit en die substansie van dinge. Dit bestudeer ook die wese of [[realiteit]] in die abstrakte, veral in die manier hoe dit verband hou met idees en teorieë. Dit dui aan wat objektiewe en subjektiewe [[bestaan]] konstitueer en wat dit beteken vir iets om te bestaan. Ontologie word tradisioneel gelys as 'n deel van die belangrikste filosofievertakking bekend as [[metafisika]] en dikwels oor vrae rakende watter entiteite daar bestaan, of wat gesê kan word dat hulle bestaan, en hoe sulke entiteite gegroepeer kan word, hoe hulle binne 'n hiërargie verband hou, en onderverdeel word volgens ooreenkomste en verskille. Ontologie het een basiese vraag: "Wat bestaan?" Verskillende [[Lys van filosowe|filosowe]] het verskillende antwoorde vir hierdie vraag. == Basiese vrae == Hoofvrae van ontologie sluit in: * "Wat bestaan" * "Wat is iets?"<ref name="Isham"/> * "In watter kategorieë, indien enige, kan ons bestaande dinge sorteer?" * "Wat is die betekenis van bestaan?" == Basiese konsepte == Van die basiese konsepte van ontologie sluit die volgende wesenlike stelle van ontologiese begrippe in: == Universele en besonderhede == 'n Universele is wat spesifieke dinge in gemeen het, naamlik kenmerke of eienskappe. Besonderhede word gedefinieer as konkrete entiteite in teenstelling met abstrakte entiteite, soos eienskappe of getalle. == Stof-teorie en ongeluk-teorie == Stof-teorie stel voor dat 'n stof onderskei is van die eienskappe daarvan, terwyl 'n ongeluk, in ongeluk-toerie, 'n kenmerk van 'n onderwerp is wat nie die wese daarvan beïnvloed nie. == Abstrakte en konkrete voorwerpe == Abstrakte voorwerpe het geen fisieke verwysings nie, terwyl konkrete voorwerpe wel het. Dit word dikwels in [[filosofie]] en [[semantiek]] gebruik. == Wese en bestaan == Wese is die eiendom of stel eienskappe wat 'n entiteit of stof maak, wat dit fundamenteel is, en wat dit noodsaaklik het en waarsonder dit sy identiteit verloor. Bestaan is die vermoë van 'n entiteit om interaksie met die fisiese of geestelike werklikheid te hê. == Determinisme en onbepaaldheid == [[Determinisme (filosofie)|Determinisme]] is die oortuiging dat alle gebeure volledig bepaal word deur voorheen bestaande oorsake. Onbepaaldheid is die idee dat gebeure of sekere gebeure, of gebeure van sekere soorte nie veroorsaak word of nie deterministies veroorsaak word nie. == Monisme en dualisme == [[Monisme]] ken eenheid of eenmaligheid toe aan 'n begrip. Eksistensie-monisme sê byvoorbeeld dat slegs een ding bestaan, die [[heelal]]. Enige verdeling daarvan is arbitrêr en kunsmatig. Dualisme (ook geestes-liggaam-dualisme genoem) is die siening dat geestelike verskynsels nie-fisies is, of dat die gees en die liggaam onderskeidend en skeibaar is. == Idealisme en materialisme == [[Idealisme]] beweer dat die werklikheid fundamenteel geestelik, geestelik gekonstrueer of andersins onmateriaal is, terwyl [[materialisme]] meen dat materie die fundamentele substansie van aard is, en dat alle dinge, insluitende geestelike toestande en [[bewussyn]], die resultaat is van materiële interaksies. == Ontologie van fiktiewe karakters == Volgens Edward N. Zalta kan die ontologie van fiksie gebruik word om sinne te ontleed soos: (1) "[[Nero]] aanbid die god [[Mars (mitologie)|Mars]]", (2) "Die god Mars bestaan ​​nie", en (3) "In [[George Bernard Shaw]] se toneelstuk Pygmalion is Eliza Doolittle 'n blommemeisie".<ref name="Zalta 2009"/> Volgens Amie L. Thomasson kan fiktiewe diskoers van vier soorte wees: (1) wat in fiksiewerk uitgedra word, (2) filosofiese oefeninge soos "Superman bestaan ​​nie", (3) om fiktiewe karakters te behandel asof hulle regtig bestaan, soos "Superman kan oor hoë geboue spring" en (4) gesprek oor fiksiewerk, soos "Professor Higgins is geskep deur George Bernard Shaw".<ref name="Thomasson"/> Francis Herbert Bradley het gedink dat regte dinge onderskeidelik op bepaalde tye en plekke bestaan. Hy herken verskillende soorte entiteite: die werklik historiese, die fiktiewe, die werklike, die bloot verbeelde, die bestaande en die nie-bestaande.<ref name="Bradley"/> Alexius Meinong sou fiktiewe entiteite in die kategorie plaas wat hy bestaansreg genoem het. Hierdie kategorie bevat voorwerpe wat nie ruimtelik of nie-ruimtelik bestaan nie. Hulle het egter eienskappe en die eienskappe word aan hierdie voorwerpe gegee op die manier waarop dit beskryf word. Ons kan byvoorbeeld oor die groen draak praat, selfs al bestaan die groen draak nie. Ons kan sê dat die draak in werklikheid groen is, want dit spruit uit die eienskappe waarin die voorwerp gekenmerk word.<ref name="Kroon"/> == Prominente ontoloë == * [[Anselmus van Kantelberg]] * [[Thomas Aquinas]] * [[Aristoteles]] * [[Alain Badiou]] * [[Gilles Deleuze]] * [[Daniel Dennett]] * [[Jacques Derrida]] * [[René Descartes]] * [[Fyodor Dostoevsky]] * [[Michel Foucault]] * [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] * [[Martin Heidegger]] * [[Edmund Husserl]] * [[Immanuel Kant]] * [[Gottfried Leibniz]] * [[Emmanuel Levinas]] * [[John Locke]] * [[Friedrich Nietzsche]] * [[Parmenides]] * [[Plato]] * [[Karl Popper]] * [[Willard Van Orman Quine]] * [[Bertrand Russell]] * [[Jean-Paul Sartre]] * [[Arthur Schopenhauer]] * [[John Searle]] * [[Baruch Spinoza]] * [[Alfred North Whitehead]] * [[Willem van Ockham]] * [[Ludwig Wittgenstein]] * [[Slavoj Žižek]] == Sien ook == * [[Epistemologie]] * [[Holisme]] * [[Nihilisme]] * [[Wetenskapsfilosofie]] == Bronne == {{wiktionary|ontology}} {{Commons}} *{{cite book | editor-last=Kim | editor-first=Jaegwon | editor-last2=Rosenkrantz| editor-first2=G.S.| editor-last3=Sosa| editor-first3=E.| title='n Metgesel vir metafisika | publisher=Wiley-Blackwell | publication-place=Malden, MA | year=2009 | isbn=978-1-4051-5298-3 | oclc=237325141 |language=Engels}} == Verwysings == {{Verwysings| verwysings= <ref name="Bradley">Stock, G. (2009) "Francis Herbert Bradley" (in Engels) in Kim, Rosenkrantz en Sosa (reds.) bl.155-158</ref> <ref name="Isham">{{cite book | last=Isham | first=C. J. | title=Lesings oor kwantumteorie: wiskundige en strukturele basis | publisher=Imperial College Press Distributed by World Scientific Pub. Co | publication-place=London Singapore River Edge, NJ | year=1995 | isbn=1-86094-000-5 | oclc=33104601 | page=| language=Engels}}</ref> <ref name="Kroon">Kroon, Fred; Voltlini, Alberto (2009) [https://plato.stanford.edu/archives/win2018/entries/fictional-entities "Fiktiewe Entiteite" (in Engels)] in Kim, Rosenkrantz en Sosa (reds.)</ref> <ref name="Thomasson">Thomasson, Amie L. (2009) "Fiktiewe Entiteite" (in Engels) in Kim, Rosenkrantz en Sosa (reds.) [https://uh.edu/~garson/Thomasson%20-%20Fictional%20Entities.pdf PDF]</ref> <ref name="Zalta 2009">Zalta, E.N. "Fiktiewe waarheid, voorwerpe en karakters" (in Engels) in Kim, Rosenkrantz en Sosa (reds.) bl.267-269</ref> }} == Eksterne Skakels == * [http://www.ontology.co Theory and History of Ontology] {{Normdata}} [[Kategorie:Ontologie| ]] t4pbjp07lv6n90yalf1dgp8dr6m7s9v 0 10884 2892660 2746842 2026-04-11T17:54:01Z Pee Dirix 115342 /* Lewe */ 2892660 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Plato | beeld = Delphi Platon statue 1.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Beeld van 'n filosoof in Delphi. Daar word veronderstel dat dit 'n afbeelding van Plato of Plutarch is. | geboortenaam = | geboortedatum = 428/427 of 424/423 v.C. | geboorteplek = [[Athene]] | sterftedatum = 348/347 v.C. (op ca. 80) | sterfteplek = Athene | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = [[Antieke Griekeland]] | vakgebied = Retoriek, [[idealisme]], [[kuns]], [[literatuur]], [[epistemologie]], geregtigheid, deugsaamheid, [[politiek]], [[onderwys]], familie, militarisme | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = [[Sokrates]], [[Homeros]], [[Hesiodos]], [[Aristophanes]], [[Aesopus]], [[Protagoras]], [[Parmenides]], [[Pythagoras]], [[Herakleitos]], [[Orphisme]] | invloed op = Die meeste van die Westerse filosowe wat na hom werk het | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Plato''' was 'n Griekse wysgeer ([[Filosofie|filosoof]]) wat van [[427 v.C.]] tot [[347 v.C.]] in die Griekse stadstaat [[Athene]] geleef het. Met sy [[ideëleer]] is hy die oervader van die filosofiese [[idealisme]]. Plato se leermeester was [[Sokrates]]. Ná Sokrates se dood het Plato na [[Egipte]] en [[Italië]] gegaan en daar gestudeer saam met studente van [[Pythagoras]]. Plato was nie so lief vir mense as wat sy leermeester Sokrates was nie, en een van die voorvereistes vir 'n filosofie-kursus by hom was dat die student [[meetkunde]] moes ken. Dit was heel waarskynlik as gevolg van Sokrates se vervolging oor sy filosofiese lewenswyse. Plato was nie bereid om ook so vervolg te word nie. Die meeste van Plato se werke is geskryf in die vorm van Sokratiese dialoë, waarin 'n deels fiktiewe Sokrates met iemand 'n gesprek voer oor die een of ander filosofiese onderwerp. Plato se vroegste werke het Sokrates se gedagtes verwoord. Van Sokrates het óf geen werke behoue gebly nie óf hy het nooit self iets geskryf nie, maar Plato het baie van sy gesprekke min of meer akkuraat opgeteken. Die eerste werke, wat Sokrates se gedagtes verwoord, is onder andere Eutufro, Apologia en Krito. In sy latere werk het Plato begin om sy eie gedagtes op skrif te stel, en sy werk het meer begin handel oor dieper filosofiese vrae, soos die onsterflikheid van die menslike siel. Hierin het hy begin wegbeweeg van Sokrates se geliefkoosde onderwerpe, naamlik die vrae van Reg en Verkeerd, die aard van wysheid ens. Plato is ook noemenswaardig as 'n wiskundige, 'n veld waarin sy bydrae dieselfde abstraktheid volg wat sy filosofie kenmerk – sy wiskunde kan gesien word as 'n uitbreiding van sy metafisika. [[Bertrand Russell]] (in sy werk met [[Alfred North Whitehead]]) noem Plato een van die vorste vir die getalteorie. Plato se eie student was [[Aristoteles]], en saam met Sokrates word hierdie drie wysgere die vaders van die moderne Westerse wysbegeerte genoem. == Lewe == Plato, seun van Ariston en Perictione, is afkomstig uit een van die mees vooraanstaande Atheense families. Twee van sy familielede van moederskant, sy oupa se broer Critias en sy oom Charmides, maak deel uit van die [[Dertig Tiranne]]. Plato was ook voorafbestem om 'n rol in die Atheense politiek te speel, maar as gevolg van hierdie politieke omwentelinge, en ook as gevolg van sy ontmoeting met Sokrates, toe hy ongeveer twintig was, het dit nie gebeur nie. Omdat Sokrates nooit iets geskryf het nie, en Plato nooit oor sy eie wedervaringe skryf nie, is niks bekend oor hierdie ontmoeting nie. Dit wil tog voorkom dat hierdie interaksie vir Plato van groot betekenis gewees het. Regverdiging van Sokrates se optrede is ongetwyfeld een van die belangrikste redes waarom Sokrates in baie van Plato se dialoë, die mees prominente spreker is. Op latere leeftyd het Plato gereis. Ongeveer in 387 v.C. gaan hy na suid-[[Italië]] waar hy in kontak kom met [[Pythagoras]]-georiënteerde filosowe, onder wie Archytas. Ruim twintig jaar later (na 367 v.C.) het hy twee keer na [[Sisilië]] gegaan in 'n poging om Dionysios II daarvan te oortuig dat hy sy politiek op die platoniese lees moet skoei. Dit was nie suksesvol nie, maar is tog 'n aanduiding dat praktiese politiek vir Plato belangrik was. Van blywende invloed was sy stigting van die Akademie van Athene gewees. Van die daaglikse gebeure daar is weinig bekend, maar daar word aangeneem dat daar filosofiese ondersoek gedoen word, en dat onder andere die geskrifte van Plato bespreek word. Ook word lede van die akademie op versoek na buitelandse owerhede gestuur as politieke adviseurs. Die akademie het deur die eeue heen weliswaar die nagedagtenis aan Plato in ere gehou, maar het verskeie kere van filosofiese oriëntasie verander. Na sy dood word Plato aan die akademie opgevolg deur sy neef Speusippos. In 529 n.C. verbied die [[Bisantynse Ryk]] keiser [[Justinianus I]] die verspreiding van heidense denkbeelde, waarmee ook 'n praktiese einde kom aan die akademie van Plato. 'n Aantal filosowe vertrek daarop na die Akademie van Gondesjapoer, die intellektuele sentrum van die Sassanidiese ryk wat toe geregeer word deur Khusro I (501–579), 'n groot liefhebber van sowel westerse as [[oosterse filosofie]]. Na die [[islam]]itiese verowering van [[Persië]] (636–654) vind die Griekse filosofie onder meer so sy weg na die islamitiese wêreld. == Literêre styl == Plato was 'n bekwame stilis en sy werk vorm een van die onbetwiste hoogtepunte uit die wêreldliteratuur. Hoewel hy homself in sy tekste herhaaldelik skepties uitlaat oor die waarde van die geskrewe woord, is sy dialoë in sierlike en versorgde taal geskryf. Plato spreek nooit in sy eie naam nie, maar laat altyd ander persone optree in sy dialoë. Dit word aanvaar dat in sy werk, Sokrates se standpunte gedeeltelik ooreenkom met die van Plato self. Die ander persoonlikhede in die dialoë wissel, maar gereeld is dit persone wat bestaan, veral individue bekend in Athene van sy tyd. Plato onderskei homself van die vroeëre denkers deur die skepping van dialoë, waarin mense met mekaar gedagte wissel na aanleiding van 'n praktiese situasie. Die dialoë is gewoonlik vernoem na een van hierdie gespreksvenote. Plato verkies die dialoogvorm om die lewendigheid van sy werk te verhoog, maar ook om 'n eg filosofiese gesprek na te boots, waarin verskillende standpunte aan die lig kan kom. Die teensy van hierdie benadering is dat Plato se eie insigte meestal nie ondubbelsinnig bepaal kan word nie. Kenmerkend van sy werke is die [[dialektiek |dialektiese]] metode wat hy gebruik het as 'n soort voorloper van die [[logika]]. Drogredenasies kom ook in sy werk na vore, naamlik argumente wat nie korrek is nie, maar wel aanvaarbaar lyk. Hy skyf drogredenasies veral toe aan die sofiste wat daarvan gebruikmaak in gesprekke met Sokrates. In die konteks dien Sokrates as 'n pleitbesorger vir skerpsinnig en beredeneerde uitsprake oor die afbakening van die gehanteerde begrippe. Die oudste bekende teks oor die onderwerp drogredenasies is Plato se dialoog ''Euthydemus''. Later sou sy leerling [[Aristoteles]] dit in sy werk ''De sophisticis elenchis'' verder ontleed. == Werk == Plato se werk is voltooi in 'n periode van ongeveer 50 jaar. Analise deur Plato kenners van sy woordgebruik, interne en eksterne verwysings en styl, word gebruik om sy werk in 'n vroeë, middel en laat periode in te deel. Hierdie indeling help ook om die ontwikkeling in sy denke te illustreer. Plato se [[oeuvre]] vertoon 'n verbluffende diversiteit van onderwerpe, gepaard gaande met 'n selfs groter diversiteit van styl, metode, sfeer en toon. Hy karakteriseer verskillende persoonlikhede, maar maak ook in dit gebruik van mites, nabootsings van tydgenote en omgewingsbeskrywinge, so divers van die uitgelatenheid in die ''Symposium'' tot die kalemte en gerigtheid oor die dood in sy beskrywing van Sokrate se sterfdag in die ''Phaedo''. Die onderwerpe verskil van die 'dialektiek' in die droë tweede deel van die ''Parmenides'' tot die [[Pythagoras]]-georiënteerde beskrywings van die struktuur van ons [[kosmos]] in die ''Timaeus''. Hy fokus op die gesprek oor die menslike kenproses in die ''Theaetetus'' tot die gedetailleerde beskrywing van 'n staatsinrigting in die Wette (''Nomoi''). Onderwerpe soos die [[liefde]] (''Symposium'') tot die [[retoriek]] in die ''Gorgias'' en die [[etimologie]] in die ''Cratylus'' word ondersoek. Plato glo dat alleen 'n lewende gesprek tussen mense die ontsaan van 'n filosofiese vonk moontlik maak. === Vroeë periode === Die dialoë uit hierdie periode is gefokus op die uitbeelding van Sokrates se optrede wat meestal 'n ooreenkoms toon met die historiese werklikheid. Die onderwerpe onder bespreeking is veral eties van aard. In dié werke is Sokrates saam met enkele ander individue op soek na definisies van bepaalde algemene begrippe. Veral individue wie voorgehou word as kundiges word telkenmale deur Sokrates in die verleenheid gestel, omdat hulle geen konsekwente antwoorde op sy vrae kan gee nie. Meestal is Sokrates se formulering as volg: Wat is X? Waarop daarna as antwoord baie opsommings van voorbeelde van X volg, in plaas van 'n werklike definisie. Verdere pogings om definisie waarna gesoek word te formuleer, blyk dan steeds weerleë te kan word deur Sokrates se vraagtegniek, wat ondanks sy kritiek op die sofiste grootliks van sofistiese aard is. Voorbeelde is die ''Laches'' (wat is moed?), die ''Lysis'' (wat is vriendskap?), die ''Eutyphro'' (wat is vroomheid/ religieuse pligsgetrouheid?), die ''Charmides'' (wat is besonnenheid?), en die vraag na die begrip 'regverdigheid' in die eerste boek van die ''[[Staat (Plato)|Politeia]]'' (die Staat). Die resultaat van hierdie dialoë is dus meestal negatief, in die sin dat die gesoekte definisie nie gevind word nie, maar die aanwins is, in die oë van Sokrates, dat die ondervraagde persone nie langer kan dink hulle kennis het terwyl hulle in werklikheid nie weet nie. Vanuit Plato se standpunt lyk dit of so 'n negatiewe uitkoms veral bedoel is om die leser self tot verder nadenke aan te moedig. Bewys hiervan is dat die gesamentlike soeke na 'n definisie mense aanspoor om te filosofeer, en is die oefening dus nie sinloos nie. Die dialoë van Sokrates met die Sofiste is ook 'aporeties' (die konsep vir dialoë sonder positiewe uitkomste). Plato skilder hierdie opvoeders van die jeug taamlik negatief, om die verskil met Sokrates duidelik te laat uitkom. Plato se kritiek op hulle is tweevoudig: - Prakties: hulle gee voor om mense beter te maak (dit wil sê deur ''aretè'' ([[deug]], voortreflikheid) te bevorder), daar waar hulle in werklikheid mense meer moreel en geskik vir openbare optede kon maak. Sulke gesprekke kan in die werke van [[Protagoras]] en [[Gorgias]] gevind word. - Filosofies: hul 'relativisme'. Daar waar Sokrates, en in sy voetspoor Plato, daarvan oortuig is dat daar in die individu oortuigende (etiese) waardes bestaan, propageer 'n sofis soos Protagoras met sy bekende uitspraak; "Die mens is die maat van alle dinge", 'n meer subjektiewe waarheidsbegrip. Dié tema word ook nog in 'n later werk soos die ''Theaetetus'' bespreek. === Middel periode === [[Lêer:Ideeleer.jpg|duimnael|Skematiese uitleg van Plato se ideëleer]] Plato se werke uit hierdie periode het later van sy bekendste werke geword, deels omdat van die dialoë uit hierdie periode literêre hoogtepunte verteenwoordig. Voorts het hy in hierdie periode sy beroemde [[metafisika|metafisiese]] opvattings ontwikkel. Sy oortuiging dat daar vaste [[etiek | etiese]] waardes bestaan, kry gestalte in die aanname dat daar Idees (of 'Vorme') bestaan. Dit is onsigbare, tydlose, perfekte voorbeelde, waarvan die manifestasies in die wêreld slegs swak nabootsings daarvan is. Hierdie etiese Idees is volgens Plato absolute standaarde, geldig vir alle mense. Die wese van dinge, wat Sokrates gepoog om te vind in die vroeë dialoë veral is sy soeke na definisies, is ook te vinde in Plato se 'Idees'. Aangesien die Idees volgens Plato vir ewig bestaan en dus ook vir ewig dieselfde is, sien hy in hulle die enigste ware onderwerpe van ons kennis. Die sigbare [[wêreld]] om ons heen is te veranderlik om werklik daarvan egte kennis te kan hê. In hierdie sienings is daar sprake van die invloed van [[Herakleitos | Heraclitus]], met wie se opvattings Plato vertrou geraak het via Cratylus. Aan hierdie opvatting lê waarskynlik 'n [[wiskunde|wiskundige]] konsep ten grondslag: elke [[vierkant]] wat ons teken is onvolmaak. Maar al ons berekeninge betreffende vierkante, is gebaseer op 'n perfekte, abstrakte vierkant. Dit brei Plato uit tot nie-wiskundige voorwerpe; soos 'n Idee 'Mens', 'n Idee 'Perd', ens. Daar is by Plato 'n duidelike verskil tussen die wêreld van Idees en die wêreld van Voorwerpe. Soms wek Plato ook die indruk dat die wêreld van voorwerpe slegs 'n skyn is; en ons lewe slegs te midde van afbeeldinge (sien ook sy [[allegorie van die grot]]). Volgens Plato is dit vir die mens wel moontlik om kennis te bekom van hierdie Idees. In die ''Meno'' gee hy hiervoor as verklaring dat ons [[siel]] in 'n vroeër bestaan die Idees aanskou het, en homself/haarself weer herinner (''anamnese'') as die siel in ons liggaam funksioneer. Ons sien dan die flou afbeeldings van die onderwerpe om ons heen raak. Dit maak ook dat ons op 'n gegewe oomblik sekerheid kan hê dat ons inderdaad iets van die werklikheid ken. So is ware filosowe ook in staat om die Idee 'Regverdigheid' te ken, en dit is die enige metode om tot 'n regverdige samelewing te kom. In ''Staat'' of ''Politeia'' (380 v.C.) sê Plato die filosoof-koning is die ideale leier van sy ideale staat, want so 'n person weet wat Regverdigheid is, en kan hierdie dus die beste laat realiseer in die wêreld om ons heen. Wakker geskud deur die onregverdige terdoodveroordeling van Sokrates het Plato gestel dat daar nie regverdigheid bestaan in [[Athene]] nie. Om daar iets aan te doen moes nie soseer die juridiese stelsel opgeknap word nie, maar die hele gemeenskap. In ''Staat'', 'n dialoog wat begin met die soek na die definisie van 'regverdigheid', word die 'ideale' staat beskryf. Die geselekteerde groep heersers/filosowe ontvang 'n besonderse soliede opleiding; verder is daar wagters, 'soldate' wie die veiligheid moet verseker, en die res van die volk. Dit verteenwoordig 'n driedelige stelsel waarmee die optimum bereik word omdat elke onderdeel sy plek ken en behou, en elk ook sy deel doen om die beginsel van Plato se opvatting van regverdigheid tot uiting te laat kom. 'n Praktiese implementering van sy benadering doen dit voor toe Plato uitgenooi word deur Dionysios I (ca. 430–367 v.C.), die [[tiran]] van Syracuse op Sisilië, op aandrang van sy belangrikste raadgewer, die filosoof Dion (ca. 410–354 v.C.). Dion neem uiteindelik die mag oor, maar om dit te behou, is hy homself genoodsaak om sy toevlug te neem tot tirannieke metodes en word hy gou omgebring. Naas hierdie statiese indeling (die waarneembare wêreld om ons heen, 'n onsigbare wêreld van die Idee, en ons siel wat 'n tussenposisie inneem) beskryf Plato in die ''Symposium'' en in die ''Phaedrus'' 'n dinamiese komponent naamlik ''eros'', 'n energie (of drif) wat ons voortdryf en ons kan aanstuur in die rigting van die Idee. Maar hierdie eros kan ook sleg aangewend word as ons gefokus raak op die sensuele wêreld om ons. Die dualisme van Plato het waarskynlik 'n Pythagoras-georiënteerde oorsprong (dit is bekend dat Plato Pythagoras-georiënteerde filosowe in Suid-Italië besoek het). === Laat periode === Plato se werk uit hierdie periode is minder verhewe, idealisties, en tegelyk ook minder 'literêr' en meer 'sterk-filosofies'. Die dialoë gee nou baie minder die indruk van uitgewerkte toneelstukke, maar neig meer na vlakker tekste. Daarby is in sommige gevalle nouliks nog sprake van 'n 'dialoog' tussen persone. Sy 'metafisika' blyk nou 'n minder prominente rol te speel, maar hy verwerp dit ook nie. So draai die ''Theaetetus'' veral rondom die vraag: Wat is [[kennis]], sonder dat die ''anamnese'' of die ideëleer by die beantwoording betrokke word. Is kennis dieselfde as waarneming? Of is kennis dieselfde as waarneming in kombinasie met ‘n soort verantwoording? Verder stel hy self in die ''Parmenides'' ('n dialoog) kritiese vrae oor die konsekwentheid van die ideëleer. Aangesien die Idee ook as morele voorbeelde dien, is dit tog ietwat vreemd dat daar byvoorbeeld ook 'n Idee van modder bestaan? Tog sou dit uit 'n logies oogpunt tog die geval moet wees. 'n Ope vraag is of daar ook Idees bestaan van gebruiksvoorwerpe. Die vraag is dan of op die oomblik dat die 'stoel' uitgevind word, die tydelose Idee Stoel ontstaan? Of is dit so dat die Idee van Trein, Vliegtuig, Rekenaar ens altyd daar was, maar geduldig wag op hul ontdekking deur ons? Voorts ontwikkel Plato in dié periode sy ''diairesis'', 'n metode van onderverdeling. Wanner 'n konsep gedefinieer word deur gebruik te maak van ''diairesis'', word begin by die breë konsep, wat dan verdeel word in twee of meer sub-konsepte. Dit word dan herhaal totdat 'n definisie van die gewenste konsep geformuleer kan word. Maar 'n belangrike onderwerp in hierdie dialoog is die probleem van die "nie-wese": as 'n sofis nie die waarheid vertel nie, wat sê hy? Hy sê wat nie die geval is nie. Met die gevolgtrekking dat dit moontlik is, neem Plato weg van die invloedryke siening van [[Parmenides]] dat mens nie kan dink wat nie is nie. In die ''Staatsman'' word met behulp van die metode van onderverdelings gebruik om 'n definisie van die politikus te formuleer. Hierdie dialoog bevat algemene metodologiese beskouings, maar bespreek ook deels 'politiek' (staatsvorme), 'n onderwerp wat Plato in sy grootste en laatste werk, die ''Wette'', uitgebrei behandel. Ook hier lyk 'n verdere tendens van minder 'idealisme' ten gunste van 'realisme', waar te neem. Daarnaas is daar die natuurfilosofiese werk, die ''Timaeus'', waarin die aktiwiteite van 'n '[[demiurg]]' beskryf word, wie besig is om ons heelal te vorm, waarmee die wiskundige struktuur wat hieraan ten grondslag lê, dui op Pythagoras se invloed. Hier word die Idee weer wel eksplisiet genoem, as die voorbeeld waarna ons wêreld gevorm is. == Invloed == Alfred North Whitehead se uitspraak dat die Europese filosofie die beste gekarakteriseer kan word as 'n aantal voetnotas tot die werk van Plato, is bekend. Hierdie uitspraak hoef nie letterlik opgeneem te word nie, maar dui aan, dat ons moeilik die verloop van die filosofie sou kon voorstel, as Plato nie daar gewees het nie. Soos by hom allerlei lyne van vroeëre denkers saamkom, so vertrek vanuit sy werk verskeie lyne, wat, begin by [[Aristoteles]] (wie twintig jaar aan Plato se akademie gebly het), en verder ontwikkel word deur verskeie ander filosowe. == Sien ook == * [[Allegorie van die grot]] * [[Lys van filosowe]] * [[Antieke filosofie]] == Verwysings == * [[Bertrand Russell]] (1959). ''Wisdom of the West'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.philosophypages.com/ph/plat.htm Engelse blad oor Plato] {{en}} * [http://classics.mit.edu/Browse/browse-Plato.html Plato at MIT Classics] {{en}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ou Griekse filosowe]] [[Kategorie:Mense in die 4de eeu v.C.]] [[Kategorie:Mense in die 5de eeu v.C.]] [[Kategorie:Geboortes in 427 v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 347 v.C.]] bta8y17y8vly8puqf5vzogv58o2vwx2 2892661 2892660 2026-04-11T17:54:32Z Pee Dirix 115342 /* Lewe */ 2892661 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Plato | beeld = Delphi Platon statue 1.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Beeld van 'n filosoof in Delphi. Daar word veronderstel dat dit 'n afbeelding van Plato of Plutarch is. | geboortenaam = | geboortedatum = 428/427 of 424/423 v.C. | geboorteplek = [[Athene]] | sterftedatum = 348/347 v.C. (op ca. 80) | sterfteplek = Athene | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = [[Antieke Griekeland]] | vakgebied = Retoriek, [[idealisme]], [[kuns]], [[literatuur]], [[epistemologie]], geregtigheid, deugsaamheid, [[politiek]], [[onderwys]], familie, militarisme | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = [[Sokrates]], [[Homeros]], [[Hesiodos]], [[Aristophanes]], [[Aesopus]], [[Protagoras]], [[Parmenides]], [[Pythagoras]], [[Herakleitos]], [[Orphisme]] | invloed op = Die meeste van die Westerse filosowe wat na hom werk het | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Plato''' was 'n Griekse wysgeer ([[Filosofie|filosoof]]) wat van [[427 v.C.]] tot [[347 v.C.]] in die Griekse stadstaat [[Athene]] geleef het. Met sy [[ideëleer]] is hy die oervader van die filosofiese [[idealisme]]. Plato se leermeester was [[Sokrates]]. Ná Sokrates se dood het Plato na [[Egipte]] en [[Italië]] gegaan en daar gestudeer saam met studente van [[Pythagoras]]. Plato was nie so lief vir mense as wat sy leermeester Sokrates was nie, en een van die voorvereistes vir 'n filosofie-kursus by hom was dat die student [[meetkunde]] moes ken. Dit was heel waarskynlik as gevolg van Sokrates se vervolging oor sy filosofiese lewenswyse. Plato was nie bereid om ook so vervolg te word nie. Die meeste van Plato se werke is geskryf in die vorm van Sokratiese dialoë, waarin 'n deels fiktiewe Sokrates met iemand 'n gesprek voer oor die een of ander filosofiese onderwerp. Plato se vroegste werke het Sokrates se gedagtes verwoord. Van Sokrates het óf geen werke behoue gebly nie óf hy het nooit self iets geskryf nie, maar Plato het baie van sy gesprekke min of meer akkuraat opgeteken. Die eerste werke, wat Sokrates se gedagtes verwoord, is onder andere Eutufro, Apologia en Krito. In sy latere werk het Plato begin om sy eie gedagtes op skrif te stel, en sy werk het meer begin handel oor dieper filosofiese vrae, soos die onsterflikheid van die menslike siel. Hierin het hy begin wegbeweeg van Sokrates se geliefkoosde onderwerpe, naamlik die vrae van Reg en Verkeerd, die aard van wysheid ens. Plato is ook noemenswaardig as 'n wiskundige, 'n veld waarin sy bydrae dieselfde abstraktheid volg wat sy filosofie kenmerk – sy wiskunde kan gesien word as 'n uitbreiding van sy metafisika. [[Bertrand Russell]] (in sy werk met [[Alfred North Whitehead]]) noem Plato een van die vorste vir die getalteorie. Plato se eie student was [[Aristoteles]], en saam met Sokrates word hierdie drie wysgere die vaders van die moderne Westerse wysbegeerte genoem. == Lewe == Plato, seun van Ariston en Perictione, is afkomstig uit een van die mees vooraanstaande Atheense families. Twee van sy familielede van moederskant, sy oupa se broer Critias en sy oom Charmides, maak deel uit van die [[Dertig Tiranne]]. Plato was ook voorafbestem om 'n rol in die Atheense politiek te speel, maar as gevolg van hierdie politieke omwentelinge, en ook as gevolg van sy ontmoeting met Sokrates, toe hy ongeveer twintig was, het dit nie gebeur nie. Omdat Sokrates nooit iets geskryf het nie, en Plato nooit oor sy eie wedervaringe skryf nie, is niks bekend oor hierdie ontmoeting nie. Dit wil tog voorkom dat hierdie interaksie vir Plato van groot betekenis gewees het. Regverdiging van Sokrates se optrede is ongetwyfeld een van die belangrikste redes waarom Sokrates in baie van Plato se dialoë, die mees prominente spreker is. Op latere leeftyd het Plato gereis. Ongeveer in 387 v.C. gaan hy na Suid-[[Italië]] waar hy in kontak kom met [[Pythagoras]]-georiënteerde filosowe, onder wie Archytas. Ruim twintig jaar later (na 367 v.C.) het hy twee keer na [[Sisilië]] gegaan in 'n poging om Dionysios II daarvan te oortuig dat hy sy politiek op die platoniese lees moet skoei. Dit was nie suksesvol nie, maar is tog 'n aanduiding dat praktiese politiek vir Plato belangrik was. Van blywende invloed was sy stigting van die Akademie van Athene gewees. Van die daaglikse gebeure daar is weinig bekend, maar daar word aangeneem dat daar filosofiese ondersoek gedoen word, en dat onder andere die geskrifte van Plato bespreek word. Ook word lede van die akademie op versoek na buitelandse owerhede gestuur as politieke adviseurs. Die akademie het deur die eeue heen weliswaar die nagedagtenis aan Plato in ere gehou, maar het verskeie kere van filosofiese oriëntasie verander. Na sy dood word Plato aan die akademie opgevolg deur sy neef Speusippos. In 529 n.C. verbied die [[Bisantynse Ryk]] keiser [[Justinianus I]] die verspreiding van heidense denkbeelde, waarmee ook 'n praktiese einde kom aan die akademie van Plato. 'n Aantal filosowe vertrek daarop na die Akademie van Gondesjapoer, die intellektuele sentrum van die Sassanidiese ryk wat toe geregeer word deur Khusro I (501–579), 'n groot liefhebber van sowel westerse as [[oosterse filosofie]]. Na die [[islam]]itiese verowering van [[Persië]] (636–654) vind die Griekse filosofie onder meer so sy weg na die islamitiese wêreld. == Literêre styl == Plato was 'n bekwame stilis en sy werk vorm een van die onbetwiste hoogtepunte uit die wêreldliteratuur. Hoewel hy homself in sy tekste herhaaldelik skepties uitlaat oor die waarde van die geskrewe woord, is sy dialoë in sierlike en versorgde taal geskryf. Plato spreek nooit in sy eie naam nie, maar laat altyd ander persone optree in sy dialoë. Dit word aanvaar dat in sy werk, Sokrates se standpunte gedeeltelik ooreenkom met die van Plato self. Die ander persoonlikhede in die dialoë wissel, maar gereeld is dit persone wat bestaan, veral individue bekend in Athene van sy tyd. Plato onderskei homself van die vroeëre denkers deur die skepping van dialoë, waarin mense met mekaar gedagte wissel na aanleiding van 'n praktiese situasie. Die dialoë is gewoonlik vernoem na een van hierdie gespreksvenote. Plato verkies die dialoogvorm om die lewendigheid van sy werk te verhoog, maar ook om 'n eg filosofiese gesprek na te boots, waarin verskillende standpunte aan die lig kan kom. Die teensy van hierdie benadering is dat Plato se eie insigte meestal nie ondubbelsinnig bepaal kan word nie. Kenmerkend van sy werke is die [[dialektiek |dialektiese]] metode wat hy gebruik het as 'n soort voorloper van die [[logika]]. Drogredenasies kom ook in sy werk na vore, naamlik argumente wat nie korrek is nie, maar wel aanvaarbaar lyk. Hy skyf drogredenasies veral toe aan die sofiste wat daarvan gebruikmaak in gesprekke met Sokrates. In die konteks dien Sokrates as 'n pleitbesorger vir skerpsinnig en beredeneerde uitsprake oor die afbakening van die gehanteerde begrippe. Die oudste bekende teks oor die onderwerp drogredenasies is Plato se dialoog ''Euthydemus''. Later sou sy leerling [[Aristoteles]] dit in sy werk ''De sophisticis elenchis'' verder ontleed. == Werk == Plato se werk is voltooi in 'n periode van ongeveer 50 jaar. Analise deur Plato kenners van sy woordgebruik, interne en eksterne verwysings en styl, word gebruik om sy werk in 'n vroeë, middel en laat periode in te deel. Hierdie indeling help ook om die ontwikkeling in sy denke te illustreer. Plato se [[oeuvre]] vertoon 'n verbluffende diversiteit van onderwerpe, gepaard gaande met 'n selfs groter diversiteit van styl, metode, sfeer en toon. Hy karakteriseer verskillende persoonlikhede, maar maak ook in dit gebruik van mites, nabootsings van tydgenote en omgewingsbeskrywinge, so divers van die uitgelatenheid in die ''Symposium'' tot die kalemte en gerigtheid oor die dood in sy beskrywing van Sokrate se sterfdag in die ''Phaedo''. Die onderwerpe verskil van die 'dialektiek' in die droë tweede deel van die ''Parmenides'' tot die [[Pythagoras]]-georiënteerde beskrywings van die struktuur van ons [[kosmos]] in die ''Timaeus''. Hy fokus op die gesprek oor die menslike kenproses in die ''Theaetetus'' tot die gedetailleerde beskrywing van 'n staatsinrigting in die Wette (''Nomoi''). Onderwerpe soos die [[liefde]] (''Symposium'') tot die [[retoriek]] in die ''Gorgias'' en die [[etimologie]] in die ''Cratylus'' word ondersoek. Plato glo dat alleen 'n lewende gesprek tussen mense die ontsaan van 'n filosofiese vonk moontlik maak. === Vroeë periode === Die dialoë uit hierdie periode is gefokus op die uitbeelding van Sokrates se optrede wat meestal 'n ooreenkoms toon met die historiese werklikheid. Die onderwerpe onder bespreeking is veral eties van aard. In dié werke is Sokrates saam met enkele ander individue op soek na definisies van bepaalde algemene begrippe. Veral individue wie voorgehou word as kundiges word telkenmale deur Sokrates in die verleenheid gestel, omdat hulle geen konsekwente antwoorde op sy vrae kan gee nie. Meestal is Sokrates se formulering as volg: Wat is X? Waarop daarna as antwoord baie opsommings van voorbeelde van X volg, in plaas van 'n werklike definisie. Verdere pogings om definisie waarna gesoek word te formuleer, blyk dan steeds weerleë te kan word deur Sokrates se vraagtegniek, wat ondanks sy kritiek op die sofiste grootliks van sofistiese aard is. Voorbeelde is die ''Laches'' (wat is moed?), die ''Lysis'' (wat is vriendskap?), die ''Eutyphro'' (wat is vroomheid/ religieuse pligsgetrouheid?), die ''Charmides'' (wat is besonnenheid?), en die vraag na die begrip 'regverdigheid' in die eerste boek van die ''[[Staat (Plato)|Politeia]]'' (die Staat). Die resultaat van hierdie dialoë is dus meestal negatief, in die sin dat die gesoekte definisie nie gevind word nie, maar die aanwins is, in die oë van Sokrates, dat die ondervraagde persone nie langer kan dink hulle kennis het terwyl hulle in werklikheid nie weet nie. Vanuit Plato se standpunt lyk dit of so 'n negatiewe uitkoms veral bedoel is om die leser self tot verder nadenke aan te moedig. Bewys hiervan is dat die gesamentlike soeke na 'n definisie mense aanspoor om te filosofeer, en is die oefening dus nie sinloos nie. Die dialoë van Sokrates met die Sofiste is ook 'aporeties' (die konsep vir dialoë sonder positiewe uitkomste). Plato skilder hierdie opvoeders van die jeug taamlik negatief, om die verskil met Sokrates duidelik te laat uitkom. Plato se kritiek op hulle is tweevoudig: - Prakties: hulle gee voor om mense beter te maak (dit wil sê deur ''aretè'' ([[deug]], voortreflikheid) te bevorder), daar waar hulle in werklikheid mense meer moreel en geskik vir openbare optede kon maak. Sulke gesprekke kan in die werke van [[Protagoras]] en [[Gorgias]] gevind word. - Filosofies: hul 'relativisme'. Daar waar Sokrates, en in sy voetspoor Plato, daarvan oortuig is dat daar in die individu oortuigende (etiese) waardes bestaan, propageer 'n sofis soos Protagoras met sy bekende uitspraak; "Die mens is die maat van alle dinge", 'n meer subjektiewe waarheidsbegrip. Dié tema word ook nog in 'n later werk soos die ''Theaetetus'' bespreek. === Middel periode === [[Lêer:Ideeleer.jpg|duimnael|Skematiese uitleg van Plato se ideëleer]] Plato se werke uit hierdie periode het later van sy bekendste werke geword, deels omdat van die dialoë uit hierdie periode literêre hoogtepunte verteenwoordig. Voorts het hy in hierdie periode sy beroemde [[metafisika|metafisiese]] opvattings ontwikkel. Sy oortuiging dat daar vaste [[etiek | etiese]] waardes bestaan, kry gestalte in die aanname dat daar Idees (of 'Vorme') bestaan. Dit is onsigbare, tydlose, perfekte voorbeelde, waarvan die manifestasies in die wêreld slegs swak nabootsings daarvan is. Hierdie etiese Idees is volgens Plato absolute standaarde, geldig vir alle mense. Die wese van dinge, wat Sokrates gepoog om te vind in die vroeë dialoë veral is sy soeke na definisies, is ook te vinde in Plato se 'Idees'. Aangesien die Idees volgens Plato vir ewig bestaan en dus ook vir ewig dieselfde is, sien hy in hulle die enigste ware onderwerpe van ons kennis. Die sigbare [[wêreld]] om ons heen is te veranderlik om werklik daarvan egte kennis te kan hê. In hierdie sienings is daar sprake van die invloed van [[Herakleitos | Heraclitus]], met wie se opvattings Plato vertrou geraak het via Cratylus. Aan hierdie opvatting lê waarskynlik 'n [[wiskunde|wiskundige]] konsep ten grondslag: elke [[vierkant]] wat ons teken is onvolmaak. Maar al ons berekeninge betreffende vierkante, is gebaseer op 'n perfekte, abstrakte vierkant. Dit brei Plato uit tot nie-wiskundige voorwerpe; soos 'n Idee 'Mens', 'n Idee 'Perd', ens. Daar is by Plato 'n duidelike verskil tussen die wêreld van Idees en die wêreld van Voorwerpe. Soms wek Plato ook die indruk dat die wêreld van voorwerpe slegs 'n skyn is; en ons lewe slegs te midde van afbeeldinge (sien ook sy [[allegorie van die grot]]). Volgens Plato is dit vir die mens wel moontlik om kennis te bekom van hierdie Idees. In die ''Meno'' gee hy hiervoor as verklaring dat ons [[siel]] in 'n vroeër bestaan die Idees aanskou het, en homself/haarself weer herinner (''anamnese'') as die siel in ons liggaam funksioneer. Ons sien dan die flou afbeeldings van die onderwerpe om ons heen raak. Dit maak ook dat ons op 'n gegewe oomblik sekerheid kan hê dat ons inderdaad iets van die werklikheid ken. So is ware filosowe ook in staat om die Idee 'Regverdigheid' te ken, en dit is die enige metode om tot 'n regverdige samelewing te kom. In ''Staat'' of ''Politeia'' (380 v.C.) sê Plato die filosoof-koning is die ideale leier van sy ideale staat, want so 'n person weet wat Regverdigheid is, en kan hierdie dus die beste laat realiseer in die wêreld om ons heen. Wakker geskud deur die onregverdige terdoodveroordeling van Sokrates het Plato gestel dat daar nie regverdigheid bestaan in [[Athene]] nie. Om daar iets aan te doen moes nie soseer die juridiese stelsel opgeknap word nie, maar die hele gemeenskap. In ''Staat'', 'n dialoog wat begin met die soek na die definisie van 'regverdigheid', word die 'ideale' staat beskryf. Die geselekteerde groep heersers/filosowe ontvang 'n besonderse soliede opleiding; verder is daar wagters, 'soldate' wie die veiligheid moet verseker, en die res van die volk. Dit verteenwoordig 'n driedelige stelsel waarmee die optimum bereik word omdat elke onderdeel sy plek ken en behou, en elk ook sy deel doen om die beginsel van Plato se opvatting van regverdigheid tot uiting te laat kom. 'n Praktiese implementering van sy benadering doen dit voor toe Plato uitgenooi word deur Dionysios I (ca. 430–367 v.C.), die [[tiran]] van Syracuse op Sisilië, op aandrang van sy belangrikste raadgewer, die filosoof Dion (ca. 410–354 v.C.). Dion neem uiteindelik die mag oor, maar om dit te behou, is hy homself genoodsaak om sy toevlug te neem tot tirannieke metodes en word hy gou omgebring. Naas hierdie statiese indeling (die waarneembare wêreld om ons heen, 'n onsigbare wêreld van die Idee, en ons siel wat 'n tussenposisie inneem) beskryf Plato in die ''Symposium'' en in die ''Phaedrus'' 'n dinamiese komponent naamlik ''eros'', 'n energie (of drif) wat ons voortdryf en ons kan aanstuur in die rigting van die Idee. Maar hierdie eros kan ook sleg aangewend word as ons gefokus raak op die sensuele wêreld om ons. Die dualisme van Plato het waarskynlik 'n Pythagoras-georiënteerde oorsprong (dit is bekend dat Plato Pythagoras-georiënteerde filosowe in Suid-Italië besoek het). === Laat periode === Plato se werk uit hierdie periode is minder verhewe, idealisties, en tegelyk ook minder 'literêr' en meer 'sterk-filosofies'. Die dialoë gee nou baie minder die indruk van uitgewerkte toneelstukke, maar neig meer na vlakker tekste. Daarby is in sommige gevalle nouliks nog sprake van 'n 'dialoog' tussen persone. Sy 'metafisika' blyk nou 'n minder prominente rol te speel, maar hy verwerp dit ook nie. So draai die ''Theaetetus'' veral rondom die vraag: Wat is [[kennis]], sonder dat die ''anamnese'' of die ideëleer by die beantwoording betrokke word. Is kennis dieselfde as waarneming? Of is kennis dieselfde as waarneming in kombinasie met ‘n soort verantwoording? Verder stel hy self in die ''Parmenides'' ('n dialoog) kritiese vrae oor die konsekwentheid van die ideëleer. Aangesien die Idee ook as morele voorbeelde dien, is dit tog ietwat vreemd dat daar byvoorbeeld ook 'n Idee van modder bestaan? Tog sou dit uit 'n logies oogpunt tog die geval moet wees. 'n Ope vraag is of daar ook Idees bestaan van gebruiksvoorwerpe. Die vraag is dan of op die oomblik dat die 'stoel' uitgevind word, die tydelose Idee Stoel ontstaan? Of is dit so dat die Idee van Trein, Vliegtuig, Rekenaar ens altyd daar was, maar geduldig wag op hul ontdekking deur ons? Voorts ontwikkel Plato in dié periode sy ''diairesis'', 'n metode van onderverdeling. Wanner 'n konsep gedefinieer word deur gebruik te maak van ''diairesis'', word begin by die breë konsep, wat dan verdeel word in twee of meer sub-konsepte. Dit word dan herhaal totdat 'n definisie van die gewenste konsep geformuleer kan word. Maar 'n belangrike onderwerp in hierdie dialoog is die probleem van die "nie-wese": as 'n sofis nie die waarheid vertel nie, wat sê hy? Hy sê wat nie die geval is nie. Met die gevolgtrekking dat dit moontlik is, neem Plato weg van die invloedryke siening van [[Parmenides]] dat mens nie kan dink wat nie is nie. In die ''Staatsman'' word met behulp van die metode van onderverdelings gebruik om 'n definisie van die politikus te formuleer. Hierdie dialoog bevat algemene metodologiese beskouings, maar bespreek ook deels 'politiek' (staatsvorme), 'n onderwerp wat Plato in sy grootste en laatste werk, die ''Wette'', uitgebrei behandel. Ook hier lyk 'n verdere tendens van minder 'idealisme' ten gunste van 'realisme', waar te neem. Daarnaas is daar die natuurfilosofiese werk, die ''Timaeus'', waarin die aktiwiteite van 'n '[[demiurg]]' beskryf word, wie besig is om ons heelal te vorm, waarmee die wiskundige struktuur wat hieraan ten grondslag lê, dui op Pythagoras se invloed. Hier word die Idee weer wel eksplisiet genoem, as die voorbeeld waarna ons wêreld gevorm is. == Invloed == Alfred North Whitehead se uitspraak dat die Europese filosofie die beste gekarakteriseer kan word as 'n aantal voetnotas tot die werk van Plato, is bekend. Hierdie uitspraak hoef nie letterlik opgeneem te word nie, maar dui aan, dat ons moeilik die verloop van die filosofie sou kon voorstel, as Plato nie daar gewees het nie. Soos by hom allerlei lyne van vroeëre denkers saamkom, so vertrek vanuit sy werk verskeie lyne, wat, begin by [[Aristoteles]] (wie twintig jaar aan Plato se akademie gebly het), en verder ontwikkel word deur verskeie ander filosowe. == Sien ook == * [[Allegorie van die grot]] * [[Lys van filosowe]] * [[Antieke filosofie]] == Verwysings == * [[Bertrand Russell]] (1959). ''Wisdom of the West'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.philosophypages.com/ph/plat.htm Engelse blad oor Plato] {{en}} * [http://classics.mit.edu/Browse/browse-Plato.html Plato at MIT Classics] {{en}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ou Griekse filosowe]] [[Kategorie:Mense in die 4de eeu v.C.]] [[Kategorie:Mense in die 5de eeu v.C.]] [[Kategorie:Geboortes in 427 v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 347 v.C.]] a8isfyyimyl79i4je7oazb81eb59zn4 0 11164 2892935 2890853 2026-04-12T00:02:49Z Jcb 223 2892935 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Die Voortrekker Wapen.svg|duimnael|regs|Die Voortrekkerwapen.]] [[Lêer:Voortrekker doen Noodhulp.jpg|alt=Voortrekker-kinders ontvang noodhulp opleiding.|duimnael|Voortrekker-kinders ontvang [[noodhulp]] opleiding.]] '''Die Voortrekkers''' is ’n [[Afrikaners|Afrikaanse]] jeugorganisasie wat op 30 September [[1931]] gestig is. Die Voortrekkers is ʼn beweging wat toegespits is op die toerusting van sy lede vir [[leierskap]] en diensbaarheid, en die vorming van jongmense se karakter.<ref name=":0" /><ref>Die Voortrekker-beweging leer kinders speel-speel waardevolle vaardighede. [https://www.netwerk24.com/netwerk24/die-voortrekker-beweging-leer-kinders-speel-speel-waardevolle-vaardighede-20150430 Netwerk24], 08 Apr. 2015</ref> == Begronding == Die Voortrekkers se grondslag is: "God Drie-enig se openbaring aan ons deur die Bybel en die skepping." == Wese == Die Voortrekkers is 'n kultuurbeweging wat hul lede, in besonder die jeug, toerus om as moderne Afrikaners, positiewe Burgers en konsekwente Christene hulle roeping deur diensbaarheid uit te leef.<ref name=":0">Voortrekker web blad https://voortrekkers.co.za/wie-is-ons, 14/07/2023</ref> Getrou aan die oorspronklike stigtingsideale van NJ van der Merwe, Vader Visser en Japie Heese is Die Voortrekkers vandag steeds ’n toekomsgerigte jeugorganisasie wat: * Afrikanerkinders se karakter deur Bybels-Christelike waardes vorm. * Afrikanerkinders die geleentheid bied om hul kultuur in die natuur deur avontuur te geniet. * Afrikaners begelei om as oortuigde Christene nie net Bybelse waardes in hul persoonlike lewens uit te leef nie, maar ook om gemeenskapswaardes deur middel van diens, deelname en standpunte te help vorm. * Afrikanerkinders help om lewensvaardighede te ontwikkel om as uitnemende en diensbare leiers ’n betekenisvolle en positiewe bydrae te lewer tot die land en die kontinent. * Afrikanerkinders ’n tuiste bied waarin hulle Afrikaners se geskiedenis, taal, kultuur en tradisies ten volle kan uitleef en geniet. Hierdie ideale het oor dekades neerslag gevind in die wese, waardes en strategiese doelwitte van Die Voortrekkers om jong Afrikaners as uitnemende leiers te ontwikkel. == Doelstellings == Doelstellings vloei voort uit die wese en is die Voortrekkers se verbintenis tot 'n bepaalde aksie. Die Voortrekkers is daartoe verbind om: # hul geloof in God Drie-enig God in al hul Voortrekkeraktiwiteite te bevestig. # as moderne Afrikaners hul taal, kultuur en erfenis met trots te bevorder. # as positiewe burgers opbouend betrokke te wees by hul gemeenskap, land en kontinent. # as konsekwente Christene deur hul woorde en dade te getuig. # diensbaar in hul omgewing te wees. == Voortrekkerkode == [[Lêer:Voortrekker Ou Univorm.jpg|alt=Voortrekker-meisie met die ouer Voortrekker-uniform.|duimnael|Voortrekker-meisie met die vorige (ou) Voortrekker-uniform.]] Elke lid van Die Voortrekkers strewe daarna om die Voortrekkerkode na te leef, wat soos volg lui: # 'n Voortrekker glo in die Drie-enige God en dien Hom. # 'n Voortrekker se woord is sy eer. # 'n Voortrekker is gehoorsaam. # 'n Voortrekker leef met respek. # 'n Voortrekker is trots op hul taal, kultuur en erfenis en bevorder dit. # 'n Voortrekker leer uit die geskiedenis en bou daarop voort. # 'n Voortrekker waardeer en bewaar sy omgewing. # 'n Voortrekker neem leiding. # 'n Voortrekker is oplettend en weerbaar. # 'n Voortrekker is diensbaar. == Voortrekkersimbole == Die drie kernsimbole van Die Voortrekkers is die Voortrekkerwapen, die vlag en die Hou Koers-lied. === Die Voortrekkerwapen === Die ontwerp van die wapen was die idee van prof. B Taute, latere provinsieleier van Kaapland, terwyl die leuse die voorstel van die eerste hoofleier dr. NJ van der Merwe was. Die Voortrekkerwapen skep die indruk van beweging, doelgerigte beweging op ʼn voorafbepaalde koers, die pad van Suid-Afrika.[[Lêer:Voortrekkers by Karel Landman Monument.jpg|alt=Voortrekkers by Karel Landman Monument|duimnael|299x299px|Voortrekker kinders neem deel aan 'n gedenkdiens by die Karel Landman Monument naby [[Alexandria, Oos-Kaap|Alexandria]]. Kinders dra die nuwe (huidige) uniform.]] === Die leuse === Die leuse ''Hou Koers'' herinner die lede om koersvas vorentoe te gaan – getrou aan wie Die Voortrekkers is. == Geskiedenis == === 1913-1940: Totstandkoming en stigting === [[Lêer:Voortrekker vlotvaart.jpg|alt=Voortrekker kinders neem deel aan 'n Vlotvaart. 2021|duimnael|300x300px|Voortrekker kinders neem deel aan 'n Vlotvaart op Bruintjieskraal in die [[Baviaanskloof-wildernisgebied|Baviaanskloof]]. 2021]] Die behoefte aan 'n [[Afrikaans|Afrikaanse]] jeugbeweging is in [[1913]] deur dr. [[C.F. Visser]] ("Vader van die Voortrekkers") besef<ref>FAK Geskiedenis, [https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/organisasies-se-geskiedenis/die-voortrekkers/die-vastrappers/ Die Vastrappers (1931-1966) – Afrikanergeskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714121519/https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/organisasies-se-geskiedenis/die-voortrekkers/die-vastrappers/ |date=14 Julie 2023 }}, 14/07/2023</ref>. Hy het met die [[Boy-Scouts]] se stigter, [[Robert Baden-Powell]], kontak gemaak om die stigting van 'n Afrikaanse Boy-Scout beweging tot stand te bring, maar hulle kon op die ou end nie tot 'n vergelyk kom oor enkele grondslag-kwessies nie. Deur dr. Visser se aansporing is 'n tak in [[1920]] aan die Voorbereidende Tegniese Skool (teenswoordig die [[Hoërskool Sentraal, Bloemfontein|Hoërskool Sentraal]]) in [[Bloemfontein]] gestig. Ander takke het gevolg, onder meer in [[Graaff-Reinet]] en [[Nieuwoudtville]], maar in die eerste bestaansjare was daar nog geen eenvormige grondslag waarvolgens die beweging beheer is nie. Die amptelike stigting het eers op [[30 September]] [[1931]] in Bloemfontein plaasgevind, en die eerste lede is by die geleentheid deur die destydse Eerste Minister, genl. [[J.B.M. Hertzog]], ingelyf. Die Voortrekkerleuse is "Hou koers", en die wapen beeld 'n brandende fakkel op 'n wawiel uit. Daar is ook 'n Voortrekker-kode met 10 artikels wat die lede onder meer aanspoor om die gebruik van Afrikaans te bevorder. Van die vernaamste bedrywighede van die Voortrekkerbeweging is die gereelde kampe wat gehou word om die kinders die geleentheid te bied om met die [[natuur]] kennis te maak. [[Lêer:Voortrekker gestremdhede Spesdag.jpg|alt=Voortrekker kinders neem deel aan 'n gestremdhede bewusmaking program by die Londt Park gestremde basketbal klub in Gqebera.|duimnael|300x300px|Voortrekker kinders neem deel aan 'n gestremdhede bewusmaking program by die Londt Park gestremde basketbal klub in [[Gqeberha|Gqebera]].]] Voortrekker-aktiwiteite is georganiseer volgens 'n kommandostelsel, wat weer uit veldkornetskappe en spanne opgebou is. Buiten die Algemene Kongres, wat minstens elke 4 jaar gehou word, is daar 'n uitvoerende bestuur met hoof- en dagbesture in die onderskeie provinsies. === 1940 - 1966 === In 1940 word dr. CF Visser die hoofleier van die Voortrekkers. Die voltooiing van die [[Voortrekkermonument]] in 1949 word gevier. In 1952 neem die Voortrekkers deel aan die [[Van Riebeeckfees]] in Kaapstad, met die herdenking van [[Jan van Riebeeck]] se koms in Tafelbaai in [[1652]]. [[Japie Heese|Dr Japie Heese]] (“Oom Japie”) het in 1959 die nuwe leier van die Voortrekkers geword nadat hy voorheen as die algemene sekretaris van die beweging gedien. Heese is in 1966 oorlede. === 1966-1981 === In 1966 is “Oom Badie Badenhorst”, as leier van die Voortrekkers verkies. Gedurende sy ampstermyn het die Voortrekkers in 1971 bygedra tot die inwyding van die monument by Bloedrivier, asook die inwyding van die [[Afrikaanse Taalmonument]] in die Paarl op 10 Oktober 1975. Die eerste “Presidents Verkenners” het hul kentekens van Staatspresident CR Swart ontvang. === 1981-1997 === Prof. CWH (“Oom Carel”) Boshoff was die leier gedurende hierdie tydperk. Dit was 'n moeilike tyd in Suid Afrika, met onenigheid onder Afrikaners oor [[Apartheid]]. Sommige het geglo dat Apartheid verkeerd was en agter gelaat moet word, maar sommige het verandering teëgestaan. Hierdie omwentelinge het ook 'n negatiewe uitwerking op die Voortrekkerbeweging gehad, maar die Voortrekkerleiers het besluit om aan die oorgang van Suid-Afrika deel te neem en het voorleggings aan [[KODESA]] gemaak.<ref>Verkennerlewe-2018 gids, pg 53. https://voortrekkers.co.za/wp-content/uploads/2018/09/Verkennerlewe-2018.pdf</ref> Ds. JPL (“Oom Johan”) van der Walt word in 1989 hoofleier.<ref>FAK, [https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/organisasies-se-geskiedenis/die-voortrekkers/die-waardedraers/ Afrikanergeskiedenis.co.za], [https://web.archive.org/web/20210622113222/https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/organisasies-se-geskiedenis/die-voortrekkers/die-waardedraers/ Geargiveer] op Wayback Machine, 11 Maart 2024</ref> Die beweging het in 1989 begin transformeer en sy grondwet aangepas vir 'n veranderende Suid-Afrika. Daar is ook klein veranderings aan die uniform gedoen om dit te demilitariseer en 'n nuwe "Hou Koers"-lied is aanvaar. Die lied, deur [[Christa Steyn]] en Ansie du Plessis, sou later in die [[FAK-sangbundel|FAK Sangbundel]] opgeneem word.<ref>FAK Sangbundel Vol II, ISBN: 9781485300274, via dokumen.tips [https://dokumen.tips/documents/register-van-titels-in-fak-sangbundel-vol-ii.html?page=11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240311121257/https://dokumen.tips/documents/register-van-titels-in-fak-sangbundel-vol-ii.html?page=11|date=11 Maart 2024}}, 11 Maart 2024</ref><ref>VOORTREKKERLIED - Voortrekkers [https://www.yumpu.com/nl/document/view/20170575/voortrekkerlied-voortrekkers (yumpu.com)], 11 Maart 2024</ref> === 1997-2001: Simbolestryd === In 1997 is prof. Tom Dreyer as hoofleier verkies. Die nasionale kongres van 1997 is gekenmerk deur 'n debat of die nuwe [[Vlag van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse vlag]] van 1994, en ander Nasionale simbole, in die Voortrekkers gebruik moet word. Die oorgrote meerderheid het vir Dreyer gestem, wat ten gunste van die aanvaarding van die nuwe simbole was. 'n Kort rukkie na die kongres het Theuns de Wet met "n klein groepie" Voortrekkers weggebreek om die Afrikaner Kultuurbond te stig.<ref name=":1" /><ref>Reus in die Afrikanerkultuur sterf | [https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/reus-in-die-afrikanerkultuur-sterf/ Maroela Media], 11 Maart 2024</ref> Tydens prof. Dreyer se termyn is die formele uniform heeltemal vervang met 'n meer moderne en goedkoper Voortrekkerdrag. Dit behels 'n donkerblou of rooi [[Polohemp|gholfhemp]], blou [[denimbroek]] en moulose donkerblou baadjie, met kentekens wat deur die draer verwerf is.<ref name=":1">Verkennerlewe-2018.pdf bl.65 ([https://voortrekkers.co.za/wp-content/uploads/2018/09/Verkennerlewe-2018.pdf voortrekkers.co.za]), 14 Julie 2023</ref> === 2001-2013 === Tydens die kongres van 2001 in Pretoria is die agtste leier van die Voortrekker, prof. TP Strauss (“oom Piet”) verkies. Voortdurende aanpassings word steeds gemaak om die Voortrekkers te transformeer tot 'n moderne en "vooruitskouende" jeugbeweging vir Afrikaners. Op die kongresse van onderskeidelik 2005 en 2009 is prof Strauss herkies as leier vir nog twee vierjaartermyne. === 2013-2017 === By die 2013 kongres is dr. Danie Langner as die nuwe Voortrekkerleier verkies. Dr. Langner is ook vanaf 2012 die Besturende Direkteur van die [[FAK]] (Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge) en sedert 2021 die besturende direkteur van die Voortrekkermonument en die Erfenisstigting .<ref>Voortrekker Monument and the City of Tshwane to take hands in fight against crime – [https://www.tshwane.gov.za/?p=54634 City of Tshwane government], 11 Maart 2024</ref> === 2023-hede === Dr. Karin Stoffberg is op 14 Julie 2023 verkies as die eerste vroulike hoofleier in die organisasie se bestaan.<ref>[https://rsg.co.za/rsg/nuus/ www.rsg.co.za/rsg/nuus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927115341/https://www.rsg.co.za/rsg/nuus/|date=27 September 2022}} [[Radio Sonder Grense|RSG]] nuusberig uitgesaai om 13:00 op 14/07/2023.</ref> Sy volg vir dr. Danie Langner op, wat hoofleier vanaf 2013 - 2023 was.<ref>Voortrekker se Web blad: [https://voortrekkers.co.za/hoofdagbestuur/ dagbestuur], 13 Julie 2023.</ref> ==Lees ook== * [[Die Landsdiensbeweging]] * [[Scouts (Padvinders)|Padvinders (Scouts)]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409702}}, volume 29, bl. 17, 18 * Langner, D. (2021). ''Die Voortrekkers – HOU KOERS!,'' {{ISBN|978-0-620-90867-2}}, gedruk: SA Printgroup, Bloemfontein == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://voortrekkers.co.za Die amptelike webblad van die Voortrekkers. (voortrekkers.co.za)] {{Normdata}} [[Kategorie:Kulturele bewegings]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]] ki3fozzq5xbdostrrx1566z4mba3pn8 0 11997 2893034 2850914 2026-04-12T08:34:46Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893034 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n [[Gebruiker:Suidpunt|Wikipediaan]], vermoed die grootste flater deur akademici begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk. Hy stel sy punte in die dorpskoerant van Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (top op hede as die waarheid aanvaar) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] qbx00cx2c516jdhog6q372nq6ugev8s 2893035 2893034 2026-04-12T08:35:37Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893035 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n [[Gebruiker:Suidpunt|Wikipediaan]], vermoed die grootste flater deur akademici begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (top op hede as die waarheid aanvaar) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] fn3hpt90rrkkv2swbb42ghmxaoq3ivn 2893036 2893035 2026-04-12T08:38:02Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893036 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (top op hede nog as die waarheid aanvaar) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] lojd1bhid9x1beaxu3tptbe67oelq93 2893037 2893036 2026-04-12T08:46:53Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893037 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (top op hede nog as die waarheid aanvaar) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] b2queab16on4z044urznspt3pq3gmfk 2893038 2893037 2026-04-12T08:48:48Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893038 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (tot op hede nog as die waarheid aanvaar) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] 8i31lfk6p3dxo3blq5wnijbu38d7sqb 2893039 2893038 2026-04-12T08:50:41Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893039 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk, bloot omdat die oorspronklike Duitse teks nie geraadpleeg was nie. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (tot op hede nog as die waarheid aanvaar) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] j6csvfs0ncuwt47xe252lx9hm91tr2y 2893040 2893039 2026-04-12T08:54:34Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893040 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk, bloot omdat die oorspronklike Duitse teks nie geraadpleeg was nie. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (toe nog as die waarheid aanvaar in gesaghebbende bronne) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] 0i5czkzq1lvpnyu1ymbf2rp43ynfa50 2893041 2893040 2026-04-12T09:04:30Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893041 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk, bloot omdat die oorspronklike Duitse teks nie geraadpleeg was nie. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (toe nog as die waarheid aanvaar in gesaghebbende bronne) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die Swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] gzlwen7qogyn40mprmx7j20lfjjtkep 2893042 2893041 2026-04-12T09:10:50Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893042 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk, bloot omdat die oorspronklike Duitse teks nie geraadpleeg was nie. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (toe nog as die waarheid aanvaar in gesaghebbende bronne) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond storie nie. Die grond in die Swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op 'n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! Roode Zwartland heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] 0uh3bd81tcrvfg93ej4l7ysfd7m8zkv 2893043 2893042 2026-04-12T09:19:07Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893043 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk, bloot omdat die oorspronklike Duitse teks nie geraadpleeg was nie. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (toe nog as die waarheid aanvaar in gesaghebbende bronne) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond-storie nie. Die grond in die Swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op 'n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! ''Roode Zwartland'' heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] 4hp4914t7s0g6rrt9tj9l8mroxm0r2l 2893045 2893043 2026-04-12T09:27:26Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893045 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot sover begaan was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk, bloot omdat die oorspronklike Duitse teks nie geraadpleeg was nie. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (toe nog as die waarheid aanvaar in gesaghebbende bronne) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Wat in die Afrikaanse naslaanwerke beland, word "godsdienstig gekopieer" in die volksmond en koffietafelboeke, en word so van geslag tot geslag vir die waarheid oorgedra. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond-storie nie. Die grond in die Swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op 'n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! ''Roode Zwartland'' heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] 91zv3nqjifkmo5vs9wlihokhkhkx6wf 2893046 2893045 2026-04-12T09:37:42Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893046 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot dusver begaan, was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk, bloot omdat die oorspronklike Duitse teks nie geraadpleeg is nie. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (toe nog as die waarheid aanvaar in gesaghebbende bronne) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en kry sodoende 'n loop van sy eie. Wat in die Afrikaanse naslaanwerke beland, word "godsdienstig gekopieer" in die volksmond en koffietafelboeke, en word so van geslag tot geslag vir die waarheid oorgedra. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond-storie nie. Die grond in die Swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op 'n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! ''Roode Zwartland'' heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] cddoys5y8bu5p2lmpdoz6ojij0706s9 2893049 2893046 2026-04-12T09:46:36Z Suidpunt 13232 /* Toponimie */ 2893049 wikitext text/x-wiki {{Tabel Plaaslike Munisipaliteite van Suid-Afrika |naam=Swartland Plaaslike Munisipaliteit |provinsie=[[Wes-Kaap]] |distriksmunisipaliteit=[[Weskus-distriksmunisipaliteit|Weskus]] |kode=WC015 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=[[Harold Cleophas]] (DA) |hoofstad=[[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] |bevolking=113,762 <small>(2011)</small> |tale=[[Afrikaans]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area=3&nbsp;707 |beeld_ligging=Map of the Western Cape with Swartland highlighted (2011).svg }} [[Lêer:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG|duimnael|links|250px|Moorreesburg se koringmuseum bewaar landbou-artefakte. Die Swartland is een van Suid-Afrika se belangrikste graanstreke.]] [[Lêer:The coastal region of South Africa (iss071e580719), Swartland.jpg|duimnael|330px|regs|Die Swartland, waarvan die munisipaliteit 'n deel uitmaak, word in die beeldmidde gesien, met berge van die [[Kaapse Plooigordel]] op die agtergrond – 'n foto uit die [[Internasionale Ruimtestasie]] in Augustus 2024.]] Die '''Swartland''' is 'n [[graan]]- en [[wyn]]streek in die Suidwes-Kaap en ook die naam van 'n plaaslike munisipaliteit met die hoofdorp [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] asook [[Moorreesburg]], [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] en die [[Riebeek-Vallei]]. Die huidige bevolking is ongeveer 80&nbsp;000. Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van [[2000]] tot stand gekom het en waarvan [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] die hoofdorp is. == Toponimie == '''1701''': In die Dagregister staan op Vrydag, 26 Augustus 1701, die volgende:<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie</ref> {{cquote| Op dato soo werd den Ed:e Heer Gouverneur door den corporaal Daniel Taus, leggende op de post Riebeeks Casteel, mondeling gerapporteert hoe dat door Compagnies dienaren zijnde sterk 6 te paard en 2 te voet, den 22:e deeser vermeld, in het '''Swarte Land''', de Sonquase Hottentots hadden aangetroffen [...] }} '''1719''': Die oudste verklaring vir die naam "Swartland", sover bekend, kom uit die pen van [[Peter Kolbe]]: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits<ref>[https://archive.org/details/b30501428/page/230/mode/2up?q=Serge Kolb, P. 1745 (1719) ''Beschreibung des Vorgebürges der guten Hoffnung''. Frankfurt & Leipzig: Peter Conrad Monath.]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Franse vertaling (1743)<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Description_du_cap_de_Bonne_Esp%C3%A9rance_o/9R0gd5wlFt0C?hl=af&gbpv=1&dq=%22quartier%20qu'on%20nomme%20la%20Terre%20noire%22&pg=PA77&printsec=frontcover Description du Cape de Bonne-Esperance. 1743. Tome Second. Amsterdam: Jean Catuffe, pp.77-78]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaanse vertaling |- |XIX. [...] Nahe an diesem Berge [der rothe Sandberg] liegt ein Bezirk, das schwarze Land benennet, weil dieses, an Wieswachse sehr fruchtbare, Erdreich vergleichen Farbe hat. || XIX [...] Près de cette montagne [la montagne du Sable rouge] est placé un quartier qu'on nomme la Terre noire (Het Swarte Land), ainsi appellé parce que le terrein, très fertile en pâturages, est de cette couleur. || Naby hierdie berg [die Roode Sandberg] lê daar 'n distrik wat die Swartland genoem word, omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het. |} '''1795''': Theophil Friedrich Ehrmann klink baie seker van sy saak as hy in sy ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind'', skryf in Boekdeel 14:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_merkw%C3%BCrdigsten_Reisen_we/RExhAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland+(Zwart+Land)+hat+ohne+Zweifel&pg=PA346&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1795. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XIV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Der Distrikt Schwarzland (Zwart Land) hat ohne Zweifel seinen Namen von den sogenannten schwarzen Bergen an der Saldanhabai erhalten, die in seinem Umfange liegen. || Die Distrik Swartland het sonder twyfel sy naam aan die sogenaamde swart berge aan die Saldanhabaai te danke, wat in die omtrek geleë is. |} Hoe hy hierby uitkom, vind ons in sy volgende skrywe in Boekdeel 15 en 16<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Geschichte_der_Merkw%C3%BCrdigsten_reisen_We/GsgNAAAAQAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Schwarzland&pg=PA121&printsec=frontcover Ehrmann, T.F. 1796. ''Geschichte der merkwürdigsten Reisen, welche seit dem zwölften Jahrhunderte zu Wasser und zu Land unternommen worden sind''. XV. Frankfurt am Main: Hermannschen Buchhandlung.]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Am 3^sten Oktober kamen wir nach Floris Fischers Hof. Vom grünen Thal an und weiter hin heisst diess land Schwarz Land. Es hat seine eigene Kirche; der Pfarrer war aber seit 3 Jahren todt, und seine Stelle von Holland aus noch nicht besetzt. - Wir giengen den schwarzen Berg vorbei, setzen am 7^ten über einen Bergfluss [...] || Op die 3de Oktober [1773] kom ons op Floris Fischer se plaas aan. Die streek vanaf Groenkloof en verder aan staan as die Swartland bekend. Dit beskik oor sy eie kerk; die predikant is egter 3 jaar lank al dood, en sy pos (soos vanuit Holland besluit word) is nog nie gevul nie. Ons trek verby die swart berg, en steek die 7de 'n bergrivier oor [...]. |} As mens jou moet indink hoe 'n landreisiger hom tussen Tafelbaai en Saldanhabaai sou kon oriënteer, sou die verklaring vir Ehrmann nie heeltemal vergesog klink nie. In 'n voetnota van [https://www.google.co.za/books/edition/Travels_at_the_Cape_of_Good_Hope_1772_17/ocliNOUc20oC?hl=af&gbpv=1&dq=floris%20visser&pg=PA188&printsec=frontcover Travels at the Cape of Good Hope (1772)] is ''Floris Fischer'' waarskynlik ''Floris Visser''. '''1924''': [[Andries Dreyer]] skryf in sy ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika'':<ref>[https://archive.org/details/eeuwfeestngk/page/50/mode/2up?q=zwartachtig Dreyer, A. 1924. Twee Nieuwe Gemeenten. In: Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika (1824-1924). Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 48-50]</ref> {{cquote|De officiële naam van de gemeente bij haar stichting en gedurende de eerste vijftig jaren van haar bestaan was: Roodezands-Kerk, genoemd naar de roodachtige kleur van de grond in onderscheiding van het aangrenzend district Zwartland, waar de grond zwartachtig was en een nieuwe gemeente hetzelfde jaar gesticht werd.}} '''1926''': Colin Graham Botha se aanname mag miskien in die 20ste eeu mee verskil word as 'n skoot in die donker, maar sy stelling is, onwetend, véél nader aan Peter Kolbe se siening van 1719:<ref>[https://web.archive.org/web/20250405151348/https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/38558/GIPE-007632.pdf Botha, C.G. 1926. ''Place Names in the Cape Province''. Cape Town: Juta & Co, p. 43]</ref> {{cquote| The words compounded with Dutch ''veld'' and ''land'', field and country, are very expressive and give us a good idea of the nature of the country. They are used sometimes in referring to large tracts of country as ''Zwartland'', now the district ot Malmesbury, literally black country; in account of its soil, the name is found in the records in 1701 as ''Swarte land''... }} '''1945''': [[A.P. Smit]] stem in ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees'' nie met Dreyer hierbo saam nie:<ref>Smit, A.P. 1945. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland Tweede Eeufees (1745-1945)''. Malmesbury: NG Kerkraad, bl. 4</ref> {{cquote|Met sekerheid kan nie vasgestel word waarom hierdie streek juis so genoem is nie. Waar die omgeploegde grond alhier vandag eerder rooi-bruin vertoon, moes die destydse moederaarde, met die renoster- en bakkerbosse oortrek, 'n swart voorkoms aan die landskap gegee het. Vandaar moontlik die naam.}} '''1947''': In ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius, tref mens die volgende sinnetjie aan wat sowel die grond as plantegroei 'n gelyke kans bied:<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n101/mode/2up?q=Black+Land Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, p. 94]</ref> {{cquote|The tops of the higher bits of ground which had escaped the plough were swarthy with a growth of dark bush. 'That's why they call it The Black Land, ''Die Swartland'' ', Frank said when Dick remarked upon these hill tops.}} '''1957''': Lawrence Green, 'n kontreiskrywer, probeer oorspronklik klink:<ref>[https://ia601302.us.archive.org/27/items/BeyondTheCityLights/BeyondTheCityLights.pdf Green, L. G. 1957. ''Beyond the City Lights'', bl. 130.]</ref> {{cquote| I once attempted to explain the name Swartland by the fact that the renosterbos, all too common there, darkens the ground when it turns black in winter. No one has contradicted me, but I have since heard a theory that the first white explorers to reach the Malmesbury site, the military patrol under Corporal Winter-vogel, found coal black soil round the mineral spring and gave it the obvious name. Else-where in the district the unploughed land is usually a reddish-brown colour. }} '''1971''': [[P.J. Nienaber]] se verklaring in die ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek Deel I'' lui:<ref>Nienaber, P.J. 1971. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 363</ref> {{cquote| Die vroegste vermelding van die naam Swartland is in die "Dagregister" (dagboek wat die Goewerneur moes hou van die vernaamste gebeurtenisse) van 26 Aug. 1701 - daarna kom die naam dikwels voor. Die landskap, oortrek met renoster- en bakkerbosse, vertoon 'n swart voorkoms en is waarskynlik vir die oorsprong van die naam verantwoordelik. Vanaf 1700 verneem ons gereeld van jaglisensies wat aan persone uitgereik is "omme te mogen gaan schieten aan 't Swarte land of de Groenekloof." Leningsplase is uitgegee, soos Ganze Kraal in 1709, Theefontein in 1716 en Groot Fontein in 1729. Tot 1829 was Malmesbury bekend as Zwartland. In 1744 het die sieketrooster, Wietse Botes, op Zwartland 'n skool geopen, en in Mei 1745 het eerw. Rutger die eerste predikant van die dorp geword. }} '''1971''': Raper se teks, ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes'', voer die leser na die literatuurverwysings, en weer net so na die boek, ''Beyond the City Lights'' (1957) van die skrywer Lawrence Green hierbo.<ref>Raper, P.E. 1971. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 119</ref> {{cquote| Verskillende verklarings omtrent die oorsprong van die naam Swartland is opgeteken, onder andere dat die eerste Blanke verkenners van die plek waar Malmesbury tans geleë is, naamlik die militêre patrollie onder korporaal Wintervogel, swart grond om die mineralebron gevind het en die gebied na aanleiding daarvan Swartland genoem het. Botha beweer onomwonde dat die streek so genoem is omdat die grond swart is, dog dit blyk dat die naam ontstaan het na aanleiding van die renoster- en bakkerbossies wat volop hier groei. Gewoonlik is dié bossies vaalswart, en veral in mistige weer lyk hulle pikswart. }} '''1990''': [[M.M. Walters]] bied 'n soortgelyke verklaring:<ref>Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis''. Vlaeberg: Perskor, pp. 26-27.</ref> {{cquote| Ook oor die herkoms van die Swartland-benaming is daar verskil van mening. Colin Botha in ''Place names in the Cape Province'' reken die naam is toe te skryf aan die kleur van die grond. Swartlanders self dink dat die naam meer waarskynlik verwysing is na die natuurlike groei van [[Renosterbos|renoster]]- en bakkerbosse wat vroeër groot dele van die gebied oordek het en swart opgee as dit klam is. Hoe dit ook al sy, die eerste amptelike verwysing na die streek as die Swartland kom voor in die rapport, gedateer 22 Augustus 1701, van korporaal Daniel Taus van die militêre pos op Porseleinberg. Hy berig dat hy op verkenning uit was in "het Zwartland" en in 'n geveg met Boesmans betrokke was.}} '''1998''': Truter voer aan, sonder om dag of datum te vermeld, die gebied is deur [[Jan van Riebeeck]] kort na sy aankoms "Het Zwarte Land" genoem, 'n verwysing na die swarterige kleur van die plantegroei in die gebied.<ref>Cornel Truter: ''Weskus - 'n Toeristegids''. Tweede uitgawe. Kaapstad: Universiteit van Kaapstad 1998, bl. 56</ref> '''2020''': Raper, Möller en Du Plessis gee net weer 'n verkorte weergawe wat vroeër gesê is, in ''Plekname van Suider-Afrika'' (2020):<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. en Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname van Suider-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis, bl. 694:</ref> {{cquote| Streek wat min of meer ooreenstem met die distrik Malmesbury soos dit in 1799 was. Die naam kom vir die eerste keer in Augustus 1701 voor, en verwys nie na die kleur van die grond, wat gewoonlik geel is nie, maar na die renosterbossie, ''[[Elytropappus rhinocerotis]]'', en bakkerbossie, ''[[Passerina filiformis]]'', wat hier groei. Hierdie struike is grysswart, en pikswart wanneer dit nat word.}} '''2026''': Bouman, self 'n Wikipediaan, vermoed die grootste flater deur akademici tot dusver begaan, was deur hul vernaamlik dekades lank op die Nederlandse 'vertaling' (lees: opsomming) van Peter Kolbe te verlaat, waar "omdat hierdie grond, wat baie vrugbaar aan weiland is, hierdie kleur het" totaal en al verswyg is. Die feit is dus misgekyk, bloot omdat die oorspronklike Duitse teks nie geraadpleeg is nie. Hy stel sy punte in die streekskoerant, gesetel op Bredasdorp, die ''Suidernuus''.<ref>Bouman, G. 2026. Stories is nie feite nie. ''Suidernuus'', 20 Maart, bl. 7 & 11.</ref> Omdat dr. Jan Malan, die skrywer van ''Die Stranding van die VOC-Skip'' (2017) uitgewys het hoe akademici dikwels op Lawrence Green se volksverhale steun, wat bitter grof van die werklikheid in die argief afwyk, was Bouman bra skepties rondom ''renosterbossies'' as toponimiese oorsprong (toe nog as die waarheid aanvaar in gesaghebbende bronne) - veral omdat daar van 'n aanname 'n feit gemaak is, sonder primêre teks(te) om die bewering uitdruklik te staaf. Omdat die Franse reisigers destyds "soos varkmasels uitgeslaan het op plekke waar jy hulle die minste sou verwag" is ''terre noire'' by Google Books ingesleutel. Die Franse vertaling van ''Caput bonae spei hodiernum'' van Kolbe duik sodoende in die soekresultate op. Die Franse en Nederlandse vertalings is gevolglik met die oorspronklike Duitse teks vergelyk, en - die Nederlandse teks het aangejaag. Wat nou gebeur: mense leen hul ore uit aan al wat moderne staaltjie is, of lees dit selfs in gesaghebbende naslaanbronne, en die hele storie kry sodoende 'n loop van sy eie. Wat in die Afrikaanse naslaanwerke beland, word "godsdienstig gekopieer" in die volksmond en koffietafelboeke, en word so van geslag tot geslag vir die waarheid oorgedra. Om Kolbe uit 1719, of Green uit 1957 te glo is egter 'n ander storie. Op 8 April 2025 stuur Bouman hierdie bevindinge aan sy vriend van Moorreesburg, wat nie die "vrugbare grond"-storie sonder meer wil aanvaar nie: “Nee kwit ek glo nie die ou met sy vrugbare grond-storie nie. Die grond in die Swartland is boggerhol swart nie. Dis net rooi of oranje. So hy moet met sy nonsens op 'n ander plek loop sukkel. Ons almal leer die Swartland kry sy naam van die renosterbos, en ek sal dit maar so glo tot die dag wat ek dood.” Bouman se bevinding: {{cquote| Met Moorreesburg se gemeente-afstigting, kom ek later in ''De Zuid-Afrikaan'' van 6 Desember 1879 wel die ''contradictio in terminis'' teen. Hooikraal, die plaas waarop Moorreesburg se eerste kerk gebou is, is “in het hart van het ''Roode Zwartland'' gelegen”. Daardie naam kom weer voor op 11 Mei 1882: “Moorreesburg heeft thans twee bloeijende kostscholen. Waarlijk! ''Roode Zwartland'' heeft meer dan menig andere groote en rijke gemeente.” Een ding staan vas: die mense van die laat 1800's kon tussen kleure onderskei. My vriend is nie noodwendig verkeerd nie, maar Kolbe ook nie: grond kan van plek tot plek verskil. Tradisie skep wel probleme: sodra jy 'n hardnekkige opvatting (die renosterbossie) met wortel en tak wil uitroei, maak jy egter 'n hele ouer geslag tot leuenaar. Vandaar die weerstand: “almal kan tog nie verkeerd wees nie!”, oftewel ''argumentum ad populum'' in universiteitstaal. Dit is nie lekker nie, maar iemand moet die waarheid vertel. Wikipedia bied daardie geleentheid. }} == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Abbotsdale]] * [[Chatsworth, Wes-Kaap|Chatsworth]] * [[Darling, Wes-Kaap|Darling]] * [[Grottobaai]] * [[Kalbaskraal]] * [[Koringberg]] * [[Malmesbury]] (setel) * [[Moorreesburg]] * [[Riebeek-Kasteel]] * [[Riebeek-Wes]] * [[Riverlands]] * [[Yzerfontein]] ==Ekonomie== Malmesbury is die administratiewe sentrum van die munisipaliteit en vervul 'n belangrike stedelike rol in die streek en die provinsie. Sy hoë ontwikkelingspotensiaal kan toegeskryf word aan faktore soos sy relatiewe toeganklikheid langs die [[N7 (Suid-Afrika)|N7-nasionale pad]]- en spoorkorridor; nabyheid aan Kaapstad; gediversifiseerde ekonomiese basis, wat nie slegs landbou akkommodeer nie, maar ook goed-ontwikkelde industriële en kommersiële sektore met ondersteunende infrastruktuur. Malmesbury is die tuiste van 'n aantal groot maatskappye, sowel as streekkantore van provinsiale en nasionale staatsdepartemente. In 2016 was die hoofbydraers tot die streeks-BBP: Vervaardiging (R1&nbsp;689,0 miljoen of 22,9%), groot- en kleinhandel, spyseniering en verblyf (R1&nbsp;289,2 miljoen of 17,5%), landbou, bosbou en visvang (R1&nbsp;173,4 miljoen of 15,9%) en algemene regering (R851,0 miljoen of 11,5%). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.swartland.org.za/ Amptelike webwerf van die munisipaliteit] {{Wes-Kaap}} {{Wes-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Streke van die Wes-Kaap]] t2sq5jk3jpgxqg0a7f3of498dpadmdw 0 13930 2892911 2879746 2026-04-11T23:43:34Z Jcb 223 2892911 wikitext text/x-wiki : ''Vir inligting oor die dorp in die Vrystaat, sien [[Tweeling, Vrystaat]]. Tweelinggeboortes gebeur in die meeste [[soogdier]]spesies. Hierdie artikel gaan oor menslike biologiese tweelinge. Om inligting te verkry oor tweeling- en meervoudige geboortes in ander diere, sien [[meervoudige geboorte]].'' [[Lêer:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Charity (1859).jpg|duimnael|''Tweelinge'' – Skildery deur [[William-Adolphe Bouguereau]] (1825–1905)]] 'n '''Tweeling''' is twee persone wat terselfdertyd ontwikkel het in 'n uterus tydens 'n enkele [[swangerskap]].<ref name=MedicineNet>[https://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=11428 MedicineNet > Definition of Twin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022143156/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=11428 |date=22 Oktober 2013 }} Last Editorial Review: 19 June 2000</ref> Hulle word gewoonlik, maar nie noodwendig nie, kort na mekaar [[geboorte|gebore]]. Omdat die menslike uterus net 'n beperkte grootte het, gebeur dit gewoonlik dat enige swangerskap met meer as een [[fetus]] nie die volle tyd loop nie. Tweelingswangerskappe duur meestal tot 36 weke.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=10916561&dopt=Abstract Abstract: The uterine capacity measured by the total twin birth weight and duration of twin pregnancy]</ref> Tweelinge en ander meerlinge (drielinge, vierlinge, ensovoorts)<ref>{{cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/twinstripletsmultiplebirths.html |title=Twins, Triplets, Multiple Births: MedlinePlus |publisher=Nlm.nih.gov |access-date=2016-06-16}}</ref> groei en ontwikkel gelyktydig in die baarmoeder, elkeen met sy/ haar eie plasenta en embrionale vliese en hulle word direk na mekaar gebore. 'n Tweeling is identies indien dit ontstaan deur die splitsing van een bevrugte eiersel; die kinders is dan identies wat hul erflike eienskappe betref.<ref>Michael R. Cummings, ''5-7 Twin Studies and Complex Traits'' in "Human Heredity Principles and issues" p. 104.</ref> 'n Siamese tweeling ontstaan deur onvolledige skeiding van die eiersel en sodoende is die twee kinders aan mekaar vasgegroei. 'n Gewone tweeling ontstaan uit twee afsonderlik bevrugte eierselle. Hoe groter die getal kinders is, hoe moeiliker is die swangerskap en hoe laer is die kinders se kans op oorlewing. Terwyl dit by baie soogdiere heeltemal normaal is om by ʼn swangerskap meer as een vrug te hê wat ontwikkel, is meervoudige swangerskappe by die mens baie skaarser. By slegs een uit 80 menslike swangerskappe is daar sprake van 'n tweelingswangerskap,<ref>Martin, Joyce A.; Hamilton, Brady E.; Osterman, Michelle J.K. "Three Decades of Twin Births in the United States, 1980–2009" [https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db80.pdf], National Center for Health Statistics Data Brief, No. 80, January 2012</ref> een uit 802 (6 400) swangerskappe eindig in die geboorte van 'n drieling en een uit 1 803 (51 200) in die geboorte van 'n vierling. Oor die algemeen produseer die vrou tydens haar vrugbare leeftyd maandeliks een eiersel, waaruit na versmelting met 'n saadsel (sperm) 'n embrio ontwikkel. Hierdie [[embrio]] is met die moeder in verbinding deur middel van die [[plasenta]] (nageboorte) en besit twee embrionale vliese wat die embrio met sy amniotiese vloeistof omring. By tweelinge word daar 'n onderskeid getref tussen identiese tweelinge en nie-identiese tweelinge. == Nie-identiese tweelinge == By nie-identiese tweelinge het twee eierselle afsonderlik met saadselle (sperme) versmelt. Albei eierselle kan gelyktydig of kort na mekaar (maar nog in dieselfde menstruele siklus) uit die eierstok (ovarium) vrykom. In so 'n geval sal albei eierselle bevrug word deur saad van dieselfde koïtus, maar soms gebeur dit tog dat een van die eierselle deur saad van 'n tweede koïtus bevrug word. Omdat daar nie eierselle afgeskei word wanneer 'n swangerskap reeds bestaan nie, gebeur dit waarskynlik nooit dat 'n tweede eiersel tydens 'n volgende siklus bevrug word nie (oorbevrugting of superfetasie). Uit die twee bevrugte eierselle ontstaan twee embrio's, elk met sy eie embrionale vliese; die plasenta kan gemeenskaplik wees. Slegs by die helfte van die nie-identiese tweelinge sal die twee kinders van dieselfde geslag wees. Die ander 50 persent van die gevalle lewer een seun en een dogter. Wat oorerflike eienskappe en dus ook uiterlike voorkoms betref, lyk nie-identiese tweelinge nie meer na mekaar as wat ander kinders van dieselfde ouers na mekaar lyk nie. Oorerflike faktore van sowel vaders- as moederskant speel 'n rol by die kans op 'n nie-identiese tweeling. Die kans vergroot ook namate die moeder ouer word. By Blankes word ongeveer twee maal meer nie-identiese tweelinge as identiese tweelinge gebore. == Identiese tweelinge == 'n Identiese tweeling is afkomstig van een enkele bevrugte eiersel wat in twee gelyke dele opgesplits het. Elke deel groei en ontwikkel dan tot 'n normale individu. Sulke tweelinge is eintlik uitsonderlik, aangesien 'n normale, bevrugte eiersel (sigoot) gewoonlik geen neigings tot splitsing openbaar nie. Baie min feite is egter bekend aangaande die oorsaak van so ʼn gebeurtenis. Identiese tweelinge kom waarskynlik oral in die wêreld in dieselfde frekwensie voor. As die splitsing (verdeling) van die bevrugte eiersel reeds in 'n vroeë stadium plaasvind, gaan lê die twee dele afsonderlik in die baarmoederwand (uteruswand) en elke embrio kry sy eie embrionale vliese. Die plasenta kan gemeenskaplik wees. Indien die splitsing op 'n latere tydstip plaasvind, sal die twee embrio's net afsonderlike amnionvliese (binneste embrionale vliese) besit, met 'n gemeenskaplike plasenta en chorion (buitenste embrionale vlies). By nog latere splitsing sal die twee kinders selfs binne een amnionholte ontwikkel. 'n Identiese tweeling is in oorerflike eienskappe onderling volkome identies en toon dus byvoorbeeld altyd dieselfde geslag, dieselfde haar- en oogkleur, ensovoorts. Aangesien verskille tussen hulle alleenlik deur omgewingsfaktore veroorsaak kan word, is sulke tweelinge van spesiale betekenis ten opsigte van die ondersoek na die verband tussen oorerflike eienskappe en die omgewing. Sulke kinders leen hulle ook uitstekend tot orgaanoorplantings van die een na die ander. == Siamese tweelinge == Soms word ʼn tweeling gebore waarvan die twee kinders aan mekaar vasgegroei is. SuIke babas staan gewoonlik bekend as Siamese tweelinge en is vernoem na die broers Eng en Chang Bunker, wat gedurende die [[19de eeu]] vanuit [[Siam]] ([[Thailand]]) na die Verenigde State gebring is om daar in 'n sirkus op te tree. Die vergroeiings kan wissel van minder ernstig (byvoorbeeld vergroeiing van 'n gedeelte van die maagvel) tot baie ernstig, waar die kinders belangrike organe (soos die skedel, spysverteringskanaal of longe) deel. Oor die algemeen is dit dan nie moontlik om sulke tweelinge chirurgies te skei nie. Die meeste Siamese tweelinge sterf binne enkele dae, maar enkeles bereik wel 'n volwasse leeftyd. Embriologies is hulle identiese tweelinge wat ontstaan het uit een bevrugte eiersel wat nie volledig geskei het nie. == Swangerskap == Oor die algemeen is 'n tweelingswangerskap vir sowel die moeder as die kinders ongunstiger as 'n eenlingswangerskap. Die moeder het dikwels las van swangerskapbraking (emesis gravidarum) en swangerskapvergiftiging (toksikose). As die twee embrio's elkeen sy eie plasenta besit, sal daar 'n stryd om ruimte vir aanhegting daarvan plaasvind. Die [[embrio]] wat die grootste aanhegtingsoppervlakte verkry, sal die beste ontwikkel. By identiese tweelinge met ʼn gemeenskaplike chorion en plasenta kan daar, naas die normale verbindings tussen die bloedvatstelsel van die moeder en die kinders, ook onderlinge verbindings wees tussen die bloedvatstelsels van die kinders (derde sirkulasie). In so 'n geval ondergaan een kind ʼn bloedverlies tot voordeel van die ander en sodoende word een kind met ernstige bloedarmoede gebore, terwyl die ander kind soveel bloed besit dat sy lewer beskadig kan word. Die kinders sien by geboorte ook heel verskillend daar uit. As die versteuring in die bloedsomloop ernstig is en reeds vroeg tydens die swangerskap intree, kan dit gebeur dat die een embrio in die uterus (baarmoeder) sterf en na mummifikasie as 'n ''foetus papyraceus'' binne die embrionale vliese van sy tweeling bly bestaan. Dit is dikwels moeilik om 'n tweelingswangerskap te diagnoseer. 'n Positiewe bewys kan egter met behulp van 'n röntgenfoto verkry word, maar weens die kans op beskadiging van die embrio word daar slegs in uitsonderlike gevalle van hierdie tegniek gebruik gemaak. Hedendaags word 'n ultrasoniese bandbeelding redelik algemeen ingespan om die aard van 'n swangerskap vas te stel. == Geboorte == Tweelinge word oor die algemeen voor die veertigste swangerskapsweek gebore en hulle besit gewoonlik 'n lae geboortemassa. Die geboorte self verloop dikwels heeltemal normaal, maar soms word ernstige verloskundige probleme ondervind. So kan die een kind die geboortekanaal vir die ander een versper, terwyl dit ook kan gebeur dat by fetusse wat net een amnionholte besit, die twee naelstringe om mekaar verstrengel kan raak. Weens die sterk neiging tot vroeggeboorte en veral by identiese tweelinge kom die toestand van hidramnion (binnevrugvlies-watersug) dikwels voor en daar bestaan ook 'n groter kans op 'n afwykende ligging by geboorte. In teenstelling met wat algemeen geglo word aangaande die opdoen van siektes, sterftes of algemene langtermynontwikkeling, maak dit geensins enige verskil of die kind eerste of laaste in die wêreld gekom het nie. Tussen die geboorte van die eerste en tweede kind verloop meestal ongeveer 15 tot 30 minute. == Ander meerlinge == Ander meerlinge kan ook ontstaan uit een of uit meer as een bevrugte eiersel(le). So kom daar byvoorbeeld drielinge voor wat uit een (identies), twee (twee lede identies maar derde nie) of drie (al drie verskillend) bevrugte eierselle afkomstig is. 'n Swangerskap van drieling, vierling, ensovoorts, bring weer meer risiko's vir die moeder mee as byvoorbeeld 'n tweelingswangerskap, terwyl die oorlewingskans van die kinders ook kleiner is. Die neiging tot vroeggeboorte is groter en die geboortemassa van die kinders is laer namate die aantal embrio's toeneem. Die gebruik van geneesmiddels ([[Hormoon|hormone]]) by bepaalde vorme van onvrugbaarheid het gelei tot ʼn toename in die aantal meervoudige geboortes, waaronder selfs enkele vyflinge en seslinge tel. Hormoonbehandeling teen onvrugbaarheid lei tot die gelyktydige afskeiding van twee of meer eierselle en die meerlinge is dan gewoonlik ook nie identies nie. Tot op datum hou 'n negeling die rekord vir medies bevestigde meerlinge, maar daar is al enkele tienlinge aangemeld (onder andere in [[Brasilië]] en [[China]]). Al hierdie kinders is egter of doodgebore, of het binne enkele dae gesterf. Die grootste meerderheid van wie almal aan die lewe gehou kon word, is die Suid-Afrikaanse Rosenkowitz-sesling van [[Kaapstad]]. == Opvoeding en opvoedingsprobleme == Die versorging en ook die latere opvoeding van tweelinge het sy spesifieke fasette en probleme. Die voeding en versorging van meerlinge lewer veral praktiese probleme op omdat allerlei handelinge in meervoud uitgevoer moet word. Die vraag ontstaan dikwels of die handeling (bad, voeding, kleding, ensovoorts) gelyktydig of heeltemal afsonderlik moet plaasvind. So kan 'n moeder ʼn tweeling moontlik gelyktydig borsvoed, maar dit verg aanvanklik baie geduld en baie oefening voor dit glad verloop. Nie alle ouers vind dit prakties uitvoerbaar nie en die vrees bestaan altyd dat die babas nie genoeg moedersorg en -aandag kry nie. Deskundiges is huiwerig om oor hierdie soort kwessie 'n veralgemeende uitspraak te lewer en hulle is meestal van mening dat elke moeder volgens haar eie voorkeure en volgens die reaksies van die kinders self 'n oplossing moet soek wat alle partye gelyktydig sal bevredig. Hoe hierdie praktiese probleme ook al opgelos word, in baie gevalle is bykomende hulp nodig, veral gedurende die eerste maande na geboorte. Uiteenlopende menings bestaan wat die opvoeding van tweelinge betref, maar dit beteken nie dat daar geen sprake van eensgesindheid of ooreenstemming is nie. Die menings het veral betrekking op bepaalde aspekte van die tweeling se menswees en op die gewenste houding van die ouers en die omgewing daarteenoor. So word daar byvoorbeeld klem gelê op veral die feit dat die tweeling as afsonderlike individue behandel moet word. Dit geld ook veral wanneer hulle nog klein en jonk is en net soos alle jong kinders nog nie presies 'n onderskeid kan tref tussen hulself en ander kinders nie. Die bewuswording van so 'n onderskeid is 'n belangrike ontwikkelingstaak wat bemoeilik word as die tweeling voortdurend met mekaar verwar of as 'n tweeledige eenheid bejeën word. As gevolg hiervan word gemeen dat dit beter is as die tweeling nie (soos so dikwels gebeur) dieselfde klere dra of name gegee word wat rym nie. Dit vergroot net die moontlikheid dat die kinders met mekaar verwar word, veral deur mense wat die kinders minder goed ken. Ook moedswillige speletjies met betrekking tot die ooreenkoms ("wie is wie") en dergelike dinge moet liefs vermy word. Daar word ook gemeen dat die verskille tussen die kinders, wat selfs by identiese tweelinge voorkom en gewoonlik deur veral die moeder opgemerk word, ten goede benadruk moet word, sodat die kinders byvoorbeeld hul eie belangstellings kan ontwikkel en elkeen sy eie vriende en vriendinne sal kry. Of die proses waardeur jong kinders hulle self as 'n eie, aparte persoon ervaar, by tweelinge meer bedreig word as by eenlinge, is egter nie 'n feit nie. Die gedagtes hieroor berus naamlik te veel op kliniese gegewens (wat deur psigiaters onder nie-eksperimentele toestande versamel is). Hoewel daar reeds baie mediese, biologiese en psigologiese ondersoeke (onder andere na die oorerflikheid van intelligensie) op tweelinge en met besonderhede van tweelinge uitgevoer is, is daar nog baie min ondersoeke uitgevoer na die wyse waarop ouers en die omgewing op tweelinge inwerk en na die moontlike gevolge van die gedrag op die ontwikkeling van die tweeling. == Bronne == * Goosen, Helena: Bara se tweeling geskei. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Deel 33, nr. 9, September 1988. ISSN 0491-4783 * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409680}}, volume 27, bl. 203 - 205 == Verwysings == {{Verwysings}} {{CommonsKategorie|Twins|Tweelinge}} {{en-vertaal|Twin}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geneeskunde]] [[Kategorie:Mense]] [[Kategorie:Dierkunde]] 8j0zyiv8dpdzj2pdxkul3s7tiw5deiy 0 14937 2892634 2579786 2026-04-11T12:34:05Z Amherst99 12867 2892634 wikitext text/x-wiki '''Dinamiese ewetoeganklike geheue''' (Engels: dynamic random-access memory of '''DRAM''') is 'n soort [[ewetoeganklike geheue]] wat elke [[bis]] data in 'n afsonderlike [[kapasitor]] stoor. Aangesien kapasitors mettertyd hul elektriese lading verloor gaan die inligting uiteindelik verlore as die kapasitore nie periodies herlaai word nie. Hierdie herlaaivereiste maak dat hierdie soort geheue dinamies genoem word teenoor ander geheuesoorte wat ''staties'' ([[Statiese ewetoeganklike geheue|SRAM]]) is. Die voordeel bo SRAM is die eenvoudiger samestelling: slegs een transistor en een kapasitor word vereis per bis vergeleke met die ses transistors per bis van SRAM, wat sodoende DRAM se veel hoër digtheid verwesentlik. Aangesien DRAM sy data verloor wanneer die kragtoevoer verwyder word, ressorteer dit onder die klas van ''vlugtige'' geheuetoestelle. {| align="right" |----- | [[Lêer:square array of mosfet cells read.png|duimnael|200px|Werking van 'n DRAM-leesbewerking, vir 'n eenvoudige 4 by 4 rangskikking.]] | [[Lêer:square array of mosfet cells write.png|duimnael|200px|Werking van 'n DRAM-skryfbewerking, vir 'n eenvoudige 4 by 4 rangskikking.]] |} __TOC__ <br clear=all> == Geskiedenis == Die eerste DRAM-sel is deur [[Robert Dennard]], 'n navorser by IBM se Thomas J. Watson navorsingssentrum, uitgevind. Hierdie sel het soos die meeste DRAM-selle gewerk deurdat data verfris moet word om die lading te herstel; die data is vernietig na 'n leesbewerking en moes herskryf word. Alhoewel DRAM-selle vandag oraloor te vinde is, was Dennard een van min mense wat geglo het dat 'n doeltreffende DRAM-sel ontwikkel kon word. == Beginsel van werking == DRAM word gewoonlik in 'n vierkantige matriks van een kapasitor en een transistor per sel gerangskik. Die illustrasie hierbo toon 'n eenvoudige voorbeeld met slegs 4 by 4 selle (moderne DRAM kan bestaan uit duisende selle in lengte sowel as breedte). 'n Leesbewerking gebeur as volg: die ry waarin die gekose sel hom bevind word geaktiveer deur al die transistors aan te skakel en die kapasitore van daardie ry aan ''sensorlyne'' te verbind. Die sensorlyne loop tot by die ''seinversterkers'', wat kan onderskei tussen 'n gestoorde 0 of 'n 1. Die versterkte waarde vanaf die betrokke kolom word dan geselekteer en aan die uitset verbind. Aan die einde van 'n leessiklus moet die rywaardes op die kapasitors, wat tydens die leesbewerking ontlaai is, weer herstel word. Hierdie skryfbewerking word gedoen deur die ry te aktiveer en die waardes wat geskryf moet word aan die sensorlyne te verbind, wat daartoe lei dat die kapasitore weer na hul verlangde waardes herlaai word. Tydens 'n skryfbewerking na 'n spesifieke sel word die hele ry uitgelees, een waarde verander en word die hele ry weer teruggeskryf, soos aangetoon in die beeld aan die regterkant. Tipies spesifiseer vervaardigers dat elke ry ongeveer elke 64 ms of minder verfris moet word alvorens die [[JEDEC]] standaard geld. [[Herlaailogika]] word tipies met DRAMs gebruik om die periodiese verfrissing te outomatiseer. Dit maak die stroombaan meer ingewikkeld maar die goedkoper prys en hoër kapasiteit van DRAM bo SRAM vergoed gewoonlik vir hierdie nadeel. Sommige stelsels verfris elke ry in 'n nou kring wat elke 64 ms plaasvind. Ander stelsels verfris een ry op 'n slag -- 'n stelsel met 2¹³ = 8&nbsp;192 rye sal byvoorbeeld 'n [[herlaaitempo]] van een ry elke 7.8 µs (64ms /8192 rye) verg. Beide stelsels vereis 'n soort teller om tred te hou met die volgende ry wat herlaai moet word. Sommige DRAM-skywe sluit daardie teller in; ander soorte gebruik 'n eksterne [[herlaailogika]] wat daardie teller huisves. (Onder sommige toestande kan die meeste data in DRAM herwin word, selfs al was die DRAM vir etlike minute lank nie verfris nie [http://parts.jpl.nasa.gov/docs/DRAM_Indiv-00.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526072327/http://parts.jpl.nasa.gov/docs/DRAM_Indiv-00.pdf |date=26 Mei 2006 }}.) == Foute en foutregstelling == Sommige navorsing het aangetoon dat die meerderheid willekeurige ("[[sagte fout|sagte]]") foute in DRAM-skywe voorkom weens [[kosmiese straling]] wat die inhoud van een of meer geheueselle kan beïnvloed of storings kan veroorsaak in die stroombane wat gebruik word om na hulle te lees/skryf. Daar word gespekuleer dat met die toenemend hoër digthede en laer spannings die invloed van die soort straling meer dikwels kan voorkom. Aan die ander kant word daar gereken dat die kleiner selle moeiliker teikens sal wees vir die soort strale en dat nuwer tegnologieë soos [[Silikon op isoleerder|SOI]] die indiwiduele selle minder vatbaar kan maak en dus hierdie neiging sal teenwerk. Die probleme van storings kan teëgewerk word deur DRAM-modules te gebruik wat ekstra geheuebisse en geheuebeheerders bevat om hierdie bisse te benut. Hierdie ekstra bisse word gebruik om [[RAM pariteit|pariteit]] te stoor of om 'n [[foutregstellende kode]] te gebruik. Pariteit in die bisse bewerkstellig die opsporing van 'n enkelbisfout. Die mees algemene foutregstellende kode, die [[Hamming kode]], verwesentlik die regstelling van 'n enkelbisfout (in die gewone konfigurasie met 'n ekstra pariteitsbis) benewens opsporing van dubbelbisfoute. Die meeste moderne mikrobeheerders ondersteun deesdae tipies foutopsporing en regstelling in hul geheue. Geheuebeheerders in die meeste moderne [[persoonlike rekenaar]]s kan tipies 'n enkelbisfout per 64 bis "woord" (die eenheid waarteen [[Rekenaarbus|busse]] data oordra) regstel en dubbelbisfoute per 64 bis woord opspoor (maar nie regstel nie). Die [[BIOS]] van sommige rekenaars en bedryfstelsels soos [[Linux]] laat ook die tel van opgespoorde- en reggestelde foute toe, deels om falende geheuemodules uit te wys alvorens 'n katastrofiese faling voorkom. Ongelukkig word baie geheuemodules deesdae vir persoonlike rekenaars voorsien wat nie voorsiening maak vir pariteitsbisse nie. Foutsporing en regstelling berus hoofsaaklik op die aanname dat die falings in elke bis onafhanklik is en dat gelyktydige foute dus onwaarskynlik is. Hierdie aanname was akkuraat vir die eenbis-wye busse van ouer geheueskywe maar is minder waar vir huidige geheuemodules waar die geheuebus baie bisse breed is. Hierdie swakheid word oor die algemeen nie aangespreek nie buiten in die geval van [[Chipkill]]. == Variasies == === FPM DRAM === '''Fast Page Mode DRAM''' of FPM DRAM werk op die beginsel dat 'n ry van die DRAM "oop" gehou word sodat opeenvolgende lees- en skryfbewerkinge binne in 'n ry nie vertraag word deur die vooraflaai en die voorbereiding vir toegang nie. Dit verhoog die werkverrigting van die stelsel wanneer sarsies data gelees of geskryf word. '''Statiese kolom''' is 'n variasie van ''page mode'' waar die kolom se adres nie ingesein hoef te word nie. '''Nibble mode''' is 'n ander variant waar toegang tot vier opeenvolgende liggings binne 'n ry verkry kan word. === Video-DRAM === '''Video-DRAM of VRAM''' is 'n [[dubbelpoort willekeurige toegangsgeheue|dubbelpoort]] weergawe van DRAM wat voorheen gebruik is vir [[grafiese kaart|grafiese aansluiters]]. Dit is nou bykans verouderd en is grootliks vervang met [[SDRAM]] en SGRAM. VRAM het twee paaie (of poorte) na sy geheuematriks waartoe daar gelyktydig toegang verkry kan word. Die eerste poort, die DRAM-poort, word op dieselfde wyse oopgemaak as gewone DRAM. Die tweede poort, die video poort, is 'n lees-alleen poort en is daaraan toegewy om 'n vinnige stroom data na die skerm te lewer. Om die videopoort te gebruik moet die beheerder eers die DRAM-poort gebruik om 'n ry van die geheuematriks wat vertoon moet word selekteer. Die VRAM kopieer dan die hele ry na 'n interne skuifregister. Die beheerder kan dan voortgaan om die DRAM-poort te gebruik om voorwerpe op die skerm te teken. Intussen voer die beheerder 'n klok, wat die ''skuifklok'' genoem word, na die VRAM se videopoort. Elke skuifklokpuls veroorsaak dat die VRAM die volgende item data vanaf die skuifregister na die videopoort lewer in streng adresvolgorde. Vir eenvoud word die grafiese aansluiter gewoonlik so ontwerp dat die inhoud van 'n ry, en daarom die inhoud van die skuifregister, ooreenstem met 'n volledige horisontale lyn op die skerm. === Window-RAM (WRAM) === '''Window-RAM of WRAM''' is 'n verouderde tipe [[halfgeleier]]-[[rekenaargeheue]] wat ontwerp was om VRAM te vervang. Dit is deur [[Samsung]] ontwikkel en ook deur [[Micron Technology]] bemark, maar het 'n kort markleeftyd gehad voordat dit met SDRAM en SGRAM vervang is. WRAM het 'n dubbelpoort dinamiese struktuur soortgelyk aan VRAM gehad, met een parallelle poort en een seriepoort, maar het ekstra eienskappe gehad om vinnige blokkopiëring en blokopvullings te bewerkstellig (sogenaamde ''window'' verwerkings). Dit het dikwels teen 50 MHz geloop. Dit het 'n 32-bis breë gasheerpoort gehad om optimale data-oordrag in [[Peripheral Component Interconnect|PCI]] en [[VESA Local Bus]] stelsels te verseker. Tipiese WRAM was 50% vinniger as VRAM maar het steeds 20% goedkoper gekos. === Extended Data Out (EDO) DRAM === '''EDO-DRAM''' is soortgelyk aan Fast Page Mode DRAM met die bykomende eienskap dat 'n nuwe toegangssiklus aan die gang gesit kan word terwyl die data-uitset van die vorige siklus nog aktief is. Dit laat 'n sekere mate van oorvleueling tydens die bedryf toe (pipelining) en laat 'n ietwat hoër spoed toe. Dit was 5% vinniger as FPM-DRAM, wat dit vanaf 1993 begin vervang het. Enkelsiklus EDO het die vermoë om 'n volledige geheuetransaksie in 'n enkele kloksiklus te voltooi. Andersins neem elke opeenvolgende geheuetoegangsbewerking binne dieselfde bladsy twee kloksiklusse in stede van drie wanneer die bladsy eers geselekteer is. EDO se spoed en vermoëns het dit in staat gestel om die [[vlak 2 kasgeheue]] van persoonlie rekenaars te vervang. Enkelsiklus EDO DRAM het baie gewild geword op videokaarte teen die einde van die 1990's. Dit was baie kostedoeltreffend, dog byna net so doeltreffend as die veel duurder VRAM. === Burst EDO (BEDO) DRAM === 'n Ewolusionêre ontwikkeling van bogenoemde variant was die '''Burst EDO DRAM''' wat soveel as vier geheue-adresse in een sarsie kon verwerk wat 'n addisionele drie kloksiklusse meer as optimaal ontwerpte EDO-geheue bespaar het. Dit is gedoen deur 'n adresteller op die skyf te plaas om tred te hou van die volgende adres. BEDO het ook 'n pyplyn-stadium bygevoeg wat die verdeling van die bladtoegangsiklus in twee komponente gefasiliteer het. Tydens 'n leesbewerking het die eerste komponent die data vanaf die eerste geheuematriks na die tweede stadium ingelees. Die tweede komponent het die databus vanaf hierdie stadium teen die geskikte vlak van logika aangedryf. Aangesien data reeds in die uitsetbuffer gelaai was, is vinniger toegangstye verkry (soveel as 50% vir groot blokke data) as die tradisionele EDO. Ten spyte daarvan dat BEDO DRAM soveel addisionele optimisering bo dié van EDO bereik het, het die mark ten tye van die beskikbaarstelling reeds betekenisvolle skuiwe ten gunste van sinkrone DRAM of SDRAM gemaak, al was BEDO DRAM tegnies beter as SDRAM. === Multibank DRAM (MDRAM) === '''Multibank DRAM''' gebruik die [[invleg]]tegniek vir hoofgeheue vir tweede vlak [[kasgeheue]] om 'n goedkoper en vinniger alternatief tot [[SRAM]] te bied. Die skyf skei die geheuekapasiteit in klein blokke van 256 kilogrepe (kG) en laat bewerkings op twee verskillende banke tydens 'n enkele kloksiklus toe. Hierdie geheue is primêr in grafiese kaarte met [[Tseng Labs]] ET6x00 skywe gebruik en is deur [[MoSys]] vervaardig. Borde wat op hierdie skywe gebaseer is het dikwels die ongewone geheuegrootte konfigurasie van 2.25 MG gebruik vanweë MDRAM se vermoë om makliker in verskillende groottes geïmplementeer te kon word. Hierdie grootte het dan ook die gewilde 24-bis kleur teen 'n resolusie van 1024X768, 'n baie gewilde skermresolusie op daardie tydstip, moontlik gemaak. <!-- Moet nog vertaal word === Synchronous Graphics RAM (SGRAM) === '''SGRAM''' is a specialized form of SDRAM for graphics adaptors. It adds functions such as bit masking (writing to a specified bit plane without affecting the others) and block write (filling a block of memory with a single colour). Unlike VRAM and WRAM, SGRAM is single-ported. However, it can open two memory pages at once, which simulates the dual-port nature of other video RAM technologies. SGRAM and SDRAM became the most popular types of DRAM at the end of the 1990s, and well into the first decade of the 2000s. === Synchronous Dynamic RAM (SDRAM) === '''[[SDR SDRAM|Single Data Rate (SDR) SDRAM]]''' is a synchronous form of DRAM. === Direct Rambus DRAM (DRDRAM) === '''[[RDRAM|Direct RAMBUS DRAM (DRDRAM)]]''' === Double Data Rate (DDR) SDRAM === '''[[DDR SDRAM|Double data rate (DDR) SDRAM]]''' was a later development of SDRAM, used in PC memory from 2000 onwards. '''[[DDR2 SDRAM]]''' is a minor enhancement on DDR-SDRAM that mainly affords higher clock speeds and somewhat deeper pipelining. === Quad Data Rate (QDR) SDRAM === '''[[Quad Data Rate SDRAM]]''' === Pseudostatic RAM (PSRAM) === '''PSRAM''' is dynamic RAM with built-in refresh and address-control circuitry to make it behave similarly to static RAM (SRAM). It combines the high density of DRAM with the ease of use of true SRAM. Some DRAM components have a "self-refresh mode". While this involves much of the same logic that is needed for pseudo-static operation, this mode is often equivalent to a standby mode. It is provided primarily to allow a system to suspend operation of its DRAM controller to save power without losing data stored in DRAM, not to allow operation without a DRAM controller as is the case with PSRAM. == Spelling and Pronunciation == There is quite a lot of argument about the correct pronunciation of DRAM. Most professional people pronounce it "Dee Ram". But other people occasionally pronounce it as one syllable, like "Dram", maybe because they have only seen it written down. Because it is an acronym, DRAM should always be spelled in all caps. Both "Dram" and "DRam" are incorrect spellings, but these are occasionally used by writers or editors unfamiliar with the term. Both spelling and pronunciation reflect the fact that the word is a partial acronym (or perhaps more correctly, an initialism), which was derived from the older acronym 'RAM' by the addition of the prefix 'D' to distinguish it from SRAM, VRAM and so on. For other words derived from RAM, a more general pronunciation rule is that 'RAM' is always pronounced as single word, while any letters preceding it are spelled out. So, for example, DDR SDRAM is pronounced 'Dee Dee Ar Es Dee Ram' == See also == * [[DRAM price fixing]] --> == Eksterne skakels == * {{en}}[http://www.cs.berkeley.edu/~pattrsn/294/LEC9/lec.html Basic DRAM operation], 'n artikel met interessante geskiedkundige grafieke met tendense oor selgroottes en DRAM-digtheid -- dit gaan egter slegs tot en met 1995. * {{en}}[http://www.computerwriter.com/archives/1998/cw052198.htm Back to Basics - Memory, part 3] * {{en}}[http://www-1.ibm.com/servers/eserver/pseries/campaigns/chipkill.pdf Verduidelik die voordele van Chipkill-Correct Foutregstelling vir PR Bedieners se Hoofgeheue] *[http://www.tachyonsemi.com/about/papers/Soft%20Errors%201_1%20secure.pdf Tezzaron Semiconductor Soft Error White Paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040615005223/http://www.tachyonsemi.com/about/papers/Soft%20Errors%201_1%20secure.pdf |date=15 Junie 2004 }} 'n 1994 oorsig oor die literatuur rondom die metings van die tempo waarteen geheuefoute voorkom. * {{en}}[http://www.edn.com/article/CA454636.html Soft errors' impact on system reliability] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416115228/http://www.edn.com/article/CA454636.html |date=16 April 2007 }} - Ritesh Mastipuram and Edwin C Wee, Cypress Semiconductor, 2004 * {{en}}[http://www.nepp.nasa.gov/DocUploads/40D7D6C9-D5AA-40FC-829DC2F6A71B02E9/Scal-00.pdf Scaling and Technology Issues for Soft Error Rates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041103124422/http://www.nepp.nasa.gov/docuploads/40D7D6C9-D5AA-40FC-829DC2F6A71B02E9/Scal-00.pdf |date= 3 November 2004 }} - A Johnston - 4th Annual Research Conference on Reliability, Stanford-universiteit, Oktober 2000 * {{en}}[http://www.research.ibm.com/journal/rd/462/mandelman.html Challenges and future directions for the scaling of dynamic random-access memory (DRAM)] - J. A. Mandelman, R. H. Dennard, G. B. Bronner, J. K. DeBrosse, R. Divakaruni, Y. Li, en C. J. Radens, IBM 2002 * {{en}}[http://arstechnica.com/paedia/r/ram_guide/ram_guide.part1-2.html RAM guide] [[Kategorie:Rekenaars]] [[el:Μνήμη τυχαίας προσπέλασης#Τύποι μνήμης RAM]] 9jo8dqoq3dpcklybgivti6lymjyxjty 0 15809 2892938 2855564 2026-04-12T00:07:28Z Jcb 223 2892938 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tien Ora noot (Racheltjie de Beer).jpg|duimnael|Racheltjie de Beer op 'n 10 [[Ora]] noot.]] '''Racheltjie de Beer''' (1831–1843) is 'n heldin wie se laaste ure in 'n [[Afrikaner]]-volksverhaal beskryf word. Sy was, soos mettertyd beweer is, die dogter van George Stephanus de Beer (geb. 1794).<ref>Illustrated at the Fireside, Spearhead 2004, {{ISBN|0-86486-558-9}}</ref> Volgens oorlewering het sy op 12-jarige ouderdom haar lewe opgeoffer om haar boetie s'n te red. Daar is egter geen bewys dat die twee werklik bestaan het nie.<ref>{{cite journal|last=Antonites|first=Alex|date=Junie 2008|title=Suid-Afrika na dertien jaar (1994–2007) |journal=Tydskrif vir Geesteswetenskappe|volume=48|issue=2|pages=159-164|language=Afrikaans|url=http://hdl.handle.net/2263/6057}}</ref> == Die legende == Volgens die legende was Racheltjie deel van 'n trek van die [[Oranje-Vrystaat]] na Suidoos-Transvaal. Tydens 'n oornagkamp het die lede van die trek besef dat 'n kalf, een van die kinders se gunstelinge, weg was. 'n Soekgeselskap is uitgestuur. Racheltjie en haar sesjarige boetie het ook daaraan deelgeneem. Nadat almal begin terugkeer het na die kamp, het die twee verdwaal. Toe dit donker word, het dit baie koud geword en begin sneeu. Racheltjie het besef die kans dat hulle die kamp sou vind, is baie skraal. Sy het 'n miershoop gevind wat deur 'n [[erdvark]] uitgehol is, haar klere uitgetrek, dit vir haar boetie aangetrek en hom gehelp om in die miershoop te klim. Daarna het sy voor die miershoop se opening gaan lê om die koue uit te hou. Die volgende oggend het die familie die kinders opgespoor. Racheltjie het nie die nag oorleef nie, maar haar boetie wel. Ongelukkig is die geskiedenis tydens die periode nie ordentlik gedokumenteer nie en is dit wel moontlik dat die kinders nie regtig bestaan het nie.<ref name="Nieuwoudt">{{cite news|last=Nieuwoudt |first=Stephanie |title=Racheltjie: ware heldin of versinsel? |newspaper=[[Die Burger]]|date=2002-10-01|language=Afrikaans}}</ref> == Nuwe bevindinge == In Oktober 2012 het twee joernaliste hul bevinding gepubliseer dat Rachel de Beer se verhaal merkwaardige ooreenkomste toon met dié van die Amerikaanse sneeu-heldinnetjie Hazel Miner. Hulle het dit bekend gemaak in By, 'n weeklikse bylaag tot die drie Afrikaanse koerante [[Die Burger]], [[Beeld]], en [[Volksblad]].<ref>{{Cite web |url=http://www.dieburger.com/By/Nuus/Was-Racheltjie-eintlik-n-Amerikaner-20121006 |title=Was Racheltjie eintlik ’n Amerikaner? |access-date=13 November 2012 |archive-date=14 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014162324/http://www.dieburger.com/By/Nuus/Was-Racheltjie-eintlik-n-Amerikaner-20121006 |url-status=dead }}</ref> Wat hul teorie blyk te versterk, was die byna gelyktydige verskyning van die twee verhale in die pers. Sover bekend, was die heel eerste verskyning in druk van die Racheltjie-verhaal in April 1921 in die Afrikaanse vrouetydskrif ''Die Boerevrou''. Dit het die lig gesien slegs sowat 'n maand of drie nadat 'n Amerikaanse welsynstydskrif, ''The North Dakota Children's Home Finder'', die (ware) verhaal van Hazel Miner aan sy duisende lesers vertel het. Die joernaliste het hul bevindings verder op 'n webbladsy uiteengesit onder die titel: ''Die laaste rits bewyse: Racheltjie is bloot 'n afspieëling van Hazel Miner''.<ref>{{Cite web |url=http://mysite.mweb.co.za/residents/dugeot/rachel_hazel.html |title=Racheltjie is bloot 'n afspieëling van Hazel Miner |access-date=13 November 2012 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003241/http://mysite.mweb.co.za/residents/dugeot/rachel_hazel.html |url-status=dead }}</ref> Die bevinding het tot 'n lewendige debat in By se briewekolomme gelei, te meer omdat die digter-navorser en "Wonderwerker" [[Eugène Marais]] by die "duidelike versinning" betrek is. Omdat die webskakels oor hul bevindings egter met verloop van tyd nie meer gewerk het nie (hoewel 'n ruwe argiefweergawe met al die tersaaklike besonderhede wel bestaan<ref>[https://web.archive.org/web/20160304003241/http://mysite.mweb.co.za/residents/dugeot/rachel_hazel.html Ruwe argiefweergawe met al die tersaaklike besonderhede]</ref>) het een van die joernaliste in Julie 2019 en daarna met plasings in die sosiale media die volgende opsomming van hul ondersoek en bevindings herhaal: "Ek, G. Olwagen, en kollega Leo Kritzinger het destyds as joernaliste die Racheltjie de Beer-verhaal tot op die been nagevors. Ons het absoluut geen ander agenda gehad as om by die waarheid uit te kom nie. Ons kon ook bevestig wat die genealoë reeds te vertel gehad het: Nêrens maar nêrens in die goed opgetekende geslagsregisters van die De Beers was daar iemand wat sy kon wees nie. "Ek het vir Kritzinger gesê: ‘As die storie nie waar is nie, moet iemand dit mos uitgedink het. As ons kan agterkom wie die eerste keer die storie in die pers laat verskyn het, weet ons wie die skepper van die verhaal is.’ "Die genealoog Daniël Malan Jacobs was die eerste wat vir ons die antwoord verskaf het: Die nimlike digter-skrywer Eugène Marais het in April 1921 die verhaal die eerste keer vertel in die ou Afrikaanse tydskrif Die Boerevrou. "Dit het nagenoeg tagtig jaar gelede plaasgevind, vertel Marais toe, maar hy beskryf die omstandighede so noukeurig asof dit die vorige dag gebeur het (goed, dis nog geen bewys dat dit nie waar is nie; goeie skrywer wat hy is, mag hy mos maar so 'n bietjie fleurig raak). "Maar dan kom 'n mens agter dat daar net enkele maande vantevore 'n goed opgetekende geval in Amerika was waarin 'n jong meisie, ene Hazel Miner, ook van haar sibbe (boetie en sussie) in 'n sneeustorm gered het deur haar klere uit te trek en hulle warm te hou met haar lyf onder die bak van 'n omgevalle slee (nes Racheltjie haar klere uitgerek het om haar boetie in die uitgeholde miershoop te red). Hazel het ook onbaatsugtig gesterf vir dié wat sy liefgehad het. "Ons het 'n ou koerant en tydskrif met die noukeurigste besonderhede oor die Miner-verhaal uit Amerika bestel en gefynkam – en soveel ooreenkomste met die eerste gedrukte Racheltjie-storie daarin gevind (feitelik en selfs wat die styl betref) dat ons tot geen ander gevolgtrekking kon kom nie: Hier is 'n baie, baie besliste verband. Geen plagiaat is gepleeg nie, want die storielyne verloop anders, maar na letter en gees lyk Racheltjie se storie na 'n afspieëling van Hazel Miner s'n. 'n Dag ná Hazel se dood was sy al 'n “beskermengel van die prêrie” net soos A.G. Visser Racheltjie later (in navolging van Marais) “Sneeuwitjie van die veld” genoem het. "Kortom, albei is ''tienermeisies'' wat hul ''sibbe(s)'' in ''een nag'', in 'n ''verskriklike sneeustorm'' met ''haar eie liggaam'' in ''die oopte beskerm'' in 'n ''hol skuiling'' (omgekeerde bak van 'n slee of 'n miershoop). Daar word enersyds vertel dat Hazel van haar ''klere uitgetrek'' en dit vir die sibbes aangetrek het (''heavy coat, fur collar and other wraps''). Op haar beurt sou Racheltjie haar ''bo-rokkie, onderrokkie, kappie en wol-onderhempie'' prysgegee het om haar boetie te red. "''Hazel ... was found covered with a sheet of ice an inch thick -- cold in death.'' Racheltjie lê daar -- en ''die lyfie (is) byna so wit as die kapok self''. In elke geval ''lewe die sibbe(s) nog'', danksy hul ousus se onbaatsugtige daad om hulle warm te hou ten koste van haar eie lewe. Enersyds word gesê Rachel het haar lewe gegee terwyl sy ''altyd in staat was te eniger tyd haarself te red . . . onder omstandighede van die uiterste lyding'', andersyds dat Hazel ''doubtless might have saved her own life, but she voluntary surrendered her life to the cruel elements.'' En so kan 'n mens aanhou vergelyk. "Boonop haal albei verhale die Bybelse uitspraak aan dat ''daar geen groter liefde is as om die lewe vir ander te gee nie''. "Wat kan 'n mens dan van Racheltjie sê? Die Afrikanervolk het so min heldinne gehad en niemand sou dit beter geweet het as Marais self nie. As mense dan ook die storie van haar selfopofferende liefdesdaad wil aanhou vertel, wie kan sê hulle moet dit nie doen nie? Racheltjie, fiktief soos sy is, het bes moontlik steeds ’n baie belangrike boodskap vir ons almal. "Naskrif: En Wolraad Woltemade en Dirkie Uys dan? So vra iemand. "Oor Woltemade het ek weinig twyfel. Oor Dirkie Uys het ek al 'n ander weergawe gelees wat ook nogal 'n skadu werp oor dit wat ons vertel is, maar ek kan nie self 'n mening daaroor lug nie. Die probleem is dat geskiedskrywing nie te skei is van die heersende politiek in die era toe dit geskryf is nie. Volksnasionaliste ''moet'' helde hê. Dit is so in elke tydvak."<ref>[https://www.facebook.com/groups/henniesetaalhoekie/?multi_permalinks=2485342461705307&comment_id=2485380945034792 Opsommende vertelling oor navorsing in 2012 rakende Racheltjie de Beer, geskryf in Julie 2019]</ref> Olwagen het wel versoek dat ten minste sy kopieë van die Hazel Miner-vertelling in die Amerikaanse tydskrif en Marais se Racheltjie-vertelling albei by Wikimedia Commons/Afrikaanse Wikipedia opgelaai word sodat belangstellendes hul eie gevolgtrekkings kan maak. "NIemand wil onthou word as 'n persoon wat 'n geliefde volksheldinnetjie help 'doodmaak' het nie," het hy gesê. "Ek en Kritzinger het werklik maar net voortgeborduur op die genealogiese bevinding dat daar geen bewyse is dat Racheltjie ooit bestaan het nie." Die pdf met die tydskrifvertelling oor Hazel Miner is te lees hier onder: [[Lêer:ND_Childrens_Home_Finder_issue_Jan._15,_1921_commemorating_Hazel_Miner,_teenage_girl_who_gave_own_life_to_save_her_siblings.pdf|200px]] Die pdf van Marais se Racheltjie-vertelling is hier onder: [[Lêer:Racheltjie_deur_e_marais.pdf|200px]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Die verhaal van Racheltjie de Beer (rolprent)]] == Eksterne skakels == * [http://www.mieliestronk.com/rrr_racheltjie.html Artikel oor Racheltjie de Beer op Die Mieliestronk] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Beer, Racheltjie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kinderhelde]] [[Kategorie:Geboortes in 1831]] [[Kategorie:Sterftes in 1843]] s2budj1g5oexbxsuu940jfvbl7bauag 0 16324 2892636 2892248 2026-04-11T13:27:19Z Suidpunt 13232 /* Sirkulasiesyfers */ 2892636 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Moorreesburg | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = {{Photomontage | photo1a = Moorreesburg welcome sign.jpg | photo2a = Moorreesburg Dutch Reformed Church.jpg | photo2b = Moorreesburg Town hall 06.jpg | photo3a = Carnegie library 002.jpg | photo3b = Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = {{resize|114%|Van bo, welkombordjie na Moorreesburg. Middel-links, NG Kerk in Moorreesburg. Middel-regs, die Moorreesburgstadsaal. Carnegie biblioteek in Moorreesburg (onder-links). Moorreesburg Koringbedryfmuseum & Ou Sendingsgemeentekerk (onder-regs).}} }} | beeldbyskrif = | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 33 |latm = 09 |lats = | longd = 18 |longm = 40 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Swartland | stigtingsdatum = [[1882]] | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/164004 Moorreesburg] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/164005 Rosenhof] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 27.8 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 12877 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011/> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011/> | persent_swart = 6.7% | persent_kleurling = 70.1% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 22.5% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011/> | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 92.0% | demographics2_title2 = [[Xhosa]] | demographics2_info2 = 3.5% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 2.2% | demographics2_title4 = Ander | demographics2_info4 = 2.3% | poskode = 7310 | poskode2 = 7310 | skakelkode = 022 | sensuskode = | webwerf = http://moorreesburg.net/ }} [[Lêer:Munisipale kantoor Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Die munisipale kantoor op Moorreesburg. Die dorp se munisipaliteit het in 2000 deel van die Swartland-munisipaliteit geword met sy hoofkantoor op [[Malmesbury]].]] [[Lêer:Ou NG kerk Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Moorreesburg se vorige NG kerk is op [[18 Desember]] [[1895]] ingewy maar later gesloop om plek te maak vir die huidige.]] '''Moorreesburg''' is 'n dorp in die munisipaliteit [[Swartland]], provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). Dit is ongeveer halfpad tussen [[Piketberg]] en [[Malmesbury]] geleë. Die dorp is die ekonomiese sentrum van die omliggende landboustreek, waar veral [[koring]] en [[hawer]] verbou word. Moorreesburg beskik oor 'n aantal landboukundige geriewe soos koringmeule en graansilo's. Die plaaslike koringmuseum behandel die streek se hoofproduk. == Geskiedenis == Moorreesburg is in [[1890]] as 'n kerkgemeente op die plaas Hooikraal gestig en genoem na ds. J.C. le Febre Moorrees, die vader van prof. [[Adriaan Moorrees]]. Ingevolge Wet 45 van 1882 het Moorreesburg op 21 April 1909 munisipale status verkry.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_South_African_Municipal_Yearboo/XNAzAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg+municipality+1909&pg=PA82&printsec=frontcover South African Municipal Year Book, 1913, pp. 82-83.]</ref><ref name="Truter1994." /> Met die nuwe munisipale herindeling van [[2000]] het dit deel van [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit|Swartland]] geword. === Die gedokumenteerde eienaars van Hooikraal === Wat sekondêre bronne betref, heers daar onduidelikheid rondom die eerste gedokumenteerde eienaars van Hooikraal (die beginpunt van Moorreesburg), of wie selfs van die eerste boere rondom die huidige Moorreesburg was. Dikwels tref mens aanvegbare stellings soos die volgende aan:<ref>[https://web.archive.org/web/20240528105429/https://www.swartlandskou.co.za/geskiedenis Swartlandskou: Geskiedenis.]</ref> {{cquote|Die eerste boere wat in Moorreesburg omgewing begin boer het, was Jan van Zyl en Klaas Hendrik Diepenouw, setlaars uit Nederland in 1709.}} Dit is 'n vergissing van tweërlei aard. In die eerste plek was daar geen plaas noord van Riebeek-Kasteel (die berg wat op 3 Februarie 1661 vernoem is na Jan van Riebeeck, deur 'n ekspedisie onder leiding van Pieter Cruythoff)<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. & Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname in Suid-Afrika''. Pretoria: Protea Uitgewers, bl. 629</ref> selfs in 1712, die sterftejaar van Diepenauw nie.<ref>Sien ook Voetnota 4 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 34: Sara Wilhelmina Tas, suster van die skrywer, gebore te Amsterdam in 1670 - dus twee jaar jonger as haar broer Adam - het in 1691 met verlof van Here XVII na die Kaap geëmigreer en by haar oom Henning Husing, wat getroud was met hul tante aan moederskant, Maria Lindenhovius, in hul huis in Strandstraat gaan woon. (Vgl. C 503 Uitg. Br. 29 Junie 1691, bl. 114.) Na 'n sestienjarige verblyf in die huis van haar oom en tante is Sara Wilhelmina getroud met die 55-jarige wewenaar Claas Hendrik Diepenouw (volgens Hoge Claus Heinrich Diepenow), boer van die plaas ‘D'Eensaamheit’ by Klapmuts. Diepenouw is in 1712 oorlede en het sy weduwee goed bemiddeld agtergelaat. In 1714 het sy ‘D'Eensaamheit’ aan haar broer Adam Tas verkoop [...]</ref> Hier kan mens die kaart in ''[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/n35/mode/2up Historical Atlas of South Africa]'' van Eric A. Walker met aandag besigtig. Bygesê, die VOC was in 1712 egter bekend met 'n 'Brakke Fonteijn', in " 't Swarte Land", wat egter nie 'n plaas was nie, maar, gegewe Walker se kaart, slegs 'n waterpunt kon wees.<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie, Saterdag, 16 Julie 1712: "stellende haer cours na ’t Swarte Land tot bij de Brakke Fonteijn, alwaer gecomen wesende".</ref> In die tweede plek, indien 1709 sou verwys na die aankoms van Klaas Hendrik Diepenauw aan die Kaap, dan is die datum eweneens verkeerd. ‘De Eensaamheijt’ (1693, aangedui op die kaart met 'Pg'), ‘De Mosselbank’ (1698, 'Tf') en die aangrensende stuk grond, ‘Klipheuvel’ (1704, 'Tg'), het hy reeds voor hierdie datum bekom.<ref>[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/8/mode/2up?q=diepenauw Walker, E.A. 1922. Historical atlas of South Africa. London: Oxford University Press, pp. 8-9.]</ref><ref>Sien ook Voetnota 159 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 112: 'Een van die welvarendste boere aan die Kaap, besitter van land gent. ‘Sonneblom onder de Wintberg’ en o.s. die plase ‘De Mosselbank’, ‘Klipheuvel’ en ‘De Eensaamheijt’. Sien ''Kaapse Grondbriewe'', 18 September 1698, bl. 274; 26 September 1704, bl. 31 en 90-91 en ''Grondbriewe Stellenbosch en Drakenstein'', bls. 340-346. (A.J.B.)] Vgl. ook voetnoot 4 van hierdie publikasie.'</ref> Volgens Walker se kartering lê D'Eensaamheijt in die Paarl-omgewing, en De Mosselbank en Klipheuvel lê langs die Mosselbankrivier, 'n rivier wat in die Dieprivier inloop. Dit is nietemin vandag steeds suid van Malmesbury. Buitendien is die wewenaar Diepenauw in 1707 getroud met [[Adam Tas]] se suster hier te lande, dus, voor die beweerde 1709.<ref>Sien ook Voetnota 273 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 184: 'Claas Diepenauw was op hierdie stadium waarskynlik wewenaar, want in 1707 is hy hertroud met Sara Wilhelmina Tas, suster van Adam Tas. Sy eerste vrou, met wie hy in 1677 getroud was, was Anna Schlecht, wed. van Jan Steens.'</ref> Maar hoe is dit egter gesteld met '''Hooij Kraal''', die beginpunt van Moorreesburg? ''Boerepioniers van die Sandveld''<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 143</ref> bied die volgende: {{cquote|Die eerste onder die afstammelinge van stamvader Jan Kotze wat 'n veeplaas ten noorde van die Benede-Bergrivier uitgeneem het, was Dirk Jacobus, tweede seun van Dirk Kotze en Maria M. Carstens van die veldkornetskap Agter-Paardeberg in die Swartland. Na sy huwelik in 1753 met Martha van Schalkwyk het hy die eiendomsplaas Uilen Kraal in die wyk Groene Kloof (tans die distrik Darling) bewoon. 'n Jaar daarna het hy die leningsplaas Hooij Kraal (nou 'n deel van die dorp Moorreesburg) byuitgeneem. Laasgenoemde plaas het 'n aantal jare later agtereenvolgens aan sy seuns Dirk en Johannes behoort. }} Om dit nou patriliniêr voor te stel (die tersaaklike persone in vetdruk):<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 124, 128, 138 </ref> a1. Johann (Jan) Kotzé (stamvader), gebore op 25 Januarie 1652 in Königstein in Sakse, Duitsland; oorlede ongeveer 1713; getroud (derde huwelik) op 1 Februarie 1966 met Hildegonda Boone, 'n dogter van ds. Dirk Boone en sy eggenote Belletje van Gaalen, 'n suster van admiraal Van Gaalen. Die egpaar kom op 13 Mei 1691 in die Kaap aan, die Kotzes vestig hul in [[Drakenstein]]; Jan word pagter van "vaderlandsche en uijtheemse bieren". :(a1)b2 Dirk = gedoop te Drakenstein op 28 Augustus 1692 (uit 3de huwelik), getroud op 13 Januarie 1726 met Maria Magdalena Carstens ::(a1b2)c2 '''Dirk Jacobus''' gedoop 31 Oktober 1728, getroud op 28 Oktober 1753 met Martha van Schalkwyk :::(a1b2c2)d1 '''Dirk''' gedoop 20 September 1754, getroud op 8 April 1779 met Elizabeth Smith :::(a1b2c2)d3 '''Johannes Christiaan''', gedoop 30 September 1758, oorlede 9 Oktober 1836; eerste huwelik op 18 Augustus 1782 getroud met Sara Visser; in sy tweede huwelik getroud op 11 April 1802 met Maria Magdalena Wagenaar. Die vraag ontstaan egter, hoe kan grond aan iemand "behoort" as dit 'n leningsplaas was? Want volgens Truter het die dorp rondom die plaas Hooikraal ontwikkel wat in 1839 deur goewerneur sir George Napier aan ene Tobias Lochner 'gegee' is.<ref name="Truter1994." /> J.J. Lochner skryf weer in die eeufeesgedenkboek van die NG Gemeente, ''Moorreesburg 3-12-1879 tot 3-12-1979'', die volgende, op bl. 1: {{cquote| Die mees sentraal geleë plaas in hierdie gebied was Hooikraal. Oorspronklik was dit natuurlik, soos alle ander grond, staatsgrond en vroeg in die 18de eeu was die eerste twee bewoners (nie eienaars nie) Albertus Basson en Charl Kotzé (Gert-seun). Op 30 Junie 1839 is hierdie plaas van 2 639 morg en 576 roede as ewigdurende erfpag gegee aan Tobias Christiaan Lochner, die latere eienaar van die Lochner-familieplaas, Drieheuvels, toe nog bekend as Vogelstruisfontein. Sy huur was £1-16 (R3,60) per jaar. Die kontrak is geteken deur die destydse goewerneur aan die Kaap, Sir George Napier. Die eerste werklike eienaars van die plaas was Pieter Warnich en Dirk Kotzé. Volgens latere gebeure lyk dit asof D.J.A. Kotzé later die alleeneienaar was.}} === Spoorwegontwikkeling === Sonder die spoorwegontwikkeling sou Moorreesburg nooit ontwikkel het nie. Die volgende chronologie bied 'n kykie na die agtergrond waarteen die spoorlyn geleidelik ontwikkel het en Moorreesburg daarby betrek het. '''1857''': Wet Nr. 20 van 1857 - "An Act for the Construction of a Railway from Cape Town to Wellington" - word bekragtig.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Cape_of_Good_Hope_Passed/_0BUAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&pg=PA505&printsec=frontcover Railway Amendment Act. In: Statutes of the Cape of Good Hope, Passed by the ... Parliament. Volume 2. 1871.]</ref> In ''The Cape Monthly Magazine'' verskyn die artikel "The Cape Flats and how they may be improved" waarin daar sprake is van 'n spoorlyn wat moontlik sal strek vanaf Kaapstad na Wynberg, met 'n vertakking na Muisenberg; vanaf Wynberg na Stellenbosch, die Paarl, Wellington, die Wagenmakersvallei, en dan al langs die Bergrivier. Die spoor kan so ver strek as die Koue Bokkeveld, Tulbagh, Piquetberg, Clanwilliam, die Olifantsrivier aan die een kant en die Zwartland aan die ander, maar dit is nog toekomsmusiek. Die doel is om die mark (Kaapstad) binne 3 dae te bereik, duiselingwekkend vergeleke met die 6 tot 12 dae tans met die klipperige wapad. Verdere vertakkinge sal dan die onderskeie wingerd- en koringstreke bedien, onder andere die distrikte Zwartland en Piquetberg, soos reeds genoem. Dit behoort nie minder as 200 spoormyl lank te wees nie. Vir die dwarslêers (14 x 7 duim) alleen word die aantal bome bereken op 42 533 (dit is nou sonder om die aanbou van brûe, tonnels, keerwalle en viadukte in te reken). Aangesien baie bome ongeskik sal wees, moet die getal liewer op 83 799 volgroeide bome van 30 voet (9,14 meter) geraam word. Die dwarslêers sal ook weens die dorre klimaat elke 15 jaar vervang moet word, veral tussen die Kaapse Vlakte en daar in die Bergriviervallei, wat 'n verdere 60 000 bome sou benodig. Die byle sal maar net moes omkom. Invoere uit Engeland word onnodig beskou - eerder word daar nou in die rigting van die stinkhoutryke George gekyk vir antwoorde, wat 3 sjiellings per kubieke voet hout vra (in Kaapstad kos dit meer as dubbeld soveel, weens transport per wa).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_Monthly_Magazine/-H5UAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=piquetberg+railway&pg=PA358&printsec=frontcover J.S.H. 1857. The Cape Flats and how they may be improved. ''The Cape Monthly Magazine''], pp. 358-360.</ref> '''1859''': Die sooispitseremonie van die Wellington-spoor vind plaas op 31 Maart, met die goewerneur sir George Grey wat die siergrafie vashou.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Journal_and_Railway_Public_Wo/NtEzAQAAIAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Sir+George+Grey+wellington+railway+cape+town+sod+turned&pg=PA272&printsec=frontcover ''The Engineer's Journal, Railway''. 1859. Miscellaneous. August 3: p. 272]</ref> '''1860''': Die eerste trein (van 'n privaatfirma) loop vanaf Durban tot by die skeepswerf van Port Natal - die spoorlyn is maar 2 myl lank.<ref name="Engineering1893">[https://www.google.co.za/books/edition/Engineering/c84D1M4AgLkC?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA265&printsec=frontcover ''Engineering''. 1893. The Development of the South African Railways. September 1: 265.]</ref> '''1862''': Die eerste spoorlyn word vanaf Kaapstad na Wellington gebou.<ref name="Richter2010.31">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringproduksie (1862-1920). In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31]</ref>. Blykbaar is die Paarl die volgende. Die dorpe wat die meeste probeer druk om die volgende spoor te kry is Worcester, Tulbagh en Malmesbury. Teen Julie is die eerste ondersoek na Worcester en Malmesbury ook sommer klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_Select_Committee_on_the_Wo/6UQ6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&printsec=frontcover Report of the Select Committee on the Worcester, Malmesbury and Port Elizabeth Railway Bills.]</ref>. Maar besware in Stellenbosch, Wellington, Worcester en Tulbagh gaan ook reeds op teen die Sondagstreine wat loop (teen Godsgebod), al sê die goewerneur dit is 'n saak wat liewer met die aandeelhouers in Engeland uitgeklaar moet word: sy hande is afgekap. Hoe dan ook, die treine vervoer buitendien geen goedere of briewe op 'n Sondag nie, en diegene wat op die trein klim is in elk geval diegene wat hul tyd elders wil deurbring as in die kerke.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:000021196:mpeg21:p002(KAAP DE GOEDE HOOP.. "Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage". 's-Gravenhage, 03-06-1862, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 25-02-2025]</ref> '''Oktober 1863''': Die eerste trein met drie passasierswaens (eersteklas, tweedeklas, derdeklas) kom in Wellington aan.<ref name="Richter2010.31" /> '''1863''': 'n Vergadering word deur die leraar ds. J.C. le Fèbre Moorrees en 'n paar boere belê; omdat die parogie geweldig groot is wat Moorrees moet bedien, word daar besluit om 'n kerkie op die plaas Hooikraal te bou, as buitekerkie van die Zwartland-gemeente (d.w.s. wat deur die kerk van Malmesbury bedien word).<ref name="Truter1994." /> In '''September 1864''' is met die bouwerk van die spoorlyn deur Tulbaghkloof begin om Wellington met Worcester te verbind.<ref name="VanBreda1987" /> '''Sondag, 4 Desember 1864''': Die Hooikraalskerkie word ingewy deur ds. Moorrees. Dit is maar 'n eenvoudige saaltjie met 'n rietdak en misvloer.<ref name="Walter1990">Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters''. Kaapstad: Perskor. bl. 31</ref> '''April 1875''': Mr. Statter voltooi die tweede opmetings van die voorgestelde spoorlyn na Malmesbury.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Proceedings_of_the_Institutio/9G81AAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA368&printsec=frontcover ''Minutes of Proceedings of the Institution of Civil Engineers'' 1881. James Samuel Statter. Volume 65, p. 368.]</ref> Al het 'n Wet in 1861 die Cape Town & Wellington Railway Company in staat gestel om 'n spoor te lê tot by Worcester en daarna die spoorlyn na Malmesbury te verleng, en al is die opmetings reeds teen 1862 voltooi, het hierdie maatskappy so te sê niks gedoen buiten die Tulbagh Kloof bietjie groter oop te kloof nie.<ref name="Engineering1893" /> Die dood het ook altyd 'n oorsaak: blykbaar het die goewerneur die bouwerk gemagtig om sodoende die dienste te behou van die werkers wat aan die Kaapstad-Wellington-spoorlyn gewerk het. Die parlement was weer ontevrede omdat meneer die goewerneur so sonder toestemming opgetree het. Derhalwe is die bouwerk in 1865 gestaak - slegs 26 km van die spoorlyn was toe voltooi. In 1872 bewillig die parlement wel £40 000 sodat die werk solank kan voortgaan. Die Kaapse regering het toe die spoorlyn van die Railway en Dock Company vir £780 000 gekoop en op 1 Januarie 1873 in besit geneem. Nou was die owerheid baie meer toegeneë om geld beskikbaar te stel.<ref name="VanBreda1987">Van Breda, P. 1987. Hoofstuk IV: Kommunikasie: Spoorwegontwikkeling. In: Oberholster, A.G. (red.). ''Paarlvallei 1687-1987''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 65.</ref> Wet 13 van 1873 het opnuut die verlenging na Worcester bekragtig, en 'n verdere £315 000 (of £4 922 per myl) is hiervoor toegestaan.<ref name="VanBreda1987" /><ref name="Engineering1893" /> '''Maandag, 12 November 1877''': Die spoor tot by Malmesbury word geopen.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/Yj4RSTbMHEUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22malmesbury%22&pg=PR54&printsec=frontcoverer Report of the General Manager of Railways. 1899. p. liv]</ref> '''Woensdag, 3 Desember 1879''': Die Hooikraalskerkie stig af om 'n onafhanklike gemeente te vorm: Moorreesburg Gemeente.<ref name="Walter1990" /> [[Lêer:Station Moorreesburg 2.JPG|duimnael|350px|right|Treinstasie in Moorreesburg (2007)]] '''27 April 1882''': ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'' is sekerlik die '''allerbelangrikste dokument''' in die hele spoorgeskiedenis van Moorreesburg. Dit is die deurslaggewende faktor waarom Moorreesburg 'n stasie gekry het. Aanvanklik het Hector Shaw, die opmeter, sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is ''nêrens'' daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg 'n mens se vinger vandag die treinspoor op 'n topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). En nou kom die interessantste deel: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Interessant is dit, omdat die opname in 1881 gemaak is. Met Ds. Retief se bevestiging op 12 Januarie 1882 op Moorreesburg is daar nou van 'n "dorp van 12 huise" ter sprake, en nie meer 8 nie.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die tydperk van ds. Retief. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 5-6</ref> Wat sy opmerkings in die dokument betref. Ten eerste: Kalk word vir die ballas onder die treinspore gebruik. Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref name="Truter1994." /> Dit laat mens inderdaad wonder hoe diep meneer Shaw sy vinger in die grond gesteek het. Ten tweede: 'n Stoomlokomotief suip water soos 'n walvis op wiele, en Shaw het tereg opgemerk water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. Die totale kosteberekening vir die spoorweg tussen Malmesbury en Piquetberg via Hooikraal beraam hy op £236 731. '''Vrydag, 12 Julie 1889'''. Mnr. De Waal lê twee mosies voor die Volksraad ter tafel: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer), asook tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander volksraadslede wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''1894 tot 1895''': Die ou Hooikraalskerkie raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> '''1898''': Ingevolge die Kaapse Wet no. 40 van 1898 word die aanleg vir die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg, asook die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil, deur die Kaapse Regering goedgekeur.<ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Volgens 'n reisgids uit '''1899''' lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die vervoerkoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280.]</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''20 April 1901'''. In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> <u>'''9 September 1901'''</u>: Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''31 Mei 1902''': Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie is egter eers op 16 September 1902 opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> '''15 November 1902''': Die spoor tussen Moorreesburg en Eendekuil is voltooi en geopen. Dit is 49 treinmyl en 43 ketting lank (ongeveer 79,72 kilometer).<ref name="Railwayyearbook.1903.277" /><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> '''1903''': Tot en met die opening in September 1901 was daar nog genoeg watervoorraad, maar daarna is daar gesteun op Malmesbury se watervoorraad, wat ook nie met die toenemende vraag kon byhou nie. Net soos met die opmeting van Hector Shaw voorspel is, het Moorreesburg dwarsdeur 1902 'n waterprobleem ondervind. 'n Boorgat word aanbeveel.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR61&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lxi]</ref> Moorreesburg kon voorheen, onder ideale toestande, 14 000 gallon (of 63,645 kiloliter) water per dag vir die lokomotiewe voorsien. Voorheen kon mens op mnr. Lochner se dam reken, maar nou moes daar uitsluitlik op 'n handpomp en windpomp staatgemaak word. By Malmesbury is waterregte enkele jare tevore teen £1 600 gekoop - wat 5 000 gallon (of 22,730 kiloliter) water per dag lewer. Hierdie water is weens die kalk- en soutneerslae nie juis vir lokomotiewe geskik nie.<ref>[https://archive.org/details/reportofcommissi01cape/page/108/mode/2up?q=moorreesburg Report of a commission appointed to enquire into and report upon certain matters affecting the Cape. 1903. Sitting op Dinsdag, 22 April 1902, bl. 109]</ref> Verder het die verkeersdrukte na afloop van die oorlog teleurstellend gedaal, in so 'n mate dat dit wil lyk of al die kapitaal wat ingeploeg is die kool die sous nie werd is nie. Die treingebruik tussen Malmesbury en Moorreesburg is laag, maar tussen Moorreesburg en Eendekuil is dit selfs nog laer. Dit is egter nog te vroeg om heeltemal uitsluitsel te gee. Die verkeersdrukte is wel abnormaal hoog in Januarie, Maart, April en Mei.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR22&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. xxii]</ref> Of dit egter toegeskryf kan word aan die oormaat vragmotors wat tot beskikking gestel is aan Malmesbury en tot 'n mindere mate aan Moorreesburg self, bly 'n ope vraag.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PA29-IA6&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. ix]</ref> '''26 Februarie 1906''': Die diens is nie altyd eersteklas soos daar op die kaartjie staan nie. Op 21 Februarie is 'n skou op Malmesbury aangebied, en vooraf het die spoorweë groot kennisgewings rondgestuur van goedkoop treinkaartjies wat beskikbaar sou wees om na die geleentheid toe te gaan. Dit was reeds een van die warmste dae van die somer en baie Moorreesburgers het op die stasie gewag, met "bijna onuithoudbare dorst". Toe die trein van Eendekuil opdaag, was die waens reeds volgepak met passasiers van Piketberg af. 'n Eersteklaskaartjie het nou 'n staanplek in die trok agter beteken, waar mense soos vee in die versengende hitte ingestop is. Byna 'n honderdtal Moorreesburgers, wat almal vir hul kaartjies betaal het, het net so in hul spore omgedraai en teleurgesteld teruggekeer huis toe - hiervoor het hulle nie kans gesien nie. Die stasiemeester het die skou-komitee verkwalik, en vica versa; niemand wou verantwoordelikheid aanvaar nie. Die Moorreesburger aan die woord is verontwaardig, want ten eerste bring de Malmesbury-Eendekuil-lyn baie geld vir die staatskas in en ten tweede hoor mens van spesiale treine wat na ander dorpe toe reis vir skoue - baie verder daarvandaan. Waarom moet hulle dan aan die agterspeen suig - en dit vir 'n skou betreklik naby?<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4217/za-1906-03-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 1 Maart: bl. 4, kolom 8]</ref> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> '''1916''': In die boek ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas'', wat tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geskryf is, word die vraag nog afgevra of die Kaapse Spoor vanaf Eendekuil moontlik tot by Springbok en O'okiep gaan strek, aangesien die groenlig reeds in 1906 gegee is om in die noordelike rigting van Van Rhynsdorp in te slaan.<ref>[https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783111471112 Franz Baltzer. 1916. Kapkolonie. In: ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas.'']: Von Kapstadt über Malmesbury und Piquetberg nach Endekuil, in Kapspur gebaut, 207,6 km lang, deren Verlängerung in nördlicher Richtung auf van Rhyns Dorp um rund 86 km durch Gesetz von 1906 beschlossen ist. Hier scheint die Absicht zu bestehen, die Bahn mit der Zeit in nördlicher Richtung bis Sprinkboek und O'okiep weiterzuführen.</ref> Maar die hele spoorprojek verloor stoom teen 1927, en die spoor loop dood in Bitterfontein.<ref name="Truter1994.158">Truter, C. 1994. Bitterfontein. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 158-160.</ref> '''Oktober 1948''': Die ''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens'' vermeld 'n busdiens wat vanaf die Kaap na Piketberg via Malmesbury en Moorreesburg pendel, wat aansienlik vinniger as 'n passasierstrein loop.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |title=''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens''. 1948. System News: Cape Western System. Oktober, 42 (10): pp. 823-825 |access-date=19 Maart 2025 |archive-date=19 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319133816/https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |url-status=dead }}</ref> Dit is maar die begin wat die Suid-Afrikaanse Spoorweë met verloop van tyd al hoe meer 'n vragvervoernetwerk sal maak. Teen die 1960's, moontlik weens die toenemende motorvervoer, het die busdiens slegs naweke geloop: die passasiersbus het vanaf Kaapstad vertrek op Vrydae en Sondae, en op Saterdae en Maandae terug stad toe.<ref name="Burger1975.138">Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg.'' s.l.:s.n., p. 138: In 1948 het die Spoorweë 'n daaglikse passasiersbus tussen Kaapstad en die Noordweste oor Piketberg op die pad geplaas, maar by gebrek aan ondersteuning is die diens in die jare sestig tot Vrydags en Sondags van Kaapstad, en Saterdags en Maandags na die stad, ingekort.</ref> '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland op 27 Januarie 2023 die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die stasiegebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| G. Moorreesburg Stasiegebou<br> i. Die sakekamer is bewus dat die Moorreesburg Stasiegebou die eiendom van Transnet is en dat SM [Swartland Munisipaliteit] minimale insae in die bestuur van die gebou/e het.<br> ii. Ongelukkig is die stasie tans 'n seer oog vir die gemeenskap en word dit tans ook gebruik deur haweloses wat dit "beset" gedurende die nag.<br> iii. Ons versoek vriendelik dat daar saam na oplossings gekyk sal word om die geboue minder toeganklik te maak vir beide haweloses asook vandale wat dit tans plunder.<br> }} '''4 April 2025''': Agter lemmetjiesdraad lyk die stasiegebou 'n paar graad erger as die Tiger Oats-gebou net anderkant die spoor. Op die foto's het feitlik net die fasade oorgebly; die dak is reeds verwyder en die vensters en deuropeninge is toegemessel om verdere verbrokkeling te stuit. Binnekant lê dit besaai met brokke bakstene en bourommel. Die mure is beklad met grafitti-merke. ''Dié Courant'' rig 'n skrywe aan die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] om te verneem hoe sake nou staan. In die baie diplomatieke antwoord kom dit daarop neer: die munisipaliteit het planne ter tafel wat die munisipale dienste, toerisme en ekonomie sal baat (wat al die geboue op die perseel insluit, en aansluit by die voorstelle vervat in die Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk 2023-2027 van die Swartland Munisipaliteit)<ref>"Swartland Spatial Development Framework -2023-2027". Swartland Munisipaliteit, bl. 66: Sien "Objective 2: Proximate convenient and equal access [Economic Environment]", onder "Railway": Onder Landbou: ''Railway Support private operators providing alternative transport between Malmesbury & Moorreesburg.'' Onder Toerisme: ''Implement special train trips between Moorreesburg & Koringberg (Grain and Canola fields, rolling hills and railway line to Bitterfontein).'' / bl. 67, onder "Objective 4: Protect and grow place identity and cultural integrity. [Built Environment]", by "Heritage tourism route": ''Develop a tourism rail route along N7 between Kalbaskraal and Koringberg (start/end at station buildings & include rail experience)''.</ref> en die geld is trouens reeds daar vir die beplanningsfase. Soos af te lei, bly die eiendom steeds in Transnet se besit, maar die munisipaliteit verkry sekere regte en voorwaardes om, onder die wakende oog van die Transnet-stigting, sy inisiatiewe tot uitvoering te bring. Die munisipaliteit wag dus net vir die finale ondertekening, voordat die opruimwerk en beveiliging kan begin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250407051622/https://diecourant.co.za/2025/04/04/wd-het-planne-met-vervalle-moorreesburg-stasie/ ''Dié Courant''. 2025. WD het planne met vervalle Moorreesburg-stasie. 4 April.]</ref> === Anglo-Boereoorlog: enkele ure in Boerebesit === {{Hoofartikel|Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog}} Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir Kommandant Ockie T. de Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Engelse soldate wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Swartland Kommando === {{Hoofartikel|Swartland Kommando}} Die Swartland Kommando was 'n ligte infanterieregiment van die Suid-Afrikaanse Weermag, met sy hoofkwartier in 'n omgeboude en ingerigte stal op Moorreesburg. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op Malmesbury, Tulbagh, Darling en Moorreesburg gekry. Die Swartland Kommando het geskiedenis gemaak omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Dit is ook by hierdie Kommando waar die bruin mense uit die publiek die eerste maal in 1980 vrywillige opleiding kon ontvang het. Ook, tydens "Operasie Samoa" in 1987 (waar die inwoners, polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad by betrokke was) het Moorreesburg een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming ontvang het. == Boukuns == [[Lêer:Old school mburg 006.jpg|duimnael|Die Ou Skooltjie toon 'n "stewige houtveranda", aldus Fransen.<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Na afloop van Hans Fransen se laaste deurreis deur die Kaap, beskou hy Moorreesburg eintlik as 'n nuwerige dorp wat redelik laat gestig is. In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' (2004) word enkele geboue wel uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word.<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345.</ref> Bygesê, Fransen se werk spits hom dikwels toe op slegs ''sekere'' historiese argitektoniese elemente (veral in ag genome die historiese bou-omgewing in sy geheel gesien) en is dus nie sprekend van ''al'' die versameling erfgoed uit die omgewing wat beskerming waardig is nie.<ref>Vergelyk 'Cape Agulhas Municipality Heritage Strategy and Action Plan' van Augustus 2024, soos opgestel deur CTS Heritage, bl. 47</ref> {| class="wikitable" |'''Adres of naam''' |'''Kommentaar van Fransen (2004)''' |- |Pastoriestraat 6 |Ou NG Kerk-pastorie, blykbaar 1898 gebou. Die huis is effens verbou; beskik oor twee stoepkamers met geweldriehoek, asook dubbele boogdeur wat as voordeur dien. |- |Ou Skooltjie,<br>Retiefstraat |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. In 1905 opgerig deur die NG Kerk. Gepleisterde enkelverdieping wat op ’n druppel water lyk na die kenmerkende volksboukuns uit die streek. Die uitgeboude ingang(uitsteeksel) is drie vensteropeninge groot; agter is ’n stewige houtveranda. |- |Carnegie-biblioteek |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. Enkelverdieping van steen; twee stoepkamers front elkeen met driedubbele vensters, geskei deur ’n Doriese portiek tussen-in. Die kante van die hoofdak word afgesluit deur half-pedimente. In 1913 ontwerp deur N.T. Cowin. |- |International Hotel, Hoofstraat |Omstreeks 1910 gebou. In 2004 Huis Emmanuel. Dubbelverdieping, 11 openinge groot. Die portiek in die middel staan onder ’n pediment uitgebou; weerskante van die portiek is ’n veranda/balkon met vyf gemesselde boë. |- |Kerkstraat 35 |Omstreeks 1890 gebou. Huis met wolfentdak en sewe openinge; geskei in twee wooneenhede, met ’n geronde veranda. |- |Kerkstraat 41 {{voetnota|Die boek skryf verkeerdelik ‘31 Church Street’. Dit moet 41 wees, want 31 is nie langs Heuwelstraat (‘Hill Street’) geleë nie.}} |Omstreeks 1890 gebou. Vyf openinge in Kerkstraat, naamlik ’n deur met twee skuifraamvensters aan elke kant, met pleister omraam. In Heuwelstraat se kant is daar drie openinge: een deur met skuifraamvensters weerskante daarvan. Hoekstene is ook op die buitehoeke ingemessel. |- |Spoorwegstraat 20 |Omstreeks 1905 gebou. Villa met enkele stoepkamer; hoekstene op die buitehoeke ingemessel; gietyster-veranda met geronde dak op drie kante. |- |Tuinstraat 32 |Hoekvilla met veranda van hout en gietyster. |- |Pleinstraat 15 |Iewers in die 1880’s gebou. Reghoekige huis met drie venster- en een deuropening, met veranda van gietyster. |- |Retiefstraat 15 |’n Soortgelyke huis, maar met drie openinge. Die stoep is hier ook weerskante toegebou, met diamantruitjies. |- |[[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] {{voetnota|in die boek geskryf: “Tiger Milling”}} |Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. ’n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft]. |} === Tiger Oats-gebou === {{Hoofartikel|Tiger Oats-gebou, Moorreesburg}} [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats gebou (2014)<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Omstreeks Augustus 1905 is die grond voorberei vir die fondasielegging. Die gebou staan sedert '''1906'''. Wat begin het as The African Compressed Fodder Company deur Alfred Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl, sou later uitgekoop word deur die meulenaar en sakeman Frederick John Collier (maar nie sonder die hulp van Charles Stevens nie). In 1910 kry Collier 'n nuwe vennoot by, Daniel Bolton Redler. Twee harde stene maal nie, en Collier en Redler gaan uiteen, met Redler wat die fabriek behou, en 'n nuwe meul vanaf 1926 laat bou in Maitland. 'n Paar jaar ná Redler se afsterwe in 1940 word die eiendom deur die eksekuteur (mnr. Coulter) te koop aangebied aan Anglo American. Die hoofbaas, [[Ernest Oppenheimer]], bied hierdie geleentheid aan Rudy Frankel van Frankel & Co., met dien verstande dat Anglo American sy aandeel daarin kry. Coulter aanvaar die aanbod van £425 000. The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.) kry op 21 September 1944 die nuwe naam: Tiger Oats and National Milling Company Limited. Anglo American verkoop in 1958 sy aandele. Die makro-ekonomiese klimaat, soos die verstedeliking en groter verbruikersbesteding rondom hierdie sentra, noop die openbare maatskappy (waaronder sy vis-, hoender-, veevoer-, bakkery- en selfs rekenaarvertakkings inbegrepe) om markgerig te dink en brandstof te besuinig tydens die oliekrisis. Dit bring mee dat Moorreesburg se Tiger Oats-fabriek al hoe meer op die randgebied beland. Oplaas sluit die fabriek teen die laat-1980's. == Ekonomie == === Ondernemings === Skaars drie jaar ná die aankoms van die spoorlyn, bied Daniel Johannes de Villiers sy wamakery en woonhuis op die dorp te koop aan (10 Mei 1904).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping te Moorreesburg. 3 Mei:8</ref> Op 11, 16 en 20 in ''De Zuid-Afrikaan'' is daar nou sprake van 'n trustee van die insolvente boedel van Daniel Johannes de Villiers wat onder meer die smidswinkel en woonhuis in Hoofstraat op 25 Augustus 1904 vir die publiek te koop sal aanbied.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 11 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 16 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 20 Augustus:1</ref> Op die 8ste September 1904 word (nog 'n insolvente boedel ter sprake) Erf 47 in Hoofstraat van Roelof Pieter van der Merwe aangebied. Dit het wel 'n pasgeboude woonhuis, maar het ook 'n timmermans-, wamakersgeboue en negosiewinkels op.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 23 Augustus:1</ref> Soos te wete, was die The African Compressed Fodder Company, later die Cereal Manufacturing Company, of beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg.<ref name="Lochner.1979.70">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 70</ref> Die African Banking Corporation (A.B.C. Bank) maak sy tak in 1905 oop.<ref name="Lochner.1979.70" /> In 1907 lys die sakegids ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers'' op die dorp 6 graanhandelaars, 5 algemene handelaars (wat van 'n naald tot 'n koevoet verkoop), 3 kleremakers, 2 saal-en-tuie-makers (of -handelaars), 1 bank, 1 brouer en 1 werktuigkundige. Altesaam 19 ondernemings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Kelly_s_Directory_of_Merchants_Manufactu/YeLUwvEpfUEC?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA56&printsec=frontcover ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers''. 1907. p. 56]</ref> * Abrahamse & Son (graanhandelaar) * African Banking Corporation (bank) * Alston, P.R. (brouer) * Basson Brothers (algemene handelaar) * Dippenaar, J. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Droomer, J. (algemene handelaar) * Du Toit, H. & A. (graanhandelaar) * Kahn & Levin (graanhandelaar) * Landsman, J. (kleremaker) * Levensohn Brothers (algemene handelaar) * Lombard, Van Aarde & Co. (graanhandelaar) * Loubser, M.P. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Malan & Co. (graanhandelaar) * Muller, P.C. (kleremaker) * Saacks, M. & J. (algemene handelaar) * Slemssen, J.C.H. (werktuigkundige) * Starke & Co. (graanhandelaar) * Van der Westhuizen, A.J. (kleremaker) * Walters Bros. (algemene handelaar) Daarteenoor het die Moorreesburg Sakekamer teen April 2023, in hul speurtog na potensiële lede, meer as 180 ondernemings op Moorreesburg identifiseer.<ref>[https://issuu.com/swartlandjoernaal/docs/uitgawe_165_26_april_2023_lr ''Swartland Joernaal''. 2023. MRB Sakekamer byeen oor energie. 19 April, bl. 2]: Daar is meer as 180 besighede op Moorreesburg identifiseer, na die dorp in vyf dele verdeel is.</ref> ==== Overberg Agri (voorheen MKB) ==== '''Aanloop'''<br> Al word die Eerste Wêreldoorlog en die daaropvolgende ekonomiese oplewing (1925-1928) en depressiejare van die vroeë 1930's dikwels as die hoofredes aangevoer waarom die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig is,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> moet mens nie die 1880's en die Anglo-Boereoorlog buite rekening laat nie. In 1882, skaars vyf jaar ná die opening van Malmesbury se treinstasie in 1877, is die boere van Malmesbury en [[Riebeek-Kasteel]] volgens berigte in 1882 alte deeglik bewus van invoergraan, onder andere uit Amerika, wat in die Kaapse hawe gestort word. Graanpryse het gewissel na aanleiding van vraag en aanbod - hier moet mens Kanada en Australië in die Britse Ryk se rekord- en misoeste natuurlik ook in ag neem. Die groot vloek? Die ondersese telegraafkabel wat al langs die ooskus van Afrika loop. Sodra die boer se skure byna leeg is en die pryse wil opgaan, sou die Kaapse koopman per telegraaf skeepsladings vol graan van heinde en ver ontbied - wat die prys net laat sak - tot nadeel van die Kaapse boer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. 15 Augustus, p. 3, kol. 1: Trouwens, dan wil de heer Louw hen ook geen protectie verschaffen. Maar wat den Malmesburyschen boer niet zou aanstaan, zou dit zijn, dat wanneer zijn schuren zoo goed als ledig zijn en de prijzen beloven op te gaan, de Kaapstadsche koopman per telegraaf scheepsladingen van graan van heinde en verre ontbiedt, het bloote gerucht waarvan de prijzen zou afbrengen tot dat peil waarop 's heeren Louw's "sliding scale" zou ophouden te werken.</ref><ref>De Zuid-Afrikaan. 1882. Riebeekskasteel, 25 November, p. 3, kol. 3: 22. Nov. - Wat hebben wij heet weer! De zon brandt langs den berg dat het kraakt. Geen wonder dat het graan in een paar dagen tijds rijp, ja droog op de velden is geworden. Onze boeren zijn dan ook ijverig aan het inzamelen van den oogst, die tamelijk goed is uitgevallen. Jammer maar dat de Kaapsche kooplieden juis nu koorn uit Amerika inschepen, om den prijs van koloniaal koorn te bederven en den armen boer die betalen moet op deze wijs te dwingen zijn produkt voor een lagen prijs van de hand te zetten. Over een tijdje zal het invoeren wel ophouden zoodra ons koorn is opgekocht, en dan vragen de heeren wat zij willen.</ref> '''Ná die Anglo-Boereoorlog'''<br> Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]] se ontwapening van die Kaapse boere, die ontwrigting van landboubedrywighede deur die algehele reisverbod, rydiere (soos perde) wat in ieder geval deur die weermag in beslag geneem is, lukrake en kwaadwillige konfiskering van goedere of vee vir gewaande oortredings, skade deur sowel die Engelse weermag as ander partye wat op plase aangerig is, drakoniese wetgewing onder die Kaapse krygswet, en die traagheid om kompensasie uit te betaal - het wantroue in die regering geskep. Dit is in hierdie na-oorlogse tydperk toe "coöperatie" veral omstreeks 1903 in feitlik elke uitgawe van die koerant ''De Zuid-Afrikaan'', deur die redakteur [[Onze Jan Hofmeyr]] hoog aangeprys is. Iets ter vermelding: Op Woensdag, 14 September 1904 is [[John X. Merriman]] by die stadsaal in die Paarl aan die woord; hy spreek die Paarl Boeren Vereeniging toe. Hy wys op Frankryk waar daar reeds 5 300 koöperatiewe maatskappye is, selfs hoe Denemarke se beroemde suiwelindustrie nie sonder koöperasies op dreef sou kom nie; die Kaapse boere moet begin plan maak. Volgens hom beskou boere aan die een kant hul plaas as hul eie en persoonlike saak, wat van geen gemeenskaplike belang is nie. Aan die ander kant help dit ook nie jy kyk heeltyd op na die regering nie - daar is buitendien hopeloos te veel burokrasie. Voorspoed kan slegs uit die mense kom, en nie die regering nie. Die volk moet self die dryfkrag wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Paarl Boeren Vereeniging. 17 September, bl. 4</ref> In hierdie tydsgees verskyn klagtebriewe van boere oor die hawerhooiprys in Desember 1904. Die eerste is van "Hard-werkende Boer" van Worcester: na 'n hele jaar se harde werk is hy nie bereid om 5 sjielings per 100 lbs. (pond gewig) vir sy hawer te aanvaar nie. En die vraag word gevra: "Gaan wij maar goedsmoeds onze producten afgeven voor wat gewetenlooze speculateurs believen te geven? Ik denk van neen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 3 Desember, bl. 8, kol. 2</ref> Meneer J.F. Pentz, van [[Hermon]], skryf hul hooikoper sou weer aanvoer die boere in Worcester en ander distrikte is bereid om goedkoop (3 sjielings per 100 lbs.) te betaal. Mnr. Pentz weet egter dat die militêre voorraad teen Desember 1904 lankal uitgeput moet wees en dat die hooikopers se pakhuise leeg moet staan, daarom hou hy sy hooi terug. As daar egter verstandige samewerking was, dan behoort daar geen rede te wees om hawerhooi teen swak pryse te verkoop nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 8 Desember, bl. 4, kol. 6</ref> 'n Veeboer, M.J. van Niekerk van Molen Rivier, [[Ceres]], stel voor dat vyf of ses boere onder mekaar self hul eie hooipakhuis van gegalvaniseerde yster moet oprig wat vyf of seshonderd vragte hooi kan bevat - dit kan tog nie te duur wees nie?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 13 Desember, bl. 4, kol. 4</ref> Dan verskyn die volgende berig in ''De Zuid-Afrikaan'' op 12 Januarie 1905: die boere van Moorreesburg het byeengekom en soos een man besluit om nie hul (hawer)hooi vir onder 3 sjielings per 100 pond gewig te verkoop nie, moontlik die eerste teken van 'n koöperasie op Moorreesburg in embriofase:<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 12 Januarie, bl. 4, kol. 6</ref> {{cquote| Een correspondent van Moorreesburg zond ons Dinsdag het volgende bericht. Een vergadering van boeren werd heden morgen gehouden in overweging te nemen de marktprijs van hooi hier. Na korte onderhandeling werd eendrachtelik besloten de prijs te stellen op 3s. en so niet verkrijgbaar het hooi uit te dorsen of op een andere markt te verkopen voor de beste prijs. De medewerking van gelijke inrichtingen werd uitgenodigd en enige communicatie kan aan de secretaris A.J. van Niekerk gezonden worden. }} Binne twee weke is 'n vergadering op Dinsdag, 17 Januarie 1905, op Malmesbury belê vir die bespreking rakende die oprigting van 'n graanmark.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De Malmesburyse Vergadering. 17 Januarie, bl. 5, kol. 2</ref> In die redakteursbrief is Onze Jan Hofmeyr verheug oor die samewerking wat onder die produsente heers: die boer hoef nie 'n handelaar te wees of te word nie, maar hy moet probeer om die beste mark vir sy produkte te beding en verseker. Sowel kopers as verkopers van hawerhooi was by die vergadering op Malmesbury teenwoordig.<ref name="haverhooi.19.1.1906">''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 19 Januarie, bl. 4, kol. 3</ref> Die volgende verklarings of bewerings word gegee: deels is die bedorwe hawerhooiprys te wyte aan die gulsige kommissie-agente, wat baie lae tenders ingestuur het om kontrakte te verseker, sonder om die belange van die boere in ag te neem. Ook die spoorwegtariewe is verhoog en die Johannesburgse mark is met hooi uit die Transvaal voorsien.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Almal wil egter weet: teen watter prys word hooi in Kaapstad ingevoer? Want volgens mnr. Jacobus Louw kos ingevoerde hooi 5 sjielings 4 pennies per 100 pond, terwyl kuilvoer ("geperst voeder") 4 sjielings 10 pennies per 100 pond kos. Volgens mnr. C. Starke kos kuilvoer 3 sjielings 9 pennies per 100 pond; oor die ingevoerde hooiprys is hy nie heeltemal duidelik seker nie, maar dit moet om en by die prys van kuilvoer kos.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> As dit dan so is, waarom word koloniale hooi dan teen minder as 3 sjielings per 100 pond aangekoop? Van oorproduksie is daar immers geen sprake nie, want dan sou daar tog geen invoere van duisende bale ten duurste gewees het nie.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Drie besluite is op die vergadering geneem:<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> * Eerstens sal geen hooi onder 3 sjielings en 3 pennies per 100 pond verkoop word nie. Al het Moorreesburg die prys vasgestel op 3 sjielings, moet mens in gedagte hou dat die spoorvervoer vanaf die Moorreesburgstasie na Malmesbury omtrent 2¾ pennies per 100 pond vrag bedra. * Tweedens sal 'n kommissie met volmag aangestel word wat die plaaslike hooikopers tegemoet kom. Al klink hierdie besluit teenstrydig met die eerste, is bedinging steeds beter as om van 'n uiterste maatreël gebruik te maak. * Derdens is op 'n afvaardiging besluit om die regering te gaan spreek oor die verhoging van spoorwegtariewe op koloniale landbouprodukte. In die namiddag het die kommissie en die plaaslike hooikopers tot 'n vergelyk gekom: 3 sjielings en 1½ pennie per 100 pond. Dit was 'n kompromie tussen die voorgestelde prys van die vergadering en die prys (3 sjielings) wat sommige hooikopers bereid was om te betaal.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> '''Eerste Wêreldoorlog'''<br> Blykbaar het Moorreesburg reeds in 1912 hul eie Boerevereniging gehad om hulself te organiseer, wat as voorloper gedien het vir MKB.<ref name="Lochner.77.79." /> In daardie jaar is ook De Westelike Graanboeren Ko-operatieve Vereniging (Wesgraan) op Malmesbury gestig (wat oor 'n eeu heen telkemale met ander maatskappye geamalgameer en herbenoem is, onder andere tot WP (Koöperatief) Beperk, tot WPK Landbou Beperk, Kaap Agri Bedryf Limited, en Agrimark Operations Limited).<ref>[https://web.archive.org/web/20250912163313/https://www.kalgroup.co.za/about/our-history KAL Group - Our History]</ref> Wat die Eerste Wêreldoorlog betref: in sy geheel gesien, is tot 136 000 jong Suid-Afrikaners landwyd van produktiewe diens onttrek om te gaan veg, wat 'n arbeidstekort meegebring het. Al was daar nie veel materiële skade in die Unie van Suid-Afrika aangerig nie, het dit wel spoedig die prys van lewensmiddele soos graan, vleis, asook grond die hoogte ingejaag, wat op sy beurt vererger is deur 'n spekulasiemark wat ontstaan het.<ref name="burger.boerdery.piketberg">Burger, W.A. 1975. Boerdery. In: ''Piket teen 'n berg: Die geskiedenis van Piketberg 1660-1970. s.l. s.n., pp. 318-335</ref> Onder andere was die grondpryse hoog, en toe die pryse later sak, was baie boere in die pekel, omdat skuld op hoë grondpryswaardasies aangegaan is.<ref name="MKB2008Geskiedenis">[https://web.archive.org/web/20100227055954/http://www.mkb.co.za/geskiedenis.htm MKB: Geskiedenis (2008-webwerf)]</ref> Derhalwe het boere liggame in die lewe begin roep om oor die pryse, versending en bemarking van hul produkte te waak. Om buitensporige premies teë te werk, vind mens in die Swartland byvoorbeeld vyf graanboere van Piketberg wat in 1916 'n onderlinge brandversekeringsmaatsakppy op 'n koöperatiewe beginsel stig en bestuur - wat nogal gewaagd is vir 'n groep mense sonder enige aktuariële kennis, insidensietabelle of kapitaal. Eers toe die Wet op Koöperasies in 1922 geproklameer is, is die "Piketberg Ko-operatiewe Graanboeren Brand Beschermings Maatschappy Beperkt" in 1923 tot stand gebring.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Die Piketberg-Boere Maatskappy word in 1919 gestig.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Omdat Wesgraan self sy eie lede se graan wou aankoop, om totaal onafhanklik te word van vyandige meulenaars, besluit die direksie op 26 Maart 1918 om hul eie meul op te rig. So is De Boeren Koöperatieve Maatschappy Beperk (Bokomo) op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter.Uitbreiding">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringprodukte. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31-36]</ref> '''Stigting'''<br> '''Januarie 1925''': Na samesprekings wat al sedert 1911 aankom,<ref>[https://archive.org/details/officialyearbook6192sout/page/518/mode/2up?q=%22moorreesburg+elevator%22 Official yearbook of the Union and of Basutoland, Bechuanaland Protectorate and Swaziland. 1923. Grain Elevators. p. 519]</ref> word Moorreesburg se (mielie)graansuier (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) vir die Moorreesburgse boere beskikbaar gestel. Die oprigtingskoste het £25 559 bedra. Die bergingskapasiteit van die graansuier is 2 600 Britse ton (of 2 641,72 metrieke ton).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/OYaFHpg4OrkC?hl=af&gbpv=1&bsq=Moorreesburg Annual Report of the Department of Defence. 1929, bl. 21]: The Moorreesburg elevator has a storage capacity of 2,600 tons. It was opened for business in January, 1925, and the cost of its erection was £25,559. So far it has not proved a success from the point of view of the patronage it has received.</ref> '''1927''': Om jou koring te gradeer en weeg sou jou 3 pennies kos vir byvoorbeeld elke 200 pond koring. 200 pond is eintlik 'n sak koring se inhoud; jy betaal dus per sak koring. Daarbenewens moet jy nog die bergingsgeld betaal. Om jou koring die eerste 10 dae te berg, was gratis. Daarna kos dit jou vanaf begin Oktober tot einde Maart 2 pennies per 200 pond vir elke 30 dae (al lê dit ook nie die volle maand nie). Vanaf begin April tot einde September kos dit 1 pennie per sak koring vir elke 30 dae (al word dit daar ook nie vir 'n volle maande geberg nie).<ref>[https://archive.org/details/IndustrialDevelopmentInSouthAfrica/south-industrial-1927-RTL018149-LowRes/page/104/mode/2up?q=moorreesburg+elevator Department of Mines and Industries. 1927. Industrial development in South Africa.]</ref> '''30 Junie 1930''': Die graansuier is nie eens halfpad vol nie: daar is slegs 1 135 Britse ton (1 153,21 metrieke ton) daarbinne. Boonop is dit 587 ton (596,56 metrieke ton) minder as wat in die vorige 12 maande opgeneem is.<ref>"Annual Report of the General Manager". 1931. p. 34: The total volume of wheat deposited in the Moorreesburg elevator during the year ended 30th June, 1930, represented 1,135 tons only, which is less than half the storage capacity of the elevator and 587 tons below the quantity handled in the preceeding twelve months.</ref> Op <u>'''25 September 1931'''</u> word die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig, net meer as 'n maand nadat die Porterville Koöperatiewe Landboumaatskappy op 8 Augustus 1931 gestig is.<ref name="Richter.Armoede" /> Op die direksie dien J.H. Basson (van die plaas Anyskop, as voorsitter op 4 Desember 1931 verkies<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.S. Marais (Welgelegen, ondervoorsitter<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.P. Smit (Goudmyn), J.C. Carstens (Melkboom), H.A. Hanekom (Hanekomshoop), L.S. Lochner (Drieheuwels) en D.W. Bester (Uitkyk).<ref name="Richter.Armoede" /> Die eerste sekretaris was D.J. Kotzé (Dirkie Tamatie) en is later bevorder tot bestuurder met A.W. (Boekies) Kotzé as sy sekretaris. D.J. Kotzé tree in 1971 af, en word opgevolg deur A.W. Kotzé (wat sedert 1952 aan die Koöperasie verbonde was), met J.W. (Willie) Loubser wat tot sekretaris bevorder is.<ref name="Lochner.77.79." /> Party bronne vermeld dat daar aanvanklik 47 boere koöperasielede was,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> ander weer 55 lede.<ref name="Lochner.77.79." /> '''1931-1935''': So min graan is in die staatsbeheerde graansuier oor vyf jaar hanteer dat die fakture wat uitgereik is maar £75 was (soos wat graan geweeg of geberg is), terwyl die uitgawes, rente en waardevermindering van die graansuier £7 839 bedra. Omdat die graan in 1934 so min was, is die graansuier gesluit en die inhoud na die een in Kaapstad oorgedra. Die Hoofbestuurder van Spoorweë en Hawens het later die opdrag gegee dat die graan wat uit die Moorreesburg-distrik kom voortaan by die graansuier ter plaatse geberg moet word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/TDIa_57aeFgC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&dq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&printsec=frontcover Papers: U.G.. (1936). Suid-Afrika:Staatsdrukker, p. 44]: Moorreesburg Elevator . - Receipts from this elevator , which was completed in 1925 at a cost of £ 25,559 amounted to £ 75 for the five years, 1931-1935, while expenditure , mainly interest and depreciation , over the same period totalled £ 7,839. Owing to the small quantity of wheat offering in 1934, the elevator was closed and the grain diverted to the Capetown elevator, but the General Manager recently instructed that the grain offered in the Moorreesburg District should be stored in the elevator there.</ref> Takke word op Koperfontein (1935) en Koringberg (1936) oopgemaak, waarna op Moravia (1943), Bergrivier (1944) en Langebaanweg (1948, maar sluit in 1977). Hier word boerderybenodigdhede verskaf en graan ontvang.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat daar 'n behoefte aan die herstel van windpompe, plaasmasjinerie en motors ontstaan het, is 'n werkswinkel in Hoofstraat aanvanklik gehuur. Later is 'n nuwe werkswinkel in 1946 opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''28 September 1953''': Die hoeksteen vir 'n nuwe hoofkantoorgebou word gelê. Die gebou word amptelik op 9 Desember ingewy.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Dan word 'n depot in '''1953''' by Leliedam opgerig. In oorleg met buurkoöperasies word daar ooreengekom waar silo's opgerig kan word om oorvleueling te voorkom; in 1955 word aansoek gedoen massaskure te Moorreesburg, Koperfontein en Koringberg op te rig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1957''': Die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging het in 1950 nog ongeveer 481 000 (imperiale) sakke koring hanteer; nou het dit in 1957 opgeskiet na 685 000 (imperiale) sakke. Die opbrengs per morg het ook toegeneem.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Veldtrust/Fywi4U0ftZgC?hl=af&gbpv=1&bsq=1957+opge-+skiet+het&dq=1957+opge-+skiet+het&printsec=frontcover ''Veld Trust News''. 1959. Baie werk wag in winterrëenvalstreek: Meer weiding. Januarie, bl. 30]</ref> '''1963''': Die graansuier op Moorreesburg was een van vele dwarsoor die land wat eintlik vir mielies bedoel was. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens het hul van die begin af bestuur, waarna hulle teen 1963 na die Mielieraad en vandaar na die onmiddellike koöperasies in die omgewing verkoop is (19 van die graansuiers word nog in 2001 gebruik).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Industrial_Archaeology/kIHUS9zUTOEC?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg%20elevator%20terminated&pg=PA143&printsec=frontcover Worth, D. 2005. Gas and Grain. The Conservation of Networked Industrial Landscapes. In: ''Industrial Archaeology: Future Directions''. Duitsland: Springer US, p. 143]: The elevators continued to be managed by South African Railways and Harbours from their inception until 1963. At that time the country elevators, with the exception of Moorreesburg, was transferred first to the Mealie Industry Control Board, and subsequently to the local farmer's co-operatives. Of these, 19 remained in use in 2001.</ref> Natuurlik bly Moorreesburg se graansuier die uitsondering, en bly ook Staatsbesit, want - dis 'n koringproduserende gebied.<ref>Verslag van die Gekose Komitee oor Openbare Rekeninge .... Suid-Afrika, Volksraad, 1961. pp. 74-75: GRAANSUIERS ( par. 43, bl. 73).<br> 340. ''Voorsitter'' ] Mnr . Kruger , die bedryfsresultate van die graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg het 'n wins van R97 344 getoon, vergeleke met 'n wins vergeleke met 'n wins van R1,017,418 in die vorige jaar. Waaraan is die afname in die wins te wyte? (''Mnr. Kruger.'') Dit is hoofsaaklik te wyte aan 'n afname in die uitvoer van mielies.<br> 341. Beskik die Administrasie nou net oor graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg? - Ja. Die nuwe graansuier by Oos-Londen sal egter eersdaags in werking kom. Hierdie graansuier is feitlik voltooi, maar daar is geen mielies om daarin opgeneem te word nie.<br> 342. Ek merk dat 6,574 ton koring in die loop van die jaar in die graansuiers opgeneem is. Is dit koring wat ingevoer is? Ja<br> 343. [''Mnr. S.J.M. Steyn''] Kan u meer inligting verstrek in verband met die bedrag van R42,679 ten opsigte van graansuiertarief en -opslagkoste op 706,610 sakke wat gedurende April 1963 in die binnelandse graansuiers opgeneem is? - Ja. Hierdie bedrag verteenwoordig inkomste wat in 1963-'64 verkry is uit graan wat in ons binnelandse graansuiers opgeneem was. Hierdie graansuiers is sedertdien verkoop.<br> 344. (''Voorsitter'') Hoeveel binnelandse graansuiers is destyds verkoop? Vier-en-dertig. Al binnelandse graansuier wat ons behou het, is die een by Moorreesburg.<br> 345. Waarom is die Moorreesburgse graansuier behou? — (''Mnr. Fawdry'') Al die graansuiers wat mielies hanteer, is aan die Mielieraad verkoop. Moorreesburg is egter 'n koringproduserende gebied.</ref> '''1965''': MKB teken sy hoogste ledetal aan: 2 079.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Op 1 Julie 1965 word die Vereniging formeel 'n Koöperasie. Die Registrateur van Koöperasies het in 1965 die volgende oor MKB gesê: "Arm is hy gebore, maar ryklik is hy geseën en ryklik het hy groot en sterk geword. Die Moorreesburg Koöperasie is soos die groot akkerboom, wat eers 'n akkertjie was, maar waarvan die uitgestrekte takke nou diens, vrede en rus bied."<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omstreeks '''1971''': Met die desimalisering van Suid-Afrika in 1961 is die metrieke stelsel by 'n sak koring eers tien jaar later ingevoer, toe die imperiale sak koring van weleer 90 kg geword het (dit was eintlik 203 lbs., dit wil sê 3 pond massa vir die streepsak self, met 200 pond koring in die sak). Maar ná 1976 het die gewig van die sak koring 70 kg geword.<ref name="Richter.Berging">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA121 Richter, G. 2010. Die berging van graan. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 115-124]</ref> Die eerste silo's van die koöperasie word in '''1972''' opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1974-1975''': Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens sluit hul graansuier op Moorreesburg.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/South_African_Railways_and_Harbours_Stat/MtdlLShEhTIC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22Die%20graansuier%20op%20Moorreesburg%20is%20gesluit%22&printsec=frontcover Verslag van die Kontroleur en Ouditeur-generaal oor die Rekenings van die Suid-Afrikaanse Spoorwegadministrasie, 1974-75, bl. 38]: Bedryfsresultate vir 1974-75 toon 'n wins van R1 235 378 vergeleke met 'n verlies van R697 400 in die vorige jaar. Die graansuier op Moorreesburg is gesluit. Terwyl geen inkomste uit hierdie bate gedurende die jaar verkry is nie, is uitgawe van R4 989 aangegaan, hoofsaaklik ten opsigte van waardevermindering en rente op kapitaal, en dit is in die bedryfsresultate ingesluit.</ref> Tussen 1960 en 1978 is daar 'n drastiese afname in die getal lede - 908 minder mense. Dit word toegeskryf aan die ontvolking van die platteland: boere verkoop hul plase aan ander grondeienaars en trek dorpe of stede toe. Dit blyk wel dat die groter ekonomiese eenhede hoër produksie en opbrengste lewer, soos afgelei kan word uit die tabel (ponde en pennies is omgeskakel na Rand en sent):<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Steekproefjaar''' | valign="top" |'''Ledetal''' | valign="top" |'''Koringproduksie''' | valign="top" |'''Wintergraan-''' '''produksie''' | valign="top" |'''Omset (R)''' | valign="top" |'''Wins (R)''' | valign="top" |'''Verlies (R)''' |- | valign="top" |1931/32 | valign="top" |55 | valign="top" |4 723 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |9 230 | valign="top" |- | valign="top" |122 |- | valign="top" |1940/41 | valign="top" |567 | valign="top" |181 239 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |584 932 | valign="top" |9 597 | valign="top" |- |- | valign="top" |1949/50 | valign="top" |1 226 | valign="top" |421 204 Imp. sakke | valign="top" |44 693 Imp. sakke | valign="top" |2 883 612 | valign="top" |25 136 | valign="top" |- |- | valign="top" |1959/60 | valign="top" |1 876 | valign="top" |717 431 Imp. sakke | valign="top" |26 539 Imp. sakke | valign="top" |6 471 028 | valign="top" |89 820 | valign="top" |- |- | valign="top" |1969/70 | valign="top" |1 106 | valign="top" |526 289 Imp. sakke | valign="top" |8 728 Imp. sakke | valign="top" |7 438 949 | valign="top" |235 440 | valign="top" |- |- | valign="top" |1977/78 | valign="top" |968 | valign="top" |1 195 657 Metr. sakke | valign="top" |54 872 Metr. sakke | valign="top" |20 633 426 | valign="top" |747 364 | valign="top" |- |} In '''1979''' bedien MKB boere van Koringberg, Aurora, Hopefield, Het Kruis, Redelinghuys, Sandberg, Leipoldtville, 'n deel van Graafwater en 'n deel van Velddrift. Ontvangsdepots vind mens op Moorreesburg, Moravia, Koringberg en Koperfontein - met graansuiers wat altesaam 114 788 metrieke ton koring kan bevat, of dan 1 639 833 metrieke sakke koring (dus 70 kg-sakke). Daar is ook twee buitedepots op Ratelfontein en Bergrivier. Bo en behalwe die silo's is daar ook groot graanskure, 'n moderne werkswinkel en 'n motorhawe in MKB se naam.<ref name="Lochner.77.79." /> Dan nog is MKB die grootste werkgewer op Moorreesburg in 1979: die 169 werknemers word geklassifiseer 68 blank en 101 nie-blanke werknemers. Die onderneming verskaf ook behuising vir sy werknemers.<ref name="Lochner.77.79." /> In 1979 dien op die direksie A.B.J. van der Merwe (voorsitter), J.C. de Jongh (Graafwater, ondervoorsitter), J.E. Carstens, J.H. Visser (Sauer), M.H. Koch, P.J. Brink (Aurora), A.J. Ackermann, P.S. Theron (Koringberg), D.J. kotzé en A.A. Serdyn. Die bestuurder is A.W. (Boekies) Kotzé en die sekretaris steeds J.W. (Willie) Loubser.<ref name="Lochner.77.79.">Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 77-79</ref> MKB se koringontvangste styg van 96 131 ton in 1980 tot 159 780 ton in 1985.<ref name="Richter.Berging" /> '''1982''': In die Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek staan: "Die Moorreesburg Koringboere Koöperasie hanteer jaarliks 40% van die totale graanoes van die Swartlandstreek. Die gemiddelde koringopbrengs is ongeveer 1,2 ton per hektaar." <ref>Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek. 1982. Moorreesburg. Pretoria : S.A. Assoc. of Municipal Employees, bl. 38.</ref> '''1983''': die hoofkantoor word uitgebrei - kantore vir senior bestuur en 'n nuwe raadsaal word aangebou, asook 'n selfbedieningswinkel op die grondverdieping.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Aan die einde van '''1996''' is die Koringraad ontbind.<ref name="Richter.Armoede">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA73 Richter, G. 2010. Armoede en uitkoms. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 73-78]</ref> In '''1998''' word die handelsafdeling van die Bergriviertak na Velddrif verskuif waar 'n winkelkompleks en brandstofvulstasie gebou is.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat kanola sedert 1995 in die omgewing verbou is vir kookolie en margarien, is 'n oliepers op Moorreesburg in '''1998/1999''' opgerig.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912183832/https://www.grainsa.co.za/ebook/GSA-Geskiedenisboek.pdf GraanSA. 2016. Die Graan- en Oliesadebedryf van Suid-Afrika: 'n reis deur tyd, bl. 67]</ref> Rekordoeste word in 1987, 1993, 1996 (meer as 250 000 ton) en 2002 aangeteken toe meer as 200 000 ton koring by MKB se silo's aankom.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''Van maatskappy tot Overberg Agri'''<br> Terwyl Frankryk in 2025 nog 22 589 koöperasies (van welke aard ook) het,<ref>[https://web.archive.org/web/20250912195126/https://coops4dev.coop/fr/4deveurope/france Coops4dev.coop]</ref> en in Nederland daar as't ware 'n oplewing vanaf 5 007 (2010) tot 9 539 (2024) koöperasies sigbaar is,<ref>[https://web.archive.org/web/20250514080205/https://cooperatie.nl/veelgestelde-vragen/hoeveel-cooperaties-zijn-er-in-nederland/Cooperatie.nl : Hoeveel coöperaties zijn er in Nederland?]</ref> word Suid-Afrikaanse ''koöperasies'' sedert 1994 toenemend ''korporasies''. In navolging van baie koöperasies, word Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk op 28 Junie 1999 ook 'n privaatmaatskappy,<ref name="delist">[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. In dieselfde jaar word 'n openbare maatskappy gestig, die Graanboere Groep Beperk - die ou koöperasie-'aandele' van die MKB-lede word soontoe oorgedra.<ref name="Richter.Transformasie" /> MKB word dus die bedryfsmaatskappy/bedryfsliggaam/volfiliaal van Graanboere Groep Beperk.<ref>[https://web.archive.org/web/20090918200246/http://www.mkb.co.za/index.htm MKB Tuisblad]</ref><ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> Van die redes vir samesmeltings vind mens in die tydperk sedert einde 2003/begin 2004 toe amalgamasieplanne en gesprekke die botoon gevoer het. Boland Agri Beherend, Graanboere Groep en WPK Beleggings het in dié tyd die moontlikheid bespreek om saam te smelt<ref>[https://archive.is/v8yiR#selection-1553.0-1577.259 ''Landbouweekblad''. 2024. MKB wil steeds saamwerk, 4 Junie.]</ref> (dit het wel op 'n nulletjie uitgeloop - Boland Agri en WPK Beleggings het egter saamgesmelt om Kaap Agri Beperk te word). Die volgende voordele is in hierdie tydperk uitgelig - bewoording soos "ontsluiting van energie deur kragte saam te snoer", "'n groter besigheid in die streek te skep", "om kundigheid te verpoel", "om gemeenskaplike bedreigings beter die hoof te bied", "gesamentlike belange te beskerm", "risiko's te versprei", "dupliserende aksies uit te skakel", "om groter aankoopvolumes te bekom", "besparings in bedryfskoste", "optimale aanwending van bronne", "uiteenlopende besighede sal na mekaar kan groei en by mekaar inskakel wanneer die tyd daarvoor geleë is". Boere sou ook beter daaraan toe wees "omrede die landboubesigheid bestaan met steeds dieselfde doel as tydens die oorspronklike stigting van koöperasies, naamlik om 'n sterker produsentebesigheid van boere vir boere wat voedsel en vesel in 'n volhoubare platteland, met kwaliteitlewe vir al die betrokkenes, te produseer".<ref name="Richter.Transformasie" /> Kortom: aandeelhouers moet tevrede gestel word. In wese voel die skrywer, Gawie Richter, in sy boek ''Geskiedenis van die Koringbedryf'' (2010) dat die lede en veral die jonger geslag boere nie meer dieselfde lojaliteit soos hul ouers teenoor hul landboubesigheid koester as tydens die koöperatiewe era nie; dat daar selfs van 'n [[vervreemding]]sgevoel gepraat kan word. Dan weer, die boere kan wel 'n waardevolle neseiertjie in die maatskappy geniet, wat voorheen nie so maklik en vryelik verhandelbaar was nie. Selfs al is hierdie boere nie meer aandeelhouers nie, baat hulle steeds by die maatskappy - naamlik beter diens - die hoofdoel is wel nie meer om die produksiemiddele laag te hou nie, maar om wel goeie dividende te lewer.<ref name="Richter.Transformasie" /> Ander ontwikkelings by MKB sluit in: '''2000''': Die stoor agter die hoofgebou word as konferensiesentrum ingerig en die Jan Basson Sentrum gedoop.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Die sentrum kon gehuur word vir konferensies en funksies soos troues en verjaardagvieringe.<ref>[https://web.archive.org/web/20121105121310/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/jan-basson-sentru-verhuring MKB Jan Basson Sentrum (2011-webwerf)]</ref> '''2003''': Petfood Caterers (Edms) Bpk (PFC) word gestig en vervaardig droë hondekos. Teen 2011 is daar meer as 40 personeellede in diens; daar is twee handelsmerke: Trusty en Menu.<ref name="MKB2011.h.">[https://web.archive.org/web/20130501034515/http://www.mkb.co.za/index.php/kommersieel/hondekos MBK Hondekos (2011-webwerf)]</ref> '''2006''': MKB en Southern Oil van Swellendam neem gesamentlik die Swartland Oliepers op Moorreesburg oor.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In '''2008''' daal die ledetal tot 466 lede; die daling word steeds toegeskryf aan ontvolking van plase.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In dieselfde jaar het MKB se silo's oor sy hele afsetgebied 'n opbergingskapasiteit van 195 550 metrieke ton.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> (Teen 2011 is die bergingskapasiteit van die silokompleks op Moorreesburg alleen 52 500 ton vir koringberging, en 6 700 ton vir kanola).<ref>[https://web.archive.org/web/20130503190704/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/graanafdeling/moorreesburg MKB Mooreesburg Graanafdeling (2011-webwerf)]</ref> '''2010''': Die Graanverkrygingskantoor en die Hyundai Dienssentrum word op Moorreesburg geopen; die OK Grocer te Velddrif word oorgeneem.<ref name="MKB2011" /> '''2011''': Die OK Grocer op Citrusdal en die Shell Vulstasie by Moorreesburg word oorgeneem; NutroScience op Malmesbury word gekoop.<ref name="MKB2011">[https://web.archive.org/web/20130503190806/http://www.mkb.co.za/index.php/korporatief/geskiedenis MKB.co.za (2011-webwerf)]</ref> In '''2011''' verskaf MKB werk aan meer as 300 personeellede. Dienspunte sluit in: Koperfontein, Velddrif, Langebaan, Bergrivier, Moravia, Citrusdal en Leliedam. Ses silokomplekse, vier LandMark-handelswinkels, drie saadaanlegte, twee OK Grocer-winkels, plus 'n hondekosaanleg (Petfood Caterers) op Moorreesburg, 'n versekerings- en makelaarsafdeling met twee kantore, 'n meganisasie-afdeling asook hoofkwartier op Moorreesburg getuig wat oor 80 jaar tot stand gebring is. Die omset vir die boekjaar 2010 tot 2011 het bykans R450 miljoen beloop. Dit is ook in 2011 toe Senwes (gesetel op Klerksdorp) begin belangstelling toon het in MKB.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912165839/https://www2.senwes.co.za/files/main_articles/2011/12/20/advertensie_AFR.pdf Senwes Aanbod]</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/courant_145_issuu MKB verkoop straks gedeelte aan Senwes: Struktuur kan nou ná 80 verander]</ref> In die 2012- jaarverslag van Senwes staan: "Die voorgestelde verkryging van 'n meerderheidsaandeel in Graan Boere Groep Beperk (GBG) van Moorreesburg was onsuksesvol", by 2 Augustus 2011 "Moontlike verkryging van belang in Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk ('MKB')". Maar op 21 Februarie 2012: "Trek omsigtigheid terug op MKB (Graanboere Groep Beperk)." <ref>[https://web.archive.org/web/20250912164423/https://www2.senwes.co.za/Files/main_corporate/annual_reports/2012/Senwes_Jaarverslag_2012.pdf Senwes Jaarverslag 2012, bl. 14]</ref> Die rede wat glo aangevoer is, is dat die MKB-aandeelhouers nie bereid was om toe te laat dat 'n enkele aandeelhouer meer as 10% besit nie. Aangesien onder die aandeelhouers 61% wel toegeneë was om hierdie verandering te aanvaar, terwyl slegs 39% die status quo verkies het, glo die ''Western Cape Business News'' die prys per aandeel wat Senwes sou aangebied het was die eintlike probleem.<ref>[https://web.archive.org/web/20170302110616/http://www.wcbn.co.za/articles/dailynews/2908/Senwes+Retreats+From+Western+Cape.html ''Western Cape Business News''. 2012. Senwes Retreats from Western Cape. 9 April]</ref> MKB smelt in 2011 egter saam met Overberg Agri.<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> Overberg Agri is op sy beurt weer 'n amalgamasie in 2005 van die Bredasdorp-Napier Landbougroep (BNK = Bredasdorp-Napier Koöperasie), en Caledon-Riviersonderend Landboubeheermaatskappy Bpk. (CRK = Caledon-Riviersonderend Koöperasie);<ref>[https://archive.is/iSk53#selection-1039.0-1039.554 Overberg Agri. 2024. Meer oor ons]</ref> hierdie samesmelting is moontlik gemaak nadat die beslote korporasies teen die einde van die negentigerjare maatskappye geword het (CRK op 30 Januarie 1998 en BNK op 2 Maart 1998).<ref name="delist" /> Op '''17 Oktober 2017''' gee die lede van die Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk amptelik te kenne - hulle het gestem: die maatskappy moet ontbind. Die spesiale besluit is reeds op 28 September 2017 by die Kommissie vir Maatskappye en Intellektuele Eiendom (CPIC) ingedien.<ref>[https://archive.org/details/393232310/41254_17-11/mode/2up?q=koringboere Staatskoerant, No. 41254. 17 November 2017, bl. 14]</ref> '''2021''': Moorreesburg se kanolapers kan 6 000 ton kanola per maand verwerk, of 72 000 ton per jaar. Die vooruitsig was om 255 000 ton kanola teen einde 2022 te verwerk.<ref>[https://archive.is/a1tgV Genis, A. 2021. Swartland kan meer kanola produseer. ''Landbouweekblad'', 22 Okt.]</ref> ==== Erdvark Engineering (oorsprong) ==== In 1952 stig Willem Marais die ''Erdvark Ploegfabriek'' (Edms. Bpk.) op Moorreesburg. In 1971 sluit sy seun, Sarel Marais, hom by die besigheid aan. Twee fabrieke word gelyktydig bedryf, by name die een op Philippi op die [[Kaapse Vlakte]] en die een op Moorreesburg. Die Philippi-fabriek spits hom hoofsaaklik toe op die vervaardiging van slytonderdele en groot ploegimplemente; die fabriek op Moorreesburg fokus weer op die kleiner implemente.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Met Willem Marais se afsterwe in 1975 neem sy seun die bedryf oor. Hy verkoop die Philippi-fabriek in 1986 en skuif die onderneming Moorreesburg toe.<ref name="Erdvark2025" /> Die ploegfabriek word omstreeks Oktober 1990<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> as lopende onderneming oorgekoop deur Thian Rossouw; die fabriek en personeel word hierna opnuut by Trawal gevestig,<ref name="Erdvark2025" /> sowat 14,5 km buitekant [[Klawer]] (of sowat 168 km noord van Moorreesburg). Skaarploeë is van die begin af vir koringproduksie gebruik, totdat skottelploeë sedert die 1930's toenemend in gebruik geneem is.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA106 Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African Sun Media, p. 106]</ref> Waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: Op soortgelyke wyse het Erdvark aanvanklik verstelbare rysterplaat- en beitelploeë vervaardig, waarna die skottelploeë 'n groter markaanvraag begin geniet het. Sedertdien ontwikkel Erdvark ook allerlei skrapers en skroppe, maar veral sedert die 2010's ook walgooiers (of operdploeë) geskik vir die vrugte- en neutebedryf. Daarbenewens het die ontwikkeling van verstelbare skeurploeë met hidrouliese stelsels en moderne beitelploeë twee jaar geduur.<ref name="Erdvark2025" /> ==== Moorrees-bakkery ==== In die RSG-program "Doen jou eie ding", uitgesaai op Dinsdag, 19 Augustus 2025 vanaf 11:30 tot 12:00, gesels Ryk van Niekerk met Carien Hugo-Waring, die stigter en eienares van die ''Moorrees''-bakkery, 'n nisbakkery op Moorreesburg, op die hoek van Royal- en Hoofstraat (Hoofstraat 8). Die onderneming het in 2021 tydens die Covid-grendeltyd tot stand gekom.<ref name="doenjoueieding19aug25">[https://omny.fm/shows/doen-jou-eie-ding/doen-jou-eie-ding-19-augustus-2025 Radio Sonder Grense. 2025. Doen jou eie ding: 19 Augustus.]</ref> Hugo-Waring, 'n plattelander van geboorte, het na die eerste grendeltyd vanaf Durbanville na Moorreesburg getrek, met die droom om iets nuuts op die platteland te begin. Sy wou ook haar dogter op die platteland grootmaak.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Hugo-Waring se agtergrond is eintlik die wynbedryf, maar sy is opgelei in hotelbestuur en het oorsee gewerk: 5 jaar in Skotland. Terug in Suid-Afrika doen sy ervaring op in die wynbedryf, veral wat verkope, handelsmerkbestuur en verspreiding aanbetref. Sy werk onder meer vir die Ruperts. Met die eerste Covid-grendeltyd kom die gesin voor 'n keuse te staan; daar word besluit op 'n nuwe begin op Moorreesburg.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Die perseel van ''Moorrees'' het voorheen aan die Shoprite-groep behoort; dit was 'n akademie waar bakkers opgelei is. Met die Covid-tydperk gaan die hele projek ten gronde, omdat die nodige ondersteuning van die sektorale onderwys- en opleidingsowerhede verdwyn het; kontakonderwys is verbied: slegs die gebou en die toerusting bly agter slot en grendel oor. Die een se dood is die ander se brood: Hugo-Waring het die potensiaal raakgesien, welwetend dat die gesin vyf jaar lank bloedweinige omset sou toon - niks kom oornag nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Moorreesburg se ligging lê tussen êrens en nêrens: die dorp se inherente koopkrag is bitter beperk, maar die dorp self is in die middelpunt van die Swartland geleë, omring deur agt dorpe in die onmiddellike 45-minute-radius. Die mark is dus binne- en buitekant die dorp geleë. Ironies genoeg sit Moorreesburg in die hartjie van die koringland, maar daar was geen langfermentasiesuurdeegbrood (dus, met 'n lang rys- of gistingstyd) op die rakke te vinde nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ses weke voordat die opening sou plaasvind (1 Julie 2021 was die openingsdag) is die sakeplan opgetrek en al die nodige reëlings getref, en slegs twee dae voor die opening word die tweede grendeltyd aangekondig. Dit het alles vertraag; daardie eerste ses maande was maar suur brood eet: nie alleen kom die sakeplan tot stilstand nie; boonop ontstaan daar 'n kontantvloeiprobleem. ''Moorrees'' bestaan in wese slegs op papier.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Jaar 1 was Carien Hugo-Waring alleen in die bakkery aan die bak en brou. 10 000 brode later was sy tevrede met haar vordering en stel 'n personeellid aan. Ten tyde van die uitsending (Augustus 2025) is daar drie persone in die bakkery werksaam.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Nie alleen is die bakkery 'n arbeidsintensiewe werk nie, die toerusting self is duur, veral in ag genome dat 'n goedkoop produk (brood) gemaak moet word. Die eerste drie jaar is 'n huurkontrak aangegaan; in 2024 is die (ou, maar duursame en werkende) toerusting gekoop.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Benewens die bakkery, is daar ook 'n restaurantjie, 'n eie steenmeul (steengemaalde meel word landwyd versend), 'n AirBNB, asook werkswinkels/aanlynkursusse in bedryf. Slegs tussen 300 en 500 brode word per week gebak, wat hierdie broodnodige diversifisering regverdig. Pleks daarvan om jou op 'n magdom afsetgebiede (lees: supermarkte) te verlaat, word daar eerder op "broodvennote" (soos restaurante, deli's, koffieroosters, asook hotelle <ref name="MM16Aug2025">[https://archive.is/oQTDa Roberts, M. 2025. Herlaai jou pap stadsbatterye op Koringberg. ''Maroela Media'', 16 Augustus.]</ref>), verhoudings en wedersydse lojaliteit gefokus - dit is sakelui wat begrip het vir die produk self: brood wat geskik is vir diegene wat ly aan suikersiekte of glutenonverdraagsaamheid. Sulke vennote skrik nie vir die hoër broodprys vergeleke met 'n gewone winkelbrood nie. Met die radio-uitsending het die bakkery reeds elf sulke broodvennote dwarsoor die Swartland (en Weskus) in sy adresboekie. Dié brode word verpak en vriende van die bakkery wat op Moorreesburg bly (of personeellede) lewer die produk op ander dorpe af. Met die besendings word diegene in brood betaal. Deur hierdie sakemodel word die verspreidingskoste verminder, sodat die gewone koper nie R100,00 vir 'n brood hoef op te dok nie. Aflewerings vind weekliks nou ook op Hopefield en Langebaan plaas. Ten tyde van die uitsending kos 1 kg-panbrode vanaf R40,00; 1,5 kg-panbrode (vol sade aan die buitekant) kos tot so R65,00.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ter prysvergelyking: 'n winkelbrood se winskopieprys tussen 25 Augustus en 7 September 2025 bedra omtrent R16,99.<ref>[https://web.archive.org/web/20250906081852if_/https://specials.shoprite.co.za/deals/wcmajordeals25aug07sep25/files/assets/common/downloads/wcmajordeals25aug07sep25.pdf?uni=4f7080c622334739dedbb657b7e921ed Winskopieblad van Shoprite, 25 Augustus tot 27 September 2025]</ref> Deur 'n leweransier van supermarkte te wees, bevind Hugo-Waring, skep jy eintlik kompetisie teen jouself gerig - jy neem jou eie brood uit jou mond uit. Die broodvennote is deur persoonlike reklame gewerf: kopers van die brode self, of by netwerkaangeleenthede waar 'n broodjie met belangstellendes gebreek word en 'n praatjie aangebied is.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Wat die kursusse aanbetref was daar al omtrent 250 leerlinge, waarvan 5 buitelanders: individue van Ghana, Spanje, Frankryk, Kanada en Australië.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> == Biblioteekdiens == === Carnegie-biblioteek === ==== Stigting ==== 'n Afvaardiging uit die publiek het op 4 April 1911 die Stadsraad genader, met die wens om jaarliks 'n bydrae te maak vir 'n biblioteek. Die raad was hiervoor te vinde, en 'n openbare vergadering van belangstellendes is belê. Die besluit is geneem om 'n biblioteek te stig, en die Carnegie-biblioteek het in dieselfde jaar nog tot stand gekom. Die dryfkrag agter die stigting was die "bekende, statige miss Koch, 'n oujongdame" van die plaas Biesiesfontein.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 71</ref> Of so lui J.J. Lochner se paragraaf in NG Moorreesburg se eeufeesboek. Die ware toedrag van sake is baie meer omvangryk [[Moorreesburg/Korrespondensie_ter_stigting_van_die_Carnegie-biblioteek_op_Moorreesburg|as mens eers die briewe onder oë kry.]] "Concert te Moorreesburg" verskyn as koerantkop op 24 Desember 1903 in ''De Zuid-Afrikaan''. Al was dit op die dag van die uitvoering bitter warm, en al kon mens nie verwag dat die boere van heinde en ver af sou opdaag nie, was die opkoms nietemin bevredigend en £12 is ingesamel. Die toegangskaartjies het 2 sjielings en 1 sjieling onderskeidelik gekos:<ref>[https://web.archive.org/web/20250823152110/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4200/za-1903-12-24.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1903. Concert te Moorreesburg. 24 December 1903: 6]</ref> {{cquote| Het eerste van een reeks concerten, door de jongelieden van deze plaats onder leiding van juff. Koch te worden gegeven, de opbrengst waarvan bestemd is voor het aankopen van boeken voor een publieke leeskamer, liep gisteraand uitmuntend goed af. Het doel is ontegenzeggelijk goed en in het oefenen krijgen onze jonge menschen een kans om het sluimerend talent in menigeen te ontwikkelen, de smaak voor goede muziek wordt aangekweekt, terwijl velen voor achteruitgang op intellectueel gebied bewaard word. }} Op 1 Augustus 1905 verskyn 'n kort beriggie in ''De Zuid-Afrikaan''. Die vorige aand het die jongmense die tweede van 'n reeks konserte op Moorreesburg gelewer, waarvan die opbrengs bestem was vir 'n "boekerij". Daar was ook 'n groot opkoms van "buitenlieden",{{voetnota|plattelandsbewoners, of besoekers van buite die dorp wat op plase bly}} in so 'n mate dat laatkommers geen sitplek kon kry nie. Die korrespondent dink kinders moet liefs dieselfde toegangsgeld gevra word as dié van volwassenes, om sodoende die "onwenselike element" stellig te verminder sodat daar meer plek vir die ouer mense kan wees. Die eerste gedeelte van die program was puik. Die tweede helfte minder goed; die tussensprake was feitlik onhoorbaar, omdat die kinders wou "sien". Tog word die uitvoerders geloof vir die wyse waarop hulle hierdie moeilikheid die hoof gebied het.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 1 Augustus:4, kolom 7]</ref> Op 19 April 1907 is die eerste aansoek gerig aan die Skots-Amerikaanse filantroop, [[Andrew Carnegie]], en het misluk. Reeds die afgelope twee jaar lank (dus, vanaf 1905 en vroeër) is konserte in Moorreesburg en omstreke gehou om geld in te samel. Uit 'n arm gemeenskap kon slegs £30 bymekaar geskraap word. In hul pleidooi word ook uitgewei hoe die Moorreesburgers tot onlangs toe nog van die wêreld afgesny was, en maar die geringste opvoeding geniet het. Selfs al is die brandende begeerte van die platsak inwoners (te wete kleinboere, kramers en ambagsmanne) daar, kan mens mos nie bloed uit 'n klip tap nie. Dit sal 'n klein ewigheid duur voordat daardie biblioteekdroom eendag bewaarheid word. Op 29 September 1908 verskyn byvoorbeeld die volgende uittreksel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bladsy 5, kolom 7), wat handel oor een van die konserte wat Koch gereël en 'n week tevore aangebied is. Dit blyk teen dié tyd 'n jaarlikse instelling te wees. Cissy van Niekerk was die sangeres, en Cohen die violis.<ref>[https://web.archive.org/web/20250505091516/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4244/za-1908-09-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg - publieke leeskamer. 29 September:5]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg - Publieke leeskamer''' Op de avond van de 22ste dezer werd er alhier een konsert gegeven tot ondersteuning van het Publieke Leeskamer Fonds. De nette en geschikte kerkzaal, verlicht en versierd op een luisterrijke wijze, was gevuld met een aanzienlik aantal der inwoners van het dorp en omliggende boereplaatsen.<br> Ds. Retief wees in een kort openingswoord, betreffende het doel van het konsert, op de voordelen, welke een leeskamer verschaft, en meende dus, dat een onderneming als deze door het publiek ondersteun diende te worden. Hij noemde de naam van mej. Koch, als stichtster van het Fonds, en komplimenteerde haar over de ijver door haar aan de dag gelegd en de moeite en opoffering zich getroost, om dit konsert elke jaar een sukses te maken. Sprekende over het financiële, bleek het, dat een geschenk van £25 ontvangen werd van de ed. heer J.A.C. Graaff, L.W.R., alsook kleinere geschenken van de ed. heer F.S. Malan, L.W.V., de heer A.P.W. Immelman, L.W.V., en de heren Smuts en Koch. Hij bedankte verder mej. Cissy van Niekerk en de heer M. Cohen voor hun overkomst van Tulbagh en Piketberg respektievelik, om ook deel te nemen aan het programma. Het programma werd vervolgens op uitmuntende wijze afgehandeld.[...] }} Die eerste aansoek by Carnegie het moontlik misluk omrede die bedoelinge hopeloos te vaag omskryf was. Al het die poging misluk, bly hierdie korrespondensie by Carnegie geargiveer (en later, die Home Trust Co.).<ref>Home Trust Company. "Carnegie Public Library, Moorreesburg, South Africa." Correspondence. [August 21, 1911]. Columbia Digital Library Collections [Columbia University Libraries]. Toegang 14 Julie 2024. https://doi.org/10.7916/d8-7f0f-by77</ref> In Julie 1911 word 'n tweede poging aangewend. Die bewoording verander merkbaar. Ná 4 jaar se onverdrote ywer sedert die eerste briewepoging in 1907, is daar in 1911 nou altesaam £73 ingesamel, en ook maar net omdat 'n parlementslid £25 tot die fonds bygedra het; dáársonder, het die £30 nie eens verdubbel nie. Die gemeenskap het eenvoudig nie die geld of die middele nie. Hierdie keer word daar spesifiek gelet op die gegewe data wat verlang word, naamlik: die bevolkingstal wat voordeel sal trek uit 'n biblioteek en die impak daarvan; presies wat die wetgewing van die Kaapkolonie behels; {{voetnota|Al was unievorming in 1910, 'n jaar tevore, was van die wetgewing in die Kaapprovinsie nou uit die Kaapkoloniedae.}} hoeveel die regering bereid is om by te dra; of daar grond beskikbaar is; en wie verantwoordelik gaan wees vir die instandhouding van die biblioteek. Nou gaan dit ook nie meer gewoon net om arm plattelanders nie, nee, maar Suid-Afrikaners én Britte wat vir die hawermoutfabriek werk wat bevoordeel sal word. Die bevolking in die streek tel 3&nbsp;000 mense, wat eweneens by die biblioteek sal baatvind. Die munisipaliteit en die staat sal gesamentlik £100 per jaar betaal vir die instandhouding. Die NG Kerk het grond gratis beskikbaar gestel: 100 x 100 voet. En die gewenste bedrag word uitdruklik op papier gestel vir die oprigting van 'n biblioteek: £1&nbsp;500. Hierdie brief is op 10 Julie 1911 geskryf. Verder het Maria D. Koch (die sekretaresse van die biblioteekkomitee) ook strategies die troefkaart gespeel: as die woord van 'n stadsklerk, die burgemeester, die dorpsraad en die predikant nie 'n geldmagnaat kan oortuig nie, beroep sy haar op die hoogste gesag, naamlik die Minister van Opvoeding, [[François Stephanus Malan]], om 'n goeie woordjie vir haar te doen. Dit doen hy ook. Dit het die gewenste uitwerking. In 'n brief, gedagteken 21 Augustus 1911, word die aansoek toegestaan. J.P. du Toit, die voorsitter van die biblioteekkomitee, word deur hierdie brief daarvan in kennis gestel. £1 500 word bewillig slegs vir die oprigting van die gebou. Die voorgestelde planne kan maar gestuur word. Daar was twee voorgestelde planne: een wat slegs die boukoste sal dek (£1 500), die ander bouplan 'n bietjie goedkoper, om £300 aan boeke te bestee. Dit word so beskryf in die brief van 19 September 1911. Koch skryf op 22 September 1911 ook haar eie persoonlike brief aan Carnegie, waarin sy hom bedank, en doen ook 'n ontboeseming wat die biblioteek vir haar as mens beteken. Interessant genoeg word in hierdie brief gesê die komitee het al ''twee keer'' vantevore probeer ("and now when for the third time we've appealed to you for help"). Die bouplanne word uiteindelik in Oktober versend, soos 'n brief gedateer 23 Oktober 1911 dit stel. Die £1&nbsp;500-skenking word in die November 1911-uitgawe van ''The Library Journal'' aangeteken.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Bp9JAAAAYAAJ&pg=GBS.PA603&hl=en_ZA&q=moorreesburg ''The Library Journal''. 1911. Gifts and Bequests. November, p. 603]</ref> Op 20 November 1911 kom die brief vanaf Carnegie se kantoor terug: die befondsing is uitsluitlik vir die boukoste bedoel, en nie vir die boeke nie; boonop is daar hopeloos te veel ingeboude afskortings by die planne ingeteken wat die koste omhoog jaag. 'n Paar los boekrakke kan ewe gemaklik en goedkoper 'n paar privaathoekies inrig. Een groot vertrek sonder enige afskortings is daarom veel beter gepas. Ook skort daar papierwerk rakende die aankope van die erf en of die munisipaliteit hom sal onderneem om die biblioteek te onderhou. Presies twee maande verloop, voordat Koch die volgende brief op 20 Januarie 1912 skryf. Die planne is ondertussen hersien en word nou versend. Sy laat egter ook nie na om te noem dat die nodige dokumente al die vorige jaar die 10de Julie ingedien is nie. Nietemin stuur sy die nodige brief saam. Op 20 Februarie 1912 is die planne goedgekeur en die biblioteekkomitee word gevra om Home Trust Co. in Hoboken, [[New Jersey]] te kontak. Carnegie gee Home Trust Co. op 5 Maart 1912 die opdrag om die geldsake te behartig. Byna 'n anderhalfjaar gaan verby. Maar uiteindelik word daardie briefie tog op 'n wintersdag op 24 Julie 1913 geskryf: die Carnegie-biblioteek is op Vrydag, '''20 Junie 1913''' op Moorreesburg '''geopen''', en deur niemand anders nie, as die Minister van Opvoeding, F.S. Malan, self. 'n Noenmaal is gehou en al die hoëlui van die streek was teenwoordig. Koch het wel nog net een laaste klein versoekie: 'n foto van Carnegie om in die biblioteek op te hang. Met die foto wat Andrew Carnegie gestuur het, kom die boodskap geteken op 13 September 1913: "Success to the Morreesburg Public Library".<ref name="AnnieBasson">[https://www.youtube.com/watch?v=_KbANuin8HI YouTube: Die Goeie Aarde: Hart van die Swartland]</ref> 'n Kleurfoto is in 1936 aan die biblioteek gestuur ter herdenking van sy honderdste verjaarsdag.<ref name="BMalan">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_1958-12/page/n5/mode/2up?q=moorreesburg Malan, B. 1958. Moorreesburg se Carnegie-Biblioteek. In: ''Die Kaapse Bibliotekaris''. Desember, 4-5.]</ref> ==== Die jare ná stigting ==== Die Streeksbibliotekaresse van die Afdeling Malmesbury, mej. Betsie Malan, lig in die Desember 1958-uitgawe van ''Die Kaapse Bibliotekaris'' bietjie die sluier oor die nadraai.<ref name="BMalan" /> Nadat die kerkraad die perseel geskenk en die mooi gebou opgerig is, begin hulle met 'n bankbalans van £200 in die plus.<ref name="BMalan" /> Vergeleke met die [[Joachim Nikolaus von Dessin|Von Dessin]]-biblioteek wat vir 'n eeu lank in die Kaap stof vergader het omdat eeue-oue teologiese werke in Latyn nie noodwendig binne iedereen se smaak val nie, was geld by die Moorreesburgers die grootste struikelblok.<ref name="BMalan" /> Niks in die lewe is verniet nie - afgesien van personeelsalarisse moet ook nog nuwe boeke aangekoop word. Al is Hopefield en Moorreesburg selfs teen 1943<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1943-07_11_1/page/2/mode/2up?q=moorreesburg Varley, D. 1943. Cape Libraries To-day and To-morrow. ''Suid-Afrikaanse Biblioteke'' Julie, 11 (1):3]</ref> nog die enigste twee dorpsbiblioteke in die ganse Kaapprovinsie wat nié 'n subskripsiebiblioteek met ledegeld-heffing was nie (teen 1945 kom Albertinia<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1945-01_12_3/page/62/mode/2up?q=moorreesburg ''Suid-Afrikaanse Biblioteke''. 1945. Book Review: Libraries in the Cape Province. Januarie, 12(3): 63]</ref> se naam ook by, en in 1947 ook Joubertina en Kenhardt<ref name="Kenhardt">[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_january-april-1947_14_3-4/page/92/mode/2up?q=moorreesburg Suid-Afrikaanse ''Biblioteke''. 1947. Library Notes and News. Januarie-April: 92]</ref>), is dit tot in die 1950's slegs in naam. Hierdie bepaling van gratis diens is omseil deur 'n donasie van minstens 5 sjielings (60 pennies) ''per boek'' per jaar van elkeen te eis wat wou lees.<ref name="BMalan" /> Tydens die depressiejare loop dinge drasties agteruit en teen 1933 beloop die skuld £66 in die minus. Die bibliotekaresse se salaris word verminder tot £1 10 sjielings per maand (sy moes ook poetsvrou speel), die aandure word afgeskaf (om elektrisiteit te bespaar). Ter aansporing, is sy egter geregtig op 10%-kommissie op alle donasies - wat haar sou aanspoor om geld in te samel. Die dorp is ook in wyke ingedeel en elke komiteelid moes, in 'n reeds versukkelde dorp, die dorpenaars gaan bearbei.<ref name="BMalan" /> Sake staan so: diegene wat nie wou lees nie, het nou nog minder leeslus. Die onderwysers voer weer aan die skoolbiblioteek is toegerus met genoeg leesstof - waarom moeite doen met die dorpsbiblioteek? Voorts is die Provinsiale toelaag met 25% besnoei; die Moorreesburg Munisipaliteit gee darem bietjie skiet met £16 per jaar. Slegs 46 nuwe boeke is in 1933 aangekoop; die ledetal is maar 56 persone. Die boeksirkulasie is 75 keer wat "verhalende lektuur" (fiksieboeke) per maand uitgeneem is, en 10 keer vir vakliteratuur (niefiksieboeke). Daardie jaar het gemiddeld slegs 10 tot 15 mense per dag die biblioteek besoek. Aan die een kant word gekla oor daar te min Afrikaanse boeke op die rakke is, maar aan die ander kant is daar oor 'n lang tydperk slegs 2 Afrikaanse boeke uitgeneem. (Selfs in 1958 is daar "altyd die klagte dat die Afrikaanse rakke leeg is, maar dis omdat al die boeke uitgeneem is en die mense feitlik net Afrikaans lees!").<ref name="BMalan" /> Teen 1937 is die bankbalans weer £27, 9 sjielings en 1 pennie in die plus, maar die moontlikheid word tog oorweeg om, soos die res van die Kaap, en te oordeel aan die onvolhoubaarheid, maar oor te gaan na 'n subskripsiebiblioteek. By navraag, raai die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek hul egter aan dat die dorpsmunisipalitet die biblioteek van Moorreesburg geheel en al moet oorneem (maar sulke versoeke en vertoë is al voorheen vrugteloos aan die munisipaliteit gerig). Verder word die woord "Subskripsiebiblioteek" alleen as 'n [[anachronisme]] beskou, en Moorreesburg se biblioteek moet maar wag vir die verslag van die Interdepartementele Komitee, sodat die Provinsiale Administrasie die verantwoordelikheid kan oorneem.<ref name="BMalan" /> Dit sou egter nog byna 20 jaar duur.<ref name="BMalan" /> Op 31 Augustus 1946 verduidelik die eerste Provinsiale Biblioteekorganiseerder, mnr. S.J. Kritzinger,<ref name="Kenhardt" /> hoe 'n vrye biblioteekskema werk. Dit duur egter nog tot 1953 voordat die biblioteek uiteindelik by die ou skema kon aansluit. Eers omtrent 3 jaar ná die nuwe ordonnansie kon die Moorreesburg Munisipaliteit so ver gekry word om by die nuwe Biblioteekdiens aan te sluit. Hierna volg die herstelwerk. Hierdie modernisering sluit in: die ou meubels is herrangskik en nuwe rakke is vir die kinderafdeling ingerig; die ou stowwerige en "doodse" gebou is opgevrolik met pastelkleurige mure en nuwe vloerbedekking wat kleurryker vertoon; genoeg rakspasie het die biblioteek lig en ruim laat voel. Die Carnegie-biblioteek kon opnuut op 12 September heropen word.<ref name="BMalan" /> Daar was natuurlik kritiek uitgespreek oor hierdie 'geldverkwisting', want "Moorreesburg se mense lees tog nie". Die teendeel is egter bewys met "die regte bibliotekaresse in 'n aantreklike gebou", waardeur die mense "feitlik aangelok word". Drie weke nadat die biblioteek weer oopgemaak het, is die ledetal byna 300 persone en die boeksirkulasie 1 764, meer as dubbeld soveel boeke as wat in die verlede maandeliks gelees is.<ref name="BMalan" /> Die geesdriftige bibliotekaresse hier ter sprake is "mev. Naude", die dogter van mnr. Walters, wat, net soos sy, ook 'n ywerige lid van die Biblioteekkomitee was. Haar naam verskyn trouens reeds in die notules van die 1930's, eers as jongmeisie, daarna as getroude vrou.<ref name="BMalan" /> ==== Tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar ==== In die Staatskoerant van 17 Augustus 1984 word die Ou Carnegie/Biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar. Die proklamasie lui so (in die Afrikaanse kolom, tikfoute ingesluit):<ref>[https://web.archive.org/web/20240713182757/https://sahris.sahra.org.za/sites/default/files/gazettes/9384-1790%20Carnegie%20Library%2C%20Church%20Street%2C%20Moorreesburg.pdf Kennisgewing No. 1790 van 17 Augustus 1984 (Staatskoerant uitgawe 9384), digitaal verkry vanaf https://sahris.sahra.org.za/node/30620 ]</ref> {{cquote| WET OP OORLOGSGRAFTE EN NASIONALE GEDENKWAARDIGHEDE, No. 28 VAN 1969 VERKLARING VAN DIE EIENDOM MET INBEGRIP VAN DIE OU CARNEGIE/BIBLIOTEEKGEBOU DAAROP, GELEË IN KERKSTRAAT, MOORREESBURG. Kragtens die bevoegdheid my verleen by artikel 10 (1) van die Wet op Oorlogsgrafte en Nasionale Gedenkwaardighede, 1969 (Wet 28 van 1969), verklaar ek, Gerrit van Niekerk Viljoen, Minister van Nasionale Opvoeding, hierby die eiendom, met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteek daarop, geleë in Kerkstraat, Morreesburg, tot nasionale gedenkwaardigheid. ''Beskrywing'' Die eiendom met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteekgebou daarop, geleë op sekere stuk grond te Moorreesburg, afdeling Malmesburg, synde Perseel C.L. (nou bekend as Erf 123, Moorreesburg), en groot nege-en-sestig (69) vierkante roede en sestig (60) vierkante voet. Transportakte 7228/1913, gedateer 27 Augustus 1913. ''Historiese en argitektoniese belang'' Hierdie indrukwekkende gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in 1913 opgerig op grond geskenk deur die Nederduits Gereformeerde Kerk, Moorreesburg. Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew Carnegie van Skotland bewillig en nadat die gebou voltooi is is dit na hom vernoem. Die totstandkoming van die Carnegie-biblioteek is te danke aan die ywer en deursettingsvermoë van mej. M. D. Koch van die plaas Biesjesfontein, wat dié projek van stapel gestuur het. 10/2/1116. G. VAN N. VILJOEN, Minister van Nasionale Opvoeding. }} Op die tweetalige kennisgewing verskyn die volgende (en veel bondiger) Afrikaanse bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Hierdie gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in<br /> 1913 opgerig op grond geskenk deur die Ned. Geref. Kerk.<br /> Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew <br /> Carnegie van Skotland bewillig. Die projek is deur<br /> Mej. M.D. Koch van die plaas Biesjesfontein, Moorreesburg,<br /> van stapel gestuur.<br /> Geproklameer 1984 |} <gallery> File:Moorreesburg Carnegie library plaque.jpg File:Carnegie library 002.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 03.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 04.jpg </gallery> Minder as 'n jaar later maak die bibliotekaresse, mev. M.J. Kellerman, melding van hierdie gebeurtenis in die ''Kaapse Bibliotekaris''. Aangesien die biblioteek oor heelwat foto's, briefwisseling en selfs die spyskaart ten tyde van die openingsplegtigheid in 1913 beskik, oorweeg die biblioteekkomitee om 'n fondsinsameling te hou, met die doel voor oë om 'n uitstalkas aan te skaf waarin al die historiese dokumente in die biblioteek uitgestal kan word. Dié idee spruit voort nadat die biblioteek die vorige jaar 'n kompetisie gereël het om 'n kerspartytjie vir die storietyd-kleuters te hou - R123,00 is die vorige jaar toe vir die kerspartytjie ingesamel. <ref>[https://web.archive.org/web/20250302130907/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/6-june-july.pdf&type=file Kellerman, M.J. 1985. Brokkies en menings: Moorreesburg Biblioteek word 'n Nasionale Gedenkwaardigheid. ''Kaapse bibliotekaris'', Junie/Julie, p. 21-22]</ref> Dit is miskien iets besonders of wetenswaardig dat 'n "stukkie rymelary" deur 'n getroue leser geskryf en opgedra is aan die ou biblioteek en sy personeel, wat bibliotekaresse Retha Kellerman nog gedeel het in die ''Kaapse Bibliotekaris'' in 2001, 3 jaar voor die nuwe biblioteek sou open. As toeligting staan daar: "Samou is 'n bynaam vir Moorreesburg en Dirkie Uys, die skool op ons dorp, se naam."<ref name="KB.2001.MrtApr.53">Kellerman, R. 2001. Biblioteekblapse: Moorreesburg Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris'', Maart/April:53</ref> {{cquote| '''Die Samou Dorpsbiblioteek''' <br> Toe ek nog ' n kind was en in Dirkie Uys<br> Moes ons in die biblioteek so stil wees soos 'n muis<br> 'n Heilige vrees het ons gehad<br> As die ou kwaai bibliotekaresse met ons praat.<br> Boeke moes behandel word met respek<br> Daarom mag ons nie raas in dié plek<br> Kennis in boeke het ons nog nie waardeer,<br> Dit maar eers toe ons groter word, geleer.<br> Baie kennis is in bundels hier saamgebind<br> Sodat elkeen dit wat hy soek hier kan vind<br> Om 'n studie te maak van interessante dinge in die biblioteek<br> Sal mens tyd moet maak elke dag van die week.<br> As jy wil ontspan, is 'n boek die aangewese ding<br> Om jou weer in die regte stemming te bring<br> As 'n leser sê hy kyk vir 'n sekere boek<br> Weet die dames wat daar werk, net waar om daarvoor te gaan soek.<br> Om biblioteek toe te gaan is iets om na uit te sien<br> As jy weet hoe vriendelik dié mense jou bedien<br> Hulle is altyd spontaan en Hulle is altyd spontaan en vol van 'n glimlag<br> As jy daar inkom elke dag.<br> }} Dieselfde leser se eggenoot het iets oor die personeel geskryf, wat ook in dieselfde 2001-rubriek verskyn:<ref name="KB.2001.MrtApr.53" /> {{cquote| '''Die biblioteek op Moorreesburg''' Die biblioteek op Samou<br> is ' n lieflike ou klipgebou.<br> Dit is iets om beslis te bewaar,<br> vanaf die boudatum bestaan dit al 86 jaar.<br> Die argitek meneer Cowin het eers die plan voltooi<br> sodat meneer Carnegie toestemming kon gee vir die spit van die eerste sooi.<br> Meneer Andrew Carnegie, 'n man om te onthou,<br> want hy het dit uit sy eie sak laat bou.<br> Die getal boeke is onbekend, maar dit sal baie wees<br> Ek sal nie onderneem om dit in my lewe deur te lees.<br> Die hart van die plek lê in die personeel,<br> Hart en siel in hul werk, geen probleem vir hul te veel.<br> Die vier dames wat die plek beman is vriendelik en te alle tye behulpsaam.<br> Ons noem hul ook sommer op hul naam,<br> vir Retha, Dalene, Katrina of Cecelia<br> As jy iets wil weet kan jy enigeen vra<br> My vrou laat my somtyds in die steek<br> solank sy net betyds kan wees by die biblioteek.<br> As hul nie te besig is, kan hul baie skerts en lag<br> Sy geniet hul geselskap al moet ek soms lank tuis vir haar wag. }} De Klerk skryf in 2021 op ''The Heritage Portal'' daar was oorspronklik twaalf Carnegie Biblioteke dwarsoor Suid-Afrika opgerig, maar daarvan het slegs sewe oorgebly, waarvan die Moorreesburg s'n een is.<ref>[https://www.theheritageportal.co.za/article/five-lost-seven-remain-carnegie-libraries-south-africa De Klerk, S.J. 2021. Five Lost Seven Remain: The Carnegie Libraries of South Africa. ''The Heritage Portal''. September, 24.]</ref> Isabel Young, Biblioteekbestuurder van Swartland, skryf in die ''Kaapse Bibliotekaris'' van Julie/Augustus 2024 : "Die gebou is in ’n baie goeie toestand en huisves tans die dorp se toerismeburo."<ref name="Young2024">[https://web.archive.org/web/20250224122200/https://d7.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ja24_cape_librarian.pdf Young, I. 2024. Moorreesburg Biblioteek vier sy 20ste verjaarsdag. ''Kaapse Bibliotekaris'', Julie/Augustus:3]</ref> === Rosenhof Openbare Biblioteek === In 1967 word 'n gebou in die Rosenhofgebied opgerig, wat die gesondheidskliniek, behuisingskantoor en biblioteek gehuisves het. Die gesondheidskliniek skuif in 1994 na die gesondheidsentrum op die dorp. Later skuif die behuisingskantoor na die kliniekafdeling van die ou gebou, met die ou ruimte van die behuisingskantoor wat leegstaan. In 1995 besluit die munisipaliteit om die biblioteek met hierdie beskikbare ruimte te vergroot. Nadat die middelmuur uitgebreek is (die verbreking het R12&nbsp;000 beloop), is die rakke verskuif, die matte gelê, nuwe gordyne opgehang. Ook die biblioteek se oprit is geteer, en teen 1996 vind mens ook 'n nuwe uitgelegte tuintjie voor die gebou.<ref name="DeVilliers.1996" /> In die ''Kaapse Bibliotekaris'' van November/Desember 1996 word die bouplan van die nuwe Rosenhof Biblioteek afgedruk.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die vloeroppervlakte het 62&nbsp;m² beslaan. Die voorraad boeke was 5&nbsp;342, die kunsafdrukke 13, die videokassette 20, die musiekkassette 6. Die ledetal onder die volwassenes was maar gering (295), maar die kinders was 690. Die jaarlikse sirkulasiesyfer in 1995 was 24&nbsp;180.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die bibliotekaresse, mev. Mary Marais, was sedert 1977 in die biblioteek werksaam. Die leerlinge van die Laurie Hugo Primêre Skool, maar ook van Skoonspruit Sekondêr (van Malmesbury) en Steynville (Piketberg) is hier bedien, veral nadat die skoolleerplan met die koms van die nuwe demokratiese bewind verander het en meer inligting deur naslaanwerk van buite ingewin moes word. Die biblioteek is later met 'n fotostaatmasjien toegerus, wat die druk by die munisipale kantore verminder het. Die tydskrifsirkulasie was betreklik hoog vir so 'n kleinerige biblioteek: 605 vir 1995.<ref name="DeVilliers.1996">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-1996_40_10/page/44/mode/2up De Villiers, A. 1996. Rosenhof Openbare Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris''. November-Desember (40) 10:44]</ref> Onder die hofie 'Moorreesburg personeel presteer' skryf die redaksie van die ''Kaapse Bibliotekaris'' (Maart/April, 1999):<ref>[https://web.archive.org/web/20250518074830/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/2-march-april.pdf&type=file ''Kaapse Bibliotekaris''. 1999. Moorreesburg personeel presteer. Maart/April:2]</ref> {{cquote| Mary Marais, bibliotekaris van Rosenhof Biblioteek en Katriena Matthews, skoonmaker, het elkeen onlangs 'n sertifikaat vir 21 jaar diens ontvang. Terselfdertyd het Retha Kellerman, bibliotekaris by Moorreesburg Openbare Biblioteek ook 'n sertifikaat vir 18 jaar diens ontvang. Die sertifikate is tydens 'n geselligheid deur Raadsheer C de Jongh, die burgemeester van Moorreesburg, aan almal oorhandig. Tydens die geselligheid is afskeid geneem van Mary Marais, wat vir 21 jaar getroue diens by Rosenhof Biblioteek gelewer het. Sy was 'n ware staatmaker en het die afgelope jare diep spore in die gemeenskap getrap. Sy was alombekend en bemind en haar vriendelike glimlag en behulpsaamheid, sal deur groot en klein gemis word. Baie geluk aan almal! }} === Moorreesburg Openbare Biblioteek (sedert 2004) === Reeds in 1958 is daar 'n behoefte aan fasiliteite soos 'n projeksiekamer by die Carnegie-biblioteek uitgespreek (soos om skyfies (dias) te vertoon).<ref name="BMalan" /> Dit voel dus teenstrydig om 'n biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid te verklaar en feitlik op papier vas te teken, net sodat daar nie verbouings kan plaasvind om aan moderne behoeftes te voldoen nie; die behoeftes het met verloop van tyd immers nie verminder nie. Ook die Rosenhof-biblioteek sou met die nuwe skoolleerplan kort voor lank nie meer geskik wees nie. In 2002 word bekend gemaak die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens het 'n subsidie van R2&nbsp;100&nbsp;000 toegestaan vir die bou en oprigting van 'n nuwe openbare biblioteek op Moorreesburg. Die nuwe biblioteek vervang sodoende die Carnegie-biblioteek, asook die biblioteek te Rosenhof.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713164147/https://www.westerncape.gov.za/text/2003/09a-ar_of_the_wcape_prov_library_service_2002_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2002/2003. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 3]</ref> Die nuutgeboude Moorreesburg Openbare Biblioteek is in Maart 2004 geopen.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713190634/https://www.westerncape.gov.za/text/2004/11/lib_services_2003_04_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2003/2004. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 11]</ref> In die November/Desember 2004-uitgawe van die ''Kaapse Bibliotekaris'' word die nuwe biblioteek baie kortliks opgesom. Wat hier opval is die "pragtige donkerhout afwerkings met 'n besondere interessante toonbank", maar ook: "die hoë plafon dra by tot die besondere atmosfeer". Daar staan ook kindermeubels in vrolike kleure in die kinderafdeling wat met die donker hout van die boekrakke kontrasteer en by die volwasse kant nooi 'n ruim leesarea die gebruikers om in die biblioteek te vertoef. Verder word nog 'n bietjie detail verskaf: Die amptelike opening was op 30 Maart 2004. Die boekvoorraad staan op 21&nbsp;000. Die biblioteek beskik oor 'n "stewige" ledetal van 3&nbsp;042 mense. Die jaarlikse sirkulasie is 85&nbsp;901 keer wat boeke uitgeneem of hernieu is. Die totale oppervlak van die biblioteek beslaan 643&nbsp;m². Daar is 5 personeellede werksaam. En die argitekte van die gebou was Winston Lederie en Corrie de Swardt.<ref>[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-2004_48_6/page/19/mode/2up . De Villiers, J. 2004. Moorreesburg/Hermanus: van golwende koringlande tot deinende branders... ''Kaapse Bibliotekaris'', November/Desember, 48(6):38-39.]</ref> In Mei/Junie 2011 word die volgende personeellede van die biblioteek genoem: Cecelia Larey (bibliotekaris); Rocelle van der Horst (voorwaardelike toelae); Colleen Atkins (biblioteekhulp); Bonita Cupido (biblioteekassistent); Natasha Prins (biblioteekassistent) en Bellinda Saunders (biblioteekassistent).<ref>Loock, I. 2011. The Library Route: Swartland Munisipaliteit. ''Kaapse Bibliotekaris'', Mei/Junie:53-54.</ref> Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die biblioteek staan 3&nbsp;902&nbsp;m² en die erfwaarde alleen geraam op R3&nbsp;389&nbsp;000.<ref>[https://web.archive.org/web/20240614024043/https://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Valuation_Rolls/Algemene_Waardasies_2023/Moorreesburg.pdf Swartland Municipality General Valuation for 2023, ingevolge Artikel 30 van die Munisipale Eiendomsbelastingwet 6 van 2004], sien bl. 78.</ref> Op 28 Maart 2024 is die 20-jarige bestaan van die biblioteek gevier. By hierdie geleentheid het die voormalige bibliotekaresse van die Moorreesburg Carnegie Biblioteek, Retha Kellerman, as gasspreker opgetree, en onder meer uitgewei oor die leesstof wat die lesers destyds uitgeneem het, hoe die publiek die biblioteek as 'n "oase" met die wonderlikste boeke beskou het, hoe aanstellings gedoen is, asook staaltjies oor die personeel en die afwagting op nuwe boeke. Personeel soos Cecelia Larey (bibliotekaresse) en Belinda Saunders (biblioteekassistent) wat destyds saam met haar gewerk het, is nog werksaam by die Moorreesburg Biblioteek. Die biblioteek beskik oor fasiliteite soos gratis internettoegang en rekenaargebruik, 'n fotostaatmasjien en internet-afdrukdiens. Jonk en oud word bedien: Skole en kleuterskole besoek die biblioteek nog gereeld; ouetehuisbesoeke en spesiale uitreike na seniorburgers word nie agterweë gelaat nie. Kinders word nie alleen gehelp met geletterdheid nie, maar ook rekenaargebruik.<ref name="Young2024" /> In 'n 2024-onderhoud met Cecelia Larey, Senior Bibliotekaresse by Moorreesburg-biblioteek, sê sy van die gewildste genres is speurverhale, rillers, spanningsverhale, Christelike fiksie en romanse. Sy ondervind die lesers het nie meer voorkeure nie; hulle lees nie slegs letterkunde soos voorheen nie, maar sluit ook lektuur in, soos romanse.<ref name="Cecelia Larey2024">[https://web.archive.org/web/20241110015921/https://www.litnet.co.za/ons-biblioteke-n-onderhoud-met-cecelia-larey/ ''Litnet''. 2024. Ons biblioteke: ’n onderhoud met Cecelia Larey. 9 Oktober.]</ref> Die gewildste titels wat sy tydens die onderhoud onder die lesers ervaar, sluit in: ''Anderman se vrou'' (Chris Karsten), ''Bloedfamilie'' (Elsa Hamersma), ''Buit'' (Dibi Breytenbach), ''Die losprys'' (Dee Henderson), ''Die rooi koord'' (Francine Rivers), ''Doolhof'' (Rudie van Rensburg), ''Gifbeker'' (Irna van Zyl), ''Hulle noem haar Carminda'' (E Kotze), ''Die kinders van spookwerwe'' (Lize Albertyn-du Toit), ''Klikbek'' (Sidney Gilroy), ''Leo'' (Deon Meyer), ''Minder as niks'' (Irma Venter), ''Die hart soek wat hy soek'' (René van Zyl), ''Ons skulde'' (PP Fourie), ''Roofdier'' (Marie Lotz), ''Soen my, asseblief'' (Dina Botha) en ''Verbly julle in die hoop'' (Helena Hugo).<ref name="Cecelia Larey2024" /> Wat die internet as bedreiging vir die biblioteekwese betref: die biblioteeklede weet nou al 'n boek is meer betroubaar. Die internet word in die biblioteek gebruik, maar tot 'n mindere mate om aanlyn te lees. Sy voel ook baie sterk daaroor dat mens jou gemeenskap se leesbehoeftes in ag moet neem: dit help nie die boekevoorraad bestaan slegs uit 40% Afrikaanse titels, terwyl die leserspubliek inderdaad 80% Afrikaanssprekend is nie.<ref name="Cecelia Larey2024" /> In April 2023/Maart 2024 is die voorraad boeke, tydskrifte, ens. 19 645 items,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> en 2024/2025 toon 19 132 items.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> === Sirkulasiesyfers === In 2004 word die syfers van die nuwe biblioteekgebou (open Maart 2004) en die einde van Rosenhof (sluit Maart 2004) soos volg verstrek:<ref name="Sirkulasiesyfers2004">[https://web.archive.org/web/20190517025703/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2006/5/annual_review2004_05.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2004. p. 38]</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Biblioteek ! colspan="8" |Boeksirkulasie (2004) ! rowspan="3" | Totale <center>Boeksirkulasie</center> ! rowspan="3" | Tydskrif-sirkulasie |- ! colspan="4" |Volwassenes ! colspan="4" |Kinders |- |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br>fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br> fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |- !Moorreesburg |62 179 |12 344 |0 |7 291 |16 483 |7 345 |0 |2 019 |107 661 |3 002 |- !Rosenhof |2 337 |66 |0 |119 |815 |160 |0 |46 |3 543 |641 |} Die syfers toon ook die gevoelige knou wat die Covid-19-grendeltydperk die sirkulasiesyfers van die Moorreesburg Openbare Biblioteek toegedien het. {| class="wikitable" | rowspan="3" |<center>'''Jaar'''</center> | colspan="2" |<center>'''Ledetal'''</center> | colspan="8" |<center>'''Boeksirkulasie'''</center> | rowspan="3" |<center>'''Totaal'''</center> | rowspan="3" | '''Tydskrif-sirkulasie''' |- | rowspan="2" |<center>'''Volwassenes'''</center> | rowspan="2" |<center>'''Kinders'''</center> | colspan="4" |<center>'''Volwassenes'''</center> | colspan="4" |<center>'''Kinders'''</center> |- |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |- |'''April 2024 tot  Maart 2025'''<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> |766 |331 |18 504 |4 626 |0 |1 071 |5 702 |1 881 |1 |343 |32 128 |350 |- |'''April 2023 tot  Maart 2024'''<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> |1 166 |467 |18 343 |4 003 |1 |861 |4 970 |1 551 |0 |274 |30 094 |454 |- |'''April 2022 tot  Maart 2023'''<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023" /> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |17 607 |3 921 |0 |827 |4 213 |1 558 |0 |497 |28 623 |845 |- |'''April 2021 tot Maart 2022'''<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022" /> |1 590 |742 |14 701 |3 493 |0 |559 |2 357 |1 196 |0 |191 |22 497 |985 |- |'''April 2020 tot Maart 2021'''<ref name="Sirkulasiesyfers2020.2021">[https://web.archive.org/web/20240615183129/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_20-21_trilingual.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2020 tot Maart 2021. p. 85]</ref> '''(Covid-tydperk)''' |971 |347 |10 842 |2 136 |2 |461 |1 356 |664 |2 |129 |15 592 |851 |- |'''Kalenderjaar 2019'''<ref name="Sirkulasiesyfers2019">{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |title=Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2019. p. 70 |access-date=20 Julie 2024 |archive-date=20 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720082221/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |url-status=dead }}</ref> |979 |347 |39 081 |6 411 |2 |3 537 |6 268 |2 184 |64 |16 666 |74 213 |3 987 |- |'''Kalenderjaar 2018'''<ref name="Sirkulasiesyfers2018">[https://web.archive.org/web/20240701035606/https://www.westerncape.gov.za/assets/library_service_annual_review_2018-2019.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2018. p. 65]</ref> |1 079 |390 |41 089 |6 256 |2 |5 540 |7 566 |2 539 |18 |26 065 |89 075 |5 963 |- |'''Kalenderjaar 2017'''<ref name="Sirkulasiesyfers2017">[https://web.archive.org/web/20240717104105/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_library_service_17-18.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2017. p. 76]</ref> |1 150 |518 |37 222 |5 968 |9 |2 951 |7 368 |2 392 |1 |14 810 |70 721 |4 222 |- |'''Kalenderjaar 2016'''<ref name="Sirkulasiesyfers2016">[https://web.archive.org/web/20240705235735/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ar_16-17_all.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2016. p. 63]</ref> |1 150 |518 |43 278 |7 051 |9 |3 502 |10 123 |3 468 |10 |8 922 |76 363 |4 691 |- |'''Kalenderjaar 2015'''<ref name="Sirkulasiesyfers2015">[https://web.archive.org/web/20240704052411/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/library_service_annual_review_2015-16_all_3_official_languages_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2015. p. 63]</ref> |905 |372 |46 975 |7 155 |1 |3 586 |10 127 |3 825 |27 |3 035 |74 731 |4 063 |- |'''Kalenderjaar 2014'''<ref name="Sirkulasiesyfers2014">[https://web.archive.org/web/20240703232704/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/jaaroorsig_2014-5_afrikaans.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2014. p. 33]</ref> |929 |306 |52 218 |6 910 |13 |4 304 |10 233 |3 640 |9 |6 077 |83 404 |4 119 |- |'''Kalenderjaar 2013'''<ref name="Sirkulasiesyfers2013">[https://web.archive.org/web/20240513164444/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/finaal_statistiek_jaaroorsig_2013_-_14_afr_23_feb_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2013: Wes-Kaap vergelykings. p. 10]</ref> |1 182 |441 |52 853 |7 192 |31 |4 721 |12 166 |3 664 |29 |4 252 |84 908 |4 386 |- |'''Kalenderjaar 2012'''<ref>Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2012. p. 29</ref> |1 438 |543 |54 477 |8 588 |2 |4 411 |11 569 |3 866 |16 |2 383 |85 312 |4 364 |- |'''Kalenderjaar 2011'''<ref name="Sirkulasiesyfers2011">[https://web.archive.org/web/20240701151810/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_servce_annual_review_afrikaans_2011-12_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2011. p. 45]</ref> |1 467 |556 |57 938 |9 154 |31 |5 392 |14 993 |4 408 |36 |3 718 |95 670 |4 284 |- |'''Kalenderjaar 2010''' |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |'''Kalenderjaar 2009'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009">[https://web.archive.org/web/20220628212152/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_200820092010_in_3_official_languages_of_the_western_cape.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2008 en 2009. p. 47 & 65]</ref> |2 033 |1 002 |58 149 |9 590 |51 |5 666 |13 791 |4 468 |5 |2 688 |94 408 |4 511 |- |'''Kalenderjaar 2008'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009" /> |2 163 |1 151 |54 813 |11 214 |0 |5 604 |13 852 |4565 |0 |1 808 |91 856 |4 219 |- |'''Kalenderjaar 2007'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007">[https://web.archive.org/web/20240627133401/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_20072008.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2006 en 2007. p. 31 & 47]</ref> |2 201 |1 144 |54 313 |11 087 |0 |5 676 |14 755 |5 173 |0 |1 778 |92 782 |4 600 |- |'''Kalenderjaar 2006'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007" /> |1 901 |977 |60 375 |12 202 |0 |7 390 |16 497 |5 319 |0 |2 045 |103 828 |4 752 |} Op 17 Augustus 2021 is staatsbefondsde e-boeke en luisterboeke deur die Libby-toepassingsprogram vir elke Wes-Kaapse biblioteeklid beskikbaar gestel.<ref>[https://archive.is/KHEFO Western Cape Government. 2021. E-books now available to Western Cape public library users. 17 August.]</ref><ref>[https://archive.is/WuU15 Accessing eBooks remotely through the Western Cape Library Service.]</ref> Sover dit die Moorreesburg Openbare Biblioteek aangaan: die statistiek rakende die uitneem van e-boeke en luisterboeke, deur die Overdrive/Libby-toepassing, toon 'n baie geleidelike opgang. Vanaf April (dus, eintlik 17 Augustus) 2021 tot Maart 2022 is die e-boeke 103 keer uitgeneem, en luisterboeke 0 keer. In dieselfde tydperk het die lede van die Malmesbury Openbare Biblioteek die e-boeke 331 keer uitgeneem, en die luisterboeke 4 keer. Vergeleke hiermee, het die lede van die Bredasdorp Openbare Biblioteek in die Overberg in dieselfde tydperk 656 keer e-boeke uitgeneem, asook 35 keer die luisterboeke.<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022">[https://web.archive.org/web/20240720081200/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2021-2022.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2021 tot Maart 2022. p. 85]</ref> April 2022 tot Maart 2023 toon dit duidelik: onbekend is onbemind. Wat sirkulasiesyfers van e-boeke en luisterboeke aanbetref, is Moorreesburg se syfers vir e-boeke 259 keer en luisterboeke 31 keer, en Malmesbury s'n 743 en 50 keer onderskeidelik. Elkeen van hierdie Swartlandse dorpe word nog in die skadu gestel deur die Bredasdorp Openbare Biblioteek, wie se lede die provinsiale e-boeke 1 582 keer uitgeneem het, en luisterboeke 164 keer.<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240717104424/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_2022-2023.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2022 tot Maart 2023. p. 91]</ref> Die syfers toon 'n gestadigde toename in die biblioteekjaar 2023/2024,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024" /> maar byna-byna 'n verdriedubbeling in 2024/2025.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Tydperk ! colspan="8" |Overdrive/Libby-sirkulasie |- ! colspan="2" |Moorreesburg (Swartland) ! colspan="2" |Malmesbury (Swartland) ! colspan="2" |Bredasdorp (Overberg) ! colspan="2" |Piketberg (Bergrivier) |- |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |- !April 2024 tot Maart 2025 |911 |9 |1 666 |374 |3 745 |535 |4 113 |506 |- !April 2023 tot Maart 2024 |359 |17 |905 |252 |2 303 |330 |2 627 |353 |- !April 2022 tot Maart 2023 |259 |31 |743 |50 |1 582 |164 |1 616 |101 |- !April 2021 tot Maart 2022 |103 |0 |331 |4 |656 |35 |183 |6 |} 'n Mens moet jou egter nie blindstaar teen die sirkulasiesyfers nie. Bredasdorp het wel 113 Libby-gebruikers, wat beteken gemiddeld nie eens 3 boeke word per maand per lid uitgeneem nie.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die Bredasdorp Openbare Biblioteek was vanaf 9 September 2024 tot 2 Maart 2025 gesluit (3 Maart heropen) weens herstelwerk aan die dak (na afloop van 2024 se vloede).<ref>[https://www.facebook.com/100069288096394/posts/kennisgewing-bredasdorp-biblioteekneem-asb-kennis-dat-die-biblioteek-gesluit-sal/824686706517592/ Facebook: Cape Libraries]</ref><ref>''Suidernuus''. 7 Maart 2025, bl. 2: Die biblioteek het Maandag heropen nadat dit vir maande gesluit was terwyl daar aan die dak gewerk is.</ref> Om hierdie rede is die volwasse Afrikaanse fiksie op die biblioteekrak omtrent die helfte (9 332) in dieselfde tydperk as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Dan nog is daar ander faktore wat die sirkulasie kan beïnvloed soos dat die biblioteek naweke gesluit is (soos in Bredasdorp se geval sedert Julie 2024), en dat 'n inlewerdatum selfs 'n maand vooruit, pleks van die gebruiklike twee weke, gestempel is - wat die hernuwing onnodig maak. Piketberg Openbare Biblioteek het weer 140 Libby-gebruikers, maar ook sy sirkulasiesyfer (2024/2025) van die fisiese Afrikaanse volwasse fiksieboeke op die rakke is beduidend laer (10 964) as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die lesers se voorkeure, ouderdomsgroepe, inkomstegroepe, migrasiegedrag onder jongmense, gemeenskapsbetrokkenheid, infrastruktuurontwikkeling wat groter diverse afleiding en vryetydbesteding meebring (soos veselkabel en 5G, sosiale media, aanlynspeletjies, YouTube, stroomdienste, VRChat, ens.) en biblioteekvoorraad verg indringender ondersoek. == Toerisme en dorpsgees == Toerisme is, soos 'n gedig, 'n woordespel: elemente word met die hand uitgesoek en belig om 'n sekere bemarkbare beeld of indruk te skep en uit te straal. In '''1944''' word 'n Duitse grammatika- en leesboek vir Afrikaanse hoërskoolleerlinge geskryf deur 'n onderwyser van die Hoërskool vir Seuns, in die [[Paarl]], mnr. P.H. de V. Uys. In die taalboek tref mens 'n eenvoudige leesstuk aan wat oorspronklik bedoel was om die lidwoordveranderinge te behandel, maar tog iets van die dorp self verklap:<ref>Uys, P.H. van V. 1944. '' 'n Taal en Leesboek: Vir Duits-Leerlinge van Sekondêre en Hoërskole''. Nasionale Pers Beperk: Kaapstad, pp. 26-27</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |Moorreesburg ist ein Dorf im Schwarzland. Es hat eine besonders gute Schule, eine Schulhalle, worin schöne Kunstwerke sind, und auch ein schönes Rathaus, das zwischen der Bank und der Schule steht.<br>Heutzutage pflanzen viele Einwohner Blumen vor den Häusern: auch auf den Farmen im Bezirk (distrik) tut man das.<br/><br/>Im Frühling ist alles grün:<br/><br/>"Die Blumen und Bäume blüh(e)n<br/>Und durch die Himmelsbläue<br/>Die rosigen Wolken zieh(e)n."<br/><br/>Im Sommer, wenn das Getreide abgeerntet ist, sieht alles fahl aus. Die Stoppelfelder sind gelb, die Nebel grau, und der Wind weht. Dann gehen die Dorfbewohner an die See. Das Dorf liegt etwa 60 Meilen von Kapstadt entfernt.<br/> |Moorreesburg is 'n dorp in die Swartland. Dit het 'n besonders goeie skool, 'n skoolsaal, met mooi kunswerke daarin, en ook 'n mooi stadsaal, wat tussen die bank en die skool staan.<br> Deesdae plant baie inwoners blomme voor die huise: ook op die plase in die distrik doen mens dit.<br/><br/>In die lente is alles groen:<br/><br/>"Die blomme en bome bloei<br/>En deur die hemelblou<br/>Trek die pienk wolke"<br/><br/>In die somer, wanneer die koring afgeoes is, lyk alles vaal. Die stoppellande is geel, die mis grys, en die wind waai. Dan gaan die dorpenaars see toe. Die dorp is sowat 60 myl vanaf Kaapstad geleë.<br/> |} Wat hier opval is die dorpsverfraaiing deur blomtuine, veral gesien dat Moorreesburgers eers in November 1957 vir die eerste maal kraanwater gesmaak het, en voorheen maar hoofsaaklik van brakkerige boorgatwater afhanklik was. Kortom: op byna elke erf was daar voorheen 'n windpomp en as die water op jou eie erf onverkrygbaar of te sout was, moes mens maar langsaan by die bure bedel. Die teksgedeelte spreek dus van die dorpsgees self - die mooi wat die dorpsmense vir hulself kweek en in uitleef te midde van die watergebrek wat die dorp se vooruitgang gestrem het.<ref>Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 73-74</ref> Die aangehaalde teksvers kom uit die eerste strofe van [[Heinrich Heine]] se gedig,<ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/heine/gedichte/chap109.html Projekt Gutenberg.de: Heinrich Heine: Gedichte]</ref> wat hier gejukstaponeer word met die koringlande van Moorreesburg. In die Duitse gedig het Meimaand in Duitsland aangebreek en alles lyk mooi. Die nagtegale sing uit die "lowergroen hoogte", die wit lammers spring oor 'n sagte groen kleed. Tog kan die spreker hom nie in die vreugde deel, of sing of spring nie; hy lê siek in die gras; hy hoor iets in die verte opklink; hy droom, maar weet nie wat nie. Die spreker is moontlik siek van liefdesverlange (let telkens op die meervoude van die nagtegale en die lammers en sy eensaamheid) of dat hy gewoon nie die aanbreek van die laatlente kan verwoord nie. In '''1947''' word 'n tafereel van Moorreesburg geskilder in ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius.<ref name="Delius">[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n103/mode/2up?q=moorreesburg Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, pp. 94-95; 96-104]</ref> Teen sononder se kant ry die motor Moorreesburg se stowwerige grondpaaie binne, 'n dorp waar boere kan koop en verkoop. "Oom Thys Langeberg" (agter die motorstuur) en sy suster het hul skooljare by hierdie hoërskool voltooi wat teen die heuwel pryk. Die strate was nog druk besig, veral by die koöperasiewinkel waar van trekkeronderdele tot sardientjies verkoop word. Orals staan groot trekkers met enorme bande rond, maar so ook waens, donkiekarre en vierkantige perdekarretjies. Oom Thys merk terloops aan die medereisigers op "die mense hierso is baie trots op hul diere", maar ken blykbaar ook iedere dorpenaar. So is daar Oom Hennie Hanekom, wie se derde vrou, Tant Helie le Roux, 'n ryk weduwee was. Dan is daar ook arme Neef Danie Truter, wat pas twee koeie en al sy varke weens een of ander pes verloor het. Ook word die reisgenote gewaarsku teen die skelm Japie Malherbe, wat oom Thys nog twee sakke kunsmis van drie jaar gelede skuld.<ref name="Delius" /> Daar is nog oom Ernie Cloete wat 'n nuwe soort voer op die proef stel, en Oom Dirk Rust wat pas aan die predikant prontuit gesê het wat hy van hom en sy preke dink. Dan is daar ook Tant Marie, die vrou van Oom Barend, wat stadig die straat afstap; hul plaas is nou in hul seuns se hande - die egpaar wil hul lewe in 'n dorpshuis naby die kerk slyt. Die geselskap vertoef 'n wyle om vis by 'n bruin man met 'n vragwa vol steenbras te koop, waarna hul die dorp verlaat - Koringberg se kant toe, waar Thys Langeberg se geboortegrond by Koringkraal is.<ref name="Delius" /> Buitekant die dorp merk mens nog vir oulaas die wisselbou op - skape en osse wat tussen die droë stoppellande wei, terwyl die ploeg en saai van begin-Meimaand (na die eerste reëns) op ander lappies grond reeds agter die blad is. 'n Stukkie groen begin reeds deur die grond breek. Hier en daar staan 'n paar bome waar mens plaashuise sou aantref, of wat waak by begraafplase oor vier of vyf geslagte van die voorsate.<ref name="Delius" /> Dan volg 'n beskrywing van die plaaslewe, waar van die groter kinders, wat op Moorreesburg skoolgaan, veral bedrewe is met die [[jukskei]]gooi.<ref name="Delius" /> In '''1988''' kry Moorreesburg op die SAUK-televisieprogram ''Die Goeie Aarde'' (wat landswyd uitgesaai is), ook sy eie episode "Hart van die Swartland", met [[Annie Basson]] wat die teks en regie behartig. Die verteller is André Terblanché. Die dorp word beskryf as "klein", met 'n "koöperasie, 'n handelshuis, 'n bakhuis en 'n slaghuis." Die volgende unieke dorpselemente word uitgelig: die NG Sendinggemeente se brigade; die argitektuur en dorpsuitleg; die oorsprong van die naam Samou; die byname van die dorps- en plaasbewoners; die onderwys van destyds (in 'n wêreld sonder radio, wat geen Engels of Latyn geken of gepraat het nie); die kunsgalery; die poskantoor; die Carnegie-biblioteek; die Boerejode (Ivan Katz en Leon Goodman); die evangelis en plaaspredikant Saul Kayster ("Oom Boytjie"); die vark-, perde- koringboer Johan Kotzé van Alexandershoek; stories uit die streek; die rieldans, die askoek, die sitees en hanekokketiel; tradisionele Swartlandse disse by die Hanekoms (op die plaas Ebenhaezer, met die spyseniersdiens).<ref name="AnnieBasson" /> In die digter en boorling, [[M.M. Walters]] se koffietafelboek ''Die Swartland is my Tuisland'' ('''1990'''), wyk die ontologiese ("wat is?") nou voor die "nostalgiese reis" ("wat was?") en die verganklike, van kennisse, vriende en familie wat nie meer daar is nie. Tussen die swart-en-wit foto's van Siegfried Behm, tref die leser strofes aan van 'n wêreld wat gewyk het voor die uiters onpersoonlike moderniteit en vooruitgang, maar ook hoe bordjies verhang is:<ref>Walters, M.M. 1990. Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters. Kaapstad: Perskor. bl. 41</ref> {{cquote| Die Swartland is nie meer wat hy was nie,<br/> min het gebly uit my herinneringstyd:<br/> die plaashekke skitter nuwe eienaarsname<br/> vergete is die mense van die bossieveldtyd:<br/> [...]<br/> Die dorpshuis se tuin is vertrap en verlate,<br/> die winkel is weg want dis koöperasiekooptyd<br/> en die een wat in die maerjaer voorgeskiet het,<br/> is afgeskryf met die skuld uit die swaarboertyd.}} Cornel Truter se toeristegids ('''1994''') is in opdrag van die destydse Weskus-Streeksdiensteraad opgestel. Elke dorp kry in die boek sy regmatige plekkie en 'n kort historiese oorsig vir die dwalende besoeker. Moorreesburg word hier as die tweede grootste dorp in die Swartland beskou en met sy twee hotelle as 'n ideale verblyfdorp uitgesonder, "waarvandaan dagtoere na omliggende plekke onderneem kan word". Die besienswaardighede wat in en om die dorp uitgelig word, is: die Koringbedryfmuseum, die Langgewens-proefplaas, die Weskus Streeksdiensteraad se hoofkantoor (vir streeksinligting), die Moorreesburg Koringboere Beperk (MKB)-koöperasie, die kalkfabriek buitekant die dorp, die Dirkie Uys-kunsgalery, die El Vie-borduurfabriek en die Seisoensfeeste (die landbouskou in September en die Oesfees/halfmarathon in November).<ref name="Truter1994." /> Van die dorpsgees (die ''genius loci'') en dorpsgewoontes self kom mens teen hierdie tyd weinig te wete. 'n Nuwe tendens steek vanaf die 2000's kop uit: Op die kruin van kapitalisme, met sy verkwistende verbruikerskultuur, word die dorp en sy inwoners self gekommodifiseer tot 'n produk en ervaringspakket wat bemark word vir die vlietende verbyganger. Toeriste skryf oor die oppervlakkige - wat hul gesien, gedrink, verorber en besoek het, en waar verpoos, vertoef en oorgeslaap is, en oor allerlei luukshede; selfs die omliggende dorpe word met oorde in die buiteland vergelyk, maar bloedweinig oor die hart - die dorpenaars en dorpskultuur - self.<ref name="MM16Aug2025" /> Nog in 2023 kom hierdie sin op Moorreesburg se toerismewebwerf voor:<ref>[https://web.archive.org/web/20230630071209/https://www.moorreesburgtourism.co.za/about-moorreesburg/ Moorreesburg Tourism. 2023. About Moorreesburg]</ref> {{cquote| The impression of a ‘one-horse town’ at first glance is largely deceptive, and those driving through without stopping are missing out on a number of goings-on.}} Teen 2025 is dit duidelik wie die eintlike teikenmark geword het: stedelinge, wat 'n ongejaagde blaaskansie soek net 'n uur of wat se ry buitekant Kaapstad. Die toeris word seisoensverwisselende kleure (groen en goue graanlande), vriendelike dorpenaars, 'n perfekte wegbreekkans van die stadsgemaal, asook 'n ongeskonde plattelandse leefstyl - pure plaas - alles in een pakket belowe. Gasvryheid en natuurskoon word vooropgestel, al moet moderne geriewe bietjie inboet. Hierdie boeredorp bied die besoeker die geleentheid om die onontdekte skatte van die Swartland te ontgin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250827130208/https://swartlandtourism.co.za/moorreesburg-koringberg/ Swartland Tourism. 2025. Moorreesburg/Koringberg]</ref> Tydens 'n samespreking op Moorreesburg, tydens die 2025-Swartlandskou, word die vraag geopper "Hoe kan Kaapstad die Weskus help om sy toerismepotensiaal ten volle te benut en te bereik?" In 2024 alleen het 2,4 miljoen mense in Kaapstad vir twee nagte oorgebly. Daar is van die standpunt uitgegaan dat die toeriste wat Kaapstad besoek juis betrokke raak en meedoen aan die prosaïese lewensaktiwiteite van die inwoners. Dit is juis hierdie toeriste wat na die Weskus-distriksmunisipaliteit getrek moet word. Onder andere deur agritoerisme wat met die "vrolikheid, egtheid en vindingrykheid" as pakket aangebied moet word. Soos reeds genoem, slaap die gemiddelde toeris ten minste twee aande op 'n plek oor, en elkeen het sy eie individuele behoeftes waaraan voldoen moet word. Die kruks lê hoe mens hierdie besoekers langer in die omgewing of dorp kan hou - daarvoor is diversifisering nodig. Die hooffokus is "kos, die gemeenskap en die avontuur", maar ook "die ervarings, die gebeurtenisse en die aktiwiteite". Die produkte moet die storie vertel. Die dorpe en plekke moet ook nie slegs aan die buiteland bemark word nie. Voorts is mense haastig, hul tyd op 'n plek is min - daar kan nie tyd of geld gemors word deur nou eers te wonder watter trekpleister volgende besoek moet word nie; toeriste en reisigers en besoekers soek 'n vol program - wat waarde vir geld bied.<ref>[https://issuu.com/novusmedianewspapers/docs/st-gazette-e-edition-_9_september_2025 Lesch, C. 2025. Lok toerisme só na Weskus: Bemark plaaslik, nie net oorsee. ''Swartland Gazette''. 9 September:1]</ref> === Besienswaardighede === ==== Die Koringbedryfmuseum ==== Die Koringbedryfmuseum is in Piketbergweg geleë,<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie">[https://web.archive.org/web/20210726125721/https://swartlandjoernaal.co.za/news/moorreesburg-die-kosmandjie-van-die-swartland/ ''Swartland Joernaal''. 2021. Moorreesburg: Die kosmandjie van die Swartland. 30 Junie.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240713100129/https://www.moorreesburgtourism.co.za/wp-content/uploads/2024/04/Moorreesburg-and-Koringberg-map-2024.pdf Kaart van Moorreesburg en Koringberg, soos uitgereik deur die Moorreesburg & Koringberg Toerismeburo (2024)]</ref> die amptelike adres is Hoofstraat 134.<ref>[https://web.archive.org/web/20190517041142/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cape_winelands_and_west_coast_museum_route_in_afrikaans.pdf Brosjure. 2017 (?) Museumroete: Kaapse Wynland en Weskus]</ref> Hier word trekkers, ploeë, êe, saai-, sny- en dorsmasjiene, asook ander landbouimplemente en -metodes deur die eeue heen uitgestal. Hieronder tel tewens handskuurstene, meulstene, perdemeule, tot sover terug as die primitiewe skuurklippe. So ook meelsakke, knapsakke, swepe waarmee trekdiere in die perdemeulens aangedryf is, weegskale, siwwe, sense en sekels. Daarmee saam ook gerei wat by broodbak benodig is, soos siwwe, broodpanne en skoppe waarmee brode uit die bakoond gehaal is.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Buitekant word 'n bakoond aangetref.{{voetnota|Vergelyk al die onderskrifte van die beelde wat in Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' voorkom. Daarin word telkemale erkenning gegee aan die Koringbedryfmuseum.}} J. Fick van [[Caledon]] het in die 1957-1958-seisoen lid van die Koringraad geword en hom vir 'n koringmuseum beywer, maar daarvan het dadels gekom.<ref name="Richter78" /> Sowat 'n dekade later, omstreeks 1967,{{voetnota|"Museums van Kaapland" ruil per ongeluk die syfers om: 1976. Die proklamasie kon onmoontlik in 1970 plaasgevind het as die gedagte vir die stigting "omstreeks 1976 (sic) van die Weskusontwikkelingsvereniging uitgegaan" het.}}<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017">[https://web.archive.org/web/20171203122509/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] (3 Desember 2017 argiefweergawe)</ref> skiet 'n soortgelyke gedagte by die Weskus-Ontwikkelingsvereniging wortel. Dit is nie genotuleer wie presies die vader van die gedagte was nie,<ref name="Lochner1979.80" /> maar algou word die "aanvoerder" of "stukrag" van die koringbedryfmuseum P.S. Marais, Lid van die Volksraad (LV) van Moorreesburg.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /> Die bestuursvergadering van die Weskus-Ontwikkelingsvereniging het op 8 November 1967 plaasgevind, en daar is op Moorreesburg besluit, omrede die dorp in die hartjie van die koringstreek geleë is.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019">[https://archive.is/X2xLx ''Netwerk24''. 2019. Eie museum vir koringbedryf. 11 Junie.]</ref> By hierdie vergadering is die museumbestuur gekies. Die voorsitter, Jan Kotzé (van Boesakskraal, [[Vredenburg]]), rig 'n brief op 12 Februarie 1968 aan die Stadsraad van Moorreesburg om te verneem of daar 'n geskikte terrein en/of gebou sal wees vir die museum.<ref name="Lochner1979.80" /> Wat nou volg, is twee uiteenlopende datums wat glad nie strook nie. Richter en die toerismewebwerf van 2017 (inligting wat ook in 'n Netwerk24-artikel van 2019 herhaal is)<ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> voer aan die aankoop van die ou NG Sendingkerk (erf nr. 589) het op 3 Mei 1968 geskied.<ref name="Richter78">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p. 78</ref><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /> Lochner verskaf 'n ander datum, om enkele redes. Op 30 Mei 1968 ontmoet dr. J. Op'thof, sekretaris van kultuursake, en bovermelde P.S. Marais, en daar word ''toe eers'' besluit op die ou NG Sendingkerk wat as museum ingerig moet word. Die Stadsraad het op aanbeveling van die Departement van Gemeenskapsbou die Sendingkerk van die Sendingkerkraad teen R2&nbsp;000 gekoop, en dié koop is deur die betrokke departement op 24 Oktober 1968 bekragtig.<ref name="Lochner1979.80" /> Die voorsitter van die eerste vergadering van die Museumkomitee (op 4 November 1968), P.S.M. Hanekom, het onder meer die inisiatief geneem om die oudhede in te samel.<ref name="Lochner1979.80" /> In die Staatskoerant van 2 Oktober<ref name="Lochner1979.80" /> 1970<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> word die museum, deur die administrateur F.D. Conradie<ref name="Lochner1979.80" /> , geproklameer tot volwaardige provinsiale museum.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Amptelik is die Koringbedryfmuseum egter Proklamasie 294 van 22 September 1970.<ref>[https://web.archive.org/web/20240712195442/https://www.westerncape.gov.za/other/2011/3/towards_a_new_provincial_museum_policy_for_the_western_cape_23_march_2011.pdf Towards a new provincial museum policy for the Western Cape Province, March 2011, pp. 79-80 ]</ref><ref name="DuPreez1982.84.85">Du Preez, H.M.J. 1982. ''Museums van Kaapland''. Kaapstad: Departement van Natuur- en Omgewingsbewaring, pp. 84-85.</ref> Omrede die grond rondom die museum te klein was vir die ontwikkeling, het die NG Moedergemeente Moorreesburg se Kerkraad die hele terrein rondom die museum ook geskenk.<ref name="Lochner1979.80" /> Die eerste kurator, R.S. Baard, is op 1 April 1972 aangestel.<ref name="Lochner1979.80" /> Die gebou is ook in 1972 teen 'n bedrag van R4 495 gerestoureer en omhein.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Op die groot oesfees, gehou tydens die naweek 13-15 Oktober 1972, is naburige dorpe ook betrek. Uitstallings is gehou van oudhede, maar ook 'n optog van sierwaens en ander voorstellings is aangebied. Die Saterdag, 14 Oktober, het die administrateur, A.H. Vosloo, sy rol as feesredenaar beklee. Die Sondag, 15 Oktober, is die verrigtinge afgesluit met 'n kerkdiens wat deur moderator J.D. Vorster gelei is.<ref name="Lochner1979.80" /> In die ''Suid-Afrikaanse Panorama'' van Januarie 1973 (met 'n bydrae oor die Koringoesfees wat vanaf Saterdag, 7 Oktober tot Sondag, 15 Oktober 1972 gestrek het), staan die volgende inskrywings:<ref>De Villiers, H. 1973. Koring-Oesfees. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Januarie, p. 23</ref> {{cquote| Suid-Afrika se koringboere boer deesdae intensief en gemeganiseer. Dit het veroorsaak dat in die Swartland, byvoorbeeld, slegs 'n handjievol werkers op 'n plaas aangetref word. Die trekker, die platsnyer, stroper en baler het hulle en die sekel, sens en losgooisnymasjien vervang. Die werkers is in ander sektore van die landsekonomie opgeneem, maar die werktuie van gister se lot was onbeslis. Die gedagte om dié implemente vir die nageslag te bewaar, het in 1968 beslag gekry. Ná oorlegpleging met die provinsiale administrasie van Kaapland is besluit om 'n provinsiale koringbedryfmuseum op te rig. Die plek was Moorreesburg, waar die dorp se ou sendingkerk vandag nog staan. Die Swartlandse Koringmuseum, wat ook as motivering van die sentrale oesfees op Moorreesburg gedien het, word deeglik beplan. Die voltooiing daarvan, waarskynlik binne 'n dekade of twee, stel 'n groot kompleks in die vooruitsig: die bestaande kerkgebou wat reeds opgeknap is, 'n tradisionele Kaaps-Hollandse woning, 'n trapvloer en verskeie ander outydse geboue waarin groter museumstukke gehuisves sal word. Intussen is heelwat oudhede versamel, o.m. strooigaffels, 'n graanskop, 'n handmeulsteen, 'n meelkis, 'n losgooier, skepelmate, en 'n Ransome-dorsmasjien en die stoommasjien waarmee dit aangedryf is. 'n Beheerraad van tien sal die totstandkoming en ordening van die kompleks beheer.<br> [...]<br> Moorreesburg se fees het op 12 Oktober met 'n kaas-en-wyn-onthaal momentum gekry. By dié geleentheid het mnr. P.S. Marais, L.V., mev. Jata Rust as sentrale oesfeeskoningin gekroon. Twee dae later het 'n kleurvolle optog, waaronder sierwaens van die meeste Swartlandse dorpe, deur Moorreesburg se strate na die sportterrein beweeg. Dáár het die koninginne van die omliggende dorpe hul museumbydraes aan die sentrale feeskoningin vir bewaring oorhandig. }} Dit sou egter nog 6 jaar duur voordat die museum kon open. In 1974 het die hooftegnikus van museumdienste, J.R. Laenen, 'n aanvang geneem om die uitstallings te beplan, en hiervoor het hy die hulp van [[Gawie Fagan]], die argitek, in 1975 benodig. Die skaalmodel wat voorgestel is, was nog teen 1979 presies waar dit was, grootliks te wyte aan die gebrek aan fondse. Daarom was die uitstallings nog beknop; die groot werktuie moes vir eers elders bewaar word. Spesiale melding word ook gemaak van S.P. (Faan) du Toit wat die restourasie van die oudhede gedoen het.<ref name="Lochner1979.80" /> Uiteindelik is die museum op Vrydag, '''10 Februarie 1978'''<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum" /> amptelik geopen deur O.A. Saaiman, Lid van die Uitvoerende Komitee (LUK),<ref name="Lochner1979.80" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> in medewerking van dr. Hey en E. Hayden.<ref name="Lochner1979.80">Lochner, J.J. 1979. Die Koringbedryfmuseum. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 80</ref> 1979 is begin met die uitbreiding van die terrein; 'n byvoeging is 'n staalskuur om die groot toonstukke en plaasimplemente te huisves, soos die houtploeë, losgooiersnymasjien, van die eerste trekkers en stropers wat in Suid-Afrika ingevoer is, selfbindmasjiene, blikdorsmasjiene en 'n Frick-ghwanosaaimasjien.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Teen 1994 het die Koringbedryfmuseum drie skure as uitstalruimtes gehad.<ref name="Truter1994.">Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Die hooftema van die die museum is: 'Om die koringbedryf in al sy variante vorme van die koms van Jan van Riebeeck uit te beeld'.<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Die leuse van die museum lui by die opening: "Ons erfenis is vir ons mooi."<ref name="Richter78" /> Volgens Richter het Sasko R45 000 vir die oprigting van 'n koringmuseum op Moorreesburg bewillig;<ref name="Richter78" /> 'n byskrif in ''[[Die Burger]]'' van 1 September 1993, op bl. 7, sê spesifiek: ''Die Koringbedryfmuseum het onlangs 'n stewige hupstoot gekry toe SASKO in die Paarl R50&nbsp;000 aan die museum geskenk het''<ref>[[WAT]]: s.v. "SASKO", sien voorbeeldsin.</ref> Van die beskikbare besoeksyfer koolstofdateer uit 'n 2002/2003-jaarverslag: 4&nbsp;792 besoekers in een jaar se tyd.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |title=Museum-jaarverslag 2002/2003, bl. 12 |access-date=24 Julie 2024 |archive-date=27 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627142706/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |url-status=dead }}</ref> Hoe uniek die museum is, bly 'n twispuntjie. Blykbaar is die ''Koringbedryfmuseum'' maar een van twee ter wêreld;<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref>[https://archive.is/0yv4R Oom Smitty. 2018. Lesersbrief aan Netwerk24: Die waarde van die Koringbedryfmuseum. 17 Julie.]</ref> die ander een is die ''Hepburn Museum of Wheat'' in [[Saskatchewan]], [[Kanada]].<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Nog vóór die millenniumwending is aangevoer dit was een van ''drie'' ter wêreld.<ref>Truter, C. 1998. ''Weskus: toeristegids.'' Kaapstad: Universiteit van Kaapstad Pers, 61-62: ''Die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg,'' '''een van slegs drie''' ''ter wêreld, lê in die hartjie van die Swartland en beeld die geskiedenis van koringverbouing in Suid-Afrika uit. Die geskiedenis van koringboerdery word treffend uitgebeeld deur uitstallings van implemente wat dateer uit die vorige eeu toe die produksie en maal van koring en bakbedryf self nog arbeidsintensief was. Die museum is in 1978 geopen met die leuse "Ons erfenis is vir ons mooi" en met 'n koringaar as embleem. Die museum se hoofgebou was voorheen 'n NG Sendingkerk wat met verloop van tyd aansienlik vergroot is. Daar is tans 'n netjiese ontvangslokaal waar kleiner gesellighede gehou kan word.''</ref><ref>[https://archive.org/details/southafricayearb0000unse/page/530/mode/2up?q=moorreesburg South African Year Book 2001/2002]</ref><ref>Erasmus, B.P.J. 1995. Moorreesburg. In: ''On route in South Africa''. Jeppestown: Jonathan Ball Publishers, p. 42: ''The Wheat Industry Museum,'' '''one of only three''' ''in the world, tells the story of wheat farming in South Africa. The main building was once the Dutch Reformed mission church.''</ref> In daardie geval is die ander museum seker in Echallens, in die [[Kanton Vaud]], [[Switserland]] geleë,<ref>[https://archive.is/bhGqp Netwerk24. 2018. Museum koring op meul. 24 April]</ref> genaamd die [[:fr:Maison_du_blé_et_du_pain|Maison du blé et du pain]] (letterlik: Huis van Koring en Brood). Sy oorsprong begin met 'n koring- en broodfees in 1978.<ref>{{fr}}[https://archive.is/4Ybp3 Musée Suisse du Blé et du Pain: à propos de nous]</ref> Hierdie getal (drie) word sonder veel uitbreiding net so herhaal op die toerismewebwerf van 2009<ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum">[https://web.archive.org/web/20090204000518/http://www.moorreesburg.com/wheat_museum.htm Moorreesburg.com 2009: Wheat industry museum.] (webwerf wat uit die dode opgediep is)</ref>, in 'n museumbrosjure van 2009<ref>[https://web.archive.org/web/20240713075646/https://www.westerncape.gov.za/text/2009/5/museums_wc.pdf Museums of the Western Cape. Building understanding and pride in our diverse heritage. (2009)]</ref>, op die toerismewebwerf van 2023<ref>[https://web.archive.org/web/20230630070758/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] 2023. Wheat Industry Museum</ref>, en sowaar ook in die Amptelike Jaarboek 2022/2023.<ref>[https://web.archive.org/web/20240602025602/https://www.gcis.gov.za/sites/default/files/19%20Tourism%202022-23.pdf Tourism. In: Yearbook 2022/2023, p.9]</ref> Daar was in 2016 sprake van 'n Chinese Koringmuseum (小麦博物馆) wat in [[Jiaozuo]], [[Henan]], [[Volksrepubliek China|China]] geopen is;<ref>[https://web.archive.org/web/20191114035702/http://www.chinadaily.com.cn/travel/2016-05/18/content_25345878_3.htm ''China Daily''. 2016. First wheat museum opens in Henan province.]</ref> hy is in 2024 wel nog in volle bedryf.<ref>[https://baijiahao.baidu.com/s?id=1804098083319515360 ''Baidu''. 2024. 「新时代中部崛起看河南」走进温县小麦博物馆 探秘“温麦”良种的“前世今生. 9 Julie.]</ref> In 1975 was daar voorheen 'n koringmuseum in Ritzville, Washington, die VSA, genaamd die Dr. Frank R. Burroughs Wheatland Museum, waar uitstallings van die koringgeskiedenis, koringbou en die verwerking van koring ten toongestel is.<ref>[https://archive.org/details/directoryofworld00huds/page/553/mode/2up?q=wheatland Hudson, K. & Nicholls, Ann. 1975. ''The directory of world museums''. New York : Columbia University Press, p. 554]</ref> <gallery> File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 01.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 03.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 04.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 05.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 07.JPG| </gallery> ==== Monumente ==== '''Johanna van der Merwe''' [[Lêer:Moorreesburg statue.jpg|duimnael|regs|Standbeeld van Johanna van der Merwe]] In 1938, ter herdenking van die [[Groot Trek]], was daar 14 trekroetes waarvan die Noordweste-trek (Moorreesburg tot Klerksdorp) maar een was.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/11/mode/2up?q=%22moorreesburg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl. 11]</ref> Voor die ou stadsaal in Moorreesburg (vandag in Kerkstraat) op 'n granietvoetstuk, staan daar 'n bronsstandbeeldjie van 'n Voortrekkermeisie genaamd [[Johanna van der Merwe]]. Dit beeld haar met 'n fakkel in die regterhand uit; haar linkerhand rus op 'n wawiel. Die fakkel en die wawiel beeld die vrouebydrae tydens die Groot Trek uit: om die lig van die Christelike beskawing na die binneland van Suid-Afrika te bring. Die beeld is deur die Vroue-Landbouvereniging (VLV) geskenk en in 1954 deur die Munisipaliteit Moorreesburg opgerig.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/87/mode/2up?q=%22moorrees+burg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl.87-88]</ref> Op die plaatjie staan die volgende bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Ossewatrek<br /> Johanna van der Merwe<br /> Op die pad van Suid-Afrika<br /> 15 Sept 1938.<br /> |} Vir die gedenktrek, wat deur die [[ATKV]] gereël is, is die kakebeenwa deur die familie Van der Berg van die plaas Keurbosfontein, agter die Rooiberg, distrik Ladismith, geskenk. Op Vrydag, 2 September 1938, het mnr. Koos van der Berg die wa persoonlik vergesel en ongeveer 'n myl buitekant die dorp (Ladismith) die reëlingskomitee tegemoet gegaan. Later het perderuiters in boeredrag die wa tegemoet gegaan. Agter die pastorie, by die Ou Uitspanning, was daar 'n skare mense wat na die wa kom kyk het. Die wa is daarna deur die dorp getrek, en teen om en by sononder is hy op die Ou Uitspanning uitgespan. Groot kampvure het reeds gebrand vir die vleisbraaiery.<ref name="Mostert1940.46">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, p. 46.</ref> Voordat die wa [[Ladismith]] verlaat het en per trein na Moorreesburg gestuur is, is allerhande geskiedkundige stukke en voorwerpe saamgegee: onder meer van 'n tonteldoos tot 'n lang bamboessweep. Wat hier ook opval is die gees van welwillendheid en opoffering waarmee almal saamgeklap en ietsie bygedra het: so is daar mnr. I. W. van Tonder wat die seil vir die watent geskenk en op eie koste laat aanbring het; Adriaan Oosthuizen (werksaam by Standard Bank) wat 'n teerputs geskenk het; Wiep Snyman wat 'n remskoen (ouer as 110 jaar, maar wel in ongeskonde toestand) geskenk het; mnr. Johnson wat twee jukke met rieme en stroppe geskenk het; Gert van Zyl wat 'n sweep met die stok, asook Hans Kok en Japie Rowan wat jukke met stroppe geskenk het; J. H. Hofmeyr, van [[Amaliënstein]], wat osse geleen het om die wa van die plaas af te trek; Jan L. Joubert wat 'n skaar van 'n ou houtploeg geskenk het - sodat dit deel van die wa en sy uitrusting kon uitmaak; so ook mnr. Volschenk, van Grootrivier, wat die ou tonteldoos oorhandig het.<ref name="Mostert1940.46" /> Binne 'n kort tydjie kon die reëlingskomitee 'n perdekommando van oor 'n honderd onder leiding van mnr. Dirk Kotzé saamstel, wat die trek deur Moorreesburg en tot myle buitekant die dorp "geleide gedoen het".<ref name="Mostert1940.481">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, pp. 481-482.</ref> Op Donderdag, 15 September 1938, is sowat 4 000 mense in Voortrekkerdrag by die stadsaal te Moorreesburg teenwoordig. Die predikant van die NG Gemeente Moorreesburg, ds. J.A.R. Volsteedt, het die oggendgodsdiens voor die stadsaal waargeneem, met Psalm 121 as vertrekpunt. Sy boodskap aan diegene geklee in Voortrekkerdrag was dat hulle, net soos hul vrome voorgeslag, op reis is na 'n lewens- en ewige bestemming en die Allerhoogste tot gids moet kies. Daarna het mnr. Attie Visser (sekretaris van die Kaapse tak van die ATKV) die Moorreesburgers bedank, en ds. A.D. Lückhoff het toe in gewyde stilte die ossewa gedoop: "Johanna van der Merwe". Ds. Volsteedt het namens Moorreesburg 'n ou Statebybel wat in 1661 in Amsterdam gedruk is as geskenk aan die trek oorhandig. Onderwyl ''Die Stem van Suid-Afrika'' gesing is, het die eerste skof van die lang tog begin. Ter nagedagtenis aan die begin van die Trek is 'n klipstapeling begin wat later as eerste baken saamgemessel sou word.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55">Duvenhage, G.D.J. 1988. Die gedenktrek van 1938 : 'n bedevaart en 'n kruistog. Bellville: G.D.J. Duvenhage, bl. 55</ref> Ds. Lückhoff was die trekleier en mnr. Attie Visser die hulp,<ref name="Duvenhage1988.55" /> of "wakommandant".<ref>Snyman, P.H.R. 1988. ''Danielskuil: van Griekwa-buitepos tot dienssentrum.'' Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, p. 143</ref> Voor op die wa het van die distrik se oudste inwoners gesit, by name Martin Dippenaar (75); die 91-jarige Aletta Slabbert kon weens siekte nie loop nie - op haar versoek is sy na die wa gedra. Coenraad Albertyn (75) "het ligvoet met die tou in die hand voor die flukse span rooi Afrikaners rondgespring". Voor het die kommando in gelid gery, en agter hulle 'n stoet juigende manne, vroue en kinders in die gevolg - vir myle lank in 'n dag wat al hoe warmer geword het. Heelwat mense het hul sakeondernemings en plase vir een dag laat staan; om tot die aand toe by die trekgeselskap te kan bly. Die skare het al singende na die plaas Taaibosvlei gestap.<ref name="Mostert1940.481" /> Hierna het Koringberg onder leiding van ds. J.J.D. Malan die trek ontvang by Taaibosvlei, "agt myl" buitekant Moorreesburg (vanaf die stadsaal self, eerder om en by 14 km). Ook mnr. Japie Smit, van Moorreesburg, wat al agt-en-twintig mediese operasies deurgemaak het, het "agt myl" ver tougelei.<ref name="Mostert1940.481" /> Op die plaas het 'n perdekommando van sewentig ruiters (met mnr. Thys Greeff aan die spits) en 'n groot aantal skoolkinders met die Voortrekker- en Unievlag die trek ingewag. Nadat die Voortrekkerprogram afgehandel is, het Koringberg se skoolkinders die Voortrekkervlag aan die trek oorhandig. Met die grootste vergunning van mnr. Koos Slabber (van Taaibosvlei), kon die span osse rustig in die jong gars wei. Hierna het die geselskap van Taaibosvlei af getrek na die ou Bergrivierbrug (want die huidige brug op die N7 is eers 1959 geopen<ref name="Burger1975.138" />). Die "Johanna van der Merwe" het ook die tweede naam "Armmanswa" bygekry: die wa moes tydens die trek die Noordweste se swaar beproefde boeregemeenskap laat moed skep het, maar ook in 'n jubelende menigte laat verander.<ref name="Mostert1940.481" /> Langs die rivier, teen die skemer, het 'n groepie belangstellendes agtergebly om daar te oornag en deel te neem aan die aandgodsdiens gehou deur ds. J. C. van Niekerk, van Piketberg. Die tweede klipbaken is namens Koringberg langs die Nasionale Pad naby Taaibosvlei opgerig.{{voetnota|Vandag is die monument op Koringberg self te vinde}} Hierna is van die boere afskeid geneem, terwyl ander nog vir myle verder saamgeloop het. Ander, soos die einste Martin Dippenaar, het geweier om van die wa af te klim - "Ek ry saam tot julle my wegja!" Toe die namiddagskof na die Bergrivierbrug aangepak is, het drie hoera's opgegaan.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55" /> Die volgende dag, Vrydag, 16 September 1938, het die wa op Piketberg deur 'n ereboog gery.<ref name="Mostert1940.481" /> '''VOC-Seinkanonne'''<br> [[Beeld:Moorreesburg Town hall 06.jpg|duimnael|links|Die kanon (2021), wat nie meer daar staan nie]] Voor 2022/2023 sou mens op foto's opmerk hoe die "Johanna van der Merwe" haar plek tussen die groot kanonne volgestaan het. Op 30 Augustus 2022 word 'n kennisgewing deur die Swartland Munisipaliteit uitgereik van 'n voorgenome verskuiwing van 'n VOC-seinkanon na die plaas Kanonberg, 12 kilometer suid-oos van Moorreesburg. Die Kanonvereniging van Suid-Afrika bevind die seinkanon (links van die standbeeld vanaf Kerkstraat gesien) is in 1963 deur die voormalige eienaar van Kanonberg aan die destydse Moorreesburg Munisipaliteit geskenk. Wat hierdie kanon egter besonders maak is dat hy oorspronklik deel van die VOC se Kaapse seinstelsel uitgemaak het. Dit sou burgers bulderend waarsku wanneer vyandelike skepe aan die kus opgemerk is, sodat hulle gereed kon maak om tot die aanval oor te gaan. Hierdie kanon in die besonder maak die laaste een van die 12 kanonne uit wat nié op sy historiese plek, op die oorspronklike seinroete, staan nie. Nou wil die Kanonvereniging die oorspronklike perseel restoureer en die oorspronklike kanon op sy oorspronklike voetstuk/slee plaas - "vir toeriste wat die historiese seinkanonroete wil volg".<ref name="Kennisgewing18.2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240414174656/https://www.swartland.org.za/media/docs/2022/Korporatiewe_Dienste_2022/18-22-23.pdf Swartland Munisipaliteit Kennisgewing 18/2022/2023]</ref> Die ander kanon aan die regterkant van "Johanna van der Merwe" was 'n skenking van die [[Kasteel de Goede Hoop|Kasteel in Kaapstad]], en is waarskynlik 'n ou herwonne skeepskanon. Daarom sal dit nie verskuif word nie.<ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Beswaardes kon voor 16 September 2022 hul vertoë aan die munisipaliteit rig. Verder lui die kennisgewing: "Die voorneme is verder om die VOC-kanon met ‘n soortgelyke historiese artefakt te vervang." <ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Daardie soortgelyke historiese artefak is teen 2023 'n ploeg wat groen en geel geverf is.<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.153296,18.662844,3a,75y,291.89h,84.83t/data=!3m8!1e1!3m6!1sAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw!2e0!5s20231101T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D5.170000000000002%26panoid%3DAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw%26yaw%3D291.89!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDIyNi4xIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, November 2023]</ref> '''Walters-brug'''<br> Die [https://www.google.com/maps/@-33.1488221,18.6653447,3a,29.9y,173.63h,78.06t/data=!3m7!1e1!3m5!1sLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g!2e0!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D11.938444951318147%26panoid%3DLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g%26yaw%3D173.6290698318436!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDMwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Walters-brug], soos die brug in Piketbergweg bekend staan, is ingewy in 1961, en vernoem na Matthys Michielse (Pappie) Walters.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> ==== Labirint ==== In ''Op pad in Suid-Afrika'' (2014) word die doolhoffie so omskryf: "labirint met 11 sirkels en wat geskoei is op die Middeleeuse labirint in die Chartres Katedraal in Frankryk. Dit is van gruis, leiklip en kwarts gebou".<ref>Erasmus, B.P.J. 2014 ''Op pad in Suid-Afrika: Verken Suid-Afrika streek vir streek'' Jeppestown: Jonathan Ball Uitgewers, bl. 42</ref> Gaan mens dieper in die internetargief in, vind mens omstreeks 2006 'n terloopse vermelding daarvan op Moorreesburg se voormalige webwerf, moorreesburg.net.<ref>[https://web.archive.org/web/20061026185749/http://www.moorreesburg.net/about.htm Moorreesburg.net: About]: The labyrinth in the park can be visited to relax body and soul. </ref> Die naam duik ook op in ''Holistic Holidays in South Africa'' (2005).<ref>Spicer, S & Nepgen, J. 2005. ''Holistic holidays in South Africa : health spas, hot springs, magical places and sacred spaces''. Cape Town: Human & Rousseau, p. 84: Another labyrinth based on the Chartres-style design is in the Moorreesburg Park, in the small town of Moorreesburg in the Western Cape. Constructed from gravel, slate and quartz, this labyrinth can be found on Long Street and is open to the public.</ref> Dit is in Langstraatpark geleë.<ref>[https://archive.is/Ek8Wo Netwerk24. 2021. Swartland se soete bekoring. 27 Julie.]</ref> == Reënval == Sedert omstreeks 1900 tot ongeveer 2009 is die reënvalsyfer vir die Moorreesburg-omgewing gemiddeld 384 mm per jaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA84 Richter, G. 2010. Reënval sedert 1900. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 84]</ref> Vir die dorp self kan die volgende jaarlikse reënvalsyfers tussen 1959 en 1978 vergelyk word. Tot 1974 is die reënval nog in duim gemeet, vanaf die jaar 1975 in millimeter (daar is 25,4 mm in 1 duim).<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' |- | valign="top" |'''1959''' | valign="top" |13,09 dm. (332,486 mm) | valign="top" |'''1969''' | valign="top" |11,34 dm. (288,036 mm) |- | valign="top" |'''1960''' | valign="top" |10,99 dm. (279,146 mm) | valign="top" |'''1970''' | valign="top" |13,40 dm. (340,36 mm) |- | valign="top" |'''1961''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1971''' | valign="top" |9,28 dm.   (235,712 mm) |- | valign="top" |'''1962''' | valign="top" |20,39 dm. (517,906 mm) | valign="top" |'''1972''' | valign="top" |12,04 dm. (305,816 mm) |- | valign="top" |'''1963''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1973''' | valign="top" |13,62 dm. (345,948 mm) |- | valign="top" |'''1964''' | valign="top" |15,82 dm. (401,828 mm) | valign="top" |'''1974''' | valign="top" |26,18 dm. (664,972 mm) |- | valign="top" |'''1965''' | valign="top" |13,32 dm. (338,328 mm) | valign="top" |'''1975''' | valign="top" |362,6 mm (14,27559 dm.) |- | valign="top" |'''1966''' | valign="top" |12,61 dm. (320,294 mm) | valign="top" |'''1976''' | valign="top" |494,8 mm (19,48031 dm.) |- | valign="top" |'''1967''' | valign="top" |14,05 dm. (356,87 mm) | valign="top" |'''1977''' | valign="top" |599,2 mm (23,59055 dm.) |- | valign="top" |'''1968''' | valign="top" |17,16 dm. (435,864 mm) | valign="top" |'''1978''' | valign="top" |267,7 mm (10,53937 dm.) |} Die gemiddelde jaarlikse reënval vir die tydperk 1959 tot 1978 is afgerond 14,85 dm. of 377,08 mm.{{voetnota|Gesamentlik 296,91582 duim gedeel deur 20 jaar, beteken 14,845791 dm. per jaar x 25,4 mm per duim. Dit is 377,0830914 mm per jaar.}} == Sterrekunde == Uit [[Nicolas-Louis de Lacaille]] se ''Journal historique du voyage au Cape de Bonne-Espérance'' (1751-53) is dit moeilik om vas te stel of hierdie Franse sterrekundige deur die gebied gereis het, wat later Moorreesburg se grense sou uitmaak. 11 September 1752 word die tog voortgesit vanaf Groenkloof (eiendom van mnr. Bestbier, wat De Lacaille vergesel het) na Piketberg. Daar is by "Nyle-Kraal" middagete geniet, en by "Schaffplaats Fonteyn" oorgeslaap. (''nous allâmes dîner au Nyle-Kraal, & coucher à Schaffplaats Fonteyn'' [...]). ''Dîner'' kan sowel "aandete geniet" as "middagete geniet" beteken, maar dit lyk net onlogies om met die hele entourage van twee waens, ses perde, ses osse en agt slawe nog 20 kilometer af te lê in die aand. R. Ravenhart vertaal die Engels met "we dined". Die Duitse vertaling gee: "Mittags speiseten wir zu Nyl-kraal und Abends nahmen wir unser Nachtquartier zu Schaafplatz-Fonteyn".<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=SgC7Ah8jwGQC&pg=GBS.PA121 De Lacaille, N.L. 1778. ''Reise nach dem Vorgebürge der guten Hofnung''. Altenburg: Richterischen Buchhandlung. S. 121.]</ref> R. Ravenhart glo "Nylen-Kraal" is eintlik Uylenkraal{{voetnota|Waarskynlik 'n setfout}} (33°12'53,4"S 18°23'38,0" O), wat in 1976 'n treinstasie is (sowat 26,5 kilometer suidwes van Moorreesburg), en Schaffplatz Fonteyn moes naby die "Koperberg" [eintlik ''Koperfontein''!] treinstasie geleë gewees het.<ref>De la Caille, N.L. 1976. ''Travels at the Cape 1751-53''. Translated by R Raven-Hart. Cape Town: A.A. Balkema. p. 19-21</ref> Indien waar, is dit opmerklik hoe die treinspoor van 'n anderhalfeeu later deur dieselfde roete beïnvloed kon gewees het.{{voetnota|Hier moet dit net duidelik gestel word. By Kalbaskraal gaan die spoorlyn uiteen; een loop na Moorreesburg en verder; dié een loop tot by Saldanhabaai. Die een spoorlyn loop uit die Kaap soos volg: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Malmesbury → Kanonkop → Rust → Moorreesburg. Die ander, dié een hier ter sprake is: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Mamreweg → Darling → '''Uilenkraal''' → Ganskraal → '''Koperfontein''' → Hopefield → Spanjaard → Langebaanweg → Langeenheid → Saldanhabaai.}} Schafplaatsfontein ( 33°06'14,7" S; 18°27'23,3" O ) lê klaar bietjie noordwes van Moorreesburg, maar is steeds 'n stywe entjie daarvandaan. Op die 12de September, om halfelf die oggend, is die Bergrivier bereik. En, omrede die winter pas verby was, is die rivier baie diep, maar nie juis breed nie (''la riviere y est fort profonde, quoique peu large''). Alles moes van die waens afgepak en oorgedra word, voordat die wa deur die beeste deurgetrek kon word. Toe De Lacaille klaar by Piketberg die baken opgestel en die nodige berekeninge gedoen het, gee hy ewe skielik weer antwoord op Riebeek-Kasteel.<ref>[https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/12674/005_p150-199.pdf?sequence=5&isAllowed=y De Lacaille, N.L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. pp. 178-179]</ref> Maar iets veel interessanter sou omtrent 200 jaar later op 'n middag in Augustus 1951 gebeur, toe 'n klein [[meteoriet]] geval het. Die voorman en die aantal plaaswerkers het 'n entjie vanaf die plaaswoning op die plaas Leeuenkuil buite Moorreesburg gewerk, toe 'n geluid in die hemel hul aandag trek. Byna onmiddellik het 'n klip 'n entjie daarvandaan geval. Die voorman het eers versigtig probeer vasstel of dit nie 'n bom is nie, dit later opgetel en aan die plaaseienaar gegee. Die klip het so " 'n paar pond" geweeg. Mense was nogal opgewonde oor die gebeurtenis. Daar word vertel: die getroue ou huishulp het gesê sy gaan nou wegtrek, "omdat die Here self ons nou met klippe begin gooi."<ref>Cillié, G.G. 1959. Meteoriete, Koeëls uit die ruimte. In: ''Die Afrikaanse Kinderensiklopedie'', Deel VIII. Kaapstad: Nasionale Boekhandel beperk, bl. 3183.</ref><ref name="DeVilliers.1996" /> == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Die munisipale raad het op 'n stadium 'n skynheraldiese "wapen" gebruik wat 'n anker, 'n ramskop, 'n keper en 'n graansilo uitbeeld. '''Munisipaliteit (2)''' — Teen 1966, het die raad 'n heraldiese wapen in gebruik geneem: ''Deurgesny, 'n golwende dwarsbalk belaai met 'n staande merinoram vergesel in die skildhoof van twee Morekoppe en in die skildvoet van 'n koringgerf''. Die helmteken was twee gekruiste visse en die wapenspreuk "Domine dirige nos" (Here, rig ons; Here, lei ons).{{voetnota|'Domine' is die tweedepersoonsenkelvoud vokatief/aanroepvorm manlik vir ''Here''; 'dirige' is die tweedepersoonsenkelvoud imperatief/gebiedende wyse presens aktief, vir ''rig'' (op iets), ''lei''; 'nos' is 'n voornaamwoord, eerstepersoonsmeervoud, akkusatief vir ''ons''.}} '''Munisipaliteit (3)''' — 'n Nuwe wapen is in 1983 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''Verhoogd gekanteeld deursnede van rooi en goud, in die skildhoof 'n staande silwer merinoram, op 'n verhoogde gewelfde swart skildvoet, 'n goue koringgerf''. Die helmteken was twee regopgeplaaste rooi visse met goue vinne. Die wapenspreuk het onveranderd gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry].</ref> == Notas == {{Notas}} == Bekende boorlinge == * [[Helena Lochner]] - [[1892]], Afrikaanse skryfster. * Hugo Amos Rust - [[1893]], Ambassadeur van die RSA in Nederland.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAGM01:234870055:mpeg21:p00011 Gepensioneerd onderwijsman werd diplomaat Vraaggesprek met ambassadeur H. A. Rust (68) van Zuid-Afrika. "De Gooi- en Eemlander". Hilversum; Amsterdam, 07-06-1961, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> * Admiraal J.C. Walters - (9 Januarie 1919), hoof van SA Vloot.<ref>''Paratus''. 1977. V. Adm Walters het groot planne. Desember: 11</ref> * Kaptein Jan Jacobus Floris Carstens - (19 Julie [[1919]]), bevelvoerder van die Vlootopleidingsbasis SAS Saldanha.<ref>''Paratus''. 1979. Kaptein Carstens tree af. Maart-bylaag: V</ref> * [[Chris Koch]] - [[1927]], Springbokrugbyspeler. * [[M.M. Walters]] - [[1930]], Afrikaanse satiriese digter. * [[Annie Basson]] - [[1938]], Afrikaanse aktrise en regisseuse. * [[Winnie Rust]] - [[1939]], Afrikaanse skryfster. * Schalk du Toit - [[1948]], NG Kerk-predikant.<ref>[https://web.archive.org/web/20230524100326/https://kerkbode.christians.co.za/2023/05/24/dr-schalk-du-toit-1948-2022/ Kerkbode: Schalk du Toit (1948-2022)]</ref> * Dirk Jacobus Smit - [[1951]], VGK-predikant en teoloog.<ref>[https://kerkbode.christians.co.za/ecke/smit-dirk-jacobus/ Kerkbode: Dirk Jacobus Smit]</ref> * Dalene Müller (née Bester), skryfster van ''Skryf Afrikaans van A tot Z'', vertaler, hoofsubredaktrise by ''Die Burger'' en ''Huisgenoot''.<ref>Pienaar, J. 2007. Afrikaanse taalreus sterf. ''Die Burger'', 17 Desember.</ref> == Sien ook == * [[Moorreesburg (kiesafdeling)]] * [[Wellington (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] 5k6mmv6jth5eqcuupk09yqsn4nb99i6 0 16429 2892901 2472785 2026-04-11T23:39:19Z Jcb 223 2892901 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Smallpox depicted in the Toggenburg Bible.jpg|duimnael|300px|Die Swart Dood.]] Die '''Swart Dood''' of die '''Swart Pes''' was 'n kataklismiese gebeurtenis waarin omtrent 'n derde tot twee derdes van [[Europa]] se bevolking tussen [[1348]] en [[1350]] gesterf het. Dit was een van die ergste [[pandemie]]s in die mens se geskiedenis. Dit het in die suidweste van [[Asië]] begin en in die [[1340]]'s na [[Europa]] versprei. Die totale dodetal oor die wêreld was ongeveer 75 miljoen. Die pes het tot die 1700's ná elke generasie telkens in verskillende grade van intensiteit na Europa teruggekeer. Latere uitbrake sluit in die Italiaanse pes van 1629-1631, die [[Groot Pes van Londen]] (1665-1666), die Groot Pes van [[Wene]] (1679), die Groot Pes van [[Marseille]] in 1720–1722 en die pes in [[Moskou]] wat in 1771 ondervind is. Die Swart Dood het 'n drastiese afname van Europa se bevolking tot gevolg gehad sowel as 'n drastiese verandering in die sosiale struktuur. Dit was 'n reuse terugslag vir die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. Ander name vir die siekte is ''builepes'', ''bubonepes'', ''buboniese pes'', ''pasteurellose'', ''rottepes'' of ''swart pes''. Dié gevaarlike siekte word veroorsaak deur die [[bakterie]] ''Yersinia pestis'' wat versprei word deur vlooie, [[rot]]te (vandaar "rottepes") en Mongoolse marmotte. As mense en marmotte die siekte opdoen, swel die limfkliere op en verkleur dit swart (vandaar "swart pes/dood"). So 'n kliergeswel word 'n buil genoem (vandaar "builepes"). Die woord "buil" is 'n Germaanse woord en beteken "bult" (soos as iets swel), terwyl die Engelse "bubo" (as vertaling van "buil") afkomstig is van die Griekse "boubon" wat 'lies' of 'swelling in die lies' beteken. ==Verspreiding van die siekte== [[Beeld:1346-1353 spread of the Black Death in Europe map.svg|duimnael|300px|Die verspreiding van die pes in die Nabye Ooste en Europa (1346-1353).]] Builepes, wat deur die bakterie ''Yersinia pestis'' veroorsaak word, is algemeen teenwoordig in vlooie wat voorkom op [[knaagdier]]e soos rotte en marmotte in verskeie wêrelddele, insluitende [[Sentraal-Asië]], [[Koerdistan]], [[Wes-Asië]], Noord-[[Indië]] en [[Oeganda]].{{sfn|Ziegler|1998|p=25}} Weens klimaatsveranderings in Asië het knaagdiere uit die droë [[grasland]]e gevlug na gebiede wat digter bevolk is, en so het hulle die siekte versprei.<ref name=":0">{{Cite book|title=Worlds Together, Worlds Apart, Volume 1: Beginnings to the 15th Century|last=Tignor, Adelman, Brown, Elman, Liu, Pittman, Shaw|first=Robert, Jeremy, Peter, Benjamin, Xinru, Holly, Brent|publisher=W.W Norton & Company|year=2014|isbn=9780393922080|location=New York, Londen|pages=407}}</ref> Grafte uit 1338-'39 in [[Kirgisië]] het inskripsies wat na pes verwys en dui vermoedelik die begin van die epidemie aan. Van daar kon dit maklik na China en Indië versprei het.<ref>{{Cite journal|title=Paleomicrobiology: Past Human Infections |last1=Raoult |last2=Drancourt |year=2008 |publisher=Springer |page=152 |ref=harv}}</ref> In Oktober 2010 het mediese genetici voorgestel dat al drie groot vlae van die pes in China kon ontstaan het.<ref name=china>{{cite news |author=Nicholas Wade |title=Europe’s Plagues Came From China, Study Finds |url=https://www.nytimes.com/2010/11/01/health/01plague.html |work=[[The New York Times]] |date=31 Oktober 2010 |access-date=1 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519053105/https://www.nytimes.com/2010/11/01/health/01plague.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die [[Mongolië|Mongoolse]] inval in China in die 13de eeu het ’n afname in landbou en handel teweeggebring. Aan die begin van die 14de eeu was daar ’n ekonomiese herstel. In die 1330's het ’n groot getal natuurrampe en peste tot groot [[hongersnood]] gelei. Dit het in 1331 begin, met ’n dodelike pes wat kort daarna uitgebreek het.<ref>The Cambridge History of China: Alien regimes and border states, 907–1368, p. 585.</ref> Epidemies wat die pes kon ingesluit het, het tot 25&nbsp;miljoen Chinese en ander Asiate doodgemaak in die 15 jaar voordat dit [[Konstantinopel]] in 1347 bereik het.<ref>{{Cite book | first = George C. | last = Kohn | title = Encyclopedia of plague and pestilence: from ancient times to the present | url = https://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&pg=PA31| publisher = Infobase Publishing | year = 2008 | page = 31 | isbn = 978-0-8160-6935-4}}</ref><ref>{{cite journal | author = Sussman GD | title = Was the black death in India and China? | journal = Bulletin of the History of Medicine | volume = 85 | issue = 3 | pages = 319–55 | year = 2011 | pmid = 22080795 | doi = 10.1353/bhm.2011.0054 | url = http://contagions.wordpress.com/2011/11/26/did-india-and-china-escape-the-black-death/ }}</ref> Die siekte het dalk met die [[Syroete]] langs beweeg saam met Mongoolse leërs en handelaars, of dit kon per skip aangekom het.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/8102278/Black-Death-may-have-originated-in-China.html |title=Black Death may have originated in China |journal=The Daily Telegraph |date=1 November 2010 |last1=Moore |first1=Malcolm |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200121175919/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/8102278/Black-Death-may-have-originated-in-China.html |archive-date=21 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen die einde van 1346 het verslae van pes die hawens van [[Europa]] bereik: "Indië was ontvolk; [[Tartarye]], [[Mesopotamië]], [[Sirië]] en [[Armenië]] was vol lyke."<ref>{{harvnb|Hecker|1859|p=21}} aangehaal deur Ziegler, p. 15.</ref> Die pes is na bewering in 1347 deur [[Genua|Genuese]] handelaars by die hawestad [[Feodosia|Kaffa]] in die [[Krim]] na Europa gebring. Ná ’n lang beleg van Kaffa, waartydens die Mongole die siekte gehad het, het hulle besmette lyke oor die stadsmure gegooi om die inwoners aan te steek. Die Genuese handelaars het gevlug en die pes per skip na [[Sisilië]] en die suide van Europa geneem, van waar dit noordwaarts versprei het.<ref>{{cite web |url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/a-b/blackdeath.html |title=Channel 4 – History – The Black Death |publisher=Channel 4 |access-date=3 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523124929/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/a-b/blackdeath.html |archive-date=23 Mei 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Of dié hipotese korrek is of nie, dit is duidelik verskeie toestande van destyds soos [[oorlog]], hongersnood en die [[weer]] het tot die intensiteit van die Swart Dood bygedra. ==Tekens en simptome== [[Beeld:Acral gangrene due to plague.jpg|duimnael|Tekens van die pes aan ’n hand: Gangreen in die vingers laat die vel en vleis doodgaan en swart word.]] [[Beeld:Plague bubo.jpg|duimnael|’n Bult aan die lies van iemand met builepes. Opgeswelde limfkliere (buile) kom dikwels in die nek, armholtes en lieste voor.]] Destydse verslae oor die pes verskil dikwels of is onnoukeurig. Die simptoom wat mees algemeen opgelet is, was die verskyning van buile in die lieste, nek en armholtes waaruit etter gevloei het en wat gebloei het as dit stukkend gemaak is.<ref name=Byrne2004pp21-9>{{harvnb|Byrne|2004|pp=21–29}}</ref> Volgens die Italiaanse skrywer en digter Boccaccio het die bulte aan die lieste en armholtes voorgekom. Sommige het so groot soos appels geword en ander so groot soos eiers. Van daar het dit in alle rigtings versprei. Dan het swart kolle aan die arms of bobene verskyn – sommige min en groot en ander baie en klein. Dié bulte en kolle "was ’n teken van die naderende dood".<ref>{{Cite journal|author=Giovanni Boccaccio|title=Decameron|year=1351|ref=harv|title-link=Decameron}}</ref> Die enigste mediese detail wat twyfelagtig is in Boccaccio se weergawe is dat die buile ’n "teken van die naderende dood" was: As die etter uit die buile kom, is herstel moontlik.{{sfn|Ziegler|1998|pages=18–19}} Hierdie simptome is gevolg deur akute koors en die opgooi van bloed. Die meeste slagoffers is twee tot sewe dae ná die aanvanklike infeksie dood. Sproetagtige kolle en ’n uitslag,<ref>D. Herlihy, ''The Black Death and the Transformation of the West'' (Harvard University Press: Cambridge, Massachusetts, 1997), p. 29.</ref> wat deur vlooibyte veroorsaak kon gewees het, is geïdentifiseer as nog ’n moontlike teken van die pes. Sommige verslae, soos dié van Lodewijk Heyligen, wie se meester, kardinaal Colonna, in 1348 aan die pes dood is, het ’n besondere vorm van die siekte genoem wat die longe aangetas en tot asemhalingsprobleme gelei het.<ref name=Byrne2004pp21-9/> Dit word met pneumoniese pes vereenselwig. == Sien ook == * [[Builepes in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Verdere leesstof== * {{Cite book|first=J. P.|last=Byrne|title=The Black Death|publisher=Londen: Greenwood Publishing Group|year= 2004|isbn=978-0-313-32492-5|url=https://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC|ref=harv}} * {{Cite book |title=The Black Death |last=Ziegler |first=Philip |year=1998|publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-027524-7 |ref=harv }} 1ste uitg., 1969. == Eksterne skakels == *[http://www.mieliestronk.com/medgesk3.html www.mieliestronk.com] {{Commons-kategorie inlyn|Black Death}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is gedeeltelik vertaal uit die [[:en:Black Death|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Middeleeue]] [[Kategorie:Aansteeklike siektes]] ohxy2jm6m3772byimjhu7ut10ynrfwm 0 17678 2893047 2881356 2026-04-12T09:41:24Z Kobus Breed 181104 /* Bedrywighede in die Kaapkolonie */ reference updated 2893047 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon | naam = Gideon Scheepers | beeld = Kmdt Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps.jpg | byskrif = Kmdt. Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps | gebore = 4 April 1878 | oorlede = {{SDEO|1878|4|4|1902|1|18}} | begraweplek_etiket = | begraweplek = Onbekend | geboorteplek = [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg]] | sterfteplek = [[Graaff-Reinet]] | begraweplek_koordinate = <!-- {{Koördinate|grade|minute|N of S|grade|minute|O of W|aansig=inlyn,titel}} --> | bynaam = | geboortenaam = Gideon Jacobus Scheepers | lojaliteit = {{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Boere]] | tak = Heliografie | diensjare = 1899–1902 | rang = Kommandant | diensnommer = | eenheid = Verkenningskommando | poste = | oorloë = [[Tweede Vryheidsoorlog]]<br />--[[Slag van Magersfontein]]<br />--[[Slag van Paardeberg]] | oorloë_etiket = | toekennings = | familie = | anderwerk = }} Kommandant '''Gideon Scheepers''' (*[[4 April]] [[1878]] – †[[18 Januarie]] [[1902]]) was ʼn Boere- militêre leier en [[Heliograaf|heliografis]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. == Vroeë lewe == Gideon Jacobus Scheepers is gebore op 4 April 1878 op die plaas Grootlaagte, Middelburg, Transvaal, in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] as die seun van Jacobus Johannes Scheepers en Sophia Charlotte (née Van der Merwe). President Kruger het gesê dat die jongmans moes aansluit omdat daar ‘n goeie toekoms vir hulle was en dié in die Staatsartillerie sou die geleentheid kry om nog verder te studeer en dit het gemaak dat Gideon aangesluit het, hy het gekies om opgelei te word in veldtelegrafie. Gideon het in die militêre diens van die ZAR getree toe hy ‘n weerbare burger van die land geword het op 16 jarige ouderdom in '''1894'''. Gideon het ook saam met al die ander artilleriste gewone skoolonderrig ontvang van die latere majoor Thomas Kroon. Hy het gesukkel met die Nederlandse grammatika maar het dit onder die knie gekry. Gideon was vier jaar later ('''1898''') reeds ‘n kundige in heliografie en word toe gevra om by die Vrystaatse Artillerie aan te sluit om sodoende die veldtelegrafie daar op die been te bring, Gideon was “geleen” met die verstandhouding dat hy na afloop van sy werk daar, weer by sy ou korps sal aansluit. Vir meer as ‘n jaar tot ongeveer September '''1899''' het Gideon opleiding gegee aan jong veldtelegrafiste van die Vrystaatse Artillerie in Bloemfontein en ‘n maand later (Oktober 1899) toe oorlog verklaar word, kon Gideon byna elke Vrystaatse kommando eenheid voorsien van jong heliografiste, al was hulle toe nog nie kundiges nie, maar reeds vertroud met morse kode en die gebruik van twee spieëltjies. Verskeie van hulle het veral in latere fases van die oorlog uitnemende diens verskaf. '''In Augustus 1899, ses weke voor die oorlogsverklaring, was''' '''Gideon Scheepers''' (nou reeds '''sersant''') besig met die oprigting van ‘n helio verbinding tussen Bloemfontein en Pretoria. Die idee daarvoor het uit Pretoria gekom. Gideon word in Augustus 1899 teruggeroep na Pretoria, maar president Steyn het aan Scheepers gesê om te wag. Dus het Gideon nie weer na Transvaal terug gegaan nie, maar het aangesluit onder generaal Piet '''Cronjé''' se kommando en was hy teenwoordig tydens die slag van Magersfontein. == Tweede Vryheidsoorlog == [[Beeld:Scheepers.jpg|links|duimnael|200px|Kmdt. Gideon Scheepers.]] Toe die Tweede Vryheidsoorlog uitbreek het Gideon Scheepers aangesluit onder generaal Piet '''Cronjé''' se kommando en Gideon was teenwoordig tydens die slag van Magersfontein. Toe Cronjé hom en 4 000 man op 27 Februarie 1900 (Amajubadag) laat vaskeer in die Modderrivier en oorgegee het aan die Engelse het Gideon Scheepers dit ontsnap en skryf daarna aan sy moeder: “Juist ‘n halfuur voordat de Engelsen het hoofdlager omsingelden, werd ik weggeroepen om ‘n kabel te leggen en soedoende ben ik uitgekomen. Ou Cronjé heeft zich zeer zwak gedragen en is nu (2 Maart) krygsgevangen genomen met byna 6 000 Boeren. Wy gevoelen ons allen erg kwaad, dat zóveel Boeren niet instaat waren om ‘n pad door te vechten en uit te komen, ‘n waarachtige schande!” (Cronjé was oud, het gemaksugtig, het eiewys geword en het toegelaat dat daar ‘n groot vrouelaer om sy kommando vorm. Cronjé se kommando het 3 918 mans bestaan, sonder die vrouens wat teenwoordig was, wat Scheepers moontlik op 6 000 geskat het.) Kaptein Danie Theron het in die nag van die 26ste Februarie 1900 deur die Engelse linies gekruip met ‘n voorstel van generaal De Wet dat Cronjé in samewerking met De Wet ‘n pad moes oopveg deur die Engelse, maar Cronjé se krygsraad het dit afgekeur en het die volgende dag oorgegee. Daarna het Scheepers by generaal De Wet vir ‘n tyd as gewone burger gedien het tot ongeveer Meimaand, toe Scheepers kaptein geword het van ‘n klein verkennerseenheid en saam met Danie Theron teenwoordig was toe die Engelse in Junie 1900 Prinsloo en sowat  7 000 Boere teen die Witberge vasgedruk het en gevange geneem het. Na hierdie gebeurtenis is Danie Theron met sy korps terug na Transvaal, maar '''Scheepers het nog in generaal De Wet se nabyheid gebly tot die einde van 1900, toe generaal Botha vir Scheepers aangestel het as kommandant met die opdrag om die Kaapkolonie in te gaan met ‘n klein kommando''' en daar die Engelse verbindingslinies te saboteur en Kaapse rebelle kry om by hom aan te sluit en soveel moontlik skade aan die Engelse aanrig as wat hy kon. Scheepers het ook nie op hom laat wag nie en het met slegs met ‘n '''twintigtal Transvaalse en Vrystaatse burgers''' op '''15 Desember 1900''' '''saam met generaal Hertzog''' al langs die Basuto grens afgetrek en die Oranjerivier oorgesteek naby Rouxville om sodoende om Middelburg in die Kaap te bereik en daarna die spoorlyn daar die eerste keer te breek. Dit was die eerste aanduiding wat die Engelse ontvang het dat daar ‘n Boere kommando binne Kaapland aanwesig was en dit het skok in die Engelse hoë bevel veroorsaak. Die spoorlyne moes toe daarna bewaak word, blokforte is gebou en ‘n aansienlike Engelse weermag moes die spoorlyne bewaak. '''Scheepers was die eerste Boereoffisier wat na Desember 1900 Kaapland binne gedring en heeltyd daar gebly het''' en die Engelse binne hulle eie gebied aangeval het. Sy kommando het gegroei tot 150 van die beste uitgesoekte manskappe en hy het die rang van kommandant beklee. Tydens die [[beleg van Kimberley]] skiet hy twee gevange swart mense dood omdat hulle na bewering spioene was.<ref>Shearing, supra, p. 16</ref> [[Christiaan de Wet|Generaal De Wet]] het hom as rapportryer gebruik. Later het De Wet hom bevorder tot kaptein en in bevel van sy eie verkennerskorps geplaas.<ref>Shearing, supra, p. 19.</ref> === Bedrywighede in die Kaapkolonie === '''Generaal Botha het vir Scheepers aangestel as kommandant met die opdrag om die Kaapkolonie in te gaan met ‘n klein kommando, Scheepers het ook nie op hom laat wag nie en het met slegs met ‘n twintigtal Transvaalse en Vrystaatse burgers op 15 Desember 1900 saam met generaal Hertzog al langs die Basuto grens afgetrek en die Oranjerivier oorgesteek naby Rouxville.''' Na Scheepers het ander Boere aanvoerders soos '''Kritzinger, Lötter, Lategan, Malan, Maritz en Smuts''' hulle verskyning in Noord Kaapland gemaak terwyl '''Dirk Hertzog en Brand''' ‘n tyd daar was maar weer na die Vrystaat terruggekeer het. Met die '''tweede verskyning van Kritzinger''' en ander kommandante soos Lötter, Fouché en Lategan, wat in oorleg met mekaar opgetree het, het Scheepers homself onder generaal Kritzinger geplaas.<ref name="preller1940">{{Cite book |last=Preller |first=Gustav Schoeman |title=Scheepers se Dagboek |date=1940 |publisher=Nasionale Pers Beperk |year=1940 |edition=2nd |location=Kaapstad, Bloemfontein, Port Elizabeth. |publication-date=1940 |trans-title=Scheepers Diary}}</ref> (In Desember 1900 het Scheepers onder aanvoering van kommandant Kritzinger die Kaapkolonie binnegegaan.<ref>Shearing, supra, p. 29.</ref> Binne 8 weke het hul paaie geskei.<ref>Shearing, supra, p. 55.</ref> Kritzinger was terug in die Vrystaat op 29 April 1901. Hy het weer op 16 Mei die Oranjerivier oorgesteek.<ref>Neville Gomm, ''Commandant P.H. Kritzinger in the Cape,''Military History Journal, vol. 1, No. 7</ref>) In Julie 1901 het Kritzinger aan Scheepers geskryf en sy spyt uitgespreek oor Scheepers se afbrand van wonings. Hy vertrou dat Scheepers dit sal staak. Kritzinger was gekant teen die afbrand van private wonings want dit het vyandskap tussen die Boere en “Engelsch gesinde Afrikanders” verwek.<ref>Shearing, supra, p. 109, nota 3.</ref> Generaal [[Wynand Malan]] het Scheepers ook gewaarsku dat die afbrand van huise nie hul saak bevorder nie.<ref>Shearing, supra, p. 67. Die outeurs maak staat op Oorlogsavonture van genl. Wynand Malan deur Pieterse, p. 239.</ref> Nadat hy Kaapse Rebelle gewerf het, is hy op 22-jarige leeftyd bevorder tot kommandant van ʼn 150-maneenheid, die Witkoppenkommando (na aanleiding van die wit band op hul hoede),<ref name="Travel">{{cite web |url=http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |title=Die Karoo se ewige kommandant |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=travelkaroo.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922005336/http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |archive-date=22 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> wat die Britse troepe die stryd in die [[Kaapkolonie]] moet aansê. Die klein kommando het veral sukses om Britse spoor- en telegraafverbindings in die Oos-Kaap te saboteer, terwyl hinderlae die Britse troepe verliese toedien. Hy het ook nie-blankes tereggestel wat hulle aan spioenasie vir die Engelse skuldig gemaak het. In hierdie skermutselinge word Scheepers se heldhaftigheid ten toon gestel. Dit lei daartoe dat Scheepers se teenwoordigheid in die Kaapkolonie meebring dat baie Kapenaars by die Boeremagte aansluit teen Brittanje. Gedurende 1901 is sy kommando hoofsaaklik in distrikte van [[Graaff-Reinet]], [[Cradock]], [[Murraysburg]] en [[Montagu]] bedrywig. Gedurende die eerste helfte van 1901 was Murraysburg ʼn veilige hawe vir die Boerekrygers omdat daar nie genoeg mense uit die dorp bereid was om te help met die beskerming van die dorp nie.<ref name="Heritage">{{cite web |url=http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |title=Murraysburg: rustigheid vir omgewingsbewustes en eko-bewakers |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Kaapstadse Erfenistrust |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422214351/http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |archive-date=22 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Op 27 Junie 1901 het Scheepers vir die burgemeester van Murraysburg gesê dat indien die Britte die dorp nie binne agt dae in garnisoen lê nie, hy alle openbare kantore sou afbrand. Die Britte het nie reageer op die dreigement nie en op 6 Julie is die openbare kantoor, poskantoor, hoofkonstabel se kantoor, die winkel van Herbert Sharwood en Rose-Innes se huis aan die brand gesteek.<ref name="Heritage" /> === Siekte === [[Beeld:Gideon Scheepers op Beaufort-Wes.jpg|duimnael|270px|regs|Scheepers en sr. Johnson in Beaufort-Wes hospitaal.]] Scheepers het reeds vroeg in September 1901 begin siek word. Begin '''Oktober 1901''' was Scheepers en sy kommando in die Langberge, suid van Ladismith en alhoewel hy so siek was dat hy nie kon perdry nie het hy nog steeds die bewegings van sy kommando bestuur.Op die '''4de Oktober 1901''' het hulle tot by die Witteberge gevorder maar die behoefte aan perdevoer het hulle genoodsaak om die suidwaartse bewegings te stop en noordwaarts in die rigting van Ladismith terug te keer, na die plase Buffelsfontein en Okkert se Kraal, waar die Engelse hulle in ‘n hinderlaag gelei en hulle tussen die berge vasgekeer het. Die hele dag was daar geveg en Scheepers het 10 manne verloor wat gewond of gevange geneem was. Op die '''6de Oktober 1901''' is hulle weg van Okkert se Kraal, suidwaarts in die rigting van Riversdal en moes die hele dag veg, maar het op die '''7de Oktober 1901''' aan die Anysberg ‘n ruskans gehad en ‘n dokter van Ladismith het op Scheepers se versoek na hulle uitgekom. Op die oggend van die '''9de Oktober 1901''' trek die nou baie siek Scheepers in die rigting van Prins Albert. Op die '''9de Oktober 1901''' in die omgewing van die Dwyka en Gamka was Scheepers die aand ingedra in ‘n boerewoning en om 04:00 die oggend van '''10 Oktober 1901''' het Scheepers probeer opstaan toe almal klaar opgesaal was en hy sê “Ik trachtte met al de kracht in myn vermogen om myzelven van het bed te krygen, doch te vergeefs.” Dus op die '''10de Oktober 1901''' uitgeput en gedaan, moes Scheepers homself oorgee, maar ten minste het luitenant Pypers en die kommando weggekom. Scheepers se kommando het hom op die plaas Kopjes Kraal, digby die huidige Prins Albertwegstasie, agtergelaat. Die Britte het hom daar op 10de Oktober gekry en onmiddellik ’n dokter ontbied. Dr. Mearns se diagnose was onheilspellende obstruksie van die ingewande en blindedermontsteking.<ref>Shearing, supra, p. 144.</ref> '''Op 8 November 1901 skryf Scheepers aan sy ma dat hy aan ingewandekoors ly'''.<ref>Shearing, supra, p. 144.</ref> Gedurende die 1930’s het sommige van Scheepers se vorige makkers aangevoer dat hy deur ’n verraaier vergiftig is.<ref>Sien Rodney Constantine, ''The poisoning of Gideon Scheepers,'' Kaapstad, Afrika-instituut, 1998.</ref> Die outeur Shearing spekuleer dat dit moontlik depressie of posttraumatiese stresversteuring kon gewees het.<ref>Shearing, supra, p. 146</ref> Aanvanklik word Scheepers gehuisves in ’n hospitaal op [[Matjiesfontein]] en na ‘n week op Matjesfontein word hy na Beaufort Wes vervoer en hy word streng bewaak in die hospitaaltent wat met wagte wat dag en nag met gevelde bajonette staan. Scheepers was in Beaufort Wes van die '''19de Oktober''' tot die '''14de November''' waar hy weer na Graaf Reinet vervoer word. By Matjesfontein moes hy nog na en van die trein gedra word en by die Naauwpoort aansluiting was hy heeltemal natgesweet en vol pyn sodat hulle hom van die trein na die hospitaal gedra het waar ook van die gewonde rebelle van kommandant Lötter gelê het. Binne enkele dae het dit met Scheepers beter gegaan en hy het minder pyn gehad sodat hy briewe kon skryf en besoekers ontvang. (sy dieet het net uit melk bestaan) Op die '''8ste Desember 1901''' word Scheepers van Naauwpoort vervoer en kom op die '''9de Desember 1901''' in Graaf Reinet aan en was sterk genoeg om met behulp van een man uit die trein en in die ambulanswa te stap. Omdat hy te swak was moes die verhoor uitgestel word van Maandag 16 Desember tot die Woensdag 18 Desember. Op Maandag 23 Desember kon hy weer agv die siekte nie na die hof toe gaan nie en dit was uitgestel tot Vrydag 27 Desember waar hy met ‘n koors van 103°F  (39,4°C) sy eie verdediging moes behartig. Die middag van Saterdag 28 Desember was die hofsaak voltooi en Scheepers was oortuig na Tennant se bullebakkery en waarneming van die hof se houding dat die hele spul slegs ‘n komediespel was met ‘n geknoeiery van die begin tot die einde en dat die uitspraak reeds teen hom gereed was. Gideon se aanklaers het Transvaal en Vrystaat afgebrand, hulle het in Transvaal dorpe verwoes en kerke met die grond gelyk gemaak maar vir sy afbrand van Engelse se regeringsgeboue was hy aangekla van “brandstigting” verder ook vir “moord”. In die Soutpansberg het die Engelse soldate 5 maande voor Scheepers se veroordeling vir eerwaarde '''Carl August Daniel Heese''' koelbloedig doodgeskiet aangesien hy afgekom het op Boere krygevangenis se lyke. (Hulle het kort tevore by hom verby gegaan het onder bewaking van Engelse soldate) Luitenant Peter Handcock en Kaptein “Breaker” Morant van die Bushveldt Carbineers, was aangekla vir Heese se moord maar albei was vrygespreek daarop, maar was skuldig bevind op ander aanklagte van moord en hulle twee was tereggestel in 1902. George Witton was ook tot doodstraf veroordeel maar dit word deur lord Kitchener verander tot lewenslange gevangenisstraf. Witton skryf later die boekie “Scapegoats of the Empire” In 1929 het George Witton, ‘n mede-offisier in die Bushveldt Carbineers aan James Thomas geskryf en verklaar dat Handcock kort hulle vryspraak op hulle moord op Heese, daardie moord op Heese erken het. Handcock die moordenaar en Morant dat hierdie moord deur die Boere gepleeg was. Die Duitse konsul in Pretoria het van die Engelse ‘n ondersoek geëis. Maar hier in die Graaf Reinet word die een na die ander Boer doodgeskiet. Op die 28ste Desember, twintig dae voordat Scheepers die uitspraak gehoor het, (Scheepers se doodsvonnis was deur lord Kitchener self dit gefiateer, “Fiat” is die Latyns vir goedkeur/bekragtig. Die militêre hof het '''Tomas (Tom) Auret''' aangestel om Scheepers sogenaamd te “verdedig”. Scheepers skryf: “Wy Afrikaners zullen onder de Engelsman nooit recht zien.” En later nadat hy sy vonnis verneem het: “Ik wist al myn dagen dat de Engelsman vals was geweest, en onschuldig bloed vergoot; doch ik had niet gedacht dat zy zó verregaande blind kunnen zyn, en de waarheid niet willen zien.” Generaal Kritzinger, sy meerde in rang word in dieselfde tronk aangehou maar Scheepers mag nie met hom praat nie. Kritzinger sou kon getuig dat Gideon ‘n Transvaler was en dat alles wat hy gedoen het vanaf hoër bevel gekom het en dat dit nie strafbaar was nie. Op '''17 Januarie 1902''' word Gideon gehaal en sy vonnis word voorgelees deur Kolonel Henniker wat gebewe het tydens die lees daarvan. Ook Botha wat by was het gesê “Kolonel Henniker het só gerittel en gebeef, dat ek gedag het hy het beswyk.” Aan die ander kant staan Scheepers sy vonnis en aanhoor sonder uiterlike teken van vrees, nie omdat hy ongevoelig was nie, want die teendeel is waar, soos sy hele dagboek bewys, omdat hy in sy onskuld geglo het. Toe die vonnis klaar is haal hy sy hoed af en met ‘n eerbiedige buiging vir die man wat die volgende aand sy lyk sou laat opgrawe en wegsteek, stap hy daarna kalm terug na die ambulanswa.Scheepers se uitdruklike versoek was dat die vonnis voltrek moes word deur lede van die “Guards” omdat hy nie geskiet wou word deur lede van die Kaapse Vrywilligerkorps nie. Gereelde troepe moes hom skiet en nie mense wat vir slegs 5 shillings per dag veg nie. Kolonel Henniker het hierdie versoek van Scheepers goedgekeur. Terug in sy sel het Tennant hom om verskoning kom vra vir die onbeskofte wyse waarop hy Scheepers aangespreek het. Tom Auret het hom kom groet en Scheepers het sy items aan hom oorhandig het, wat hy alles nagekom het met uitsondering die dagboek. Op '''18 Januarie 1902''' om 04:30 word aan Gideon meegedeel dat sy vonnis uitgestel was. Dit was sodat die offisiere wat besig was met ‘n polo wedstryd die geleentheid te gee om sy vonnis by te woon! Later dieselfde dag om 12:00 die middag word Gideon meegedeel dat hy om 15:00 doodgeskiet sou word. === Verhoor === [[Beeld:Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die Camdeboo Nasionale Park, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|270px|Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die [[Kamdeboo Nasionale Park]].]] [[Beeld:Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|230px|Die Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet.]] Scheepers het tereg gestaan op 16 aanklagtes: 7 van moord, 1 van poging tot moord, 1 aanklag dat hy gevangenes in ’n vuurlinie geplaas het, 1 van mishandeling van gevangenes, 3 aanklagtes dat hy mense ’n loesing (met ’n sambok) gegee het, 2 aanklagtes van saakbeskadiging (spoorlyn en trein) en 1 aanklag van brandstigting (wat 15 insidente ingesluit het). Die aanklaer het 52 getuies geroep.<ref>Louis Creswicke, South Africa and the Transvaal War, volume VII, Kenneth Maclennan,Manchester p. 146-8 ook op angloboerwar.com</ref> Scheepers het sy eie prokureur, Thomas Auret, aangestel om hom te verdedig.<ref>Shearing, supra, p. 150.</ref> ; Aanklag 1 Scheepers is aangekla dat hy Jacob Fillies en Kiedo vermoor het. Hierdie insident het plaasgevind op die plaas Secretariskraal in die Murraysburgdistrik. Die eerste getuie, Sharwood, ’n winkelier, het gesê dat hy Fillies en Kiedo uitgestuur het om te gaan verken. Toe hulle nie terugkeer nie, het hy ander mense uitgestuur en hulle het op Fillies en Kiedo se liggame afgekom. In Maart 1901 het Scheepers weer by Murraysburg aangedoen en hom toe vertel dat hy twee van sy (Sharwood) se verkenners by Secretariskraal doodgeskiet het. In kruisondervraging het hy gesê dat Kritzinger en Fouché ook in dieselfde omgewing was. Later het Scheepers aangevoer dat hy Sharwood gesê het dat hy net gehoor het dat twee van sy spioene doodgeskiet was.<ref>Johannes Meintjes,Sword in the Sand, Kaapstad, Tafelberg,1969,p. 173; Shearing, supra, p. 151; Dr. Gustav S. Preller, Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938, p. 92</ref> ; Aanklag 2 Scheepers is aangekla dat hy skuldig is aan die moord van konstabel Moyewka. Die insident het plaasgevind op 18 Januarie op die plaas Brakwater in die distrik van [[Willowmore]]. John David Momberg het getuig dat hy ’n vorige lid van Scheepers se kommando was. Hy het getuig dat Scheepers aan Moyewka gesê het dat hy ’n spioen was en doodgeskiet sou word. Moyewka het toe weggehardloop en hy is geskiet. Scheepers se weergawe was dat toe Moyewka meegedeel is dat hy vrygelaat gaan word, hy weggehardloop het en toe doodgeskiet is.<ref>Shearing, supra, p. 152; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 3 In hierdie aanklag is beweer dat Scheepers vir Christian Smit vermoor het. Die insident het op 17 Maart op die plaas Uitkomst in die [[Jansenville]]-distrik plaasgevind. John Momberg en Johannes Jacobus Marais het getuig dat toe hulle op die plaas aankom het Smit daar vasgebind gelê. Scheepers het opdrag gegee dat hy doodgeskiet moes word. Dit is gedoen. Dick Nylokoka het getuig dat hy Smit se lyk daar gevind het met drie skote deur sy kop. Scheepers het getuig dat hy niks van die insident weet nie.<ref>Meintjes, supra, 174; Shearing, supra, p. 153; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 4 Die aanklagte was dat Scheepers skuldig is aan die moord van James Madlaila. Die moord was gepleeg op die plaas Rooiklip, [[Steytlerville]] op 7 Augustus 1901. Edith Carey het getuig dat sy by die opstal was toe die ongewapende oorledene daar aangejaag kom op ’n perd. Scheepers se manskappe het hom gejaag. Die oorledene het afgespring en op die werf gehardloop. Die manskappe het hom toe in die heup geskiet. Hulle gaan toe na ’n koppie, kom tien minute later terug en skiet hom dood. Scheepers het getuig dat sy manskappe aan hom verslag gedoen het dat die oorledene in ’n geveg doodgeskiet was. Verder weet hy niks van die insident nie.<ref>Shearing, supra, 153; Meintjes, supra, p.174; Preller, supra, p. 93.</ref> ; Aanklag 5 Scheepers is onskuldig bevind op hierdie aanklag van moord. ; Aanklag 6 Scheepers is daarvan aangekla dat hy op 7 September 1901 te De Fontein, [[Worcester]], vir John Kennedy vermoor het. Die eerste getuie was Johannes David Kriel. Hy het getuig dat Scheepers se manskappe by die plaas opgedaag het met Kennedy as ’n gevangene. Hulle het hom vertel dat Kennedy by hul laer gekom het met ’n witvlag. Scheepers het later opgedaag en die huis binnegegaan. Daarna is Kennedy doodgeskiet. Die eienaar van die plaas, Burger, en ’n vorige lid van Scheepers se kommando, De Beer, het hierdie weergawe bevestig. Scheepers het aangevoer dat Kennedy deur ’n krygsraad skuldig bevind was van spioenasie omdat hy in siviele drag met ’n witvlag na hul laer gekom het.<ref>Shearing, supra, p. 155; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 7 Hierdie aanklagte het betrekking gehad op die moord van Zederas alias Jacobus Hermanus. Die voorval het by ’n winkel op 26 September plaasgevind. August Abrahams het getuig dat hy deur sy baas na die winkel gestuur is. Scheepers het hom en Zederas daarvan beskuldig dat hulle spioene was. Scheepers het hulle toe gedwing om lootjies te trek. Die verloorder, Zederas, is doodgeskiet en Abrahams is met ’n briefie na die Engelse gestuur. Daarin het Scheepers geskryf dat hy deur sy owerstes beveel is om alle naturelle spioene dood te skiet. Die Engelse moet daarom die skuld dra vir die bloedvergieting. Scheepers het nie hierdie weergawe betwis nie.<ref>Shearing, supra, pp. 155-6; Meintjes, supra, p. 174, Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 8 Scheepers is aangekla van poging tot moord omdat Scheepers en sy manskappe na bewering op 21 Mei 1900 naby die Marais Sylyn ’n treindrywer, Wassman, geskiet en gewond het. Henry Wassman het getuig dat klippe op die spoor gepak was en die trein het daarteen gebots. Skote is toe afgevuur en hy was gewond. Watson het getuig dat dit ’n passasierstrein was en dat daar ook vrouens en kinders op die trein was. Scheepers-hulle het sigare en perdeskoene verwyder. Scheepers het geen verskoning aangebied waarom Wassman geskiet moes word nie.<ref>Shearing, supra, p. 157; Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 95.</ref> ; Aanklag 9 Hierdie aanklagte het betrekking op ’n loesing wat Peter Huggert toegedien is op 12 April 1901. Dit het by Vredenburg, Graaff-Reinet, gebeur. Een van Scheepers se manskappe het hom daarvan beskuldig dat hy voorheen hul teenwoordigheid aan die Engelse rapporteer het. Sy baas, Gideon Smith, het getuig dat hy £10 aangebied vir Huggert se loslating, maar Scheepers dit ignoreer het. Hy is 8 houe met ’n sambok toegedien en het toe bewusteloos geword. Scheepers het getuig dat die loesing op versoek van Smith toegedien was.<ref>Shearing, supra, 158; Meintjes, supra, p. 175, Preller, supra, p. 95.</ref> '''Aanklag 10''' Die aanklagte was dat ene Swartbooi Goxo ’n loesing toegedien is by Spitskop. Nes die vorige geval het Scheepers aangevoer dat die loesing op Swartbooi se baas se versoek uitgevoer is. Scheepers was gebelg omdat die swartes "vanzelven" sy kommando se teenwoordigheid aan die Engelse verklap het.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96</ref> '''Aanklag 11''' Hierdie aanklag was vir die loesing wat Jan Aanhuizen toegedien is by Buffelsfontein. Aldus Scheepers is hy 15 houe gegee, in plaas van om doodgeskiet te word, al het hy in privaatklere verkenning gedoen.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96.</ref> '''Aanklagtes 12 en 13''' Hierdie twee aanklagtes behels die barbaarse behandeling van krygsgevangenes. Scheepers het hulle beskryf as Koloniale Hollandssprekende Afrikaners.<ref>Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 96.</ref> Hulle was lede van die Graaff-Reinet Guides. Pieter Booysen het getuig dat hulle gevang was in ’n geveg noord van Aberdeen.<ref>Maurice & Grant, ''History of the War in South Africa, 1899–1902, volume IV, p. 175''</ref> Hulle is toe geneem na Langfontein in die [[Kamdebooberge]]. Daarvandaan moes hulle voetslaan agter die kommando aan na die plaas Uitkomst en toe na Zeekoeigat, waar die kommando slaags geraak het met een van die Britse kolonnes.<ref>Shearing, p. 157</ref> Aanvanklik was die gevangenes veilig langs ’n rivier, maar hulle was toe blootgestel aan die Britse vuurlinie.<ref>Shearing, supra, p. 157-8</ref> Die gevangenes moes loop totdat hulle Uitkomst in die Jansenvilledistrik bereik het. Hulle is nie kos gegee nie, maar kon vir hulself kos soek op die plase waar hulle aangedoen het.<ref>Shearing, supra, p. 157-8</ref> Scheepers het nooit verduidelik waarom hy hierdie krygsgevangenes vir byna twee weke saamgesleep het nie.<ref>Sien Preller, supra, p. 96-7.</ref> '''Aanklag 14''' Hierdie aanklag het te doen met die skade aan die trein en is verbind aan aanklag 8. '''Aanklag 15''' Hierdie aanklag het te doen gehad met die vernietiging van die trein by die Maraissylyn.<ref>Shearing, supra, p. 158</ref> '''Aanklagtes 16 tot 30''' [[Lêer:Sharwood 001.jpg|duimnael|Een van die geboue wat Scheepers erken het hy afgebrand het.]] Meeste aanklagtes het brandstigting van woonhuise op plase en dorpe behels. Twee aanklagte het betrekking gehad op spoorwegeiendom. Tydens die verhoor het Scheepers erken dat hy verantwoordelik was vir die afbrand van meeste van die geboue maar dat sy luitenant verantwoordelik was vir die res. Hy het valslik getuig dat ’n krygsraad besluit het om Lord [[Kitchener]] te dreig dat, indien die afbrand van eiendom nie stopgesit word nie, voortgegaan sou word met die vernietiging van eiendom van mense wat nie vriendelik was teenoor die Republieke nie. Hy het valslik aangevoer dat hy in Maart 1900 ’n skriftelike opdrag, onderteken deur generaal De Wet en president Steyn, ontvang waarin hy aangesê is om dit te doen.<ref>Shearing, supra, p. 160; Preller, supra, p. 97.</ref> Die hofverrigtinge is afgehandel voor die einde van die jaar. Die oorkonde is toe na die “Judge Advocate General” gestuur vir sy beslissing en na Kitchener vir sy bevestiging. Op 17 Januarie 1902 is Scheepers meegedeel dat hy skuldig bevind is op alle aanklagte behalwe nommer 5 en dat hy ter dood veroordeel is.<ref>Meintjes, supra, p. 183.</ref> === [[Fusillering]] === Op '''18 Januarie 1902''' om 04:30 word aan Gideon meegedeel dat sy vonnis uitgestel was. Dit was sodat die offisiere wat besig was met ‘n polo wedstryd die geleentheid te gee om sy vonnis by te woon! Later dieselfde dag om 12:00 die middag word Gideon meegedeel dat hy om 15:00 doodgeskiet sou word. '''Wilfred H. Harrison''', lid van die Coldstream Guards: “Die oggend van die '''18de Januarie 1902''' het ons in gelid marsjeer na die plek oorkant die Sondagsrivier waar die graf reeds gegrawe was en waar daar reeds '''AGT''' ander Afrikaners doodgeskiet was. Elk kry ‘n ander opdrag, een word na Scheepers gestuur om sy hande te boei en saam met hom in die ambulans te ry. Toe Gideon uit die ambulans stap moes hy ‘n paar tree van die graf verby loop, na die plek waar die stoel vir hom neergesit was om op vasgebind te word en kyk vir ‘n oomblik in sy graf. Gideon het daarna sy geboeide hande teen sy hoed gedruk as laaste saluut en kalm op die stoel gaan sit. Verskeie het aan Gideon gevra vir sy hoed met onderskeidingsteken as aandenking maar Gideon het geweier omdat hy daarmee begrawe wou word. Sy arms en bene word vasgebind nieteenstaande sy versoek om nie vasgemaak te word nie. ‘n Sakdoek word ook om sy oë gebind. Volgens Harrison was daar TIEN soldate met senuwees van staal, waarvan vyf gewere met loskruitpatrone en vyf met skerppuntpatrone gelaai was sodat nie een kan sê hy het Gideon doodgeskiet nie. “Lê aan! Vuur! Gideon Scheepers val agteroor met verskeie koeëls deur sy hart. “Ons het hom op die grond uitgestrek en hy het onmiddelik van kleur verander. Die dokter het een van sy ooglede oopgemaak en verklaar dat hy dood was.'''Harrison''', lid van die ‘Coldstream Guards’ het as volg aan Scheepers se moeder geskryf: “Ek, wat sy teregstelling aanskou het, kan U die verseker hoe dapper hy gesterf het. Uit die rytuig het hy gestap na die stoel wat ek vir hom neergesit had, sonder ‘n word, en sonder uiterlike teken van vrees en so het hy gebly tot die daad verrig was. Ons het hom op dieselfde plek begrawe, en ek was een van die eerstes by hom, wat hom die laaste asem sien uitblaas het. Hy had tevore gesê dat hy heeltemal bereid was om te sterf.” Daar was geen begrafnisplegtigheid nie en ons het die vier hoeke van die kombers gevat waarop hy gelê het maar ons kon hom nie verder laat sak as wat die komberspunte gereik het nie. Laat hom val, se ons adjudant. En so het Scheepers in sy graf gedaal “ ‘n Sak ongebluste kalk word as eerste bedekking op sy lyk gegooi en daarna is die graf met grond gevul.” Die graf word gelyk gevee met die grond sodat niemand sy presiese ligging kon ontdek nie. “Onderwyl het die trommels van die ‘Coldstream Guards’ waarby ons teenwoordig was en ingelyf was, nie die ‘Dodemars uit Saul’ gespeel het nie maar die destyds populêre liedjie, ‘More work for the Undertaker’.” “Toe ons adjudant ons beveel om hom te laat val,” sê die een, “het dit my siek gemaak, ek was weke lank sy persoonlike versorger en ek het gevoel of ek my eie broer begrawe.” En hierdie getuie bevestig ook verder: “dat ‘n groot gedeelte van Graaf Reinet se inwoners teenwoordig was omdat hulle beveel was om die teregstelling by te woon as grusame waarskuwing wat met hulle sou gebeur as hulle rebelleer.” Keelan sê dat daar offisiere vanaf ander plekke in die omgewing gekom het om getuie te wees van die teregstelling. Daar het nooit enige onduidelikheid bestaan oor die presiese plek van die graf waarin Scheepers direk begrawe was na die teregstelling nie. '''Carel Oberholzer Botha''' was tot Februarie 1901 ‘n welvarende en vooruitstrewende boer naby Pearston, waar hy een van die mooiste plase in Kaapland besit het. Carel word op 5 Februarie deur '''generaal George Frederick Gorringe''' gevange geneem onder beskuldiging dat hy met Kritzinger en Scheepers saamsweer. Carel was teenwoordig tydens Scheepers se veroordeling en ‘n ywerige lid van die kommissie vir die herbegrafnis van Scheepers en die agt ander wat in Graaf Reinet as rebelle doodgeskiet was. Carel Oberholzer Botha se komitee het Gideon Scheepers se graf maklik en sonder enige moeite gevind nadat vrede gesluit was. Dieselfde graf was ook aan Gideon se ouers aangewys. Dit het toe geblyk dat die graf lank tevore oopgemaak en die lyk verwyder was omdat behalwe sy hoed en stukke van die stoel waarop hy gesit het, daar niks verder in die graf was nie. (een van die stoel se pote was deur Gustav Preller aan die Bloemfonteinse Oorlogsmuseum gegee.) Uit ‘n brief van lord Selborne blyk dit sonder enige twyfel die stoflike oorskot na die teregstelling weer opgegrawe was. Lord Selborne skryf: “For some reason which is not now known, the body of commandant Scheepers appears to have been exhumed after the execution, and taken away from the spot where the execution took place, to some other spot, which is not now known.” '''Carel O. Botha''' verseker dat kolonel A. Henniker (later brigadier Generaal) in Graaf Reinet in bevel was van die tweede batteljon ‘Coldstream Guards’. Henniker het die aand na die teregstelling ‘n vyftal soldate die lyk van Gideon laat opgrawe en het dit of in die rivierbedding of iewers anders laat begrawe, sodat familie of vriende na die oorlog dit nooit sou kry nie, omdat dit beweer was dat Gideon met dum-dum koeëls geskiet was. Tennant sou ook die volgende oggend die '''19de Januarie 1902'''  aan George Enslin gesê het: “The brutes won’t ever find his body.” Steward bevestig: “It was known that the Boers intended to disinter his body from the original grave in the veld, and rebury it in consecrated ground. They were forestalled by the British, who dug up the body the night after the execution and removed it to its final resting place in the bed of the Sundays River.” Hierdie verklaring word ook bevestig deur die enigste oorlewende lid van die vyftal ‘Coldstream Guards’ wat deur die Britse Oorlogsdepartement aan die lig gekom het. “Dit was ‘n verskriklike donker nag toe ons vyftal manne die lyk se opgrawing verrig het, terwyl ons besig was het daar ‘n verskriklike donderstorm opgesteek, bliksemstrale het herhaaldelik die aaklige toneel helder verlig. Nouliks was ons klaar met hierdie deel van ons taak toe die storm in al sy woede op ons losbars, Struikel, struikel oor die ongelyke veld het ons vyf met die lyk voortgesukkel, waarheen weet ek nie, maar uiteindelik het ons onder ‘n klompie doringbome sagte grond gevind en het so gou as ons kon, Scheepers weer begrawe en die grond gelyk getrap. Niemand moes die plek vind nie, Dit was die bevele.” (Huisgenoot 27 April 1928) Jare na die oorlog teen die tweede helfte van 1930, het daar in die bedding van die Sondagsrivier ‘n geraamte uitgespoel en mnr. Botha was daarvan oortuig dat dit dié van kommandant Scheepers was. In Graaf Reinet het C.O. Botha se kommitee ‘n £50 beloning aangebied vir enigeen wat nadere inligting kon verskaf oor die graf of die gebeente. Indiwidue wat die teregstelling bygewoon het kon slegs die oorspronklike graf aanwys. Scheepers verwerf martelaarstatus deur die Britse krygshof se optrede en hy word as een van die helde van die Boeremagte gereken. Sy teregstelling het groot verontwaardiging in Suid-Afrika en oorsee ontlok. Selfs in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] het die Huis van Verteenwoordigers en die Senaat besluite ondersteun dat hy volgens die [[Geneefse konvensies|Geneefse Konvensie]] behandel moet word, maar hierdie pogings was te laat om sy teregstelling te voorkom. Alhoewel Scheepers op sommige van die aanklagte skuld erken het, het hy deurgaans aangevoer dat hy die bevele van hoër offisiere uitgevoer het. Dit is ook bekend dat selfs Britse offisiere hulle aan dieselfde dade skuldig gemaak het. Dit word ook betwyfel of ’n Britse militêre hof kragtens die internasionale reg bevoeg was om, terwyl die oorlog nog aan die gang was, die doodvonnis uit te spreek oor ’n krygsgevangene wat nie ’n Britse onderdaan was nie. Gideon Scheepers was ’n gebore Transvaler. Scheepers se ouers het tot met hulle dood (Jacobus in 1934 en Sophia in 1956) na Gideon se oorskot gesoek. S.B. Spies skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel II'': “Hy is op die plek van teregstelling begrawe en volgens sommige berigte is daar ongebluste kalk oor sy stoflike oorskot gegooi. Dit wil egter voorkom of sy liggaam daardie selfde nag nog deur Britse troepe opgegrawe is uit vrees dat sy kommando dit sou probeer terugkry. Daarna is S. op ’n onbekende plek herbegrawe, moontlik in die bedding van die Sondagsrivier. In 1904 is ’n plaaslike kommissie in die lewe geroep om die stoflike oorskot van Boere wat gedurende die oorlog op Graaff-Reinet tereggestel is, op te spoor. Ondanks navrae gerig aan die Britse regering en die militêre owerheid, was dit onmoontlik om vas te stel waar Scheepers herbegrawe is. ’n Latere kommissie onder die voorsitterskap van J.A. Smith het ewe min sukses gehad. Die feit dat sy stoflike oorskot nooit gevind is nie, het gelei tot die algemene opvatting, wat tot jare na die oorlog geheers het, dat hy nog in die lewe was.”<ref>* {{af}} De Kock, W.J. (tot 1970) en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] (sedert 1971, hoofred.) . 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel II''. Kaapstad en Johannesburg: Tafelberg-Uitgewers.</ref> == Nalatenskap == * Straatname in verskeie dorpe in Suid-Afrika * Plaasname in die Karoo soos Scheeperskraal, Scheepersdrift en Scheepersrus<ref name="Travel" /> * Die toonsetting deur [[Hendrik Hofmeyr]] van die gedig ''Gebed om die gebeente''<ref>{{cite web |url=http://www.oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |title=Hendrik Hofmeyr se toonsetting van "Gebed om die gebeente" deur D.J. Opperman |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=LitNet |archive-date= 5 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105180735/http://oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |url-status=dead }}</ref> * Peter Klatzow se ''Suite vir Klavier From the Poets / Uit Ons Digkuns'' begin met ’n toonsetting van ''Gebed om die gebeente'' deur D.J. Opperman. Die [[Helgaard Steyn-prys]] is aan die komponis vir hierdie komposisie toegeken. * Regiment Gideon Scheepers van die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] * Die Gideon Scheepers-voetslaanpad in die [[Kamdeboo Nasionale Park]]<ref>{{cite web |url=http://www.karoopark.co.za/trails.html |title=Voetslaan in die Kamdeboo Nasionale Park |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Karoopark Gastehuis |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027061440/http://www.karoopark.co.za/trails.html |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> {{Raanhaling|regs|As ons gevra word waarom ʼn gedenksteen in 1978 opgerig moet word vir ʼn man wat in 1902 gesterf het is die antwoord eenvoudig. Die lewe en wese van hierdie man was van so ’n aard dat die geskiedenis hom in die heldesaal geplaas het en niks en niemand kan hom dit ontneem nie.|Eerste Minister [[John Vorster]]}} * Gedenksteen opgerig deur die Afrikaanse Kultuurgenootskap van [[Graaff-Reinet]] sowat 2&nbsp;km buite Graaff-Reinet op die pad na [[Murraysburg]] in die Kamdeboo Nasionale Park. Die gedenksteen bestaan uit drie rotse wat in die omgewing gevind is en wat ʼn vlekvrye staalnaald regop hou. Die grootste rots verteenwoordig die standvastigheid van die jong Afrikanervolk en die twee gekantelde rotse simboliseer die volk wat onderdruk is maar nie geval het nie. ’n Vierde rots bevat die bewoording: ''Ter nagedagtenis aan Komdt. Gideon Jacobus Scheepers. Die onvergeetlike boereheld. Gebore dist. Middelburg 4 April 1878. Gefusilleer op Graaff-Reinet 8 Jan 1902. Sy lewe was beminlik. Sy stryd dapper. Sy dood onverdiend. Sy graf onbekend. Opgerig deur bewonderaars oor heel S. Afrika. Onthul in 1978, honderd jaar na Gideon Scheepers se geboorte, deur mnr. John Vorster.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.graaffreinet.co.za/index.php?page_name=more&listing_id=250&attractions=Gideon+Scheepers+Memorial |title=Gideon Scheepers Gedenksteen |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Graaff-Reinet Toerisme }}</ref><ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=1396748 Scheepers, Gideon Jacobus (1878–1902) op eggsa.org]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 22 Augustus 2016</ref> === Boeke === * [[Johannes Meintjes|Meintjes, Johannes]]. 1969. Sand in the sword: the life and death of Gideon Scheepers. 242 p. * Shearing, Taffy & David. 1999. Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave. Privaat uitgegee. 240 p. * [[Gustav Preller|Dr. Gustav S Preller]], Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938. * Constantine, R.J. 1998. The poisoning of Gideon Scheepers: the Anglo-Boer War 1899–1902: a true incident from the guerrilla war in the Cape Colony. Africa Institute. 28 p. === Gedigte === * ''Gebed om die gebeente'' deur [[D.J. Opperman]]<ref name="nuwegeskiedenis">{{cite web |url=http://nuwegeskiedenis.co.za/boere-held-gideon-scheepers-herdenk/ |title=Boere-held Gideon Scheepers herdenk |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Nuwe Geskiedenis }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Gideon Scheepers'' deur [[H.J. Pieterse]] * ''Scheepers'' deur [[Elizabeth Molteno]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''The cry of South Africa'' deur [[Olive Schreiner]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Droom en doen'' deur [[C. Louis Leipoldt]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Gideon Scheepers'', ''Kommandant Gideon Scheepers'' en ''Kommandant Gideon Scheepers (2)'' deur [[Gert Strydom]]<ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |title=Gideon Scheepers |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |format=html |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204847/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |title=Kommandant Gideon Scheepers |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123121637/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |title=Kommandant Gideon Scheepers (2) |accessdate=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Woes |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204714/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |url-status=dead }}</ref> * ''Manibus Gideon Jacobus Scheepers'' deur [[Pieter Cornelis Boutens|P.C. Boutens]].<ref>{{cite web |url=http://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |title=Manibus Gideon Jacobus Scheepers |format=html |last=Boutens |first=P.C. |date=2005 |access-date=15 Junie 2012 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110326/https://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == * [[Die Langkloof en die Anglo-Boereoorlog 1901]] * [[Gideon Scheepers-gedenktekens]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Peter Joice (ed): The South African Family Encyclopaedia. Struik, 1989 * www.hvsgrt.org.za Hoër Volkskool-nuusbrief 2018 * www.graaffreinetmuseums.co.za/News08_02.doc. == Eksterne skakels == * [http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument Gideon Scheepers-monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014033931/http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument |date=14 Oktober 2012 }} * [http://www.sawar.co.za/scheepers.php Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305014526/http://www.sawar.co.za/scheepers.php |date= 5 Maart 2014 }} * [http://www.angloboerwar.com/books/37-davitt-boer-fight-for-freedom/869-davitt-chapter-xxxix-diary-of-the-warjanuary-to-march-1902 AngloBoerWar.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scheepers, Gideon}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militariste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse tereggestelde mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Kapteins]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1902]] 4hfahloto42tv8hbtod6rgbywxbb1mr 2893048 2893047 2026-04-12T09:44:26Z Kobus Breed 181104 /* Vroeë lewe */ text reference added 2893048 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon | naam = Gideon Scheepers | beeld = Kmdt Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps.jpg | byskrif = Kmdt. Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps | gebore = 4 April 1878 | oorlede = {{SDEO|1878|4|4|1902|1|18}} | begraweplek_etiket = | begraweplek = Onbekend | geboorteplek = [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg]] | sterfteplek = [[Graaff-Reinet]] | begraweplek_koordinate = <!-- {{Koördinate|grade|minute|N of S|grade|minute|O of W|aansig=inlyn,titel}} --> | bynaam = | geboortenaam = Gideon Jacobus Scheepers | lojaliteit = {{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Boere]] | tak = Heliografie | diensjare = 1899–1902 | rang = Kommandant | diensnommer = | eenheid = Verkenningskommando | poste = | oorloë = [[Tweede Vryheidsoorlog]]<br />--[[Slag van Magersfontein]]<br />--[[Slag van Paardeberg]] | oorloë_etiket = | toekennings = | familie = | anderwerk = }} Kommandant '''Gideon Scheepers''' (*[[4 April]] [[1878]] – †[[18 Januarie]] [[1902]]) was ʼn Boere- militêre leier en [[Heliograaf|heliografis]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. == Vroeë lewe == Gideon Jacobus Scheepers is gebore op 4 April 1878 op die plaas Grootlaagte, Middelburg, Transvaal, in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] as die seun van Jacobus Johannes Scheepers en Sophia Charlotte (née Van der Merwe).<ref name="preller1940" /> President Kruger het gesê dat die jongmans moes aansluit omdat daar ‘n goeie toekoms vir hulle was en dié in die Staatsartillerie sou die geleentheid kry om nog verder te studeer en dit het gemaak dat Gideon aangesluit het, hy het gekies om opgelei te word in veldtelegrafie. Gideon het in die militêre diens van die ZAR getree toe hy ‘n weerbare burger van die land geword het op 16 jarige ouderdom in '''1894'''. Gideon het ook saam met al die ander artilleriste gewone skoolonderrig ontvang van die latere majoor Thomas Kroon. Hy het gesukkel met die Nederlandse grammatika maar het dit onder die knie gekry. Gideon was vier jaar later ('''1898''') reeds ‘n kundige in heliografie en word toe gevra om by die Vrystaatse Artillerie aan te sluit om sodoende die veldtelegrafie daar op die been te bring, Gideon was “geleen” met die verstandhouding dat hy na afloop van sy werk daar, weer by sy ou korps sal aansluit. Vir meer as ‘n jaar tot ongeveer September '''1899''' het Gideon opleiding gegee aan jong veldtelegrafiste van die Vrystaatse Artillerie in Bloemfontein en ‘n maand later (Oktober 1899) toe oorlog verklaar word, kon Gideon byna elke Vrystaatse kommando eenheid voorsien van jong heliografiste, al was hulle toe nog nie kundiges nie, maar reeds vertroud met morse kode en die gebruik van twee spieëltjies. Verskeie van hulle het veral in latere fases van die oorlog uitnemende diens verskaf. '''In Augustus 1899, ses weke voor die oorlogsverklaring, was''' '''Gideon Scheepers''' (nou reeds '''sersant''') besig met die oprigting van ‘n helio verbinding tussen Bloemfontein en Pretoria. Die idee daarvoor het uit Pretoria gekom. Gideon word in Augustus 1899 teruggeroep na Pretoria, maar president Steyn het aan Scheepers gesê om te wag. Dus het Gideon nie weer na Transvaal terug gegaan nie, maar het aangesluit onder generaal Piet '''Cronjé''' se kommando en was hy teenwoordig tydens die slag van Magersfontein.<ref name="preller1940" /> == Tweede Vryheidsoorlog == [[Beeld:Scheepers.jpg|links|duimnael|200px|Kmdt. Gideon Scheepers.]] Toe die Tweede Vryheidsoorlog uitbreek het Gideon Scheepers aangesluit onder generaal Piet '''Cronjé''' se kommando en Gideon was teenwoordig tydens die slag van Magersfontein. Toe Cronjé hom en 4 000 man op 27 Februarie 1900 (Amajubadag) laat vaskeer in die Modderrivier en oorgegee het aan die Engelse het Gideon Scheepers dit ontsnap en skryf daarna aan sy moeder: “Juist ‘n halfuur voordat de Engelsen het hoofdlager omsingelden, werd ik weggeroepen om ‘n kabel te leggen en soedoende ben ik uitgekomen. Ou Cronjé heeft zich zeer zwak gedragen en is nu (2 Maart) krygsgevangen genomen met byna 6 000 Boeren. Wy gevoelen ons allen erg kwaad, dat zóveel Boeren niet instaat waren om ‘n pad door te vechten en uit te komen, ‘n waarachtige schande!” (Cronjé was oud, het gemaksugtig, het eiewys geword en het toegelaat dat daar ‘n groot vrouelaer om sy kommando vorm. Cronjé se kommando het 3 918 mans bestaan, sonder die vrouens wat teenwoordig was, wat Scheepers moontlik op 6 000 geskat het.) Kaptein Danie Theron het in die nag van die 26ste Februarie 1900 deur die Engelse linies gekruip met ‘n voorstel van generaal De Wet dat Cronjé in samewerking met De Wet ‘n pad moes oopveg deur die Engelse, maar Cronjé se krygsraad het dit afgekeur en het die volgende dag oorgegee. Daarna het Scheepers by generaal De Wet vir ‘n tyd as gewone burger gedien het tot ongeveer Meimaand, toe Scheepers kaptein geword het van ‘n klein verkennerseenheid en saam met Danie Theron teenwoordig was toe die Engelse in Junie 1900 Prinsloo en sowat  7 000 Boere teen die Witberge vasgedruk het en gevange geneem het. Na hierdie gebeurtenis is Danie Theron met sy korps terug na Transvaal, maar '''Scheepers het nog in generaal De Wet se nabyheid gebly tot die einde van 1900, toe generaal Botha vir Scheepers aangestel het as kommandant met die opdrag om die Kaapkolonie in te gaan met ‘n klein kommando''' en daar die Engelse verbindingslinies te saboteur en Kaapse rebelle kry om by hom aan te sluit en soveel moontlik skade aan die Engelse aanrig as wat hy kon. Scheepers het ook nie op hom laat wag nie en het met slegs met ‘n '''twintigtal Transvaalse en Vrystaatse burgers''' op '''15 Desember 1900''' '''saam met generaal Hertzog''' al langs die Basuto grens afgetrek en die Oranjerivier oorgesteek naby Rouxville om sodoende om Middelburg in die Kaap te bereik en daarna die spoorlyn daar die eerste keer te breek. Dit was die eerste aanduiding wat die Engelse ontvang het dat daar ‘n Boere kommando binne Kaapland aanwesig was en dit het skok in die Engelse hoë bevel veroorsaak. Die spoorlyne moes toe daarna bewaak word, blokforte is gebou en ‘n aansienlike Engelse weermag moes die spoorlyne bewaak. '''Scheepers was die eerste Boereoffisier wat na Desember 1900 Kaapland binne gedring en heeltyd daar gebly het''' en die Engelse binne hulle eie gebied aangeval het. Sy kommando het gegroei tot 150 van die beste uitgesoekte manskappe en hy het die rang van kommandant beklee. Tydens die [[beleg van Kimberley]] skiet hy twee gevange swart mense dood omdat hulle na bewering spioene was.<ref>Shearing, supra, p. 16</ref> [[Christiaan de Wet|Generaal De Wet]] het hom as rapportryer gebruik. Later het De Wet hom bevorder tot kaptein en in bevel van sy eie verkennerskorps geplaas.<ref>Shearing, supra, p. 19.</ref> === Bedrywighede in die Kaapkolonie === '''Generaal Botha het vir Scheepers aangestel as kommandant met die opdrag om die Kaapkolonie in te gaan met ‘n klein kommando, Scheepers het ook nie op hom laat wag nie en het met slegs met ‘n twintigtal Transvaalse en Vrystaatse burgers op 15 Desember 1900 saam met generaal Hertzog al langs die Basuto grens afgetrek en die Oranjerivier oorgesteek naby Rouxville.''' Na Scheepers het ander Boere aanvoerders soos '''Kritzinger, Lötter, Lategan, Malan, Maritz en Smuts''' hulle verskyning in Noord Kaapland gemaak terwyl '''Dirk Hertzog en Brand''' ‘n tyd daar was maar weer na die Vrystaat terruggekeer het. Met die '''tweede verskyning van Kritzinger''' en ander kommandante soos Lötter, Fouché en Lategan, wat in oorleg met mekaar opgetree het, het Scheepers homself onder generaal Kritzinger geplaas.<ref name="preller1940">{{Cite book |last=Preller |first=Gustav Schoeman |title=Scheepers se Dagboek |date=1940 |publisher=Nasionale Pers Beperk |year=1940 |edition=2nd |location=Kaapstad, Bloemfontein, Port Elizabeth. |publication-date=1940 |trans-title=Scheepers Diary}}</ref> (In Desember 1900 het Scheepers onder aanvoering van kommandant Kritzinger die Kaapkolonie binnegegaan.<ref>Shearing, supra, p. 29.</ref> Binne 8 weke het hul paaie geskei.<ref>Shearing, supra, p. 55.</ref> Kritzinger was terug in die Vrystaat op 29 April 1901. Hy het weer op 16 Mei die Oranjerivier oorgesteek.<ref>Neville Gomm, ''Commandant P.H. Kritzinger in the Cape,''Military History Journal, vol. 1, No. 7</ref>) In Julie 1901 het Kritzinger aan Scheepers geskryf en sy spyt uitgespreek oor Scheepers se afbrand van wonings. Hy vertrou dat Scheepers dit sal staak. Kritzinger was gekant teen die afbrand van private wonings want dit het vyandskap tussen die Boere en “Engelsch gesinde Afrikanders” verwek.<ref>Shearing, supra, p. 109, nota 3.</ref> Generaal [[Wynand Malan]] het Scheepers ook gewaarsku dat die afbrand van huise nie hul saak bevorder nie.<ref>Shearing, supra, p. 67. Die outeurs maak staat op Oorlogsavonture van genl. Wynand Malan deur Pieterse, p. 239.</ref> Nadat hy Kaapse Rebelle gewerf het, is hy op 22-jarige leeftyd bevorder tot kommandant van ʼn 150-maneenheid, die Witkoppenkommando (na aanleiding van die wit band op hul hoede),<ref name="Travel">{{cite web |url=http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |title=Die Karoo se ewige kommandant |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=travelkaroo.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922005336/http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |archive-date=22 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> wat die Britse troepe die stryd in die [[Kaapkolonie]] moet aansê. Die klein kommando het veral sukses om Britse spoor- en telegraafverbindings in die Oos-Kaap te saboteer, terwyl hinderlae die Britse troepe verliese toedien. Hy het ook nie-blankes tereggestel wat hulle aan spioenasie vir die Engelse skuldig gemaak het. In hierdie skermutselinge word Scheepers se heldhaftigheid ten toon gestel. Dit lei daartoe dat Scheepers se teenwoordigheid in die Kaapkolonie meebring dat baie Kapenaars by die Boeremagte aansluit teen Brittanje. Gedurende 1901 is sy kommando hoofsaaklik in distrikte van [[Graaff-Reinet]], [[Cradock]], [[Murraysburg]] en [[Montagu]] bedrywig. Gedurende die eerste helfte van 1901 was Murraysburg ʼn veilige hawe vir die Boerekrygers omdat daar nie genoeg mense uit die dorp bereid was om te help met die beskerming van die dorp nie.<ref name="Heritage">{{cite web |url=http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |title=Murraysburg: rustigheid vir omgewingsbewustes en eko-bewakers |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Kaapstadse Erfenistrust |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422214351/http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |archive-date=22 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Op 27 Junie 1901 het Scheepers vir die burgemeester van Murraysburg gesê dat indien die Britte die dorp nie binne agt dae in garnisoen lê nie, hy alle openbare kantore sou afbrand. Die Britte het nie reageer op die dreigement nie en op 6 Julie is die openbare kantoor, poskantoor, hoofkonstabel se kantoor, die winkel van Herbert Sharwood en Rose-Innes se huis aan die brand gesteek.<ref name="Heritage" /> === Siekte === [[Beeld:Gideon Scheepers op Beaufort-Wes.jpg|duimnael|270px|regs|Scheepers en sr. Johnson in Beaufort-Wes hospitaal.]] Scheepers het reeds vroeg in September 1901 begin siek word. Begin '''Oktober 1901''' was Scheepers en sy kommando in die Langberge, suid van Ladismith en alhoewel hy so siek was dat hy nie kon perdry nie het hy nog steeds die bewegings van sy kommando bestuur.Op die '''4de Oktober 1901''' het hulle tot by die Witteberge gevorder maar die behoefte aan perdevoer het hulle genoodsaak om die suidwaartse bewegings te stop en noordwaarts in die rigting van Ladismith terug te keer, na die plase Buffelsfontein en Okkert se Kraal, waar die Engelse hulle in ‘n hinderlaag gelei en hulle tussen die berge vasgekeer het. Die hele dag was daar geveg en Scheepers het 10 manne verloor wat gewond of gevange geneem was. Op die '''6de Oktober 1901''' is hulle weg van Okkert se Kraal, suidwaarts in die rigting van Riversdal en moes die hele dag veg, maar het op die '''7de Oktober 1901''' aan die Anysberg ‘n ruskans gehad en ‘n dokter van Ladismith het op Scheepers se versoek na hulle uitgekom. Op die oggend van die '''9de Oktober 1901''' trek die nou baie siek Scheepers in die rigting van Prins Albert. Op die '''9de Oktober 1901''' in die omgewing van die Dwyka en Gamka was Scheepers die aand ingedra in ‘n boerewoning en om 04:00 die oggend van '''10 Oktober 1901''' het Scheepers probeer opstaan toe almal klaar opgesaal was en hy sê “Ik trachtte met al de kracht in myn vermogen om myzelven van het bed te krygen, doch te vergeefs.” Dus op die '''10de Oktober 1901''' uitgeput en gedaan, moes Scheepers homself oorgee, maar ten minste het luitenant Pypers en die kommando weggekom. Scheepers se kommando het hom op die plaas Kopjes Kraal, digby die huidige Prins Albertwegstasie, agtergelaat. Die Britte het hom daar op 10de Oktober gekry en onmiddellik ’n dokter ontbied. Dr. Mearns se diagnose was onheilspellende obstruksie van die ingewande en blindedermontsteking.<ref>Shearing, supra, p. 144.</ref> '''Op 8 November 1901 skryf Scheepers aan sy ma dat hy aan ingewandekoors ly'''.<ref>Shearing, supra, p. 144.</ref> Gedurende die 1930’s het sommige van Scheepers se vorige makkers aangevoer dat hy deur ’n verraaier vergiftig is.<ref>Sien Rodney Constantine, ''The poisoning of Gideon Scheepers,'' Kaapstad, Afrika-instituut, 1998.</ref> Die outeur Shearing spekuleer dat dit moontlik depressie of posttraumatiese stresversteuring kon gewees het.<ref>Shearing, supra, p. 146</ref> Aanvanklik word Scheepers gehuisves in ’n hospitaal op [[Matjiesfontein]] en na ‘n week op Matjesfontein word hy na Beaufort Wes vervoer en hy word streng bewaak in die hospitaaltent wat met wagte wat dag en nag met gevelde bajonette staan. Scheepers was in Beaufort Wes van die '''19de Oktober''' tot die '''14de November''' waar hy weer na Graaf Reinet vervoer word. By Matjesfontein moes hy nog na en van die trein gedra word en by die Naauwpoort aansluiting was hy heeltemal natgesweet en vol pyn sodat hulle hom van die trein na die hospitaal gedra het waar ook van die gewonde rebelle van kommandant Lötter gelê het. Binne enkele dae het dit met Scheepers beter gegaan en hy het minder pyn gehad sodat hy briewe kon skryf en besoekers ontvang. (sy dieet het net uit melk bestaan) Op die '''8ste Desember 1901''' word Scheepers van Naauwpoort vervoer en kom op die '''9de Desember 1901''' in Graaf Reinet aan en was sterk genoeg om met behulp van een man uit die trein en in die ambulanswa te stap. Omdat hy te swak was moes die verhoor uitgestel word van Maandag 16 Desember tot die Woensdag 18 Desember. Op Maandag 23 Desember kon hy weer agv die siekte nie na die hof toe gaan nie en dit was uitgestel tot Vrydag 27 Desember waar hy met ‘n koors van 103°F  (39,4°C) sy eie verdediging moes behartig. Die middag van Saterdag 28 Desember was die hofsaak voltooi en Scheepers was oortuig na Tennant se bullebakkery en waarneming van die hof se houding dat die hele spul slegs ‘n komediespel was met ‘n geknoeiery van die begin tot die einde en dat die uitspraak reeds teen hom gereed was. Gideon se aanklaers het Transvaal en Vrystaat afgebrand, hulle het in Transvaal dorpe verwoes en kerke met die grond gelyk gemaak maar vir sy afbrand van Engelse se regeringsgeboue was hy aangekla van “brandstigting” verder ook vir “moord”. In die Soutpansberg het die Engelse soldate 5 maande voor Scheepers se veroordeling vir eerwaarde '''Carl August Daniel Heese''' koelbloedig doodgeskiet aangesien hy afgekom het op Boere krygevangenis se lyke. (Hulle het kort tevore by hom verby gegaan het onder bewaking van Engelse soldate) Luitenant Peter Handcock en Kaptein “Breaker” Morant van die Bushveldt Carbineers, was aangekla vir Heese se moord maar albei was vrygespreek daarop, maar was skuldig bevind op ander aanklagte van moord en hulle twee was tereggestel in 1902. George Witton was ook tot doodstraf veroordeel maar dit word deur lord Kitchener verander tot lewenslange gevangenisstraf. Witton skryf later die boekie “Scapegoats of the Empire” In 1929 het George Witton, ‘n mede-offisier in die Bushveldt Carbineers aan James Thomas geskryf en verklaar dat Handcock kort hulle vryspraak op hulle moord op Heese, daardie moord op Heese erken het. Handcock die moordenaar en Morant dat hierdie moord deur die Boere gepleeg was. Die Duitse konsul in Pretoria het van die Engelse ‘n ondersoek geëis. Maar hier in die Graaf Reinet word die een na die ander Boer doodgeskiet. Op die 28ste Desember, twintig dae voordat Scheepers die uitspraak gehoor het, (Scheepers se doodsvonnis was deur lord Kitchener self dit gefiateer, “Fiat” is die Latyns vir goedkeur/bekragtig. Die militêre hof het '''Tomas (Tom) Auret''' aangestel om Scheepers sogenaamd te “verdedig”. Scheepers skryf: “Wy Afrikaners zullen onder de Engelsman nooit recht zien.” En later nadat hy sy vonnis verneem het: “Ik wist al myn dagen dat de Engelsman vals was geweest, en onschuldig bloed vergoot; doch ik had niet gedacht dat zy zó verregaande blind kunnen zyn, en de waarheid niet willen zien.” Generaal Kritzinger, sy meerde in rang word in dieselfde tronk aangehou maar Scheepers mag nie met hom praat nie. Kritzinger sou kon getuig dat Gideon ‘n Transvaler was en dat alles wat hy gedoen het vanaf hoër bevel gekom het en dat dit nie strafbaar was nie. Op '''17 Januarie 1902''' word Gideon gehaal en sy vonnis word voorgelees deur Kolonel Henniker wat gebewe het tydens die lees daarvan. Ook Botha wat by was het gesê “Kolonel Henniker het só gerittel en gebeef, dat ek gedag het hy het beswyk.” Aan die ander kant staan Scheepers sy vonnis en aanhoor sonder uiterlike teken van vrees, nie omdat hy ongevoelig was nie, want die teendeel is waar, soos sy hele dagboek bewys, omdat hy in sy onskuld geglo het. Toe die vonnis klaar is haal hy sy hoed af en met ‘n eerbiedige buiging vir die man wat die volgende aand sy lyk sou laat opgrawe en wegsteek, stap hy daarna kalm terug na die ambulanswa.Scheepers se uitdruklike versoek was dat die vonnis voltrek moes word deur lede van die “Guards” omdat hy nie geskiet wou word deur lede van die Kaapse Vrywilligerkorps nie. Gereelde troepe moes hom skiet en nie mense wat vir slegs 5 shillings per dag veg nie. Kolonel Henniker het hierdie versoek van Scheepers goedgekeur. Terug in sy sel het Tennant hom om verskoning kom vra vir die onbeskofte wyse waarop hy Scheepers aangespreek het. Tom Auret het hom kom groet en Scheepers het sy items aan hom oorhandig het, wat hy alles nagekom het met uitsondering die dagboek. Op '''18 Januarie 1902''' om 04:30 word aan Gideon meegedeel dat sy vonnis uitgestel was. Dit was sodat die offisiere wat besig was met ‘n polo wedstryd die geleentheid te gee om sy vonnis by te woon! Later dieselfde dag om 12:00 die middag word Gideon meegedeel dat hy om 15:00 doodgeskiet sou word. === Verhoor === [[Beeld:Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die Camdeboo Nasionale Park, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|270px|Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die [[Kamdeboo Nasionale Park]].]] [[Beeld:Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|230px|Die Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet.]] Scheepers het tereg gestaan op 16 aanklagtes: 7 van moord, 1 van poging tot moord, 1 aanklag dat hy gevangenes in ’n vuurlinie geplaas het, 1 van mishandeling van gevangenes, 3 aanklagtes dat hy mense ’n loesing (met ’n sambok) gegee het, 2 aanklagtes van saakbeskadiging (spoorlyn en trein) en 1 aanklag van brandstigting (wat 15 insidente ingesluit het). Die aanklaer het 52 getuies geroep.<ref>Louis Creswicke, South Africa and the Transvaal War, volume VII, Kenneth Maclennan,Manchester p. 146-8 ook op angloboerwar.com</ref> Scheepers het sy eie prokureur, Thomas Auret, aangestel om hom te verdedig.<ref>Shearing, supra, p. 150.</ref> ; Aanklag 1 Scheepers is aangekla dat hy Jacob Fillies en Kiedo vermoor het. Hierdie insident het plaasgevind op die plaas Secretariskraal in die Murraysburgdistrik. Die eerste getuie, Sharwood, ’n winkelier, het gesê dat hy Fillies en Kiedo uitgestuur het om te gaan verken. Toe hulle nie terugkeer nie, het hy ander mense uitgestuur en hulle het op Fillies en Kiedo se liggame afgekom. In Maart 1901 het Scheepers weer by Murraysburg aangedoen en hom toe vertel dat hy twee van sy (Sharwood) se verkenners by Secretariskraal doodgeskiet het. In kruisondervraging het hy gesê dat Kritzinger en Fouché ook in dieselfde omgewing was. Later het Scheepers aangevoer dat hy Sharwood gesê het dat hy net gehoor het dat twee van sy spioene doodgeskiet was.<ref>Johannes Meintjes,Sword in the Sand, Kaapstad, Tafelberg,1969,p. 173; Shearing, supra, p. 151; Dr. Gustav S. Preller, Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938, p. 92</ref> ; Aanklag 2 Scheepers is aangekla dat hy skuldig is aan die moord van konstabel Moyewka. Die insident het plaasgevind op 18 Januarie op die plaas Brakwater in die distrik van [[Willowmore]]. John David Momberg het getuig dat hy ’n vorige lid van Scheepers se kommando was. Hy het getuig dat Scheepers aan Moyewka gesê het dat hy ’n spioen was en doodgeskiet sou word. Moyewka het toe weggehardloop en hy is geskiet. Scheepers se weergawe was dat toe Moyewka meegedeel is dat hy vrygelaat gaan word, hy weggehardloop het en toe doodgeskiet is.<ref>Shearing, supra, p. 152; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 3 In hierdie aanklag is beweer dat Scheepers vir Christian Smit vermoor het. Die insident het op 17 Maart op die plaas Uitkomst in die [[Jansenville]]-distrik plaasgevind. John Momberg en Johannes Jacobus Marais het getuig dat toe hulle op die plaas aankom het Smit daar vasgebind gelê. Scheepers het opdrag gegee dat hy doodgeskiet moes word. Dit is gedoen. Dick Nylokoka het getuig dat hy Smit se lyk daar gevind het met drie skote deur sy kop. Scheepers het getuig dat hy niks van die insident weet nie.<ref>Meintjes, supra, 174; Shearing, supra, p. 153; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 4 Die aanklagte was dat Scheepers skuldig is aan die moord van James Madlaila. Die moord was gepleeg op die plaas Rooiklip, [[Steytlerville]] op 7 Augustus 1901. Edith Carey het getuig dat sy by die opstal was toe die ongewapende oorledene daar aangejaag kom op ’n perd. Scheepers se manskappe het hom gejaag. Die oorledene het afgespring en op die werf gehardloop. Die manskappe het hom toe in die heup geskiet. Hulle gaan toe na ’n koppie, kom tien minute later terug en skiet hom dood. Scheepers het getuig dat sy manskappe aan hom verslag gedoen het dat die oorledene in ’n geveg doodgeskiet was. Verder weet hy niks van die insident nie.<ref>Shearing, supra, 153; Meintjes, supra, p.174; Preller, supra, p. 93.</ref> ; Aanklag 5 Scheepers is onskuldig bevind op hierdie aanklag van moord. ; Aanklag 6 Scheepers is daarvan aangekla dat hy op 7 September 1901 te De Fontein, [[Worcester]], vir John Kennedy vermoor het. Die eerste getuie was Johannes David Kriel. Hy het getuig dat Scheepers se manskappe by die plaas opgedaag het met Kennedy as ’n gevangene. Hulle het hom vertel dat Kennedy by hul laer gekom het met ’n witvlag. Scheepers het later opgedaag en die huis binnegegaan. Daarna is Kennedy doodgeskiet. Die eienaar van die plaas, Burger, en ’n vorige lid van Scheepers se kommando, De Beer, het hierdie weergawe bevestig. Scheepers het aangevoer dat Kennedy deur ’n krygsraad skuldig bevind was van spioenasie omdat hy in siviele drag met ’n witvlag na hul laer gekom het.<ref>Shearing, supra, p. 155; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 7 Hierdie aanklagte het betrekking gehad op die moord van Zederas alias Jacobus Hermanus. Die voorval het by ’n winkel op 26 September plaasgevind. August Abrahams het getuig dat hy deur sy baas na die winkel gestuur is. Scheepers het hom en Zederas daarvan beskuldig dat hulle spioene was. Scheepers het hulle toe gedwing om lootjies te trek. Die verloorder, Zederas, is doodgeskiet en Abrahams is met ’n briefie na die Engelse gestuur. Daarin het Scheepers geskryf dat hy deur sy owerstes beveel is om alle naturelle spioene dood te skiet. Die Engelse moet daarom die skuld dra vir die bloedvergieting. Scheepers het nie hierdie weergawe betwis nie.<ref>Shearing, supra, pp. 155-6; Meintjes, supra, p. 174, Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 8 Scheepers is aangekla van poging tot moord omdat Scheepers en sy manskappe na bewering op 21 Mei 1900 naby die Marais Sylyn ’n treindrywer, Wassman, geskiet en gewond het. Henry Wassman het getuig dat klippe op die spoor gepak was en die trein het daarteen gebots. Skote is toe afgevuur en hy was gewond. Watson het getuig dat dit ’n passasierstrein was en dat daar ook vrouens en kinders op die trein was. Scheepers-hulle het sigare en perdeskoene verwyder. Scheepers het geen verskoning aangebied waarom Wassman geskiet moes word nie.<ref>Shearing, supra, p. 157; Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 95.</ref> ; Aanklag 9 Hierdie aanklagte het betrekking op ’n loesing wat Peter Huggert toegedien is op 12 April 1901. Dit het by Vredenburg, Graaff-Reinet, gebeur. Een van Scheepers se manskappe het hom daarvan beskuldig dat hy voorheen hul teenwoordigheid aan die Engelse rapporteer het. Sy baas, Gideon Smith, het getuig dat hy £10 aangebied vir Huggert se loslating, maar Scheepers dit ignoreer het. Hy is 8 houe met ’n sambok toegedien en het toe bewusteloos geword. Scheepers het getuig dat die loesing op versoek van Smith toegedien was.<ref>Shearing, supra, 158; Meintjes, supra, p. 175, Preller, supra, p. 95.</ref> '''Aanklag 10''' Die aanklagte was dat ene Swartbooi Goxo ’n loesing toegedien is by Spitskop. Nes die vorige geval het Scheepers aangevoer dat die loesing op Swartbooi se baas se versoek uitgevoer is. Scheepers was gebelg omdat die swartes "vanzelven" sy kommando se teenwoordigheid aan die Engelse verklap het.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96</ref> '''Aanklag 11''' Hierdie aanklag was vir die loesing wat Jan Aanhuizen toegedien is by Buffelsfontein. Aldus Scheepers is hy 15 houe gegee, in plaas van om doodgeskiet te word, al het hy in privaatklere verkenning gedoen.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96.</ref> '''Aanklagtes 12 en 13''' Hierdie twee aanklagtes behels die barbaarse behandeling van krygsgevangenes. Scheepers het hulle beskryf as Koloniale Hollandssprekende Afrikaners.<ref>Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 96.</ref> Hulle was lede van die Graaff-Reinet Guides. Pieter Booysen het getuig dat hulle gevang was in ’n geveg noord van Aberdeen.<ref>Maurice & Grant, ''History of the War in South Africa, 1899–1902, volume IV, p. 175''</ref> Hulle is toe geneem na Langfontein in die [[Kamdebooberge]]. Daarvandaan moes hulle voetslaan agter die kommando aan na die plaas Uitkomst en toe na Zeekoeigat, waar die kommando slaags geraak het met een van die Britse kolonnes.<ref>Shearing, p. 157</ref> Aanvanklik was die gevangenes veilig langs ’n rivier, maar hulle was toe blootgestel aan die Britse vuurlinie.<ref>Shearing, supra, p. 157-8</ref> Die gevangenes moes loop totdat hulle Uitkomst in die Jansenvilledistrik bereik het. Hulle is nie kos gegee nie, maar kon vir hulself kos soek op die plase waar hulle aangedoen het.<ref>Shearing, supra, p. 157-8</ref> Scheepers het nooit verduidelik waarom hy hierdie krygsgevangenes vir byna twee weke saamgesleep het nie.<ref>Sien Preller, supra, p. 96-7.</ref> '''Aanklag 14''' Hierdie aanklag het te doen met die skade aan die trein en is verbind aan aanklag 8. '''Aanklag 15''' Hierdie aanklag het te doen gehad met die vernietiging van die trein by die Maraissylyn.<ref>Shearing, supra, p. 158</ref> '''Aanklagtes 16 tot 30''' [[Lêer:Sharwood 001.jpg|duimnael|Een van die geboue wat Scheepers erken het hy afgebrand het.]] Meeste aanklagtes het brandstigting van woonhuise op plase en dorpe behels. Twee aanklagte het betrekking gehad op spoorwegeiendom. Tydens die verhoor het Scheepers erken dat hy verantwoordelik was vir die afbrand van meeste van die geboue maar dat sy luitenant verantwoordelik was vir die res. Hy het valslik getuig dat ’n krygsraad besluit het om Lord [[Kitchener]] te dreig dat, indien die afbrand van eiendom nie stopgesit word nie, voortgegaan sou word met die vernietiging van eiendom van mense wat nie vriendelik was teenoor die Republieke nie. Hy het valslik aangevoer dat hy in Maart 1900 ’n skriftelike opdrag, onderteken deur generaal De Wet en president Steyn, ontvang waarin hy aangesê is om dit te doen.<ref>Shearing, supra, p. 160; Preller, supra, p. 97.</ref> Die hofverrigtinge is afgehandel voor die einde van die jaar. Die oorkonde is toe na die “Judge Advocate General” gestuur vir sy beslissing en na Kitchener vir sy bevestiging. Op 17 Januarie 1902 is Scheepers meegedeel dat hy skuldig bevind is op alle aanklagte behalwe nommer 5 en dat hy ter dood veroordeel is.<ref>Meintjes, supra, p. 183.</ref> === [[Fusillering]] === Op '''18 Januarie 1902''' om 04:30 word aan Gideon meegedeel dat sy vonnis uitgestel was. Dit was sodat die offisiere wat besig was met ‘n polo wedstryd die geleentheid te gee om sy vonnis by te woon! Later dieselfde dag om 12:00 die middag word Gideon meegedeel dat hy om 15:00 doodgeskiet sou word. '''Wilfred H. Harrison''', lid van die Coldstream Guards: “Die oggend van die '''18de Januarie 1902''' het ons in gelid marsjeer na die plek oorkant die Sondagsrivier waar die graf reeds gegrawe was en waar daar reeds '''AGT''' ander Afrikaners doodgeskiet was. Elk kry ‘n ander opdrag, een word na Scheepers gestuur om sy hande te boei en saam met hom in die ambulans te ry. Toe Gideon uit die ambulans stap moes hy ‘n paar tree van die graf verby loop, na die plek waar die stoel vir hom neergesit was om op vasgebind te word en kyk vir ‘n oomblik in sy graf. Gideon het daarna sy geboeide hande teen sy hoed gedruk as laaste saluut en kalm op die stoel gaan sit. Verskeie het aan Gideon gevra vir sy hoed met onderskeidingsteken as aandenking maar Gideon het geweier omdat hy daarmee begrawe wou word. Sy arms en bene word vasgebind nieteenstaande sy versoek om nie vasgemaak te word nie. ‘n Sakdoek word ook om sy oë gebind. Volgens Harrison was daar TIEN soldate met senuwees van staal, waarvan vyf gewere met loskruitpatrone en vyf met skerppuntpatrone gelaai was sodat nie een kan sê hy het Gideon doodgeskiet nie. “Lê aan! Vuur! Gideon Scheepers val agteroor met verskeie koeëls deur sy hart. “Ons het hom op die grond uitgestrek en hy het onmiddelik van kleur verander. Die dokter het een van sy ooglede oopgemaak en verklaar dat hy dood was.'''Harrison''', lid van die ‘Coldstream Guards’ het as volg aan Scheepers se moeder geskryf: “Ek, wat sy teregstelling aanskou het, kan U die verseker hoe dapper hy gesterf het. Uit die rytuig het hy gestap na die stoel wat ek vir hom neergesit had, sonder ‘n word, en sonder uiterlike teken van vrees en so het hy gebly tot die daad verrig was. Ons het hom op dieselfde plek begrawe, en ek was een van die eerstes by hom, wat hom die laaste asem sien uitblaas het. Hy had tevore gesê dat hy heeltemal bereid was om te sterf.” Daar was geen begrafnisplegtigheid nie en ons het die vier hoeke van die kombers gevat waarop hy gelê het maar ons kon hom nie verder laat sak as wat die komberspunte gereik het nie. Laat hom val, se ons adjudant. En so het Scheepers in sy graf gedaal “ ‘n Sak ongebluste kalk word as eerste bedekking op sy lyk gegooi en daarna is die graf met grond gevul.” Die graf word gelyk gevee met die grond sodat niemand sy presiese ligging kon ontdek nie. “Onderwyl het die trommels van die ‘Coldstream Guards’ waarby ons teenwoordig was en ingelyf was, nie die ‘Dodemars uit Saul’ gespeel het nie maar die destyds populêre liedjie, ‘More work for the Undertaker’.” “Toe ons adjudant ons beveel om hom te laat val,” sê die een, “het dit my siek gemaak, ek was weke lank sy persoonlike versorger en ek het gevoel of ek my eie broer begrawe.” En hierdie getuie bevestig ook verder: “dat ‘n groot gedeelte van Graaf Reinet se inwoners teenwoordig was omdat hulle beveel was om die teregstelling by te woon as grusame waarskuwing wat met hulle sou gebeur as hulle rebelleer.” Keelan sê dat daar offisiere vanaf ander plekke in die omgewing gekom het om getuie te wees van die teregstelling. Daar het nooit enige onduidelikheid bestaan oor die presiese plek van die graf waarin Scheepers direk begrawe was na die teregstelling nie. '''Carel Oberholzer Botha''' was tot Februarie 1901 ‘n welvarende en vooruitstrewende boer naby Pearston, waar hy een van die mooiste plase in Kaapland besit het. Carel word op 5 Februarie deur '''generaal George Frederick Gorringe''' gevange geneem onder beskuldiging dat hy met Kritzinger en Scheepers saamsweer. Carel was teenwoordig tydens Scheepers se veroordeling en ‘n ywerige lid van die kommissie vir die herbegrafnis van Scheepers en die agt ander wat in Graaf Reinet as rebelle doodgeskiet was. Carel Oberholzer Botha se komitee het Gideon Scheepers se graf maklik en sonder enige moeite gevind nadat vrede gesluit was. Dieselfde graf was ook aan Gideon se ouers aangewys. Dit het toe geblyk dat die graf lank tevore oopgemaak en die lyk verwyder was omdat behalwe sy hoed en stukke van die stoel waarop hy gesit het, daar niks verder in die graf was nie. (een van die stoel se pote was deur Gustav Preller aan die Bloemfonteinse Oorlogsmuseum gegee.) Uit ‘n brief van lord Selborne blyk dit sonder enige twyfel die stoflike oorskot na die teregstelling weer opgegrawe was. Lord Selborne skryf: “For some reason which is not now known, the body of commandant Scheepers appears to have been exhumed after the execution, and taken away from the spot where the execution took place, to some other spot, which is not now known.” '''Carel O. Botha''' verseker dat kolonel A. Henniker (later brigadier Generaal) in Graaf Reinet in bevel was van die tweede batteljon ‘Coldstream Guards’. Henniker het die aand na die teregstelling ‘n vyftal soldate die lyk van Gideon laat opgrawe en het dit of in die rivierbedding of iewers anders laat begrawe, sodat familie of vriende na die oorlog dit nooit sou kry nie, omdat dit beweer was dat Gideon met dum-dum koeëls geskiet was. Tennant sou ook die volgende oggend die '''19de Januarie 1902'''  aan George Enslin gesê het: “The brutes won’t ever find his body.” Steward bevestig: “It was known that the Boers intended to disinter his body from the original grave in the veld, and rebury it in consecrated ground. They were forestalled by the British, who dug up the body the night after the execution and removed it to its final resting place in the bed of the Sundays River.” Hierdie verklaring word ook bevestig deur die enigste oorlewende lid van die vyftal ‘Coldstream Guards’ wat deur die Britse Oorlogsdepartement aan die lig gekom het. “Dit was ‘n verskriklike donker nag toe ons vyftal manne die lyk se opgrawing verrig het, terwyl ons besig was het daar ‘n verskriklike donderstorm opgesteek, bliksemstrale het herhaaldelik die aaklige toneel helder verlig. Nouliks was ons klaar met hierdie deel van ons taak toe die storm in al sy woede op ons losbars, Struikel, struikel oor die ongelyke veld het ons vyf met die lyk voortgesukkel, waarheen weet ek nie, maar uiteindelik het ons onder ‘n klompie doringbome sagte grond gevind en het so gou as ons kon, Scheepers weer begrawe en die grond gelyk getrap. Niemand moes die plek vind nie, Dit was die bevele.” (Huisgenoot 27 April 1928) Jare na die oorlog teen die tweede helfte van 1930, het daar in die bedding van die Sondagsrivier ‘n geraamte uitgespoel en mnr. Botha was daarvan oortuig dat dit dié van kommandant Scheepers was. In Graaf Reinet het C.O. Botha se kommitee ‘n £50 beloning aangebied vir enigeen wat nadere inligting kon verskaf oor die graf of die gebeente. Indiwidue wat die teregstelling bygewoon het kon slegs die oorspronklike graf aanwys. Scheepers verwerf martelaarstatus deur die Britse krygshof se optrede en hy word as een van die helde van die Boeremagte gereken. Sy teregstelling het groot verontwaardiging in Suid-Afrika en oorsee ontlok. Selfs in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] het die Huis van Verteenwoordigers en die Senaat besluite ondersteun dat hy volgens die [[Geneefse konvensies|Geneefse Konvensie]] behandel moet word, maar hierdie pogings was te laat om sy teregstelling te voorkom. Alhoewel Scheepers op sommige van die aanklagte skuld erken het, het hy deurgaans aangevoer dat hy die bevele van hoër offisiere uitgevoer het. Dit is ook bekend dat selfs Britse offisiere hulle aan dieselfde dade skuldig gemaak het. Dit word ook betwyfel of ’n Britse militêre hof kragtens die internasionale reg bevoeg was om, terwyl die oorlog nog aan die gang was, die doodvonnis uit te spreek oor ’n krygsgevangene wat nie ’n Britse onderdaan was nie. Gideon Scheepers was ’n gebore Transvaler. Scheepers se ouers het tot met hulle dood (Jacobus in 1934 en Sophia in 1956) na Gideon se oorskot gesoek. S.B. Spies skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel II'': “Hy is op die plek van teregstelling begrawe en volgens sommige berigte is daar ongebluste kalk oor sy stoflike oorskot gegooi. Dit wil egter voorkom of sy liggaam daardie selfde nag nog deur Britse troepe opgegrawe is uit vrees dat sy kommando dit sou probeer terugkry. Daarna is S. op ’n onbekende plek herbegrawe, moontlik in die bedding van die Sondagsrivier. In 1904 is ’n plaaslike kommissie in die lewe geroep om die stoflike oorskot van Boere wat gedurende die oorlog op Graaff-Reinet tereggestel is, op te spoor. Ondanks navrae gerig aan die Britse regering en die militêre owerheid, was dit onmoontlik om vas te stel waar Scheepers herbegrawe is. ’n Latere kommissie onder die voorsitterskap van J.A. Smith het ewe min sukses gehad. Die feit dat sy stoflike oorskot nooit gevind is nie, het gelei tot die algemene opvatting, wat tot jare na die oorlog geheers het, dat hy nog in die lewe was.”<ref>* {{af}} De Kock, W.J. (tot 1970) en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] (sedert 1971, hoofred.) . 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel II''. Kaapstad en Johannesburg: Tafelberg-Uitgewers.</ref> == Nalatenskap == * Straatname in verskeie dorpe in Suid-Afrika * Plaasname in die Karoo soos Scheeperskraal, Scheepersdrift en Scheepersrus<ref name="Travel" /> * Die toonsetting deur [[Hendrik Hofmeyr]] van die gedig ''Gebed om die gebeente''<ref>{{cite web |url=http://www.oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |title=Hendrik Hofmeyr se toonsetting van "Gebed om die gebeente" deur D.J. Opperman |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=LitNet |archive-date= 5 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105180735/http://oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |url-status=dead }}</ref> * Peter Klatzow se ''Suite vir Klavier From the Poets / Uit Ons Digkuns'' begin met ’n toonsetting van ''Gebed om die gebeente'' deur D.J. Opperman. Die [[Helgaard Steyn-prys]] is aan die komponis vir hierdie komposisie toegeken. * Regiment Gideon Scheepers van die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] * Die Gideon Scheepers-voetslaanpad in die [[Kamdeboo Nasionale Park]]<ref>{{cite web |url=http://www.karoopark.co.za/trails.html |title=Voetslaan in die Kamdeboo Nasionale Park |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Karoopark Gastehuis |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027061440/http://www.karoopark.co.za/trails.html |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> {{Raanhaling|regs|As ons gevra word waarom ʼn gedenksteen in 1978 opgerig moet word vir ʼn man wat in 1902 gesterf het is die antwoord eenvoudig. Die lewe en wese van hierdie man was van so ’n aard dat die geskiedenis hom in die heldesaal geplaas het en niks en niemand kan hom dit ontneem nie.|Eerste Minister [[John Vorster]]}} * Gedenksteen opgerig deur die Afrikaanse Kultuurgenootskap van [[Graaff-Reinet]] sowat 2&nbsp;km buite Graaff-Reinet op die pad na [[Murraysburg]] in die Kamdeboo Nasionale Park. Die gedenksteen bestaan uit drie rotse wat in die omgewing gevind is en wat ʼn vlekvrye staalnaald regop hou. Die grootste rots verteenwoordig die standvastigheid van die jong Afrikanervolk en die twee gekantelde rotse simboliseer die volk wat onderdruk is maar nie geval het nie. ’n Vierde rots bevat die bewoording: ''Ter nagedagtenis aan Komdt. Gideon Jacobus Scheepers. Die onvergeetlike boereheld. Gebore dist. Middelburg 4 April 1878. Gefusilleer op Graaff-Reinet 8 Jan 1902. Sy lewe was beminlik. Sy stryd dapper. Sy dood onverdiend. Sy graf onbekend. Opgerig deur bewonderaars oor heel S. Afrika. Onthul in 1978, honderd jaar na Gideon Scheepers se geboorte, deur mnr. John Vorster.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.graaffreinet.co.za/index.php?page_name=more&listing_id=250&attractions=Gideon+Scheepers+Memorial |title=Gideon Scheepers Gedenksteen |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Graaff-Reinet Toerisme }}</ref><ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=1396748 Scheepers, Gideon Jacobus (1878–1902) op eggsa.org]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 22 Augustus 2016</ref> === Boeke === * [[Johannes Meintjes|Meintjes, Johannes]]. 1969. Sand in the sword: the life and death of Gideon Scheepers. 242 p. * Shearing, Taffy & David. 1999. Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave. Privaat uitgegee. 240 p. * [[Gustav Preller|Dr. Gustav S Preller]], Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938. * Constantine, R.J. 1998. The poisoning of Gideon Scheepers: the Anglo-Boer War 1899–1902: a true incident from the guerrilla war in the Cape Colony. Africa Institute. 28 p. === Gedigte === * ''Gebed om die gebeente'' deur [[D.J. Opperman]]<ref name="nuwegeskiedenis">{{cite web |url=http://nuwegeskiedenis.co.za/boere-held-gideon-scheepers-herdenk/ |title=Boere-held Gideon Scheepers herdenk |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Nuwe Geskiedenis }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Gideon Scheepers'' deur [[H.J. Pieterse]] * ''Scheepers'' deur [[Elizabeth Molteno]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''The cry of South Africa'' deur [[Olive Schreiner]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Droom en doen'' deur [[C. Louis Leipoldt]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Gideon Scheepers'', ''Kommandant Gideon Scheepers'' en ''Kommandant Gideon Scheepers (2)'' deur [[Gert Strydom]]<ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |title=Gideon Scheepers |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |format=html |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204847/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |title=Kommandant Gideon Scheepers |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123121637/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |title=Kommandant Gideon Scheepers (2) |accessdate=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Woes |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204714/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |url-status=dead }}</ref> * ''Manibus Gideon Jacobus Scheepers'' deur [[Pieter Cornelis Boutens|P.C. Boutens]].<ref>{{cite web |url=http://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |title=Manibus Gideon Jacobus Scheepers |format=html |last=Boutens |first=P.C. |date=2005 |access-date=15 Junie 2012 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110326/https://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == * [[Die Langkloof en die Anglo-Boereoorlog 1901]] * [[Gideon Scheepers-gedenktekens]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Peter Joice (ed): The South African Family Encyclopaedia. Struik, 1989 * www.hvsgrt.org.za Hoër Volkskool-nuusbrief 2018 * www.graaffreinetmuseums.co.za/News08_02.doc. == Eksterne skakels == * [http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument Gideon Scheepers-monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014033931/http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument |date=14 Oktober 2012 }} * [http://www.sawar.co.za/scheepers.php Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305014526/http://www.sawar.co.za/scheepers.php |date= 5 Maart 2014 }} * [http://www.angloboerwar.com/books/37-davitt-boer-fight-for-freedom/869-davitt-chapter-xxxix-diary-of-the-warjanuary-to-march-1902 AngloBoerWar.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scheepers, Gideon}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militariste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse tereggestelde mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Kapteins]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1902]] 6cna58a814hw7b4vl0hec2tx24wr461 2893052 2893048 2026-04-12T10:08:29Z Kobus Breed 181104 /* Tweede Vryheidsoorlog */ 2893052 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon | naam = Gideon Scheepers | beeld = Kmdt Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps.jpg | byskrif = Kmdt. Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps | gebore = 4 April 1878 | oorlede = {{SDEO|1878|4|4|1902|1|18}} | begraweplek_etiket = | begraweplek = Onbekend | geboorteplek = [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg]] | sterfteplek = [[Graaff-Reinet]] | begraweplek_koordinate = <!-- {{Koördinate|grade|minute|N of S|grade|minute|O of W|aansig=inlyn,titel}} --> | bynaam = | geboortenaam = Gideon Jacobus Scheepers | lojaliteit = {{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Boere]] | tak = Heliografie | diensjare = 1899–1902 | rang = Kommandant | diensnommer = | eenheid = Verkenningskommando | poste = | oorloë = [[Tweede Vryheidsoorlog]]<br />--[[Slag van Magersfontein]]<br />--[[Slag van Paardeberg]] | oorloë_etiket = | toekennings = | familie = | anderwerk = }} Kommandant '''Gideon Scheepers''' (*[[4 April]] [[1878]] – †[[18 Januarie]] [[1902]]) was ʼn Boere- militêre leier en [[Heliograaf|heliografis]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. == Vroeë lewe == Gideon Jacobus Scheepers is gebore op 4 April 1878 op die plaas Grootlaagte, Middelburg, Transvaal, in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] as die seun van Jacobus Johannes Scheepers en Sophia Charlotte (née Van der Merwe).<ref name="preller1940" /> President Kruger het gesê dat die jongmans moes aansluit omdat daar ‘n goeie toekoms vir hulle was en dié in die Staatsartillerie sou die geleentheid kry om nog verder te studeer en dit het gemaak dat Gideon aangesluit het, hy het gekies om opgelei te word in veldtelegrafie. Gideon het in die militêre diens van die ZAR getree toe hy ‘n weerbare burger van die land geword het op 16 jarige ouderdom in '''1894'''. Gideon het ook saam met al die ander artilleriste gewone skoolonderrig ontvang van die latere majoor Thomas Kroon. Hy het gesukkel met die Nederlandse grammatika maar het dit onder die knie gekry. Gideon was vier jaar later ('''1898''') reeds ‘n kundige in heliografie en word toe gevra om by die Vrystaatse Artillerie aan te sluit om sodoende die veldtelegrafie daar op die been te bring, Gideon was “geleen” met die verstandhouding dat hy na afloop van sy werk daar, weer by sy ou korps sal aansluit. Vir meer as ‘n jaar tot ongeveer September '''1899''' het Gideon opleiding gegee aan jong veldtelegrafiste van die Vrystaatse Artillerie in Bloemfontein en ‘n maand later (Oktober 1899) toe oorlog verklaar word, kon Gideon byna elke Vrystaatse kommando eenheid voorsien van jong heliografiste, al was hulle toe nog nie kundiges nie, maar reeds vertroud met morse kode en die gebruik van twee spieëltjies. Verskeie van hulle het veral in latere fases van die oorlog uitnemende diens verskaf. '''In Augustus 1899, ses weke voor die oorlogsverklaring, was''' '''Gideon Scheepers''' (nou reeds '''sersant''') besig met die oprigting van ‘n helio verbinding tussen Bloemfontein en Pretoria. Die idee daarvoor het uit Pretoria gekom. Gideon word in Augustus 1899 teruggeroep na Pretoria, maar president Steyn het aan Scheepers gesê om te wag. Dus het Gideon nie weer na Transvaal terug gegaan nie, maar het aangesluit onder generaal Piet '''Cronjé''' se kommando en was hy teenwoordig tydens die slag van Magersfontein.<ref name="preller1940" /> == Tweede Vryheidsoorlog == [[Beeld:Scheepers.jpg|links|duimnael|200px|Kmdt. Gideon Scheepers.]] Toe die Tweede Vryheidsoorlog uitbreek het Gideon Scheepers aangesluit onder generaal Piet '''Cronjé''' se kommando en Gideon was teenwoordig tydens die slag van Magersfontein. Toe Cronjé hom en 4 000 man op 27 Februarie 1900 (Amajubadag) laat vaskeer in die Modderrivier en oorgegee het aan die Engelse het Gideon Scheepers dit ontsnap en skryf daarna aan sy moeder: “Juist ‘n halfuur voordat de Engelsen het hoofdlager omsingelden, werd ik weggeroepen om ‘n kabel te leggen en soedoende ben ik uitgekomen. Ou Cronjé heeft zich zeer zwak gedragen en is nu (2 Maart) krygsgevangen genomen met byna 6 000 Boeren. Wy gevoelen ons allen erg kwaad, dat zóveel Boeren niet instaat waren om ‘n pad door te vechten en uit te komen, ‘n waarachtige schande!” (Cronjé was oud, het gemaksugtig, het eiewys geword en het toegelaat dat daar ‘n groot vrouelaer om sy kommando vorm. Cronjé se kommando het 3 918 mans bestaan, sonder die vrouens wat teenwoordig was, wat Scheepers moontlik op 6 000 geskat het.) Kaptein Danie Theron het in die nag van die 26ste Februarie 1900 deur die Engelse linies gekruip met ‘n voorstel van generaal De Wet dat Cronjé in samewerking met De Wet ‘n pad moes oopveg deur die Engelse, maar Cronjé se krygsraad het dit afgekeur en het die volgende dag oorgegee. Daarna het Scheepers by generaal De Wet vir ‘n tyd as gewone burger gedien het tot ongeveer Meimaand, toe Scheepers '''kaptein''' geword het van ‘n klein verkennerseenheid en saam met Danie Theron teenwoordig was toe die Engelse in Junie 1900 Prinsloo en sowat  7 000 Boere teen die Witberge vasgedruk het en gevange geneem het. Na hierdie gebeurtenis is Danie Theron met sy korps terug na Transvaal, maar '''Scheepers het nog in generaal De Wet se nabyheid gebly tot die einde van 1900, toe generaal Botha vir Scheepers aangestel het as kommandant met die opdrag om die Kaapkolonie in te gaan met ‘n klein kommando''' en daar die Engelse verbindingslinies te saboteur en Kaapse rebelle kry om by hom aan te sluit en soveel moontlik skade aan die Engelse aanrig as wat hy kon. Scheepers het ook nie op hom laat wag nie en het met slegs met ‘n '''twintigtal Transvaalse en Vrystaatse burgers''' op '''15 Desember 1900''' '''saam met generaal Hertzog''' al langs die Basuto grens afgetrek en die Oranjerivier oorgesteek naby Rouxville om sodoende om Middelburg in die Kaap te bereik en daarna die spoorlyn daar die eerste keer te breek. Dit was die eerste aanduiding wat die Engelse ontvang het dat daar ‘n Boere kommando binne Kaapland aanwesig was en dit het skok in die Engelse hoë bevel veroorsaak. Die spoorlyne moes toe daarna bewaak word, blokforte is gebou en ‘n aansienlike Engelse weermag moes die spoorlyne bewaak. '''Scheepers was die eerste Boereoffisier wat na Desember 1900 Kaapland binne gedring en heeltyd daar gebly het''' en die Engelse binne hulle eie gebied aangeval het. Sy kommando het gegroei tot 150 van die beste uitgesoekte manskappe en hy het die rang van '''kommandant''' beklee.<ref name="preller1940" /> Tydens die [[beleg van Kimberley]] skiet hy twee gevange swart mense dood omdat hulle na bewering spioene was.<ref>Shearing, supra, p. 16</ref> [[Christiaan de Wet|Generaal De Wet]] het hom as rapportryer gebruik. Later het De Wet hom bevorder tot kaptein en in bevel van sy eie verkennerskorps geplaas.<ref>Shearing, supra, p. 19.</ref> === Bedrywighede in die Kaapkolonie === '''Generaal Botha het vir Scheepers aangestel as kommandant met die opdrag om die Kaapkolonie in te gaan met ‘n klein kommando, Scheepers het ook nie op hom laat wag nie en het met slegs met ‘n twintigtal Transvaalse en Vrystaatse burgers op 15 Desember 1900 saam met generaal Hertzog al langs die Basuto grens afgetrek en die Oranjerivier oorgesteek naby Rouxville.''' Na Scheepers het ander Boere aanvoerders soos '''Kritzinger, Lötter, Lategan, Malan, Maritz en Smuts''' hulle verskyning in Noord Kaapland gemaak terwyl '''Dirk Hertzog en Brand''' ‘n tyd daar was maar weer na die Vrystaat terruggekeer het. Met die '''tweede verskyning van Kritzinger''' en ander kommandante soos Lötter, Fouché en Lategan, wat in oorleg met mekaar opgetree het, het Scheepers homself onder generaal Kritzinger geplaas.<ref name="preller1940">{{Cite book |last=Preller |first=Gustav Schoeman |title=Scheepers se Dagboek |date=1940 |publisher=Nasionale Pers Beperk |year=1940 |edition=2nd |location=Kaapstad, Bloemfontein, Port Elizabeth. |publication-date=1940 |trans-title=Scheepers Diary}}</ref> (In Desember 1900 het Scheepers onder aanvoering van kommandant Kritzinger die Kaapkolonie binnegegaan.<ref>Shearing, supra, p. 29.</ref> Binne 8 weke het hul paaie geskei.<ref>Shearing, supra, p. 55.</ref> Kritzinger was terug in die Vrystaat op 29 April 1901. Hy het weer op 16 Mei die Oranjerivier oorgesteek.<ref>Neville Gomm, ''Commandant P.H. Kritzinger in the Cape,''Military History Journal, vol. 1, No. 7</ref>) In Julie 1901 het Kritzinger aan Scheepers geskryf en sy spyt uitgespreek oor Scheepers se afbrand van wonings. Hy vertrou dat Scheepers dit sal staak. Kritzinger was gekant teen die afbrand van private wonings want dit het vyandskap tussen die Boere en “Engelsch gesinde Afrikanders” verwek.<ref>Shearing, supra, p. 109, nota 3.</ref> Generaal [[Wynand Malan]] het Scheepers ook gewaarsku dat die afbrand van huise nie hul saak bevorder nie.<ref>Shearing, supra, p. 67. Die outeurs maak staat op Oorlogsavonture van genl. Wynand Malan deur Pieterse, p. 239.</ref> Nadat hy Kaapse Rebelle gewerf het, is hy op 22-jarige leeftyd bevorder tot kommandant van ʼn 150-maneenheid, die Witkoppenkommando (na aanleiding van die wit band op hul hoede),<ref name="Travel">{{cite web |url=http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |title=Die Karoo se ewige kommandant |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=travelkaroo.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922005336/http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |archive-date=22 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> wat die Britse troepe die stryd in die [[Kaapkolonie]] moet aansê. Die klein kommando het veral sukses om Britse spoor- en telegraafverbindings in die Oos-Kaap te saboteer, terwyl hinderlae die Britse troepe verliese toedien. Hy het ook nie-blankes tereggestel wat hulle aan spioenasie vir die Engelse skuldig gemaak het. In hierdie skermutselinge word Scheepers se heldhaftigheid ten toon gestel. Dit lei daartoe dat Scheepers se teenwoordigheid in die Kaapkolonie meebring dat baie Kapenaars by die Boeremagte aansluit teen Brittanje. Gedurende 1901 is sy kommando hoofsaaklik in distrikte van [[Graaff-Reinet]], [[Cradock]], [[Murraysburg]] en [[Montagu]] bedrywig. Gedurende die eerste helfte van 1901 was Murraysburg ʼn veilige hawe vir die Boerekrygers omdat daar nie genoeg mense uit die dorp bereid was om te help met die beskerming van die dorp nie.<ref name="Heritage">{{cite web |url=http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |title=Murraysburg: rustigheid vir omgewingsbewustes en eko-bewakers |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Kaapstadse Erfenistrust |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422214351/http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |archive-date=22 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Op 27 Junie 1901 het Scheepers vir die burgemeester van Murraysburg gesê dat indien die Britte die dorp nie binne agt dae in garnisoen lê nie, hy alle openbare kantore sou afbrand. Die Britte het nie reageer op die dreigement nie en op 6 Julie is die openbare kantoor, poskantoor, hoofkonstabel se kantoor, die winkel van Herbert Sharwood en Rose-Innes se huis aan die brand gesteek.<ref name="Heritage" /> === Siekte === [[Beeld:Gideon Scheepers op Beaufort-Wes.jpg|duimnael|270px|regs|Scheepers en sr. Johnson in Beaufort-Wes hospitaal.]] Scheepers het reeds vroeg in September 1901 begin siek word. Begin '''Oktober 1901''' was Scheepers en sy kommando in die Langberge, suid van Ladismith en alhoewel hy so siek was dat hy nie kon perdry nie het hy nog steeds die bewegings van sy kommando bestuur.Op die '''4de Oktober 1901''' het hulle tot by die Witteberge gevorder maar die behoefte aan perdevoer het hulle genoodsaak om die suidwaartse bewegings te stop en noordwaarts in die rigting van Ladismith terug te keer, na die plase Buffelsfontein en Okkert se Kraal, waar die Engelse hulle in ‘n hinderlaag gelei en hulle tussen die berge vasgekeer het. Die hele dag was daar geveg en Scheepers het 10 manne verloor wat gewond of gevange geneem was. Op die '''6de Oktober 1901''' is hulle weg van Okkert se Kraal, suidwaarts in die rigting van Riversdal en moes die hele dag veg, maar het op die '''7de Oktober 1901''' aan die Anysberg ‘n ruskans gehad en ‘n dokter van Ladismith het op Scheepers se versoek na hulle uitgekom. Op die oggend van die '''9de Oktober 1901''' trek die nou baie siek Scheepers in die rigting van Prins Albert. Op die '''9de Oktober 1901''' in die omgewing van die Dwyka en Gamka was Scheepers die aand ingedra in ‘n boerewoning en om 04:00 die oggend van '''10 Oktober 1901''' het Scheepers probeer opstaan toe almal klaar opgesaal was en hy sê “Ik trachtte met al de kracht in myn vermogen om myzelven van het bed te krygen, doch te vergeefs.” Dus op die '''10de Oktober 1901''' uitgeput en gedaan, moes Scheepers homself oorgee, maar ten minste het luitenant Pypers en die kommando weggekom. Scheepers se kommando het hom op die plaas Kopjes Kraal, digby die huidige Prins Albertwegstasie, agtergelaat. Die Britte het hom daar op 10de Oktober gekry en onmiddellik ’n dokter ontbied. Dr. Mearns se diagnose was onheilspellende obstruksie van die ingewande en blindedermontsteking.<ref>Shearing, supra, p. 144.</ref> '''Op 8 November 1901 skryf Scheepers aan sy ma dat hy aan ingewandekoors ly'''.<ref>Shearing, supra, p. 144.</ref> Gedurende die 1930’s het sommige van Scheepers se vorige makkers aangevoer dat hy deur ’n verraaier vergiftig is.<ref>Sien Rodney Constantine, ''The poisoning of Gideon Scheepers,'' Kaapstad, Afrika-instituut, 1998.</ref> Die outeur Shearing spekuleer dat dit moontlik depressie of posttraumatiese stresversteuring kon gewees het.<ref>Shearing, supra, p. 146</ref> Aanvanklik word Scheepers gehuisves in ’n hospitaal op [[Matjiesfontein]] en na ‘n week op Matjesfontein word hy na Beaufort Wes vervoer en hy word streng bewaak in die hospitaaltent wat met wagte wat dag en nag met gevelde bajonette staan. Scheepers was in Beaufort Wes van die '''19de Oktober''' tot die '''14de November''' waar hy weer na Graaf Reinet vervoer word. By Matjesfontein moes hy nog na en van die trein gedra word en by die Naauwpoort aansluiting was hy heeltemal natgesweet en vol pyn sodat hulle hom van die trein na die hospitaal gedra het waar ook van die gewonde rebelle van kommandant Lötter gelê het. Binne enkele dae het dit met Scheepers beter gegaan en hy het minder pyn gehad sodat hy briewe kon skryf en besoekers ontvang. (sy dieet het net uit melk bestaan) Op die '''8ste Desember 1901''' word Scheepers van Naauwpoort vervoer en kom op die '''9de Desember 1901''' in Graaf Reinet aan en was sterk genoeg om met behulp van een man uit die trein en in die ambulanswa te stap. Omdat hy te swak was moes die verhoor uitgestel word van Maandag 16 Desember tot die Woensdag 18 Desember. Op Maandag 23 Desember kon hy weer agv die siekte nie na die hof toe gaan nie en dit was uitgestel tot Vrydag 27 Desember waar hy met ‘n koors van 103°F  (39,4°C) sy eie verdediging moes behartig. Die middag van Saterdag 28 Desember was die hofsaak voltooi en Scheepers was oortuig na Tennant se bullebakkery en waarneming van die hof se houding dat die hele spul slegs ‘n komediespel was met ‘n geknoeiery van die begin tot die einde en dat die uitspraak reeds teen hom gereed was. Gideon se aanklaers het Transvaal en Vrystaat afgebrand, hulle het in Transvaal dorpe verwoes en kerke met die grond gelyk gemaak maar vir sy afbrand van Engelse se regeringsgeboue was hy aangekla van “brandstigting” verder ook vir “moord”. In die Soutpansberg het die Engelse soldate 5 maande voor Scheepers se veroordeling vir eerwaarde '''Carl August Daniel Heese''' koelbloedig doodgeskiet aangesien hy afgekom het op Boere krygevangenis se lyke. (Hulle het kort tevore by hom verby gegaan het onder bewaking van Engelse soldate) Luitenant Peter Handcock en Kaptein “Breaker” Morant van die Bushveldt Carbineers, was aangekla vir Heese se moord maar albei was vrygespreek daarop, maar was skuldig bevind op ander aanklagte van moord en hulle twee was tereggestel in 1902. George Witton was ook tot doodstraf veroordeel maar dit word deur lord Kitchener verander tot lewenslange gevangenisstraf. Witton skryf later die boekie “Scapegoats of the Empire” In 1929 het George Witton, ‘n mede-offisier in die Bushveldt Carbineers aan James Thomas geskryf en verklaar dat Handcock kort hulle vryspraak op hulle moord op Heese, daardie moord op Heese erken het. Handcock die moordenaar en Morant dat hierdie moord deur die Boere gepleeg was. Die Duitse konsul in Pretoria het van die Engelse ‘n ondersoek geëis. Maar hier in die Graaf Reinet word die een na die ander Boer doodgeskiet. Op die 28ste Desember, twintig dae voordat Scheepers die uitspraak gehoor het, (Scheepers se doodsvonnis was deur lord Kitchener self dit gefiateer, “Fiat” is die Latyns vir goedkeur/bekragtig. Die militêre hof het '''Tomas (Tom) Auret''' aangestel om Scheepers sogenaamd te “verdedig”. Scheepers skryf: “Wy Afrikaners zullen onder de Engelsman nooit recht zien.” En later nadat hy sy vonnis verneem het: “Ik wist al myn dagen dat de Engelsman vals was geweest, en onschuldig bloed vergoot; doch ik had niet gedacht dat zy zó verregaande blind kunnen zyn, en de waarheid niet willen zien.” Generaal Kritzinger, sy meerde in rang word in dieselfde tronk aangehou maar Scheepers mag nie met hom praat nie. Kritzinger sou kon getuig dat Gideon ‘n Transvaler was en dat alles wat hy gedoen het vanaf hoër bevel gekom het en dat dit nie strafbaar was nie. Op '''17 Januarie 1902''' word Gideon gehaal en sy vonnis word voorgelees deur Kolonel Henniker wat gebewe het tydens die lees daarvan. Ook Botha wat by was het gesê “Kolonel Henniker het só gerittel en gebeef, dat ek gedag het hy het beswyk.” Aan die ander kant staan Scheepers sy vonnis en aanhoor sonder uiterlike teken van vrees, nie omdat hy ongevoelig was nie, want die teendeel is waar, soos sy hele dagboek bewys, omdat hy in sy onskuld geglo het. Toe die vonnis klaar is haal hy sy hoed af en met ‘n eerbiedige buiging vir die man wat die volgende aand sy lyk sou laat opgrawe en wegsteek, stap hy daarna kalm terug na die ambulanswa.Scheepers se uitdruklike versoek was dat die vonnis voltrek moes word deur lede van die “Guards” omdat hy nie geskiet wou word deur lede van die Kaapse Vrywilligerkorps nie. Gereelde troepe moes hom skiet en nie mense wat vir slegs 5 shillings per dag veg nie. Kolonel Henniker het hierdie versoek van Scheepers goedgekeur. Terug in sy sel het Tennant hom om verskoning kom vra vir die onbeskofte wyse waarop hy Scheepers aangespreek het. Tom Auret het hom kom groet en Scheepers het sy items aan hom oorhandig het, wat hy alles nagekom het met uitsondering die dagboek. Op '''18 Januarie 1902''' om 04:30 word aan Gideon meegedeel dat sy vonnis uitgestel was. Dit was sodat die offisiere wat besig was met ‘n polo wedstryd die geleentheid te gee om sy vonnis by te woon! Later dieselfde dag om 12:00 die middag word Gideon meegedeel dat hy om 15:00 doodgeskiet sou word. === Verhoor === [[Beeld:Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die Camdeboo Nasionale Park, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|270px|Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die [[Kamdeboo Nasionale Park]].]] [[Beeld:Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|230px|Die Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet.]] Scheepers het tereg gestaan op 16 aanklagtes: 7 van moord, 1 van poging tot moord, 1 aanklag dat hy gevangenes in ’n vuurlinie geplaas het, 1 van mishandeling van gevangenes, 3 aanklagtes dat hy mense ’n loesing (met ’n sambok) gegee het, 2 aanklagtes van saakbeskadiging (spoorlyn en trein) en 1 aanklag van brandstigting (wat 15 insidente ingesluit het). Die aanklaer het 52 getuies geroep.<ref>Louis Creswicke, South Africa and the Transvaal War, volume VII, Kenneth Maclennan,Manchester p. 146-8 ook op angloboerwar.com</ref> Scheepers het sy eie prokureur, Thomas Auret, aangestel om hom te verdedig.<ref>Shearing, supra, p. 150.</ref> ; Aanklag 1 Scheepers is aangekla dat hy Jacob Fillies en Kiedo vermoor het. Hierdie insident het plaasgevind op die plaas Secretariskraal in die Murraysburgdistrik. Die eerste getuie, Sharwood, ’n winkelier, het gesê dat hy Fillies en Kiedo uitgestuur het om te gaan verken. Toe hulle nie terugkeer nie, het hy ander mense uitgestuur en hulle het op Fillies en Kiedo se liggame afgekom. In Maart 1901 het Scheepers weer by Murraysburg aangedoen en hom toe vertel dat hy twee van sy (Sharwood) se verkenners by Secretariskraal doodgeskiet het. In kruisondervraging het hy gesê dat Kritzinger en Fouché ook in dieselfde omgewing was. Later het Scheepers aangevoer dat hy Sharwood gesê het dat hy net gehoor het dat twee van sy spioene doodgeskiet was.<ref>Johannes Meintjes,Sword in the Sand, Kaapstad, Tafelberg,1969,p. 173; Shearing, supra, p. 151; Dr. Gustav S. Preller, Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938, p. 92</ref> ; Aanklag 2 Scheepers is aangekla dat hy skuldig is aan die moord van konstabel Moyewka. Die insident het plaasgevind op 18 Januarie op die plaas Brakwater in die distrik van [[Willowmore]]. John David Momberg het getuig dat hy ’n vorige lid van Scheepers se kommando was. Hy het getuig dat Scheepers aan Moyewka gesê het dat hy ’n spioen was en doodgeskiet sou word. Moyewka het toe weggehardloop en hy is geskiet. Scheepers se weergawe was dat toe Moyewka meegedeel is dat hy vrygelaat gaan word, hy weggehardloop het en toe doodgeskiet is.<ref>Shearing, supra, p. 152; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 3 In hierdie aanklag is beweer dat Scheepers vir Christian Smit vermoor het. Die insident het op 17 Maart op die plaas Uitkomst in die [[Jansenville]]-distrik plaasgevind. John Momberg en Johannes Jacobus Marais het getuig dat toe hulle op die plaas aankom het Smit daar vasgebind gelê. Scheepers het opdrag gegee dat hy doodgeskiet moes word. Dit is gedoen. Dick Nylokoka het getuig dat hy Smit se lyk daar gevind het met drie skote deur sy kop. Scheepers het getuig dat hy niks van die insident weet nie.<ref>Meintjes, supra, 174; Shearing, supra, p. 153; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 4 Die aanklagte was dat Scheepers skuldig is aan die moord van James Madlaila. Die moord was gepleeg op die plaas Rooiklip, [[Steytlerville]] op 7 Augustus 1901. Edith Carey het getuig dat sy by die opstal was toe die ongewapende oorledene daar aangejaag kom op ’n perd. Scheepers se manskappe het hom gejaag. Die oorledene het afgespring en op die werf gehardloop. Die manskappe het hom toe in die heup geskiet. Hulle gaan toe na ’n koppie, kom tien minute later terug en skiet hom dood. Scheepers het getuig dat sy manskappe aan hom verslag gedoen het dat die oorledene in ’n geveg doodgeskiet was. Verder weet hy niks van die insident nie.<ref>Shearing, supra, 153; Meintjes, supra, p.174; Preller, supra, p. 93.</ref> ; Aanklag 5 Scheepers is onskuldig bevind op hierdie aanklag van moord. ; Aanklag 6 Scheepers is daarvan aangekla dat hy op 7 September 1901 te De Fontein, [[Worcester]], vir John Kennedy vermoor het. Die eerste getuie was Johannes David Kriel. Hy het getuig dat Scheepers se manskappe by die plaas opgedaag het met Kennedy as ’n gevangene. Hulle het hom vertel dat Kennedy by hul laer gekom het met ’n witvlag. Scheepers het later opgedaag en die huis binnegegaan. Daarna is Kennedy doodgeskiet. Die eienaar van die plaas, Burger, en ’n vorige lid van Scheepers se kommando, De Beer, het hierdie weergawe bevestig. Scheepers het aangevoer dat Kennedy deur ’n krygsraad skuldig bevind was van spioenasie omdat hy in siviele drag met ’n witvlag na hul laer gekom het.<ref>Shearing, supra, p. 155; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 7 Hierdie aanklagte het betrekking gehad op die moord van Zederas alias Jacobus Hermanus. Die voorval het by ’n winkel op 26 September plaasgevind. August Abrahams het getuig dat hy deur sy baas na die winkel gestuur is. Scheepers het hom en Zederas daarvan beskuldig dat hulle spioene was. Scheepers het hulle toe gedwing om lootjies te trek. Die verloorder, Zederas, is doodgeskiet en Abrahams is met ’n briefie na die Engelse gestuur. Daarin het Scheepers geskryf dat hy deur sy owerstes beveel is om alle naturelle spioene dood te skiet. Die Engelse moet daarom die skuld dra vir die bloedvergieting. Scheepers het nie hierdie weergawe betwis nie.<ref>Shearing, supra, pp. 155-6; Meintjes, supra, p. 174, Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 8 Scheepers is aangekla van poging tot moord omdat Scheepers en sy manskappe na bewering op 21 Mei 1900 naby die Marais Sylyn ’n treindrywer, Wassman, geskiet en gewond het. Henry Wassman het getuig dat klippe op die spoor gepak was en die trein het daarteen gebots. Skote is toe afgevuur en hy was gewond. Watson het getuig dat dit ’n passasierstrein was en dat daar ook vrouens en kinders op die trein was. Scheepers-hulle het sigare en perdeskoene verwyder. Scheepers het geen verskoning aangebied waarom Wassman geskiet moes word nie.<ref>Shearing, supra, p. 157; Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 95.</ref> ; Aanklag 9 Hierdie aanklagte het betrekking op ’n loesing wat Peter Huggert toegedien is op 12 April 1901. Dit het by Vredenburg, Graaff-Reinet, gebeur. Een van Scheepers se manskappe het hom daarvan beskuldig dat hy voorheen hul teenwoordigheid aan die Engelse rapporteer het. Sy baas, Gideon Smith, het getuig dat hy £10 aangebied vir Huggert se loslating, maar Scheepers dit ignoreer het. Hy is 8 houe met ’n sambok toegedien en het toe bewusteloos geword. Scheepers het getuig dat die loesing op versoek van Smith toegedien was.<ref>Shearing, supra, 158; Meintjes, supra, p. 175, Preller, supra, p. 95.</ref> '''Aanklag 10''' Die aanklagte was dat ene Swartbooi Goxo ’n loesing toegedien is by Spitskop. Nes die vorige geval het Scheepers aangevoer dat die loesing op Swartbooi se baas se versoek uitgevoer is. Scheepers was gebelg omdat die swartes "vanzelven" sy kommando se teenwoordigheid aan die Engelse verklap het.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96</ref> '''Aanklag 11''' Hierdie aanklag was vir die loesing wat Jan Aanhuizen toegedien is by Buffelsfontein. Aldus Scheepers is hy 15 houe gegee, in plaas van om doodgeskiet te word, al het hy in privaatklere verkenning gedoen.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96.</ref> '''Aanklagtes 12 en 13''' Hierdie twee aanklagtes behels die barbaarse behandeling van krygsgevangenes. Scheepers het hulle beskryf as Koloniale Hollandssprekende Afrikaners.<ref>Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 96.</ref> Hulle was lede van die Graaff-Reinet Guides. Pieter Booysen het getuig dat hulle gevang was in ’n geveg noord van Aberdeen.<ref>Maurice & Grant, ''History of the War in South Africa, 1899–1902, volume IV, p. 175''</ref> Hulle is toe geneem na Langfontein in die [[Kamdebooberge]]. Daarvandaan moes hulle voetslaan agter die kommando aan na die plaas Uitkomst en toe na Zeekoeigat, waar die kommando slaags geraak het met een van die Britse kolonnes.<ref>Shearing, p. 157</ref> Aanvanklik was die gevangenes veilig langs ’n rivier, maar hulle was toe blootgestel aan die Britse vuurlinie.<ref>Shearing, supra, p. 157-8</ref> Die gevangenes moes loop totdat hulle Uitkomst in die Jansenvilledistrik bereik het. Hulle is nie kos gegee nie, maar kon vir hulself kos soek op die plase waar hulle aangedoen het.<ref>Shearing, supra, p. 157-8</ref> Scheepers het nooit verduidelik waarom hy hierdie krygsgevangenes vir byna twee weke saamgesleep het nie.<ref>Sien Preller, supra, p. 96-7.</ref> '''Aanklag 14''' Hierdie aanklag het te doen met die skade aan die trein en is verbind aan aanklag 8. '''Aanklag 15''' Hierdie aanklag het te doen gehad met die vernietiging van die trein by die Maraissylyn.<ref>Shearing, supra, p. 158</ref> '''Aanklagtes 16 tot 30''' [[Lêer:Sharwood 001.jpg|duimnael|Een van die geboue wat Scheepers erken het hy afgebrand het.]] Meeste aanklagtes het brandstigting van woonhuise op plase en dorpe behels. Twee aanklagte het betrekking gehad op spoorwegeiendom. Tydens die verhoor het Scheepers erken dat hy verantwoordelik was vir die afbrand van meeste van die geboue maar dat sy luitenant verantwoordelik was vir die res. Hy het valslik getuig dat ’n krygsraad besluit het om Lord [[Kitchener]] te dreig dat, indien die afbrand van eiendom nie stopgesit word nie, voortgegaan sou word met die vernietiging van eiendom van mense wat nie vriendelik was teenoor die Republieke nie. Hy het valslik aangevoer dat hy in Maart 1900 ’n skriftelike opdrag, onderteken deur generaal De Wet en president Steyn, ontvang waarin hy aangesê is om dit te doen.<ref>Shearing, supra, p. 160; Preller, supra, p. 97.</ref> Die hofverrigtinge is afgehandel voor die einde van die jaar. Die oorkonde is toe na die “Judge Advocate General” gestuur vir sy beslissing en na Kitchener vir sy bevestiging. Op 17 Januarie 1902 is Scheepers meegedeel dat hy skuldig bevind is op alle aanklagte behalwe nommer 5 en dat hy ter dood veroordeel is.<ref>Meintjes, supra, p. 183.</ref> === [[Fusillering]] === Op '''18 Januarie 1902''' om 04:30 word aan Gideon meegedeel dat sy vonnis uitgestel was. Dit was sodat die offisiere wat besig was met ‘n polo wedstryd die geleentheid te gee om sy vonnis by te woon! Later dieselfde dag om 12:00 die middag word Gideon meegedeel dat hy om 15:00 doodgeskiet sou word. '''Wilfred H. Harrison''', lid van die Coldstream Guards: “Die oggend van die '''18de Januarie 1902''' het ons in gelid marsjeer na die plek oorkant die Sondagsrivier waar die graf reeds gegrawe was en waar daar reeds '''AGT''' ander Afrikaners doodgeskiet was. Elk kry ‘n ander opdrag, een word na Scheepers gestuur om sy hande te boei en saam met hom in die ambulans te ry. Toe Gideon uit die ambulans stap moes hy ‘n paar tree van die graf verby loop, na die plek waar die stoel vir hom neergesit was om op vasgebind te word en kyk vir ‘n oomblik in sy graf. Gideon het daarna sy geboeide hande teen sy hoed gedruk as laaste saluut en kalm op die stoel gaan sit. Verskeie het aan Gideon gevra vir sy hoed met onderskeidingsteken as aandenking maar Gideon het geweier omdat hy daarmee begrawe wou word. Sy arms en bene word vasgebind nieteenstaande sy versoek om nie vasgemaak te word nie. ‘n Sakdoek word ook om sy oë gebind. Volgens Harrison was daar TIEN soldate met senuwees van staal, waarvan vyf gewere met loskruitpatrone en vyf met skerppuntpatrone gelaai was sodat nie een kan sê hy het Gideon doodgeskiet nie. “Lê aan! Vuur! Gideon Scheepers val agteroor met verskeie koeëls deur sy hart. “Ons het hom op die grond uitgestrek en hy het onmiddelik van kleur verander. Die dokter het een van sy ooglede oopgemaak en verklaar dat hy dood was.'''Harrison''', lid van die ‘Coldstream Guards’ het as volg aan Scheepers se moeder geskryf: “Ek, wat sy teregstelling aanskou het, kan U die verseker hoe dapper hy gesterf het. Uit die rytuig het hy gestap na die stoel wat ek vir hom neergesit had, sonder ‘n word, en sonder uiterlike teken van vrees en so het hy gebly tot die daad verrig was. Ons het hom op dieselfde plek begrawe, en ek was een van die eerstes by hom, wat hom die laaste asem sien uitblaas het. Hy had tevore gesê dat hy heeltemal bereid was om te sterf.” Daar was geen begrafnisplegtigheid nie en ons het die vier hoeke van die kombers gevat waarop hy gelê het maar ons kon hom nie verder laat sak as wat die komberspunte gereik het nie. Laat hom val, se ons adjudant. En so het Scheepers in sy graf gedaal “ ‘n Sak ongebluste kalk word as eerste bedekking op sy lyk gegooi en daarna is die graf met grond gevul.” Die graf word gelyk gevee met die grond sodat niemand sy presiese ligging kon ontdek nie. “Onderwyl het die trommels van die ‘Coldstream Guards’ waarby ons teenwoordig was en ingelyf was, nie die ‘Dodemars uit Saul’ gespeel het nie maar die destyds populêre liedjie, ‘More work for the Undertaker’.” “Toe ons adjudant ons beveel om hom te laat val,” sê die een, “het dit my siek gemaak, ek was weke lank sy persoonlike versorger en ek het gevoel of ek my eie broer begrawe.” En hierdie getuie bevestig ook verder: “dat ‘n groot gedeelte van Graaf Reinet se inwoners teenwoordig was omdat hulle beveel was om die teregstelling by te woon as grusame waarskuwing wat met hulle sou gebeur as hulle rebelleer.” Keelan sê dat daar offisiere vanaf ander plekke in die omgewing gekom het om getuie te wees van die teregstelling. Daar het nooit enige onduidelikheid bestaan oor die presiese plek van die graf waarin Scheepers direk begrawe was na die teregstelling nie. '''Carel Oberholzer Botha''' was tot Februarie 1901 ‘n welvarende en vooruitstrewende boer naby Pearston, waar hy een van die mooiste plase in Kaapland besit het. Carel word op 5 Februarie deur '''generaal George Frederick Gorringe''' gevange geneem onder beskuldiging dat hy met Kritzinger en Scheepers saamsweer. Carel was teenwoordig tydens Scheepers se veroordeling en ‘n ywerige lid van die kommissie vir die herbegrafnis van Scheepers en die agt ander wat in Graaf Reinet as rebelle doodgeskiet was. Carel Oberholzer Botha se komitee het Gideon Scheepers se graf maklik en sonder enige moeite gevind nadat vrede gesluit was. Dieselfde graf was ook aan Gideon se ouers aangewys. Dit het toe geblyk dat die graf lank tevore oopgemaak en die lyk verwyder was omdat behalwe sy hoed en stukke van die stoel waarop hy gesit het, daar niks verder in die graf was nie. (een van die stoel se pote was deur Gustav Preller aan die Bloemfonteinse Oorlogsmuseum gegee.) Uit ‘n brief van lord Selborne blyk dit sonder enige twyfel die stoflike oorskot na die teregstelling weer opgegrawe was. Lord Selborne skryf: “For some reason which is not now known, the body of commandant Scheepers appears to have been exhumed after the execution, and taken away from the spot where the execution took place, to some other spot, which is not now known.” '''Carel O. Botha''' verseker dat kolonel A. Henniker (later brigadier Generaal) in Graaf Reinet in bevel was van die tweede batteljon ‘Coldstream Guards’. Henniker het die aand na die teregstelling ‘n vyftal soldate die lyk van Gideon laat opgrawe en het dit of in die rivierbedding of iewers anders laat begrawe, sodat familie of vriende na die oorlog dit nooit sou kry nie, omdat dit beweer was dat Gideon met dum-dum koeëls geskiet was. Tennant sou ook die volgende oggend die '''19de Januarie 1902'''  aan George Enslin gesê het: “The brutes won’t ever find his body.” Steward bevestig: “It was known that the Boers intended to disinter his body from the original grave in the veld, and rebury it in consecrated ground. They were forestalled by the British, who dug up the body the night after the execution and removed it to its final resting place in the bed of the Sundays River.” Hierdie verklaring word ook bevestig deur die enigste oorlewende lid van die vyftal ‘Coldstream Guards’ wat deur die Britse Oorlogsdepartement aan die lig gekom het. “Dit was ‘n verskriklike donker nag toe ons vyftal manne die lyk se opgrawing verrig het, terwyl ons besig was het daar ‘n verskriklike donderstorm opgesteek, bliksemstrale het herhaaldelik die aaklige toneel helder verlig. Nouliks was ons klaar met hierdie deel van ons taak toe die storm in al sy woede op ons losbars, Struikel, struikel oor die ongelyke veld het ons vyf met die lyk voortgesukkel, waarheen weet ek nie, maar uiteindelik het ons onder ‘n klompie doringbome sagte grond gevind en het so gou as ons kon, Scheepers weer begrawe en die grond gelyk getrap. Niemand moes die plek vind nie, Dit was die bevele.” (Huisgenoot 27 April 1928) Jare na die oorlog teen die tweede helfte van 1930, het daar in die bedding van die Sondagsrivier ‘n geraamte uitgespoel en mnr. Botha was daarvan oortuig dat dit dié van kommandant Scheepers was. In Graaf Reinet het C.O. Botha se kommitee ‘n £50 beloning aangebied vir enigeen wat nadere inligting kon verskaf oor die graf of die gebeente. Indiwidue wat die teregstelling bygewoon het kon slegs die oorspronklike graf aanwys. Scheepers verwerf martelaarstatus deur die Britse krygshof se optrede en hy word as een van die helde van die Boeremagte gereken. Sy teregstelling het groot verontwaardiging in Suid-Afrika en oorsee ontlok. Selfs in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] het die Huis van Verteenwoordigers en die Senaat besluite ondersteun dat hy volgens die [[Geneefse konvensies|Geneefse Konvensie]] behandel moet word, maar hierdie pogings was te laat om sy teregstelling te voorkom. Alhoewel Scheepers op sommige van die aanklagte skuld erken het, het hy deurgaans aangevoer dat hy die bevele van hoër offisiere uitgevoer het. Dit is ook bekend dat selfs Britse offisiere hulle aan dieselfde dade skuldig gemaak het. Dit word ook betwyfel of ’n Britse militêre hof kragtens die internasionale reg bevoeg was om, terwyl die oorlog nog aan die gang was, die doodvonnis uit te spreek oor ’n krygsgevangene wat nie ’n Britse onderdaan was nie. Gideon Scheepers was ’n gebore Transvaler. Scheepers se ouers het tot met hulle dood (Jacobus in 1934 en Sophia in 1956) na Gideon se oorskot gesoek. S.B. Spies skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel II'': “Hy is op die plek van teregstelling begrawe en volgens sommige berigte is daar ongebluste kalk oor sy stoflike oorskot gegooi. Dit wil egter voorkom of sy liggaam daardie selfde nag nog deur Britse troepe opgegrawe is uit vrees dat sy kommando dit sou probeer terugkry. Daarna is S. op ’n onbekende plek herbegrawe, moontlik in die bedding van die Sondagsrivier. In 1904 is ’n plaaslike kommissie in die lewe geroep om die stoflike oorskot van Boere wat gedurende die oorlog op Graaff-Reinet tereggestel is, op te spoor. Ondanks navrae gerig aan die Britse regering en die militêre owerheid, was dit onmoontlik om vas te stel waar Scheepers herbegrawe is. ’n Latere kommissie onder die voorsitterskap van J.A. Smith het ewe min sukses gehad. Die feit dat sy stoflike oorskot nooit gevind is nie, het gelei tot die algemene opvatting, wat tot jare na die oorlog geheers het, dat hy nog in die lewe was.”<ref>* {{af}} De Kock, W.J. (tot 1970) en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] (sedert 1971, hoofred.) . 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel II''. Kaapstad en Johannesburg: Tafelberg-Uitgewers.</ref> == Nalatenskap == * Straatname in verskeie dorpe in Suid-Afrika * Plaasname in die Karoo soos Scheeperskraal, Scheepersdrift en Scheepersrus<ref name="Travel" /> * Die toonsetting deur [[Hendrik Hofmeyr]] van die gedig ''Gebed om die gebeente''<ref>{{cite web |url=http://www.oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |title=Hendrik Hofmeyr se toonsetting van "Gebed om die gebeente" deur D.J. Opperman |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=LitNet |archive-date= 5 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105180735/http://oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |url-status=dead }}</ref> * Peter Klatzow se ''Suite vir Klavier From the Poets / Uit Ons Digkuns'' begin met ’n toonsetting van ''Gebed om die gebeente'' deur D.J. Opperman. Die [[Helgaard Steyn-prys]] is aan die komponis vir hierdie komposisie toegeken. * Regiment Gideon Scheepers van die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] * Die Gideon Scheepers-voetslaanpad in die [[Kamdeboo Nasionale Park]]<ref>{{cite web |url=http://www.karoopark.co.za/trails.html |title=Voetslaan in die Kamdeboo Nasionale Park |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Karoopark Gastehuis |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027061440/http://www.karoopark.co.za/trails.html |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> {{Raanhaling|regs|As ons gevra word waarom ʼn gedenksteen in 1978 opgerig moet word vir ʼn man wat in 1902 gesterf het is die antwoord eenvoudig. Die lewe en wese van hierdie man was van so ’n aard dat die geskiedenis hom in die heldesaal geplaas het en niks en niemand kan hom dit ontneem nie.|Eerste Minister [[John Vorster]]}} * Gedenksteen opgerig deur die Afrikaanse Kultuurgenootskap van [[Graaff-Reinet]] sowat 2&nbsp;km buite Graaff-Reinet op die pad na [[Murraysburg]] in die Kamdeboo Nasionale Park. Die gedenksteen bestaan uit drie rotse wat in die omgewing gevind is en wat ʼn vlekvrye staalnaald regop hou. Die grootste rots verteenwoordig die standvastigheid van die jong Afrikanervolk en die twee gekantelde rotse simboliseer die volk wat onderdruk is maar nie geval het nie. ’n Vierde rots bevat die bewoording: ''Ter nagedagtenis aan Komdt. Gideon Jacobus Scheepers. Die onvergeetlike boereheld. Gebore dist. Middelburg 4 April 1878. Gefusilleer op Graaff-Reinet 8 Jan 1902. Sy lewe was beminlik. Sy stryd dapper. Sy dood onverdiend. Sy graf onbekend. Opgerig deur bewonderaars oor heel S. Afrika. Onthul in 1978, honderd jaar na Gideon Scheepers se geboorte, deur mnr. John Vorster.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.graaffreinet.co.za/index.php?page_name=more&listing_id=250&attractions=Gideon+Scheepers+Memorial |title=Gideon Scheepers Gedenksteen |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Graaff-Reinet Toerisme }}</ref><ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=1396748 Scheepers, Gideon Jacobus (1878–1902) op eggsa.org]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 22 Augustus 2016</ref> === Boeke === * [[Johannes Meintjes|Meintjes, Johannes]]. 1969. Sand in the sword: the life and death of Gideon Scheepers. 242 p. * Shearing, Taffy & David. 1999. Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave. Privaat uitgegee. 240 p. * [[Gustav Preller|Dr. Gustav S Preller]], Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938. * Constantine, R.J. 1998. The poisoning of Gideon Scheepers: the Anglo-Boer War 1899–1902: a true incident from the guerrilla war in the Cape Colony. Africa Institute. 28 p. === Gedigte === * ''Gebed om die gebeente'' deur [[D.J. Opperman]]<ref name="nuwegeskiedenis">{{cite web |url=http://nuwegeskiedenis.co.za/boere-held-gideon-scheepers-herdenk/ |title=Boere-held Gideon Scheepers herdenk |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Nuwe Geskiedenis }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Gideon Scheepers'' deur [[H.J. Pieterse]] * ''Scheepers'' deur [[Elizabeth Molteno]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''The cry of South Africa'' deur [[Olive Schreiner]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Droom en doen'' deur [[C. Louis Leipoldt]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Gideon Scheepers'', ''Kommandant Gideon Scheepers'' en ''Kommandant Gideon Scheepers (2)'' deur [[Gert Strydom]]<ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |title=Gideon Scheepers |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |format=html |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204847/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |title=Kommandant Gideon Scheepers |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123121637/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |title=Kommandant Gideon Scheepers (2) |accessdate=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Woes |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204714/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |url-status=dead }}</ref> * ''Manibus Gideon Jacobus Scheepers'' deur [[Pieter Cornelis Boutens|P.C. Boutens]].<ref>{{cite web |url=http://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |title=Manibus Gideon Jacobus Scheepers |format=html |last=Boutens |first=P.C. |date=2005 |access-date=15 Junie 2012 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110326/https://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == * [[Die Langkloof en die Anglo-Boereoorlog 1901]] * [[Gideon Scheepers-gedenktekens]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Peter Joice (ed): The South African Family Encyclopaedia. Struik, 1989 * www.hvsgrt.org.za Hoër Volkskool-nuusbrief 2018 * www.graaffreinetmuseums.co.za/News08_02.doc. == Eksterne skakels == * [http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument Gideon Scheepers-monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014033931/http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument |date=14 Oktober 2012 }} * [http://www.sawar.co.za/scheepers.php Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305014526/http://www.sawar.co.za/scheepers.php |date= 5 Maart 2014 }} * [http://www.angloboerwar.com/books/37-davitt-boer-fight-for-freedom/869-davitt-chapter-xxxix-diary-of-the-warjanuary-to-march-1902 AngloBoerWar.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scheepers, Gideon}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militariste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse tereggestelde mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Kapteins]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1902]] 114l0ohuqp2ew4slplepnqb4o19cz4h 2893054 2893052 2026-04-12T10:13:31Z Kobus Breed 181104 2893054 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon | naam = Gideon Scheepers | beeld = Kmdt Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps.jpg | byskrif = Kmdt. Gideon Scheepers as artilleris en hoof van die seinkorps | gebore = 4 April 1878 | oorlede = {{SDEO|1878|4|4|1902|1|18}} | begraweplek_etiket = | begraweplek = Onbekend | geboorteplek = [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg]] | sterfteplek = [[Graaff-Reinet]] | begraweplek_koordinate = <!-- {{Koördinate|grade|minute|N of S|grade|minute|O of W|aansig=inlyn,titel}} --> | bynaam = | geboortenaam = Gideon Jacobus Scheepers | lojaliteit = {{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Boere]] | tak = Heliografie | diensjare = 1899–1902 | rang = Kommandant | diensnommer = | eenheid = Verkenningskommando | poste = | oorloë = [[Tweede Vryheidsoorlog]]<br />--[[Slag van Magersfontein]]<br />--[[Slag van Paardeberg]] | oorloë_etiket = | toekennings = | familie = | anderwerk = }} Kommandant '''Gideon Scheepers''' (*[[4 April]] [[1878]] – †[[18 Januarie]] [[1902]]) was ʼn Boere- militêre leier en [[Heliograaf|heliografis]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. == Vroeë lewe == Gideon Jacobus Scheepers is gebore op 4 April 1878 op die plaas Grootlaagte, Middelburg, Transvaal, in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] as die seun van Jacobus Johannes Scheepers en Sophia Charlotte (née Van der Merwe).<ref name="preller1940" /> President Kruger het gesê dat die jongmans moes aansluit omdat daar ‘n goeie toekoms vir hulle was en dié in die Staatsartillerie sou die geleentheid kry om nog verder te studeer en dit het gemaak dat Gideon aangesluit het, hy het gekies om opgelei te word in veldtelegrafie. Gideon het in die militêre diens van die ZAR getree toe hy ‘n weerbare burger van die land geword het op 16 jarige ouderdom in '''1894'''. Gideon het ook saam met al die ander artilleriste gewone skoolonderrig ontvang van die latere majoor Thomas Kroon. Hy het gesukkel met die Nederlandse grammatika maar het dit onder die knie gekry. Gideon was vier jaar later ('''1898''') reeds ‘n kundige in heliografie en word toe gevra om by die Vrystaatse Artillerie aan te sluit om sodoende die veldtelegrafie daar op die been te bring, Gideon was “geleen” met die verstandhouding dat hy na afloop van sy werk daar, weer by sy ou korps sal aansluit. Vir meer as ‘n jaar tot ongeveer September '''1899''' het Gideon opleiding gegee aan jong veldtelegrafiste van die Vrystaatse Artillerie in Bloemfontein en ‘n maand later (Oktober 1899) toe oorlog verklaar word, kon Gideon byna elke Vrystaatse kommando eenheid voorsien van jong heliografiste, al was hulle toe nog nie kundiges nie, maar reeds vertroud met morse kode en die gebruik van twee spieëltjies. Verskeie van hulle het veral in latere fases van die oorlog uitnemende diens verskaf. '''In Augustus 1899, ses weke voor die oorlogsverklaring, was''' '''Gideon Scheepers''' (nou reeds '''sersant''') besig met die oprigting van ‘n helio verbinding tussen Bloemfontein en Pretoria. Die idee daarvoor het uit Pretoria gekom. Gideon word in Augustus 1899 teruggeroep na Pretoria, maar president Steyn het aan Scheepers gesê om te wag. Dus het Gideon nie weer na Transvaal terug gegaan nie, maar het aangesluit onder generaal Piet '''Cronjé''' se kommando en was hy teenwoordig tydens die slag van Magersfontein.<ref name="preller1940" /> == Tweede Vryheidsoorlog == [[Beeld:Scheepers.jpg|links|duimnael|200px|Kmdt. Gideon Scheepers.]] Toe die Tweede Vryheidsoorlog uitbreek het Gideon Scheepers aangesluit onder generaal Piet '''Cronjé''' se kommando en Gideon was teenwoordig tydens die slag van Magersfontein. Toe Cronjé hom en 4 000 man op 27 Februarie 1900 (Amajubadag) laat vaskeer in die Modderrivier en oorgegee het aan die Engelse het Gideon Scheepers dit ontsnap en skryf daarna aan sy moeder: “Juist ‘n halfuur voordat de Engelsen het hoofdlager omsingelden, werd ik weggeroepen om ‘n kabel te leggen en soedoende ben ik uitgekomen. Ou Cronjé heeft zich zeer zwak gedragen en is nu (2 Maart) krygsgevangen genomen met byna 6 000 Boeren. Wy gevoelen ons allen erg kwaad, dat zóveel Boeren niet instaat waren om ‘n pad door te vechten en uit te komen, ‘n waarachtige schande!” (Cronjé was oud, het gemaksugtig, het eiewys geword en het toegelaat dat daar ‘n groot vrouelaer om sy kommando vorm. Cronjé se kommando het 3 918 mans bestaan, sonder die vrouens wat teenwoordig was, wat Scheepers moontlik op 6 000 geskat het.) Kaptein Danie Theron het in die nag van die 26ste Februarie 1900 deur die Engelse linies gekruip met ‘n voorstel van generaal De Wet dat Cronjé in samewerking met De Wet ‘n pad moes oopveg deur die Engelse, maar Cronjé se krygsraad het dit afgekeur en het die volgende dag oorgegee. Daarna het Scheepers by generaal De Wet vir ‘n tyd as gewone burger gedien het tot ongeveer Meimaand, toe Scheepers '''kaptein''' geword het van ‘n klein verkennerseenheid en saam met Danie Theron teenwoordig was toe die Engelse in Junie 1900 Prinsloo en sowat  7 000 Boere teen die Witberge vasgedruk het en gevange geneem het. Na hierdie gebeurtenis is Danie Theron met sy korps terug na Transvaal, maar '''Scheepers het nog in generaal De Wet se nabyheid gebly tot die einde van 1900, toe generaal Botha vir Scheepers aangestel het as kommandant met die opdrag om die Kaapkolonie in te gaan met ‘n klein kommando''' en daar die Engelse verbindingslinies te saboteur en Kaapse rebelle kry om by hom aan te sluit en soveel moontlik skade aan die Engelse aanrig as wat hy kon. Scheepers het ook nie op hom laat wag nie en het met slegs met ‘n '''twintigtal Transvaalse en Vrystaatse burgers''' op '''15 Desember 1900''' '''saam met generaal Hertzog''' al langs die Basuto grens afgetrek en die Oranjerivier oorgesteek naby Rouxville om sodoende om Middelburg in die Kaap te bereik en daarna die spoorlyn daar die eerste keer te breek. Dit was die eerste aanduiding wat die Engelse ontvang het dat daar ‘n Boere kommando binne Kaapland aanwesig was en dit het skok in die Engelse hoë bevel veroorsaak. Die spoorlyne moes toe daarna bewaak word, blokforte is gebou en ‘n aansienlike Engelse weermag moes die spoorlyne bewaak. '''Scheepers was die eerste Boereoffisier wat na Desember 1900 Kaapland binne gedring en heeltyd daar gebly het''' en die Engelse binne hulle eie gebied aangeval het. Sy kommando het gegroei tot 150 van die beste uitgesoekte manskappe en hy het die rang van '''kommandant''' beklee.<ref name="preller1940" /> Tydens die [[beleg van Kimberley]] skiet hy twee gevange swart mense dood omdat hulle na bewering spioene was.<ref>Shearing, supra, p. 16</ref> [[Christiaan de Wet|Generaal De Wet]] het hom as rapportryer gebruik. Later het De Wet hom bevorder tot kaptein en in bevel van sy eie verkennerskorps geplaas.<ref>Shearing, supra, p. 19.</ref> === Bedrywighede in die Kaapkolonie === '''Generaal Botha het vir Scheepers aangestel as kommandant met die opdrag om die Kaapkolonie in te gaan met ‘n klein kommando, Scheepers het ook nie op hom laat wag nie en het met slegs met ‘n twintigtal Transvaalse en Vrystaatse burgers op 15 Desember 1900 saam met generaal Hertzog al langs die Basuto grens afgetrek en die Oranjerivier oorgesteek naby Rouxville.''' Na Scheepers het ander Boere aanvoerders soos '''Kritzinger, Lötter, Lategan, Malan, Maritz en Smuts''' hulle verskyning in Noord Kaapland gemaak terwyl '''Dirk Hertzog en Brand''' ‘n tyd daar was maar weer na die Vrystaat terruggekeer het. Met die '''tweede verskyning van Kritzinger''' en ander kommandante soos Lötter, Fouché en Lategan, wat in oorleg met mekaar opgetree het, het Scheepers homself onder generaal Kritzinger geplaas.<ref name="preller1940">{{Cite book |last=Preller |first=Gustav Schoeman |title=Scheepers se Dagboek |date=1940 |publisher=Nasionale Pers Beperk |year=1940 |edition=2nd |location=Kaapstad, Bloemfontein, Port Elizabeth. |publication-date=1940 |trans-title=Scheepers Diary}}</ref> (In Desember 1900 het Scheepers onder aanvoering van kommandant Kritzinger die Kaapkolonie binnegegaan.<ref>Shearing, supra, p. 29.</ref> Binne 8 weke het hul paaie geskei.<ref>Shearing, supra, p. 55.</ref> Kritzinger was terug in die Vrystaat op 29 April 1901. Hy het weer op 16 Mei die Oranjerivier oorgesteek.<ref>Neville Gomm, ''Commandant P.H. Kritzinger in the Cape,''Military History Journal, vol. 1, No. 7</ref>) In Julie 1901 het Kritzinger aan Scheepers geskryf en sy spyt uitgespreek oor Scheepers se afbrand van wonings. Hy vertrou dat Scheepers dit sal staak. Kritzinger was gekant teen die afbrand van private wonings want dit het vyandskap tussen die Boere en “Engelsch gesinde Afrikanders” verwek.<ref>Shearing, supra, p. 109, nota 3.</ref> Generaal [[Wynand Malan]] het Scheepers ook gewaarsku dat die afbrand van huise nie hul saak bevorder nie.<ref>Shearing, supra, p. 67. Die outeurs maak staat op Oorlogsavonture van genl. Wynand Malan deur Pieterse, p. 239.</ref> Nadat hy Kaapse Rebelle gewerf het, is hy op 22-jarige leeftyd bevorder tot kommandant van ʼn 150-maneenheid, die Witkoppenkommando (na aanleiding van die wit band op hul hoede),<ref name="Travel">{{cite web |url=http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |title=Die Karoo se ewige kommandant |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=travelkaroo.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922005336/http://www.travelkaroo.co.za/news-article/49/The-Karoos-eternal-Commandant- |archive-date=22 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> wat die Britse troepe die stryd in die [[Kaapkolonie]] moet aansê. Die klein kommando het veral sukses om Britse spoor- en telegraafverbindings in die Oos-Kaap te saboteer, terwyl hinderlae die Britse troepe verliese toedien. Hy het ook nie-blankes tereggestel wat hulle aan spioenasie vir die Engelse skuldig gemaak het. In hierdie skermutselinge word Scheepers se heldhaftigheid ten toon gestel. Dit lei daartoe dat Scheepers se teenwoordigheid in die Kaapkolonie meebring dat baie Kapenaars by die Boeremagte aansluit teen Brittanje. Gedurende 1901 is sy kommando hoofsaaklik in distrikte van [[Graaff-Reinet]], [[Cradock]], [[Murraysburg]] en [[Montagu]] bedrywig. Gedurende die eerste helfte van 1901 was Murraysburg ʼn veilige hawe vir die Boerekrygers omdat daar nie genoeg mense uit die dorp bereid was om te help met die beskerming van die dorp nie.<ref name="Heritage">{{cite web |url=http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |title=Murraysburg: rustigheid vir omgewingsbewustes en eko-bewakers |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Kaapstadse Erfenistrust |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422214351/http://www.heritage.org.za/karoo/murray.htm |archive-date=22 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Op 27 Junie 1901 het Scheepers vir die burgemeester van Murraysburg gesê dat indien die Britte die dorp nie binne agt dae in garnisoen lê nie, hy alle openbare kantore sou afbrand. Die Britte het nie reageer op die dreigement nie en op 6 Julie is die openbare kantoor, poskantoor, hoofkonstabel se kantoor, die winkel van Herbert Sharwood en Rose-Innes se huis aan die brand gesteek.<ref name="Heritage" /> === Siekte === [[Beeld:Gideon Scheepers op Beaufort-Wes.jpg|duimnael|270px|regs|Scheepers en sr. Johnson in Beaufort-Wes hospitaal.]] Scheepers het reeds vroeg in September 1901 begin siek word. Begin '''Oktober 1901''' was Scheepers en sy kommando in die Langberge, suid van Ladismith en alhoewel hy so siek was dat hy nie kon perdry nie het hy nog steeds die bewegings van sy kommando bestuur.Op die '''4de Oktober 1901''' het hulle tot by die Witteberge gevorder maar die behoefte aan perdevoer het hulle genoodsaak om die suidwaartse bewegings te stop en noordwaarts in die rigting van Ladismith terug te keer, na die plase Buffelsfontein en Okkert se Kraal, waar die Engelse hulle in ‘n hinderlaag gelei en hulle tussen die berge vasgekeer het. Die hele dag was daar geveg en Scheepers het 10 manne verloor wat gewond of gevange geneem was. Op die '''6de Oktober 1901''' is hulle weg van Okkert se Kraal, suidwaarts in die rigting van Riversdal en moes die hele dag veg, maar het op die '''7de Oktober 1901''' aan die Anysberg ‘n ruskans gehad en ‘n dokter van Ladismith het op Scheepers se versoek na hulle uitgekom. Op die oggend van die '''9de Oktober 1901''' trek die nou baie siek Scheepers in die rigting van Prins Albert. Op die '''9de Oktober 1901''' in die omgewing van die Dwyka en Gamka was Scheepers die aand ingedra in ‘n boerewoning en om 04:00 die oggend van '''10 Oktober 1901''' het Scheepers probeer opstaan toe almal klaar opgesaal was en hy sê “Ik trachtte met al de kracht in myn vermogen om myzelven van het bed te krygen, doch te vergeefs.” Dus op die '''10de Oktober 1901''' uitgeput en gedaan, moes Scheepers homself oorgee, maar ten minste het luitenant Pypers en die kommando weggekom. Scheepers se kommando het hom op die plaas Kopjes Kraal, digby die huidige Prins Albertwegstasie, agtergelaat. Die Britte het hom daar op 10de Oktober gekry en onmiddellik ’n dokter ontbied. Dr. Mearns se diagnose was onheilspellende obstruksie van die ingewande en blindedermontsteking.<ref>Shearing, supra, p. 144.</ref> '''Op 8 November 1901 skryf Scheepers aan sy ma dat hy aan ingewandekoors ly'''.<ref>Shearing, supra, p. 144.</ref> Gedurende die 1930’s het sommige van Scheepers se vorige makkers aangevoer dat hy deur ’n verraaier vergiftig is.<ref>Sien Rodney Constantine, ''The poisoning of Gideon Scheepers,'' Kaapstad, Afrika-instituut, 1998.</ref> Die outeur Shearing spekuleer dat dit moontlik depressie of posttraumatiese stresversteuring kon gewees het.<ref>Shearing, supra, p. 146</ref> Aanvanklik word Scheepers gehuisves in ’n hospitaal op [[Matjiesfontein]] en na ‘n week op Matjesfontein word hy na Beaufort Wes vervoer en hy word streng bewaak in die hospitaaltent wat met wagte wat dag en nag met gevelde bajonette staan. Scheepers was in Beaufort Wes van die '''19de Oktober''' tot die '''14de November''' waar hy weer na Graaf Reinet vervoer word. By Matjesfontein moes hy nog na en van die trein gedra word en by die Naauwpoort aansluiting was hy heeltemal natgesweet en vol pyn sodat hulle hom van die trein na die hospitaal gedra het waar ook van die gewonde rebelle van kommandant Lötter gelê het. Binne enkele dae het dit met Scheepers beter gegaan en hy het minder pyn gehad sodat hy briewe kon skryf en besoekers ontvang. (sy dieet het net uit melk bestaan) Op die '''8ste Desember 1901''' word Scheepers van Naauwpoort vervoer en kom op die '''9de Desember 1901''' in Graaf Reinet aan en was sterk genoeg om met behulp van een man uit die trein en in die ambulanswa te stap. Omdat hy te swak was moes die verhoor uitgestel word van Maandag 16 Desember tot die Woensdag 18 Desember. Op Maandag 23 Desember kon hy weer agv die siekte nie na die hof toe gaan nie en dit was uitgestel tot Vrydag 27 Desember waar hy met ‘n koors van 103°F  (39,4°C) sy eie verdediging moes behartig. Die middag van Saterdag 28 Desember was die hofsaak voltooi en Scheepers was oortuig na Tennant se bullebakkery en waarneming van die hof se houding dat die hele spul slegs ‘n komediespel was met ‘n geknoeiery van die begin tot die einde en dat die uitspraak reeds teen hom gereed was. Gideon se aanklaers het Transvaal en Vrystaat afgebrand, hulle het in Transvaal dorpe verwoes en kerke met die grond gelyk gemaak maar vir sy afbrand van Engelse se regeringsgeboue was hy aangekla van “brandstigting” verder ook vir “moord”. In die Soutpansberg het die Engelse soldate 5 maande voor Scheepers se veroordeling vir eerwaarde '''Carl August Daniel Heese''' koelbloedig doodgeskiet aangesien hy afgekom het op Boere krygevangenis se lyke. (Hulle het kort tevore by hom verby gegaan het onder bewaking van Engelse soldate) Luitenant Peter Handcock en Kaptein “Breaker” Morant van die Bushveldt Carbineers, was aangekla vir Heese se moord maar albei was vrygespreek daarop, maar was skuldig bevind op ander aanklagte van moord en hulle twee was tereggestel in 1902. George Witton was ook tot doodstraf veroordeel maar dit word deur lord Kitchener verander tot lewenslange gevangenisstraf. Witton skryf later die boekie “Scapegoats of the Empire” In 1929 het George Witton, ‘n mede-offisier in die Bushveldt Carbineers aan James Thomas geskryf en verklaar dat Handcock kort hulle vryspraak op hulle moord op Heese, daardie moord op Heese erken het. Handcock die moordenaar en Morant dat hierdie moord deur die Boere gepleeg was. Die Duitse konsul in Pretoria het van die Engelse ‘n ondersoek geëis. Maar hier in die Graaf Reinet word die een na die ander Boer doodgeskiet. Op die 28ste Desember, twintig dae voordat Scheepers die uitspraak gehoor het, (Scheepers se doodsvonnis was deur lord Kitchener self dit gefiateer, “Fiat” is die Latyns vir goedkeur/bekragtig. Die militêre hof het '''Tomas (Tom) Auret''' aangestel om Scheepers sogenaamd te “verdedig”. Scheepers skryf: “Wy Afrikaners zullen onder de Engelsman nooit recht zien.” En later nadat hy sy vonnis verneem het: “Ik wist al myn dagen dat de Engelsman vals was geweest, en onschuldig bloed vergoot; doch ik had niet gedacht dat zy zó verregaande blind kunnen zyn, en de waarheid niet willen zien.” Generaal Kritzinger, sy meerde in rang word in dieselfde tronk aangehou maar Scheepers mag nie met hom praat nie. Kritzinger sou kon getuig dat Gideon ‘n Transvaler was en dat alles wat hy gedoen het vanaf hoër bevel gekom het en dat dit nie strafbaar was nie. Op '''17 Januarie 1902''' word Gideon gehaal en sy vonnis word voorgelees deur Kolonel Henniker wat gebewe het tydens die lees daarvan. Ook Botha wat by was het gesê “Kolonel Henniker het só gerittel en gebeef, dat ek gedag het hy het beswyk.” Aan die ander kant staan Scheepers sy vonnis en aanhoor sonder uiterlike teken van vrees, nie omdat hy ongevoelig was nie, want die teendeel is waar, soos sy hele dagboek bewys, omdat hy in sy onskuld geglo het. Toe die vonnis klaar is haal hy sy hoed af en met ‘n eerbiedige buiging vir die man wat die volgende aand sy lyk sou laat opgrawe en wegsteek, stap hy daarna kalm terug na die ambulanswa.Scheepers se uitdruklike versoek was dat die vonnis voltrek moes word deur lede van die “Guards” omdat hy nie geskiet wou word deur lede van die Kaapse Vrywilligerkorps nie. Gereelde troepe moes hom skiet en nie mense wat vir slegs 5 shillings per dag veg nie. Kolonel Henniker het hierdie versoek van Scheepers goedgekeur. Terug in sy sel het Tennant hom om verskoning kom vra vir die onbeskofte wyse waarop hy Scheepers aangespreek het. Tom Auret het hom kom groet en Scheepers het sy items aan hom oorhandig het, wat hy alles nagekom het met uitsondering die dagboek. Op '''18 Januarie 1902''' om 04:30 word aan Gideon meegedeel dat sy vonnis uitgestel was. Dit was sodat die offisiere wat besig was met ‘n polo wedstryd die geleentheid te gee om sy vonnis by te woon! Later dieselfde dag om 12:00 die middag word Gideon meegedeel dat hy om 15:00 doodgeskiet sou word.<ref name="preller1940" /> === Verhoor === [[Beeld:Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die Camdeboo Nasionale Park, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|270px|Inligtingsbord langs die Gideon Scheepers-gedenkteken aan die grens van die [[Kamdeboo Nasionale Park]].]] [[Beeld:Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet, Morné van Rooyen, 11 Junie 2012.jpg|duimnael|regs|230px|Die Gideon Scheepers-gedenknaald buite Graaff-Reinet.]] Scheepers het tereg gestaan op 16 aanklagtes: 7 van moord, 1 van poging tot moord, 1 aanklag dat hy gevangenes in ’n vuurlinie geplaas het, 1 van mishandeling van gevangenes, 3 aanklagtes dat hy mense ’n loesing (met ’n sambok) gegee het, 2 aanklagtes van saakbeskadiging (spoorlyn en trein) en 1 aanklag van brandstigting (wat 15 insidente ingesluit het). Die aanklaer het 52 getuies geroep.<ref>Louis Creswicke, South Africa and the Transvaal War, volume VII, Kenneth Maclennan,Manchester p. 146-8 ook op angloboerwar.com</ref> Scheepers het sy eie prokureur, Thomas Auret, aangestel om hom te verdedig.<ref>Shearing, supra, p. 150.</ref> ; Aanklag 1 Scheepers is aangekla dat hy Jacob Fillies en Kiedo vermoor het. Hierdie insident het plaasgevind op die plaas Secretariskraal in die Murraysburgdistrik. Die eerste getuie, Sharwood, ’n winkelier, het gesê dat hy Fillies en Kiedo uitgestuur het om te gaan verken. Toe hulle nie terugkeer nie, het hy ander mense uitgestuur en hulle het op Fillies en Kiedo se liggame afgekom. In Maart 1901 het Scheepers weer by Murraysburg aangedoen en hom toe vertel dat hy twee van sy (Sharwood) se verkenners by Secretariskraal doodgeskiet het. In kruisondervraging het hy gesê dat Kritzinger en Fouché ook in dieselfde omgewing was. Later het Scheepers aangevoer dat hy Sharwood gesê het dat hy net gehoor het dat twee van sy spioene doodgeskiet was.<ref>Johannes Meintjes,Sword in the Sand, Kaapstad, Tafelberg,1969,p. 173; Shearing, supra, p. 151; Dr. Gustav S. Preller, Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938, p. 92</ref> ; Aanklag 2 Scheepers is aangekla dat hy skuldig is aan die moord van konstabel Moyewka. Die insident het plaasgevind op 18 Januarie op die plaas Brakwater in die distrik van [[Willowmore]]. John David Momberg het getuig dat hy ’n vorige lid van Scheepers se kommando was. Hy het getuig dat Scheepers aan Moyewka gesê het dat hy ’n spioen was en doodgeskiet sou word. Moyewka het toe weggehardloop en hy is geskiet. Scheepers se weergawe was dat toe Moyewka meegedeel is dat hy vrygelaat gaan word, hy weggehardloop het en toe doodgeskiet is.<ref>Shearing, supra, p. 152; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 3 In hierdie aanklag is beweer dat Scheepers vir Christian Smit vermoor het. Die insident het op 17 Maart op die plaas Uitkomst in die [[Jansenville]]-distrik plaasgevind. John Momberg en Johannes Jacobus Marais het getuig dat toe hulle op die plaas aankom het Smit daar vasgebind gelê. Scheepers het opdrag gegee dat hy doodgeskiet moes word. Dit is gedoen. Dick Nylokoka het getuig dat hy Smit se lyk daar gevind het met drie skote deur sy kop. Scheepers het getuig dat hy niks van die insident weet nie.<ref>Meintjes, supra, 174; Shearing, supra, p. 153; Preller, supra, p. 93</ref> ; Aanklag 4 Die aanklagte was dat Scheepers skuldig is aan die moord van James Madlaila. Die moord was gepleeg op die plaas Rooiklip, [[Steytlerville]] op 7 Augustus 1901. Edith Carey het getuig dat sy by die opstal was toe die ongewapende oorledene daar aangejaag kom op ’n perd. Scheepers se manskappe het hom gejaag. Die oorledene het afgespring en op die werf gehardloop. Die manskappe het hom toe in die heup geskiet. Hulle gaan toe na ’n koppie, kom tien minute later terug en skiet hom dood. Scheepers het getuig dat sy manskappe aan hom verslag gedoen het dat die oorledene in ’n geveg doodgeskiet was. Verder weet hy niks van die insident nie.<ref>Shearing, supra, 153; Meintjes, supra, p.174; Preller, supra, p. 93.</ref> ; Aanklag 5 Scheepers is onskuldig bevind op hierdie aanklag van moord. ; Aanklag 6 Scheepers is daarvan aangekla dat hy op 7 September 1901 te De Fontein, [[Worcester]], vir John Kennedy vermoor het. Die eerste getuie was Johannes David Kriel. Hy het getuig dat Scheepers se manskappe by die plaas opgedaag het met Kennedy as ’n gevangene. Hulle het hom vertel dat Kennedy by hul laer gekom het met ’n witvlag. Scheepers het later opgedaag en die huis binnegegaan. Daarna is Kennedy doodgeskiet. Die eienaar van die plaas, Burger, en ’n vorige lid van Scheepers se kommando, De Beer, het hierdie weergawe bevestig. Scheepers het aangevoer dat Kennedy deur ’n krygsraad skuldig bevind was van spioenasie omdat hy in siviele drag met ’n witvlag na hul laer gekom het.<ref>Shearing, supra, p. 155; Meintjes, supra, p. 174; Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 7 Hierdie aanklagte het betrekking gehad op die moord van Zederas alias Jacobus Hermanus. Die voorval het by ’n winkel op 26 September plaasgevind. August Abrahams het getuig dat hy deur sy baas na die winkel gestuur is. Scheepers het hom en Zederas daarvan beskuldig dat hulle spioene was. Scheepers het hulle toe gedwing om lootjies te trek. Die verloorder, Zederas, is doodgeskiet en Abrahams is met ’n briefie na die Engelse gestuur. Daarin het Scheepers geskryf dat hy deur sy owerstes beveel is om alle naturelle spioene dood te skiet. Die Engelse moet daarom die skuld dra vir die bloedvergieting. Scheepers het nie hierdie weergawe betwis nie.<ref>Shearing, supra, pp. 155-6; Meintjes, supra, p. 174, Preller, supra, p. 94.</ref> ; Aanklag 8 Scheepers is aangekla van poging tot moord omdat Scheepers en sy manskappe na bewering op 21 Mei 1900 naby die Marais Sylyn ’n treindrywer, Wassman, geskiet en gewond het. Henry Wassman het getuig dat klippe op die spoor gepak was en die trein het daarteen gebots. Skote is toe afgevuur en hy was gewond. Watson het getuig dat dit ’n passasierstrein was en dat daar ook vrouens en kinders op die trein was. Scheepers-hulle het sigare en perdeskoene verwyder. Scheepers het geen verskoning aangebied waarom Wassman geskiet moes word nie.<ref>Shearing, supra, p. 157; Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 95.</ref> ; Aanklag 9 Hierdie aanklagte het betrekking op ’n loesing wat Peter Huggert toegedien is op 12 April 1901. Dit het by Vredenburg, Graaff-Reinet, gebeur. Een van Scheepers se manskappe het hom daarvan beskuldig dat hy voorheen hul teenwoordigheid aan die Engelse rapporteer het. Sy baas, Gideon Smith, het getuig dat hy £10 aangebied vir Huggert se loslating, maar Scheepers dit ignoreer het. Hy is 8 houe met ’n sambok toegedien en het toe bewusteloos geword. Scheepers het getuig dat die loesing op versoek van Smith toegedien was.<ref>Shearing, supra, 158; Meintjes, supra, p. 175, Preller, supra, p. 95.</ref> '''Aanklag 10''' Die aanklagte was dat ene Swartbooi Goxo ’n loesing toegedien is by Spitskop. Nes die vorige geval het Scheepers aangevoer dat die loesing op Swartbooi se baas se versoek uitgevoer is. Scheepers was gebelg omdat die swartes "vanzelven" sy kommando se teenwoordigheid aan die Engelse verklap het.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96</ref> '''Aanklag 11''' Hierdie aanklag was vir die loesing wat Jan Aanhuizen toegedien is by Buffelsfontein. Aldus Scheepers is hy 15 houe gegee, in plaas van om doodgeskiet te word, al het hy in privaatklere verkenning gedoen.<ref>Shearing, supra, p. 158; Preller, supra, p. 96.</ref> '''Aanklagtes 12 en 13''' Hierdie twee aanklagtes behels die barbaarse behandeling van krygsgevangenes. Scheepers het hulle beskryf as Koloniale Hollandssprekende Afrikaners.<ref>Meintjes, supra, p. 175; Preller, supra, p. 96.</ref> Hulle was lede van die Graaff-Reinet Guides. Pieter Booysen het getuig dat hulle gevang was in ’n geveg noord van Aberdeen.<ref>Maurice & Grant, ''History of the War in South Africa, 1899–1902, volume IV, p. 175''</ref> Hulle is toe geneem na Langfontein in die [[Kamdebooberge]]. Daarvandaan moes hulle voetslaan agter die kommando aan na die plaas Uitkomst en toe na Zeekoeigat, waar die kommando slaags geraak het met een van die Britse kolonnes.<ref>Shearing, p. 157</ref> Aanvanklik was die gevangenes veilig langs ’n rivier, maar hulle was toe blootgestel aan die Britse vuurlinie.<ref>Shearing, supra, p. 157-8</ref> Die gevangenes moes loop totdat hulle Uitkomst in die Jansenvilledistrik bereik het. Hulle is nie kos gegee nie, maar kon vir hulself kos soek op die plase waar hulle aangedoen het.<ref>Shearing, supra, p. 157-8</ref> Scheepers het nooit verduidelik waarom hy hierdie krygsgevangenes vir byna twee weke saamgesleep het nie.<ref>Sien Preller, supra, p. 96-7.</ref> '''Aanklag 14''' Hierdie aanklag het te doen met die skade aan die trein en is verbind aan aanklag 8. '''Aanklag 15''' Hierdie aanklag het te doen gehad met die vernietiging van die trein by die Maraissylyn.<ref>Shearing, supra, p. 158</ref> '''Aanklagtes 16 tot 30''' [[Lêer:Sharwood 001.jpg|duimnael|Een van die geboue wat Scheepers erken het hy afgebrand het.]] Meeste aanklagtes het brandstigting van woonhuise op plase en dorpe behels. Twee aanklagte het betrekking gehad op spoorwegeiendom. Tydens die verhoor het Scheepers erken dat hy verantwoordelik was vir die afbrand van meeste van die geboue maar dat sy luitenant verantwoordelik was vir die res. Hy het valslik getuig dat ’n krygsraad besluit het om Lord [[Kitchener]] te dreig dat, indien die afbrand van eiendom nie stopgesit word nie, voortgegaan sou word met die vernietiging van eiendom van mense wat nie vriendelik was teenoor die Republieke nie. Hy het valslik aangevoer dat hy in Maart 1900 ’n skriftelike opdrag, onderteken deur generaal De Wet en president Steyn, ontvang waarin hy aangesê is om dit te doen.<ref>Shearing, supra, p. 160; Preller, supra, p. 97.</ref> Die hofverrigtinge is afgehandel voor die einde van die jaar. Die oorkonde is toe na die “Judge Advocate General” gestuur vir sy beslissing en na Kitchener vir sy bevestiging. Op 17 Januarie 1902 is Scheepers meegedeel dat hy skuldig bevind is op alle aanklagte behalwe nommer 5 en dat hy ter dood veroordeel is.<ref>Meintjes, supra, p. 183.</ref> === [[Fusillering]] === Op '''18 Januarie 1902''' om 04:30 word aan Gideon meegedeel dat sy vonnis uitgestel was. Dit was sodat die offisiere wat besig was met ‘n polo wedstryd die geleentheid te gee om sy vonnis by te woon! Later dieselfde dag om 12:00 die middag word Gideon meegedeel dat hy om 15:00 doodgeskiet sou word. '''Wilfred H. Harrison''', lid van die Coldstream Guards: “Die oggend van die '''18de Januarie 1902''' het ons in gelid marsjeer na die plek oorkant die Sondagsrivier waar die graf reeds gegrawe was en waar daar reeds '''AGT''' ander Afrikaners doodgeskiet was. Elk kry ‘n ander opdrag, een word na Scheepers gestuur om sy hande te boei en saam met hom in die ambulans te ry. Toe Gideon uit die ambulans stap moes hy ‘n paar tree van die graf verby loop, na die plek waar die stoel vir hom neergesit was om op vasgebind te word en kyk vir ‘n oomblik in sy graf. Gideon het daarna sy geboeide hande teen sy hoed gedruk as laaste saluut en kalm op die stoel gaan sit. Verskeie het aan Gideon gevra vir sy hoed met onderskeidingsteken as aandenking maar Gideon het geweier omdat hy daarmee begrawe wou word. Sy arms en bene word vasgebind nieteenstaande sy versoek om nie vasgemaak te word nie. ‘n Sakdoek word ook om sy oë gebind. Volgens Harrison was daar TIEN soldate met senuwees van staal, waarvan vyf gewere met loskruitpatrone en vyf met skerppuntpatrone gelaai was sodat nie een kan sê hy het Gideon doodgeskiet nie. “Lê aan! Vuur! Gideon Scheepers val agteroor met verskeie koeëls deur sy hart. “Ons het hom op die grond uitgestrek en hy het onmiddelik van kleur verander. Die dokter het een van sy ooglede oopgemaak en verklaar dat hy dood was.'''Harrison''', lid van die ‘Coldstream Guards’ het as volg aan Scheepers se moeder geskryf: “Ek, wat sy teregstelling aanskou het, kan U die verseker hoe dapper hy gesterf het. Uit die rytuig het hy gestap na die stoel wat ek vir hom neergesit had, sonder ‘n word, en sonder uiterlike teken van vrees en so het hy gebly tot die daad verrig was. Ons het hom op dieselfde plek begrawe, en ek was een van die eerstes by hom, wat hom die laaste asem sien uitblaas het. Hy had tevore gesê dat hy heeltemal bereid was om te sterf.” Daar was geen begrafnisplegtigheid nie en ons het die vier hoeke van die kombers gevat waarop hy gelê het maar ons kon hom nie verder laat sak as wat die komberspunte gereik het nie. Laat hom val, se ons adjudant. En so het Scheepers in sy graf gedaal “ ‘n Sak ongebluste kalk word as eerste bedekking op sy lyk gegooi en daarna is die graf met grond gevul.” Die graf word gelyk gevee met die grond sodat niemand sy presiese ligging kon ontdek nie. “Onderwyl het die trommels van die ‘Coldstream Guards’ waarby ons teenwoordig was en ingelyf was, nie die ‘Dodemars uit Saul’ gespeel het nie maar die destyds populêre liedjie, ‘More work for the Undertaker’.” “Toe ons adjudant ons beveel om hom te laat val,” sê die een, “het dit my siek gemaak, ek was weke lank sy persoonlike versorger en ek het gevoel of ek my eie broer begrawe.” En hierdie getuie bevestig ook verder: “dat ‘n groot gedeelte van Graaf Reinet se inwoners teenwoordig was omdat hulle beveel was om die teregstelling by te woon as grusame waarskuwing wat met hulle sou gebeur as hulle rebelleer.” Keelan sê dat daar offisiere vanaf ander plekke in die omgewing gekom het om getuie te wees van die teregstelling. Daar het nooit enige onduidelikheid bestaan oor die presiese plek van die graf waarin Scheepers direk begrawe was na die teregstelling nie. '''Carel Oberholzer Botha''' was tot Februarie 1901 ‘n welvarende en vooruitstrewende boer naby Pearston, waar hy een van die mooiste plase in Kaapland besit het. Carel word op 5 Februarie deur '''generaal George Frederick Gorringe''' gevange geneem onder beskuldiging dat hy met Kritzinger en Scheepers saamsweer. Carel was teenwoordig tydens Scheepers se veroordeling en ‘n ywerige lid van die kommissie vir die herbegrafnis van Scheepers en die agt ander wat in Graaf Reinet as rebelle doodgeskiet was. Carel Oberholzer Botha se komitee het Gideon Scheepers se graf maklik en sonder enige moeite gevind nadat vrede gesluit was. Dieselfde graf was ook aan Gideon se ouers aangewys. Dit het toe geblyk dat die graf lank tevore oopgemaak en die lyk verwyder was omdat behalwe sy hoed en stukke van die stoel waarop hy gesit het, daar niks verder in die graf was nie. (een van die stoel se pote was deur Gustav Preller aan die Bloemfonteinse Oorlogsmuseum gegee.) Uit ‘n brief van lord Selborne blyk dit sonder enige twyfel die stoflike oorskot na die teregstelling weer opgegrawe was. Lord Selborne skryf: “For some reason which is not now known, the body of commandant Scheepers appears to have been exhumed after the execution, and taken away from the spot where the execution took place, to some other spot, which is not now known.” '''Carel O. Botha''' verseker dat kolonel A. Henniker (later brigadier Generaal) in Graaf Reinet in bevel was van die tweede batteljon ‘Coldstream Guards’. Henniker het die aand na die teregstelling ‘n vyftal soldate die lyk van Gideon laat opgrawe en het dit of in die rivierbedding of iewers anders laat begrawe, sodat familie of vriende na die oorlog dit nooit sou kry nie, omdat dit beweer was dat Gideon met dum-dum koeëls geskiet was. Tennant sou ook die volgende oggend die '''19de Januarie 1902'''  aan George Enslin gesê het: “The brutes won’t ever find his body.” Steward bevestig: “It was known that the Boers intended to disinter his body from the original grave in the veld, and rebury it in consecrated ground. They were forestalled by the British, who dug up the body the night after the execution and removed it to its final resting place in the bed of the Sundays River.” Hierdie verklaring word ook bevestig deur die enigste oorlewende lid van die vyftal ‘Coldstream Guards’ wat deur die Britse Oorlogsdepartement aan die lig gekom het. “Dit was ‘n verskriklike donker nag toe ons vyftal manne die lyk se opgrawing verrig het, terwyl ons besig was het daar ‘n verskriklike donderstorm opgesteek, bliksemstrale het herhaaldelik die aaklige toneel helder verlig. Nouliks was ons klaar met hierdie deel van ons taak toe die storm in al sy woede op ons losbars, Struikel, struikel oor die ongelyke veld het ons vyf met die lyk voortgesukkel, waarheen weet ek nie, maar uiteindelik het ons onder ‘n klompie doringbome sagte grond gevind en het so gou as ons kon, Scheepers weer begrawe en die grond gelyk getrap. Niemand moes die plek vind nie, Dit was die bevele.” (Huisgenoot 27 April 1928) Jare na die oorlog teen die tweede helfte van 1930, het daar in die bedding van die Sondagsrivier ‘n geraamte uitgespoel en mnr. Botha was daarvan oortuig dat dit dié van kommandant Scheepers was. In Graaf Reinet het C.O. Botha se kommitee ‘n £50 beloning aangebied vir enigeen wat nadere inligting kon verskaf oor die graf of die gebeente. Indiwidue wat die teregstelling bygewoon het kon slegs die oorspronklike graf aanwys. Scheepers verwerf martelaarstatus deur die Britse krygshof se optrede en hy word as een van die helde van die Boeremagte gereken. Sy teregstelling het groot verontwaardiging in Suid-Afrika en oorsee ontlok. Selfs in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] het die Huis van Verteenwoordigers en die Senaat besluite ondersteun dat hy volgens die [[Geneefse konvensies|Geneefse Konvensie]] behandel moet word, maar hierdie pogings was te laat om sy teregstelling te voorkom. Alhoewel Scheepers op sommige van die aanklagte skuld erken het, het hy deurgaans aangevoer dat hy die bevele van hoër offisiere uitgevoer het. Dit is ook bekend dat selfs Britse offisiere hulle aan dieselfde dade skuldig gemaak het. Dit word ook betwyfel of ’n Britse militêre hof kragtens die internasionale reg bevoeg was om, terwyl die oorlog nog aan die gang was, die doodvonnis uit te spreek oor ’n krygsgevangene wat nie ’n Britse onderdaan was nie. Gideon Scheepers was ’n gebore Transvaler. Scheepers se ouers het tot met hulle dood (Jacobus in 1934 en Sophia in 1956) na Gideon se oorskot gesoek. S.B. Spies skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel II'': “Hy is op die plek van teregstelling begrawe en volgens sommige berigte is daar ongebluste kalk oor sy stoflike oorskot gegooi. Dit wil egter voorkom of sy liggaam daardie selfde nag nog deur Britse troepe opgegrawe is uit vrees dat sy kommando dit sou probeer terugkry. Daarna is S. op ’n onbekende plek herbegrawe, moontlik in die bedding van die Sondagsrivier. In 1904 is ’n plaaslike kommissie in die lewe geroep om die stoflike oorskot van Boere wat gedurende die oorlog op Graaff-Reinet tereggestel is, op te spoor. Ondanks navrae gerig aan die Britse regering en die militêre owerheid, was dit onmoontlik om vas te stel waar Scheepers herbegrawe is. ’n Latere kommissie onder die voorsitterskap van J.A. Smith het ewe min sukses gehad. Die feit dat sy stoflike oorskot nooit gevind is nie, het gelei tot die algemene opvatting, wat tot jare na die oorlog geheers het, dat hy nog in die lewe was.”<ref>* {{af}} De Kock, W.J. (tot 1970) en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] (sedert 1971, hoofred.) . 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel II''. Kaapstad en Johannesburg: Tafelberg-Uitgewers.</ref> == Nalatenskap == * Straatname in verskeie dorpe in Suid-Afrika * Plaasname in die Karoo soos Scheeperskraal, Scheepersdrift en Scheepersrus<ref name="Travel" /> * Die toonsetting deur [[Hendrik Hofmeyr]] van die gedig ''Gebed om die gebeente''<ref>{{cite web |url=http://www.oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |title=Hendrik Hofmeyr se toonsetting van "Gebed om die gebeente" deur D.J. Opperman |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=LitNet |archive-date= 5 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105180735/http://oulitnet.co.za/klank/opbed.asp |url-status=dead }}</ref> * Peter Klatzow se ''Suite vir Klavier From the Poets / Uit Ons Digkuns'' begin met ’n toonsetting van ''Gebed om die gebeente'' deur D.J. Opperman. Die [[Helgaard Steyn-prys]] is aan die komponis vir hierdie komposisie toegeken. * Regiment Gideon Scheepers van die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] * Die Gideon Scheepers-voetslaanpad in die [[Kamdeboo Nasionale Park]]<ref>{{cite web |url=http://www.karoopark.co.za/trails.html |title=Voetslaan in die Kamdeboo Nasionale Park |access-date=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Karoopark Gastehuis |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027061440/http://www.karoopark.co.za/trails.html |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> {{Raanhaling|regs|As ons gevra word waarom ʼn gedenksteen in 1978 opgerig moet word vir ʼn man wat in 1902 gesterf het is die antwoord eenvoudig. Die lewe en wese van hierdie man was van so ’n aard dat die geskiedenis hom in die heldesaal geplaas het en niks en niemand kan hom dit ontneem nie.|Eerste Minister [[John Vorster]]}} * Gedenksteen opgerig deur die Afrikaanse Kultuurgenootskap van [[Graaff-Reinet]] sowat 2&nbsp;km buite Graaff-Reinet op die pad na [[Murraysburg]] in die Kamdeboo Nasionale Park. Die gedenksteen bestaan uit drie rotse wat in die omgewing gevind is en wat ʼn vlekvrye staalnaald regop hou. Die grootste rots verteenwoordig die standvastigheid van die jong Afrikanervolk en die twee gekantelde rotse simboliseer die volk wat onderdruk is maar nie geval het nie. ’n Vierde rots bevat die bewoording: ''Ter nagedagtenis aan Komdt. Gideon Jacobus Scheepers. Die onvergeetlike boereheld. Gebore dist. Middelburg 4 April 1878. Gefusilleer op Graaff-Reinet 8 Jan 1902. Sy lewe was beminlik. Sy stryd dapper. Sy dood onverdiend. Sy graf onbekend. Opgerig deur bewonderaars oor heel S. Afrika. Onthul in 1978, honderd jaar na Gideon Scheepers se geboorte, deur mnr. John Vorster.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.graaffreinet.co.za/index.php?page_name=more&listing_id=250&attractions=Gideon+Scheepers+Memorial |title=Gideon Scheepers Gedenksteen |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Graaff-Reinet Toerisme }}</ref><ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=1396748 Scheepers, Gideon Jacobus (1878–1902) op eggsa.org]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, besoek op 22 Augustus 2016</ref> === Boeke === * [[Johannes Meintjes|Meintjes, Johannes]]. 1969. Sand in the sword: the life and death of Gideon Scheepers. 242 p. * Shearing, Taffy & David. 1999. Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave. Privaat uitgegee. 240 p. * [[Gustav Preller|Dr. Gustav S Preller]], Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland, Nasionale Pers, Kaapstad, 1938. * Constantine, R.J. 1998. The poisoning of Gideon Scheepers: the Anglo-Boer War 1899–1902: a true incident from the guerrilla war in the Cape Colony. Africa Institute. 28 p. === Gedigte === * ''Gebed om die gebeente'' deur [[D.J. Opperman]]<ref name="nuwegeskiedenis">{{cite web |url=http://nuwegeskiedenis.co.za/boere-held-gideon-scheepers-herdenk/ |title=Boere-held Gideon Scheepers herdenk |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Nuwe Geskiedenis }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Gideon Scheepers'' deur [[H.J. Pieterse]] * ''Scheepers'' deur [[Elizabeth Molteno]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''The cry of South Africa'' deur [[Olive Schreiner]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Droom en doen'' deur [[C. Louis Leipoldt]]<ref name="nuwegeskiedenis" /> * ''Gideon Scheepers'', ''Kommandant Gideon Scheepers'' en ''Kommandant Gideon Scheepers (2)'' deur [[Gert Strydom]]<ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |title=Gideon Scheepers |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |format=html |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204847/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/gideon-scheepers-1298442005 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |title=Kommandant Gideon Scheepers |format=html |accessdate=18 Januarie 2012 |publisher=Woes |archive-date=23 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123121637/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |title=Kommandant Gideon Scheepers (2) |accessdate=18 Januarie 2012 |format=html |publisher=Woes |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204714/http://www.woes.co.za/bydrae/gedig/kommandant-gideon-scheepers-2 |url-status=dead }}</ref> * ''Manibus Gideon Jacobus Scheepers'' deur [[Pieter Cornelis Boutens|P.C. Boutens]].<ref>{{cite web |url=http://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |title=Manibus Gideon Jacobus Scheepers |format=html |last=Boutens |first=P.C. |date=2005 |access-date=15 Junie 2012 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110326/https://www.dbnl.org/tekst/bout005stem01_01/bout005stem01_01_0051.php |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == * [[Die Langkloof en die Anglo-Boereoorlog 1901]] * [[Gideon Scheepers-gedenktekens]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Peter Joice (ed): The South African Family Encyclopaedia. Struik, 1989 * www.hvsgrt.org.za Hoër Volkskool-nuusbrief 2018 * www.graaffreinetmuseums.co.za/News08_02.doc. == Eksterne skakels == * [http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument Gideon Scheepers-monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014033931/http://www.camdeboocottages.co.za/index.php/site-seeing/gideon-scheepers-monument |date=14 Oktober 2012 }} * [http://www.sawar.co.za/scheepers.php Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305014526/http://www.sawar.co.za/scheepers.php |date= 5 Maart 2014 }} * [http://www.angloboerwar.com/books/37-davitt-boer-fight-for-freedom/869-davitt-chapter-xxxix-diary-of-the-warjanuary-to-march-1902 AngloBoerWar.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scheepers, Gideon}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militariste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse tereggestelde mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Kapteins]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1902]] s75nl7ripcyj5ra6erf3o2ekhuedhet 0 20571 2892746 2882071 2026-04-11T19:00:05Z SpesBona 2720 Statistieke hersien 2892746 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Sosialistiese Republiek Viëtnam |volle_naam = <small>''Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam'' ([[Viëtnamees]])</small> |algemene_naam = Viëtnam |beeld_vlag = Flag of Vietnam.svg |beeld_wapen = Emblem of Vietnam.svg |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = Location Vietnam ASEAN.svg |leuse = ''Độc lập – Tự do – Hạnh phúc''<br /><small>''(Viëtnamees vir: "Onafhanklikheid – Vryheid – Geluk")''</small> |volkslied = ''[[Tiến Quân Ca]]''<br /><small>''(Viëtnamees vir: "Weermagmars")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Vietnam.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Viëtnamees]] |hoofstad = [[Hanoi]] {{Koördinate|21|2|N|105|51|O}} |latd = 21 |latm = 2 |latNS = N |longd = 105 |longm = 51 |longEW = O |grootste_stad = [[Ho Chi Minh-stad]] {{Koördinate|10|48|N|106|39|O}} |regeringsvorm = Unitêre Marxisties-Leninistiese<br />enkelparty sosialistiese [[republiek]] |leiertitels = <br />• Sekretaris-generaal<br />en [[president]]<br />• [[Adjunkpresident]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = <br />[[Tô Lâm]]<br />[[Võ Thị Ánh Xuân]]<br />[[Lê Minh Hưng]] |oppervlak_rang = 67^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 331&nbsp;210<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/vietnam/|title=Vietnam|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Februarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260202081654/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/vietnam/|archive-date=2 Februarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 127&nbsp;881 |persent_water = 6,4<ref>{{en}} [https://www.indexmundi.com/vietnam/geography_profile.html Vietnam – Geography]. Index Mundi. 12 Julie 2011. Besoek op 16 September 2019.</ref> |bevolking_skatting = 105&nbsp;758&nbsp;975<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 16^de |bevolking_sensus = 96&nbsp;208&nbsp;984 |bevolking_sensus_jaar = 2019 |bevolkingsdigtheid = 319 |bevolkingsdigtheidmi² = 827 |bevolkingsdigtheidrang = 49^ste |BBP_PPP = $1&nbsp;899&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=582&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Vietnam |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=11 April 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 23^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $18&nbsp;449<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 104^de |BBP = $518,999&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 33^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $5&nbsp;042<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 119^de |onafhanklikheidstipe = • [[Noord-Viëtnam]]<br />• Geneefse ooreenkoms<br />• Verowering van Saigon<br />• Hereniging<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Frankryk]]<br />[[2 September]] [[1945]]<br />[[21 Julie]] [[1954]]<br />[[30 April]] [[1975]]<br />[[2 Julie]] [[1976]]<ref>{{en}} {{cite book |last=Robbers |first=Gerhard |title=Encyclopedia of world constitutions |url=https://books.google.de/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1021&redir_esc=y&hl=de |accessdate=16 September 2019 |date=30 Januarie 2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=1021}}</ref><br />[[1 Januarie]] [[2014]] |MOI = {{wins}} 0,766<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=11 April 2026}}</ref> |MOI_rang = 93^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 36,1<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=VN |title=Gini index – Viet Nam |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=11 April 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Viëtnamese dong|đồng]] (₫)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.travelsradiate.com/asia/socialist-republic-of-vietnam.html |title=Sosialistiese Republiek Viëtnam |publisher=Travelsradiate.com |accessdate=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124031535/http://www.travelsradiate.com/asia/socialist-republic-of-vietnam.html |archive-date=24 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |geldeenheid_kode = VND |land_kode = VN |tydsone = Indo-China-tyd |utc_afwyking = [[UTC+07:00|+7]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+07:00|+7]] |internet_domein = [[.vn]] |skakelkode = 84 |voetskrif = }} '''Viëtnam''' ([[Viëtnamees]]: ''Việt Nam'', [viət˨ næm˧], {{Audio|Vietnam.ogg|luister}}, letterlik: "Viët van die suide"), amptelik die '''Sosialistiese Republiek Viëtnam''' (''Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam'', {{Audio|Công hoà xa hoi chu nghia Viêt Nam.oga|luister}}), is 'n [[Sosialisme|sosialistiese]] [[republiek]] in [[Suidoos-Asië]]. Dit beslaan 'n oppervlakte van 331&nbsp;210&nbsp;km² en het 'n bevolking van 105&nbsp;758&nbsp;975 in 2024 gehad. Die [[hoofstad]] is sedert die hereniging van Noord- en [[Suid-Viëtnam]] in 1976 [[Hanoi]] en die grootste stad is [[Ho Chi Minh-stad]] (voorheen Saigon). Van die ander nedersettings sluit in [[Can Tho]], [[Da Nang]], [[Dong Hoi]], [[Hai Phong]], [[My Thuy]], [[Nha Trang]] en [[Vung Tau]]. [[Lêer:Vietnam BMNG.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Viëtnam]] [[Lêer:Vm-map.png|duimnael|links|Kaart van Viëtnam]] Viëtnam is die mees oostelike land van [[Indo-China]]. Dit is oos van [[Kambodja]] en [[Laos]], suid van die [[Volksrepubliek China]] en op weskus van die [[Suid-Chinese See]] geleë. Daarbenewens deel Viëtnam in die Suid-Chinese See maritieme grense met [[Filippyne]], [[Maleisië]] en [[Indonesië]] in die ooste en suide, asook [[Thailand]] in die [[Golf van Thailand]] in die weste. Viëtnam word geografies deur twee riviere gekenmerk: Die [[Rooirivier (Asië)|Rooirivier]] in die noorde wat in die [[Golf van Tonkin]] uitmond en die die [[Mekong]]rivier in die suide wat in die Suid-Chinese See vloei. In die sentrale dele oorheers 'n hoogland die landskap. [[Phu Quoc]] is die grootste eiland en is in die Golf van Thailand in die suidweste van Viëtnam geleë. Die noordelike deel van Viëtnam was vir meer as een millennium deel van die [[Chinese Keiserryk]], vanaf 111 v.C. tot 939 n.C. 'n Onafhanklike Viëtnamese staat is ná die Viëtnamese oorwinning in die Slag van Bạch Đằng-rivier in 939 gestig. Verskeie opeenvolgende keiserlike dinasties het in Viëtnam floreer, toe die land geografies en polities binne-in Suidoos-Asië uitgebrei het, totdat die Indo-China-skiereiland in die middel van die 19de eeu deur [[Frankryk]] gekoloniseer is. Ná 'n [[Japan]]nese besetting in die 1940's het die Viëtnamese teen die Franse heerskap in die Eerste Indo-China-oorlog geveg. Op 2 September 1945 het president [[Hồ Chí Minh]] Viëtnam se onafhanklikheid onder die nuwe naam Demokratiese Republiek Viëtnam van Frankryk verklaar. In 1954 het die Viëtnamese die Franse in die [[Slag van Dien Bien Phu]] tussen Maart en Mei 1954 oorwin. Vervolgens is Viëtnam polities in twee mededingende state verdeel, Noord-Viëtnam (amptelik die Demokratiese Republiek Viëtnam, hoofstad Hanoi) en Suid-Viëtnam (amptelik die Republiek Viëtnam, hoofstad Saigon). Die konflik tussen die twee Viëtnamese state het vererger en tot die [[Viëtnamoorlog]] met swaar gewapende inmenging van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aan die Suid-Viëtnamese kant tussen 1965 en 1973 gelei. Die oorlog het met die Noord-Viëtnamese oorwinning in 1975 geëindig. Vervolgens is Viëtnam onder 'n [[Kommunisme|kommunistiese]] regering verenig, maar het arm en polities geïsoleer gebly. In 1986 het die Kommunistiese Party van Viëtnam (CPV) 'n reeks ekonomiese en politieke hervormings geloods wat tot Viëtnam se integrasie in die wêreldekonomie gelei het. Viëtnam sou na verwagting in 2020 'n [[ontwikkelde land]] gewees het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-16567315 |title=Vietnam country profile |publisher=[[BBC]] |date=5 April 2023 |accessdate=11 April 2026}}</ref> Teen 2010 het Viëtnam diplomatieke betrekkinge met 178 lande aangeknoop. Sedert 2000 is Viëtnam se ekonomiese groeikoers onder die hoogste wêreldwyd en in 2011 het dit die hoogste Global Growth Generators Index onder elf vername ekonomieë gehad. Die suksesvolle ekonomiese hervormings het in 2007 tot Viëtnam se toetreding tot die [[Wêreldhandelsorganisasie]] (WTO) gelei. Viëtnam is 'n lidland van die [[ASEAN]], [[APEC]] en die Francophonie (OIF). [[Vietnam Airlines]] is die nasionale vlagdraer[[lugredery]] met sy spilpunt op [[Tan Son Nhat Internasionale Lughawe]] naby Ho Chi Minh-stad. Daarbenewens beskik Viëtnam oor twee lae-koste lugrederye: [[Bamboo Airways]] en [[VietJet Air]]. In onlangse jare het Viëtnam veral onder internasionale toeriste gewild geraak met [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e soos die [[Phong Nha-Ke Bang Nasionale Park]] en die [[Sitadel van die Ho-dinastie]]. Viëtnam se [[amptelike taal]] is [[Viëtnamees]] en die [[Viëtnamese]] vorm die titulêre nasie van die land. Daarbenewens word ander tale soos [[Hakka]], [[Kantonees]], [[Khmer]] en [[Lao (taal)|Lao]] deur minderhede soos [[Khmer (volk)|Khmer]] en [[Thai (volk)|Thai]] gebesig. Die land is ook bekend vir sy Viëtnamese kookkuns met geregte soos [[Phở]], 'n tradisionele [[noedel]]soep. == Geskiedenis == [[Lêer:DrumFromSongDaVietnamDongSonIICultureMid1stMilleniumBCEBronze.jpg|duimnael|links|'n Đông Sơn bronsdrom, ca. 800 v.C.]] [[Lêer:Territorial expansion of Vietnam from Lý dynasty to Nguyễn dynasty (1009–1834).gif|duimnael|links|Territoriale uitbreiding van Viëtnam, 1009–1834]] Reeds in die 3de eeu v.C. het die Viëtnamese die delta van die [[Rooirivier (Asië)|Rooirivier]] (''Tonkin'') bewoon. Die toenemende druk van die Chinese het uiteindelik daartoe gelei dat Tonkin in 111 v.C. by China ingelyf is. Ondanks enkele opstande, soos die van die Trungsusters in omstreeks 40 n.C. het Tonkin tot in 938 'n Chinese provinsie gebly. Die Viëtnamese maatskappy en kultuur is met soveel sinisme deur die Chinese oorheersers bejeën dat dit nou nog die onuitwisbare tekens daarvan dra. Nadat die Chinese [[Tang-dinastie]] in 907 tot 'n val gekom het, het die Viëtnamese uiteindelik in 938 die onafhanklike staat Nam Viet tot stand gebring. Die staat het met verloop van tyd ten koste van die Tsjams steeds verder na die suide uitgebrei. Laasgenoemde se [[Hindoeïsme|Hindoe]]-[[Boeddhisme|Boeddhistiese]] koninkryk, Tsjampa, het in die eerste eeue n.C. deur middel van vreedsame Indiese kulturele uitbreiding in die omgewing suid van Hué tot stand gekom. Vanweë die voortdurende konflikte met die Viëtnamese moes die hoofstad steeds verder suid verskuif word. Tsjampa is bowendien uit die weste deur die [[Khmer-ryk]] bedreig. Kort nadat [[Angkor Wat]], die hoofstad van die Khmer, deur die Thai van Ayutthaya verwoes is, is daar ook aan die verindiese Tsjampa 'n einde gemaak. In die 17de eeu is Tsjampa uiteindelik heeltemal deur die Viëtnamese ingelyf. Ondanks die konflikte tussen die familie Trinh, wat die gesag in die noorde in hulle hande gehad het, en die geslag Nguyen, wat hulle mag, onder meer met die steun van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|VOC]], geleidelik oor die hele suide, en sedert die 18e eeu ook oor die huidige Kambodja uitgebrei het, het die Viëtnamese kultuur tydens die Le-dinastie (1418–1786) 'n groot bloeityd beleef. Na 'n kort rebelle van die Tay-Son-broers het Nguyen-Anh in 1802 daarin geslaag om die hele Viëtnam met die steun van enkele Franse raadgewers te herenig. Hy het tot 1819 as keiser Gia-Long geregeer. === Franse kolonisasie === [[Lêer:Indochine française (1913).jpg|duimnael|Kaart van Frans-Indo-China in 1913]] [[Lêer:ExpositionHanoi1902 GrandPalais (1).jpg|duimnael|Die Grand Palais is vir die wêreldbeurs van 1902–1903 opgerig toe Hanoi die hoofstad van Frans-Indo-China geword het]] [[Lêer:Hanoï - Théâtre rue Paul Bert.jpg|duimnael|Hanoi-operahuis, geneem in die vroeë 20ste eeu van die Paul Bert-straat (nou Trang Tien-straat)]] Die Franse het hulle reeds gou ernstig op kolonisering toegespits. In 1859 het hulle die hawe van [[Saigon]] beset en in 1862 Cochin-China. In 1885 was die hele Viëtnam beset. Frankryk het sy verowerde gebiede in Vietnam, Laos en Kambodja as een kolonie bestuur en het in 1887 die Indo-Chinese Unie tot stand gebring. Vir Frankryk was Viëtnam veral ekonomies van belang: die land het grondstowwe ([[rubber]], [[delfstowwe]]) en rys gelewer, dit was 'n afsetgebied vir die Franse nywerheid en het toegang tot China verskaf. Deur onder meer belastings en dwangarbeid in te stel, het die Franse daarin geslaag om van goedkoop Viëtnamese arbeid gebruik te maak. Hoewel die Viëtnamese hulle vroeg reeds teen die Franse uitbreiding verset het, het die ekonomiese wêreldkrisis tussen die twee wêreldoorloë, wat ook na Viëtnam deurgewerk het, in groot mate gelei tot die opkoms van 'n sterk Viëtnamese nasionalisme. Tydens die boereopstande is grootgrondbesit afgeskaf en die grond herverdeel. In 1927 is die Viëtnamese Nasionalistiese Party gestig en in 1930 die Indo-Chinese Kommunistiese Party. Hoewel die Franse hardhandig teen die versetgroepe opgetree het, is die verset nie gesmoor nie. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die koloniale bestuur hom by die pro-Duitse Vichy-regering in [[Frankryk]] geskaar en sodoende 'n bondgenoot van [[Japan]] geword en op die manier sterk politieke, ekonomiese en [[militêr]]e mag verkry. Die Viëtnamese versetgroepe, wat sterk teen die samewerking met Japan gekant was, het hulle kragte in 1941 in die Liga vir die Onafhanklikheid van Viëtnam (''Việt Nam độc lập đồng minh'', afgekort Việt Minh) saamgesnoer. Die Việt Minh het in die loop van die Tweede Wêreldoorlog daarin geslaag om groot dele van die platteland te bevry, en toe die [[Japanners]] oorgee, was hulle die enigste mag wat die militêre en bestuursvakuum kon vul. Die regering wat Japan onder keiser Bao Dai tot stand gebring het, is verslaan en op 2 September 1945 het Ho Tsji-minh, een van die stigterslede van die Indo-Chinese Kommunistiese Party, die Demokratiese Republiek Viëtnam (DAV) uitgeroep. Op die konferensie van [[Potsdam]] in 1945 is daar besluit dat die gebiede wat Japan in Indo-China beset het, onder Chinese en Britse beheer verdeel sou word. Die 16de breedtegraad sou die skeidslyn wees. In die Chinese sone kon die Demokratiese Republiek sy gesag handhaaf, en die sone is Noord-Viëtnam genoem. In die Britte se sone is die terugkeer van die Franse bevorder. Dit het met wapengeweld gepaard gegaan en het eers gedurende 1946 geslaag, waarna die Việt Minh hom teruggetrek en op guerrillaoptrede toegelê het. Die DAV het intussen algemene verkiesings gereël, wat deur die Việt Minh gewen is. [[Frankryk]] het nie die bestaansreg van die DAV ontken nie en het beloof dat 'n referendum oor die posisie van die besette suide gehou sou word. Ná die vertrek van die Chinese het die Franse egter militêre posisies in die noorde ingeneem. Onderhandelinge met [[Hồ Chí Minh]] het daartoe gelei dat die Franse Cochin-China as 'n selfstandige vrystaat binne die Indo-Chinese Federasie en die [[Franse Unie]] erken het. Die aandrang van die Việt Minh (wat ook baie steun in die suide geniet het) om Viëtnam (noord en suid) as 'n eenheid te erken, het egter op dowe ore geval. Die spanning het om verskeie redes toegeneem en uiteindelik gelei tot 'n terreurbombardering op [[Hai Phong]] (November 1946) waarin tussen 10&nbsp;000 en 20&nbsp;000 mense dood is en waardeur die oorlog tot in die noorde uitgebrei het. Ná 'n hewige stryd moes die Việt Minh hom uit die grootste stede na die ou basisse op die platteland terugtrek. Frankryk kon egter nie daarin slaag om 'n gesaghebbende regering as alternatief teen die Việt Minh te vorm nie. Eers in Desember 1949 het Frankryk, deels vanweë druk deur die VSA, die soewereiniteit amptelik oorgedra aan die Staat Viëtnam, met die vroeëre keiser Bao Dai, die laaste lid van die Nguyen-dinastie, as staatshoof. Die DAV is in 1950 deur die [[Volksrepubliek China]], die [[Sowjetunie]] en ander sosialistiese lande erken. Die VSA en ander Westerse lande het die Staat Viëtnam erken. Frankryk het in werklikheid steeds hier geheers en het al hoe meer steun van die VSA gekry omdat die land die antikoloniale stryd as deel van die uitbreidende "wêreldkommunisme" beskou het. Die Việt Minh het intussen soveel as moontlik van die bevolking teen die buitelandse oorheersing gemobiliseer ten einde sy militêre en politieke posisie te verstewig. In 1950 kon daar van guerrillaoptredes oorgegaan word tot 'n konvensionele bewegingsoorlog. Die Franse militêre toestand het verswak en ná die inisiatief van Hồ Chí Minh het Frankryk aangedui dat hy bereid was tot onderhandelinge, waarop 'n konferensie in 1954 in [[Genève]] belê is. Met die verowering van die vesting Dien Bien Phu op 7 Mei 1954 het dit duidelik geword dat die Franse 'n nederlaag gely het. Frankryk het op die konferensie ’n realistiese standpunt ingeneem, maar die dreigende houding van die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] het uiteindelik tot Viëtnamese toegewings gelei. Belangrike sake waaroor daar ooreengekom is, was: Die DAV het ingestem tot die totstandkoming van twee militêre sones, met die 17de breedtegraad as skeidslyn (dit sou dus geen politieke grens wees nie). Noord-Viëtnam het 'n derde van die gebied wat hy beheers het, militêr ontruim in ruil vir die gebied Hanoi-Haiphong. Die militêre verdeling sou tydelik wees: ná twee jaar moes daar in die hele land algemene verkiesings gehou word. Die partye, dit wil sê die DRV en die Staat Viëtnam, sou hulle militêre gebiede intussen afsonderlik bestuur. Die Geneefse ooreenkoms is deur Frankryk, die DRV, Laos, Kambodja, die Sowjetunie, die Volksrepubliek China en die [[Verenigde Koninkryk]] onderteken. Die VSA het net "kennis geneem" daarvan en dit nie onderteken nie. Die betrokke partye het verklaar dat hulle nie dreigemente of geweld sou gebruik ten einde die bereiking van die ooreenkoms te dwarsboom nie. In die Eerste Indo-Chinese Oorlog (1946–1954) het 94&nbsp;000 Franse soldate gesterf, terwyl tussen 500&nbsp;000 en 750&nbsp;000 Viëtnamese soldate en burgerlikes volgens skatting omgekom het. === Toenemende Amerikaanse invloed === [[Lêer:First Indochina War map 1954 en.svg|duimnael|Situasie in die Eerste Indo-China-oorlog aan die einde van 1954: {{sleutel|#EEA270|Gebiede onder [[Việt Minh]]-beher}} {{sleutel|#D3B2DB|Gebiede onder Franse beheer}} {{sleutel|#00000|Việt Minh guerrilla-kampe/gevegte}}]] [[Lêer:French Indochina post partition.png|duimnael|Verdeling van Frans-Indo-China ná die Geneefse Konferensie in 1954]] Die [[Weste]] het op die veranderde toestande gereageer deur die Suidoos-Asiatiese Verdragsorganisasie (SOAVO) tot stand te bring. Die organisasie het die onafhanklikheid van Laos, Kambodja en die Staat Viëtnam gewaarborg met die doel om kommunisme uit die gebied te weer. Die Franse invloed in Suid-Viëtnam is intussen geleidelik deur die van die Amerikaners vervang en die staatshoof Bao Dai deur sy verbete anti-Franse en nasionalistiese premier Ngo Dinh Diem (1901–1963), lid van 'n vername Viëtnamese familie en eksponent van die invloedryke [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] elite. Die vervanging moes in 1955 deur ’n verkiesing bevestig word: Diem het net in Saigon alleen meer stemme getrek as wat daar kiesers was. In die plek van die Staat Viëtnam is die Republiek Viëtnam, meestal Suid-Viëtnam genoem, uitgeroep. Hoewel talle groepe hulle teen Diem verset het, het hy met Amerikaanse steun daarin geslaag om sy posisie te handhaaf. Die DRV het daarop aangedring dat daar voorbereidings getref moes word vir die algemene verkiesings waaroor daar in die Geneefse ooreenkoms besluit is. Diem het geweier omdat die ooreenkoms "sonder die goedkeuring van die Viëtnamese volk tot stand gekom het". Diem se onderdrukking van alle politieke teenstand, ook nie-kommunistiese teenstand, het daartoe gelei dat politieke en sosiale onrus in die suide toegeneem het. Die landhervormings wat deur die Việt Minh ingestel is, is ongedaan gemaak, terwyl dorpsleiers en ander mense in strategiese posisies deur (meestal Katolieke) aanhangers van Diem vervang is. Diem het ook nie toegegee aan die druk van veral [[Indië]] en China om die verkiesings, soos daar ooreengekom is, te hou nie, aangesien Hồ Chí Minh se aanhangers moontlik die verkiesing maklik kon wen. Alle verbinding met die noorde is ook verbreek. Die verset teen Diem, wat aanvanklik fragmentaries en nie baie gewelddadig was nie, het ná 1957 hewiger geword. Die aanval in 1959 op die dorp Tay Ninh was die begin van optredes deur guerrillas wat aanvanklik sterk deur die VSA en Diem onderskat is. Die verskillende versetgroepe het in 1960 die Nasionale Bevrydingsfront vir Suid-Viëtnam, bekend as die FNL ([[Frans]]: ''Front National de Libération de Sud-Vietnam'') tot stand gebring. Teenstanders het die organisasie die [[Viëtkong]], dit wil sê Viëtnamese Kommuniste, genoem. Hoewel die Kommuniste nie in die meerderheid was nie, het hulle dikwels organisatories en militêr 'n leidende rol in die organisasie gespeel, veral in die vroeëre Việt Minh-gebiede. Die DRV het hom in die vyftigerjare nie juis in die verset in die suide ingemeng nie en het al die aandag aan die opbouing van die land gegee. Die FNL is wel erken, maar is eers later militêr en polities gesteun. Việt Minh-stryders, wat uit die suide afkomstig was en ná die hergroepering in 1954 na die noorde gekom het, het toestemming gekry om hulle by die FNL aan te sluit. Boeddhistiese organisasies, wat Diem steeds groter probleme besorg het, het 'n belangrike rol gespeel in die verset in die suidelike stede. In November 1963 is daar met die medewerking van die Amerikaanse geheime diens, die [[Central Intelligence Agency|CIA]], 'n geslaagde staatsgreep uitgevoer, waartydens Diem dood is. Ná 'n kort tyd wat deur talle regeringsveranderinge gekenmerk is, het Nguyen Cao Ky en Nguyen Van Thieu in 1965 as onderskeidelik premier en president aan die bewind gekom. Hulle militêre junta het 'n noodtoestand afgekondig, terwyl die bedrywighede van die neutralisties gesinde strominge die nek ingeslaan is. Later sou Thieu die interne tweestryd met Ky in sy guns besleg. === Tweede Indo-Chinese Oorlog === [[Lêer:Vietnam war 1957 to 1960 map de.svg|duimnael|Kaart van opstande en "versteurings" tydens die [[Viëtnamoorlog]], 1957 tot 1960]] Die VSA se betrokkenheid by die oorlogvoering teen die guerrillas het intussen toegeneem. Waar die [[John F. Kennedy|Kennedy]]-regering (1960–1963) net geld en raadgewers gestuur het, het die [[Lyndon B. Johnson|Johnson]]-regering (1963–1968) die stryd verskerp en was daar binne vier jaar 550&nbsp;000 Amerikaanse soldate in die land. Veral ná die Tongking-voorval (1964), toe Noord-Viëtnamese en Amerikaanse skepe in die [[Golf van Tonkin]] op mekaar geskiet het, het die Amerikaanse soldate en vyandelikhede vinnig toegeneem. Later het dit geblyk dat die voorval, wat militêr gesproke nie van enige betekenis was nie, uitgelok is om die Amerikaanse Kongres se toestemming te kry ten einde die aanvalsplanne wat reeds teen Noord-Viëtnam opgestel was, uit te voer. Enkele maande later is daar met stelselmatige bombardemente op die noorde begin. Dit is 3½ jaar lank byna onafgebroke volgehou. Militêre sowel as burgerlike teikens is op groot skaal gebombardeer. Hierop het Noord-Viëtnam gereeld soldate na die suide gestuur, waar die Amerikaanse en Suid-Viëtnamese leër met 71&nbsp;000 man uit die ander SOAVO-lande aangevul is. Alle denkbare middele is aangewend om die guerrillastryders en die bevolking wat hulle gesteun het, uit te roei. Allerlei nuwe soorte wapentuig is ontwerp en in die stryd gebruik. Die talle soorte fragmentasiebomme en die bomme met ’n groot lugdrukverplasing was regstreeks teen die bevolking gerig, terwyl die natuurlike omgewing met gifgasse vergiftig is en die tropiese reënwoud, wat dekking kon bied, met ontblaringsmiddels verniel is. Die VSA het die redes vir die oorlog aan Noord-Viëtnamese infiltrasie en aggressie toegeskryf en verklaar dat daar nie sprake van onderhandelings kan wees as die optredes nie gestaak word nie. Die VSA kon egter nie daarin slaag om die bevrydingsfront in die verdediging te dwing nie. Tydens die Tet-offensief, wat met die Viëtnamese Nuwejaar saamgeval het, is die meeste provinsiale hoofstede in Februarie 1968 (tydelik) deur die FNL beset. 'n Aansienlike deel van die platteland was toe al in die hande van die FNL. Die Tet-offensief het 'n politieke en psigologiese ommekeer teweeggebring: die Amerikaanse openbare mening was onder meer weens die swaar verliese al hoe meer teen die oorlog gekant en president [[Richard Nixon]] (1969–1974) het die terugtrekking van Amerikaanse landsoldate en die herstel van vrede beloof. === Viëtnamisering van die oorlog === [[Lêer:Agent Orange Cropdusting.jpg|duimnael|Drie Amerikaanse Fairchild UC-123B-vliegtuie spuit ''Agent Orange'' tydens die Operasie ''Ranch Hand'' as deel van die algehele onkruiddodende oorlogvoeringoperasie, ''Trail Dust'' genoem, met die doel om die Viëtkong van sy voedsel- en plantegroeibedekking te ontneem, ca. 1962–1971]] Die oorlog het voortgegaan, maar is geviëtnamiseer, dit wil sê Suid-Viëtnamese en ander Asiatiese troepe moes die grootste deel van die vegwerk doen. Nadat die bombardemente in die noorde gestaak is, het die VSA en Suid-Viëtnam aan die een kant en die FNL en Noord-Vietnam aan die ander kant in 1968 in [[Parys]] met vredesonderhandelinge begin. Op 10 Junie 1969 het die Voorlopige Revolusionêre Regering van Suid-Viëtnam (VVR) tot stand gekom ten einde uitdrukking te gee aan die internasionale erkenning. Die regering het alle bestuurstake van die bevrydingsfront oorgeneem. Die onderhandelinge het stadig gevorder, terwyl die oorlog in die suide voortgeduur het. Ondanks die Amerikaners en die Suid-Viëtnamese se invalle in Kambodja (April 1970) en Laos (begin 1971), kon hulle nie daarin slaag om die versetbeweging se verbindingsweë al te sny nie. Die Indo-Chinese aard van die Tweede Indo-Chinese Oorlog (1959–1973) is hierdeur beklemtoon. Die VSA het deur middel van bombardemente toegewings van die noorde probeer afdwing, maar sonder welslae. In die lenteoffensief van 1972 het die VRR sy posisie verbeter, veral in die Sentrale Hooglande, maar daar was nog nie 'n deurbraak nie. In die daaropvolgende maande het die besprekings tussen die Amerikaanse afgevaardigde, dr. [[Henry Kissinger]], en die Viëtnamese Le Due Tho in Oktober 1972 in Parys met groter welslae verloop, waartydens 'n ontwerp-ooreenkoms tot stand gekom het. Die VSA het baie moeite gedoen om die Thieu-regering tot die ontwerp-ooreenkoms te laat instem, maar het ná 'n maand nuwe eise gestel wat veral 'n skeiding tussen noord en suid moes bestendig. Hulle het hul eise deur die sogenaamde [[Kersfees]]bombardemente op die noorde probeer afdwing. Dit het tot groot internasionale verontwaardiging gelei. Noord-Viëtnam en die VRR het egter nie toegegee nie en die ooreenkoms, wat uiteindelik op 27 Januarie 1973 onderteken is, die sogenaamde Paryse ooreenkomste van 1973, het nie wesenlik van die ontwerp-ooreenkoms afgewyk nie: die onafhanklikheid, soewereiniteit, eenheid en territoriale onskendbaarheid van Viëtnam is ooreenkomstig die Geneefse ooreenkomste van 1954 eerbiedig. === Ná die Paryse ooreenkomste === [[Lêer:Hanoi-taxi-march1973.jpg|duimnael|Amerikaanse krygsgevangenes verlaat Viëtnam in Maart 1973]] Die VSA het sy troepe ná die wapenstilstand teruggetrek. Die Viëtnamese troepe het gebly waar hulle was. Die strydmagte mog nie uitgebrei word nie, maar toerusting en manskappe kon wel vervang word. 'n Raad van nasionaleversoening en eendrag is uit die drie politieke strominge saamgestel: die Thieu-regering, die Voorlopige Revolusionêre Regering en die neutraliste (die sogenaamde derde mag). Hierdie raad moes vrye verkiesings oor die toekoms van Viëtnam reël. Die vereniging van Noord- en Suid-Viëtnam sou stap vir stap en met vreedsame middele geskied. Die ontwikkelinge in die Viëtnamese oorlog ná die Paryse ooreenkomste kan in breë trekke egter vergelyk word met die ontwikkelinge na die Geneefse ooreenkomste van 1954. Die politieke reëlings waartoe daar ooreengekom is, het 'n oorwinning vir die bevrydingsbeweging waarskynlik gemaak. Die VAR en die derde mag het hulle vir die deurvoering daarvan beywer. Die Thieu-regering het egter die voorbereidings geboikot en geweier om politieke vryhede toe te staan. In reaksie hierop het die teen party (VAR en die regering van Noord-Viëtnam) besluit dat hulle hulle dus ook nie aan die ooreenkomste van Parys gebonde hoef te voel nie. In die VRR-gebied is daar begin met die normalisering van die daaglikse lewe. Die VSA, wat sy soldate teruggetrek het, het Thieu met raadgewers en burgerlike personeel bly steun. Later in 1973 het Thieu, wat op groot skaal voorrade van die VSA ontvang het, opnuut groot druk op die VRR-gebied uitgeoefen en aanvanklik sekere gebiede verower. Teen die begin van 1974 het die VAR kragdadiger gereageer en het die Thieu-regering weer verliese gely. Die VSA het sy steun nie voortgesit, soos Thieu gehoop het nie. Die Amerikaanse Kongres wou sy kop nie weer in 'n bynes steek nie, en teen die einde van 1974 het die algehele militêre ineenstorting van die Thieu-bewind begin. Die regeringstroepe moes hulle steeds verder aan die Sentrale Hoogland onttrek, totdat net die groter stede nog in hulle hande gebly het. Binne twee maande is byna die hele gebied noord van Saigon ontruim, dikwels sonder enige gevegte. Ná 'n laaste militêre kragmeting was nog net die hoofstad Saigon self in die Thieu-regering se hande. Politici en betogers in die hoofstad het groot druk op president Thieu uitgeoefen om af te tree en onderhandelinge moontlik te maak. Thieu het na die [[Republiek China]] op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] gevlug, maar sy opvolgers was ook te nou met die ou regime verbonde om vir die VAR aanvaarbaar te wees. Op 30 April 1975 het die toestand onhoudbaar geword, waarna Saigon sonder stryd aan die VAR oorgegee is. Hiermee het die dertigjarige stryd, waarin daar volgens skatting 2,5 miljoen mense dood en 8 miljoen gewond is, tot ’n einde gekom, en het 'n verenigde en onafhanklik Viëtnam op 2 Julie 1976 onder die naam Sosialistiese Republiek Viëtnam tot stand gekom. == Klimaat == [[Lêer:Koppen-Geiger Map VNM present.svg|duimnael|Klimaatsones in Viëtnam volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Viëtnam het 'n moesonklimaat. In die [[somer]] (April tot November) voer die suidwesmoeson vogtige en warm lug in, terwyl die noordoosmoeson in die winter droër en koeler lug invoer. Hoewel die gemiddelde temperature hoog is (27°C), kan dit in die [[winter]] in die noorde taamlik koel wees en wissel die temperatuur daar oor die algemeen meer as in die suide. Die gemiddelde [[reën]]val is sowat 1&nbsp;500&nbsp;mm in die vlaktes en tot 3&nbsp;750&nbsp;mm in die hoër liggende gebiede. In die noordelike vlaktes, waar dit koeler is en daar minder verdamping plaasvind, is die reënval voldoende vir tot 2 [[rys]]oeste per jaar. Die Viëtnamese kusgebied word ook gereeld deur tifone geteister. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Vietnam|title=Vietnam|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=11 April 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/vietnam/|title=Vietnam|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Februarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260202081654/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/vietnam/|archive-date=2 Februarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}} ; Geskiedenis * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-69-9}}, volume 28, bl. 147–152 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Vietnam|Viëtnam}} * {{en}} {{Wikivoyage|Vietnam|Viëtnam}} * {{vi}} [http://www.vietnam.gov.vn/ Amptelike webwerf van die Viëtnamese regering] * {{vi}} [http://quochoi.vn/ Amptelike webwerf van die Viëtnamese volksvergadering] {{Lande van Asië}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vietnam}} [[Kategorie:Viëtnam| ]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] akal77obrn7m83u8ayc37iap4swc1w2 0 23355 2892775 2770359 2026-04-11T19:08:18Z Jcb 223 2892775 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Red House School English class.jpg|duimnael|200px|Skoolkinders besig om te lees]] '''Lees''' is 'n manier om [[inligting]] te verkry uit 'n geskrewe bron. Lees behels om die [[simbool|simbole]] wat 'n [[taal]] uitmaak, te erken. Lees en luister is die twee mees algemene maniere om inligting te verkry. Inligting wat deur lees verkry word kan [[vermaak]] insluit, veral wanneer [[fiksie]] of humor gelees word. [[Lêer:03282012Casa_hogar_niñas_tlahuac30_(cropped).JPG|duimnael|160px|'n Vrywilliger lees vir 'n meisie in [[Meksikostad]]]] Lees is die proses om die sin of betekenis van [[letter]]s, [[Simbool|simbole]], ens. in te neem, meestal deur [[Sigvermoë|sig]].<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/read|title=Definition of 'Read'|website=www.merriam-webster.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/read|title=Read definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/read|title=READ &#124; English meaning - Cambridge Dictionary}}</ref> Vir opvoeders en navorsers is lees 'n veelsydige proses wat gebiede soos woordherkenning, [[ortografie]] (spelling), alfabetiek, klankleer, fonemiese bewustheid, woordeskat, begrip, vlotheid en motivering behels.<ref>{{Cite web|url=https://www.readingrockets.org/article/what-reading|title=What is reading? Reading Rockets|date=24 April 2013}}</ref> Mense lees meestal vanaf papier, maar daar word ook van rekenaarskerms en ander elektroniese apparate af gelees. Mense lees gewoonlik vir hulself, maar hulle kan ook hardop lees, byvoorbeeld wanneer hulle inligting aan ander voorlees. Hardoplees kan ook die leser help om te konsentreer op wat gelees word. Proeflees is 'n vorm van lees, met die doel om foute in 'n skryfstuk te vind. Ander soorte lees en skryf, soos [[piktogram]]me (bv. 'n gevaarsimbool of 'n emoji), is nie op spraakgebaseerde [[skryfstelsel]]s gebaseer nie.<ref>{{cite book|title=Typology of Writing Systems|author=Joyce, Terry|author2=Borgwaldt, S.|page=2|publisher=John Benjamins Publishing|date=2013|isbn=978-9027202703}}</ref> Die algemene skakel is die interpretasie van simbole om die betekenis uit die visuele notasies of tasbare seine te onttrek (soos in die geval van [[braille]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.afb.org/blindness-and-low-vision/braille/what-braille|title=What Is Braille?|website=The American Foundation for the Blind}}</ref> Lees is tipies 'n individuele aktiwiteit wat in stilte gedoen word, alhoewel 'n persoon soms hardop lees vir ander luisteraars; of hardop lees vir eie gebruik, vir beter begrip. Voor die herinvoering van geskeide teks (spasies tussen woorde) in die laat [[Middeleeue]], is die vermoë om stil te lees as taamlik merkwaardig beskou.<ref>{{Cite web|url=http://www.stanford.edu/class/history34q/readings/Manguel/Silent_Readers.html|title=The Silent Readers|website=Alberto Manguel, Chapter 2 of A History of Reading (New York; Viking, 1996)|access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chaucer.fas.harvard.edu/how-read-medieval-handwriting-paleography|title=How to Read Medieval Handwriting (Paleography)|website=chaucer.fas.harvard.edu}}</ref> [[Lêer:Reading_a_newspaper._Catania,_Italy_(cropped).jpg|duimnael|links|180px|Daar is 'n groeiende hoeveelheid bewyse wat die belangrikheid van lees vir plesier vir beide opvoedkundige doeleindes sowel as persoonlike ontwikkeling illustreer. Foto: Lees 'n koerant in Catania, Sisilië.]] As 'n ontspanningsaktiwiteit lees kinders en volwassenes omdat dit aangenaam en interessant is. In die VSA lees ongeveer die helfte van alle volwassenes elke jaar een of meer boeke vir plesier. Sowat 5% lees meer as 50 boeke per jaar.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/education/archive/2019/09/love-reading-books-leisure-pleasure/598315/|title=Why Some People Become Lifelong Readers|last=Pinsker|first=Joe|date=2019-09-19|website=The Atlantic|language=en-US|access-date=2019-10-02}}</ref> Amerikaners lees meer as hulle: meer onderwys het, vlot en maklik lees, vroulik is, in stede woon en hoër sosio-ekonomiese status het.<ref name=":0" /> Kinders word beter lesers wanneer hulle meer van die wêreld in die algemeen weet, en wanneer hulle lees as pret ervaar eerder as nog 'n taak wat uitgevoer moet word.<ref name=":0" /> == Lees vs. geletterdheid == Lees is 'n noodsaaklike deel van [[geletterdheid]], maar vanuit 'n historiese perspektief gaan geletterdheid oor die vermoë om beide te lees en te skryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/literate|title=Definition of 'Literate'|website=www.merriam-webster.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/literacy?q=literacy|title=Literacy: The ability to read and write; knowledge or skills in a specific area, Oxford learner's dictionary|date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/literacy|title=LITERACY &#124; English meaning - Cambridge Dictionary}}</ref><ref>{{cite journal|author=Houston, Rab|date=1983|title=Literacy and society in the west, 1500–1850|journal=Social History|volume=8:3|pages=269–293|doi=10.1080/03071028308567568}}</ref> * "die vermoë om te lees en skryf&nbsp;... in alle media (gedrukte of elektroniese), insluitend digitale geletterdheid" <ref>{{Cite web|url=http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf|title=Europen Declaration of the Right to Literacy|date=2016|publisher=European Literacy Policy Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815234944/http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-02-09}}</ref> * "die vermoë om&nbsp;...te verstaan&nbsp;...en die gebruik van gedrukte en geskrewe materiaal wat verband hou met verskillende kontekste" <ref>{{Cite web|url=http://gaml.uis.unesco.org/wp-content/uploads/sites/2/2018/12/4.6.1_07_4.6-defining-literacy.pdf|title=Defining literacy, UNESCO|date=2018-10-18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.oecd.org/skills/piaac/publications/Skills_Matter_Additonal_Results_from_the_Survey_of_Adult_Skills_ENG.pdf|title=Skills matter, PIAAC, OECD|date=2019}}</ref> * "die vermoë om te lees, skryf, praat en luister" <ref>{{Cite web|url=https://literacytrust.org.uk/information/what-is-literacy/|title=What is literacy – National literacy trust|date=2021|page=1}}</ref> * "om die vaardighede te hê om te kan lees, skryf en praat om te verstaan en betekenis te skep" <ref>{{Cite web|url=https://www.education.vic.gov.au/school/teachers/teachingresources/discipline/english/literacy/Pages/introduction-to-literacy-in-english.aspx|title=Introduction to literacy in English, Literacy Teaching Toolkit, Victoria State Government, Australia|date=2021-04-19}}</ref> * "die vermoë om te kommunikeer met behulp van visuele, hoorbare en digitale materiaal" <ref>{{Cite web|url=https://www.literacyworldwide.org/about-us/why-literacy|title=Why literacy, International literacy association|date=2021-02-08|access-date=2023-02-05|archive-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204012454/https://www.literacyworldwide.org/about-us/why-literacy|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.literacyworldwide.org/about-us/why-literacy|title=International literacy association|date=2021|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date= 4 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204012454/https://www.literacyworldwide.org/about-us/why-literacy|url-status=dead}}</ref> * "die vermoë om gedrukte en geskrewe inligting te gebruik om in die samelewing te funksioneer, om 'n mens se doelwitte te bereik en om jou kennis en potensiaal te ontwikkel". <ref>{{Cite web|url=https://nces.ed.gov/naal/fr_definition.asp|title=National Assessment of Adult Literacy (NAAL)|website=nces.ed.gov}}</ref> Dit sluit drie tipes volwasse geletterdheid in: prosa (bv. 'n koerantberig), dokumente (bv. 'n busskedule) en kwantitatiewe geletterdheid (bv. die gebruik van rekenkundige bewerkings en in produkadvertensie). <ref>{{Cite web|url=https://www.nap.edu/download/11267|title=Measuring Literacy: Performance Levels for Adults (2005), National Academy of Sciences|date=2005}}</ref> <ref name="Carnegie">{{Cite web|url=https://www.carnegiefoundation.org/blog/a-brief-history-of-the-quantitative-literacy-movement/|title=A Brief History of the Quantitative Literacy Movement, The Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching|date=2021}}</ref> Daarbenewens word die term geletterdheid sedert die 1940's dikwels gebruik om kennis of vaardigheid in 'n bepaalde veld te hê (bv. rekenaargeletterdheid, ekologiese geletterdheid, gesondheidsgeletterdheid, mediageletterdheid, kwantitatiewe geletterdheid (syfervaardigheid)<ref name="Carnegie" /> en [[visuele geletterdheid]]). <ref>{{Cite book|title=Literacy in the new media age|author=Kress, Gunther R.|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-0415253567|location=New York}}</ref><ref>Zarcadoolas, C., Pleasant, A., & Greer, D. (2006). ''Advancing health literacy: A framework for understanding and action''. Jossey-Bass: San Francisco, CA.</ref><ref>{{cite book|title=Ecological Literacy: Education and the Transition to a Postmodern World|publisher=SUNY Press, NY|date=1991|isbn=978-0791408742|url=https://archive.org/details/ecologicallitera0000orrd}}</ref><ref>{{Cite book|title=Addressing Difficulties in Literacy Development|author1=Reid, Gavin|author2=Soler, Janet|author3=Wearmouth, Janice|editor1-first=Gavin|editor1-last=Reid|editor2-first=Janet|editor2-last=Soler|editor3-first=Janice|editor3-last=Wearmouth|date=2002|doi=10.4324/9781315015712|isbn=978-1315015712}}</ref> === Kognitiewe voordele === [[Lêer:Old man reading newspaper early in the morning at Basantapur-IMG 6800.jpg|duimnael|160px|'n Senior lees sy oggendkoerant in Nepal]] Om vir plesier te lees is gekoppel aan verhoogde kognitiewe vordering in woordeskat en wiskunde tydens adolessensie.<ref>{{Cite web|url=http://www.cls.ioe.ac.uk/news.aspx?itemid=2740&itemTitle=Reading+for+pleasure+puts+children+ahead+in+the+classroom%2C+study+finds&sitesectionid=27&sitesectiontitle=News&returnlink=news.aspx%3Fsitesectionid%3D27%26sitesectiontitle%3DNews%26from%3D01%2F09%2F2013%26to%3D01%2F10%2F2013%26range%3DSeptember%25202013/|title=Reading for pleasure puts children ahead in the classroom|website=Centre for Longitudinal Studies|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date=30 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030170411/http://www.cls.ioe.ac.uk/news.aspx?itemid=2740&itemTitle=Reading+for+pleasure+puts+children+ahead+in+the+classroom%2C+study+finds&sitesectionid=27&sitesectiontitle=News&returnlink=news.aspx%3Fsitesectionid%3D27%26sitesectiontitle%3DNews%26from%3D01%2F09%2F2013%26to%3D01%2F10%2F2013%26range%3DSeptember%25202013/|url-status=dead}}</ref> Volgehoue hoë volume lewenslange lees word geassosieer met hoë vlakke van akademiese prestasie.<ref>{{Cite journal|last1=Menadue|first1=Christopher Benjamin|last2=Jacups|first2=Susan|date=2018|title=Who Reads Science Fiction and Fantasy, and How Do They Feel About Science? Preliminary Findings From an Online Survey|journal=SAGE Open|volume=8|issue=2|page=215824401878094|doi=10.1177/2158244018780946|issn=2158-2440|doi-access=free}}</ref> Navorsing dui daarop dat lees stresbestuur,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/14-reasons-why-reading-is-good-for-your-health-2016-12|title=14 reasons why reading is good for your health|last=Brown|first=Brendan|date=December 12, 2016|website=Business Insider}}</ref> geheue, <ref name=":1" /> fokus, skryfvaardighede, <ref name=":2">{{Cite web|url=https://ideapod.com/15-incredible-benefits-reading-read-every-day/|title=15 incredible benefits from reading every day|last=Brown|first=Justin|date=January 31, 2018|website=Ideapod|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date= 1 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101113626/https://ideapod.com/15-incredible-benefits-reading-read-every-day/|url-status=dead}}</ref> en verbeelding kan verbeter.<ref>{{Cite web|url=https://whytoread.com/imagination-why-reading-makes-you-more-creative/|title=Imagination And Why Reading Makes You More Creative|date=August 30, 2018|website=Why To Read}}</ref> Die kognitiewe voordele van lees duur voort tot in die midlewe en die senior jare<ref>{{Cite web|url=http://www.cls.ioe.ac.uk/news.aspx?itemid=3101&itemTitle=Long-term+vocabulary+benefits+from+%E2%80%98reading+for+pleasure%E2%80%99+in+childhood&sitesectionid=27&sitesectiontitle=News&returnlink=news.aspx%3Fsitesectionid%3D27%26sitesectiontitle%3DNews%26page%3D2/|title=Long term vocabulary benefits from 'reading for pleasure' in childhood|website=Centre for Longitudinal Studies|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date=30 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030090717/http://www.cls.ioe.ac.uk/news.aspx?itemid=3101&itemTitle=Long-term+vocabulary+benefits+from+%E2%80%98reading+for+pleasure%E2%80%99+in+childhood&sitesectionid=27&sitesectiontitle=News&returnlink=news.aspx%3Fsitesectionid%3D27%26sitesectiontitle%3DNews%26page%3D2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Sullivan A.|author2=Brown M.|year=2015|title=Vocabulary from adolescence to middle age|url=http://llcsjournal.org/index.php/llcs/article/view/310|journal=Longitudinal and Life Course Studies|volume=6|issue=2|pages=173–189|doi=10.14301/llcs.v6i2.310|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bavishi A.|author2=Slade MD.|author3=Levy BR|year=2016|title=A chapter a day: Association of book reading with longevity|journal=Social Science & Medicine|volume=164|pages=44–48|doi=10.1016/j.socscimed.2016.07.014|pmid=27471129|pmc=5105607}}</ref> Navorsing dui daarop dat lees van boeke en skryf van die breinstimulerende aktiwiteite is wat kognitiewe agteruitgang by seniors kan vertraag.<ref name="Neurology201307032">{{Cite web|url=http://blogs.smithsonianmag.com/science/2013/07/being-a-lifelong-bookworm-may-keep-you-sharp-in-old-age/|title=Being a Lifelong Bookworm May Keep You Sharp in Old Age|last=Koren|first=Marina|date=July 23, 2013|website=Smithsonian|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707000152/http://blogs.smithsonianmag.com/science/2013/07/being-a-lifelong-bookworm-may-keep-you-sharp-in-old-age/|archive-date=July 7, 2013|access-date=July 5, 2013|url-status=live|df=mdy-all}} which cites {{Cite journal|title=Life-span cognitive activity, neuropathologic burden, and cognitive aging|last=Wilson|first=Robert S.|date=July 3, 2013|journal=Neurology|volume=81|issue=4|pages=314–321|display-authors=etal|df=mdy-all|doi=10.1212/WNL.0b013e31829c5e8a|pmid=23825173|pmc=3772831}}</ref> === Skryfstelsels === Om 'n teks te verstaan, is dit gewoonlik nodig om die gesproke taal wat met daardie teks geassosieer word, te verstaan. Sodoende word skryfstelsels van baie ander simboliese kommunikasiesisteme onderskei.<ref name="Daniels2">{{cite book|title=The World's Writing Systems|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195079937|editor=Daniels, Peter T.|editor2=William Bright}}</ref> Sodra dit gevestig is, verander skryfstelsels oor die algemeen stadiger as hul gesproke eweknieë, en behou dikwels kenmerke en uitdrukkings wat nie meer aktueel is in die gesproke taal nie. Die groot voordeel van skryfstelsels is hul vermoë om 'n volgehoue rekord van inligting uitgedruk in 'n taal te handhaaf, wat onafhanklik van die aanvanklike formuleringshandeling herwin kan word.<ref name="Daniels2" /> == Galery == <gallery heights=180" mode="packed"> Lêer:Fritz von Uhde - Das Bilderbuch I (1889).jpg|''Girl Reading'' (1889), deur Fritz von Uhde. Olieverf op doek. Lêer:George Goodwin Kilburne Young girl reading.jpg|''Young Girl Reading'' (1924) deur George Goodwin Kilburne Lêer:Renoir - Young Girls Reading, 1891.jpg|''Young Girls Reading'' (1891) deur Auguste Renoir Lêer:Fragonard, The Reader.jpg|''A Young Girl Reading'', olieverf deur Jean-Honoré Fragonard Lêer:Lavery Maiss Auras.jpg|''Miss Auras'', deur John Lavery, beeld 'n vrou uit wat 'n boek lees. Lêer:Girl Reading page 308.jpg|'n Meisie lees uit "Five Hundred Games and Pastimes" deur Dorothy Canfield, gepubliseer in 1907. Lêer:Riza-yi-Abbasi 008.jpg|''Jeuglesing'', 'n Persiese miniatuur deur Reza Abbasi (1625–26) Lêer:Honoré Daumier 007.jpg|''Reader'', 'n skildery deur Honoré Daumier </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Sien ook == * [[Boek]] * [[Skrywer]] * [[OV3H]], 'n lees- en begripsmetode == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|lees}} {{Normdata}} [[Kategorie:Psigolinguistiek]] [[Kategorie:Ortografie]] [[Kategorie:Skryfstelsels]] [[Kategorie:Letterkunde]] [[Kategorie:Onderwys]] [[Kategorie:Taal]] ly7mi6tbwfw4v1q69wl0r8dtl26fzi1 0 25301 2892645 2567476 2026-04-11T15:42:36Z ~2026-22259-06 206076 2892645 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Silego clock generator.JPG|duimnael|'n Elektronika]] '''Elektronika''' is die studie van die vloei van ladings deur verskeie materiale en toestelle soos [[halfgeleier]]s, [[resistor]]s, [[induktor]]s, [[kapasitor]]s, [[Nanotegnologie|nano]]<nowiki/>strukture en [[vakuumbuis]]e. Alle toepassings van elektronika behels die oordra van elektriese [[Seinverwerking|seine]] en/of [[inligting]]. Elektronika word beskou as 'n teoretiese vertakking van [[fisika]], maar die ontwerp en konstruksie van elektroniese stroombane om praktiese probleme op te los is tegnieke in [[elektroniese ingenieurswese|elektroniese-]] en [[rekenaaringenieurswese]]. Die studie van halfgeleiertoestelle en verwante [[tegnologie]] word ook as 'n vertakking van [[fisika]] beskou. Hierdie artikel fokus op die [[ingenieurswese|ingenieursaspekte]] van elektronika. Ander belangrike onderwerpe ook van toepassing is elektroniese afval en beroepsgesondheidsaspekte met die vervaardiging van halfgeleiertoestelle. == Oorsig van elektroniese stelsels en -stroombane == [[Lêer:Voltmeter.jpg|duimnael|regs|Kommersiële digitale [[voltmeter]] wat gebruik word om 'n prototipe na te gaan]] Elektroniese stelsels word gebruik om 'n wye verskeidenheid take te verrig. Die hoofgebruike van elektroniese stroombane sluit in: # Die beheer en verwerking van [[data]]. # Die omskakeling van/na en verspreiding van [[elektriese krag]]. Beide hierdie toepassings behels die skep en/of bespeuring van [[elektromagnetiese veld]]e en [[elektriese stroom|elektriese strome]]. Al is elektriese energie al vir 'n geruime tyd voor die laat 19^de eeu gebruik vir die versending van data oor [[telegraaf]]- en [[telefoon]]lyne, het die ontwikkeling van elektronika eers eksponensieël begin groei na die uitvinding van die [[radio]]. Een benadering tot die studie van 'n elektroniese stelsel is om dit as volg in drie dele te verdeel: * [[Toevoer/afvoer|Toevoere]] – Elektroniese of [[Meganika|meganiese]] [[sensor]]e (of oorvormers). Hierdie toestelle neem [[Seinverwerking|seine]]/inligting vanaf 'n eksterne bron uit die fisiese wêreld en skakel hierdie seine/inligting om na [[elektriese stroom|elektriese strome]]/-[[spanning (elektrisiteit)|spanning]] of [[digitaal|digitale]] (hoë/lae) seine in die stelsel. * [[Seinverwerking]] – Hierdie stroombane dien om die toevoerseine te manipuleer, te interpreteer en om te skakel om hulle sodoende nuttig te maak vir 'n verlangde toepassing. Onlangs is baie komplekse seinverwerking moontlik gemaak deur gebruik te maak van [[digitale seinverwerker]]s. * [[Toevoer/afvoer|Afvoere]] – [[Aandrywer]]s of ander toestelle (soos omvormers) wat stroom-/spanningseine terug na 'n nuttige fisiese vorm omskakel (deur bv. 'n fisiese taak te verrig deur 'n [[elektriese motor|motor]] te draai). 'n [[Televisie]]stel is 'n voorbeeld van 'n stelsel wat die drie dele bevat. Die televisie se toevoer bestaan uit 'n uitsending (wat deur 'n [[antenne]] ontvang word en deur 'n kabel na die stel gevoer word) wat na 'n stroom-/spanningsein omgeskakel word wat deur die toestel gebruik kan word. Seinverwerkingstroombane binne-in die televisie onttrek inligting vanuit die sein wat [[helderheid]], [[kleur]] en [[klank]]vlakke bepaal. Afvoertoestelle skakel dan hierdie inligting weer om na 'n fisiese vorm. 'n [[Katodestraalbuis]] skakel elektroniese seine om na 'n [[beeld]] op die skerm. Magneetgedrewe [[luidspreker]]s skakel seine om na hoorbare klanke. == Elektroniese toestelle en komponente == [[Lêer:Electronic technician at work 3.jpg|duimnael|Herstel van elektronika]] 'n [[Elektroniese komponent]] is enige fisiese eenheid in 'n elektroniese stelsel waarvan die doel is om die [[Elektron|elektrone]] of hul betrokke velde te beïnvloed op 'n manier wat konsekwent is met die beoogde funksie van die elektroniese stelsel. Komponente word gewoonlik aan mekaar verbind deur dit op 'n [[gedrukte stroombaan]] vas te [[soldeer]] om 'n elektroniese stroombaan te skep met 'n spesifieke funksie (soos bv. 'n versterker, radio-ontvanger of ossilleerder). Komponente kan individueel of in minder of meer komplekse groepe as [[geïntegreerde stroombaan|geïntegreerde stroombane]] verpak word. == Soorte stroombane == === Analoë stroombane === Die meeste [[analoë sein|analoë]] elektroniese toestelle soos [[radio]]-ontvangers word saamgestel vanuit 'n kombinasie van 'n paar basiese stroombane. Analoë stroombane gebruik 'n kontinue reeks spannings in teenstelling met die diskrete spanningsvlakke wat in digitile stroombane aangetref word. Goeie voorbeelde van analoë stroombane sluit vakuumbuis- en transistorversterkers, operasionele versterkers en ossileerders in. Sommige analoë stroombane kan digitale of selfs mikroverwerkertegnieke benut om hul basiese werkverrigting te verbeter. Hierdie soort stroombaan word dan gewoonlik ook 'n 'gemengde sein' stroombaan genoem. Daar bestaan heelwat stroombane waar die onderskeid tussen analoog en digitale verwerking nie so duidelik is nie omdat die stroombane elemente van beide bevat. Boustene van analoë stroombane: * [[Spervlaktransistor]]s * [[Veldeffektransistor]]s * [[Operasionele versterker]]s * [[Weerstand]]e * [[Kapasitor]]e * [[Diode]]s === Digitale stroombane === Digitale stroombane is elektriese stroombane wat gebaseer word op 'n diskrete aantal spanningsvlakke. Digitale stroombane word dikwels gebruik om [[Boolse algebra]] fisies voor te stel en vorm die basis van alle digitale rekenaars. Baie ingenieurs gebruik die begrippe "digitale stroombaan", "digitale stelsel" en "logika" as sinonieme wanneer hulle oor digitale stroombane praat. In die meeste gevalle word kan 'n nodus in 'n stelsel twee toestande voorstel, dikwels voorgestel deur twee spanningsvlakke wat "Laag" of "Hoog" genoem word. Dikwels sal "Laag" naby nul volt wees en "Hoog" by 'n hoër spanningsvlak wees wat afhang van die spanningsbron wat gebruik word. [[Rekenaar]]s, elektroniese [[kwartshorlosie|horlosies]] en [[programeerbare logiese beheerder]]s (wat gebruik word om nywerheidsprosesse te beheer) word gebou met [[digitaal|digitale]] stroombane. [[Digitale Seinverwerker]]s is 'n ander voorbeeld. Boustene van digitale stroombane: * [[Logiese hek]]ke * [[Opteller]] * [[Binêre vermenigvuldiger]]s * [[wipbaan]] (flip-flop) * [[Teller]]s * [[Verwerkingsregister|Registers]] * [[Multiplekser]]s * [[Schmitt-sneller]]s Geïntegreerde toestelle: * [[Mikroverwerker]]s * [[Mikrobeheerder]]s * [[Toepassingspesifieke geïntegreerde stroombane]] * [[Digitale seinverwerker]] * [[Veldprogrameerbare hekrooster]] <!-- Moet nog vertaal word === Mixed-signal circuits === {{Hoofartikel|Mixed-signal integrated circuit}} Mixed-signal circuits refers to integrated circuits (ICs) which have both analog circuits and digital circuits combined on a single semiconductor die or on the same circuit board. [[Mixed-signal integrated circuit|Mixed-signal circuits]] are becoming increasingly common. Mixed circuits are usually used to control an [[analogue electronics|analog]] device using digital logic, for example the speed of a motor. [[Analog to digital converter]]s and [[digital to analog converter]]s are the primary examples. Other examples are [[transmission gate]]s and buffers. == Heat dissipation and thermal management == {{Hoofartikel|Thermal management of electronic devices and systems}} Heat generated by electronic circuitry must be dissipated to prevent immediate failure and improve long term reliability. Techniques for heat dissipation can include [[heatsink]]s and [[fan (mechanical)|fans]] for air cooling, and other forms of [[computer cooling]] such as [[water cooling]]. These techniques use [[convection]], [[Heat conduction|conduction]], & [[radiation]] of heat energy. == Noise == {{Hoofartikel|electronic noise}} Noise is associated with all electronic circuits. Noise is defined<ref>IEEE Dictionary of Electrical and Electronics Terms ISBN 978-0-471-42806-0</ref> as unwanted disturbances superposed on a useful signal that tend to obscure its information content. Noise is not the same as signal distortion caused by a circuit. {{Verwysings}} == Electronics theory == {{Hoofartikel|Mathematical methods in electronics}} Mathematical methods are integral to the study of electronics. To become proficient in electronics it is also necessary to become proficient in the mathematics of circuit analysis. Circuit analysis is the study of methods of solving generally linear systems for unknown variables such as the voltage at a certain [[node]] or the current though a certain [[Path (graph theory)|branch]] of a [[Graph (mathematics)|network]]. A common analytical tool for this is the [[SPICE]] circuit simulator. Also important to electronics is the study and understanding of [[electromagnetic field]] theory. == Electronic test equipment == {{Hoofartikel|Electronic test equipment}} Electronic test equipment is used to create stimulus signals and capture responses from electronic [[Devices Under Test]] (DUTs). In this way, the proper operation of the DUT can be proven or faults in the device can be traced and repaired. Practical electronics engineering and assembly requires the use of many different kinds of electronic test equipment ranging from the very simple and inexpensive (such as a test light consisting of just a light bulb and a test lead) to extremely complex and sophisticated such as Automatic Test Equipment. == Computer aided design (CAD) == {{Hoofartikel|Electronic design automation}} Today's electronics engineers have the ability to [[Circuit design|design]] [[Electronic circuit|circuits]] using premanufactured building blocks such as [[power supply|power supplies]], [[semiconductor]]s (such as [[transistor]]s), and [[integrated circuit]]s. [[Electronic design automation]] software programs include [[schematic capture]] programs and [[pcb design]] programs. Popular names in the EDA software world are [[NI Multisim]], Cadence ([[ORCAD]]), Eagle PCB and Schematic, Mentor (PADS PCB and LOGIC Schematic), Altium (Protel), LabCentre Electronics (Proteus) and many others. == Construction methods == {{Hoofartikel|Electronic packaging}} Many different methods of connecting components have been used over the years. For instance, in the beginning [[Point-to-point construction|point to point wiring]] using tag boards attached to chassis were used to connect various electrical innards. [[Printed circuit board#"Cordwood" construction|Cordwood construction]] and [[wire wrap]]s were other methods used. Most modern day electronics now use [[printed circuit board]]s (made of [[FR4]]), and highly [[integrated circuit]]s. Health and environmental concerns associated with electronics assembly have gained increased attention in recent years, especially for products destined to the European Union, with its [[Restriction of Hazardous Substances Directive]] (RoHS) and [[Waste Electrical and Electronic Equipment Directive]] (WEEE), which went into force in July 2006. == Electronics industry == * [[Semiconductor sales leaders by year]] == Branch pages == * [[Digital electronics]] * [[Analogue electronics]] * [[Microelectronics]] * [[Fuzzy electronics]] * [[Circuit Design]] * [[Integrated circuit]] * [[Optoelectronics]] * [[Semiconductor]] * [[Semiconductor device]] == Sien ook == {{portalpar|Electronics|Nuvola apps ksim.png}} <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Circuit diagram]] * [[Computer engineering]] * [[Datasheet]] * [[E-waste]] * [[Electrical engineering]] * [[Institute of Electrical and Electronics Engineers|IEEE]] – the Institute of Electrical and Electronics Engineers * [[Mechatronics]] * [[Signal theory]] * [[Transducer]] </div> == Eksterne skakels == {{Wikibooks}} * [http://www.phy.davidson.edu/instrumentation/NEETS.htm Navy 1998 Navy Electricity and Electronics Training Series (NEETS)] * DOE 1998 Electrical Science, Fundamentals Handbook, 4 vols. ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v1.pdf Vol. 1, Basic Electrical Theory, Basic DC Theory] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v2.pdf Vol. 2, DC Circuits, Batteries, Generators, Motors] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v3.pdf Vol. 3, Basic AC Theory, Basic AC Reactive Components, Basic AC Power, Basic AC Generators] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v4.pdf Vol. 4, AC Motors, Transformers, Test Instruments & Measuring Devices, Electrical Distribution Systems] * [http://www.electronicspoint.com/ Electronics Forums] * [http://www.electronicsinfoline.com/ Electronics Infoline] Directory of Electronics Projects. * {{dmoz|Science/Technology/Electronics/Tutorials/|Electronics Tutorials}} * {{dmoz|Science/Technology/Electronics/Reference/Circuit_Archives/|Electronics Schematics}} * {{dmoz|Recreation/Audio/Do-It-Yourself/|DIY Audio Projects}} * {{dmoz|Shopping/Consumer_Electronics/Communications/Wireless/Radios/Kits_and_Components/|DIY Radio Projects}} * {{dmoz|Business/Electronics_and_Electrical/Components/|Sources of Electronic Components}} * [http://www.artikel-software.com/blog/ebooks/electrical-engineering/ Free Electronics and Electrical Books] * [http://www.electronics-manufacturers.com/ Electronics Manufacturers Directory] * [http://www.scienceprog.com/ Embedded Electronics] * [http://ebooks.avrguide.com/ Electronics related books and projects] * [http://www.ibiblio.org/obp/electricCircuits/ Lessons in Electric Circuits] – A free series of textbooks on the subjects of electricity and electronics. * [http://www.allaboutcircuits.com/ All About Circuits] – Free illustrated on-line ebook and tutorials * [http://www.ikalogic.com/inpics_project_encapsulation.php Hobby electronic projects encapsulation ideas] * [http://www.discovercircuits.com/ More than 25,000 Electronic Circuits] {{Technology}} --> == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|elektronika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Elektronika]] a4fqvk58yua07bgwl9qqk04keqb18wf 2892646 2892645 2026-04-11T15:44:24Z ~2026-22259-06 206076 2892646 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Silego clock generator.JPG|duimnael|'n Gedrukte stroombaanbord]] '''Elektronika''' is die studie van die vloei van ladings deur verskeie materiale en toestelle soos [[halfgeleier]]s, [[resistor]]s, [[induktor]]s, [[kapasitor]]s, [[Nanotegnologie|nano]]<nowiki/>strukture en [[vakuumbuis]]e. Alle toepassings van elektronika behels die oordra van elektriese [[Seinverwerking|seine]] en/of [[inligting]]. Elektronika word beskou as 'n teoretiese vertakking van [[fisika]], maar die ontwerp en konstruksie van elektroniese stroombane om praktiese probleme op te los is tegnieke in [[elektroniese ingenieurswese|elektroniese-]] en [[rekenaaringenieurswese]]. Die studie van halfgeleiertoestelle en verwante [[tegnologie]] word ook as 'n vertakking van [[fisika]] beskou. Hierdie artikel fokus op die [[ingenieurswese|ingenieursaspekte]] van elektronika. Ander belangrike onderwerpe ook van toepassing is elektroniese afval en beroepsgesondheidsaspekte met die vervaardiging van halfgeleiertoestelle. == Oorsig van elektroniese stelsels en -stroombane == [[Lêer:Voltmeter.jpg|duimnael|regs|Kommersiële digitale [[voltmeter]] wat gebruik word om 'n prototipe na te gaan]] Elektroniese stelsels word gebruik om 'n wye verskeidenheid take te verrig. Die hoofgebruike van elektroniese stroombane sluit in: # Die beheer en verwerking van [[data]]. # Die omskakeling van/na en verspreiding van [[elektriese krag]]. Beide hierdie toepassings behels die skep en/of bespeuring van [[elektromagnetiese veld]]e en [[elektriese stroom|elektriese strome]]. Al is elektriese energie al vir 'n geruime tyd voor die laat 19^de eeu gebruik vir die versending van data oor [[telegraaf]]- en [[telefoon]]lyne, het die ontwikkeling van elektronika eers eksponensieël begin groei na die uitvinding van die [[radio]]. Een benadering tot die studie van 'n elektroniese stelsel is om dit as volg in drie dele te verdeel: * [[Toevoer/afvoer|Toevoere]] – Elektroniese of [[Meganika|meganiese]] [[sensor]]e (of oorvormers). Hierdie toestelle neem [[Seinverwerking|seine]]/inligting vanaf 'n eksterne bron uit die fisiese wêreld en skakel hierdie seine/inligting om na [[elektriese stroom|elektriese strome]]/-[[spanning (elektrisiteit)|spanning]] of [[digitaal|digitale]] (hoë/lae) seine in die stelsel. * [[Seinverwerking]] – Hierdie stroombane dien om die toevoerseine te manipuleer, te interpreteer en om te skakel om hulle sodoende nuttig te maak vir 'n verlangde toepassing. Onlangs is baie komplekse seinverwerking moontlik gemaak deur gebruik te maak van [[digitale seinverwerker]]s. * [[Toevoer/afvoer|Afvoere]] – [[Aandrywer]]s of ander toestelle (soos omvormers) wat stroom-/spanningseine terug na 'n nuttige fisiese vorm omskakel (deur bv. 'n fisiese taak te verrig deur 'n [[elektriese motor|motor]] te draai). 'n [[Televisie]]stel is 'n voorbeeld van 'n stelsel wat die drie dele bevat. Die televisie se toevoer bestaan uit 'n uitsending (wat deur 'n [[antenne]] ontvang word en deur 'n kabel na die stel gevoer word) wat na 'n stroom-/spanningsein omgeskakel word wat deur die toestel gebruik kan word. Seinverwerkingstroombane binne-in die televisie onttrek inligting vanuit die sein wat [[helderheid]], [[kleur]] en [[klank]]vlakke bepaal. Afvoertoestelle skakel dan hierdie inligting weer om na 'n fisiese vorm. 'n [[Katodestraalbuis]] skakel elektroniese seine om na 'n [[beeld]] op die skerm. Magneetgedrewe [[luidspreker]]s skakel seine om na hoorbare klanke. == Elektroniese toestelle en komponente == [[Lêer:Electronic technician at work 3.jpg|duimnael|Herstel van elektronika]] 'n [[Elektroniese komponent]] is enige fisiese eenheid in 'n elektroniese stelsel waarvan die doel is om die [[Elektron|elektrone]] of hul betrokke velde te beïnvloed op 'n manier wat konsekwent is met die beoogde funksie van die elektroniese stelsel. Komponente word gewoonlik aan mekaar verbind deur dit op 'n [[gedrukte stroombaan]] vas te [[soldeer]] om 'n elektroniese stroombaan te skep met 'n spesifieke funksie (soos bv. 'n versterker, radio-ontvanger of ossilleerder). Komponente kan individueel of in minder of meer komplekse groepe as [[geïntegreerde stroombaan|geïntegreerde stroombane]] verpak word. == Soorte stroombane == === Analoë stroombane === Die meeste [[analoë sein|analoë]] elektroniese toestelle soos [[radio]]-ontvangers word saamgestel vanuit 'n kombinasie van 'n paar basiese stroombane. Analoë stroombane gebruik 'n kontinue reeks spannings in teenstelling met die diskrete spanningsvlakke wat in digitile stroombane aangetref word. Goeie voorbeelde van analoë stroombane sluit vakuumbuis- en transistorversterkers, operasionele versterkers en ossileerders in. Sommige analoë stroombane kan digitale of selfs mikroverwerkertegnieke benut om hul basiese werkverrigting te verbeter. Hierdie soort stroombaan word dan gewoonlik ook 'n 'gemengde sein' stroombaan genoem. Daar bestaan heelwat stroombane waar die onderskeid tussen analoog en digitale verwerking nie so duidelik is nie omdat die stroombane elemente van beide bevat. Boustene van analoë stroombane: * [[Spervlaktransistor]]s * [[Veldeffektransistor]]s * [[Operasionele versterker]]s * [[Weerstand]]e * [[Kapasitor]]e * [[Diode]]s === Digitale stroombane === Digitale stroombane is elektriese stroombane wat gebaseer word op 'n diskrete aantal spanningsvlakke. Digitale stroombane word dikwels gebruik om [[Boolse algebra]] fisies voor te stel en vorm die basis van alle digitale rekenaars. Baie ingenieurs gebruik die begrippe "digitale stroombaan", "digitale stelsel" en "logika" as sinonieme wanneer hulle oor digitale stroombane praat. In die meeste gevalle word kan 'n nodus in 'n stelsel twee toestande voorstel, dikwels voorgestel deur twee spanningsvlakke wat "Laag" of "Hoog" genoem word. Dikwels sal "Laag" naby nul volt wees en "Hoog" by 'n hoër spanningsvlak wees wat afhang van die spanningsbron wat gebruik word. [[Rekenaar]]s, elektroniese [[kwartshorlosie|horlosies]] en [[programeerbare logiese beheerder]]s (wat gebruik word om nywerheidsprosesse te beheer) word gebou met [[digitaal|digitale]] stroombane. [[Digitale Seinverwerker]]s is 'n ander voorbeeld. Boustene van digitale stroombane: * [[Logiese hek]]ke * [[Opteller]] * [[Binêre vermenigvuldiger]]s * [[wipbaan]] (flip-flop) * [[Teller]]s * [[Verwerkingsregister|Registers]] * [[Multiplekser]]s * [[Schmitt-sneller]]s Geïntegreerde toestelle: * [[Mikroverwerker]]s * [[Mikrobeheerder]]s * [[Toepassingspesifieke geïntegreerde stroombane]] * [[Digitale seinverwerker]] * [[Veldprogrameerbare hekrooster]] <!-- Moet nog vertaal word === Mixed-signal circuits === {{Hoofartikel|Mixed-signal integrated circuit}} Mixed-signal circuits refers to integrated circuits (ICs) which have both analog circuits and digital circuits combined on a single semiconductor die or on the same circuit board. [[Mixed-signal integrated circuit|Mixed-signal circuits]] are becoming increasingly common. Mixed circuits are usually used to control an [[analogue electronics|analog]] device using digital logic, for example the speed of a motor. [[Analog to digital converter]]s and [[digital to analog converter]]s are the primary examples. Other examples are [[transmission gate]]s and buffers. == Heat dissipation and thermal management == {{Hoofartikel|Thermal management of electronic devices and systems}} Heat generated by electronic circuitry must be dissipated to prevent immediate failure and improve long term reliability. Techniques for heat dissipation can include [[heatsink]]s and [[fan (mechanical)|fans]] for air cooling, and other forms of [[computer cooling]] such as [[water cooling]]. These techniques use [[convection]], [[Heat conduction|conduction]], & [[radiation]] of heat energy. == Noise == {{Hoofartikel|electronic noise}} Noise is associated with all electronic circuits. Noise is defined<ref>IEEE Dictionary of Electrical and Electronics Terms ISBN 978-0-471-42806-0</ref> as unwanted disturbances superposed on a useful signal that tend to obscure its information content. Noise is not the same as signal distortion caused by a circuit. {{Verwysings}} == Electronics theory == {{Hoofartikel|Mathematical methods in electronics}} Mathematical methods are integral to the study of electronics. To become proficient in electronics it is also necessary to become proficient in the mathematics of circuit analysis. Circuit analysis is the study of methods of solving generally linear systems for unknown variables such as the voltage at a certain [[node]] or the current though a certain [[Path (graph theory)|branch]] of a [[Graph (mathematics)|network]]. A common analytical tool for this is the [[SPICE]] circuit simulator. Also important to electronics is the study and understanding of [[electromagnetic field]] theory. == Electronic test equipment == {{Hoofartikel|Electronic test equipment}} Electronic test equipment is used to create stimulus signals and capture responses from electronic [[Devices Under Test]] (DUTs). In this way, the proper operation of the DUT can be proven or faults in the device can be traced and repaired. Practical electronics engineering and assembly requires the use of many different kinds of electronic test equipment ranging from the very simple and inexpensive (such as a test light consisting of just a light bulb and a test lead) to extremely complex and sophisticated such as Automatic Test Equipment. == Computer aided design (CAD) == {{Hoofartikel|Electronic design automation}} Today's electronics engineers have the ability to [[Circuit design|design]] [[Electronic circuit|circuits]] using premanufactured building blocks such as [[power supply|power supplies]], [[semiconductor]]s (such as [[transistor]]s), and [[integrated circuit]]s. [[Electronic design automation]] software programs include [[schematic capture]] programs and [[pcb design]] programs. Popular names in the EDA software world are [[NI Multisim]], Cadence ([[ORCAD]]), Eagle PCB and Schematic, Mentor (PADS PCB and LOGIC Schematic), Altium (Protel), LabCentre Electronics (Proteus) and many others. == Construction methods == {{Hoofartikel|Electronic packaging}} Many different methods of connecting components have been used over the years. For instance, in the beginning [[Point-to-point construction|point to point wiring]] using tag boards attached to chassis were used to connect various electrical innards. [[Printed circuit board#"Cordwood" construction|Cordwood construction]] and [[wire wrap]]s were other methods used. Most modern day electronics now use [[printed circuit board]]s (made of [[FR4]]), and highly [[integrated circuit]]s. Health and environmental concerns associated with electronics assembly have gained increased attention in recent years, especially for products destined to the European Union, with its [[Restriction of Hazardous Substances Directive]] (RoHS) and [[Waste Electrical and Electronic Equipment Directive]] (WEEE), which went into force in July 2006. == Electronics industry == * [[Semiconductor sales leaders by year]] == Branch pages == * [[Digital electronics]] * [[Analogue electronics]] * [[Microelectronics]] * [[Fuzzy electronics]] * [[Circuit Design]] * [[Integrated circuit]] * [[Optoelectronics]] * [[Semiconductor]] * [[Semiconductor device]] == Sien ook == {{portalpar|Electronics|Nuvola apps ksim.png}} <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Circuit diagram]] * [[Computer engineering]] * [[Datasheet]] * [[E-waste]] * [[Electrical engineering]] * [[Institute of Electrical and Electronics Engineers|IEEE]] – the Institute of Electrical and Electronics Engineers * [[Mechatronics]] * [[Signal theory]] * [[Transducer]] </div> == Eksterne skakels == {{Wikibooks}} * [http://www.phy.davidson.edu/instrumentation/NEETS.htm Navy 1998 Navy Electricity and Electronics Training Series (NEETS)] * DOE 1998 Electrical Science, Fundamentals Handbook, 4 vols. ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v1.pdf Vol. 1, Basic Electrical Theory, Basic DC Theory] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v2.pdf Vol. 2, DC Circuits, Batteries, Generators, Motors] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v3.pdf Vol. 3, Basic AC Theory, Basic AC Reactive Components, Basic AC Power, Basic AC Generators] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v4.pdf Vol. 4, AC Motors, Transformers, Test Instruments & Measuring Devices, Electrical Distribution Systems] * [http://www.electronicspoint.com/ Electronics Forums] * [http://www.electronicsinfoline.com/ Electronics Infoline] Directory of Electronics Projects. * {{dmoz|Science/Technology/Electronics/Tutorials/|Electronics Tutorials}} * {{dmoz|Science/Technology/Electronics/Reference/Circuit_Archives/|Electronics Schematics}} * {{dmoz|Recreation/Audio/Do-It-Yourself/|DIY Audio Projects}} * {{dmoz|Shopping/Consumer_Electronics/Communications/Wireless/Radios/Kits_and_Components/|DIY Radio Projects}} * {{dmoz|Business/Electronics_and_Electrical/Components/|Sources of Electronic Components}} * [http://www.artikel-software.com/blog/ebooks/electrical-engineering/ Free Electronics and Electrical Books] * [http://www.electronics-manufacturers.com/ Electronics Manufacturers Directory] * [http://www.scienceprog.com/ Embedded Electronics] * [http://ebooks.avrguide.com/ Electronics related books and projects] * [http://www.ibiblio.org/obp/electricCircuits/ Lessons in Electric Circuits] – A free series of textbooks on the subjects of electricity and electronics. * [http://www.allaboutcircuits.com/ All About Circuits] – Free illustrated on-line ebook and tutorials * [http://www.ikalogic.com/inpics_project_encapsulation.php Hobby electronic projects encapsulation ideas] * [http://www.discovercircuits.com/ More than 25,000 Electronic Circuits] {{Technology}} --> == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|elektronika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Elektronika]] j6drgroqkrw8ado98a4n1fnjl65avvd 2892647 2892646 2026-04-11T15:44:25Z OutoModerator 183924 Wysigings deur [[Special:Contributions/~2026-22259-06|~2026-22259-06]] ([[User talk:~2026-22259-06|bespreking]]) teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Sobaka|Sobaka]] 2567476 wikitext text/x-wiki '''Elektronika''' is die studie van die vloei van ladings deur verskeie materiale en toestelle soos [[halfgeleier]]s, [[resistor]]s, [[induktor]]s, [[kapasitor]]s, [[Nanotegnologie|nano]]<nowiki/>strukture en [[vakuumbuis]]e. Alle toepassings van elektronika behels die oordra van elektriese [[Seinverwerking|seine]] en/of [[inligting]]. Elektronika word beskou as 'n teoretiese vertakking van [[fisika]], maar die ontwerp en konstruksie van elektroniese stroombane om praktiese probleme op te los is tegnieke in [[elektroniese ingenieurswese|elektroniese-]] en [[rekenaaringenieurswese]]. Die studie van halfgeleiertoestelle en verwante [[tegnologie]] word ook as 'n vertakking van [[fisika]] beskou. Hierdie artikel fokus op die [[ingenieurswese|ingenieursaspekte]] van elektronika. Ander belangrike onderwerpe ook van toepassing is elektroniese afval en beroepsgesondheidsaspekte met die vervaardiging van halfgeleiertoestelle. == Oorsig van elektroniese stelsels en -stroombane == [[Lêer:Voltmeter.jpg|duimnael|regs|Kommersiële digitale [[voltmeter]] wat gebruik word om 'n prototipe na te gaan]] Elektroniese stelsels word gebruik om 'n wye verskeidenheid take te verrig. Die hoofgebruike van elektroniese stroombane sluit in: # Die beheer en verwerking van [[data]]. # Die omskakeling van/na en verspreiding van [[elektriese krag]]. Beide hierdie toepassings behels die skep en/of bespeuring van [[elektromagnetiese veld]]e en [[elektriese stroom|elektriese strome]]. Al is elektriese energie al vir 'n geruime tyd voor die laat 19^de eeu gebruik vir die versending van data oor [[telegraaf]]- en [[telefoon]]lyne, het die ontwikkeling van elektronika eers eksponensieël begin groei na die uitvinding van die [[radio]]. Een benadering tot die studie van 'n elektroniese stelsel is om dit as volg in drie dele te verdeel: * [[Toevoer/afvoer|Toevoere]] – Elektroniese of [[Meganika|meganiese]] [[sensor]]e (of oorvormers). Hierdie toestelle neem [[Seinverwerking|seine]]/inligting vanaf 'n eksterne bron uit die fisiese wêreld en skakel hierdie seine/inligting om na [[elektriese stroom|elektriese strome]]/-[[spanning (elektrisiteit)|spanning]] of [[digitaal|digitale]] (hoë/lae) seine in die stelsel. * [[Seinverwerking]] – Hierdie stroombane dien om die toevoerseine te manipuleer, te interpreteer en om te skakel om hulle sodoende nuttig te maak vir 'n verlangde toepassing. Onlangs is baie komplekse seinverwerking moontlik gemaak deur gebruik te maak van [[digitale seinverwerker]]s. * [[Toevoer/afvoer|Afvoere]] – [[Aandrywer]]s of ander toestelle (soos omvormers) wat stroom-/spanningseine terug na 'n nuttige fisiese vorm omskakel (deur bv. 'n fisiese taak te verrig deur 'n [[elektriese motor|motor]] te draai). 'n [[Televisie]]stel is 'n voorbeeld van 'n stelsel wat die drie dele bevat. Die televisie se toevoer bestaan uit 'n uitsending (wat deur 'n [[antenne]] ontvang word en deur 'n kabel na die stel gevoer word) wat na 'n stroom-/spanningsein omgeskakel word wat deur die toestel gebruik kan word. Seinverwerkingstroombane binne-in die televisie onttrek inligting vanuit die sein wat [[helderheid]], [[kleur]] en [[klank]]vlakke bepaal. Afvoertoestelle skakel dan hierdie inligting weer om na 'n fisiese vorm. 'n [[Katodestraalbuis]] skakel elektroniese seine om na 'n [[beeld]] op die skerm. Magneetgedrewe [[luidspreker]]s skakel seine om na hoorbare klanke. == Elektroniese toestelle en komponente == [[Lêer:Electronic technician at work 3.jpg|duimnael|Herstel van elektronika]] 'n [[Elektroniese komponent]] is enige fisiese eenheid in 'n elektroniese stelsel waarvan die doel is om die [[Elektron|elektrone]] of hul betrokke velde te beïnvloed op 'n manier wat konsekwent is met die beoogde funksie van die elektroniese stelsel. Komponente word gewoonlik aan mekaar verbind deur dit op 'n [[gedrukte stroombaan]] vas te [[soldeer]] om 'n elektroniese stroombaan te skep met 'n spesifieke funksie (soos bv. 'n versterker, radio-ontvanger of ossilleerder). Komponente kan individueel of in minder of meer komplekse groepe as [[geïntegreerde stroombaan|geïntegreerde stroombane]] verpak word. == Soorte stroombane == === Analoë stroombane === Die meeste [[analoë sein|analoë]] elektroniese toestelle soos [[radio]]-ontvangers word saamgestel vanuit 'n kombinasie van 'n paar basiese stroombane. Analoë stroombane gebruik 'n kontinue reeks spannings in teenstelling met die diskrete spanningsvlakke wat in digitile stroombane aangetref word. Goeie voorbeelde van analoë stroombane sluit vakuumbuis- en transistorversterkers, operasionele versterkers en ossileerders in. Sommige analoë stroombane kan digitale of selfs mikroverwerkertegnieke benut om hul basiese werkverrigting te verbeter. Hierdie soort stroombaan word dan gewoonlik ook 'n 'gemengde sein' stroombaan genoem. Daar bestaan heelwat stroombane waar die onderskeid tussen analoog en digitale verwerking nie so duidelik is nie omdat die stroombane elemente van beide bevat. Boustene van analoë stroombane: * [[Spervlaktransistor]]s * [[Veldeffektransistor]]s * [[Operasionele versterker]]s * [[Weerstand]]e * [[Kapasitor]]e * [[Diode]]s === Digitale stroombane === Digitale stroombane is elektriese stroombane wat gebaseer word op 'n diskrete aantal spanningsvlakke. Digitale stroombane word dikwels gebruik om [[Boolse algebra]] fisies voor te stel en vorm die basis van alle digitale rekenaars. Baie ingenieurs gebruik die begrippe "digitale stroombaan", "digitale stelsel" en "logika" as sinonieme wanneer hulle oor digitale stroombane praat. In die meeste gevalle word kan 'n nodus in 'n stelsel twee toestande voorstel, dikwels voorgestel deur twee spanningsvlakke wat "Laag" of "Hoog" genoem word. Dikwels sal "Laag" naby nul volt wees en "Hoog" by 'n hoër spanningsvlak wees wat afhang van die spanningsbron wat gebruik word. [[Rekenaar]]s, elektroniese [[kwartshorlosie|horlosies]] en [[programeerbare logiese beheerder]]s (wat gebruik word om nywerheidsprosesse te beheer) word gebou met [[digitaal|digitale]] stroombane. [[Digitale Seinverwerker]]s is 'n ander voorbeeld. Boustene van digitale stroombane: * [[Logiese hek]]ke * [[Opteller]] * [[Binêre vermenigvuldiger]]s * [[wipbaan]] (flip-flop) * [[Teller]]s * [[Verwerkingsregister|Registers]] * [[Multiplekser]]s * [[Schmitt-sneller]]s Geïntegreerde toestelle: * [[Mikroverwerker]]s * [[Mikrobeheerder]]s * [[Toepassingspesifieke geïntegreerde stroombane]] * [[Digitale seinverwerker]] * [[Veldprogrameerbare hekrooster]] <!-- Moet nog vertaal word === Mixed-signal circuits === {{Hoofartikel|Mixed-signal integrated circuit}} Mixed-signal circuits refers to integrated circuits (ICs) which have both analog circuits and digital circuits combined on a single semiconductor die or on the same circuit board. [[Mixed-signal integrated circuit|Mixed-signal circuits]] are becoming increasingly common. Mixed circuits are usually used to control an [[analogue electronics|analog]] device using digital logic, for example the speed of a motor. [[Analog to digital converter]]s and [[digital to analog converter]]s are the primary examples. Other examples are [[transmission gate]]s and buffers. == Heat dissipation and thermal management == {{Hoofartikel|Thermal management of electronic devices and systems}} Heat generated by electronic circuitry must be dissipated to prevent immediate failure and improve long term reliability. Techniques for heat dissipation can include [[heatsink]]s and [[fan (mechanical)|fans]] for air cooling, and other forms of [[computer cooling]] such as [[water cooling]]. These techniques use [[convection]], [[Heat conduction|conduction]], & [[radiation]] of heat energy. == Noise == {{Hoofartikel|electronic noise}} Noise is associated with all electronic circuits. Noise is defined<ref>IEEE Dictionary of Electrical and Electronics Terms ISBN 978-0-471-42806-0</ref> as unwanted disturbances superposed on a useful signal that tend to obscure its information content. Noise is not the same as signal distortion caused by a circuit. {{Verwysings}} == Electronics theory == {{Hoofartikel|Mathematical methods in electronics}} Mathematical methods are integral to the study of electronics. To become proficient in electronics it is also necessary to become proficient in the mathematics of circuit analysis. Circuit analysis is the study of methods of solving generally linear systems for unknown variables such as the voltage at a certain [[node]] or the current though a certain [[Path (graph theory)|branch]] of a [[Graph (mathematics)|network]]. A common analytical tool for this is the [[SPICE]] circuit simulator. Also important to electronics is the study and understanding of [[electromagnetic field]] theory. == Electronic test equipment == {{Hoofartikel|Electronic test equipment}} Electronic test equipment is used to create stimulus signals and capture responses from electronic [[Devices Under Test]] (DUTs). In this way, the proper operation of the DUT can be proven or faults in the device can be traced and repaired. Practical electronics engineering and assembly requires the use of many different kinds of electronic test equipment ranging from the very simple and inexpensive (such as a test light consisting of just a light bulb and a test lead) to extremely complex and sophisticated such as Automatic Test Equipment. == Computer aided design (CAD) == {{Hoofartikel|Electronic design automation}} Today's electronics engineers have the ability to [[Circuit design|design]] [[Electronic circuit|circuits]] using premanufactured building blocks such as [[power supply|power supplies]], [[semiconductor]]s (such as [[transistor]]s), and [[integrated circuit]]s. [[Electronic design automation]] software programs include [[schematic capture]] programs and [[pcb design]] programs. Popular names in the EDA software world are [[NI Multisim]], Cadence ([[ORCAD]]), Eagle PCB and Schematic, Mentor (PADS PCB and LOGIC Schematic), Altium (Protel), LabCentre Electronics (Proteus) and many others. == Construction methods == {{Hoofartikel|Electronic packaging}} Many different methods of connecting components have been used over the years. For instance, in the beginning [[Point-to-point construction|point to point wiring]] using tag boards attached to chassis were used to connect various electrical innards. [[Printed circuit board#"Cordwood" construction|Cordwood construction]] and [[wire wrap]]s were other methods used. Most modern day electronics now use [[printed circuit board]]s (made of [[FR4]]), and highly [[integrated circuit]]s. Health and environmental concerns associated with electronics assembly have gained increased attention in recent years, especially for products destined to the European Union, with its [[Restriction of Hazardous Substances Directive]] (RoHS) and [[Waste Electrical and Electronic Equipment Directive]] (WEEE), which went into force in July 2006. == Electronics industry == * [[Semiconductor sales leaders by year]] == Branch pages == * [[Digital electronics]] * [[Analogue electronics]] * [[Microelectronics]] * [[Fuzzy electronics]] * [[Circuit Design]] * [[Integrated circuit]] * [[Optoelectronics]] * [[Semiconductor]] * [[Semiconductor device]] == Sien ook == {{portalpar|Electronics|Nuvola apps ksim.png}} <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Circuit diagram]] * [[Computer engineering]] * [[Datasheet]] * [[E-waste]] * [[Electrical engineering]] * [[Institute of Electrical and Electronics Engineers|IEEE]] – the Institute of Electrical and Electronics Engineers * [[Mechatronics]] * [[Signal theory]] * [[Transducer]] </div> == Eksterne skakels == {{Wikibooks}} * [http://www.phy.davidson.edu/instrumentation/NEETS.htm Navy 1998 Navy Electricity and Electronics Training Series (NEETS)] * DOE 1998 Electrical Science, Fundamentals Handbook, 4 vols. ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v1.pdf Vol. 1, Basic Electrical Theory, Basic DC Theory] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v2.pdf Vol. 2, DC Circuits, Batteries, Generators, Motors] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v3.pdf Vol. 3, Basic AC Theory, Basic AC Reactive Components, Basic AC Power, Basic AC Generators] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v4.pdf Vol. 4, AC Motors, Transformers, Test Instruments & Measuring Devices, Electrical Distribution Systems] * [http://www.electronicspoint.com/ Electronics Forums] * [http://www.electronicsinfoline.com/ Electronics Infoline] Directory of Electronics Projects. * {{dmoz|Science/Technology/Electronics/Tutorials/|Electronics Tutorials}} * {{dmoz|Science/Technology/Electronics/Reference/Circuit_Archives/|Electronics Schematics}} * {{dmoz|Recreation/Audio/Do-It-Yourself/|DIY Audio Projects}} * {{dmoz|Shopping/Consumer_Electronics/Communications/Wireless/Radios/Kits_and_Components/|DIY Radio Projects}} * {{dmoz|Business/Electronics_and_Electrical/Components/|Sources of Electronic Components}} * [http://www.artikel-software.com/blog/ebooks/electrical-engineering/ Free Electronics and Electrical Books] * [http://www.electronics-manufacturers.com/ Electronics Manufacturers Directory] * [http://www.scienceprog.com/ Embedded Electronics] * [http://ebooks.avrguide.com/ Electronics related books and projects] * [http://www.ibiblio.org/obp/electricCircuits/ Lessons in Electric Circuits] – A free series of textbooks on the subjects of electricity and electronics. * [http://www.allaboutcircuits.com/ All About Circuits] – Free illustrated on-line ebook and tutorials * [http://www.ikalogic.com/inpics_project_encapsulation.php Hobby electronic projects encapsulation ideas] * [http://www.discovercircuits.com/ More than 25,000 Electronic Circuits] {{Technology}} --> == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|elektronika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Elektronika]] cige3wl86zyxb1kmaos35fsgla64j80 2892664 2892647 2026-04-11T18:15:06Z SpesBona 2720 + Prent & Encyclopædia Britannica 2892664 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Silego clock generator.JPG|duimnael|'n [[Gedrukte stroombaan]]bord]] '''Elektronika''' is die studie van die vloei van ladings deur verskeie materiale en toestelle soos [[halfgeleier]]s, [[resistor]]s, [[induktor]]s, [[kapasitor]]s, [[Nanotegnologie|nanostrukture]] en [[vakuumbuis]]e. Alle toepassings van elektronika behels die oordra van elektriese [[Seinverwerking|seine]] en/of [[inligting]]. Elektronika word beskou as 'n teoretiese vertakking van [[fisika]], maar die ontwerp en konstruksie van elektroniese stroombane om praktiese probleme op te los is tegnieke in [[elektroniese ingenieurswese|elektroniese-]] en [[rekenaaringenieurswese]]. Die studie van halfgeleiertoestelle en verwante [[tegnologie]] word ook as 'n vertakking van [[fisika]] beskou. Hierdie artikel fokus op die [[ingenieurswese|ingenieursaspekte]] van elektronika. Ander belangrike onderwerpe ook van toepassing is elektroniese afval en beroepsgesondheidsaspekte met die vervaardiging van halfgeleiertoestelle. == Oorsig van elektroniese stelsels en -stroombane == [[Lêer:Voltmeter.jpg|duimnael|regs|Kommersiële digitale [[voltmeter]] wat gebruik word om 'n prototipe na te gaan]] Elektroniese stelsels word gebruik om 'n wye verskeidenheid take te verrig. Die hoofgebruike van elektroniese stroombane sluit in: # Die beheer en verwerking van [[data]]. # Die omskakeling van/na en verspreiding van [[elektriese krag]]. Beide hierdie toepassings behels die skep en/of bespeuring van [[elektromagnetiese veld]]e en [[elektriese stroom|elektriese strome]]. Al is elektriese energie al vir 'n geruime tyd voor die laat 19^de eeu gebruik vir die versending van data oor [[telegraaf]]- en [[telefoon]]lyne, het die ontwikkeling van elektronika eers eksponensieël begin groei na die uitvinding van die [[radio]]. Een benadering tot die studie van 'n elektroniese stelsel is om dit as volg in drie dele te verdeel: * [[Toevoer/afvoer|Toevoere]] – Elektroniese of [[Meganika|meganiese]] [[sensor]]e (of oorvormers). Hierdie toestelle neem [[Seinverwerking|seine]]/inligting vanaf 'n eksterne bron uit die fisiese wêreld en skakel hierdie seine/inligting om na [[elektriese stroom|elektriese strome]]/-[[spanning (elektrisiteit)|spanning]] of [[digitaal|digitale]] (hoë/lae) seine in die stelsel. * [[Seinverwerking]] – Hierdie stroombane dien om die toevoerseine te manipuleer, te interpreteer en om te skakel om hulle sodoende nuttig te maak vir 'n verlangde toepassing. Onlangs is baie komplekse seinverwerking moontlik gemaak deur gebruik te maak van [[digitale seinverwerker]]s. * [[Toevoer/afvoer|Afvoere]] – [[Aandrywer]]s of ander toestelle (soos omvormers) wat stroom-/spanningseine terug na 'n nuttige fisiese vorm omskakel (deur bv. 'n fisiese taak te verrig deur 'n [[elektriese motor|motor]] te draai). 'n [[Televisie]]stel is 'n voorbeeld van 'n stelsel wat die drie dele bevat. Die televisie se toevoer bestaan uit 'n uitsending (wat deur 'n [[antenne]] ontvang word en deur 'n kabel na die stel gevoer word) wat na 'n stroom-/spanningsein omgeskakel word wat deur die toestel gebruik kan word. Seinverwerkingstroombane binne-in die televisie onttrek inligting vanuit die sein wat [[helderheid]], [[kleur]] en [[klank]]vlakke bepaal. Afvoertoestelle skakel dan hierdie inligting weer om na 'n fisiese vorm. 'n [[Katodestraalbuis]] skakel elektroniese seine om na 'n [[beeld]] op die skerm. Magneetgedrewe [[luidspreker]]s skakel seine om na hoorbare klanke. == Elektroniese toestelle en komponente == [[Lêer:Electronic technician at work 3.jpg|duimnael|Herstel van elektronika]] 'n [[Elektroniese komponent]] is enige fisiese eenheid in 'n elektroniese stelsel waarvan die doel is om die [[elektron]]e of hul betrokke velde te beïnvloed op 'n manier wat konsekwent is met die beoogde funksie van die elektroniese stelsel. Komponente word gewoonlik aan mekaar verbind deur dit op 'n [[gedrukte stroombaan]] vas te [[soldeer]] om 'n elektroniese stroombaan te skep met 'n spesifieke funksie (soos bv. 'n versterker, radio-ontvanger of ossilleerder). Komponente kan individueel of in minder of meer komplekse groepe as [[geïntegreerde stroombaan|geïntegreerde stroombane]] verpak word. == Soorte stroombane == === Analoë stroombane === Die meeste [[analoë sein|analoë]] elektroniese toestelle soos [[radio]]-ontvangers word saamgestel vanuit 'n kombinasie van 'n paar basiese stroombane. Analoë stroombane gebruik 'n kontinue reeks spannings in teenstelling met die diskrete spanningsvlakke wat in digitile stroombane aangetref word. Goeie voorbeelde van analoë stroombane sluit vakuumbuis- en transistorversterkers, operasionele versterkers en ossileerders in. Sommige analoë stroombane kan digitale of selfs mikroverwerkertegnieke benut om hul basiese werkverrigting te verbeter. Hierdie soort stroombaan word dan gewoonlik ook 'n 'gemengde sein' stroombaan genoem. Daar bestaan heelwat stroombane waar die onderskeid tussen analoog en digitale verwerking nie so duidelik is nie omdat die stroombane elemente van beide bevat. Boustene van analoë stroombane: * [[Spervlaktransistor]]s * [[Veldeffektransistor]]s * [[Operasionele versterker]]s * [[Weerstand]]e * [[Kapasitor]]e * [[Diode]]s === Digitale stroombane === Digitale stroombane is elektriese stroombane wat gebaseer word op 'n diskrete aantal spanningsvlakke. Digitale stroombane word dikwels gebruik om [[Boolse algebra]] fisies voor te stel en vorm die basis van alle digitale rekenaars. Baie ingenieurs gebruik die begrippe "digitale stroombaan", "digitale stelsel" en "logika" as sinonieme wanneer hulle oor digitale stroombane praat. In die meeste gevalle word kan 'n nodus in 'n stelsel twee toestande voorstel, dikwels voorgestel deur twee spanningsvlakke wat "Laag" of "Hoog" genoem word. Dikwels sal "Laag" naby nul volt wees en "Hoog" by 'n hoër spanningsvlak wees wat afhang van die spanningsbron wat gebruik word. [[Rekenaar]]s, elektroniese [[kwartshorlosie|horlosies]] en [[programeerbare logiese beheerder]]s (wat gebruik word om nywerheidsprosesse te beheer) word gebou met [[digitaal|digitale]] stroombane. [[Digitale Seinverwerker]]s is 'n ander voorbeeld. Boustene van digitale stroombane: * [[Logiese hek]]ke * [[Opteller]] * [[Binêre vermenigvuldiger]]s * [[wipbaan]] (flip-flop) * [[Teller]]s * [[Verwerkingsregister|Registers]] * [[Multiplekser]]s * [[Schmitt-sneller]]s Geïntegreerde toestelle: * [[Mikroverwerker]]s * [[Mikrobeheerder]]s * [[Toepassingspesifieke geïntegreerde stroombane]] * [[Digitale seinverwerker]] * [[Veldprogrameerbare hekrooster]] <!-- Moet nog vertaal word === Mixed-signal circuits === {{Hoofartikel|Mixed-signal integrated circuit}} Mixed-signal circuits refers to integrated circuits (ICs) which have both analog circuits and digital circuits combined on a single semiconductor die or on the same circuit board. [[Mixed-signal integrated circuit|Mixed-signal circuits]] are becoming increasingly common. Mixed circuits are usually used to control an [[analogue electronics|analog]] device using digital logic, for example the speed of a motor. [[Analog to digital converter]]s and [[digital to analog converter]]s are the primary examples. Other examples are [[transmission gate]]s and buffers. == Heat dissipation and thermal management == {{Hoofartikel|Thermal management of electronic devices and systems}} Heat generated by electronic circuitry must be dissipated to prevent immediate failure and improve long term reliability. Techniques for heat dissipation can include [[heatsink]]s and [[fan (mechanical)|fans]] for air cooling, and other forms of [[computer cooling]] such as [[water cooling]]. These techniques use [[convection]], [[Heat conduction|conduction]], & [[radiation]] of heat energy. == Noise == {{Hoofartikel|electronic noise}} Noise is associated with all electronic circuits. Noise is defined<ref>IEEE Dictionary of Electrical and Electronics Terms ISBN 978-0-471-42806-0</ref> as unwanted disturbances superposed on a useful signal that tend to obscure its information content. Noise is not the same as signal distortion caused by a circuit. {{Verwysings}} == Electronics theory == {{Hoofartikel|Mathematical methods in electronics}} Mathematical methods are integral to the study of electronics. To become proficient in electronics it is also necessary to become proficient in the mathematics of circuit analysis. Circuit analysis is the study of methods of solving generally linear systems for unknown variables such as the voltage at a certain [[node]] or the current though a certain [[Path (graph theory)|branch]] of a [[Graph (mathematics)|network]]. A common analytical tool for this is the [[SPICE]] circuit simulator. Also important to electronics is the study and understanding of [[electromagnetic field]] theory. == Electronic test equipment == {{Hoofartikel|Electronic test equipment}} Electronic test equipment is used to create stimulus signals and capture responses from electronic [[Devices Under Test]] (DUTs). In this way, the proper operation of the DUT can be proven or faults in the device can be traced and repaired. Practical electronics engineering and assembly requires the use of many different kinds of electronic test equipment ranging from the very simple and inexpensive (such as a test light consisting of just a light bulb and a test lead) to extremely complex and sophisticated such as Automatic Test Equipment. == Computer aided design (CAD) == {{Hoofartikel|Electronic design automation}} Today's electronics engineers have the ability to [[Circuit design|design]] [[Electronic circuit|circuits]] using premanufactured building blocks such as [[power supply|power supplies]], [[semiconductor]]s (such as [[transistor]]s), and [[integrated circuit]]s. [[Electronic design automation]] software programs include [[schematic capture]] programs and [[pcb design]] programs. Popular names in the EDA software world are [[NI Multisim]], Cadence ([[ORCAD]]), Eagle PCB and Schematic, Mentor (PADS PCB and LOGIC Schematic), Altium (Protel), LabCentre Electronics (Proteus) and many others. == Construction methods == {{Hoofartikel|Electronic packaging}} Many different methods of connecting components have been used over the years. For instance, in the beginning [[Point-to-point construction|point to point wiring]] using tag boards attached to chassis were used to connect various electrical innards. [[Printed circuit board#"Cordwood" construction|Cordwood construction]] and [[wire wrap]]s were other methods used. Most modern day electronics now use [[printed circuit board]]s (made of [[FR4]]), and highly [[integrated circuit]]s. Health and environmental concerns associated with electronics assembly have gained increased attention in recent years, especially for products destined to the European Union, with its [[Restriction of Hazardous Substances Directive]] (RoHS) and [[Waste Electrical and Electronic Equipment Directive]] (WEEE), which went into force in July 2006. == Electronics industry == * [[Semiconductor sales leaders by year]] == Branch pages == * [[Digital electronics]] * [[Analogue electronics]] * [[Microelectronics]] * [[Fuzzy electronics]] * [[Circuit Design]] * [[Integrated circuit]] * [[Optoelectronics]] * [[Semiconductor]] * [[Semiconductor device]] == Sien ook == {{portalpar|Electronics|Nuvola apps ksim.png}} <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Circuit diagram]] * [[Computer engineering]] * [[Datasheet]] * [[E-waste]] * [[Electrical engineering]] * [[Institute of Electrical and Electronics Engineers|IEEE]] – the Institute of Electrical and Electronics Engineers * [[Mechatronics]] * [[Signal theory]] * [[Transducer]] </div> == Eksterne skakels == {{Wikibooks}} * [http://www.phy.davidson.edu/instrumentation/NEETS.htm Navy 1998 Navy Electricity and Electronics Training Series (NEETS)] * DOE 1998 Electrical Science, Fundamentals Handbook, 4 vols. ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v1.pdf Vol. 1, Basic Electrical Theory, Basic DC Theory] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v2.pdf Vol. 2, DC Circuits, Batteries, Generators, Motors] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v3.pdf Vol. 3, Basic AC Theory, Basic AC Reactive Components, Basic AC Power, Basic AC Generators] ** [http://hss.energy.gov/NuclearSafety/techstds/standard/hdbk1011/h1011v4.pdf Vol. 4, AC Motors, Transformers, Test Instruments & Measuring Devices, Electrical Distribution Systems] * [http://www.electronicspoint.com/ Electronics Forums] * [http://www.electronicsinfoline.com/ Electronics Infoline] Directory of Electronics Projects. * {{dmoz|Science/Technology/Electronics/Tutorials/|Electronics Tutorials}} * {{dmoz|Science/Technology/Electronics/Reference/Circuit_Archives/|Electronics Schematics}} * {{dmoz|Recreation/Audio/Do-It-Yourself/|DIY Audio Projects}} * {{dmoz|Shopping/Consumer_Electronics/Communications/Wireless/Radios/Kits_and_Components/|DIY Radio Projects}} * {{dmoz|Business/Electronics_and_Electrical/Components/|Sources of Electronic Components}} * [http://www.artikel-software.com/blog/ebooks/electrical-engineering/ Free Electronics and Electrical Books] * [http://www.electronics-manufacturers.com/ Electronics Manufacturers Directory] * [http://www.scienceprog.com/ Embedded Electronics] * [http://ebooks.avrguide.com/ Electronics related books and projects] * [http://www.ibiblio.org/obp/electricCircuits/ Lessons in Electric Circuits] – A free series of textbooks on the subjects of electricity and electronics. * [http://www.allaboutcircuits.com/ All About Circuits] – Free illustrated on-line ebook and tutorials * [http://www.ikalogic.com/inpics_project_encapsulation.php Hobby electronic projects encapsulation ideas] * [http://www.discovercircuits.com/ More than 25,000 Electronic Circuits] {{Technology}} --> == Bronnelys == * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/technology/electronics|title=Electronics|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=11 April 2026}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|elektronika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Elektronika| ]] pjibobtpoibogllntfw1su9bnnfb2o6 0 27107 2892894 2876551 2026-04-11T23:37:41Z Jcb 223 2892894 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Sokrates | beeld = Socrates Louvre.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Borsbeeld van Sokrates in die [[Parys]]e [[Louvre]] | geboortenaam = | geboortedatum = ca. 470/469 v.C. | geboorteplek = Deme Alopece, [[Athene]] | sterftedatum = 399 v.C. (op ca. 71) | sterfteplek = [[Athene]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = [[Antieke Griekeland]] | vakgebied = [[Epistemologie]], [[etiek]] | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Sokratiese metode, Sokratiese ironie | beïnvloed deur = | invloed op = Die meeste daaropvolgende Westerse filosofie; meer spesifiek, [[Plato]], [[Aristoteles]], Aristippus, Antisthenes | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Sokrates''' ([[Grieks]]: Σωκράτης [sɔːkrátɛːs], ''Sōkrátēs''), gebore om en by [[470 v.C.]] en gesterf in [[399 v.C.]], was 'n Griekse [[Filosofie|filosoof]] gebore in [[Athene]].<ref>{{cite book |first=P. E. |last=Easterling |url=https://books.google.co.uk/books?id=_kx9eeSJyeoC&pg=PA352 |title=The Cambridge Companion to Greek Tragedy |page=352 |publisher=Cambridge University Press|year=1997 |isbn=978-0521423519 |access-date=19 November 2017}}</ref> Hy het geleef tydens die goue era van die stad, soos dit vandag bekend staan. Hy het een vrou en drie kinders gehad. == Vroeë lewe == Die jaar van Sokrates se geboorte is 'n veronderstelde datum,<ref>Thomas Little Heath, [https://books.google.co.uk/books?id=Fq8yDwAAQBAJ&pg=PA62&dq Aristarchus of Samos: The Ancient Copernicus] [https://books.google.co.uk/books?id=Fq8yDwAAQBAJ&pg=PA62&dq=date+of+birth+of+Socrates&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiW-q2P_NfXAhWK1BoKHZqhDCg4HhDoAQhXMAk#v=onepage&q=date%20of%20birth%20of%20Socrates&f=false (Chapter IX (page first)] Courier Corporation, 9 Desember 2004 {{ISBN|0486438864}} Accessed November 24th, 2017 "assume"</ref> of skatting,<ref>Linda Pound, [https://books.google.co.uk/books?id=At67afgewN8C&pg Quick Guides for Early Years: Cognitive Development] [https://books.google.co.uk/books?id=At67afgewN8C&pg=PA1940&dq=date+of+birth+of+Socrates&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiiuZLCgdjXAhWNzRoKHUMdDHI4PBDoAQg2MAM#v=onepage&q=date%20of%20birth%20of%20Socrates&f=false Profile: Socrates] Hachette UK, 26 April 2013 {{ISBN|144419965X}} Accessed November 24th, 2017</ref> gegewe die feit dat datering van enigiets in die antieke geskiedenis gedeeltelik berus op 'n argument met 'n onakkurate tydperk van individue.<ref>John Burnet, [https://books.google.co.uk/books?id=VY4NBAAAQBAJ&pg Platonism] [https://books.google.co.uk/books?id=VY4NBAAAQBAJ&pg=PT16&dq=date+of+birth+of+Socrates&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiG_vKS-dfXAhVEAxoKHQP_BHw4ChDoAQgxMAI#v=onepage&q=date%20of%20birth%20of%20Socrates&f=false] Edicions Enoanda, 19 Julie 2014, Classical Sather Lectures. California 1928, Accessed November 24th, 2017</ref> As 'n jong man het hy die toe gewilde filosofieë van wat vandag bekend staan as die "pre-Sokratiese filosowe" bestudeer. Hierdie sogenaamde pre-Sokratiese filosowe het elk in hul eie manier die natuurlike wêreld rondom hulle probeer verstaan. Veral twee dinge omtrent hierdie filosowe het Sokrates geïnteresseer — en Sokrates het gedink altwee hierdie dinge was problematies. Die eerste probleem was dat al hierdie filosowe teenstrydige filosofieë gehad het. Dit was 'n magdom van teorieë in konflik met mekaar. En bowenal het daar geen bevredigende manier bestaan om tussen die verskillende teorieë te kies nie. Die teorieë het fassinerende idees oor die wêreld uitgestippel, maar sonder om van enige kritiese metodes gebruik te maak. Dit was dus gevolglik onmoontlik om te bepaal watter van hulle, indien enige, die waarheid gespreek het. Sokrates se tweede probleem met hierdie filosowe was dat dit weinig praktiese verskil sou maak indien mens uiteindelik kon uitvind watter van die teorieë waar was. Hy het homself afgevra watse effek dit op ons lewens sou hê indien ons geweet het hoe ver die [[son]] van die [[aarde]] is, en of die son so groot soos die [[Peloponnesos]] of selfs groter as die hele wêreld is. Die [[mens]] se optrede kan tot geen mate deur hierdie [[kennis]] beïnvloed word nie. Wat die mens wél moet weet, het Sokrates geredeneer, is hoe ons ons lewens en onsself moet uitleef. Vir die mens is die belangrike vrae eerder iets soos: "Wat is goed? Wat is reg? Wat is regverdig?" Indien ons die antwoorde tot hierdie vraagstukke sou kon weet, sou dit 'n merkwaardige invloed op ons lewenswyses kon hê. Sokrates het egter nie gedink dat hy oor die antwoorde tot hierdie vraagstukke beskik nie. Maar hy het wel gesien dat ook niemand anders dit geweet het nie. == Filosofie == 'n Groot probleem in die bestudering van Sokrates se filosofie is die feit dat hy self geen geskrifte nagelaat het nie en mens geheel en al op die geskrifte van ander aangewese is. Die werk van [[Plato]] (''Apologia,'' ''Symposium'' en talle ander dialoë), [[Aristoteles]] en [[Xenophanes|Xenophon]] en spottende opmerkings in komedies van [[Aristofanes]] is in die verband belangrik. Deur die gegewens uit dié bronne saam te voeg, kan mens egter 'n taamlik volledige beeld van Sokrates se filosofie kry. Sokrates het geen wysgerige stelsel ontwikkel nie, maar ʼn metode om kennis wat op die waarheid berus en vir almal aanvaarbaar is, te verkry. Sy uitgangspunt was die selfstandigheid van menslike denke, wat sonder medewerking van buite kennis kan verwerf. Hy het van die [[dialektiek]], of die wysgerige gesprek, gebruik gemaak en in samewerking met ander die waarheid probeer vind. Sokrates se uitgangspunt was: "Ek weet dat ek niks weet nie." Daarmee het hy die Sofiste, wat in die destydse Athene voorgegee het dat hulle alles weet en almal kon onderrig, gekritiseer. Sokrates het egter nie aan die bestaande norme wat algemeen gegeld het en die moontlikheid om dit te ken, getwyfel nie. Hy het nie aan 'n oortuiging waartoe hy gekom het bly vas klou nie, maar steeds aanhou soek ten einde sy kennis te vervolmaak. In sy gesprekke het hy hom as onkundig voorgedoen, ʼn aantal uitsprake by sy gespreksgenote uitgelok en dan onweerlegbaar aangetoon dat dit onjuis is. Met dié werkwyse het hy baie mense in die verleentheid gestel en talle mense het hom dit ernstig kwalik geneem. Sokrates se "geestelike verloskunde" -volgens hom het hy dit van sy moeder geërf- het van die veronderstelling uitgegaan dat die ware wysheid of kennis in elke mens verborge is en deur besinning ontdek kan word. Deur sy indringende vraag-en-antwoord-metode het Sokrates sy toehoorders gedwing om die kennis waaroor hulle beskik het, mee te deel. Daarna het hy die kennis getoets en, indien nodig, verwerp. Die kennis waarna hy gestreef het was die kennis van algemene begrippe, kennis wat reeds deur die verstand as algemeen geldig erken word. Hy het dit deur middel van die induktiewe metode ontdek. Hiermee het hy 'n groot aantal dinge van dieselfde soort (byvoorbeeld regverdige mense, optredes, en so meer) deeglik oordink en kon hy 'n definisie van ʼn algemene begrip soos byvoorbeeld ''regverdigheid'' formuleer. Hierin is die gemeenskaplike eienskappe van die soort saamgevat en die individuele verskille buite rekening gelaat. Om die definisie te toets, het hy elke individuele geval daaraan onderwerp om seker te maak dat dit wel geldig is (deduktiewe metode). Hy het hierdie werkwyse ook toegepas op die etiek, die leer van die mens se sedelike gedrag, norme en waardes. Skynkennis het in hierdie gebied na sy mening die duidelikste geblyk. Hy het tot die gevolgtrekking gekom dat diegene wat oor voldoende kennis beskik ten opsigte van die doel van die menslike optrede (die geluk) en alle deugde wat daartoe lei, vanself goed en deugsaam sal optree. Onjuiste handelinge het volgens Sokrates dus voortgespruit uit onvoldoende kennis van deug en geluk. "Niemand tree vrywillig sleg op nie," het hy gesê. Hierdie opvatting dat deug uit insig en kennis bestaan, staan bekend as etiese intellektualisme. Deug was vir Sokrates dus iets wat aangeleer kon word. === Verhoor en dood === ==== Oorsake van die verhoor ==== Sokrates het geleef gedurende die oorgang van die Atheense hegemonie se hoogtepunt tot die afname daarvan in die nederlaag deur [[Sparta]] en hul bondgenote in die [[Peloponnesiese oorlog|Peloponnesiese Oorlog]]. In 'n tyd toe [[Athene]] probeer het om te stabiliseer en herstel na die nederlaag het die Atheense publiek dalk getwyfel oor demokrasie as 'n doeltreffende regeringsvorm. Sokrates blyk 'n kritikus van [[demokrasie]] te wees. <ref> {{cite book |last=Smith |first=W. |title=The Apology of Socrates, the Crito, and Part of the Phaedo: With Notes from Stallbaum, Schleiermacher's Introductions, A Life of Socrates, and Schleiermacher's Essay on the Worth of Socrates as a Philosopher |publisher=Taylor Walton and Maberly |year=1852 |page=ciii note 1 }}</ref> Sommige geleerdes interpreteer sy verhoor as 'n uitdrukking van politieke inmenging.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Emily R. |title=The Death of Socrates |publisher=Harvard University Press |year=2007 |page=55}}</ref> Getrou aan sy stad, het Sokrates gebots met die koers van Atheense [[politiek]] en samelewing. Hy het Sparta direk en indirek in verskeie dialoë geprys. Een van Sokrates se beweerde oortredings aan die stad was sy posisie as 'n sosiale en morele kritikus. In plaas van die handhawing van 'n status quo en die aanvaarding van die ontwikkeling van wat hy as onregverdigheid in sy streek beskou het, het Sokrates die kollektiewe idee van "gesag is mag" bevraagteken wat hy in hierdie tydperk algemeen in Griekeland ervaar het. Sy pogings om die Atheense regverdigheid te verbeter kon die oorsaak van sy dood wees. Volgens Plato se ''Apology'', het Sokrates se vriend [[Chaerephon pumilus|Chaerephon]] vir die [[Pitia|Orakel by Delphi]] gevra of enigiemand meer wys is as Sokrates; die [[Orakel]] het gesê niemand was meer wys nie. Sokrates het nie die Orakel geglo nie, want hy het gedink hy besit geen wysheid nie. Hy het 'n klomp mense gevra en toe besluit: terwyl elkeen dink hy weet baie, het hulle eintlik baie min geweet en was glad nie wys nie. Sokrates het besef dat die Orakel reg was; terwyl sogenaamde wyse manne self verstandig was, het hy self nie geweet dat hulle nie wys was nie, wat paradoksaal Sokrates wyser gemaak het, aangesien hy die enigste persoon bewus was van sy eie onkunde. Robin Waterfield stel voor dat Sokrates 'n vrywillige sondebok was; sy dood was die suiwerende middel vir Athene se ongeluk. In hierdie siening sou die teken van waardering vir Asclepius (die Griekse god vir die genesing van siekte) 'n geneesmiddel vir Athene se kwale wees.<ref name="ReferenceA">{{cite book |last=Waterfield |first=Robin |title=Why Socrates Died: Dispelling the Myths |location=New York |publisher=W.W. Norton and Company |year=2009}}</ref> ==== Sokrates se dood ==== Sokrates se dood word beskryf aan die einde van Plato se ''Phaedo'', alhoewel Plato nie self teenwoordig was nie. Phaedo skryf nadat Sokrates die gif gedrink het, hy opdrag gegee is om rond te loop totdat sy bene verdoof het. Nadat hy gaan lê het, het die man wat die gif toegedien het, sy voet geknip; Sokrates kon nie meer sy bene voel nie. Die gevoelloosheid het stadig by sy lyf opgekruip totdat dit sy hart bereik het. == Bronne == *''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0908409672}}, volume 26, bl. 20, 21 *''The Story of Philosophy'', Bryan Magee, [[2001]], Dorling Kindersley Limited, {{ISBN|978-0-7513-3332-9}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Socrates}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ou Griekse filosowe]] [[Kategorie:Mense in die 5de eeu v.C.]] [[Kategorie:Geboortes in 470 v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 399 v.C.]] 7h049n09irtgj1649y2tbrjzjna35wy 0 27199 2892838 2749309 2026-04-11T19:35:09Z Jcb 223 2892838 wikitext text/x-wiki {{Natuurbewaringsgebied |Naam=Voyageurs National Park<br />Nasionale Voyageurs-park |IUCN_Kategorie=II (Nasionale park) [[Beeld:Voyageurs National Park map 2005.04.png|280px]] |Ligging=[[Minnesota]] ([[Verenigde State]]) |Koördinate=48°30’0’’N, 92°53’0’’W |Oppervlak=882 [[vierkante kilometer|km²]] (218&nbsp;200 akkers) |Stigting=[[8 April]] [[1975]] |Administrasie=National Park Service }} [[Lêer:Voyageurs National Park.jpg|duimnael|links|Die Nasionale Voyageurs-park in vroeë herfstyd]] [[Lêer:GrayJayVoyageurs.JPG|duimnael|links|Die park se naaldbosse is die habitat van Kanadese [[gaai]]e (''Perisoreus canadensis''), plaaslik bekend as ''Canada jay, gray jay, camp robber'' of ''whisky jack'' (Engels) en ''geai du Canada'' of ''geai gris'' (Frans)]] Die '''Nasionale Voyageurs-park''' ([[Engels (taal)|Engels]]: ''Voyageurs National Park'') is 'n nasionale park in die noorde van die [[Verenigde State|Amerikaanse]] deelstaat [[Minnesota]], naby die stad [[International Falls]] (waarna - vanweë sy klimaat wat as die koudste in die VSA beskou word - volgens 'n artikel in die tydskrif Collier's ook as ''Icebox of the Nation'' verwys word<ref>[http://www.ifallschamber.com/icebox-days ''International Falls Area Chamber of Commerce: 2020 Icebox Days Winter Festival. Besoek op 15 Januarie 2020'']</ref>). Die park se noordelike grens in die meer Rainy Lake, wat oor 'n afstand van 55 myl strek, maak deel uit van die internasionale grens tussen die Verenigde State en [[Kanada]]. Waterliggame beslaan sowat 'n derde van die park se oppervlakte - waaronder vier groot mere: Namakan, Kabetogama, Rainy en Sand Point Lakes. Die park - tot dusver die enigste nasionale park in Minnesota - is in [[1975]] ter herdenking van die [[voyageurs]] gestig - Frans-Kanadese pelshandelaars wat die [[Noord-Amerika]]anse binneland in die laat 17de eeu as eerste Europeërs deurdring het om handel met inheemse Indianestamme te dryf. Voor die koms van spoorweë het voyageurs met hul berkbas-kano's die vroeg-geïndustrialiseerde ekonomieë van Europa met die Steentydperk-ekonomieë van Amerika se Eerste Nasies verbind.<ref>Sigurd F. Olson: ''Relics from the Rapids''. In: ''National Geographic'', band 124, nommer 3, September 1963, bl. 415</ref> Franssprekende Kanadese het handelsgoedere vanuit [[Montreal]] met groot kano's weswaarts na Grand Portage vervoer. Hier is die vrag oorgelaai na die kano's van ander voyageurs wat verder weswaarts gevaar het om handel met Indiane te dryf en Europese goedere vir pelse in te ruil. Hul handelsroete was een van die gevaarlikstes ter wêreld, met waterweë vol van uitdagende stroomversnellings. Behalwe vir enkele plekke langs die Amerikaans-Kanadese grens het die landskap in die nasionale park oor die eeue onveranderd gebly - besoekers, wat sy natuur kom geniet, kry dieselfde indruk as voyageurs in die verlede. Die park is veral gewild by [[hengel]]aars en watersportentoesiaste wat hier kajak-, kano- en ander boottoere onderneem. Die dig beboste Kabetogama-skiereiland, wat heeltemal in die park geleë is en die grootste deel van sy landoppervlakte beslaan, is slegs per boot toeganklik. Die Boundary Waters Kanogebiedwildernis (Engels: ''Boundary Waters Canoe Area Wilderness'') lê oos van die nasionale park. Die Nasionale Voyageurs-park is vry van [[ligbesoedeling]] en het derhalwe 'n gewilde bestemming vir amateur-sterrekykers geword. In 2020 sal die parkbestuur saam met die ''Voyageurs National Park Association (VNPA)'' aansoek om sertifisering as 'n ''Dark Sky Park'' doen.<ref>[https://www.voyageurs.org/darkskies ''VNPA: Preserving Voyageurs National Park’s Starry Skies. Besoek op 6 November 2019'']</ref> Saam met ander parke soos ''Grand Canyon'', ''Death Valley'' en ''Canyonlands'' sal die parkbestuur stappe doen om die park van volhoubare beligting te voorsien en die publiek in te lig oor die vermyding en vermindering van ligbesoedeling. == Grensbepalings == Kanada is tans nie toeganklik vir besoekers uit die park nie, en insgelyk mag bote op Rainy Lake nie Kanadese waters binnevaar nie (hierdie beperking bly voorlopig tot 21 Augustus 2020 van krag).<ref>[https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/2019-novel-coronavirus-infection/latest-travel-health-advice.html ''Government of Canada | Gouvernement du Canada: Coronavirus disease (COVID-19): Travel restrictions, exemptions and advice. Besoek op 29 Julie 2020'']</ref> Onafhanklik van Covid-19-beperkings moet persone op bote, wat oor die grenslyn vaar, hul aankoms vooraf by grensposte in die VSA of Kanada aanmeld. {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Wiki-webtuistes ---- {{Commons-kategorie inlyn|Voyageurs National Park}} ;Inligting oor die nasionale park ---- * {{en}} [https://www.nps.gov/voya/index.htm ''National Parks Service: Voyageurs National Park, Minnesota''] * {{en}} [https://www.voyageurs.org/ ''Voyageurs National Park Association''] * {{en}} [https://www.nationalparks.org/explore-parks/voyageurs-national-park ''National Park Foundation: Voyageurs National Park''] ;Geskiedenis ---- * [https://www.minnpost.com/mnopedia/2020/06/the-history-of-minnesotas-only-national-park-voyageurs/ ''MinnPost, 29 Junie 2020: The history of Minnesota’s only national park: Voyageurs''] ;Noorderlig ---- * [https://www.forbes.com/sites/laurabegleybloom/2020/12/30/best-places-to-see-the-northern-lights-in-2020/#77d96ac077d7 ''Forbes.com: 21 Best Places To See The Northern Lights In 2020''] ;Media ---- * [https://www.youtube.com/watch?v=dKl58l8Thl4 ''National Geographic | YouTube.com - Time-Lapse: A Hypnotic Look at Voyageurs National Park''] ;Dark Skies (media) ---- * [https://www.wtip.org/dark-sky-efforts-underway-voyageurs-national-park ''WTIP North Shore Community Radio, 3 September 2019: Dark Sky efforts underway at Voyageurs National Park (potgooi)''] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Minnesota]] [[Kategorie:Nasionale parke van die Verenigde State van Amerika]] mlao5uhat1gvgjgftqq1a8a5aopnqjz 0 27359 2892927 2883491 2026-04-11T23:53:00Z Jcb 223 2892927 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} [[Lêer:Smooth muscle tissue.jpg|duimnael|Gladde spierweefsel]] 'n '''Weefsel''' is 'n versameling min of meer eenders [[seldifferensiasie|gedifferensieerde]] [[sel]]le met hul [[tussenmateriaal]] wat as 'n geheel funksioneer. Weefsel is dus 'n groep selle met 'n bepaalde bou en tussenmateriaal (''matriks'') wat 'n bepaalde funksie verrig. Die hoeveelheid en die aard van die tussenmateriaal verskil van weefsel tot weefsel en speel 'n belangrike rol in die funksionele aktiwiteit van die betrokke weefsel. Gewoonlik word daar tussen vier hoofgroepe weefsels in die [[soogdier]]liggaam onderskei, naamlik [[epiteelweefsel]] (dekweefsel), [[bindweefsel]], [[spierweefsel]] en [[senuweefsel]]. By klein [[organisme]]s soos die [[Amoeba]] en ander [[protosoë]] vind al die biologiese prosesse wat vir voortbestaan nodig is, in 'n onverdeelde massa [[protoplasma]] plaas. 'n Deel van die [[sitoplasma]] tree bv. op as 'n beskermende "vel", 'n ander deel skei die [[ensiem]]e af wat nodig is vir [[Spysverteringstelsel|vertering]] van voedsel, en die sel as geheel kan van vorm verander en op die manier rondbeweeg. By groter, veelsellige dier , is die lewensprosesse baie ingewikkelder. Die biologiese funksies word deur 'n groepering van selle wat saam optree, uitgevoer. So bv. vorm een groep selle die [[vel]] en 'n ander groep vorm die [[spier]]e. In elke groep kom die selle voor saam met 'n sekere hoeveelheid van 'n bindmiddel, of ''matriks'', en saam vorm die selle en die ''matriks'' 'n weefsel. Albei is so gerangskik dat hulle hul besondere funksie behoorlik kan verrig, en dit kan ook maklik van mekaar onderskei word tydens mikroskopiese ondersoek. By organismes wat so groot en kompleks soos die mens is, word 'n groot aantal verskillende soorte weefsel aangetref. Tog kan dit in die vier bogenoemde [[weefseltipe]]s geklassifiseer word. Selle in elke deel van die liggaam behoort nie slegs tot een weefselgroep nie. Op baie plekke van die liggaam word verskillende weefseltipes saam aangetref en gekombineer om [[Orgaan|organe]] te vorm. Alle organe in die dierlike en menslike liggaam is uit 4 tipes weefsels opgebou: epiteel, [[bindweefsel]] (steun- of stutweefsel), spierweefsel en senuweeweefsel. == Epiteel == Epiteel vorm die bedekking van die uitwendige liggaamsoppervlak, van die liggaamsholtes (byvoorbeeld buikholte, borsholte) en van hol organe (bloedvate, lugpyp, spysverteringskanaal). Die epiteelweefsel kan afkomstig wees van 3 embrionale kiemlae: [[ektoderm]], [[Endoderm|entoderm]] en [[Kiemlaag|mesoderm]]. Van ektodermale oorsprong is byvoorbeeld die [[Epiteelweefsel|epiteel]] van die [[vel]], [[mond]], [[neus]] en [[anus]]. Die van die [[spysverteringskanaal]] en lugweë is van entodermale oorsprong. Die epiteel van die [[nier]]e is van mesodermale oorsprong. Epiteelweefsel bestaan uit hoofsaaklik dig teenmekaar geleë selle met min matriks tussenin. Aan die basis van die epiteel vorm die [[glikoproteïene]] 'n min of meer homogene laag (basale membraan) wat ʼn skeiding vorm met die onderliggende bindweefsel. Die meeste stowwe kan gemaklik deur die basale membraan beweeg. Dit is nodig omdat daar geen bloedvate in die epiteel voorkom nie en alle voedingstowwe dus vanuit die onderlaag opgeneem moet word. Afgesien van die verbindingswerking van die glikoproteïene tussen die afsonderlike selle is die epiteelselle ook deur spesiale selkontakte met mekaar verbind. Die belangrikste hiervan is die [[desmosome]], maar ook ander elemente speel 'n rol as verbindingsmeganisme. Die selkontakte maak onderlinge kommunikasie moontlik. Dikwels lê hulle soos 'n gordel aan die bokant rondom die selle. Mikrovilli kan op die vry oppervlakke van die oppervlakkige selle voorkom. Epiteelselle kan differensieer en gespesialiseerde epitele vorm. Wanneer epiteelweefsel beskadig word, kan dit gewoonlik regenereer (herstel). Epiteelweefsels kan geklassifiseer word as dekepitele, klierepitele en gespesialiseerde epitele. == Funksies van epitele == Behalwe ʼn bedekkende en beskermende funksie het epiteelweefsel 'n belangrike taak by die suurstof- en koolsuurgaswisseling (longblasies), die opname ([[Absorpsielyn|absorpsie]]) van voedingstowwe in die derm, uitskeiding (ekskresie) van afvalstowwe (nier) en die afskeiding van sekere produkte (sekresie) soos slym, sweet en speeksel. Daarby is sommige epiteelselle gedifferensieer tot sintuigselle, waardeur hulle betrokke is by die ontvangs van prikkels. Die epiteelselle wat ʼn absorberende funksie het (weefsel van die derm, dele van die nier), vertoon ter vergroting van hul oppervlak baie mikrovilli (baie klein uitsteekseltjies). Meestal is hierdie mikrovilli om ring deur 'n dik laag glikoproteïene, wat selektief sekere stowwe uit hul omringende omgewing opneem Ander epiteelweefsels, soos die van die lugpyp, bevat baie trilhare ([[trilhaarepiteel]]). Dit bring die beskermende slymlaag in beweging om ongewenste en skadelike deeltjies (wat via [[asemhaling]] die lugpyp binnegedring het) na buite uit te werk. Een van die ongewenste effekte van rook is die aantasting van die trilhaarstelsel, waardeur stofdeeltjies ongesteurd in die longe te lande kan kom. Epiteelweefsel is baie onderhewig aan slytasie en die selle het ook ʼn hoë verdelingsfrekwensie. So word die selle van die dermepiteel elke 2 tot 3 dae vervang. == Indeling van epiteelweefsel == === Die dekepitele === Dekepitele vorm 'n bedekkende laag op 'n uitwendige oppervlak en dien as 'n uitvoerende laag op 'n inwendige oppervlak. Die klassifikasie van dekepitele geskied volgens die aantal sellae en die vorm van die selle, met inagneming van die aanwesigheid van keratien en cilia. === Eenvoudige plat epiteel === Hierdie epiteel, wat presies inmekaarpas, word as 'n enkellaag afgeplatte selle aangetref. Kenmerkend vir hierdie epiteel is sy teenwoordigheid in die voering van sereuse ruimtes, byvoorbeeld die perikardiale, peritoneale en pleurale holte. Dit staan as mesoteel bekend. Eenvoudige plat epiteel kom ook voor in die voering van bloedvate en limfvate en staan ook bekend as endoteel. === Eenvoudige kubiese epiteel === Dit bestaan uit 'n enkellaag kubiese selle en die kern lê in die basale derde van die sitoplasma. Die selle rus op 'n basale membraan. Eenvoudige kubiese epiteel kom voor in afvoerbuise van eksokriene kliere en in die follikels van endokriene kliere, soos byvoorbeeld onderskeidelik die [[speekselklier]]e en [[Tiroïed klier|tiroïedklier]]. === Eenvoudige silindriese epiteel === Hierdie epiteel bestaan uit 'n enkellaag hoë, silindriese selle wat een ovaal kern per sel in die basale derde van die sitoplasma bevat. Sommige selle het op hul oppervlak cilia en staan dan bekend as eenvoudige, gesilieerde, silindriese epiteel; hulle kom voor in die uterus, tuba uterina ([[Fallopiusbuis]]) en kleiner brongi van die longe. Eenvoudige nie-gesilieerde silindriese epiteel dien as 'n voering vir die spysverteringskanaal vanaf die maag tot by die anus. Mikrovilli kom op die vry oppervlak van die epiteel voor. === Pseudomeerlagige silindriese epiteel === Dit is gewoonlik 'n enkellaag onreëlmatige, silindriese selle van verskillende hoogtes. Al die selle rus op ʼn basale membraan, maar bereik nie noodwendig die vry oppervlak nie. Die wat wel die vry oppervlak bereik, kan gesilieerd of nie-gesilieerd wees. Kenmerkend vir die selle is dat die kerne van naasliggende selle nie op dieselfde vlak aangetref word nie. Die indruk van 'n meerlagige epiteel word dus gewek. Pseudomeerlagige, nie-gesilieerde silinderepiteel word in die hoofafvoerbuise van die speekselkliere en in die manlike uretra aangetref. Die gesilieerde tipe kom in die tragea voor. === Meerlagige plat epiteel === Dit bestaan uit twee of meer lae selle waarvan die oppervlakkige laag/ lae afgeplatte selle bevat. Die selle rus op 'n basale membraan. Die oppervlakkige selle kan keratinisering ondergaan en word dan as 'n horinglaag afgeskilfer (byvoorbeeld die droë oppervlak soos velepidermis). So 'n epiteel word ʼn meerlagige, plat, verhoringde epiteel genoem. Wanneer die epiteel 'n " nat" oppervlak bedek, byvoorbeeld die esofagus en vagina, keratiniseer die selle nie. Hulle bly lewensvatbaar en vorm 'n meerlagige, plat, onverhoringde epiteel. === Meerlagige kubiese epiteel === Hierdie epiteel rus op 'n basale membraan en kom soms in die hoofafvoerbuise van sweetkliere voor. === Meerlagige silindriese epiteel === Hierdie epiteel, wat op 'n basale membraam rus, kan gesilieerd of nie-gesilieerd wees. Die gesilieerde tipe word gedeeltelik in die asemhalingskanaal aangetref, terwyl die nie-gesilieerde tipe selde voorkom. Dit word soms wel in die farinks of [[epiglottis]], die manlike uretra en in die hoofafvoerbuise van kliere aangetref. === Oorgangsepiteel (uroteel) === Dit kom voor in die blaas en ureter en bestaan uit 'n groot aantal lae wat veral waargeneem kan word wanneer bogenoemde saamgetrek is. In so 'n geval is die vorm van die basale laag selle kubies en dit word gevolg deur lae onreëlmatige selle en 'n bo liggende laag groot selle met konvekse, vry oppervlakke. Wanneer die blaas vol is, word die epiteel tweelagig en is saamgestel uit 'n basale laag kubiese selle en ʼn laag afgeplatte selle. == Die klierepitele == Hierdie epiteelweefsel kom voor as kliere en kan in twee hoofgroepe verdeel word: eksokriene (buisbevattende) kliere en endokriene (buislose) kliere. By 'n indeling van klierepitele moet eienskappe soos die vorm van die klier asook die tipe en wyse van afskeiding in berekening gebring word. === Bindweefsel === 'n Kenmerk van bindweefsel is die groot hoeveelhede matriks (tussenselsubstans) waarin die bindweefselselle ingebed is. Die intersellulêre materiaal, wat deur die bindweefselselle self geproduseer word, bestaan meestal uit 3 tipes vesels met 'n duidelike struktuur, en 'n struktuurlose grondstof of matriks. Globaal gesproke word onderskei tussen: kollageenvesels, elastiese vesels, retikulêre vesels, [[kraakbeen]], been en [[bloed]]. Meestal word slegs die eerste 3 tipes vesels as komponente van algemene bindweefsel beskou, terwyl kraakbeen, been en bloed as spesiale bindweefsel gegroepeer word. Bindweefselstrukture kom op verskeie plekke in die liggaam voor. Alle kapsels rondom organe, pese, ligamente en ook die los vulstof (fassia) tussen afsonderlike organe bestaan uit die een of ander tipe bindweefsel. By werweldiere vorm kraakbeen en been die boumateriaal van die Bindweefsel is van mesodermale oorsprong. === Selle wat in bindweefsel aangetref word === As gevolg van die samestelling en relatiewe hoeveelhede van die drie elemente (naamlik selle, tussensellulêre stof en ekstrasellulêre vesels) kan bindweefsels wissel van 'n vloeibare bindweefsel (bloed) tot 'n soliede bindweefsel (been). Oor die algemeen kan gesê word dat [[bindweefsel]] ander weefsel saambind en dien as steun of stutweefsel. Daar word in bindweefsels verskeie selle aangetref, wat in twee groepe verdeel word, naamlik stabiele en mobiele selle: ==== Die stabiele selle ==== Hierdie selle produseer en hou die ekstrasellulêre vesels in stand, en is ook vir die berging van vet verantwoordelik: ==== Fibroblaste ==== Dit is die algemeenste seltipe wat in losmasige bindweefsels aangetref word en produseer ekstrasellulêre vesels. Die transformasie van fibroblaste tot vet- of beenselle kan onder abnormale toestande geskied. ==== Vetselle ==== Vetselle vervaardig en berg vet en word in groot hoeveelhede langs bloedvate aangetref. Waar baie vetselle saamgegroepeer word, ontstaan vetweefsels. Vet versamel in die sitoplasma van diesel, die kern is afgeplat en na een kant gedruk en slegs 'n dun lagie [[sitoplasma]] kan gesien word. == Die mobiele (bewegende) selle == Die mobiele selle veroorsaak onmiddellike reaksie van die bindweefsels in die geval van beserings of patologiese toestande: ==== Makrofaagselle (histiosiete) ==== Makrofaagselle kom algemeen in losmasige bindweefsel voor, veral met betrekking tot die bloedvate. By infektiewe toestande voer die makrofage ameboïede bewegings uit en fagositeer vreemde materiaal. Hierdeur speel makrofage ʼn belangrike rol in die immune reaksie van die liggaam. ==== Plasmaselle ==== Hoewel plasmaselle selde in losmasige bindweefsel voorkom, is hulle 'n algemene seltipe van bindweefsel en die spysverteringstelsel. Plasmaselle is belangrik vir die immuunstelsel deurdat hulle teenliggaampies en immunoglobulien in die [[bloed]] produseer. ==== Limfosiete ==== Die limfosiete in bindweefsel word waarskynlik uit die bloed verkry. Onder veral infektiewe toestande vind beweging van die [[limfosiete]] deur die bindweefsel plaas. ==== Eosinofiele ==== Hierdie selle kom waarskynlik van die bloed en word hoofsaaklik in die bindweefsel van die longe en die [[dunderm]] aangetref. Eosinofiele is belangrik vir die opbou van 'n teenreaksie op allergiese toestande. ==== Messelle (mastselle) ==== Messelle word algemeen in bindweefsel aangetref, veral naby bloedvate. Hulle produseer heparien, histamien en serotonien, wat as antikoaguleermiddel die sametrekking en deurlaatbaarheid van haarvate beïnvloed. ==== Pigmentbevattende selle ==== Dit is selle wat 'n kenmerkende deel van sekere bindweefsels vorm. Hulle kom voor as melanosiete en chromatofore in die digte bindweefsel van die dermis, die pia mater en die choroïedlaag van die oog. == Ekstrasellulêre vesels in bindweefsels == Die vesels wat in bindweefsel aangetref word, verleen daaraan elastisiteit, duursaamheid en 'n baie goeie herstelvermoë. Drie tipes vesels kom voor, naamlik: ==== Kollageenvesels ==== Kollageenvesels kom in alle bindweefsels voor en is verantwoordelik vir die produksie van kollageen. ==== Elastiese vesels ==== Hulle word hoofsaaklik in ligamente en as membrane aangetref (byvoorbeeld in groot arterieë soos die aorta) en verskaf elastisiteit. ==== Retikulêre vesels ==== Hierdie vesels word deur die [[fibroblaste]] geproduseer wat uit groepe kollageenfibrille saamgestel en in ʼn fyn netwerk gerangskik is. == Die tussensellulêre stof (matriks) in bindweefsels == Die homogene matriks of tussensellulêre grondstof van die bindweefsels is deursigtig en ryk aan mukopolisakkariede, en bevat verskillende hoeveelhede kollageen. == Indeling van bindweefsels == Bindweefsels kan skematies soos volg ingedeel word: === Die algemene bindweefsels === === Sagte (losmasige) bindweefsels === === Mesenchimale of embrionale bindweefsel === Hierdie bindweefsel bestaan uit mesenchimale selle wat tydens die ontwikkeling van die embrio die grondslag lê vir al die bindweefselelemente by die volwassene. Stelselmatige verdwyning van hierdie bindweefsel tree in namate groei plaasvind. === Gelatienagtige bindweefsel === Dit is slegs in die embrio en die fetus teenwoordig. Waar dit in die naelstring voorkom, staan dit as Wharton se jellie bekend. === Areolêre bindweefsel === Dit word in min of meer alle orgaanstelsels aangetref en dien as stutweefsel. Dit kom voor as onderhuidse en as intermuskulêre bindweefsel, asook in die pleura en peritoneum. === Vetweefsel === Die funksie van vetweefsel is die berging van vet in die liggaam. Dit kom voor in veral die subkutane weefsels en mesenterium. === Retikulêre bindweefsel === Hierdie selle word in die limfkliere, milt, lewer, beenmurg en pankreas aangetref. Retikulêre bindweefsels is hoofsaaklik opgebou uit ʼn netwerk van retikulêre vesels met groot, stervormige, retikulêre selle soms daarin aanwesig. Die sel le vorm die belangrike retikuloëndoteliale stelsel, wat vanweë die fagositiese werking daarvan belangrik is vir liggaamsbeskerming. == Digte bindweefsels == Digte bindweefsels bevat veral ekstrasellulêre vesels, terwyl daar min matriks en selle is. Hierdie bindweefsel kan reëlmatig of onreëlmatig gerangskik wees. Reëlmatige, digte bindweefsels is kenmerkend vir ligamente en pese waar spanning lineêr verloop. Onreëlmatige bindweefsel kom voor in die fassiale lae van die liggaam, die dermis, die kapsels van organe en in minder mate ook in die perichondrium en periosteum, waar spanning in die vorm van rekking en drukking nie altyd lineêr verloop nie. == Gespesialiseerde bindweefsels == Hierdie bindweefsel bestaan ook uit selle, tussensellulêre stof en ekstrasellulêre vesels. Behalwe hul ondersteunende rol vervul hulle ook ander gespesialiseerde funksies. == Sien ook == * [[Liggaam]] * [[Orgaan]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409702}}, volume 29, bl. 92 - 95 * ''Senior Biologie'', Du Toit, Van Rensburg, Du Toit, Botha, Van der Merwe, Volschenk, Van der Westhuyzen, De Kock, Niebuhr. Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Beperk, 1989. * KENNIS,  vol 12, 1980, bl. 2317, {{ISBN|0 7981 0834 7}} {{Biologiese organisasie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Weefsel| ]] dm5lmguozwuy8o96dstpdkg19cxi9i3 0 28133 2892933 2892117 2026-04-12T00:00:22Z Jcb 223 2892933 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM| RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n Onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmaking voorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, bied ’n magdom kennis waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die Artikel belig die tweede skolekompetisie vir hoërskool leerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane Dr Rianne van Vuuren en Dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagverjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskool Skryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoering wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie was Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - Wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - Artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - Artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België en Prof Wannie Carstens (regs) in Gent.]] '''1 Maart 2026''' :Professor [[Wannie Carstens]] prominente Afrikaanse taalkundige praat oor die stand van [[Afrikaans]] in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal in die digitale terrein. As hy met Deon Steyn praat word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrika taal. '''5 Maart 2026''' :Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/08/2025 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] pbebnli9twl5r2h3ie3dcr79hz5fk85 0 29363 2893057 2579793 2026-04-12T10:36:50Z Amherst99 12867 2893057 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Elixir M2U51264DS8HC3G-5T 20060320.jpg|regs|duimnael|'n Voorbeeld van vlugtige ewetoeganklike geheue: [[Dinamiese ewetoeganklike geheue|DRAM]]-modules wat hoofsaaklik as hoofgeheue in persoonlike rekenaars, werkstasies en [[rekenaarbediener]]s gebruik word.]] '''Ewetoeganklike geheue''' (algemeen bekend as '''RAM''') is 'n soort rekenaarstoortoestel. Tans neem dit die vorm aan van 'n [[geïntegreerde stroombaan]] wat die stoor van [[data]] moontlik maak sodat dit in enige volgorde en in 'n '''eweredige''' tydsinterval gelees kan word ongeag van die fisiese ligging van die data op die medium. Dit is in teenstelling met ander stoormeganismes soos [[magnetiese band]]e, [[hardeskyf|magnetiese skywe]] en [[optiese skyf|optiese skywe]] wat op die fisiese beweging van die medium of die skryfkop staatmaak. In hierdie toestelle neem die beweging langer as die data-oordrag self en hang die herwinningstyd af van waar die data fisies op die medium geleë is. Die begrip word hoofsaaklik verbind met vlugtige soorte geheue (soos [[Dinamiese ewetoeganklike geheue|DRAM]] modules) waar die inligting verlore gaan as die krag afgeskakel word. Baie ander soorte geheue kan egter ook as ewetoeganklike geheue beskou word, insluitende die meeste [[leesalleengeheue|ROM]] en 'n soorte [[flitsgeheue]] wat bekend staan as NOR-Flash. == Geskiedenis == Die eerste soort ewetoeganklike geheue was die magnetiese kerngeheue wat in 1951 ontwikkel is en in alle rekenaars gebruik is tot en met die ontwikkeling die statiese ewetoeganklike geheue op geïntegreerde stroombane in die laat 1960's en vroeë 1970's. Voor die ontwikkeling an die magnetiese kerngeheue het rekenaars relês of vakuumbuise gebruik om geheuefunksies te verrig. == Eksterne skakels == * [http://www.howstuffworks.com/ram.htm How RAM Works] – Artikel deur Jeff Tyson en Dave Coustan {{Normdata}} [[Kategorie:Rekenaars]] mo74g9at3s7d89deotkkfpwgmeu0uq5 0 32987 2892990 2883534 2026-04-12T05:58:13Z ~2026-22530-19 206101 2892990 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Seoel'''</span><br />서울<br /> [[Lêer:Seoul montage.PNG|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Seël''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Seoul-teukbyeolsi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of Seoul, South Korea.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Seoul.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Seoel Hoofstadgebied |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|37|33|N|126|59|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[18 v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 605,21 [[vierkante kilometer|km²]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 0–100&nbsp;m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2021) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 9&nbsp;765&nbsp;869 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 16&nbsp;000/km² |- | &nbsp;- Metropolitaanse Gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 25&nbsp;600&nbsp;000 |- |&nbsp;'''[[Tydsone]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''[[Burgemeester]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Oh Se-hoon |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.seoul.go.kr/ ''seoul.go.kr''] |} '''Seoel''' ([[Koreaans]]: 서울특별시, [sʰʌul], {{Audio|Ko-Seoul.ogg|luister}}, letterlik: "hoofstad") is die [[hoofstad]] en grootste stad van [[Suid-Korea]], geleë in die uiterste noordweste van die land en net 56&nbsp;km suid van die grens met die kommunistiese [[Noord-Korea]]. Seoel is, met 'n bevolking van byna 10 miljoen, een van die grootste stede ter wêreld en het 'n oppervlakte van 605,21&nbsp;km². 'Seoul' kom van die Koreaanse woord vir "hoofstad".<ref>{{en}} [http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i Yahoo – 20 Mei 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107185557/http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i |date= 7 Januarie 2007 }}</ref> Seoel was die gasheerstad vir beide die [[Olimpiese Somerspele 1988]] en [[Paralimpiese Somerspele 1988]], asook een van die vergaderplekke van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. [[Lêer:Gyeongbokgung at evening 1X7A8077.jpg|duimnael|links|Nagaansig van die Gyeongbokgung-paleis, die grootste van vyf koninklike residensies in Seoel van waar die Joseon-dinastie Korea tussen 1395 en 1910 geregeer het. Die Koreaanse naam van die paleis, wat vir amptelike onthale gebruik is en deel uitmaak van 'n hele kompleks, beteken "Paleis van stralende geluksaligheid".]] Seoel se ongekende groei van 'n rustige residensiestad met 'n halfmiljoen inwoners voor die begin van die [[Korea-oorlog]] in 1950 tot een van die belangrikste wêreldmetropole weerspieël die geskiedenis van Suid-Korea en sy hard werkende bevolking wat in enkele dekades die transformasie van 'n bitterarm land tot een van die voorste nywerheidslande op aarde bewerkstellig het. Met 'n bevolking van meer as tien miljoen (na wie as Seoeliete verwys word) kwalifiseer Seoel as 'n megastad. Sy metropolitaanse gebied Sudogwon, waar met 25 miljoen inwoners die helfte van Suid-Korea se bevolking saamgetrek is, is die tweede grootste op aarde na dié van Tokio-Jokohama in Japan en sluit die miljoenestede [[Incheon]] en [[Suwon]] asook die provinsie Gyeonggi in.<ref>{{de}} Klaus A. Dietsch: ''Seoul. Mit Incheon, Suwon und Ganghwa-Insel''. Tweede hersiene uitgawe. Berlin: Trescher 2017, bl. 51</ref> Ondanks Seoel se nuwe status as tegnologiese megastad hou sy bewoners, net soos ander Suid-Koreane, daarvan om in die veiligheid van oorgelewerde kulturele en religieuse tradisies gewortel te bly wat vrolike feeste insluit. Dit maak van Seoel 'n stad met aantreklike kontraste soos min op aarde – insluitende een van die mees gesofistikeerde kulinêre tradisies. Net soos moderne tegnologie (met elektroniese verbruikersware wat van [[mikrogolfoond]]e tot [[rekenaar]]s en [[Slimfoon|slimfone]] strek) vind Suid-Koreaanse ontwerpkuns, argitektuur, modes en musiekstyle soos [[K-pop]], waarvan Seoel die bakermat is, ingang tot die westerse hoofstroomkultuur. == Geografie en klimaat == === Ligging === [[Lêer:Seoul, nighttime.jpg|duimnael|links|'n NASA-foto van nagtelike Seoel toon die Hanrivier se W-vormige kronkelloop]] [[Lêer:Yeoido, Seoul from across the Han (15601157792).jpg|duimnael|links|Seoel se finansiële distrik is op Yeouido, 'n groot eiland in die Hanrivier, geleë]] Die stad lê in die noorde van Suid-Korea naby die grens met [[Noord-Korea]]. Die stad word in twee verdeel deur die Hanrivier, 'n historiese seeweg en handelsroete na China wat soos 'n groot "W" deur die stadsgebied kronkel en grootliks bygedra het tot Seoel se ontwikkeling. Die onmiddellike omgewing van die hoofstad weerspieël Suid-Korea se bergagtige karakter (bergreekse beslaan sowat 70 persent van die totale oppervlakte). So is die betreklik plat terrein van Seoel se stadsgebied, wat in die Hanriviervlakte geleë is, omring deur berge wat maklike oriëntasiepunte vorm – afgesien van hulle toeristiese gewildheid as bestemming vir staptoere. Die gemiddelde hoogte in Seoel is 86 meter bo [[seevlak]].<ref name=TfaS>{{en}} {{cite web |url=http://geography.about.com/od/southkorea/a/Ten-Facts-About-Seoul-South-Korea.htm |title=Overview of Seoul – The Capital and Largest City in South Korea |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224023751/http://geography.about.com/od/southkorea/a/Ten-Facts-About-Seoul-South-Korea.htm |archive-date=24 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Metropolitaanse gebied Sudogwon === Sudogwon ('n benaming wat rofweg vertaal as "Hoofstadgebied") as metropolitaanse gebied met Seoel as middelpunt is 'n suiwer geografiese konsep sonder administratiewe funksie. Oorspronlik het dit net uit Seoel en die aangrensende miljoenestede Incheon en Suwon bestaan. As gevolg van die enorme verstedelikingsproses in die gebied is steeds meer satellietstede, wat deel uitgemaak van die openbare vervoerstelsel, hierby ingesluit. Uiteindelik is die hele provinsie Gyeonggi as deel van die metropolitaanse gebied beskou. Administratief vorm die stede net soos die provinsie selfstandige eenhede. So word Seoel as "Besondere stad" bestuur – 'n titel wat aandui dat die stad aan Suid-Korea se nege provinsies gelykgestel is. Incheon word as 'n metropolitaanse stad bestuur, terwyl Suwon as setel van die provinsiale regering fungeer. === Klimaat === Die klimaat van Seoel word beskou as beide 'n vogtige kontinentale klimaat en 'n subtropies-vogtige klimaat, want die stad lê op die grens van hierdie twee klimaatsones. Somers is gewoonlik warm en vogtig en die winters koud en droog. Die stad kry gemiddeld 28 dae sneeu per jaar. Die gemiddelde minimumtemperatuur in Januarie is -6˚C en die gemiddelde maksimumtemperatuur in Augustus is 29,5˚C.<ref name="TfaS" /> == Geskiedenis == [[Lêer:Lotte World Tower (22074455581).jpg|duimnael|Die middestad van Seoel met die ''Lotte World Tower'' word omring deur grootskaalse residensiële komplekse – die simbole van verstedeliking en binnelandse migrasie van landelike bevolkings]] [[Lêer:Map Seoul districts de.png|duimnael|links|Distrikte van Seoel]] Nedersetting in die gebied dateer uit prehistoriese tye, toe klein Neolitiese gemeenskappe ongeveer 20&nbsp;000 jaar gelede langs die Hanrivier gewoon het. Die stad Wiryeseong, gestig as die hoofstad van Paekche (ook gespel Baekje), een van Suid-Korea se ''Drie Koninkryke'', was geleë presies waar Seoel vandag staan. Daar is oorblyfsels van die oorspronklike stadsmure in die suidooste van die sentrale Seoeldistrikte.<ref name=worldguides>{{en}} {{cite web |url=http://www.world-guides.com/asia/south-korea/seoul/seoul_history.html |title=Seoul History Facts and Timeline |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111205/http://www.world-guides.com/asia/south-korea/seoul/seoul_history.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die geskiedenis van Seoel as 'n nedersetting het waarskynlik in 18 vC begin, toe dit die hoofstad van die Baekjekoninkryk geword het. Daarna was dit die hoofstad onder verskeie heersers, en het verskeie name onder die verskeie heersers gehad.<ref name=koreaorbit>{{en}} {{cite web |url=http://www.koreaorbit.com/korea-travel/seoul-south-korea/history.html |title=Seoul History |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125034744/http://www.koreaorbit.com/korea-travel/seoul-south-korea/history.html |archive-date=25 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Seoel was die suidelike hoofstad van die Koryo-dinastie na die val van Silla in die 10de eeu, en talle paleise, [[Boeddhisme|Boeddhistetempels]] en administratiewe geboue is in daardie tyd opgerig. Seoul het gegroei tot 'n ware stad, met 100 000 inwoners, nadat dit in [[1392]] weer die hoofstad geword het onder die Joseon-dinastie. Seoel is tot [[1910]] regeer deur die feodale stelsel van konings, aristokrate, kleinboere, slawe en uitgeworpenes. In 1910 het die [[Japan]]nese Korea ingeval, en vir 35 jaar was Seoel onder Japannese koloniale bewind. Korea is in [[1948]] vrygestel van Japannese heerskappy, en Seoel het in [[1953]] weer die hoofstad geword.<ref name="koreaorbit" /> Die Suid-Koreaanse regering is besig om die hoofstad te verskuif na [[Sejong]] wat in 2030 klaar gebou sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm |title=S Korea chooses new capital site |publisher=[[BBC]] |date=11 Augustus 2004 |accessdate=13 Junie 2022}}</ref> == Vervoer == [[Lêer:The Closing Hour (133264599).jpeg|duimnael|Spitsuur in Seoel]] [[Lêer:Trolley replica bus in Seoul.jpg|duimnael|Seoel het lankal 'n toeristebestemming uit eie reg geword. Replika-trolliebusse is gewild vir rondritte]] [[Lêer:Bukchon Hanok Village.jpg|duimnael|Die groot bevolkingskonsentrasie laat min keuses toe wat behuising betref – die meeste Seoeliete word in woonsteltorings gehuisves. Maar ook in 'n vertikale stad soos Seoel is die tradisionele leefstyl in sogenaamde ''hanok'' of eenverdieping-houthuise met tuine in 'n binnehof op plekke bewaar, soos in Bukchon Hanok]] [[Lêer:House in Bukchon, Seoul (16143181).jpg|duimnael|Hanok-binnehof met tuin en poel, Bukchon Hanok]] [[Lêer:Books in Byeolmadang Library (254828841).jpg|duimnael|Boeke in die Starfield-biblioteek, COEX-winkelsentrum, Gangnam, Seoel]] [[Lêer:180211 더유닛 유닛G (7).jpg|duimnael|Jongmense dans wêreldwyd op die ritmes van Seoel se K-pop en Korean Wave-musiek]] Seoel het 'n moderne en doeltreffende openbare vervoerstelsel van [[bus]]se en [[moltrein]]e. Die moltrein-netwerk bestaan uit 9 lyne. Inligting by die stasies word in Koreaans en Engels vertoon.<ref name=visitseoul>{{en}} {{cite web |url=http://www.visitseoul.net/en/information/getting-around-seoul/seoul-subway.jhtml |title=Getting around Seoul |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007095805/http://www.visitseoul.net/en/information/getting-around-seoul/seoul-subway.jhtml |archive-date= 7 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Incheon Internasionale Lughawe]] ([[IATA]]: ''ICN'', [[ICAO]]: ''RKSI''), die grootste lughawe in Suid-Korea, is 48&nbsp;km wes van Seoel geleë, en is die primêre lughawe in Seoel. Dié lughawe word sedert 2001 bedryf toe dit die ouer Gimpo Internasionale Lughawe vervang het. Gimpo-lughawe bedien nou meestal binnelandse bestemmings en pendelvlugte na alternatiewe lughawens in [[China]], [[Japan]] en [[Taiwan]].<ref name=seoul-airport>{{en}} {{cite web |url=http://seoul-airport.com/ |title=Seoul International Airport |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426210842/https://www.seoul-airport.com/ |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Seoul|Seoel}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{ko}} [https://www.seoul.go.kr/ Amptelike webwerf] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Seoul|title=Seoul|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Seoul|Seoel}} * {{en}} [https://www.nationalgeographic.com/travel/destinations/asia/south-korea/best-trips-2017-seoul-south-korea/ ''National Geographic: Seoul: The Cutting-Edge of Cool in South Korea''] ; Media ---- * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=ALeKNQkGp6Y ''National Geographic/YouTube – Timelapse: South Korea’s Stunning Seoul | Short Film Showcase''] {{Hoofstede in Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seoel| ]] g20s2xxpj3vvnbp3a30br1gu61m22xy 2892991 2892990 2026-04-12T05:59:24Z ~2026-22530-19 206101 2892991 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Seoul'''</span><br />서울<br /> [[Lêer:Seoul montage.PNG|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Seël''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Seoul-teukbyeolsi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of Seoul, South Korea.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Seoul.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Seoel Hoofstadgebied |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|37|33|N|126|59|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[18 v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 605,21 [[vierkante kilometer|km²]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 0–100&nbsp;m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2021) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 9&nbsp;765&nbsp;869 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 16&nbsp;000/km² |- | &nbsp;- Metropolitaanse Gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 25&nbsp;600&nbsp;000 |- |&nbsp;'''[[Tydsone]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''[[Burgemeester]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Oh Se-hoon |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.seoul.go.kr/ ''seoul.go.kr''] |} '''Seoul''' ([[Koreaans]]: 서울특별시, [sʰʌul], {{Audio|Ko-Seoul.ogg|luister}}, letterlik: "hoofstad") is die [[hoofstad]] en grootste stad van [[Suid-Korea]], geleë in die uiterste noordweste van die land en net 56&nbsp;km suid van die grens met die kommunistiese [[Noord-Korea]]. Seoel is, met 'n bevolking van byna 10 miljoen, een van die grootste stede ter wêreld en het 'n oppervlakte van 605,21&nbsp;km². 'Seoul' kom van die Koreaanse woord vir "hoofstad".<ref>{{en}} [http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i Yahoo – 20 Mei 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107185557/http://uk.holidaysguide.yahoo.com/p-travelguide-221948-seoul_history-i |date= 7 Januarie 2007 }}</ref> Seoel was die gasheerstad vir beide die [[Olimpiese Somerspele 1988]] en [[Paralimpiese Somerspele 1988]], asook een van die vergaderplekke van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. [[Lêer:Gyeongbokgung at evening 1X7A8077.jpg|duimnael|links|Nagaansig van die Gyeongbokgung-paleis, die grootste van vyf koninklike residensies in Seoel van waar die Joseon-dinastie Korea tussen 1395 en 1910 geregeer het. Die Koreaanse naam van die paleis, wat vir amptelike onthale gebruik is en deel uitmaak van 'n hele kompleks, beteken "Paleis van stralende geluksaligheid".]] Seoel se ongekende groei van 'n rustige residensiestad met 'n halfmiljoen inwoners voor die begin van die [[Korea-oorlog]] in 1950 tot een van die belangrikste wêreldmetropole weerspieël die geskiedenis van Suid-Korea en sy hard werkende bevolking wat in enkele dekades die transformasie van 'n bitterarm land tot een van die voorste nywerheidslande op aarde bewerkstellig het. Met 'n bevolking van meer as tien miljoen (na wie as Seoeliete verwys word) kwalifiseer Seoel as 'n megastad. Sy metropolitaanse gebied Sudogwon, waar met 25 miljoen inwoners die helfte van Suid-Korea se bevolking saamgetrek is, is die tweede grootste op aarde na dié van Tokio-Jokohama in Japan en sluit die miljoenestede [[Incheon]] en [[Suwon]] asook die provinsie Gyeonggi in.<ref>{{de}} Klaus A. Dietsch: ''Seoul. Mit Incheon, Suwon und Ganghwa-Insel''. Tweede hersiene uitgawe. Berlin: Trescher 2017, bl. 51</ref> Ondanks Seoel se nuwe status as tegnologiese megastad hou sy bewoners, net soos ander Suid-Koreane, daarvan om in die veiligheid van oorgelewerde kulturele en religieuse tradisies gewortel te bly wat vrolike feeste insluit. Dit maak van Seoel 'n stad met aantreklike kontraste soos min op aarde – insluitende een van die mees gesofistikeerde kulinêre tradisies. Net soos moderne tegnologie (met elektroniese verbruikersware wat van [[mikrogolfoond]]e tot [[rekenaar]]s en [[Slimfoon|slimfone]] strek) vind Suid-Koreaanse ontwerpkuns, argitektuur, modes en musiekstyle soos [[K-pop]], waarvan Seoel die bakermat is, ingang tot die westerse hoofstroomkultuur. == Geografie en klimaat == === Ligging === [[Lêer:Seoul, nighttime.jpg|duimnael|links|'n NASA-foto van nagtelike Seoel toon die Hanrivier se W-vormige kronkelloop]] [[Lêer:Yeoido, Seoul from across the Han (15601157792).jpg|duimnael|links|Seoel se finansiële distrik is op Yeouido, 'n groot eiland in die Hanrivier, geleë]] Die stad lê in die noorde van Suid-Korea naby die grens met [[Noord-Korea]]. Die stad word in twee verdeel deur die Hanrivier, 'n historiese seeweg en handelsroete na China wat soos 'n groot "W" deur die stadsgebied kronkel en grootliks bygedra het tot Seoel se ontwikkeling. Die onmiddellike omgewing van die hoofstad weerspieël Suid-Korea se bergagtige karakter (bergreekse beslaan sowat 70 persent van die totale oppervlakte). So is die betreklik plat terrein van Seoel se stadsgebied, wat in die Hanriviervlakte geleë is, omring deur berge wat maklike oriëntasiepunte vorm – afgesien van hulle toeristiese gewildheid as bestemming vir staptoere. Die gemiddelde hoogte in Seoel is 86 meter bo [[seevlak]].<ref name=TfaS>{{en}} {{cite web |url=http://geography.about.com/od/southkorea/a/Ten-Facts-About-Seoul-South-Korea.htm |title=Overview of Seoul – The Capital and Largest City in South Korea |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224023751/http://geography.about.com/od/southkorea/a/Ten-Facts-About-Seoul-South-Korea.htm |archive-date=24 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Metropolitaanse gebied Sudogwon === Sudogwon ('n benaming wat rofweg vertaal as "Hoofstadgebied") as metropolitaanse gebied met Seoel as middelpunt is 'n suiwer geografiese konsep sonder administratiewe funksie. Oorspronlik het dit net uit Seoel en die aangrensende miljoenestede Incheon en Suwon bestaan. As gevolg van die enorme verstedelikingsproses in die gebied is steeds meer satellietstede, wat deel uitgemaak van die openbare vervoerstelsel, hierby ingesluit. Uiteindelik is die hele provinsie Gyeonggi as deel van die metropolitaanse gebied beskou. Administratief vorm die stede net soos die provinsie selfstandige eenhede. So word Seoel as "Besondere stad" bestuur – 'n titel wat aandui dat die stad aan Suid-Korea se nege provinsies gelykgestel is. Incheon word as 'n metropolitaanse stad bestuur, terwyl Suwon as setel van die provinsiale regering fungeer. === Klimaat === Die klimaat van Seoel word beskou as beide 'n vogtige kontinentale klimaat en 'n subtropies-vogtige klimaat, want die stad lê op die grens van hierdie twee klimaatsones. Somers is gewoonlik warm en vogtig en die winters koud en droog. Die stad kry gemiddeld 28 dae sneeu per jaar. Die gemiddelde minimumtemperatuur in Januarie is -6˚C en die gemiddelde maksimumtemperatuur in Augustus is 29,5˚C.<ref name="TfaS" /> == Geskiedenis == [[Lêer:Lotte World Tower (22074455581).jpg|duimnael|Die middestad van Seoel met die ''Lotte World Tower'' word omring deur grootskaalse residensiële komplekse – die simbole van verstedeliking en binnelandse migrasie van landelike bevolkings]] [[Lêer:Map Seoul districts de.png|duimnael|links|Distrikte van Seoel]] Nedersetting in die gebied dateer uit prehistoriese tye, toe klein Neolitiese gemeenskappe ongeveer 20&nbsp;000 jaar gelede langs die Hanrivier gewoon het. Die stad Wiryeseong, gestig as die hoofstad van Paekche (ook gespel Baekje), een van Suid-Korea se ''Drie Koninkryke'', was geleë presies waar Seoel vandag staan. Daar is oorblyfsels van die oorspronklike stadsmure in die suidooste van die sentrale Seoeldistrikte.<ref name=worldguides>{{en}} {{cite web |url=http://www.world-guides.com/asia/south-korea/seoul/seoul_history.html |title=Seoul History Facts and Timeline |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111205/http://www.world-guides.com/asia/south-korea/seoul/seoul_history.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die geskiedenis van Seoel as 'n nedersetting het waarskynlik in 18 vC begin, toe dit die hoofstad van die Baekjekoninkryk geword het. Daarna was dit die hoofstad onder verskeie heersers, en het verskeie name onder die verskeie heersers gehad.<ref name=koreaorbit>{{en}} {{cite web |url=http://www.koreaorbit.com/korea-travel/seoul-south-korea/history.html |title=Seoul History |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125034744/http://www.koreaorbit.com/korea-travel/seoul-south-korea/history.html |archive-date=25 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Seoel was die suidelike hoofstad van die Koryo-dinastie na die val van Silla in die 10de eeu, en talle paleise, [[Boeddhisme|Boeddhistetempels]] en administratiewe geboue is in daardie tyd opgerig. Seoul het gegroei tot 'n ware stad, met 100 000 inwoners, nadat dit in [[1392]] weer die hoofstad geword het onder die Joseon-dinastie. Seoel is tot [[1910]] regeer deur die feodale stelsel van konings, aristokrate, kleinboere, slawe en uitgeworpenes. In 1910 het die [[Japan]]nese Korea ingeval, en vir 35 jaar was Seoel onder Japannese koloniale bewind. Korea is in [[1948]] vrygestel van Japannese heerskappy, en Seoel het in [[1953]] weer die hoofstad geword.<ref name="koreaorbit" /> Die Suid-Koreaanse regering is besig om die hoofstad te verskuif na [[Sejong]] wat in 2030 klaar gebou sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm |title=S Korea chooses new capital site |publisher=[[BBC]] |date=11 Augustus 2004 |accessdate=13 Junie 2022}}</ref> == Vervoer == [[Lêer:The Closing Hour (133264599).jpeg|duimnael|Spitsuur in Seoel]] [[Lêer:Trolley replica bus in Seoul.jpg|duimnael|Seoel het lankal 'n toeristebestemming uit eie reg geword. Replika-trolliebusse is gewild vir rondritte]] [[Lêer:Bukchon Hanok Village.jpg|duimnael|Die groot bevolkingskonsentrasie laat min keuses toe wat behuising betref – die meeste Seoeliete word in woonsteltorings gehuisves. Maar ook in 'n vertikale stad soos Seoel is die tradisionele leefstyl in sogenaamde ''hanok'' of eenverdieping-houthuise met tuine in 'n binnehof op plekke bewaar, soos in Bukchon Hanok]] [[Lêer:House in Bukchon, Seoul (16143181).jpg|duimnael|Hanok-binnehof met tuin en poel, Bukchon Hanok]] [[Lêer:Books in Byeolmadang Library (254828841).jpg|duimnael|Boeke in die Starfield-biblioteek, COEX-winkelsentrum, Gangnam, Seoel]] [[Lêer:180211 더유닛 유닛G (7).jpg|duimnael|Jongmense dans wêreldwyd op die ritmes van Seoel se K-pop en Korean Wave-musiek]] Seoel het 'n moderne en doeltreffende openbare vervoerstelsel van [[bus]]se en [[moltrein]]e. Die moltrein-netwerk bestaan uit 9 lyne. Inligting by die stasies word in Koreaans en Engels vertoon.<ref name=visitseoul>{{en}} {{cite web |url=http://www.visitseoul.net/en/information/getting-around-seoul/seoul-subway.jhtml |title=Getting around Seoul |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007095805/http://www.visitseoul.net/en/information/getting-around-seoul/seoul-subway.jhtml |archive-date= 7 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Incheon Internasionale Lughawe]] ([[IATA]]: ''ICN'', [[ICAO]]: ''RKSI''), die grootste lughawe in Suid-Korea, is 48&nbsp;km wes van Seoel geleë, en is die primêre lughawe in Seoel. Dié lughawe word sedert 2001 bedryf toe dit die ouer Gimpo Internasionale Lughawe vervang het. Gimpo-lughawe bedien nou meestal binnelandse bestemmings en pendelvlugte na alternatiewe lughawens in [[China]], [[Japan]] en [[Taiwan]].<ref name=seoul-airport>{{en}} {{cite web |url=http://seoul-airport.com/ |title=Seoul International Airport |accessdate=26 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426210842/https://www.seoul-airport.com/ |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Seoul|Seoel}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{ko}} [https://www.seoul.go.kr/ Amptelike webwerf] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Seoul|title=Seoul|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Seoul|Seoel}} * {{en}} [https://www.nationalgeographic.com/travel/destinations/asia/south-korea/best-trips-2017-seoul-south-korea/ ''National Geographic: Seoul: The Cutting-Edge of Cool in South Korea''] ; Media ---- * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=ALeKNQkGp6Y ''National Geographic/YouTube – Timelapse: South Korea’s Stunning Seoul | Short Film Showcase''] {{Hoofstede in Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seoel| ]] sqngsl8jzxwke6qyih4txvngcwe8nuc 0 37626 2892825 2619567 2026-04-11T19:31:36Z Jcb 223 2892825 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = MediaMarktSaturn Retail Group |kenteken = [[Lêer:MediaMarktSaturn.png|200px]]<br /><br /> [[Lêer:Die mitte Alexanderplatz IMGP1725.jpg|200px]]<br />[[Lêer:Alexa Eingangsbereich Berlin2007.jpg|200px]] |tipe = ''Gesellschaft mit beschränkter Haftung (GmbH)'' |stigting = 24 November 1979 |ligging_stad = [[Ingolstadt]] |ligging_land = [[Beiere]], [[Duitsland]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Ferran Reverter Planet (hoof uitvoerende beampte), Florian Wieser (hoof finansiële beampte) |gebied_bedien = Europa, Turkye |industrie = Kleinhandel |produkte = Elektroniese verbruikersware, sagteware, boeke, kombuisgereedskap |dienste = |inkomste = 21,5 miljard € (2018/19) |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = 55&nbsp;000 (17 Desember 2019) |ouer = Ceconomy AG |afdelings = Media Markt <br /> Saturn <br /> redcoon |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [http://www.media-saturn.com ''Media-Saturn''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''MediaMarktSaturn Retail Group''' is die houermaatskappy vir die grootste [[Europa|Europese]] winkelketting vir elektroniese verbruikersware <ref>{{Cite web |url=http://www.sueddeutsche.de/wirtschaft/571/459215/text/ |title=''Kontrolle, Kontrolle, Kontrolle'', in: ''Süddeutsche Zeitung'', 21 Februarie 2009 |access-date=29 Maart 2009 |archive-date=22 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322015925/http://www.sueddeutsche.de/wirtschaft/571/459215/text/ |url-status=dead }}</ref> waarin twee oorspronklik selfstandige winkelkettings en huidige handelsmerke, ''Media Markt'' en ''Saturn'' (vroeër ''Saturn-Hansa''), saamgesmelt is. Vir die publiek tree ''Media Markt'' en ''Saturn'' nogtans as mededingers op waarby elkeen sy eie bestuur het en sy eie winkels (en aanlynwinkels) bedryf. 'n Derde handelsmerk, ''redcoon'', tree uitsluitlik as aanlynhandelaar op. Die houermaatskappy maak tans nog deel uit van die aandelemaatskappy ''Metro AG'', maar sal na dié se opsplitsing in 2017 deel uitmaak van die nuwe onderneming ''Ceconomy''.<ref>{{Cite web |url=https://ceconomy.metrogroup.de/ |title=''Willkommen bei CECONOMY. Besoek op 16 April 2017'' |access-date=16 April 2017 |archive-date=26 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326081223/https://ceconomy.metrogroup.de/ |url-status=dead }}</ref> ''MediaMarktSaturn Retail Group'' se hoofkwartier is in die [[Beiere|Beierse]] stad [[Ingolstadt]] geleë. Die maatskappy word deur sy desentrale struktuur gekenmerk - sy winkels is in regtelike opsig selfstandige ondernemings waarin die ''MediaMarktSaturn Retail Group'' 'n meerderheid aandele hou. Die plaaslike bestuurders beskik oor 'n minderheid aandele van sowat tien persent. Hulle het 'n beperkte invloed op die aanbod, pryse, personeelbestuur en advertensies van hul handelswinkels. Die ''MediaMarktSaturn Retail Group'' het in die afgelope dekades sterk groei getoon en tot die leidende handelsmaatskappy vir elektroniese verbruikersware in Europa ontwikkel. Tans is daar 1042 ''Media Markt''- en ''Saturn''-winkels in altesaam 14 lande wat in 2018/19 'n totale omset van 21,5 miljard € gegenereer het.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediamarktsaturn.com/unternehmen |title=''mediamarktsaturn.com: Unternehmen. Besoek op 16 April 2020'' |access-date=16 April 2020 |archive-date=13 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613235433/https://www.mediamarktsaturn.com/unternehmen |url-status=dead }}</ref> Die groep het tans sowat 55&nbsp;000 medewerkers, waarvan 2&nbsp;000 in die hoofkwartier in Ingolstadt. == Koronakrisis 2020 == As gevolg van die [[Koronaviruspandemie van 2019-2020|Koronavirus-pandemie]] is 90 persent van die groep se Europese winkels in Maart 2020 voorlopig gesluit, terwyl klante steeds aanlynbestellings kan plaas en hierdie bestellings tuis mag ontvang of in 'n winkel kan afhaal. Volgens persberigte ly die maatskappy verliese van daagliks €55 miljoen en is sy likiditeit sodoende onder druk geplaas. Aangesien die groep se finansiering hoofsaaklik op korttermynlenings berus wat deur leweransiers toegestaan en ná 'n periode van drie tot vier maande, wanneer goedere verkoop is, terugbetaal moet word, het die groep in April 2020 in finansiële moeilikhede beland.<ref>[https://www.businessinsider.de/wirtschaft/laeden-wie-media-saturn-kaempfen-wegen-corona-ploetzlich-ums-ueberleben-2020-4/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=laeden-wie-media-saturn-kaempfen-we ''Business Insider, 8 April 2020: Fast alle Filialen in Europa geschlossen: Wie Media-Saturn wegen Corona um die Existenz kämpft. Besoek op 16 April 2020'']</ref> 'n Lening ter waarde van €2 miljard is deur die moedermaatskappy ''Ceconomy AG'' aangevra om korttermyn-likiditeit te verseker.<ref> [https://www.finanzen.net/nachricht/aktien/verhandlungen-mit-kfw-corona-krise-ceconomy-beantragt-staatliche-finanzhilfen-aktie-mit-verlusten-8682780 ''Finanzen.net, 30 Maart 2020: Corona-Krise: Ceconomy beantragt staatliche Finanzhilfen - Aktie mit Verlusten. Besoek op 16 April 2020'']</ref> Die onderneming onderhandel tans met sy sowat 800 leweransiers en verhuurders, terwyl die plasing van advertensies gestaak is. Die Duitse federale regering en deelstaatowerhede se besluit om die heropening van besighede tot winkels met 'n verkoopruimte van maksimaal 800 vk meter te beperk, is deur Media-Saturn gekritiseer - die groep se verkoopruimtes varieer tussen 1&nbsp;000 en 18&nbsp;000 vk meter en is dus groot genoeg om [[sosiale distansiëring]] te beoefen. Daar word oorweeg om 'n oplossing in lyn met die besluit te vind. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Duitse maatskappye]] dtk30yuxn44roic55wc6wkjpo8dfaxw 0 43032 2893080 2672463 2026-04-12T11:18:28Z Aliwal2012 39067 2893080 wikitext text/x-wiki Die '''Europese Verwysingskader vir Tale: leer, onderwys en evaluasie''' is 'n riglyn wat gebruik word om die vaardigheid van taalleerders van vreemde tale in Europa te beskryf. Dit is deur die [[Raad van Europa]] saamgestel as die hoofdeel van hul projek "Die leer van 'n taal vir Europese burgerskap" tussen 1989 en 1996, met die doel om 'n metode te verskaf waarvolgens alle tale in Europa geleer en geëvalueer kan word. Die ses verwysingsvlakke (sien onder) is vinnig besig om wye aanvaarding te kry as die Europese standaard vir die meting van 'n individu se taalvaardigheid. == Vlakke == === A: Basisgebruiker === :: '''A1 Deurbraak''' :::'n Deurbraakgebruiker kan vertroude daaglikse uitdrukkings en basissinne gebruik en begryp wat gerig is op die bevrediging van konkrete behoeftes. Hy kan homself aan ander voorstel en kan vrae stel en beantwoord oor persoonlike gegewens, soos waar hy woon, mense wat hy ken en dinge wat hy besit. Hy kan op 'n eenvoudige wyse reageer, mits die ander persoon stadig en duidelik praat en bereid is om hom te help. :: '''A2 Tussenstap''' :::'n Tussenstapgebruiker kan sinne en uitdrukkings wat dikwels voorkom begryp wat verband het met sake van direkte belang (byvoorbeeld persoonlike gegewens, familie, inkopies, plaaslike geografie, werk). Hy kan kommunikeer in eenvoudige en alledaagse take wat 'n eenvoudige en direkte gesprek oor vertroude en alledaagse kwessies vereis. Hy kan in eenvoudige bewoording aspekte van sy eie agtergrond, die onmiddellike omgewing en kwessies op die gebied van verskeie behoeftes beskryf. === B: Afhanklike gebruiker === :: '''B1 Drempel''' :::'n Drempelgebruiker kan die belangrikste punte begryp in duidelike standaardtekste oor bekende sake wat dikwels voorkom by die werk, op skool en in sy vrye tyd. Hy kan meeste situasies hanteer wat kan voorkom tydens 'n reis in gebiede waar die betreffende taal gespreek word. Hy kan 'n eenvoudig samehangende teks produseer oor onderwerpe wat van persoonlike belang is. Hy kan 'n beskrywing gee van ervarings en gebeurtenisse, drome, verwagtings en ambisies en kan kort redes en verklarings gee vir menings en planne. :: '''B2 Uitsig''' :::'n Uitsiggebruiker kan die hoofgedagte van 'n ingewikkelde teks begryp, oor beide konkrete en abstrakte onderwerpe, met inbegrip van tegniese besprekings in sy eie vakgebied. Hy kan só vloeiend en spontaan reageer dat 'n normale gesprek met moedertaalsprekers moontlik is, sonder dat dit 'n inspanning vir een van die partye is. Hy kan duidelike, gedetailleerde tekste produseer oor 'n wye reeks onderwerpe; hy kan 'n standpunt oor 'n aktuele kwessie uiteensit en op die voor- en nadele van verskeie opsies ingaan. === C: Vaardige gebruiker === :: '''C1 Effektiewe operasionele vaardigheid''' :::'n Gebruiker met 'n effektiewe operasionele vaardigheid kan 'n uitgebreide reeks veeleisende, lang tekste begryp en die onderliggende betekenis daarvan herken. Hy kan homself vloeiend en spontaan uitdruk sonder om opmerkbaar na uitdrukkings te soek. Hy kan op 'n soepel en effektiewe wyse met die taal omgaan ten behoewe van sosiale, akademiese en beroepsdoeleindes. Hy kan 'n duidelike, goed gestruktureerde en gedetailleerde teks oor ingewikkelde onderwerpe produseer en daarin gebruik maak van organisatoriese strukture en verbindingswoorde. :: '''C2 Beheersing''' :::'n Gebruiker wat 'n taal volkome beheers kan ongeveer alles wat hy hoor of lees met gemak begryp. Hy kan informasie wat van verskillende gesproke en geskrewe bronne afkomstig is, saamvat, argumente heropbou en hiervan 'n samehangende verslag lewer. Hy kan homself spontaan, vloeiend en presies uitdruk en kan ook die ligte nuanses in betekenis, selfs in ingewikkelde situasies, onderskei. Hierdie klassifisering kan van toepassing wees op al die tale wat in Europa gepraat word. Opvoedkundige liggame vir verskeie tale het ramings aangebied vir die studie tydperk wat tipies nodig is om sekere vlakke in die betrokke taal te bereik. Die tydperk word beïnvloed deur die moedertaal en die teikentaal van die leerder. Veelvuldige organisasies is geskep om as 'n sambreel te dien vir taalskole en sertifiseringsondernemings wat aanspraak maak op versoenbaarheid met die ''Europese Verwysingskader vir Tale''. <!-- == Deelvaardigheidbeskrywing == ===Luister=== {| class="wikitable" |- | '''A1''' | Ek kan vertroude woorde en basissinne begryp wat myself, my familie en my direkte, konkrete omgewing behels, wanneer iemand stadig en duidelik praat. |- | '''A2''' | Ek kan sinne en die mees dikwels voorkomende woorde begryp wat betrekking het op gebiede wat van direkte persoonlike belang is (byvoorbeeld basisinformasies oor myself en my familie, inkopies, plaaslike omgewing, werk). Ek kan die belangrikste punte in kort, duidelike en eenvoudige boodskappe en aankondigings volg. |- | '''B1''' | Ek kan die hoofpunte begryp wanneer iemand duidelik in standaarddialek praat oor vertroude sake wat ek dikwels teëkom op my werk, skool, vrye tyd, ens. Ek kan die hoofpunte van baie radio- of televisieprogramme oor aktuele sake of oor onderwerpe van persoonlike of beroepsbelang begryp, wanneer daar betreklik stadig en duidelik gepraat word. |- | '''B2''' | Ek kan langer redenasies en lesings begryp en selfs ingewikkelde redenasies volg, wanneer die onderwerp redelik vertroud is. Ek kan die meeste nuus- en aktualiteitsprogramme op die televisie begryp. Ek die grootste deel van die standaarddialek begryp. |- | '''C1''' | Ek kan 'n langer redenasie begryp, selfs wanneer dit nie duidelik gestruktueer is nie en wanneer verhoudings slegs implisiet is en nie uitdruklik aangegee word nie. Ek kan sonder te veel inspanning televisieprogramme en rolprente begryp. |- | '''C2''' | Ek kan gesproke taal in alle vorms moeiteloos begryp, hetsy in direkte kontak of deur die radio of televisie, wanneer daar in 'n vinnige moedertaaltempo gepraat word, mits ek bietjie tyd gehad het om aan die aksent gewoond te raak. |} === Lees === {| class="wikitable" |- | '''A1''' | Ek kan vertroude name, woorde en baie eenvoudige sinne verstaan, byvoorbeeld in kennisgewings, op plakkate of katalogusse. |- | '''A2''' | Ek kan baie kort, eenvoudige tekste lees. Ek kan spesifieke voorspelbare inligting vind in eenvoudige, alledaagse tekste soos advertensies, pamflette, spyskaarte en diensreëlings en ek kan kort, eenvoudige, persoonlike briewe verstaan. |- | '''B1''' | Ek kan tekste verstaan wat hoofsaaklik uit hoogs algemene, alledaagse woorde, of woorde verwant aan my werk, bestaan. Ek kan die beskrywings van gebeurtenisse, gevoelens en wense in persoonlike briewe verstaan. |- | '''B2''' | Ek kan artikels en verslae lees wat betrekking het op eietydse probleme, waar die skrywers 'n bepaalde houding of standpunt inneem. Ek kan eietydse letterkundige prosa verstaan. |- | '''C1''' | Ek kan lang en ingewikkelde feitelike en letterkundige tekste verstaan en die gebruik van verskillende style waardeer. Ek kan gespesialiseerde artikels en lang tegniese instruksies verstaan, selfs wanneer dit geen betrekking op my eie vak- of belangstellingsgebied het nie. |- | '''C2''' | Ek kan moeteloos byna alle vorms van geskrewe taal lees, waaronder ook tekste wat abstrak, struktureel of taalkundig ingewikkeld is, soos handleidings, spesialistiese artikels en letterkundige werke. |} === Mondelinge produksie === {| class="wikitable" |- | '''A1''' | Ek kan eenvoudige uitdrukkings en sinne gebruik om my woonomgewing en die mense wat ek ken, te beskryf. |- | '''A2''' | Ek kan 'n reeks uitdrukkings en sinne gebruik om in eenvoudige bewoordings my familie en ander mense, lewensomstandighede, my opleiding en my huidige of mees onlangse werk te beskryf. |- | '''B1''' | Ek kan uitinge op 'n eenvoudige manier aanmekaar verbind, sodat ek ervarings en gebeurtenisse, my drome, verwagtings en ambisies kan beskryf. Ek kan kort redenasies en verklarings gee vir my menings en planne. Ek kan 'n verhaal vertel, of die storielyn van 'n boek of rolprent weergee en my reaksies beskryf. |- | '''B2''' | Ek kan duidelike, gedetailleerde beskrywings gee oor 'n wye reeks onderwerpe wat betrekking het op my belangstelingsgebied. Ek kan 'n standpunt oor 'n aktuele onderwerp inneem en die voor- en nadele van verskeie opsies uiteensit. |- | '''C1''' | Ek kan duidelike, gedetailleerde beskrywings gee oor ingewikkelde onderwerpe en daarin subtemas integreer, spesifieke standpunte ontwikkel en die geheel afrond met 'n passende gevolgtrekking. |- | '''C2''' | Ek kan duidelike, vloeiende beskrywings of redenasies voordra in 'n styl wat pas by die konteks in 'n doeltreffende, logiese struktuur, sodat my gehoor in staat is om die belangrike punte op te merk en te onthou. |} === Mondelinge interaksie === {| class="wikitable" |- | '''A1''' | Ek |- | '''A2''' | Ek |- | '''B1''' | Ek |- | '''B2''' | Ek |- | '''C1''' | Ek kan myself vloeiend en spontaan uitdruk sonder merkbaar na uidrukkings te hoef soek. Ek kan die taal op 'n buigbare en effektiewe wyse gebruik vir beide sosiale en professionele doeleindes. Ek kan idees en menings akkuraat formuleer en my bydraes vaardig aan die van ander Ik kan mezelf vloeiend en spontaan uitdrukken zonder merkbaar naar uitdrukkingen te hoeven te zoeken. Ik kan de taal flexibel en effectief gebruiken voor sociale en professionele doeleinden. Ik kan ideeën en meningen met precisie formuleren en mijn bijdrage vaardig aan die van andere sprekers relateren. |- | '''C2''' | Ek kan sonder moeite aan enige gesprek of bespreking deelneem en is vertroud met idiomatiese uitdrukkings en spreektaal. Ek kan myself vloeiend uitdruk en die fyner betekenisnuanses presies weergee. As ek 'n probleem teëkom, kan ek my stellings herwoord en my rede so herstruktureer dat ander mense dit nouliks merk. |} --> == Eksterne skakels == * [https://archive.is/20120729045710/www.coe.int/t/dg4/linguistic/CADRE_EN.asp Council of Europe: Common European Framework of Reference for Languages] * [http://www.ealta.eu.org/ EALTA European Association for Language Testing and Assessment] * [http://www.europeestaalportfolio.nl Die Europese Taalportfolio] (in Engels en Nederlands) * [http://www.erk.nl Europees Referentiekader Talen] (Nederlands) {{Normdata}} [[Kategorie:Taalkunde]] rtxpn10xip0lycscn0osjjgtsywlwsd 0 45791 2892857 2856165 2026-04-11T20:09:44Z Jcb 223 2892857 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Straal-cirkel.svg|duimnael|'n Sirkel met 'n radius van r.]] [[Beeld:Radius of curvature.gif|duimnael|Veralgemeende Krom: Die krommingsradius word in rooi getoon.]] In [[meetkunde]] is die '''radius''' of '''straal''' ''r'' van 'n [[sirkel]], [[bol]] of [[silinder]] die afstand van 'n willekeurige [[punt]] op die rand van die sirkel (of bol, of silinder) tot sy middelpunt. Die radius is die helfte van die [[diameter]]. Die [[omtrek]] van 'n sirkel kan met slegs die radius bepaal word: :<math>2 \cdot \pi \cdot r </math> waar <math>\pi</math> die wiskundige konstante [[pi]] is. == Veralgemeende Kromme == Die <math>x</math> en <math>y</math> koördinate van die krom <math>\gamma ( \lambda )</math> word gedefineer deur: :::<math>\gamma ( \lambda ) \equiv ( x(\lambda), y(\lambda))</math> :::<math>\lambda</math> is die definiërende parameter :::<math>x(\lambda)</math> en <math>y(\lambda)</math> twee keer differensieerbaar is met betrekking tot <math>\lambda</math> In sulke gevalle kan die detekende kromming (<math>\kappa</math>)van die krom bereken word deur: :::<math>\kappa = \frac{x'y''-y'x''}{\bigl({x'}^2+{y'}^2\bigr)\vphantom{'}^{3/2}}.</math> en die absolute kroming is gedefineer deur :::<math>\kappa = \frac{\left|x'y''-y'x''\right|}{\bigl({x'}^2+{y'}^2\bigr)\vphantom{'}^{3/2}}.</math> ::waar :::<math>\kappa = \frac{1}{r}</math> (definisie) :::<math>x', y', x'', y''</math> is die eerste en tweede differensiaals van <math>x(\lambda)</math> en <math>y(\lambda)</math> met betrekking tot <math>\lambda</math>.<ref>{{cite web |url = https://mathworld.wolfram.com/RadiusofCurvature.html |title = radius of curvature |publisher = Wolfram MathWorld |first = Eric W |last = Weisstein |access-date = 12 November 2025 |language = Engels}}</ref> == Spoorlyn se krommingsradius == [[File:Maerklin-Schientypen.jpg|thumb|Seleksie van modelspoorbane]] As 'n modeltreinuitleg gemaak word met behulp van die stukke spoor wat langsaan getoon word, sal die krommingsradius by elke punt óf oneindig wees (op reguit stukke spoor) óf 'n vaste waarde hê (op geboë stukke spoor). Aangesien sentripetale krag 'n funksie van radius is, sal 'n skielike verandering van kromming 'n stapsgewyse verandering in [[Middelpuntsoekende krag|sentripetale krag]] veroorsaak en dus 'n ongemaklike rit. Die oplossing is om die kromme so te ontwerp dat die krommingsradius oneindig is aan die begin van die geboë gedeelte, verminder tot 'n eindige waarde by die middelpunt van die geboë gedeelte en dan in waarde toeneem tot die einde van die geboë gedeelte. Wiskundig kan dit beskryf word as die aanvanklike deel van die [[Klotoïde]].<ref>{{cite web |publisher = J G H Technologies |first = Jeffrey G |last = Hook |date = 20 April 2010 |title = Fundementals of Railway Curve Superelevation with Explanation of Curve Radius and Degree of Curve |url = https://www.jghtech.com/assets/applets/LFLSRM-Fundamentals-of-Railway-Curve-Superelevation-current.pdf |at = Transition Between Zero Cross Level and Superelevation |access-date = 12 November 2025 |language = Engels}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Meetkunde]] n9qk3ydlejg0mmosd1v8el0eyluccom 0 46424 2893056 2888218 2026-04-12T10:35:52Z Aliwal2012 39067 2893056 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hoërskool Silverton, hoofingang, b.jpg|duimnael|regs|250px|Die hoofingang in De Boulevardstraat.]] '''Hoërskool Silverton''', informeel '''Silvies''', is 'n dubbelmedium sekondêre skool in [[Silverton]], in die ooste van [[Pretoria]], die hoofstad van [[Suid-Afrika]]. {| class="wikitable" ! !Hoërskool Silverton |- |Skoolhoof |Mnr Mathibedi-wa-Medupe (2019–) |- |Gevestig |1966 |- |Adres |122 De Boulevard, [[Silverton]], Pretoria, 0184, Suid-Afrika |- |Leuse |"Soek in die Verlede" – "Learn from the past" |- |Grade |8 tot 12 |- |Dubbelmedium |Afrikaans en Engels |- |Bekend as |Silvies |} == Bekende alumni == [[Lêer:Hoërskool Silverton, klaskamers naby ingang, a.jpg|duimnael|regs|250px|Kantore by die hoofingang]] * [[Frank Opperman]], sanger en akteur * Karen Meiring, hoof van kykNET<ref name="mat1">{{cite web |last1=admin |title=Matriek-manewales - kyk hoe het die bekendes gelyk! |url=https://www.netwerk24.com/sarie/bekendes/matriek-manewales-kyk-hoe-het-die-bekendes-gelyk-20170914 |publisher = Sarie |website=netwerk24.com |access-date=27 Maart 2026 |date=8 Maart 2009}}</ref> * [[Casper de Vries]], komediant en akteur == Vakaanbiedings == === Grade 8 en 9 === Vir graad 8 en 9 leerders bied die skool die volgende verpligte vakke aan: Engelse leerders: * English Home Language * Afrikaans Eerste Addisionele Taal Afrikaanse leerders: * English First Additional Language * Afrikaans Huistaal Vakke vir beide Engelse en Afrikaanse leerders: * Wiskunde * Lewensoriëntering (LO) * Natuurlike Wetenskappe (NW) * Sosiale Wetenskappe (SW) * Ekonomiese- en Bestuurswetenskappe (EBW) * Tegnologie * Kuns en Kultuur === Grade 10 tot 12 === ==== Verpligte vakke ==== * Lewensoriëntering (vir Afrikaanse sowel as Engelse leeders) * Engelse leerders: English Home Language en Afrikaans Eerste Addisionele Taal * Afrikaanse leerders: Afrikaans Huistaal en English First Additional Language ==== Keusevakke wat die skool aanbied ==== * Wiskunde of Wiskunde Geletterdheid Leerders kies ook enige drie (3) van die volgende vakke: * Toerisme * Sakestudies * Rekenaartoepassingstegnologie (RTT) * Verbruikerstudies * Lewenswetenskappe * Geografie * Ontwerp * Fisiese Wetenskappe* * Rekeningkunde* * Ingenieursgrafika en Ontwerp (IGO) (*) Wiskunde is 'n voorvereiste om Fisiese Wetenskappe en/of Rekeningkunde te neem. === 2023 === "The Leadership Academy" van 2023 was: '''President:''' Mthokozisi Mahamba<br/> '''Vise-President:''' Ayanda Baddie<br/> '''Vise-President:''' Nathaniel Taurayi<br/> '''Hoofseun:''' Tshepang Ledwaba<br/> '''Hoofmeisie:''' Reneilwe Nkwana == Geskiedenis == [[Lêer:Hoërskool Silverton, visie, missie, waardes en leuse, a.jpg|duimnael|regs|Visie- en missiestelling]] Die vestiging van 'n paralelle Engels-medium skool het in 2007 met wanorde, swak dissipline en 'n gebrek aan respek teenoor leerkragte gepaard gegaan.<ref name="bat1">{{cite news |last1=Bateman |first1=Barry |title=Pretoria school from hell |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2007-05-28-pretoria-school-from-hell/ |access-date=27 Maart 2026 |work=South Africa |agency=Pretoria News |publisher=iol.co.za |date=28 Mei 2007}}</ref> In April 2019 het Mnr P. Mathibedi Medupe sy leierskapstermyn by die skool begin, aanvanklik as waarnemende skoolhoof. Hy het voortgegaan om die skool as hoof te lei. === 2021 === '''Matriekslaagsyfer:''' 95% of 104 Silvie-leerders het 2021 se eindeksamen geslaag.<ref>https://matricresults.news24.com/2015/school/700220186/student{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 55,8% het diplomas verkry, 32,7% die baccalareus en 11,5% 'n sertifikaat. === Sport === * Hoërskool Silverton het in 2019 die Interhoër-atletiek (E-liga) gewen. * Die o/19 netbal-meisiesspan het hul liga in 2019 gewen. * Die o/14 en o/16 rugby-seunsspanne is deur na die uitspeel vir die ''Verseker''-trofee. * Drie meisies, Rozane en Halle-Berry Drywer en Onalenna Ditle is vir die [[Blou Bulle]]-damerugbyspan gekies. * Tshepo Manyaka is as die beste junioratleet in die Landloopliga aangewys. === Kultuur === Silvies leerders kan aan die koor en die junior- of seniorredenaars deelneem. In sommige jare word 'n konsert gehou. === Sosiaal === Gedurende die jaar word 'n groot verskeidenheid sosiale aktiwiteite aangebied. Die aktiwiteite word jaarliks gewissel. Dit kan onder meer 'n Pretdag, [[Valentynsdag]], Konsert, Lentedag, Damestee en/of [https://www.thecolorrun.com/ "Colour Festival"] insluit. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.silvies.co.za/ Die skool se webtuiste] * ''[[Facebook]]''-blad: [http://www.facebook.com/hssilverton|Hoërskool Silverton] * ''[[X (sosiale netwerk)|X]]'': @silviesskitter * [[Instagram]]: [https://www.instagram.com/silvies_ss/ silvies_ss] {{koördinate|25|44|15|S|28|18|09|E|region:ZA_type:landmark|display=title}} {{DEFAULTSORT:Silverton, Hoërskool}} [[Kategorie:Skole in Gauteng]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] fqyk1dx2vevbd1whmcwqle7i2hqmhow 0 46685 2892883 2145684 2026-04-11T21:52:17Z Jcb 223 2892883 wikitext text/x-wiki '''Slawistiek''' (alternatiewe spelling: '''Slavistiek''') of '''Slawiese filologie''' (ook respektiewelik ''Slavistiek'' en ''Slaviese filologie'') is die wetenskap van die tale en kultuur van die Slawiese volke. In [[Duitsland]], waar Slawistiek 'n lang en ryk tradisie het, word dit as die studieveld van Slawiese tale en literature gedefinieer en behels gevolglik hoofsaaklik taalkunde en literatuurwetenskap, terwyl geskiedkundiges, teoloë, argeoloë, kunshistorici, opvoedkundiges, aardrykskundiges, ekonome, regs- en politiekwetenskaplikes en sosioloë wat hulle met die Slawiese lande besig hou, binne die konteks van akademiese sistematiek nie by die tradisionele Slawistiek gereken word nie.<ref>Wolfgang Kasack: Der Verband der Hochschullehrer für Slavistik an den Hochschulen der Bundesrepublik Deutschland einschließlich Berlin (West): ''Ein Beitrag zur Geschichte der Slavistik 1945–1980.'' In: ''Materialien zur Geschichte der Slavistik in Deutschland.'' Deel 1. Wiesbaden 1982. bl.&nbsp;3–9, hier bl.&nbsp;3</ref> Hierdie akademiese dissiplines word saam met die Slawistiek as ''Osteuropakunde'' gedefinieer - soos byvoorbeeld in die naam van die ''Deutsche Gesellschaft für Osteuropakunde''. Die Slawistiek word verder verdeel in Oos-Slawiese, Wes-Slawiese en Suid-Slawiese tale en literature. Op taalvlak kan dit verder verdeel word in Belorussistiek (Wit- of Belo-Russies), Bohemistiek ([[Tsjeggies]]), Bulgaristiek, Kasjoebologie, Polonistiek ([[Pools]]), Russistiek, Serwistiek, Serbokroatistiek, Slowakistiek, Slowenistiek, [[Sorabistiek]] en Oekraïnistiek. Na die studievelde Ou-Kerkslawies en Oer-Slawies word soms ook as Ouslawistiek, Paleoslawistiek of Kerkslawistiek verwys. Op internasionale vlak is die Slawiste in die Internasionale Slawistekomitee georganiseer wat vyfjaarliks die Internasionale Kongres van Slawiste hou en alle vakgebiede behels. == Slawistiek binne die wyer veld van Oos-Europese Studies == Naas taalonderrig word binne die wyer veld van Oos-Europese Studies, waarvan Slawistiek dikwels deel uitmaak as een dissipline, ook aandag geskenk aan Slawiese literatuur- en taalwetenskap, Slawiese kultuurwetenskap, ekonomie en politieke studies. == Belangrike akademiese instellings vir Oos-Europese Studies == ;Duitsland * Forschungsverbund Ost- und Südosteuropa ([http://www.forost.de/ webtuiste)] * Osteuropa-Institut der Freien Universität Berlin / Institute for East European Studies ([https://www.oei.fu-berlin.de/en/index.html webtuiste)] ;Switserland * Universität Zürich (UZH) - Center for Eastern European Studies ([https://www.cees.uzh.ch/de.html webtuiste)] ;Verenigde State * [[Harriman Institute]], Columbia-universiteit te [[New York]] ([https://harriman.columbia.edu/ webtuiste)] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Internasionale verenigings van slawiste * {{de}} {{en}} [http://www.slavistenverband.de/ ''Deutscher Slavistenverband / German Association of Slavists''] {{Normdata}} [[Kategorie:Filologie]] [[Kategorie:Slawiese tale]] cfy9iy8c9tks4uhk55yy5a0u9kx8xt3 0 47080 2892936 2890394 2026-04-12T00:03:41Z Jcb 223 2892936 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Qatar, power lines (6).jpg|duimnael|regs|Kraggeleiding in [[Qatar]]]] '''Kraggeleiding''' of "elektriese geleiding van hoogspanning" is die grootmaat-vervoer van elektriese energie vanaf opwekkingsaanlegte (histories [[hidroëlektrisiteit]], [[kernkrag]], met [[aardgas]] of [[steenkool]], maar nou ook vanaf [[windkrag]], [[sonkrag]], [[geotermiese krag]] en ander vorme van [[hernubare energie]]) na [[substasie]]s naby die verbruikers geleë, soos bevolkingspunte. Dit verskil van [[elektrisiteitsverpreiding]] wat tipies verwys na die plaaslike bedrading tussen hoogspanning substasies en die finale verbruiker. == Sien ook == * [[Elektriese geleier|Elektriese geleiers]] * [[Elektriese kragtransmissie]] * [[Elektrisiteitsvoorsiening|Elektrisiteitsvoorsieners]] {{Saadjie}} {{Versmelt|Elektriese kragtransmissie|of Kragoorbrenging; konsensus nodig}} [[Kategorie:Elektrisiteit]] bjsvhbplwj2x4hei5net7igb7yd11n3 0 47082 2893053 2534742 2026-04-12T10:11:28Z Aliwal2012 39067 2893053 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hidropower17.JPG|duimnael|regs|300px|'n Watermeule in Brasilië.]] '''Waterkrag''', of '''hidrokrag''' is die [[krag]] wat afgelei word vanaf die [[energie]] in vloeiende [[water]], wat aangewend kan word vir gebruiklike doeleindes. Voor die wye beskikbaarheid van kommersiële [[elektriese krag]], was waterkrag gebruik vir [[besproeiing]], en die aandryf van verskeie masjinerie, soos [[watermeul]]e, [[tekstiel]] masjiene, saagmeule, skeepsdokhyskrane, en huishoudelike [[hysbak]]ke. {{Saadjie}} [[Kategorie:Energie-omsetting]] ff2etfdkdb4gv8s2yi5p7d9309i0lpi 0 47906 2892852 2870956 2026-04-11T20:08:18Z Jcb 223 2892852 wikitext text/x-wiki {{Elementboks_opskrif | getal=78 | simbool=Pt | naam=platinum | links=[[iridium]] | regs=[[goud]] | bo=[[palladium|Pd]] | onder=[[darmstadtium|Ds]] | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_reeks | [[oorgangsmetaal|oorgangsmetale]] }} {{Elementboks_groepperiodeblok | groep=10 | periode=6 | blok=d }} {{Elementboks_voorkoms_beeld | Platinum_crystals| gryswit metaal }} {{Elementboks_atoommassa_gpm | 195,084 [[Lys van elemente volgens atoommassa|(1)]] }} {{Elementboks_ekonfig | &#91;[[xenon|Xe]]&#93; 4f¹⁴5d⁹6s¹ }} {{Elementboks_eperskil | 2, 8, 18, 32, 17, 1 }} {{Elementboks_afdeling_fisieseiensk | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_fase | [[vastestof]] }} {{Elementboks_digtheid_gpcm3nkt | 21,45 }} {{Elementboks_digtheidvl_gpcm3sp | 19,77 }} {{Elementboks_smeltpunt | k=2 041,4 | c=1 768,3 | f=3 214,9 }} {{Elementboks_kookpunt | k=4 098 | c=3 825 | f=6 917 }} {{Elementboks_smeltwarm_kjpmol | 22,17 }} {{Elementboks_verdampwarm_kjpmol | 469 }} {{Elementboks_warmtekap_jpmolkteen25 | 25,86 }} {{Elementboks_dampdruk_katpa | 2 330 | (2 550) | 2 815 | 3 143 | 3 556 | 4 094 | kommentaar= }} {{Elementboks_afdeling_atoomeiensk | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks kristalstruktuur | kubies vlakgesentreerd }} {{Elementboks ruimtegroep |ruimtegroep= Fm{{bostreep|3}}m|nommer=225}} {{Elementboks Strukturbericht |A1}} {{Elementboks_oksiedtoest | 6, 5, '''4''', 3, 2, 1, -1, -2 <br />(matige [[basis|basiese]] oksied) }} {{Elementboks_elektroneg_pauling | 2,28 }} {{Elementboks_ioonenergie2 | 870 | 1 791 }} {{Elementboks_atoomradius_pm | 139 }} {{Elementboks_atoomradiusber_pm | geen data }} {{Elementboks_kovalenteradius_pm | 136±5 }} {{Elementboks_vanderwaalsradius_pm | 175 }} {{Elementboks_afdeling_diverse | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_magneties | [[paramagneties]] }} {{Elementboks_eweerstand_ohmmteen20 | 105 n}} {{Elementboks_termiesegeleiding_wpmkteen300k | 71,6 }} {{Elementboks_termieseuitsetting_umpmkteen25 | 8,8 }} {{Elementboks_spoedvanklank_staafmpsteen20 | geen data }} {{Elementboks_youngsemodulus_gpa | 125 - 240 }} {{Elementboks_skuifmodulus_gpa | 61 }} {{Elementboks_massamodulus_gpa | 230 }} {{Elementboks_poissonverhouding | 0.38 }} {{Elementboks_mohsehardheid | 4 - 4,5 }} {{Elementboks_vickershardheid_mpa | 549 }} {{Elementboks_brinellhardheid_mpa | 392 }} {{Elementboks_cas_nommer | 7440-06-4 }} {{Elementboks_isotope_begin | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black |isotopevan=Platinum }} {{elementboks_isotope_verval | mg=190 | sim=Pt | nv=0,014% | hl=6,5×10¹¹ | vm=[[alfaverval|α]] | ve=3,18 | pg=186 | ps=[[osmium|Os]] }} {{elementboks_isotope_verval | mg=191 | sim=Pt | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=2,76 dae | vm=[[Elektronvangs|e]] | ve=? | pg=191 | ps=[[Iridium|Ir]] }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=192 | sim=Pt | nv=0,782% | n=56 }} {{elementboks_isotope_verval | mg=193 | sim=Pt | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=50 jaar | vm=[[Elektronvangs|e]] | ve=? | pg=193 | ps=[[Iridium|Ir]] }} {{elementboks_isotope_verval | mg=193_{[[kern isomeer|m]]} | sim=Pt | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=4,33 dae | vm=[[Interne omskakeling|IO]] | ve=0,1355_{[[Omskakelingselektron|e]]} | pg=193 | ps=Pt }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=194 | sim=Pt | nv=32,967% | n=116 }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=195 | sim=Pt | nv=33,832% | n=117 }} {{elementboks_isotope_verval | mg=195_{[[kern isomeer|m]]} | sim=Pt | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=4,02 dae | vm=[[Interne omskakeling|IO]] | ve=0,1297_{[[Omskakelingselektron|e]]} | pg=195 | ps=Pt }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=196 | sim=Pt | nv=25,242% | n=118 }} {{elementboks_isotope_verval | mg=197 | sim=Pt | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=19,8913 uur | vm=[[Beta-straling|β]] | ve=0,719 | pg=197 | ps=[[Goud|Au]] }} {{elementboks_isotope_verval | mg=197_{[[kern isomeer|m]]} | sim=Pt | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=1,59 uur | vm=[[Interne omskakeling|IO]] | ve=0,3465 | pg=197 | ps=Pt }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=198 | sim=Pt | nv=7,163% | n=120 }} {{Elementboks_isotope_eindig}} {{Elementboks_voetskrif | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} '''Platinum''' is 'n [[chemiese element]] met die [[chemiese simbool]] '''Pt''' en 'n [[atoomgetal]] van 78. Die naam van die element is afgelei vanaf die [[Spaans]]e term ''platina del Pinto'', wat letterlik vertaal word na “kleine silwer van die Pintorivier”.<ref>{{cite book|last=Woods|first=Ian|title=The Elements: Platinum|publisher=Benchmark Books|date=2004|series=The Elements|isbn=978-0761415503|language=English}}</ref> Dit is deel van die Groep 10 elemente in die [[periodieke tabel]] van elemente. Platinum is redelik [[digtheid|dig]], [[pletbaarheid|pletbaar]], [[smeebaarheid|smeebaar]], 'n [[edelmetaal]], en 'n [[oorgangsmetaal]]. Die kleur daarvan is gryswit, dit is [[korrosie]]bestand en word gevind in sommige [[nikkel]]- en [[koper]]ertse saam met vrye elemente. Platinum word gebruik in [[juweliersware]], laboratoriumtoerusting, [[elektries]]e kontakpunte en [[elektrode]]s, [[platinum weerstandtermometer]]s, [[tandarts]]e se toerusting en [[katalitiese omsetter]]s. == Chemiese eienskappe == Platinum staan bekend as 'n [[edelmetaal]], net soos goud en silwer. Die term edelmetaal beteken dat hierdie metale nie met suurstof verbind as dit daarmee in aanraking kom nie. Hulle roes of slaan dus nie aan wanneer hulle aan die atmosfeer blootgestel word nie. Platinum is ook in staat om die inwerking van die meeste sure te weerstaan, behalwe waterstofjodied HI by 100° C. Dit word nie deur [[salpetersuur]], [[swaelsuur]], [[fluoorsuur]] of [[soutsuur]] aangetas nie. [[Reagens]]e wat uit mengsels van sure bestaan, bv. aqua regia ([[koningswater]]: 'n mengsel van [[salpeter]]- en [[soutsuur]]) kan wel die metaal aanval. Platinum gaan as heksachloroplatinumsuur in oplossing: :<math>8HCl + 2HNO_3 + Pt \rightarrow H_2PtCl6 + 4H_2O + 2NOCl</math> Teen 80° los dit ook in 'n {{ch2|Cl2}}/HCl-mengsel as heksachloroplatinumsuur op. Platinum los ook in 'n smelt van [[kaliumsianied]] by 700° C op. <ref>{{cite book|authors=Renner, H., Schlamp, G., Kleinwächter, I., Drost, E., Lüschow, H.M., Tews, P., Panster, P., Diehl, M., Lang, J., Kreuzer, T., Knödler, A., Starz, K.A., Dermann, K., Rothaut, J., Drieselmann, R., Peter, C., Schiele, R., Coombes, J., Hosford, M. and Lupton, D.F. |year=2018|title= Platinum Group Metals and Compounds. In Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry.|doi=10.1002/9783527306732.a21_075.pub2}}</ref> Platinum reageer met [[chloor]], [[swawel]] en [[fosfor]], en ook wanneer dit saam met sekere [[Alkalimetaal|alkalië]] verhit word. == Katalisator == Een van die belangrikste eienskappe van platinum is dat dit 'n uiters doeltreffende [[katalisator]] is. Party chemiese reaksies vind spontaan plaas, terwyl ander spesiale toestande vereis voordat hulle plaasvind, bv. deur die stowwe te verhit of 'n hoë [[druk]] toe te pas. Party chemiese reaksies vind slegs in die teenwoordigheid van 'n bykomende chemiese stof plaas, of word daardeur versnel. So 'n stof, wat nie self deur die reaksie verander word nie, word 'n katalisator genoem. In die nywerheid word platinum veral as 'n katalisator gebruik. In die aanwesigheid daarvan is dit moontlik om die gasse [[stikstof]] en [[waterstof]], of [[suurstof]] en [[swaweldioksied]], deur [[Hitteruiler|verhitting]] te laat verbind, en platinum word op hierdie manier gebruik in die grootskaalse vervaardiging van [[ammoniak]] en [[Swaelsuur|swawelsuur]]. == Ander gebruike == Platinum het egter ook ander gebruike in die wetenskap en in die nywerheid. Aangesien platinum minder as die meeste ander metale uitsit wanneer dit verhit word, kan dit in glasware verseel word sonder om die glas te laat kraak; hierdie eienskap maak platinum uiters geskik vir gebruik in laboratoriumtoerusting. Omdat platinum ook roesbestand is, word dit baie in laboratoriums vir smeltkroese, elektriese kontakpunte en in hoogoonde gebruik. In hierdie gebruike word platinum gewoonlik as 'n allooi saam met [[rodium]], [[iridium]], [[rutenium]] of [[wolfram]] gebruik om dit 'n groter sterkte en hardheid te gee. 'n Ander baie belangrike gebruik van platinum - baie keer in 'n [[allooi]] met [[goud]] of [[silwer]] - is in die juweliersbedryf, veral in die montering van [[Diamant|diamante]]. *Sien ook [[:Kategorie:Verbindings van platinum]] == Verwysings == * KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108258}}, volume 3, bl. 533 {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Wikt-inlyn|platinum}} {{Saadjie}} {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemiese elemente]] 1luew0eg4ixq95xnqwfqc2vp2iw032s 0 50619 2892828 2766902 2026-04-11T19:32:18Z Jcb 223 2892828 wikitext text/x-wiki <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;"> [[Lêer:Montaigne-Dumonstier.jpg|220px]]<br /><br /> <big>'''Michel Eyquem de Montaigne'''</big><br /> '''Franse essayis'''<br /><br /> ---- '''Leuse''' <br /> [[Lêer:Montaignes Motto.png|180px]]<br /> "Wat weet ek?" ---- '''Tydperk'''<br /> [[Renaissance filosofie|Renaissance-filosofie]]<br /><br /> ---- '''Skool'''<br /> Renaissance-humanisme<br /><br /> ---- '''Beduidende werke'''<br /><br /> [[Lêer:Essais Titelblatt (1588).png|160px]]<br /> ''Essais'' (1580)<br /> </div> '''Michel Eyquem de Montaigne''' (/miʃɛl ekɛm də mɔ̃tɛɲ/, * [[28 Februarie]] [[1533]], † [[13 September]] [[1592]] in die kasteel Montaigne, [[Périgord]], [[Frankryk]]) was een van die invloedrykste skrywers van die Franse Renaissance wat tussen 1581 en 1585 die amp van burgemeester van [[Bordeaux]] beklee het. Hy word as die vader van moderne [[skeptisisme]] beskou, maar het ook 'n beslissende rol in die popularisering van die [[essay]] as literêre genre gespeel. [[Lêer:Château de Montaigne à Saint Michel de Montaigne.jpg|duimnael|links|Château de Montaigne (oosfasade) in Saint-Michel-de-Montaigne, [[Dordogne]]]] Montaigne het onder meer bekendheid verwerf met die bekwaamheid waarmee hy ernstige intellektuele spekulasie met terloopse anekdotes en sy eie lewensloop versmelt het. Sy hoofwerk ''Essais'' bevat essayistiese werke waarvan sommige ook vandag nog as die indvloedrykste essays wat ooit geskryf is beskou word. Montaigne het regstreekse invloed op skrywers dwarsoor die wêreld uitgeoefen, onder wie [[René Descartes]], [[Blaise Pascal]], [[Jean-Jacques Rousseau]], [[Ralph Waldo Emerson]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Stefan Zweig]], Eric Hoffer, [[Isaac Asimov]] en moontlik ook [[William Shakespeare]]. Gedurende sy leeftyd het Montaigne eerder as [[staatsman]] erkenning geniet, terwyl aan sy literêre werk minder aandag geskenk is. Sy neiging om in sy essays dikwels na anekdotes en uitgebreide persoonlike refleksies af te dwaal is deur sy tydgenote nie as literêre innovasie beskou nie, maar het sy styl vir hulle eerder nadelig beïnvloed. Montaigne het dit duidelik gemaak dat hy self die sentrale onderwerp van sy werke was - 'n houding waarvoor hy as hedonisties bestempel is. Uiteindelik het Montaigne egter erkenning vir sy twyfelende gees en sy onderhoudende skryfstyl geniet. So staan hy bekend vir sy skeptiese opmerking ''Que sais-je?'' ("Wat weet ek eintlik?"). Montaigne het 'n poging onderneem om die wêreld deur die enigste lens te ondersoek waarop hy kon vertrou - sy eie oordeelsvermoë. Sodoende is Montaigne se werke meer toeganklik vir moderne lesers as dié van ander Renaissance-skrywers. Baie skrywers van moderne nie-fiksie het inspirasie in sy werke gevind, en skrywers van uiteenlopende genres lees Montaigne steeds vanweë sy meesterlike balans tussen intellektuele kennis en persoonlike storievertelling. == Burgemeester van Bordeaux == Op 7 September 1581 het Michel de Montaigne tydens sy reis deur Italië in die baddens van La Villa naby [[Lucca]] die nuus ontvang dat hy deur 'n eenparige stemming as burgemeester van Bordeaux verkies is. Die nuus kon nouliks sy geesdrif wek; dit was immers 'n amp wat hy self nie nagestreef en ook nie onmiddellik aanvaar het nie. Montaigne sou 'n sentrale rol as bemiddelaar tussen die Kroon en Hendrik III, koning van Navarra, speel in 'n tydperk toe godsdienstige spanninge in Frankryk besleg is en 'n periode van pluralisme aangebreek het. Montaigne was vervolgens een van die vernaamste raadgewers vir Hendrik, 'n belangrike hervormer wat in 1584 die Franse troonopvolger geword het.<ref>Malcolm C. Smith: ''Montaigne and Religious Freedom: The Dawn of Pluralism''. Genève: Librairie Droz 1991, bl. 161</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Biografie ---- * {{fr}} [http://www.chateau-montaigne.com/fr/montaigne/6-biographie-michel-montaigne ''Château Michel de Montaigne: Biographie Michel Eyquem de Montaigne''] * {{de}} [https://www.deutschlandfunk.de/eine-lange-nacht-mit-michel-de-montaigne-jeder-mensch.704.de.html?dram:article_id=427885 ''Deutschlandfunk: Eine Lange Nacht mit Michel de Montaigne''] ;Stigtings ---- * {{it}} [http://www.fondazionemontaigne.it/copia-di-chi-siamo ''Fondazione Culturale Michel de Montaigne - Biografia''] ;Media - Oudio ---- * {{fr}} [https://www.franceculture.fr/personne-michel-de-montaigne.html ''France Culture: Michel de Montaigne''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Montaigne, Michel De}} [[Kategorie:Franse essayiste|Montaigne, Michel De]] [[Kategorie:Geboortes in 1533]] [[Kategorie:Sterftes in 1592]] d7oxfju5m1bdp8yio7rb2yq8a9wdl0u 0 50768 2892989 2820076 2026-04-12T05:57:51Z ~2026-22530-19 206101 2892989 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Busan'''</span><br />부산<br /> [[Lêer:Busan montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Busan-gwangyeoksi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Symbol of Busan (2023–).svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Busan.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Yeongnam |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|35|10|N|129|04|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 757 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 770,04 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2020) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;411&nbsp;829 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;400/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +9 (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Park Heong-joon |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.busan.go.kr/ ''busan.go.kr''] |} '''Busan''' ([[Koreaans]]: 부산광역시) is die tweede grootste [[stad]] na die hoofstad [[Seoel]] in die suide van [[Suid-Korea]] en is in die suide van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] aan die [[See van Japan]] geleë. Busan is die belangrikste hawestad van Suid-Korea en het 'n reuse houerterminaal. Busan is sterk geïndustrialiseer. == Ligging == Busan lê aan die Nakdongrivier, oos van die [[berg]] Kumjung. Dié stad het 'n bevolking van 3,4 miljoen in 2020 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 770,04&nbsp;km². Busan lê in die provinsie Suid-Gyeongsang, maar is 'n onafhanklikbestuurde gebied. Die berg Kumjung, wes van Busan, is 'n gewilde daguitstappie vir die stad se inwoners. 'n Drukbesoekte strand is die Haeundae-strand. In die noorde van Busan is die Nasionale Universiteit van Busan. Rondom die universiteit is daar kafees, kroeë en [[restaurant]]e. Die Chalgalchi-mark by die hawe is bekend vir sy vars [[vis (voedsel)|vis]] en ander [[seekos]]. Die mark is in 'n gebied met smal straatjies. == Stadsdele == {{Kolomme3 |Kolom1= * Gijang-gun (기장군; 機張郡) * Buk-gu (북구; 北區) * Busanjin-gu (부산진구; 釜山鎭區) * Dong-gu (동구; 東區) * Dongnae-gu (동래구; 東萊區) * Gangseo-gu (강서구; 江西區) * Geumjeong-gu (금정구; 金井區) * Haeundae-gu (해운대구; 海雲臺區) |Kolom2= * Jung-gu (중구; 中區) * Nam-gu (남구; 南區) * Saha-gu (사하구; 沙下區) * Sasang-gu (사상구; 沙上區) * Seo-gu (서구; 西區) * Suyeong-gu (수영구; 水營區) * Yeongdo-gu (영도구; 影島區) * Yeonje-gu (연제구; 蓮堤區) }} == Sport == Busan was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. Die stad het sy bod vir die [[Olimpiese Somerspele 2020]] op 14 November 2005 aangekondig, maar het uiteindelik teen [[Tokio]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://english.people.com.cn/200511/14/eng20051114_221062.html |title=Pusan to declare bid to host 2020 Olympic Games |author=People's Daily Online |date=14 November 2005 |accessdate=8 Desember 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831132818/http://english.people.com.cn/200511/14/eng20051114_221062.html |archive-date=31 Augustus 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> Busan Sajik Stadium 20080706.JPG|Sajik-sagtebalstadion View of the Haeundae Skyline.png|Haeundae (links) en ''Marine City'' (regs) in Busan Cable Car at Geumjeong Mountain.jpg|Uitsig vanuit kabelspoor op die berg Geumjeong Seomyeon, Busan.jpg|Seomyeon Jagalchi Fish Market.jpg|Jagalchi se vismark </gallery> {{wide image|Busan Tower 360 Degree Panorama 001.jpg|1200px|Panorama van Busan vanuit die Busan-toring}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} {{ko}} [https://www.busan.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Busan|title=Busan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2020}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] bripml4hvsoogef3229e453vkaid19z 0 56344 2892995 2820205 2026-04-12T06:02:55Z ~2026-22387-16 206102 2892995 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Incheon'''</span><br />인천<br /> [[Lêer:Incheon montage 2015.PNG|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Incheon-gwangyeoksi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Incheon.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Incheon.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Sudogwon |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|37|29|N|126|38|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1883 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;062,63 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 15 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2020) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;954&nbsp;955 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;800/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Park Nam-choon |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.incheon.go.kr/ ''incheon.go.kr''] |} '''Incheon''' ([[Koreaans]]: 인천광역시, [intɕʰʌ̹n], letterlik: "vriendelike rivier") is die derde grootste [[stad]] na die hoofstad [[Seoel]] en [[Busan]] in die noorde van [[Suid-Korea]] en is in die weste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 2&nbsp;954&nbsp;955 in 2020 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 1&nbsp;062,63&nbsp;km². [[Lêer:Jinsen map circa 1930.PNG|duimnael|links|Kaart van Incheon in 1930]] Die stad is aan die [[Geelsee]] geleë en grens in die noorde aan [[Noord-Korea]]. Dit is die belangrikste lughawestad van Suid-Korea en huisves die reuse [[Incheon Internasionale Lughawe]], wat die hoofstad Seoel bedien. Die lughawe het 'n gholfbaan, 'n spa, private slaapkamers, ysskaatsbaan, 'n kasino, binnenshuise tuine en 'n museum van die Koreaanse kultuur. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.incheon.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Incheon|title=Incheon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] 1fnf1bxelhpwuqa86b20plih96ercnm 0 56345 2892994 2820129 2026-04-12T06:01:29Z ~2026-22530-19 206101 2892994 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Daegu'''</span><br />대구<br /> [[Lêer:Daegu montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Daegu-gwangyeoksi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Symbol of Daegu.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Daegu.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Yeongnam |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|35|52|N|128|36|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 757 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" |1&nbsp;499,51 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 106 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2022) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;366&nbsp;852 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;730/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Kwon Young-jin |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.daegu.go.kr/ ''daegu.go.kr''] |} [[Lêer:Daegu dalseongdo.jpg|duimnael|links|Daegu in die 18de eeu]] '''Daegu''' ([[Koreaans]]: 대구광역시, [tɛ̝.ɡu], letterlik: "groot heuwel") is die vierde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]] en [[Incheon]] in die suide van [[Suid-Korea]] en is in die suide van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 2&nbsp;366&nbsp;852 in 2022 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 1&nbsp;499,51&nbsp;km². Daegu is die belangrikste administratiewe, politiese en ekonomiese sentrum in die suide. Dit was een van die gasheerstede tydens beide die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2001]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.daegu.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Daegu|title=Daegu|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] 35xemcqkh09lnyq4vr04v4x6xem0g6w 0 59389 2892842 2477877 2026-04-11T19:37:24Z Jcb 223 2892842 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nordstream.png|duimnael|Die Oossee-gaspyplyn ''Nord Stream'']] [[Lêer:Tube Views In die Röhre geschaut (5473447642).jpg|duimnael|Binne-aansig van die gaspype wat die Russiese Federasie as uitvoerder met Duitsland as invoerder verbind]] [[Lêer:Solitaire (IMO 7129049) and Toisa Independent (IMO 9255957).jpg|duimnael|Die pyplêskip ''Solitaire'' in die [[Golf van Finland]]]] Die '''Nord-Stream-pyplyn''', oorspronklik ''North European Gas Pipeline, NEGP'', ook ''Oossee-pyplyn'' genoem, is 'n gaspyplyn wat op [[8 November]] [[2011]] amptelik ingewy is en [[Rusland|Russiese]] [[aardgas]] vanaf die gasveld Joesjno-Roesskoje deur die [[Oossee]] na [[Duitsland]] vervoer. Die pyplyn word besit deur die Russiese gasuitvoer-monopolis ''Gazprom'' (51 persent), die Duitse energieverskaffers ''Wintershall'' en ''E.ON'' (beide 15,5 persent) asook die [[Nederland]]se ''Gasunie'' en die [[Frankryk|Franse]] ''GDF Suez'' (beide 9 persent). == Nord Stream 2 == Om die jaarlikse vervoerkapasiteit tot 110 miljard kubieke meter te verdubbel, is 'n nuwe pyplyn, [[Nord Stream 2]], tans in aanbou.{{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.nord-stream.com/ ''Amptelike webtuiste van die Nord Stream-aandelemaatskappy''] [[Kategorie:Oossee]] 68f5uqsp121vtvoq8t2ld9tt6brd7em 0 61177 2892908 2879708 2026-04-11T23:41:49Z Jcb 223 2892908 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dampfturbine Montage01.jpg|duimnael|regs|300px|'n Stoomturbine met die omhulsel verwyder]] 'n '''Turbine''' is 'n roterende [[enjin]] wat die [[energie]] van bewegende [[vloeistof]] (soos water) of gas (soos stoom of lug) omskakel in nuttige [[werk]]. Die eenvoudigste turbines het net een bewegende deel, 'n rotor, wat 'n as is met lemme aangeheg. Bewegende vloeistof of gas werk op die lemme in (of die lemme kan op die vloeistof of gas inwerk) sodat hulle beweeg en die rotor laat draai. Vroeë voorbeelde van turbines is die [[windmeul]] en die [[waterwiele|waterwiel]]. Gas-, [[stoom|stoom-]] en [[water]]<nowiki/>turbines het gewoonlik 'n omhulsel om die lemme wat die werking van die vloeistof of gas reguleer. 'n [[Turboaanjaer]] word aangedryf deur uitlaatgas in [[binnebrandenjin]]s wat die werkverrigting verbeter deur saamgeperste lug in die verbrandingskamers in te dwing. In 'n turbine word die stromingsenergie van 'n gas of 'n vloeistof gebruik om die [[Rotasie-as|rotasie]] van 'n waaier te bewerkstellig. Die rotasie word op 'n as oorgedra waarmee byvoorbeeld 'n elektriese [[ontwikkelaar]] aangedryf kan word. Die drie groepe turbines is waterturbines, stoom- turbines en gasturbines. Waterturbines word veral vir die aandrywing van ontwikkelaars gebruik, stoomturbines vir die aandrywing van ontwikkelaars en skepe en gasturbines vir die aandrywing van vliegtuie. == Waterturbines == By [[waterturbines]] word 'n stroom water gebruik om die turbinewaaier aan te dryf. 'n Voorloper hiervan was die waterwiel, wat vir die aandrywing van onder meer meulens, saagmasjiene, ensovoorts, gebruik is. Die Fransman [[Benoit Fourneyron]] (1802-1867) het in 1827 een van die eerste turbines, met 'n vermoë van ongeveer 4&nbsp;kW, gebou, en later een met 'n vermoë van 40&nbsp;kW. Ander pioniers op die gebied was [[James Bicheno Francis]] (1815-1892). [[Lester Allen Pelton]] (1829-1908) en Victor Kaplan (1876-1934). By die [[Pelton-turbine]] word water deur middel van 'n straalpyp op die vinne van die turbinewaaier gerig. Dit het slegs 'n beperkte ontwikkelingsvermoë, maar kan hoë toeretalle bereik. By die Francis-turbine word die water sydelings na die waaier toegevoer. Die turbine het ʼn groot vermoë. By die Kaplan-turbine word die water loodreg op die waaier toegevoer. Die waaier is dikwels in die vorm van 'n skeepskroef, en het verstelbare vinne. Die turbine het 'n gemiddelde vermoë. == Stoomturbines == Die oudste bekende toestel waarvan die werking met die van 'n stoomturbine ooreenstem, word in die werke van Heron van [[Alexandrië]] (ongeveer 62 n.C.) beskryf. Dit het uit 'n bal met geboe pypies op die omtrek bestaan. Wanneer stoom onder druk by die pypies uitblaas, veroorsaak dit ʼn reaksiebeweging van die bal, waardeur dit in die rondte draai (soos in die geval van 'n tuinsproeier). Een van die eerste [[stoomturbines]] is deur [[Giovanni Branca]] (1571-1645) gebou, waarin hy stoom in 'n straal op 'n waaier gerig het. Ander pioniers op die gebied was Carl Gustaf Patrik de Laval (1845- 1913). [[Charles Algernon Parsons]] (1854-1931), [[Charles Gordon Curtis]] (1860- 1953) en die broers [[Birger Ljungström]] (1872-1948) en [[Frederik Ljungstrom]] (1875- 1964). Daar is twee groepe stoomturbines, naamlik gelykdruk- en oordrukturbines. By gelykdrukturbines word die stoom vanuit 'n straalpyp op die waaier gerig en die druk aan die voor- sowel as aan die agterkant is dieselfde. By oordrukturbines word die stoom oor leivinne gelei voordat dit die waaier bereik. Daardeur ontstaan 'n oordruk aan die voorkant van die waaier en 'n onderdruk aan die agterkant. Die stoom kan voorts of aksiaal, of radiaal ten opsigte van die waaier ingevoer word. By die aksiale turbine word die stoom in die lengterigting van die turbine-as ingevoer, en by die radiale turbine loodreg op die as. Turbines word dikwels van meer as een turbinewaaier voorsien (meertrapturbine) om die vermoë daarvan te verhoog. Stoomturbines word veral vir die aandrywing van elektriese ontwikkelaars by 'n kragsentrale gebruik. Die [[stoom]] word deur ʼn ketel voorsien wat [[steenkool]] as brandstof gebruik. Die vermoë van die turbines kan tot 1 300 MW wees (1 MW = 1000 000 watt). == Gasturbines == By [[gasturbines]] word ʼn turbine in kombinasie met ʼn kompressor gebruik om 'n kragtige gas- of [[lugstroom]] op te wek, waarmee byvoorbeeld 'n vliegtuig voortgestu kan word. Die massa en die volume van gasturbines is in verhouding tot hul vermoë besonder laag. Dit is ook betroubaar en het relatief min bewegende onderdele. Voorts word daar geen besondere eise aan die [[brandstof]] gestel nie, aangesien die verbranding in turbines kontinu plaasvind, en nie onderbroke soos by 'n binnebrandenjin nie. Gasturbines is egter duur en by die konstruksie daarvan moet spesiale materiale gebruik word. Die brandstofverbruik van 'n turbine-enjin is hoog in vergelyking met die van ander [[Enjinverplasing|enjins]]. == Lees meer == * [[Skroef van Archimedes]] * [[Turboaanjaer]] ('n Insiggewende artikel.) == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409680}}, volume 27, bl. 171, 172 {{Normdata}} [[Kategorie:Energie]] [[Kategorie:Meganiese ingenieurswese]] [[Kategorie:Meganiese toestelle]] [[Kategorie:Termodinamika]] dadr2bgcodqje4lplswp0p7153kbw90 0 66384 2892980 2820206 2026-04-12T05:49:27Z ~2026-22597-49 206100 2892980 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Daejeon'''</span><br />대전<br /> [[Lêer:Daejeon montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Daejeon-gwangyeoksi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Daejeon.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Daejeon.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Hoseo |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|36|21|N|127|23|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1895 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 539,85 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2022) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;469&nbsp;543 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;700/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Heo Tae-jeong |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.daejeon.go.kr/ ''daejeon.go.kr''] |} [[Lêer:Hoedeok 1872.png|duimnael|links|Daejeon (Heodeok) in 1872]] '''Daejeon''' ([[Koreaans]]: 대전광역시, [tɛd͡ʑʌn], {{Audio|Ko-대전.oga|luister}}, letterlik: "groot veld") is die vyfde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]] en [[Daegu]] in die weste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;469&nbsp;543 in 2022 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 539,85&nbsp;km². Daejeon was tydens die [[Korea-oorlog]] tydelik die hoofstad van Suid-Korea en was grootliks vernietig. Ná die oorlog het egter 'n groot herboufase vir die stad begin. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.daejeon.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Daejeon|title=Daejeon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] cx2p3a7juqdc48icy59gq3wszk3ntc9 2892981 2892980 2026-04-12T05:50:15Z ~2026-22597-49 206100 2892981 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Daejeon'''</span><br />대전<br /> [[Lêer:Daejeon montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Daejeon-gwangyeoksi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Daejeon.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Daejeon.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Hoseo |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|36|21|N|127|23|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1895 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 539,85 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2022) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;469&nbsp;543 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;700/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Heo Tae-jeong |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.daejeon.go.kr/ ''daejeon.go.kr''] |} [[Lêer:Hoedeok 1872.png|duimnael|links|Daejeon (Heodeok) in 1872]] '''Daejeon''' ([[Koreaans]]: 대전 [tɛd͡ʑʌn], {{Audio|Ko-대전.oga|luister}}, letterlik: "groot veld") is die vyfde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]] en [[Daegu]] in die weste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;469&nbsp;543 in 2022 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 539,85&nbsp;km². Daejeon was tydens die [[Korea-oorlog]] tydelik die hoofstad van Suid-Korea en was grootliks vernietig. Ná die oorlog het egter 'n groot herboufase vir die stad begin. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.daejeon.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Daejeon|title=Daejeon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] liuuditoofm108rs9znhfb0ctbclnhc 2892988 2892981 2026-04-12T05:57:25Z ~2026-22530-19 206101 2892988 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Daejeon'''</span><br />대전<br /> [[Lêer:Daejeon montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Daejeon-gwangyeoksi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Daejeon.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Daejeon.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Hoseo |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|36|21|N|127|23|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1895 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 539,85 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2022) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;469&nbsp;543 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;700/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Heo Tae-jeong |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.daejeon.go.kr/ ''daejeon.go.kr''] |} [[Lêer:Hoedeok 1872.png|duimnael|links|Daejeon (Heodeok) in 1872]] '''Daejeon''' ([[Koreaans]]: 대전광역시 [tɛd͡ʑʌn], {{Audio|Ko-대전.oga|luister}}, letterlik: "groot veld") is die vyfde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]] en [[Daegu]] in die weste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;469&nbsp;543 in 2022 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 539,85&nbsp;km². Daejeon was tydens die [[Korea-oorlog]] tydelik die hoofstad van Suid-Korea en was grootliks vernietig. Ná die oorlog het egter 'n groot herboufase vir die stad begin. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.daejeon.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Daejeon|title=Daejeon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] msg1p3fv6y2abuz83571xdpi2cdmpot 2892992 2892988 2026-04-12T06:00:24Z ~2026-22530-19 206101 2892992 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Daejeon'''</span><br />대전<br /> [[Lêer:Daejeon montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Daejeon-gwangyeoksi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Daejeon.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Daejeon.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Hoseo |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|36|21|N|127|23|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1895 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 539,85 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2022) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;469&nbsp;543 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;700/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Heo Tae-jeong |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.daejeon.go.kr/ ''daejeon.go.kr''] |} [[Lêer:Hoedeok 1872.png|duimnael|links|Daejeon (Heodeok) in 1872]] '''Daejeon''' ([[Koreaans]]: 대전 [tɛd͡ʑʌn], {{Audio|Ko-대전.oga|luister}}, letterlik: "groot veld") is die vyfde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]] en [[Daegu]] in die weste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;469&nbsp;543 in 2022 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 539,85&nbsp;km². Daejeon was tydens die [[Korea-oorlog]] tydelik die hoofstad van Suid-Korea en was grootliks vernietig. Ná die oorlog het egter 'n groot herboufase vir die stad begin. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.daejeon.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Daejeon|title=Daejeon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] liuuditoofm108rs9znhfb0ctbclnhc 2892993 2892992 2026-04-12T06:00:53Z ~2026-22530-19 206101 2892993 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Daejeon'''</span><br />대전<br /> [[Lêer:Daejeon montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Daejeon-gwangyeoksi in South Korea.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Daejeon.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Daejeon.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Hoseo |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|36|21|N|127|23|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1895 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 539,85 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2022) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;469&nbsp;543 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;700/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+9]] (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Heo Tae-jeong |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.daejeon.go.kr/ ''daejeon.go.kr''] |} [[Lêer:Hoedeok 1872.png|duimnael|links|Daejeon (Heodeok) in 1872]] '''Daejeon''' ([[Koreaans]]: 대전광역시 [tɛd͡ʑʌn], {{Audio|Ko-대전.oga|luister}}, letterlik: "groot veld") is die vyfde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]] en [[Daegu]] in die weste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;469&nbsp;543 in 2022 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 539,85&nbsp;km². Daejeon was tydens die [[Korea-oorlog]] tydelik die hoofstad van Suid-Korea en was grootliks vernietig. Ná die oorlog het egter 'n groot herboufase vir die stad begin. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.daejeon.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Daejeon|title=Daejeon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] msg1p3fv6y2abuz83571xdpi2cdmpot 0 66390 2892982 2824199 2026-04-12T05:53:28Z ~2026-22530-19 206101 2892982 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Gwangju'''</span><br />광주<br /> [[Lêer:Gwangju montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Gwangju in South Korea 2023.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Gwangju.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Gwangju.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Honam |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|35|10|N|126|55|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[57 v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 501,24 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2018) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;490&nbsp;092 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;000/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +9 (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Lee Yong-seop |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.gwangju.go.kr/ ''gwangju.go.kr''] |} [[Lêer:Gwangju city - view apts.jpg|duimnael|links|'n Lugbeeld van Gwangju]] '''Gwangju''' ([[Koreaans]]: 광주광역시, [kwaŋ.dzu], {{Audio|Ko-광주.oga|luister}}) is die sesde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]], [[Daegu]] en [[Daejeon]] in die suidweste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;490&nbsp;092 in 2019 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 501,24&nbsp;km². Die stad is in [[57 v.C.]] gestig en was tydens die [[Drie koninkryke van Korea]] die administratiewe sentrum van die Baekje-ryk. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.gwangju.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Gwangju|title=Gwangju|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] grhd8w2rdfn3l08vgho7bre8kxrpebt 2892983 2892982 2026-04-12T05:54:03Z ~2026-22530-19 206101 2892983 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Gwangju'''</span><br />광주<br /> [[Lêer:Gwangju montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Gwangju in South Korea 2023.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Gwangju.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Gwangju.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Honam |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|35|10|N|126|55|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[57 v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 501,24 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2018) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;490&nbsp;092 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;000/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +9 (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Lee Yong-seop |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.gwangju.go.kr/ ''gwangju.go.kr''] |} [[Lêer:Gwangju city - view apts.jpg|duimnael|links|'n Lugbeeld van Gwangju]] '''Gwangju''' ([[Koreaans]]: 광주, [kwaŋ.dzu], {{Audio|Ko-광주.oga|luister}}) is die sesde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]], [[Daegu]] en [[Daejeon]] in die suidweste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;490&nbsp;092 in 2019 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 501,24&nbsp;km². Die stad is in [[57 v.C.]] gestig en was tydens die [[Drie koninkryke van Korea]] die administratiewe sentrum van die Baekje-ryk. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.gwangju.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Gwangju|title=Gwangju|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] inkyd29p7yle8skahvc3ly8y1tbua8o 2892985 2892983 2026-04-12T05:55:27Z ~2026-22530-19 206101 2892985 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Gwangju'''</span><br />광주광역시<br /> [[Lêer:Gwangju montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Gwangju in South Korea 2023.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Gwangju.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Gwangju.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Honam |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|35|10|N|126|55|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[57 v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 501,24 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2018) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;490&nbsp;092 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;000/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +9 (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Lee Yong-seop |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.gwangju.go.kr/ ''gwangju.go.kr''] |} [[Lêer:Gwangju city - view apts.jpg|duimnael|links|'n Lugbeeld van Gwangju]] '''Gwangju''' ([[Koreaans]]: 광주, [kwaŋ.dzu], {{Audio|Ko-광주.oga|luister}}) is die sesde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]], [[Daegu]] en [[Daejeon]] in die suidweste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;490&nbsp;092 in 2019 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 501,24&nbsp;km². Die stad is in [[57 v.C.]] gestig en was tydens die [[Drie koninkryke van Korea]] die administratiewe sentrum van die Baekje-ryk. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.gwangju.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Gwangju|title=Gwangju|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] fu2o5v9ihvw4mie29nygacdbia0artj 2892986 2892985 2026-04-12T05:56:12Z ~2026-22530-19 206101 2892986 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Gwangju'''</span><br />광주<br /> [[Lêer:Gwangju montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Gwangju in South Korea 2023.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Gwangju.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Gwangju.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Honam |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|35|10|N|126|55|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[57 v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 501,24 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2018) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;490&nbsp;092 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;000/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +9 (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Lee Yong-seop |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.gwangju.go.kr/ ''gwangju.go.kr''] |} [[Lêer:Gwangju city - view apts.jpg|duimnael|links|'n Lugbeeld van Gwangju]] '''Gwangju''' ([[Koreaans]]: 광주광역시, [kwaŋ.dzu], {{Audio|Ko-광주.oga|luister}}) is die sesde grootste stad na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]], [[Daegu]] en [[Daejeon]] in die suidweste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;490&nbsp;092 in 2019 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 501,24&nbsp;km². Die stad is in [[57 v.C.]] gestig en was tydens die [[Drie koninkryke van Korea]] die administratiewe sentrum van die Baekje-ryk. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.gwangju.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Gwangju|title=Gwangju|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Korea-saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] grhd8w2rdfn3l08vgho7bre8kxrpebt 0 66398 2892987 2824203 2026-04-12T05:56:52Z ~2026-22530-19 206101 2892987 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Ulsan'''</span><br />울산<br /> [[Lêer:Nam-gu Ulsan.JPG|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Ulsan in South Korea 2023.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Emblem of Ulsan.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Ulsan.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Yeongnam |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|35|33|N|129|19|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1642 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;057,136 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2015) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;199&nbsp;717 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;000/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +9 (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Song Cheol-ho |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.ulsan.go.kr/ ''ulsan.go.kr''] |} [[Lêer:Taehwa River from Hotel Riverside Ulsan.jpg|duimnael|links|Ulsan se stadshorison met die Taehwa-rivier in die voorgrond]] '''Ulsan''' ([[Koreaans]]: 울산광역시, [uɭ.s͈an]) is die agtste grootste [[stad]] na die hoofstad [[Seoel]], [[Busan]], [[Incheon]], [[Daegu]], [[Daejeon]], [[Gwangju]] en [[Suwon]] in die suidweste van [[Suid-Korea]] en is in die suidweste van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 1&nbsp;199&nbsp;717 in 2015 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 1&nbsp;057,136&nbsp;km². Dit grens in die suide aan [[Busan]] en in die noorde aan Gyeongju. Dit was een van die gasheerstede tydens beide die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2001]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] wat [[Japan]] en Suid-Korea saam aangebied het. == Nywerhede == [[Lêer:Ulsan 129.30972E 35.52012N.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Ulsan]] [[Lêer:Ulsan Central market entrance.jpg|duimnael|links|Ingang na die Ulsan Sentrale mark]] Ulsan is die nywerheidsreus van Suid-Korea, wat die hart vorm van Ulsan se industriële distrik. Dit is die tuiste van die wêreld se grootste motorvervaardigingsaanleg wat deur die [[Hyundai Motormaatskappy]] bedryf word,<ref name="yonhapnews.co.kr">{{ko}} [http://www.yonhapnews.co.kr/society/2010/01/11/0706000000AKR20100111098900057.HTML?template=2086 연합뉴스 : 바른언론 빠른뉴스]. Yonhapnews.co.kr (16 Oktober 2009). Besoek op 12 Julie 2013.</ref> die wêreld se grootste skeepswerf wat deur Hyundai Heavy Industries bedryf word,<ref name="ohmynews.com">{{ko}} [http://www.ohmynews.com/NWS_Web/view/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0001214440 천혜 절경 바닷가가 세계 최대 조선소로 변모 - 오마이뉴스]. Ohmynews.com (18 Januarie 2013). Besoek op 12 Julie 2013.</ref> en die wêreld se tweede grootste olieraffinadery, wat deur SK Energy besit word.<ref name="pda.ulsan.go.kr">{{en}} http://pda.ulsan.go.kr/Common/Detail.neo?id=U0010711 {{dooie skakel}}</ref> Ulsan is aan die [[See van Japan]] geleë en beskik oor Suid-Korea se tweede belangrikste hawe ná die van Busan. In 2012 het Ulsan 'n BBP per capita van $79&nbsp;623 gehad, die hoogste van enige streek in Suid-Korea. == Administratiewe afdelings == Ulsan word in vier administratiewe distrikte ''(gu)'' en een ''county'' verdeel: * Buk Distrik (북구; 北區) * Dong Distrik (동구; 東區) * Jung Distrik (중구; 中區) * Nam Distrik (남구; 南區) * Ulju County (울주군; 蔚州郡) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{ko}} [https://www.ulsan.go.kr/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Ulsan|title=Ulsan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Julie 2025}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] 9usfbe2e7xz9609m1a2zlfxir0kxzvo 0 66400 2892833 2867199 2026-04-11T19:33:19Z Jcb 223 2892833 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tunnel du mont-blanc coté italien.jpg|duimnael|Italiaanse kant van die tonnel]] [[Lêer:Mont Blanc Tunnel French Side.jpg|duimnael|Franse kant van die tonnel.]] Die '''Mont Blanc-tonnel''' strek deur die [[Alpe]] en verbind [[Frankryk]] met [[Italië]]. Die [[tonnel]] is 11,6&nbsp;km lank en het ses en 'n half jaar geneem om te voltooi, met 'n vermoë van 600 voertuie per uur in beide rigtings. Die tonnel is op [[16 Julie]] [[1965]] in diens gestel. == [[Brand in die Mont Blanc-tonnel]] == Op 24 Maart 1999 sterf 38 mense in die tonnel toe 'n Belgiese [[Trok|vragmotor]] gelaai met [[meel]] en margarine aan die brand geslaan het in die tonnel. == Bron == * On This Day. Hamlyn. 1992. {{ISBN|0-600-57516-0}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Frankryk]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Italië]] [[Kategorie:Vervoer in Frankryk]] [[Kategorie:Vervoer in Italië]] [[Kategorie:Tonnels]] rxissvbp5yh6evlezicjswak2l64e8z 0 70266 2892829 2289374 2026-04-11T19:32:31Z Jcb 223 2892829 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Mitt Romney | beeld = Mitt Romney official US Senate portrait.jpg | beeldonderskrif = Mitt Romney in 2019<br/><small>Amptelike portret van die Amerikaanse Senaat</small> | orde = 70ste Goewerneur van Massachusetts | termynaanvang = 2 Januarie 2003 | termyneinde = 4 Januarie 2007 | vise = | voorganger = Paul Celluci | opvolger = Deval Patrick<br />Jane Swift (waarnemend) | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1947 | geboortemaand = 3 | geboortedag = 12 | geboorteplek = [[Detroit]], [[Michigan]], [[VSA]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] | eggenoot = Ann Romney (sedert 1969) | kinders = Vyf seuns | alma_mater = [[Brigham Young-universiteit]] (BA), [[Harvard-universiteit]] ([[MBA]], JD) | religie = [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] ([[Mormone]]) | handtekening = Mitt Romney Signature.svg }} '''Willard Mitt Romney''' [ˈɹɑːmnɪ] (* [[12 Maart]] [[1947]] in [[Detroit]], [[Michigan]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] sakeman, politikus en voormalige goewerneur van die deelstaat [[Massachusetts]]. Ná 'n korrupsieskandaal is Mitt Romney in 1999 as nuwe president en hoof uitvoerende beampte van ''Salt Lake Organizing Committee (SLOC)'' benoem, die komitee wat die [[Olimpiese Winterspele 2002|Olimpiese Winterspele van 2002]] in [[Salt Lake City]] beplan en georganiseer het.<ref>[https://www.reuters.com/article/us-campaign-romney-olympics-newspro/mitt-romneys-thrill-of-victory-at-the-olympics-idUSTRE7AL0YQ20111122 ''Reuters.com, 22 November 2011: Mitt Romney's thrill of victory at the Olympics. Besoek op 30 Augustus 2020'']</ref> Romney was een van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] se kandidate vir die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2008|presidensiële verkiesing in 2008]] en is [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2012|in 2012]] amptelik as kandidaat vir die presidentsverkiesing van daardie jaar genomineer. Romney, wat by die gematigde vleuel van die Republikeinse Party gereken word, was die eerste lid van die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] (Mormone) wat vir die amp van president gestaan het. Hy is op 6 November 2012 deur die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokraat]] [[Barack Obama]] verslaan. == Sendingwerk == In die laat 1960's het Mitt Romney sendingwerk in [[Frankryk]] gedoen - 'n moeilike taak in 'n omgewing wat dikwels vyandelik gesind was teenoor die Kerk van Jesus Christus van Heiliges van die Laaste Dae, maar ook teen Amerikaners in die algemeen weens die Verenigde State se betrokkenheid by die [[Viëtnamoorlog]].<ref>[https://www.deseret.com/2007/7/2/20027702/mitt-s-lds-roots-run-deep#mitt-romney-march-21-1969 ''Deseret News, 2 Julie 2007: Mitt's LDS roots run deep. Besoek op 6 Oktober 2020'']</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Wiki-webtuistes ---- {{Commons-kategorie inlyn}} ;Amptelike webtuistes ---- * {{en}} [http://www.mittromney.com/ ''Romney for Utah: As I See It''] * {{en}} [https://www.romney.senate.gov/ ''Mitt Romney, U.S. Senator for Utah''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Romney, Mitt}} [[Kategorie:Amerikaanse goewerneurs]] [[Kategorie:Massachusetts]] [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Lewende mense]] buliqpo6v5xfki07euooh04pl3jsbs6 0 70322 2893023 2518679 2026-04-12T07:59:11Z Aliwal2012 39067 2893023 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Die Bou van ’n Nasie''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Die Bou van ’n Nasie | beeld = | regisseur = [[Joseph Albrecht]] | produksieleier = | geskryf_deur = | verteller = | met = [[Myles Bourke]]<br />[[M. Ngcobo]]<br />[[A.M. Sadie]] | musiek = | kinematografie = | redigeerder = | ateljee = AFP Productions | verspreider = | vrygestel = 1938 | speeltyd = | land = [[Suid-Afrika]] | taal = [[Afrikaans]] | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0221840 }} [[Lêer:Cilliers-gelofte, 1938-film, Die bou van 'n nasie.jpg|duimnael|300px|regs|Uitbeelding van Cilliers se voordrag van [[Die Gelofte|die gelofte]] in hierdie rolprent]] '''''Die Bou van ’n Nasie''''' is ’n swart-en-wit [[Afrikaans]]e [[rolprent]] wat in [[1938]] uitgereik is. Dit is die tweede Afrikaanse rolprent wat in [[Suid-Afrika]] vervaardig is. Die rolprent is ’n hervertelling van die geskiedenis van Suid-Afrika van 1652 tot 1910. Dit is vir die [[Simboliese Ossewatrek|honderdjarige herdenking van die Groot Trek]] (in 1938) vervaardig. == Genre == Die rolprent is gedeeltelik in dokumentêre en gedeeltelik in dramavorm. Die rolprent is nasionalisties van aard en oorwegend ten gunste van die Afrikaners. Vir die rede kan dit deur sommige as propaganda beskou word. == Hoofrolspelers == * [[Myles Bourke]] * [[M. Ngcobo]] * [[A.M. Sadie]] * [[Anna Neethling-Pohl]] * [[Sann de Lange]] == Storielyn == === Kaapkolonie === Die rolprent begin met [[Bartolomeu Dias]] se vaart om [[Kaap de Goede Hoop]], waarna die eerste kontak tussen Europeërs en die [[Khoikhoi]] (in die film ''Hottentotte'' genoem) plaasvind. Hierna volg die landing van [[Jan van Riebeeck]] in [[1652]] en die [[Nederlandse vlag]] wat in die Kaap geplant word. Die kontak tussen die Nederlanders en die Khoikhoi is aanvanklik goedgunstig, totdat die Khoikhoi 'n jong Nederlandse herder skiet en sy vee steel. Die Kaapkolonie is welvarend. Onder leiding van [[Simon van der Stel]] trek die setlaars verder na die binneland en word die dorp [[Stellenbosch]] gestig. Meer setlaars arriveer nadat die [[Hugenote]] uit [[Frankryk]] verdryf is. === Groot Trek === Nadat die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] die Kaapkolonie oorneem, onderneem die Nederlanders (wat intussen [[Afrikaners]] of Boere geword het) die [[Groot Trek]] na die ooste. Die trek vind onder leiding van [[Piet Retief]] plaas. 'n Christelike sendeling probeer om die [[Zoeloes|Zoeloekoning]] [[Dingaan]] te bekeer, maar hy glo in 'n ander god: homself. Hierna oorval en verbrand 'n leër Zoeloes 'n boer se huis. By die begrafnis spreek Retief oor die noodsaaklikheid van die Trek en die stigting van 'n Boerestaat. Dingaan en Retief ontmoet. Die onderhandelings om grond van die Zoeloes te koop blyk suksesvol te wees. Retief word teen verraad gewaarsku, maar hy glo in die goedheid van Dingaan en gaan met sy gesante na die Zoeloehoofstad om die transaksie te beklink. Nadat Dingaan die kontrak onderteken het, dans die ongewapende Zoeloes vir hul gaste, maar hulle het spiese onder die sand versteek. Hierna word Retief en sy gesante vermoor. In die nag sluip die Zoeloes na [[Bloukrans]] en word nog meer [[Voortrekkers]] vermoor. Die oorlewende Voortrekkers oorweeg om na die Kaap terug te keer, maar besluit om deur te druk. Hierna volg die [[Slag van Bloedrivier]], waar [[Sarel Cilliers]] die gelofte aan God aflê. Die Zoeloes word oorweldigend deur die Boere verslaan, waarmee die Zoeloe-hoofstuk afgesluit word. === Boererepublieke === [[Andries Pretorius]] lei die Boere uiteindelik na "vryheid en vrede", en die twee Boererepublieke [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaal]] en [[Oranje-Vrystaat]] word gestig. 'n Boer sien 'n groep kinders met 'n vreemde klip speel: die [[Eureka-diamant]]. Later word goud by [[Witwatersrand]] ontdek. Die diamant- en goudmyne maak die Transvaal oor die wêreld heen bekend. Dit wek ook die belangstelling van die Britse sakeman, [[Cecil Rhodes]], wat die republiek graag in Britse hande sou wou sien. Staatspresident [[Paul Kruger]] van die Transvaal sien 'n gevaar in die koms van ''uitlanders'' en buitelandse mynwerkers, wat die onafhanklikheid van sy volk in gevaar stel. Dit lei uiteindelik tot 'n konflik met die Britse ryk. Staatspresident [[Marthinus Theunis Steyn]] van die Oranje-Vrystaat nooi Kruger en die Britse verteenwoordiger, [[Alfred Milner]] vir onderhandelinge na die [[Bloemfontein-konferensie]], maar dit loop skeef. Hierna breek die [[Tweede Vryheidsoorlog]] uit, wat deur die Boere verloor word. Die [[Verdrag van Vereeniging]] word onderteken. Die Boere verloor uiteindelik hul onafhanklikheid met die stigting van die [[Unie van Suid-Afrika]]. == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse rolprente]] * [[Geskiedenis van Suid-Afrika]] == Eksterne skakels == * {{YouTube|0cZehTAy-E0|Uittreksel: 1652 Van Riebeeck}} * {{YouTube|4mnQluGE6gs|Uittreksel: Moord op Voortrekkers by Blaauwkranz}} {{DEFAULTSORT:Bou van Nasie}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] [[Kategorie:Dokumentêre rolprente]] [[Kategorie:Dramarolprente]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] 4mqgnb1vedrkwnclc03tp0mxr8leeoj 0 70819 2893031 2883123 2026-04-12T08:15:48Z Aliwal2012 39067 2893031 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Black hole - Messier 87.jpg|thumb|350px|Die supermassiewe swartkolk in die middel van die groot [[elliptiese sterrestelsel]] [[Messier 87]] in die sterrebeeld [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]]. Sy massa is na raming miljarde kere so groot soos die Son s'n.<ref> {{cite journal |author=Oldham, L. J. |author2=Auger, M. W. |title= Galaxy structure from multiple tracers - II. M87 from parsec to megaparsec scales |date=March 2016|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=457 |issue=1 |pages= 421–439|doi=10.1093/mnras/stv2982|arxiv=1601.01323 |bibcode=2016MNRAS.457..421O }} </ref> Dit is die heel eerste swartkolk wat regstreeks afgeneem is, deur die Event Horizon Telescope. Die foto is op 10 April 2019 uitgereik.<ref>https://www.theguardian.com/science/2019/apr/10/black-hole-picture-captured-for-first-time-in-space-breakthrough</ref>]] ’n '''Supermassiewe swartkolk''' is ’n [[swartkolk]] met ’n [[massa]] van tussen 10⁵ en 10¹⁰ [[sonmassa]]s. Wetenskaplikes is oortuig daarvan daar is supermassiewe swartkolke in die middel van die meeste [[sterrestelsel]]s, ook ons eie [[Melkweg]]. == Vorming == Hoe supermassiewe swartkolke vorm, is nog onduidelik. [[Astrofisika|Astrofisici]] stem saam dat wanneer ’n swartkolk in die middel van ’n sterrestelsel voorkom, dit kan groei deur materie aan te trek en met ander swartkolke saam te smelt. Die vorming van gewone (stergrootte) swartkolke wat ontstaan nadat ’n ster ingeplof het, is wyd bestudeer en deur waarnemings bevestig. Dit lyk egter of daar ’n gaping tussen stellêre en supermassiewe swartkolke is. Eersgenoemde word gevorm wanneer ’n ster die einde van sy leeftyd bereik en kan tot sowat 33 [[sonmassa]]s wees. Die minimum grootte van ’n supermassiewe swartkolk is ’n paar honderdduisend sonmassas. Dit lyk of daar baie min swartkolke tussen hierdie uiterstes voorkom, wat daarop dui dat hulle op verskillende maniere gevorm word. Daar is ook aanduidings dat supermassiewe swartkolke redelik vroeg in die [[heelal]] ontstaan het, toe dit minder as ’n miljard jaar oud was. Sommige sterrekundiges verwys na swartkolke groter as 5&nbsp;miljard sonmassas as '''ultramassiewe swartkolke''',<ref name="natarajan">{{cite journal|arxiv=0808.2813|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13864.x |title=Is there an upper limit to black hole masses? |year=2009 |last1=Natarajan |first1=Priyamvada |last2=Treister |first2=Ezequiel |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=393 |issue=3 |pages=838–845 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.393..838N |s2cid=6568320 }}</ref> maar die term word nie algemeen gebruik nie. Moontlike voorbeelde sluit in die swartkolke in die kern van [[TON 618]], NGC 6166, ESO 444-46 en NGC 4889;<ref>{{Cite web |title=Massive Black Holes Dwell in Most Galaxies, According to Hubble Census |url=http://hubblesite.org/contents/news-releases/1997/news-1997-01 |access-date=2022-08-21 |website=HubbleSite.org |language=en}}</ref> hulle is van die grootste swartkolke bekend. Sterrekundiges is seker daarvan ’n supermassiewe swartkolk kom in die middel van die Melkweg voor.<ref name="Henderson">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article5316001.ece |title=Astronomers confirm black hole at the heart of the Milky Way |last=Henderson |first=Mark |date=2008 |publisher=Times Online |access-date=17 Mei 2009 |location=Londen |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216235509/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article5316001.ece |archive-date=16 Desember 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is sowat 26&nbsp;000 [[ligjare]] van ons [[sonnestelsel]] af, in ’n streek genaamd [[Sagittarius A*]]. == Verwysings == {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Supermassive black hole}} {{sterre}} {{Normdata}} [[Kategorie:Astrofisika]] [[Kategorie:Swartkolke]] ma6hasof3m8ylff3sstpn6wys4jggcg 1 72295 2892939 2682285 2026-04-12T01:33:07Z ~2026-22324-06 206095 /* Biografie */ Antwoord 2892939 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Tyd-kolom == Suidpunt, dankie vir die bywerk van hierdie artikel - dit is baie belangrik. Oesjaar == Bladtrekke Sondag 31 Maart 2013 == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! '''Tyd''' !!'''Afr. Wikipedia''' !!'''Afr. Mobiele Wikipedia'''!!'''Afr. Wikiboeke'''!!'''Afr. Wikiwoordeboek'''!!'''Afr. Wikinuus'''!!'''Afr. Wikiquote'''!!'''Afr. Wikibron'''!!'''Afr. Wikiversity'''!!'''Afr. Wikivoyage''' |- |'''00:00:00-00:59:59''' || 3 212 || 602 || 26 || 113 || 0 || 29 || 6 || 0 || 0 || |- |'''01:00:00-01:59:59''' || 4 195 || 387 || 18 || 133 || 0 || 38 || 3 || 0 || 0 || |- |'''02:00:00-02:59:59''' || 2 900 || 416 || 23 || 150 || 2 || 31 || 8 || 0 || 0 || |- |'''03:00:00-03:59:59''' || 3 180 || 649 || 74 || 129 || 1 || 44 || 6 || 0 || 0 || |- |'''04:00:00-04:59:59''' || 4 202 || 395 || 30 || 163 || 0 || 35 || 10 || 0 || 0 || |- |'''05:00:00-05:59:59''' || '''7 560''' || 379 || 31 || 125 || 0 || 129 || 12 || '''2''' || 0 || |- |'''06:00:00-06:59:59''' || 4 366 || 362 || 34 || 129 || 0 || 56 || 4 || 0 || 0 || |- |'''07:00:00-07:59:59''' || 3 618 || 459 || 20 || 149 || 1 || 24 || 5 || 0 || 0 || |- |'''08:00:00-09:00:00''' || 2 968 || 433 || 23 || 129 || 0 || 22 || 6 || 0 || 0 || |- |'''09:00:01-09:59:59''' || 3 336 || 637 || 67 || 142 || 0 || 21 || 12 || 1 || 0 || |- |'''10:00:00-10:59:59''' || 3 425 || 708 || 17 || 167 || 0 || 63 || 10 || 0 || 0 || |- |'''11:00:00-11:59:59''' || 2 590 || 781 || '''159''' || 129 || 0 || 71 || 7 || 0 || 0 || |- |'''12:00:00-12:59:59''' || 3 461 || 603 || 25 || 147 || 0 || 30 || 8 || 0 || 0 || |- |'''13:00:00-13:59:59''' || 3 097 || 507 || 28 || 218 || 0 || 19 || 7 || 0 || 0 || |- |'''14:00:00-14:59:59''' || 3 375 || 616 || 51 || 226 || 2 || 51 || 4 || 0 || 0 || |- |'''15:00:00-15:59:59''' || 3 955 || '''796''' || 41 || 1 073 || 0 || 74 || 10 || 1 || 0 || |- |'''16:00:00-16:59:59''' || 4 131 || 579 || 38 || '''1 264''' || 1 || 35 || 8 || 0 || 0 || |- |'''17:00:00-17:59:59''' || 5 542 || 638 || 42 || 127 || 0 || 64 || 13 || 1 || 0 || |- |'''18:00:00-18:59:59''' || 3 491 || 657 || 37 || 192 || '''3''' || 76 || 13 || 0 || 0 || |- |'''19:00:00-20:00:00''' || 3 882 || 555 || 34 || 285 || 0 || 40 || 6 || 0 || 0 || |- |'''20:00:01-20:59:59''' || 5 574 || 680 || 24 || 622 || 1 || 26 || 12 || 0 || 0 || |- |'''21:00:00-21:59:59''' || 4 852 || 635 || 90 || 765 || 0 || '''187''' || 7 || 0 || 0 || |- |'''22:00:00-22:59:59''' || 3 271 || 524 || 18 || 164 || 0 || 39 || 8 || 0 || 1 || |- |'''23:00:00-23:59:59''' || 5 293 || 438 || 23 || 196 || 0 || 67 || 4 || 0 || 1 || |- |} Dit was 31 Maart 2013 se bladtrekke per projek (Dump files). Ek weet nie of dit gebruik kan word nie. Let wel - dit is nie unieke bladsybesoeke nie; maak nie saak of jy alles optel en 118300 besoeke kry nie = jy gaan steeds nie 5 835 per uur kry nie. Wel interessant is die aftrek wat Wikiwoordeboek kry, gevolg deur Wikiquote, Wikiboeke en Wikibron in dalende volgorde.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 14:03, 9 Mei 2013 (UTC) == wikipedia.co.za == {{cquote|Beide die adresse af.wikipedia.org en wikipedia.co.za kan gebruik word om die Afrikaanse Wikipedia te besoek.}} Kan ons nie maar hierdie sin uithaal nie? Ek weet nie of dit van enige waarde vir enigiemand is nie. Dit is ook nie duidelik wat dit beteken nie - 'n mens kan nie eintlik die Afrikaanse Wikipedia op wikipedia.co.za lees nie; wikipedia.co.za is bloot 'n aanstuur na af.wikipedia.org. En alhoewel [[WHOIS]] aandui dat hierdie aanstuur deur Wikimedia opgestel is, kan enige persoon eintlik so 'n aanstuur opstel. Die stelling is in elk geval [[WP:OORSPRONKLIK|oorspronklike navorsing]]. Soos [[Gebruiker:Oesjaar]] sal sê: ensiklopediese waarde: nul. Ek sê skrap dit. – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:35, 30 April 2024 (UTC) == Biografie == Wie is die grimm broers en wanneer was hulle gebore? [[Spesiaal:Bydraes/41.13.86.152|41.13.86.152]] 12:37, 5 Julie 2024 (UTC) :Jy soek na [[Broers Grimm]] en [[Grimm se Wet]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 13:00, 5 Julie 2024 (UTC) ::@ [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22324-06|&#126;2026-22324-06]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22324-06|talk]]) 01:33, 12 April 2026 (UTC) ijhv5i1oz4ve5b64wjg9zkmzw6b6enp 2892940 2892939 2026-04-12T02:36:23Z Oesjaar 7467 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-22324-06|~2026-22324-06]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:JMK|JMK]] 2682285 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Tyd-kolom == Suidpunt, dankie vir die bywerk van hierdie artikel - dit is baie belangrik. Oesjaar == Bladtrekke Sondag 31 Maart 2013 == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! '''Tyd''' !!'''Afr. Wikipedia''' !!'''Afr. Mobiele Wikipedia'''!!'''Afr. Wikiboeke'''!!'''Afr. Wikiwoordeboek'''!!'''Afr. Wikinuus'''!!'''Afr. Wikiquote'''!!'''Afr. Wikibron'''!!'''Afr. Wikiversity'''!!'''Afr. Wikivoyage''' |- |'''00:00:00-00:59:59''' || 3 212 || 602 || 26 || 113 || 0 || 29 || 6 || 0 || 0 || |- |'''01:00:00-01:59:59''' || 4 195 || 387 || 18 || 133 || 0 || 38 || 3 || 0 || 0 || |- |'''02:00:00-02:59:59''' || 2 900 || 416 || 23 || 150 || 2 || 31 || 8 || 0 || 0 || |- |'''03:00:00-03:59:59''' || 3 180 || 649 || 74 || 129 || 1 || 44 || 6 || 0 || 0 || |- |'''04:00:00-04:59:59''' || 4 202 || 395 || 30 || 163 || 0 || 35 || 10 || 0 || 0 || |- |'''05:00:00-05:59:59''' || '''7 560''' || 379 || 31 || 125 || 0 || 129 || 12 || '''2''' || 0 || |- |'''06:00:00-06:59:59''' || 4 366 || 362 || 34 || 129 || 0 || 56 || 4 || 0 || 0 || |- |'''07:00:00-07:59:59''' || 3 618 || 459 || 20 || 149 || 1 || 24 || 5 || 0 || 0 || |- |'''08:00:00-09:00:00''' || 2 968 || 433 || 23 || 129 || 0 || 22 || 6 || 0 || 0 || |- |'''09:00:01-09:59:59''' || 3 336 || 637 || 67 || 142 || 0 || 21 || 12 || 1 || 0 || |- |'''10:00:00-10:59:59''' || 3 425 || 708 || 17 || 167 || 0 || 63 || 10 || 0 || 0 || |- |'''11:00:00-11:59:59''' || 2 590 || 781 || '''159''' || 129 || 0 || 71 || 7 || 0 || 0 || |- |'''12:00:00-12:59:59''' || 3 461 || 603 || 25 || 147 || 0 || 30 || 8 || 0 || 0 || |- |'''13:00:00-13:59:59''' || 3 097 || 507 || 28 || 218 || 0 || 19 || 7 || 0 || 0 || |- |'''14:00:00-14:59:59''' || 3 375 || 616 || 51 || 226 || 2 || 51 || 4 || 0 || 0 || |- |'''15:00:00-15:59:59''' || 3 955 || '''796''' || 41 || 1 073 || 0 || 74 || 10 || 1 || 0 || |- |'''16:00:00-16:59:59''' || 4 131 || 579 || 38 || '''1 264''' || 1 || 35 || 8 || 0 || 0 || |- |'''17:00:00-17:59:59''' || 5 542 || 638 || 42 || 127 || 0 || 64 || 13 || 1 || 0 || |- |'''18:00:00-18:59:59''' || 3 491 || 657 || 37 || 192 || '''3''' || 76 || 13 || 0 || 0 || |- |'''19:00:00-20:00:00''' || 3 882 || 555 || 34 || 285 || 0 || 40 || 6 || 0 || 0 || |- |'''20:00:01-20:59:59''' || 5 574 || 680 || 24 || 622 || 1 || 26 || 12 || 0 || 0 || |- |'''21:00:00-21:59:59''' || 4 852 || 635 || 90 || 765 || 0 || '''187''' || 7 || 0 || 0 || |- |'''22:00:00-22:59:59''' || 3 271 || 524 || 18 || 164 || 0 || 39 || 8 || 0 || 1 || |- |'''23:00:00-23:59:59''' || 5 293 || 438 || 23 || 196 || 0 || 67 || 4 || 0 || 1 || |- |} Dit was 31 Maart 2013 se bladtrekke per projek (Dump files). Ek weet nie of dit gebruik kan word nie. Let wel - dit is nie unieke bladsybesoeke nie; maak nie saak of jy alles optel en 118300 besoeke kry nie = jy gaan steeds nie 5 835 per uur kry nie. Wel interessant is die aftrek wat Wikiwoordeboek kry, gevolg deur Wikiquote, Wikiboeke en Wikibron in dalende volgorde.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 14:03, 9 Mei 2013 (UTC) == wikipedia.co.za == {{cquote|Beide die adresse af.wikipedia.org en wikipedia.co.za kan gebruik word om die Afrikaanse Wikipedia te besoek.}} Kan ons nie maar hierdie sin uithaal nie? Ek weet nie of dit van enige waarde vir enigiemand is nie. Dit is ook nie duidelik wat dit beteken nie - 'n mens kan nie eintlik die Afrikaanse Wikipedia op wikipedia.co.za lees nie; wikipedia.co.za is bloot 'n aanstuur na af.wikipedia.org. En alhoewel [[WHOIS]] aandui dat hierdie aanstuur deur Wikimedia opgestel is, kan enige persoon eintlik so 'n aanstuur opstel. Die stelling is in elk geval [[WP:OORSPRONKLIK|oorspronklike navorsing]]. Soos [[Gebruiker:Oesjaar]] sal sê: ensiklopediese waarde: nul. Ek sê skrap dit. – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:35, 30 April 2024 (UTC) == Biografie == Wie is die grimm broers en wanneer was hulle gebore? [[Spesiaal:Bydraes/41.13.86.152|41.13.86.152]] 12:37, 5 Julie 2024 (UTC) :Jy soek na [[Broers Grimm]] en [[Grimm se Wet]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 13:00, 5 Julie 2024 (UTC) edffwujw1jhdbxbq7vya7n1eqk7z5ua 0 72538 2892923 2845164 2026-04-11T23:48:41Z Jcb 223 2892923 wikitext text/x-wiki ’n '''Vlagterminologiese simbool''' word deur vlagterminoloë gebruik om sekere fasette van [[nasionale vlag|nasionale vlae]] aan te dui, soos bv. waar dit gebruik word, wie dit gebruik en hoe die vlag lyk. Die stel simbole wat in hierdie artikel gebruik word staan bekend as '''internasionale vlagidentifikasiesimbole''', en is naamlik deur [[Whitney Smith]] opgestel. == Nasionale vlagvariante in gebruik == Sommige lande gebruik ’n enkele ontwerp wat dien as nasionale vlag in alle gebruikskontekste; ander lande gebruik veelvuldige vlae wat dien as die nasionale vlag, afhangende van die konteks, bv. deur wie, en waar die nasionale vlag vertoon word. Die ses basiese gebruikskontekste (en moontlike variante van ’n nasionale vlag) is: * [[Lêer:FIAV 100000.svg|23x15px]] '''burgerlike vlag''' – Gebruik deur landsburgers op land * [[Lêer:FIAV 010000.svg|23x15px]] '''staatsvlag''' – Gebruik op openbare geboue * [[Lêer:FIAV 001000.svg|23x15px]] '''oorlogsvlag''' – Gebruik op militêre geboue * [[Lêer:FIAV 000100.svg|23x15px]] '''burgerlike vaandel''' – Gebruik op privaatvaartuie (visserskepe, seiljagte, ens.). * [[Lêer:FIAV 000010.svg|23x15px]] '''staatsvaandel''' – Gebruik op onbewapende staatsvaartuie * [[Lêer:FIAV 000001.svg|23x15px]] '''oorlogsvaandel''' – Gebruik op oorlogskepe In praktyk kan ’n enkele ontwerp geassosieer word met vele gebruike; byvoorbeeld, ’n enkele ontwerp kan ’n dubbele rol dien as [[Lêer:FIAV 001001.svg|23x15px]] '''oorlogsvlag en -vaandel'''. Selfs met sulke kombinasies is hierdie raamwerk onvolledig: sommige lande definieer ontwerpe vir gebruikskontekste wat nié in hierdie skema uitgedruk kan word nie, soos lugmagvaandels (apart van oorlogsvlae en -vaandels wat as die nasionale vlag by lugmagbasisse gebruik word; sien Koninklike Lugmagvaandel as voorbeeld) en burgerlike lugvaartvaandels. == Ander simbole == Verdere simbole word gebruik om te beskryf hoe ’n vlag lyk, byvoorbeeld of dit verskillende ontwerpe aan weerskante van die vlag het, of om aan te dui dat die vlag vertikaal in plaas van horisontaal gehys moet word, e.s.m. Die volgende simbole is in algemene gebruik: * [[Lêer:IFIS Normal.svg]] Die normale of ''de jure'' weergawe van vlag, of die voorkant daarvan * [[Lêer:IFIS Proposed.svg]] ’n Voormalige ontwerpvoorstel wat nooit amptelik aanvaar is nie * [[Lêer:IFIS Reconstruction.svg]] ’n Gerekonstrueerde ontwerp, gebaseer op waarnemings uit die verlede * [[Lêer:IFIS Reverse.svg]] Agterkant van die vlag * [[Lêer:IFIS Variant.svg]] Aanvaarbare variant van die vlagontwerp * [[Lêer:IFIS Alternate.svg]] Alternatiewe weergawe van die vlag * [[Lêer:IFIS De facto.svg]] ''De facto'' weergawe van die vlag * [[Lêer:IFIS Two-sided.svg]] Vlag toon verskillende ontwerpe op die voor- en agterkant * [[Lêer:IFIS Sinister.svg]] Voorkant van die vlag moet só gehys word dat die vlagpaal aan die toeskouer se regterkant is * [[Lêer:IFIS Authorised.svg]] Ontwerp is amptelik gemagtig deur die regering van ’n nasie om daardie nasie te verteenwoordig * [[Lêer:IFIS Historical.svg]] Ontwerp is in die verlede gebruik, maar is nou laat vaar (hierdie simbool is nie deel van Smith se oorspronklike stel nie) * [[Lêer:FIAV mirror.svg]] Agterkant is ’n spieëlbeeld van die voorkant * [[Lêer:IFIS Equal.svg]] Agterkant is ooreenkomstig met die voorkant * [[Lêer:IFIS No reverse info.svg]] Inligting op die agterkant is nie beskikbaar nie * [[Lêer:IFIS Vertical normal.svg]] Vlag kan vertikaal gehang word deur dit op ’n gewone paal te hys en die paal dan negentig grade te draai * [[Lêer:IFIS Vertical rotated.svg]] Vlag kan vertikaal gehang word indien die ontwerp eers gedraai word * [[Lêer:IFIS Vertical unknown.svg]] Vertikale hysmetode van die vlag is onbekend * [[Lêer:IFIS Vertical inapplicable.svg]] Ontwerp het geen element wat geroteer kan word nie * [[Lêer:IFIS Vertical exclusive.svg]] Vlag kan slegs vertikaal gehys word == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Vlagterminologie]] [[Kategorie:Terminologie]] [[Kategorie:Vlae| 2]] sjuwv7jgg1m6kcj8hbeglpohzh0q5hq 0 72972 2892844 2868785 2026-04-11T20:04:20Z Jcb 223 2892844 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |country = [[England]], [[Spain]], [[UK|United Kingdom]] and other countries |name = Okkerneut |image = Juglans regia - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-081.jpg |image2 = Walnuts - whole and open with halved kernel.jpg |image2_caption = Okkerneute | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Fagales]] | familia = [[Juglandaceae]] | genus = ''[[Juglans]]'' | species = '''''J. regia''''' | binomial = ''Juglans regia'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} 'n '''Okkerneut''' is die eetbare saad van enige boom van die genus ''[[Juglans]]'', maar veral van die egte okkerneut, ''[[Juglans regia]]''. Gebreekte neutvrug van die Oostelike swartokkerneut ''[[Juglans nigra]]'' is ook in kleinmaat in die handel beskikbaar, soos tewens voedsel wat uit die neutvrug van die botterneut ''[[Juglans cinerea]]'' berei word. Okkerneutsade bevat 'n hoë konsentrasie voedingstowwe, veral [[proteïen]]e en noodsaaklike [[vet]]sure. Okkerneute, soos ander boomneute, moet behandel en sorgsaam gestoor word. Gebrekkige berging stel okkerneute bloot aan insek- en swambesmettings, waar laasgenoemde [[aflatoksien]] vrystel - 'n potente [[karsinogeen]]. 'n Swambesmette okkerneutbesending behoort nie ondersoek en dan benut te word nie; die volle besending is ongeskik vir verbruik.<ref name=wde1>{{cite web|title=Walnut; Agriculture - Vervoer-inligtingsdiens |publisher=Vereniging vir Duitse Versekering |year=2010 |url=http://www.tis-gdv.de/tis_e/ware/nuesse/walnuss/walnuss.htm#toxizitaet}}</ref> [[Lêer:Juglans regia Echte Walnußfrucht 2.JPG|links|duimnael|Okkerneut-saadwand binne die groen huls]] Okkerneute is die geronde, enkelsadige [[steenvrug]]te van 'n okkerneutboom. Die okkerneutvrug word omhul deur 'n groen, leeragtige, vlesige huls. Die huls is oneetbaar. Na die vrugoes sal die verwydering van die huls die geplooide okkerneutdop blootstel, wat uit twee helftes bestaan. Hierdie dop is hard en omvat die vrugkern, wat ook uit twee helftes bestaan wat deur 'n partisie van mekaar geskei word. Die saadkerne - algemeen beskikbaar as dopokkerneute - is gehul in 'n bruin saadmantel wat antioksidante bevat. Die antioksidante beskerm die olieryke saad teen atmosferiese suurstof en gevolglike bederf.<ref name=wde1/> Die twee soorte wat mees algemeen vir hul sade verbou word is die egte okkerneut en swartokkerneut. Die egte okkerneut (''J. regia'') het sy ontstaan in [[Persië]], en die swartokkerneut (''J. nigra'') is inheems aan oostelike [[Noord-Amerika]]. Die swartokkerneut is ryk gegeurd, maar weens die harde dop en morsige onthulsingsproses is dit nie van groot kommersiële waarde in neutverbouing nie. Die handelsvariëteite is byna almal kruisings van die egte okkerneut.<ref>{{cite web|title=Commodity Profile: English Walnuts |publisher=AgMRC, Universiteit van Kalifornië|year=2006|url=http://aic.ucdavis.edu/profiles/Walnut-2006.pdf}}</ref> Ander spesies sluit in ''[[Juglans californica|J. californica]]'', die Kaliforniese swartokkerneut (dikwels aangewend as 'n onderstam vir kommersiële verbouing van ''J. regia''), ''J. cinerea'' (botterneute), en ''J. major'', die [[Arizona]]-okkerneut. Okkerneute bring hul loof laat voort, tipies nie voor die latere helfte van die lenteseisoen nie. Hulle stel ook chemikalië in die grond vry wat mededingende plantegroei belemmer. Gevolglik moet blom- of groentetuine nie te naby aan hierdie bome aangelê word nie. Die huls van 'n okkerneut bevat 'n sap wat geredelik enigiets bevlek waarmee dit in aanraking kom. Dit is al as 'n [[kleur]]stof vir tekstielware aangewend. == Die boom == Die wilde okkerneutboom bereik 'n hoogte van tussen 30 en 45 meter, maar onder verbouing is die boom baie kleiner, en in [[Suid-Afrika]] word okkerneutbome selde hoër as 20 meter. Die boom het 'n dowwe groen bas, wat by die jong boom glad is. Met die jare kry die bas egter groewe, en dit neem toe hoe ouer die boom word. Die boom word oorsee nie slegs om sy diensbaarheid (vrugte en bout) aangeplant nie, maar ook as sierboom. Die okkerneutboom verlang 'n gematigde klimaat; dit groei in [[Europa]] tot op ʼn hoogte van 900 -1 200 meter bo [[seevlak]] en in [[China|Suid-China]] tot op 'n hoogte van 2 400 meter bo seevlak. Dit groei die beste in baie diep, goed gedreineerde grond. Okkerneutbome word voortgeplant deur saad, en ook deur enting, wanneer ʼn sekere kultivar verkies word. 'n Boom wat van saad gekweek word, sal gewoonlik nie voor die ouderdom van ongeveer tien jaar neute dra nie. Geënte bome sal op twee tot driejarige ouderdom begin dra. == Die blare == dat hulle uit 'n ongelyke getal (5-9) afsonderlike blaartjies bestaan. Hierdie blare is groot, glad en ovaalvormig, en die rande is ononderbroke, dit wil sê nie getand nie. As  hulle fyngedruk word, het die blare 'n taamlike skerp, aangename geur. == Die blomme == Hoewel die okkerneutboom se blomme eenslagtig is, is hulle ook eenhuisig, dit wil sê die manlike en die vroulike blomme is apart, maar kom wel aan dieselfde boom voor. Die blomme is klein en groen; sodat 'n mens in die laat lente skaars opmerk dat die boom blom. Die stuifmeel word deur die wind gedra, sodat dit onnodig is om insekte met opvallende of welriekende blomme te lok. == Die vrug == Die okkerneut is ‘n egte neutvrug. Die vlesige buitedeel wat afval wanneer dit ryp is, bestaan uit weefsel wat van die blombodem afkomstig is en kom ooreen met die vlesige deel om die kern van die appel; die dop van die neut is die hardgeworde perikarp. Binne-in is die saad. Ons eet die vlesige buitedeel van 'n appel, maar by die okkerneut eet ons die saad. == Bronne == * KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108258}}, volume 3, bl. 474, 475 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Neute en sade]] j55er3azg0i4lq1ynqhgsfct8p4jeo8 0 73630 2893061 2874228 2026-04-12T10:49:35Z AFM 21229 2893061 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Inflexible Africa Dictator Sceptre.jpg|duimnael|300px|Uitleg van die H.M.S. Sceptre.]] Tydens die eerste Britse besetting van die [[Kaap die Goeie Hoop]] het die '''H.M.S. Sceptre''' op 5 November 1799 met 'n noordwester storm in [[Tafelbaai]] vergaan. Weens die groot aantal verminkte lyke is dit een van die ergste skeepsrampe in [[Suider-Afrika]]. Hierdie Britse oorlogskip met 64 kanonne is in 1781 aan die mond van die [[Teemsrivier]] gebou. Die tonnemaat van 1398 maak dit 'n groot skip vir die tyd. Vroeg in November lê die Sceptre en 14 ander skepe voor anker in Tafelbaai. Die Sceptre was swak onderhou en sy romp was al deels verrot. Op [[Vrydag]] 5 November steek 'n besonder kwaai en onverwagte noordwester storm op. Die see het al hoe ontstuimiger geword. Met die gevolg dat al die Sceptre se ankerkabels breek. Boonop ontstaan 'n brand in die buskruitmagasyn, maar 'n hoë brander blus die vuur betyds en voorkom dat die skip ontplof. Geen hulp het van die strand af gekom nie. Baie van die bemanning spring oor boord waar hulle deur die baie wrakstukke van die vrot skip en die rotsrif vermink word. Die wind dryf die wrakstukke van die skip op die Sceptre-rif voor die Woodstock-strand regoor [[Fort Knokke]] (vandag die opgevulde terrein van die Royal Cape-jagklub). Ongeveer 360 man het in die ramp omgekom insluitende kapt. Valentine Edwards. Slegs 'n 50 seelui het die ramp oorleef, maar hiervan het later nog 9 aan hul wonde beswyk. Verskeie van die ander skepe in die baai het ook gestrand, maar sonder enige lewensverlies. == Bibliografie == * Burman, Jose: Strange shipwrecks of the southern seas. Kaapstad: Struik,1968. * Burman, Jose: The bay of storms – Table Bay 1503-1860. Kaapstad: Human & Rousseau,1976. {{ISBN|0-7981-0670-0}} * Green, Lawrence G.: The coast of treasure. Kaapstad: Howard Timmins, 1983. {{ISBN|0-86978-048-4}} * Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons kus. Kaapstad: Tafelberg, 1969. [[Kategorie:Skeepswrakke]] btna8jueb9juaqjjg556r8q9f3ibr7y 0 75901 2892861 2531703 2026-04-11T20:11:18Z Jcb 223 2892861 wikitext text/x-wiki Die '''Maleisiese ringgit''' is die geldeenheid van [[Maleisië]]. Een ringgit is 'n honderd ''sen''. Munte in sirkulasie is: 5, 10, 20, 50 sen en 1 ringgit. Die papiergeld is beskikbaar in 1, 5, 10, 20, 50 en 100 ringgit. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="7"|Eerste reeks<ref>{{cite web |url=http://moneymuseum.bnm.gov.my/index.php?ch=9&pg=17&ac=66 |title=Bank Negara Malaysia Money Museum & Art Centre |website=moneymuseum.bnm.gov.my |access-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417191355/http://moneymuseum.bnm.gov.my/index.php?ch=9&pg=17&ac=66 |archive-date=17 April 2013 |url-status=dead}}</ref> |- !colspan="2"| Beeld !!rowspan="2"| Waarde !!rowspan="2"| Hoofkleur !!colspan="2"| Beskrywing !!rowspan="2"| Uitreikings- datum |- ! Voor !! Agter !! Voor !! Agter |- | [[File:SATU RINGGIT - OBSERVE VIEW (1967).png|frameless]] | style="text-align:center;"| | $1 | Blou |rowspan="6"| Tuanku Abdul Rahman (1895–1960) |rowspan="5"| Central Bank of Malaysia Logo, die ''Kijang Emas'' |rowspan="5"| Junie 1967 |- | [[File:LIMA RINGGIT - OBSERVE VIEW (1967).jpg|frameless]] | style="text-align:center;"| | $5 | Groen |- | [[File:SA-PULOH RINGGIT - OBSERVE VIEW (1967).png|frameless]] | style="text-align:center;"| | $10 | Rooi |- | [[File:LIMA PULUH RINGGIT - OBSERVE VIEW (1967).png|frameless]] | style="text-align:center;"| | $50 | Blou/grys |- | [[File:SERATUS RINGGIT - OBSERVE VIEW (1967).png|frameless|]] | style="text-align:center;"| | $100 | Violet |- | [[File:SERIBU RINGGIT - OBSERVE VIEW (1967).png|frameless|]] | [[File:SERIBU RINGGIT - REVERSE VIEW (1967).png|frameless|]] | $1000 | pers/groen | Parlementsgebou in Kuala Lumpur | 2 September 1968 |- |} == Tweede reeks (1982) ==<!-- The second series was issued with Malaysian traditional ornamental designs, with the introduction of two new denomination, the $20 and $500 in 1982; later followed by $10, $50 and $100 in 1983, finally the $1, $5 & $1000 completed these series in 1984. Until 2010 the second series notes was still occasionally encountered. The mark for the blind on the upper left hand corner was removed on the second revision in 1986. Due to its unpopularity, the $20 (RM20) denominations were discontinued and gradually removed from circulation in 1995. In 1999 the RM500 and RM1000 notes were discontinued and ceased to be legal tender. This was due because of the Asian monetary crisis of 1997 when huge amounts of ringgit were taken out of the country to be traded in these notes. In effect the notes were withdrawn out of circulation and the amount of ringgit taken out of the country in banknotes was limited to RM1000. In 1993, $1 notes were discontinued and replaced by the $1 coin. --> {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="8"|Tweede reeks |- !colspan="2"| Beeld !!rowspan="2"| Waarde !!rowspan="2"| Hoofkleur !!colspan="2"| Beskrywing !!rowspan="2"| Uitreikingsdatum |- ! Voor !! Agter !! Voor !! Agter |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | $1 | Blou |rowspan="8"| Tuanku Abdul Rahman | Die Nasionale Monument in Kuala Lumpur | 1984 |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | $5 | Groen | Destydse Istana Negara in Kuala Lumpur | 1984 |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | $10 | Rooi | Kuala Lumpur Railway Station | 1983 |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | $20 | Bruin/wit | Central Bank of Malaysia hoofkantoor in Kuala Lumpur | 1982 |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | $50 | Blou/grys | Nasionale Museum in Kuala Lumpur | 1983 |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | $100 | Ligpers | Nasionale Moskee in Kuala Lumpur | 1983 |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | $500 | Oranje | Supreme Court building in Kuala Lumpur | 1982 |- | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | $1000 | Blou/groen | Parlementsgebou in Kuala Lumpur | 1984 |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commonskat|Money of Malaysia}} [[Kategorie:Geldeenhede]] [[Kategorie:Maleisië]] pqs3c39k1kipl4hoc1gtsahrxrg39iz 0 77275 2893044 2619317 2026-04-12T09:22:29Z Aliwal2012 39067 2893044 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:kulula.com}} {{Infobox airline | airline = kulula.com | image = Kulula logo.svg | image_size = | IATA = MN | ICAO = CAW | callsign = COMAIR | founded = {{begin datum en ouderdom|2001|7|6|df=yes|br=yes}} | commenced = | ceased = 9 Junie 2022 | aoc = | bases = | hubs = [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]<br />[[Lanseria-lughawe]] | secondary_hubs = | focus_cities = [[Kaapstad Internasionale Lughawe]]<br />[[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] | frequent_flyer = | lounge = | alliance = | subsidiaries = | fleet_size = 10 | destinations = 6 | company_slogan = | parent = [[Comair]] | headquarters = [[Kemptonpark]], [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]], [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] | key_people = | revenue = | operating_income = | net_income = | profit = | assets = | equity = | website = [https://www.kulula.com/ kulula.com] }} [[Lêer:Kulula.com Boeing 737-400 Lebeda.jpg|duimnael|links|'n Boeing 737-400ie van Kulula.com.]] '''kulula.com''' was 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[laekosteredery]]<ref>{{Cite web|url=https://www.kulula.com/info/contactus.aspx|title=Contact Us|publisher=kulula.com|access-date=6 Februarie 2011|archive-date=27 Desember 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227140842/https://www.kulula.com/info/contactus.aspx|url-status=dead}}.</ref> wat op groot binnelandse roetes vanaf die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] en [[Lanseria-lughawe]] naby Johannesburg gevlieg, en dit ook as basis vir hulle bedrywighede gebruik.<ref name= "FI">{{cite news | title = Directory: World Airlines | work= Flight International | page= 103 | date= 2007-04-03}}</ref> Die woord ''kulula'' beteken "dis maklik" in die Nguni-tale [[Zoeloe]] en [[Xhosa]]. Die redery het hoofsaaklik binnelandse lugroetes bedien en meegeding met die ander plaaslike laekostelugrederye. == Geskiedenis == Kulula is op 6 Julie 2001 gestig en het in Augustus begin opereer as Suid-Afrika se eerste "geen-fieterjasie"-lugvervoerder. Die verklaarde doel was om kulula.com as meer as net 'n lugredery-handelsmerk te posisioneer, maar om bespreking, betaling en die volledige reiservaring bekostigbaar te maak.<ref name="Comair">{{cite web |url=http://www.comair.co.za/about-us/the-comair-story |title=The Comair Story - Launching kulula.com |publisher=Comair Limited |access-date=9 September 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505195645/https://www.comair.co.za/about-us/the-comair-story |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2010 is kulula deur [[FIFA]] gedwing om 'n bemarkingsveldtog te staak wat homself beskryf het as die "nie-amptelike nasionale draer van die jy-weet-wat",<ref>{{Citation|url=https://www.flickr.com/photos/flxy/4422751637/|title=Flickr|contribution=Picture|publisher=Yahoo!}}.</ref> wat plaasgevind het "nie volgende jaar nie, nie verlede jaar nie, maar êrens tussenin",<ref>{{Citation|url=http://www.facebook.com/photo.php?pid=4357082&id=145976583494#!/photo.php?pid=3772173&id=145976583494&fbid=373135408494|title=The advert|publisher=Facebook}}.</ref> verwysend klaarblyklik na die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] wat destyds in Suid-Afrika plaasgevind het. 'n Ander advertensie het "bekostigbare vlugte [aan] almal behalwe [[Sepp Blatter]]" (die FIFA-president) aangekondig, wat 'n gratis sitplek aangebied is "vir die duur van die ding wat nou gebeur".<ref>{{Citation|url=http://www.facebook.com/photo.php?pid=4357082&id=145976583494|title=The advert|publisher=Facebook}}.</ref> In Julie 2012 het kulula aangekondig<ref name="Boeing">{{cite web|url=http://www.kulula.com/press-room/20-jul-2012-kulula-celebrates-first-of-its-brand-new-fleet|title=kulula celebrates first of its brand new fleet|publisher=kulula.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212031539/http://www.kulula.com/press-room/20-jul-2012-kulula-celebrates-first-of-its-brand-new-fleet|archive-date=12 Desember 2017|access-date=9 September 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> dat hy die eerste van sewe splinternuwe Boeing 737-800's bedryf, met drie wat voor die einde van die jaar in gebruik sou wees, en die oorblywende vier wat in 2015 en 2016 afgelewer sou word. == Korporatiewe sake == === Eienaarskap === kulula.com was nie 'n aparte maatskappy nie, maar was 'n handelsnaam van [[Comair]],<ref name="Comair" /> wat ook vlugte bedryf het as [[konsessiesaak]] van [[British Airways]]. Die hoofkantoor van die lugredery was naby O.R. Tambo in die Bonaero Park-gebied van [[Kempton Park]] in Gauteng geleë. === Besigheidstendense === Finansiële en bedryfsresultate vir kulula.com was nie afsonderlik openbaar gemaak nie, maar volledig opgeneem in die finansiële jaarresultate vir Comair (vir jare geëindig 30 Junie). [[Lêer:2011-06-21_15-55-53_South_Africa_-_Crossroads_-_ZS-ZWP.jpg|duimnael|Die kulula.com Boeing 737-800 ''Flying 101'']] [[Lêer:ZS-OBK_McDonnell_Douglas_MD-82_Kulula.com_(7689775660).jpg|duimnael|'n Voormalige Kulula MD-82, wat in 2004 deur die lugdiens verkry is.<ref>{{Cite web|url=https://www.airfleets.net/ficheapp/plane-md80-49115.htm|title=1Time Airline ZS-OBK (McDonnell Douglas MD-80/90 - MSN 49115) (Ex F-GPZE OE-LDY ) {{!}} Airfleets aviation|website=www.airfleets.net|access-date=2019-03-03}}</ref>]] == Bestemmings == Teen Januarie 2020 het kulula.com die volgende bestemmings bedien: {{vlagland|Suid-Afrika}} *[[Johannesburg]]: **[[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] '''Spil''' **[[Lanseria-lughawe]] '''Spil''' *[[Kaapstad]] – [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] '''Fokusstad''' *[[Durban]] – [[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] '''Fokusstad''' *[[Port Elizabeth]] – [[Port Elizabeth-lughawe]] *[[Oos-Londen]] – [[Oos-Londenlughawe]] *[[George]] – [[George-lughawe]] == Bankrotskap == kulula.com het hul sakebedrywighede beëindig op 9 Junie 2022. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{commonskat-inlyn|Kulula.com}} * {{en}} [https://www.kulula.com/ Amptelike webtuiste] {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lugrederye]] 5uw24yol0rxgfpu00tmz62hoygpimrd 0 93404 2892863 2892584 2026-04-11T20:38:33Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Roswell-voorval]] na [[Roswellvoorval]] geskuif: Koppelteken nie nodig 2892584 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roswell Daily Record. July 8, 1947. RAAF Captures Flying Saucer On Ranch in Roswell Region. Top of front page.jpg|thumb|280px|Die ''Roswell Daily Record'' kondig op 8 Julie 1947 aan beslag is op ’n "vlieënde piering" gelê.]] Die '''Roswell-voorval''' verwys na die gebeure rondom ’n [[VSA|Amerikaanse]] militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, [[Nieu-Mexiko]], neergestort het.<ref name=olmsted>Olmsted, Kathryn S. (2009). "Chapter 6: Trust No One: Conspiracies and Conspiracy Theories from the 1970s to the 1990s". ''Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11'' (Oxford University Press). ble. 173–204. {{ISBN|978-0-19-975395-6}}</ref> Rommel wat deur ’n veeboer naby Roswell ontdek is, het die grondslag geword vir [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] waarvolgens die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]] ’n neergestorte [[VVV|buiteaardse ruimtetuig]] herwin het. Nadat metaal- en rubberrommel deur personeel van die Roswell-weermagvliegveld herwin is, het die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] die besit van ’n "vlieënde skyf" aangekondig. Die aankondiging het internasionale opskrifte gehaal, maar is binne ’n dag teruggetrek. Die rommel was in werklikheid afkomstig van ’n komplekse en onbemande militêre ballontrein wat uit gekoppelde ballonne en verskeie toerusting bestaan het, en wat van die nabygeleë Alamogordo-weermagvliegveld af bedryf is as deel van die hoogs geheime Projek Mogul, ’n program wat bedoel was om [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[Kernwapen|kerntoetse]] op te spoor. Om die doel en oorsprong van die rommel te verdoesel, het die weermag berig dit was ’n gewone weerballon.<ref name=olmsted/> In 1978 het die afgetrede lugmagoffisier Jesse Marcel onthul die weermag se weerballonverklaring was ’n dekmantelverhaal en gegis die rommel was van buiteaardse oorsprong. Dié gissing is gewild gemaak deur die boek ''The Roswell Incident'' van 1980 en het die grondslag gevorm vir langdurige en toenemend ingewikkelde en teenstrydige samesweringsteorieë, wat met verloop van tyd die voorval uitgebrei het om regerings in te sluit wat bewyse van buiteaardse wesens verdoesel, [[grys buiteaardse wese]]ns, veelvuldige neergestorte vlieënde skywe, en uitheemse lyke en lykskouings. In die 1990’s het die lugmag verskeie verslae gepubliseer waarvolgens die voorval met Projek Mogul verband hou, en nie met rommel van ’n [[VVV]] nie. Ten spyte hiervan en ’n algemene gebrek aan bewyse, beweer baie VVV-voorstanders die Roswell-rommel was werklik van ’n uitheemse tuig afkomstig en beskuldig hulle die Amerikaanse regering van ’n toesmeerdery. Die samesweringsverhaal het ’n stylfiguur geword in [[letterkunde]], [[rolprent]]e en [[televisie]]programme oor [[wetenskapsfiksie]]. Die dorp Roswell adverteer hom as ’n bestemming vir VVV-verwante toerisme. ==Neerstorting van 'n militêre ballon== Teen 1947 het die Verenigde State duisende hoogs geheime Projek Mogul-ballonne gelanseer met toestelle om na Sowjetse atoomtoetse te luister.<ref name="Olmsted-2009-p183">{{harvnb|Olmsted|2009|pp=183–184}}</ref><ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> Op 4 Junie het navorsers by die Alamogordo-weermagvliegveld in Nieu-Mexiko ’n lang trein van dié ballonne lanseer; hulle het kontak met die ballonne en die toerusting wat daaraan vas was, verloor binne 'n paar klometer van W.W. “Mac” Brazel se plaas naby Corona, waar ’n ballon later neergestort het.<ref name="Goldberg-2001-p214">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=214–215}}</ref><ref name="Frazier-2017a">{{harvnb|Frazier|2017a}}</ref> Later daardie maand het Brazel tinfoelie, rubber, band en dun houtlatte ontdek wat oor 'n deel van sy plaas versprei was.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947">{{harvnb|"New Mexico"|1947|pp=1, 4}}</ref><ref>{{harvnb|Clancy|2007|pp=92–93}}</ref> Sonder ’n telefoon of radio was Brazel aanvanklik onbewus van die vlaag artikels in dié tyd oor "vlieënde skywe" wat in die VSA gesien is.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=510}}</ref> Die pers landwyd het verslag gedoen oor wat bekend geword het as vlieënde pierings, voorwerpe wat na bewering maneuvers uitgevoer het buite die vermoë van enige bekende vliegtuig.<ref name="Kottmeyer 2017 172">{{harvnb|Kottmeyer|2017|p=172}}</ref> Toe Brazel Corona op 5 Julie besoek, het sy oom, Hollis Wilson, voorgestel sy puin kan van so ’n “vlieënde skyf” wees.<ref name="Peebles 1994 246">{{harvnb|Peebles|1994|p=246}}</ref> Die volgende dag het Brazel na Roswell, Nieu-Mexiko, gery en die sheriff, George Wilcox, ingelig oor die puin wat hy ontdek het.<ref name="Peebles 1994 246"/> Wilcox het die Roswell-weermagvliegveld (RAAF) geskakel.<ref name="Klass-1997b-pp3536"/> Die basis het majoor Jesse Marcel en kaptein Sheridan Cavitt aangewys om saam met Brazel terug te keer en die materiaal van die plaas te versamel.<ref name="Klass-1997b-pp3536">{{harvnb|Klass|1997b|pp=35–36}}</ref> Die basisbevelvoerder, kolonel William Blanchard, het die bevelvoerder van die Agtste Lugmag, Roger M. Ramey, van hul bevindings in kennis gestel.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=18–19}}</ref> Op 8 Julie het RAAF se openbare inligtingsbeampte, Walter Haut, ’n nuusverklaring uitgereik waarin verklaar is dat die weermag ’n “vlieënde skyf” naby Roswell herwin het.<ref>{{harvnb|Clarke|2015|pp=36–37}}</ref> Robert Porter, ’n RAAF-vlugingenieur, was deel van die bemanning. Hy het dit wat aan hom vertel is ’n "vlieënde piering” was, op die vlug na die Carswell-weermagvliegveld in Texas gelaai. Hy het die materiaal, wat verpak was in omhulselpapier toe hy dit ontvang het, beskryf as liggewig en nie te groot om in die bagasiebak van ’n motor te pas nie.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=23}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=29}}</ref> Nadat die stasiebestuurder, George Walsh, die nuus oor Roswell se radiostasie bekend gemaak en dit aan die Associated Press oorgedra het, is sy telefoonlyne oorval. Hy het later onthou: “Die hele middag het ek probeer om sheriff Wilcox te skakel vir meer inligting, maar kon hom nooit bereik nie [...] Die media het my van oor die wêreld gebel.”<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=27}}</ref> [[Beeld:Marcel-roswell-debris 0.jpg|thumb|220px|Majoor Jesse A. Marcel poseer op 8 Julie 1947 met puin.]] [[Beeld:Ramey-dubose-debris.jpg|thumb|220px|Brigadier-generaal Roger Ramey, links, en kolonel Thomas J. DuBose poseer met puin.]] Die persverklaring wat deur Haut uitgereik is, het gelui: {{Blockquote| |text=Die talle gerugte oor die vlieënde skyf het gister ’n werklikheid geword toe die intelligensiekantoor van die 509de Bombardeergroep van die Agtste Lugmag, die Roswell-weermagvliegveld, gelukkig genoeg was om ’n skyf in besit te kry deur die samewerking van een van die plaaslike veeboere en die sheriffkantoor van Chaves County.<br/> Die vlieënde voorwerp het verlede week op ’n plaas naby Roswell geland. Sonder telefoongeriewe het die veeboer die skyf gebêre totdat hy die sheriffkantoor kon kontak, wat op sy beurt majoor Jesse A. Marcel van die 509de Bombardeergroep se intelligensiekantoor in kennis gestel het. |source=Associated Press (8 Julie 1947)<ref>{{harvnb|"Flying Disc"|1947|p=1}}</ref> }} Mediabelangstelling in die saak het kort daarna afgeneem ná ’n nuuskonferensie waar generaal Roger Ramey, sy stafhoof, kolonel Thomas DuBose, en weerbeampte, Irving Newton, die materiaal as stukke van ’n weerballon geïdentifiseer het.<ref name="Goldberg-2001-p192" /><ref name="Saler-p9">{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=9}}</ref> Newton het aan verslaggewers gesê soortgelyke radarteikens is by sowat 80 weerstasies regoor die land gebruik.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|"AAF"|1947|p=1}}</ref> Die klein aantal daaropvolgende nuusberigte het alledaagse beskrywings van die ongeluk gebied.<ref name="Goldberg-2001-p192">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=192–193}}</ref> Op 9 Julie het die ''Roswell Daily Record'' beklemtoon dat geen enjin- of metaalonderdele in die wrak gevind is nie.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947"/> Brazel het aan die ''Record'' gesê die puin bestaan uit rubberstroke, “tinfoelie, papier, band en stokke”.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947">{{harvnb|McAndrew|1997|p=8}} haal aan: {{harvnb|"Harassed Rancher"|1947|p=C-1}}</ref><ref name="Clancy-2007-p93">{{harvnb|Clancy|2007|p=93}}</ref> Brazel het gesê hy het aanvanklik min aandag daaraan gegee, maar later saam met sy vrou en dogter teruggekeer om van die puin op te tel.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=20}}</ref> Ten spyte van latere bewerings dat hy gedwing is om ’n dekmantelverhaal te herhaal, het Brazel aan koerantverslaggewers gesê: “Ek is seker dit wat ek gevind het, was nie enige weerballon nie.”<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /> Toe hy in Fort Worth, Texas, ondervra is, het Jesse Marcel die wrak beskryf as “dele van die weerapparaat” wat bestaan het uit “tinfoelie en gebreekte houtbalke.”<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=88}}</ref> ’n Deel van die materiaal is van Texas na die Wright-vliegveld in [[Ohio]] gevlieg, waar kolonel Marcellus Duffy dit as ballonapparaat geïdentifiseer het.<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=178}}</ref> Duffy het vorige ervaring van Projek Mogul gehad en Mogul se projekbeampte Albert Trakowski gekontak om die puin te bespreek.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=153–154}}</ref> Omdat hy nie besonderhede oor die projek kon bekend maak nie, het Duffy dit as “meteorologiese toerusting” geïdentifiseer.<ref name="Pflock 2001 150–151">{{harvnb|Pflock|2001|pp=150–151}}</ref> Die amptelike weergawe van 1947 het enige verband met militêre programme van die [[Koue Oorlog]] uitgelaat.<ref>{{harvnb|Kloor|2019|p=21}}</ref> Op 10 Julie het militêre personeel by Alamogordo ’n demonstrasie aan die pers gegee. Vier offisiere het ’n vals weergawe verskaf van die gewone gebruik van weerballonne gedurende die voorafgaande jaar. Hulle het ballonkonfigurasies wat deur die Mogul-span gebruik is, gedemonstreer as maniere om meteorologiese data in te samel, en sodoende ’n geloofwaardige verduideliking gebied vir enige ongewone aspekte van die Roswell-puin.<ref>{{harvnb|Charles|1947|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=249–251}}</ref> Die Amerikaanse lugmag het later die weerballonverhaal beskryf as ’n "poging om aandag van die hoogs geheime Projek Mogul af te lei.”<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=12}}</ref> ==VVV-samesweringsteorieë (1947-'78)== Die puinherwinning van 1947 het drie dekades lank relatief onbekend gebly.<ref name="ABC-News-2005-p1">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=1}}</ref> Verslaggewing het gou opgehou nadat die regering ’n aardse verduideliking verskaf het,<ref name="Goldberg-2001-p192"/> en breër beriggewing oor vlieënde pierings het vinnig afgeneem ná 'n VVV-foefie<ref>{{harvnb|Wright|1998|p=39}}</ref> toe ’n wyd gerapporteerde neergestorte skyf van Twin Falls, [[Idaho]], as ’n poets ontmasker is wat deur vier tieners geskep is met onderdele van ’n blêrkas.<ref>{{harvnb|Weeks|2015|loc=ch. 17}}</ref><ref>{{harvnb|"Twin Falls"|1947|page=9 }}</ref> Nietemin het die geloof in 'n VVV-toesmeerdery deur die Amerikaanse regering in dié tyd wydverspreid geword.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=33, 251}}</ref> Foefies, legendes en stories van neergestorte ruimtetuie en buiteaardse liggame in Nieu-Mexiko het ontstaan en later elemente van die Roswell-mite gevorm.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=13}}</ref> In 1947 het baie Amerikaners die waarneming van VVV's aan onbekende militêre vliegtuie toegeskryf.<ref name="Olmsted-2009-p183"/> In die dekades tussen die aanvanklike herwinning van die puin en die ontstaan van Roswell-teorieë het vlieënde pierings sinoniem geword met [[Buiteaardse lewe|buiteaardse ruimtetuie]].<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=251}}</ref> Ná die moord op [[John F. Kennedy]] en die [[Watergate-skandaal]] het vertroue in die Amerikaanse regering afgeneem en samesweringsteorieë het wydverspreid geraak.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=166, 205, 245}}</ref> Die 1947-voorval is herinterpreteer om by die publiek se toenemend samesweringsgerigte wêreldbeskouing te pas.<ref>{{harvnb|Olmsted|2009|pp=173, 184}}</ref><ref name="Harding-p273">{{harvnb|Harding|Stewart|2003|page=273}}</ref> Aanhangers van VVV's het die regering beskuldig van ’n “Kosmiese Watergate”.<ref>{{harvnb|Goldberg|2001|pp=208, 253–255}}</ref> ===Aztec-VVV-foefie=== [[Beeld:Aztec-hoax-pic.png|240px|thumb|Die skrywer Frank Scully (regs) en die swendelaar Silas Newton (middel).<ref>{{harvnb|Severson|1952}}</ref>]] Die VVV-foefie van 1948 van Aztec, Nieu-Mexiko, het stories behels van 'n neergestorte VVV en herwonne buiteaardse liggame wat later met Roswell verbind is.<ref name="Saler-p13" /><ref name="Clarke-2015-chpt13">{{harvnb|Clarke|2015|loc=ch. 13}}</ref> Dit het wye blootstelling gekry toe die bedrieërs daaragter die ''Variety''-rubriekskrywer Frank Scully oortuig het om oor hulle fiktiewe ongeluk te skryf.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=48–50, 251}}</ref> Die verhaal het vertel van klein, grys mensagtige liggame, metaal sterker as enigiets wat op Aarde gevind word, 'n onontsyferbare skrif en ’n regeringsdekmantel om openbare paniek te voorkom. Dié elemente het in latere weergawes van die Roswell-mite verskyn.<ref name="Saler-p13">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=13–14}}</ref><ref name="Peebles-1994-p242">{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 251}}</ref> In hervertellings is die alledaagse puin wat by die werklike ongeluksterrein by Roswelle aangemeld is, vervang met die Aztec-foefie se fantastiese weergawe.<ref>{{harvnb|Smith|2000|p=99}}</ref><ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14, 42}}</ref> Teen die tyd dat Roswell weer mediabelangstelling gekry het, het [[grys buiteaardse wese]]ns deel van die Amerikaanse kultuur geword deur die Barney en Betty Hill-voorval.<ref>{{harvnb|Levy|Mendlesohn|2019|p=136}}</ref> In ’n Roswell-verslag van 1997 het die lugmagondersoeker James McAndrew geskryf: “Selfs met die ontmaskering van hierdie ooglopende bedrog word die Aztec-verhaal steeds deur VVV-teoretici geglo. Elemente van hierdie verhaal duik af en toe weer op en word beskou as die katalisator vir ander stories oor neergestorte vlieënde pierings, insluitend die Roswell-voorval.”<ref>{{harvnb|McAndrew|1997|pp=84–85}}</ref> ===Hangar 18=== "Hangar 18" is ’n niebestaande plek wat volgens baie latere samesweringsteorieë buiteaardse vaartuie of liggame gehuisves het wat van Roswell herwin is.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|p=33}}</ref> Die idee van buiteaardse lyke van ’n neergestorte vaartuig wat in ’n lugmaglykhuis by die Wright-Patterson-lugmagbasis gestoor word, is genoem in Scully se ''Behind the Flying Saucers'',<ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> en uitgebrei in die boek ''Incident at Exeter'' van 1966. Dit het die grondslag gevorm vir die wetenskapsfiksieroman ''The Fortec Conspiracy'' van 1968.<ref>{{harvnb|Fuller|1966|pp=87–88}}</ref><ref name="Smith-2000-p82">{{harvnb|Smith|2000|p=82}}</ref> ''Fortec'' handel oor ’n fiktiewe toesmeeraksie deur die lugmageenheid belas met omgekeerde ingenieurswese van ander lande se tegnologiese vooruitgang.<ref name="Smith-2000-p82"/> In 1974 het die wetenskapsfiksieskrywer en samesweringsteoretikus Robert Spencer Carr beweer buiteaardse liggame wat uit die Aztec-ongeluk herwin is, is in “Hangar 18” by Wright-Patterson gestoor.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 321}}</ref> Carr het beweer dat sy bronne die buiteaardse lykskouing aanskou het,<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=244}}</ref> nog ’n idee wat later in die Roswell-verhaal opgeneem is.<ref>{{harvnb|Disch|2000|pp=53–54}}</ref><ref>{{harvnb|"Air Force"|1974}}</ref> Die lugmag het verduidelik geen “Hangar 18” bestaan by die basis nie en het ’n ooreenkoms tussen Carr se storie en die fiktiewe ''Fortec Conspiracy'' uitgewys.<ref>{{harvnb|Jones|1974|page=1}}</ref> Die rolprent ''Hangar 18'' van 1980, wat Carr se bewerings dramatiseer, is deur die rolprent se regisseur, James L. Conway, beskryf as ’n "moderne dramatiese weergawe” van Roswell,<ref name="Erdmann-p287">{{harvnb|Erdmann|Block|2000|p=287}}</ref> en deur die folkloris Thomas Bullard as “ontluikende Roswell-mitologie”.<ref>{{harvnb|Bullard|2016|p=331}}</ref> ==Roswell-samesweringsteorieë (1978-'94)== [[Beeld:UFO 07-03-2008 11;34;50PM.JPG|thumb|240px|Roswell se internasionale VVV-museum.]] Belangstelling in Roswell is weer aangeblaas nadat die ufologienavorser (navorser oor VVV's) Stanton Friedman in 1978 vir Jesse Marcel ondervra het.<ref>{{harvnb|"The Roswell Files"|1997|p=69}}</ref> Marcel het die Roswell-puin van die plaas na die Fort Worth-nuuskonferensie vergesel.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=247–248}}</ref> In die 1978-onderhoud het Marcel verklaar die “weerballon”-verklaring van die nuuskonferensie was ’n dekmantel,<ref name="Ziegler16">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=16}}</ref> en dat hy nou glo die puin was buiteaards.<ref>{{harvnb|Frank|2023|pp=520–529}}</ref> Op 19 Desember 1979 is Marcel ondervra deur Bob Pratt van die ''National Enquirer'',<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=67}}</ref> en die poniekoerant het in die daaropvolgende Februarie grootskaalse aandag aan Marcel se storie gegee.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|Pratt|1980|p=8}}</ref> Marcel het ’n foelie beskryf wat gekreukel kon word, maar weer sou ontvou wanneer dit losgelaat word.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=285}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=65–66}}</ref> Op 20 September 1980 het die TV-reeks ''In Search of...'', aangebied deur die [[Star Trek]]-akteur [[Leonard Nimoy]], ’n onderhoud uitgesaai waarin Marcel sy deelname aan die 1947-nuuskonferensie beskryf:<ref name="ABC-News-2005-p1"/> {{Blockquote|Hulle wou kommentaar van my hê, maar ek was nie vry om dit te gee nie. Dus kon ek net my mond hou. En generaal Ramey is die een wat dit bespreek het, wat gesê het wat dit was, en om daarvan te vergeet: Dit was niks meer as ’n weerballon nie. Natuurlik het ons albei geweet dit is nie waar nie.<ref>{{harvnb|"UFO Coverup"|1980}}</ref>}} ===''The Roswell Incident''=== Die eerste Roswell-samesweringsboek, wat in Oktober 1980 uitgereik is, was ''The Roswell Incident'' deur Charles Berlitz en Bill Moore.<ref name="ABC-News-2005-p2">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=2}}</ref><ref>{{harvnb|May|2016|p=68}}</ref> Die [[Antropologie|antropoloog]] Charles Ziegler beskryf die boek as "weergawe 1" van die Roswell-mite.<ref name="Olmsted-2009-p184">{{harvnb|Olmsted|2009|p=184}}</ref> Berlitz en Moore se boek het in die 1980's die Roswell-sameswering oorheers.<ref name="Goldberg-2001-p197">{{harvnb|Goldberg|2001|p=197}}</ref> Volgens die boek het 'n buiteaardse tuig oor die Nieu-Mexiko-woestyn gevlieg om op kernwapenbedrywighede te spied toe 'n weerligstraal die buiteaardse bemanning tref en hulle dood.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=534}}</ref> Nadat die Amerikaanse regering die buiteaardes puin verwyder het, het hulle dit begin toesmeer om 'n massapaniek te voorkom.<ref name="Olmsted-2009-184quote">{{harvnb|Olmsted|2009|page=184}}</ref> ''The Roswell Incident'' haal Marcel se latere beskrywing van die puin aan as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=28}}: "Hulle het ook nie 'n groot hoeveelheid ongewone wrakmateriaal genoem nie, waarvan 'n groot deel van metaal gemaak was. Dit het oënskynlik van dieselfde voorwerp gekom en is deur majoor Marcel beskyf as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".</ref><ref name="Saler-1997-p14">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14–17}}</ref> Die boek beweer die puin is op baie foto's met dié van 'n weertoestel vervang.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=248, 249}}</ref> ''The Roswell Incident'' noem nog buiteaardse liggame is na bewering deur [[Argeologie|argeoloë]] op die Vlaktes van San Agustin ontdek. Dit is geskoei op die tweedehandse legendes van 'n afgestorwe siviele ingenieur, Grady "Barney" Barnett.<ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=119}}</ref> Die skrywers het beweer hulle het meer as 90 ooggetuies ondervra, hoewel die getuienis van net 25 in die boek verskyn. Net sewe van hulle beweer hulle het die puin gesien. Van hulle het vyf dit glo hanteer.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=39}}</ref> Sommige elemente van die getuies se weergawes stem oreen met ander legendes oor VVV's eerder as met die verslae uit 1947 van Roswell: klein buiteaardse liggame, onvernietigbare metale en 'n [[Egiptiese hiërogliewe|hiëroglifiese]] skrif. Berlitz en Moore het beweer Scully se beskrywings is van die Roswell-voorval en dat dit "per ongeluk die neerstortingsterrein as naby Aztec aangee" weens Scully se haas om sy werk by die drukkery te kry.<ref name="Saler-1997-p14"/><ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=47}}</ref> Mac Brazel is in 1963 dood, voordat die Roswell-legende herleef het.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=24}}</ref> Berlitz en Moore het 'n onderhoud gevoer met sy oorlewende kinders, William Brazel jr. en Bessie Brazel Schreiber. Brazel jr. beskryf hoe die weermag sy pa in hegtenis geneem en hom verbied het om iets oor die voorval te sê.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=75}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref> In die tyd waarin Mac Brazel na bewering deur die weermag aangehou is, is hy egter volgens baie verslae op Roswell gesien en het hy 'n onderhoud met die plaaslike radiostasie, KGFL, gevoer.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=170}}</ref> Schreiber, wat saam met haar pa puinstukke opgetel het toe sy 14 jaar oud was, het aan ufoloë 'n beskrywing daarvan gegee wat ooreenstem met die materiale wat deur Projek Mogul gebruik is.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=86}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=120}}</ref> Volgens die boek kom "van die belangrikste getuienis" van Marcel.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=62}}</ref> Die breër VVV-media het Marcel soos 'n fluitjieblaser behandel.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=66}}</ref> Onafhanklike navorsers het oordrywings in Marcel se weergawes ontdek, insluitende vals verklarings oor sy militêre loopbaan en opvoeding.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=62–68}}</ref> ====''UFO Crash at Roswell''==== In 1991 het Kevin Randle en Donald Schmitt ''UFO Crash at Roswell'' gepubliseer.<ref name="Saler 1997 20">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=20}}</ref> Altesaam 160&nbsp;000 eksemplare is verkoop en dit het gedien as die basis vir die televisieprent ''Roswell'' van 1994.<ref name="Goldberg-2001-p199">{{harvnb|Goldberg|2001|p=199}}</ref> Randle en Schmitt het getuienis van 100 nuwe getuies bygevoeg.<ref name="Goldberg-2001-p197" /> Hoewel honderde mense deur verskeie navorsers ondervra is, het slegs enkeles beweer hulle het puin of buiteaardse wesens gesien. Volgens Pflock kon slegs 23 van die meer as 300 individue wat vir ''UFO Crash at Roswell'' (1991) ondervra is, “redelikerwys geag word as mense wat fisiese bewyse, puin, gesien het”. Van hulle het slegs sewe iets beweer wat op buiteaardse oorsprong gedui het.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|pp=176–177}}</ref> Die boek het beweer generaal Arthur Exon was bewus van puin en liggame, maar Exon het sy uitbeelding betwis.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=36}}</ref> Die lykskouer Glenn Dennis se bewerings van ’n buiteaardse lykskouing en Grady Barnett se verslae oor “buiteaardse liggame” het in die boek verskyn.<ref>{{harvnb|Thompson|1991|p=84}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=34}}</ref> Die datums en liggings van Barnett se verslag in ''The Roswell Incident'' is egter sonder verduideliking verander. Brazel is beskryf as iemand wat die weermag na ’n tweede ongeluksterrein op die plaas gelei het, waar hulle na bewering “geskok was om burgerlikes [insluitend Barnett] te vind wat reeds op die toneel was”.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1991|p=206}}</ref><ref name="Saler 1997 20"/> Ook in 1991 het die afgetrede brigadier-generaal van die Amerikaanse lugmag Thomas DuBose, wat in 1947 saam met puin vir persfoto’s poseer het, erken "die weerballonverklaring vir die materiaal was ’n dekmantel om die pers se aandag af te lei.”<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> ====''Crash at Corona''==== In 1992 het Stanton Friedman ''Crash at Corona'' gepubliseer, saam met Don Berliner.<ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek het nuwe getuies bekendgestel en die vertelling uitgebrei deur die aantal vlieënde skywe tot twee te verhoog, en die aantal vreemdelinge tot agt -- waarvan twee glo oorleef het en deur die regering in aanhouding geneem is.<ref name="Goldberg-2001-p199" /><ref name="Saler-p21">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=21–22}}</ref> ====''The Truth About the UFO Crash at Roswell''==== In 1994 het Randle en Schmitt nog ’n boek geskryf, ''The Truth About the UFO Crash at Roswell'', wat beweer het dat ’n vragvliegtuig uitheemse liggame aan [[Dwight D. Eisenhower]] gelewer het.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek trek die terrein van die Vlaktes van San Agustin in twyfel as die terrein van nog 'n neerstorting. Randle en Schmitt stel ’n nuwe ongeluksterrein meer as 60&nbsp;km noord van Roswell voor, geskoei op verklarings van Jim Ragsdale en Frank Kaufman.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=97, 109}}</ref> Die boek steek Kaufman se identiteit agter die skuilnaam “Steve MacKenzie” weg, maar Kaufman het in 1995 in die Britse televisiedokumentêr ''The Roswell Incident'' met sy regte naam verskyn.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=108}}</ref> Kaufman het beweer hy het ’n UFO se baan op radar gemonitor en puin van ’n neergestorte ruimteskip herwin wat soortgelyk in vorm was aan ’n [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117-sluipbomwerper]].<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=107–108}}</ref> Kaufman se stellings het nie ooreengestem met die personeel op die basis, sy diensrekord, die beskikbare radartegnologie of die bekende topografie van die voorgestelde ongeluksterrein nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=97–98}}</ref> Jim Ragsdale het beweer hy en sy vriendin, Trudy Truelove, het op Highway 285 gery toe hulle ’n smal tuig met 'n [[vlermuis]]agtige vlerk sien neerstort.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994|p=180}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=99}}</ref> ’n Latere onderhoud het aan die lig gebring dat sy beweerde ongeluksterrein ver van beide die Barnett- en die Kaufman-terrein is.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=148}}</ref> In verdere onderhoude het Ragsdale se verhaal gegroei tot bisarre besonderhede, insluitend dat hy en Truelove elf goue helms uit die buiteaardse tuig geneem het om in die woestyn te begrawe.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=100}}</ref> ==Verduidelikings== Geheimhouding oor die puin wat in 1947 ontdek is, was vanweë militêre programme in die [[Koue Oorlog]] eerder as buiteaaardse wesens.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=622}}</ref> Ten spyte van bewyse het VVV-aanhangers volgehou dat 'n buiteaardse tuig naby Roswell neergestort het,<ref name="Kloor-2019-p52">{{harvnb|Kloor|2019|p=52}}</ref> en "Roswell" bly sinoniem met VVV's.<ref>{{harvnb|Joseph|2008|p=132}}</ref> B.D. Gildenberg het Roswell die tuiste van "die wêreld se bekendste, mees ondersoekte en mees ontmaskerde VVV-bewerings" genoem.<ref name="Gildenberg-2003-p73">{{Harvnb|Gildenberg|2003|p=73}}</ref> ===Projek Mogul=== [[Beeld:Mogul balloon train USAF 1995.png|thumb|200px|'n Projek Mogul-reeks.]] In ’n verslag van 1994 deur die Amerikaanse lugmag is die neergestorte voorwerp van die 1947-voorval geïdentifiseer as ’n Projek Mogul-toestel. Die Roswell-materiaal is beskryf as ’n topgeheime militêre ballon deur onder andere die [[Astrofisika|astrofisikus]] Adam Frank, die [[historikus]] luitenant-kolonel James Michael Young, die [[wetenskap]]skrywer Kendrick Frazier, die [[folklore|folkloris]] Thomas Bullard, die Projek Mogul-[[Meteorologie|meteoroloog]] B.D. Gildenberg, die [[joernalis]] Kal Korff en die [[Inligtingkunde|intelligensie]]-offisier kaptein James McAndrew. Mogul – die geklassifiseerde deel van ’n ongeklassifiseerde atmosferiese navorsingsprojek van die Universiteit van New York – was ’n militêre program wat hoëhoogteballonne gebruik het om [[Kernwapen|kerntoetse]] te monitor.<ref name="Frazier-2017a"/> Die projek het vlug nommer 4 op 4&nbsp;Junie van die Alamogordo-weermagvliegveld af lanseer. Dit het sowat 25&nbsp;km van Brazel se plaas na Corona gedryf toe sy opsporingstoerusting onklaar raak.<ref name="Frazier-2017b">{{harvnb|Frazier|2017b|pages=12–15}}</ref> Majoor Jesse Marcel en brigadier-generaal Thomas DuBose van die Amerikaanse lugmag het onderskeidelik in 1978 en 1991 die bewerings van ’n weerballon as ’n dekmantelverhaal beskryf.<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> In die lugmagverslag skryf Richard Weaver die weerballonstorie was moontlik bedoel om “belangstelling af te lei” van Mogul, of dat dit die waarneming van die weerbeampte kon wees omdat Mogul-ballonne uit dieselfde materiale gebou is.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|pages=27–30}}</ref> Sheridan W. Cavitt, wat Marcel na die puinveld vergesel het, het ’n beëdigde verklaring vir die verslag afgelê.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|pp=62–72}}</ref> Cavitt het gesê: “Ek het destyds gedink en dink nou nog dat hierdie wrakstukke van ’n neergestorte ballon was.”<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=160}}</ref> {{multibeeld | align = right | direction = vertical | image1 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Gurney.jpg | width1= 200 | image2 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Body_Bag.jpg | width2= 200 | voetskrif = Antropomorfiese poppe is op mediese draagbare vervoer, en soms in die swart isolasiesakke waarin lyke vervoer word.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36">{{harvnb|McAndrew|1997|pp=35–36}}</ref> }} Ufoloë het die moontlikheid oorweeg dat die Roswell-wrak van ’n topgeheime ballon afkomstig was. Hulle het verskeie voorstelle gehad, soos dat dit die wrak van ’n Japannese ballonbom uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] was.<ref>{{harvnb|Gulyas|2014}}</ref> ’n Meteoroloog van de lugmag het dié teorie verwerp en verduidelik dat dié ballonne “onmoontlik twee jaar lank in die lug kon bly”.<ref>{{harvnb|Huyghe|2001|p=133}}</ref> Projek Mogul is in 1990 die eerste keer met Roswell verbind, deur die onafhanklike navorser Robert G. Todd.<ref name="Saler-p27">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=27}}</ref><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=167}}</ref> Todd het ufoloë gekontak, en in die ''Roswell in Perspective'' van 1994 het Pflock saamgestem dat die wrak op die Brazel-plaas van Mogul afkomstig was.<ref name="Saler-p27"/><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=28}}</ref> ===Antropomorfiese poppe=== Die Roswell-verslae van 1947 het nie melding van buiteaardse liggame gemaak nie.<ref name="Frazier-2017b" /> Geen van die primêre ooggetuies het liggame genoem nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=70}}</ref> Roswell-skrywers het slegs vier mense ondervra met beweerde eerstehandse kennis van buiteaardse liggame.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=118}}</ref> Die bewerings van buiteaardse liggame – dekades later gemaak deur bejaarde getuies, soms as sterfbedbelydenisse – weerspreek mekaar in basiese besonderhede soos die ligging van die neerstorting, die aantal buiteaardse liggame en die beskrywing daarvan.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|loc=ch. 3, pp. 92, 104–105}}</ref> In die 1997-lugmagverslag is tot die gevolgtrekking gekom die beweerde "liggame" wat deur latere ooggetuies gemeld is, was afkomstig van herinneringe aan ongelukke wat militêre slagoffers betrek het en aan die herwinning van antropomorfiese (mensvormige) poppe.<ref name="Broad-1997-p18">{{harvnb|Broad|1997|p=18}}</ref> Militêre programme, soos die 1950's se Operation High Dive, het toetspoppe van hoëhoogteballonne af bo die woestyn van Nieu-Mexiko vrygelaat.<ref name="Broad-1997-p18"/> Die lugmag het tot die gevolgtrekking gekom die aantal verslae oor die herwinning van liggame dui op ’n verduideliking anders as oneerlikheid, en dat die herwinningsproses vir hulle poppe in baie opsigte ooreenstem met die stories oor liggaamsherwinning.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=70}}</ref> Die poppe is vervoer met behulp van draagbare, kisvormige kratte en soms isolasiesakke wat soos lyksakke gelyk het.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36"/> Ooggetuies het die beweerde liggame beskryf as kaal, dat hulle soos poppe gelyk en vlugpakke gedra het. Dit was in ooreenstemming met lugmagpoppe wat in die 1950's gebruik is.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=71}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] 4pu98rv5yqdxqwdatzll28f6vc94hix 2892868 2892863 2026-04-11T20:42:23Z BurgertB 2401 2892868 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roswell Daily Record. July 8, 1947. RAAF Captures Flying Saucer On Ranch in Roswell Region. Top of front page.jpg|thumb|280px|Die ''Roswell Daily Record'' kondig op 8 Julie 1947 aan beslag is op ’n "vlieënde piering" gelê.]] Die '''Roswellvoorval''' verwys na die gebeure rondom ’n [[VSA|Amerikaanse]] militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, [[Nieu-Mexiko]], neergestort het.<ref name=olmsted>Olmsted, Kathryn S. (2009). "Chapter 6: Trust No One: Conspiracies and Conspiracy Theories from the 1970s to the 1990s". ''Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11'' (Oxford University Press). ble. 173–204. {{ISBN|978-0-19-975395-6}}</ref> Rommel wat deur ’n veeboer naby Roswell ontdek is, het die grondslag geword vir [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] waarvolgens die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]] ’n neergestorte [[VVV|buiteaardse ruimtetuig]] herwin het. Nadat metaal- en rubberrommel deur personeel van die Roswellweermagvliegveld herwin is, het die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] die besit van ’n "vlieënde skyf" aangekondig. Die aankondiging het internasionale opskrifte gehaal, maar is binne ’n dag teruggetrek. Die rommel was in werklikheid afkomstig van ’n komplekse en onbemande militêre ballontrein wat uit gekoppelde ballonne en verskeie toerusting bestaan het, en wat van die nabygeleë Alamogordo-weermagvliegveld af bedryf is as deel van die hoogs geheime Projek Mogul, ’n program wat bedoel was om [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[Kernwapen|kerntoetse]] op te spoor. Om die doel en oorsprong van die rommel te verdoesel, het die weermag berig dit was ’n gewone weerballon.<ref name=olmsted/> In 1978 het die afgetrede lugmagoffisier Jesse Marcel onthul die weermag se weerballonverklaring was ’n dekmantelverhaal en gegis die rommel was van buiteaardse oorsprong. Dié gissing is gewild gemaak deur die boek ''The Roswell Incident'' van 1980 en het die grondslag gevorm vir langdurige en toenemend ingewikkelde en teenstrydige samesweringsteorieë, wat met verloop van tyd die voorval uitgebrei het om regerings in te sluit wat bewyse van buiteaardse wesens verdoesel, [[grys buiteaardse wese]]ns, veelvuldige neergestorte vlieënde skywe, en uitheemse lyke en lykskouings. In die 1990’s het die lugmag verskeie verslae gepubliseer waarvolgens die voorval met Projek Mogul verband hou, en nie met rommel van ’n [[VVV]] nie. Ten spyte hiervan en ’n algemene gebrek aan bewyse, beweer baie VVV-voorstanders die Roswellrommel was werklik van ’n uitheemse tuig afkomstig en beskuldig hulle die Amerikaanse regering van ’n toesmeerdery. Die samesweringsverhaal het ’n stylfiguur geword in [[letterkunde]], [[rolprent]]e en [[televisie]]programme oor [[wetenskapsfiksie]]. Die dorp Roswell adverteer hom as ’n bestemming vir VVV-verwante toerisme. ==Neerstorting van 'n militêre ballon== Teen 1947 het die Verenigde State duisende hoogs geheime Projek Mogul-ballonne gelanseer met toestelle om na Sowjetse atoomtoetse te luister.<ref name="Olmsted-2009-p183">{{harvnb|Olmsted|2009|pp=183–184}}</ref><ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> Op 4 Junie het navorsers by die Alamogordo-weermagvliegveld in Nieu-Mexiko ’n lang trein van dié ballonne lanseer; hulle het kontak met die ballonne en die toerusting wat daaraan vas was, verloor binne 'n paar klometer van W.W. “Mac” Brazel se plaas naby Corona, waar ’n ballon later neergestort het.<ref name="Goldberg-2001-p214">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=214–215}}</ref><ref name="Frazier-2017a">{{harvnb|Frazier|2017a}}</ref> Later daardie maand het Brazel tinfoelie, rubber, band en dun houtlatte ontdek wat oor 'n deel van sy plaas versprei was.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947">{{harvnb|"New Mexico"|1947|pp=1, 4}}</ref><ref>{{harvnb|Clancy|2007|pp=92–93}}</ref> Sonder ’n telefoon of radio was Brazel aanvanklik onbewus van die vlaag artikels in dié tyd oor "vlieënde skywe" wat in die VSA gesien is.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=510}}</ref> Die pers landwyd het verslag gedoen oor wat bekend geword het as vlieënde pierings, voorwerpe wat na bewering maneuvers uitgevoer het buite die vermoë van enige bekende vliegtuig.<ref name="Kottmeyer 2017 172">{{harvnb|Kottmeyer|2017|p=172}}</ref> Toe Brazel Corona op 5 Julie besoek, het sy oom, Hollis Wilson, voorgestel sy puin kan van so ’n “vlieënde skyf” wees.<ref name="Peebles 1994 246">{{harvnb|Peebles|1994|p=246}}</ref> Die volgende dag het Brazel na Roswell, Nieu-Mexiko, gery en die sheriff, George Wilcox, ingelig oor die puin wat hy ontdek het.<ref name="Peebles 1994 246"/> Wilcox het die Roswellweermagvliegveld (RAAF) geskakel.<ref name="Klass-1997b-pp3536"/> Die basis het majoor Jesse Marcel en kaptein Sheridan Cavitt aangewys om saam met Brazel terug te keer en die materiaal van die plaas te versamel.<ref name="Klass-1997b-pp3536">{{harvnb|Klass|1997b|pp=35–36}}</ref> Die basisbevelvoerder, kolonel William Blanchard, het die bevelvoerder van die Agtste Lugmag, Roger M. Ramey, van hul bevindings in kennis gestel.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=18–19}}</ref> Op 8 Julie het RAAF se openbare inligtingsbeampte, Walter Haut, ’n nuusverklaring uitgereik waarin verklaar is dat die weermag ’n “vlieënde skyf” naby Roswell herwin het.<ref>{{harvnb|Clarke|2015|pp=36–37}}</ref> Robert Porter, ’n RAAF-vlugingenieur, was deel van die bemanning. Hy het dit wat aan hom vertel is ’n "vlieënde piering” was, op die vlug na die Carswell-weermagvliegveld in Texas gelaai. Hy het die materiaal, wat verpak was in omhulselpapier toe hy dit ontvang het, beskryf as liggewig en nie te groot om in die bagasiebak van ’n motor te pas nie.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=23}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=29}}</ref> Nadat die stasiebestuurder, George Walsh, die nuus oor Roswell se radiostasie bekend gemaak en dit aan die Associated Press oorgedra het, is sy telefoonlyne oorval. Hy het later onthou: “Die hele middag het ek probeer om sheriff Wilcox te skakel vir meer inligting, maar kon hom nooit bereik nie [...] Die media het my van oor die wêreld gebel.”<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=27}}</ref> [[Beeld:Marcel-roswell-debris 0.jpg|thumb|220px|Majoor Jesse A. Marcel poseer op 8 Julie 1947 met puin.]] [[Beeld:Ramey-dubose-debris.jpg|thumb|220px|Brigadier-generaal Roger Ramey, links, en kolonel Thomas J. DuBose poseer met puin.]] Die persverklaring wat deur Haut uitgereik is, het gelui: {{Blockquote| |text=Die talle gerugte oor die vlieënde skyf het gister ’n werklikheid geword toe die intelligensiekantoor van die 509de Bombardeergroep van die Agtste Lugmag, die Roswellweermagvliegveld, gelukkig genoeg was om ’n skyf in besit te kry deur die samewerking van een van die plaaslike veeboere en die sheriffkantoor van Chaves County.<br/> Die vlieënde voorwerp het verlede week op ’n plaas naby Roswell geland. Sonder telefoongeriewe het die veeboer die skyf gebêre totdat hy die sheriffkantoor kon kontak, wat op sy beurt majoor Jesse A. Marcel van die 509de Bombardeergroep se intelligensiekantoor in kennis gestel het. |source=Associated Press (8 Julie 1947)<ref>{{harvnb|"Flying Disc"|1947|p=1}}</ref> }} Mediabelangstelling in die saak het kort daarna afgeneem ná ’n nuuskonferensie waar generaal Roger Ramey, sy stafhoof, kolonel Thomas DuBose, en weerbeampte, Irving Newton, die materiaal as stukke van ’n weerballon geïdentifiseer het.<ref name="Goldberg-2001-p192" /><ref name="Saler-p9">{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=9}}</ref> Newton het aan verslaggewers gesê soortgelyke radarteikens is by sowat 80 weerstasies regoor die land gebruik.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|"AAF"|1947|p=1}}</ref> Die klein aantal daaropvolgende nuusberigte het alledaagse beskrywings van die ongeluk gebied.<ref name="Goldberg-2001-p192">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=192–193}}</ref> Op 9 Julie het die ''Roswell Daily Record'' beklemtoon dat geen enjin- of metaalonderdele in die wrak gevind is nie.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947"/> Brazel het aan die ''Record'' gesê die puin bestaan uit rubberstroke, “tinfoelie, papier, band en stokke”.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947">{{harvnb|McAndrew|1997|p=8}} haal aan: {{harvnb|"Harassed Rancher"|1947|p=C-1}}</ref><ref name="Clancy-2007-p93">{{harvnb|Clancy|2007|p=93}}</ref> Brazel het gesê hy het aanvanklik min aandag daaraan gegee, maar later saam met sy vrou en dogter teruggekeer om van die puin op te tel.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=20}}</ref> Ten spyte van latere bewerings dat hy gedwing is om ’n dekmantelverhaal te herhaal, het Brazel aan koerantverslaggewers gesê: “Ek is seker dit wat ek gevind het, was nie enige weerballon nie.”<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /> Toe hy in Fort Worth, Texas, ondervra is, het Jesse Marcel die wrak beskryf as “dele van die weerapparaat” wat bestaan het uit “tinfoelie en gebreekte houtbalke.”<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=88}}</ref> ’n Deel van die materiaal is van Texas na die Wright-vliegveld in [[Ohio]] gevlieg, waar kolonel Marcellus Duffy dit as ballonapparaat geïdentifiseer het.<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=178}}</ref> Duffy het vorige ervaring van Projek Mogul gehad en Mogul se projekbeampte Albert Trakowski gekontak om die puin te bespreek.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=153–154}}</ref> Omdat hy nie besonderhede oor die projek kon bekend maak nie, het Duffy dit as “meteorologiese toerusting” geïdentifiseer.<ref name="Pflock 2001 150–151">{{harvnb|Pflock|2001|pp=150–151}}</ref> Die amptelike weergawe van 1947 het enige verband met militêre programme van die [[Koue Oorlog]] uitgelaat.<ref>{{harvnb|Kloor|2019|p=21}}</ref> Op 10 Julie het militêre personeel by Alamogordo ’n demonstrasie aan die pers gegee. Vier offisiere het ’n vals weergawe verskaf van die gewone gebruik van weerballonne gedurende die voorafgaande jaar. Hulle het ballonkonfigurasies wat deur die Mogul-span gebruik is, gedemonstreer as maniere om meteorologiese data in te samel, en sodoende ’n geloofwaardige verduideliking gebied vir enige ongewone aspekte van die Roswellpuin.<ref>{{harvnb|Charles|1947|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=249–251}}</ref> Die Amerikaanse lugmag het later die weerballonverhaal beskryf as ’n "poging om aandag van die hoogs geheime Projek Mogul af te lei.”<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=12}}</ref> ==VVV-samesweringsteorieë (1947-'78)== Die puinherwinning van 1947 het drie dekades lank relatief onbekend gebly.<ref name="ABC-News-2005-p1">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=1}}</ref> Verslaggewing het gou opgehou nadat die regering ’n aardse verduideliking verskaf het,<ref name="Goldberg-2001-p192"/> en breër beriggewing oor vlieënde pierings het vinnig afgeneem ná 'n VVV-foefie<ref>{{harvnb|Wright|1998|p=39}}</ref> toe ’n wyd gerapporteerde neergestorte skyf van Twin Falls, [[Idaho]], as ’n poets ontmasker is wat deur vier tieners geskep is met onderdele van ’n blêrkas.<ref>{{harvnb|Weeks|2015|loc=ch. 17}}</ref><ref>{{harvnb|"Twin Falls"|1947|page=9 }}</ref> Nietemin het die geloof in 'n VVV-toesmeerdery deur die Amerikaanse regering in dié tyd wydverspreid geword.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=33, 251}}</ref> Foefies, legendes en stories van neergestorte ruimtetuie en buiteaardse liggame in Nieu-Mexiko het ontstaan en later elemente van die Roswellmite gevorm.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=13}}</ref> In 1947 het baie Amerikaners die waarneming van VVV's aan onbekende militêre vliegtuie toegeskryf.<ref name="Olmsted-2009-p183"/> In die dekades tussen die aanvanklike herwinning van die puin en die ontstaan van Roswellteorieë het vlieënde pierings sinoniem geword met [[Buiteaardse lewe|buiteaardse ruimtetuie]].<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=251}}</ref> Ná die moord op [[John F. Kennedy]] en die [[Watergate-skandaal]] het vertroue in die Amerikaanse regering afgeneem en samesweringsteorieë het wydverspreid geraak.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=166, 205, 245}}</ref> Die 1947-voorval is herinterpreteer om by die publiek se toenemend samesweringsgerigte wêreldbeskouing te pas.<ref>{{harvnb|Olmsted|2009|pp=173, 184}}</ref><ref name="Harding-p273">{{harvnb|Harding|Stewart|2003|page=273}}</ref> Aanhangers van VVV's het die regering beskuldig van ’n “Kosmiese Watergate”.<ref>{{harvnb|Goldberg|2001|pp=208, 253–255}}</ref> ===Aztec-VVV-foefie=== [[Beeld:Aztec-hoax-pic.png|240px|thumb|Die skrywer Frank Scully (regs) en die swendelaar Silas Newton (middel).<ref>{{harvnb|Severson|1952}}</ref>]] Die VVV-foefie van 1948 van Aztec, Nieu-Mexiko, het stories behels van 'n neergestorte VVV en herwonne buiteaardse liggame wat later met Roswell verbind is.<ref name="Saler-p13" /><ref name="Clarke-2015-chpt13">{{harvnb|Clarke|2015|loc=ch. 13}}</ref> Dit het wye blootstelling gekry toe die bedrieërs daaragter die ''Variety''-rubriekskrywer Frank Scully oortuig het om oor hulle fiktiewe ongeluk te skryf.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=48–50, 251}}</ref> Die verhaal het vertel van klein, grys mensagtige liggame, metaal sterker as enigiets wat op Aarde gevind word, 'n onontsyferbare skrif en ’n regeringsdekmantel om openbare paniek te voorkom. Dié elemente het in latere weergawes van die Roswellmite verskyn.<ref name="Saler-p13">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=13–14}}</ref><ref name="Peebles-1994-p242">{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 251}}</ref> In hervertellings is die alledaagse puin wat by die werklike ongeluksterrein by Roswelle aangemeld is, vervang met die Aztec-foefie se fantastiese weergawe.<ref>{{harvnb|Smith|2000|p=99}}</ref><ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14, 42}}</ref> Teen die tyd dat Roswell weer mediabelangstelling gekry het, het [[grys buiteaardse wese]]ns deel van die Amerikaanse kultuur geword deur die Barney en Betty Hill-voorval.<ref>{{harvnb|Levy|Mendlesohn|2019|p=136}}</ref> In ’n Roswellverslag van 1997 het die lugmagondersoeker James McAndrew geskryf: “Selfs met die ontmaskering van hierdie ooglopende bedrog word die Aztec-verhaal steeds deur VVV-teoretici geglo. Elemente van hierdie verhaal duik af en toe weer op en word beskou as die katalisator vir ander stories oor neergestorte vlieënde pierings, insluitend die Roswellvoorval.”<ref>{{harvnb|McAndrew|1997|pp=84–85}}</ref> ===Hangar 18=== "Hangar 18" is ’n niebestaande plek wat volgens baie latere samesweringsteorieë buiteaardse vaartuie of liggame gehuisves het wat van Roswell herwin is.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|p=33}}</ref> Die idee van buiteaardse lyke van ’n neergestorte vaartuig wat in ’n lugmaglykhuis by die Wright-Patterson-lugmagbasis gestoor word, is genoem in Scully se ''Behind the Flying Saucers'',<ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> en uitgebrei in die boek ''Incident at Exeter'' van 1966. Dit het die grondslag gevorm vir die wetenskapsfiksieroman ''The Fortec Conspiracy'' van 1968.<ref>{{harvnb|Fuller|1966|pp=87–88}}</ref><ref name="Smith-2000-p82">{{harvnb|Smith|2000|p=82}}</ref> ''Fortec'' handel oor ’n fiktiewe toesmeeraksie deur die lugmageenheid belas met omgekeerde ingenieurswese van ander lande se tegnologiese vooruitgang.<ref name="Smith-2000-p82"/> In 1974 het die wetenskapsfiksieskrywer en samesweringsteoretikus Robert Spencer Carr beweer buiteaardse liggame wat uit die Aztec-ongeluk herwin is, is in “Hangar 18” by Wright-Patterson gestoor.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 321}}</ref> Carr het beweer dat sy bronne die buiteaardse lykskouing aanskou het,<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=244}}</ref> nog ’n idee wat later in die Roswellverhaal opgeneem is.<ref>{{harvnb|Disch|2000|pp=53–54}}</ref><ref>{{harvnb|"Air Force"|1974}}</ref> Die lugmag het verduidelik geen “Hangar 18” bestaan by die basis nie en het ’n ooreenkoms tussen Carr se storie en die fiktiewe ''Fortec Conspiracy'' uitgewys.<ref>{{harvnb|Jones|1974|page=1}}</ref> Die rolprent ''Hangar 18'' van 1980, wat Carr se bewerings dramatiseer, is deur die rolprent se regisseur, James L. Conway, beskryf as ’n "moderne dramatiese weergawe” van Roswell,<ref name="Erdmann-p287">{{harvnb|Erdmann|Block|2000|p=287}}</ref> en deur die folkloris Thomas Bullard as “ontluikende Roswellmitologie”.<ref>{{harvnb|Bullard|2016|p=331}}</ref> ==Roswellsamesweringsteorieë (1978-'94)== [[Beeld:UFO 07-03-2008 11;34;50PM.JPG|thumb|240px|Roswell se internasionale VVV-museum.]] Belangstelling in Roswell is weer aangeblaas nadat die ufologienavorser (navorser oor VVV's) Stanton Friedman in 1978 vir Jesse Marcel ondervra het.<ref>{{harvnb|"The Roswell Files"|1997|p=69}}</ref> Marcel het die Roswellpuin van die plaas na die Fort Worth-nuuskonferensie vergesel.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=247–248}}</ref> In die 1978-onderhoud het Marcel verklaar die “weerballon”-verklaring van die nuuskonferensie was ’n dekmantel,<ref name="Ziegler16">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=16}}</ref> en dat hy nou glo die puin was buiteaards.<ref>{{harvnb|Frank|2023|pp=520–529}}</ref> Op 19 Desember 1979 is Marcel ondervra deur Bob Pratt van die ''National Enquirer'',<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=67}}</ref> en die poniekoerant het in die daaropvolgende Februarie grootskaalse aandag aan Marcel se storie gegee.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|Pratt|1980|p=8}}</ref> Marcel het ’n foelie beskryf wat gekreukel kon word, maar weer sou ontvou wanneer dit losgelaat word.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=285}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=65–66}}</ref> Op 20 September 1980 het die TV-reeks ''In Search of...'', aangebied deur die [[Star Trek]]-akteur [[Leonard Nimoy]], ’n onderhoud uitgesaai waarin Marcel sy deelname aan die 1947-nuuskonferensie beskryf:<ref name="ABC-News-2005-p1"/> {{Blockquote|Hulle wou kommentaar van my hê, maar ek was nie vry om dit te gee nie. Dus kon ek net my mond hou. En generaal Ramey is die een wat dit bespreek het, wat gesê het wat dit was, en om daarvan te vergeet: Dit was niks meer as ’n weerballon nie. Natuurlik het ons albei geweet dit is nie waar nie.<ref>{{harvnb|"UFO Coverup"|1980}}</ref>}} ===''The Roswell Incident''=== Die eerste Roswellsamesweringsboek, wat in Oktober 1980 uitgereik is, was ''The Roswell Incident'' deur Charles Berlitz en Bill Moore.<ref name="ABC-News-2005-p2">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=2}}</ref><ref>{{harvnb|May|2016|p=68}}</ref> Die [[Antropologie|antropoloog]] Charles Ziegler beskryf die boek as "weergawe 1" van die Roswellmite.<ref name="Olmsted-2009-p184">{{harvnb|Olmsted|2009|p=184}}</ref> Berlitz en Moore se boek het in die 1980's die Roswellsameswering oorheers.<ref name="Goldberg-2001-p197">{{harvnb|Goldberg|2001|p=197}}</ref> Volgens die boek het 'n buiteaardse tuig oor die Nieu-Mexiko-woestyn gevlieg om op kernwapenbedrywighede te spied toe 'n weerligstraal die buiteaardse bemanning tref en hulle dood.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=534}}</ref> Nadat die Amerikaanse regering die buiteaardes puin verwyder het, het hulle dit begin toesmeer om 'n massapaniek te voorkom.<ref name="Olmsted-2009-184quote">{{harvnb|Olmsted|2009|page=184}}</ref> ''The Roswell Incident'' haal Marcel se latere beskrywing van die puin aan as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=28}}: "Hulle het ook nie 'n groot hoeveelheid ongewone wrakmateriaal genoem nie, waarvan 'n groot deel van metaal gemaak was. Dit het oënskynlik van dieselfde voorwerp gekom en is deur majoor Marcel beskyf as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".</ref><ref name="Saler-1997-p14">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14–17}}</ref> Die boek beweer die puin is op baie foto's met dié van 'n weertoestel vervang.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=248, 249}}</ref> ''The Roswell Incident'' noem nog buiteaardse liggame is na bewering deur [[Argeologie|argeoloë]] op die Vlaktes van San Agustin ontdek. Dit is geskoei op die tweedehandse legendes van 'n afgestorwe siviele ingenieur, Grady "Barney" Barnett.<ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=119}}</ref> Die skrywers het beweer hulle het meer as 90 ooggetuies ondervra, hoewel die getuienis van net 25 in die boek verskyn. Net sewe van hulle beweer hulle het die puin gesien. Van hulle het vyf dit glo hanteer.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=39}}</ref> Sommige elemente van die getuies se weergawes stem oreen met ander legendes oor VVV's eerder as met die verslae uit 1947 van Roswell: klein buiteaardse liggame, onvernietigbare metale en 'n [[Egiptiese hiërogliewe|hiëroglifiese]] skrif. Berlitz en Moore het beweer Scully se beskrywings is van die Roswellvoorval en dat dit "per ongeluk die neerstortingsterrein as naby Aztec aangee" weens Scully se haas om sy werk by die drukkery te kry.<ref name="Saler-1997-p14"/><ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=47}}</ref> Mac Brazel is in 1963 dood, voordat die Roswell-legende herleef het.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=24}}</ref> Berlitz en Moore het 'n onderhoud gevoer met sy oorlewende kinders, William Brazel jr. en Bessie Brazel Schreiber. Brazel jr. beskryf hoe die weermag sy pa in hegtenis geneem en hom verbied het om iets oor die voorval te sê.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=75}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref> In die tyd waarin Mac Brazel na bewering deur die weermag aangehou is, is hy egter volgens baie verslae op Roswell gesien en het hy 'n onderhoud met die plaaslike radiostasie, KGFL, gevoer.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=170}}</ref> Schreiber, wat saam met haar pa puinstukke opgetel het toe sy 14 jaar oud was, het aan ufoloë 'n beskrywing daarvan gegee wat ooreenstem met die materiale wat deur Projek Mogul gebruik is.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=86}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=120}}</ref> Volgens die boek kom "van die belangrikste getuienis" van Marcel.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=62}}</ref> Die breër VVV-media het Marcel soos 'n fluitjieblaser behandel.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=66}}</ref> Onafhanklike navorsers het oordrywings in Marcel se weergawes ontdek, insluitende vals verklarings oor sy militêre loopbaan en opvoeding.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=62–68}}</ref> ====''UFO Crash at Roswell''==== In 1991 het Kevin Randle en Donald Schmitt ''UFO Crash at Roswell'' gepubliseer.<ref name="Saler 1997 20">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=20}}</ref> Altesaam 160&nbsp;000 eksemplare is verkoop en dit het gedien as die basis vir die televisieprent ''Roswell'' van 1994.<ref name="Goldberg-2001-p199">{{harvnb|Goldberg|2001|p=199}}</ref> Randle en Schmitt het getuienis van 100 nuwe getuies bygevoeg.<ref name="Goldberg-2001-p197" /> Hoewel honderde mense deur verskeie navorsers ondervra is, het slegs enkeles beweer hulle het puin of buiteaardse wesens gesien. Volgens Pflock kon slegs 23 van die meer as 300 individue wat vir ''UFO Crash at Roswell'' (1991) ondervra is, “redelikerwys geag word as mense wat fisiese bewyse, puin, gesien het”. Van hulle het slegs sewe iets beweer wat op buiteaardse oorsprong gedui het.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|pp=176–177}}</ref> Die boek het beweer generaal Arthur Exon was bewus van puin en liggame, maar Exon het sy uitbeelding betwis.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=36}}</ref> Die lykskouer Glenn Dennis se bewerings van ’n buiteaardse lykskouing en Grady Barnett se verslae oor “buiteaardse liggame” het in die boek verskyn.<ref>{{harvnb|Thompson|1991|p=84}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=34}}</ref> Die datums en liggings van Barnett se verslag in ''The Roswell Incident'' is egter sonder verduideliking verander. Brazel is beskryf as iemand wat die weermag na ’n tweede ongeluksterrein op die plaas gelei het, waar hulle na bewering “geskok was om burgerlikes [insluitend Barnett] te vind wat reeds op die toneel was”.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1991|p=206}}</ref><ref name="Saler 1997 20"/> Ook in 1991 het die afgetrede brigadier-generaal van die Amerikaanse lugmag Thomas DuBose, wat in 1947 saam met puin vir persfoto’s poseer het, erken "die weerballonverklaring vir die materiaal was ’n dekmantel om die pers se aandag af te lei.”<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> ====''Crash at Corona''==== In 1992 het Stanton Friedman ''Crash at Corona'' gepubliseer, saam met Don Berliner.<ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek het nuwe getuies bekendgestel en die vertelling uitgebrei deur die aantal vlieënde skywe tot twee te verhoog, en die aantal vreemdelinge tot agt -- waarvan twee glo oorleef het en deur die regering in aanhouding geneem is.<ref name="Goldberg-2001-p199" /><ref name="Saler-p21">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=21–22}}</ref> ====''The Truth About the UFO Crash at Roswell''==== In 1994 het Randle en Schmitt nog ’n boek geskryf, ''The Truth About the UFO Crash at Roswell'', wat beweer het dat ’n vragvliegtuig uitheemse liggame aan [[Dwight D. Eisenhower]] gelewer het.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek trek die terrein van die Vlaktes van San Agustin in twyfel as die terrein van nog 'n neerstorting. Randle en Schmitt stel ’n nuwe ongeluksterrein meer as 60&nbsp;km noord van Roswell voor, geskoei op verklarings van Jim Ragsdale en Frank Kaufman.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=97, 109}}</ref> Die boek steek Kaufman se identiteit agter die skuilnaam “Steve MacKenzie” weg, maar Kaufman het in 1995 in die Britse televisiedokumentêr ''The Roswell Incident'' met sy regte naam verskyn.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=108}}</ref> Kaufman het beweer hy het ’n UFO se baan op radar gemonitor en puin van ’n neergestorte ruimteskip herwin wat soortgelyk in vorm was aan ’n [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117-sluipbomwerper]].<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=107–108}}</ref> Kaufman se stellings het nie ooreengestem met die personeel op die basis, sy diensrekord, die beskikbare radartegnologie of die bekende topografie van die voorgestelde ongeluksterrein nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=97–98}}</ref> Jim Ragsdale het beweer hy en sy vriendin, Trudy Truelove, het op Highway 285 gery toe hulle ’n smal tuig met 'n [[vlermuis]]agtige vlerk sien neerstort.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994|p=180}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=99}}</ref> ’n Latere onderhoud het aan die lig gebring dat sy beweerde ongeluksterrein ver van beide die Barnett- en die Kaufman-terrein is.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=148}}</ref> In verdere onderhoude het Ragsdale se verhaal gegroei tot bisarre besonderhede, insluitend dat hy en Truelove elf goue helms uit die buiteaardse tuig geneem het om in die woestyn te begrawe.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=100}}</ref> ==Verduidelikings== Geheimhouding oor die puin wat in 1947 ontdek is, was vanweë militêre programme in die [[Koue Oorlog]] eerder as buiteaaardse wesens.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=622}}</ref> Ten spyte van bewyse het VVV-aanhangers volgehou dat 'n buiteaardse tuig naby Roswell neergestort het,<ref name="Kloor-2019-p52">{{harvnb|Kloor|2019|p=52}}</ref> en "Roswell" bly sinoniem met VVV's.<ref>{{harvnb|Joseph|2008|p=132}}</ref> B.D. Gildenberg het Roswell die tuiste van "die wêreld se bekendste, mees ondersoekte en mees ontmaskerde VVV-bewerings" genoem.<ref name="Gildenberg-2003-p73">{{Harvnb|Gildenberg|2003|p=73}}</ref> ===Projek Mogul=== [[Beeld:Mogul balloon train USAF 1995.png|thumb|200px|'n Projek Mogul-reeks.]] In ’n verslag van 1994 deur die Amerikaanse lugmag is die neergestorte voorwerp van die 1947-voorval geïdentifiseer as ’n Projek Mogul-toestel. Die Roswellmateriaal is beskryf as ’n topgeheime militêre ballon deur onder andere die [[Astrofisika|astrofisikus]] Adam Frank, die [[historikus]] luitenant-kolonel James Michael Young, die [[wetenskap]]skrywer Kendrick Frazier, die [[folklore|folkloris]] Thomas Bullard, die Projek Mogul-[[Meteorologie|meteoroloog]] B.D. Gildenberg, die [[joernalis]] Kal Korff en die [[Inligtingkunde|intelligensie]]-offisier kaptein James McAndrew. Mogul – die geklassifiseerde deel van ’n ongeklassifiseerde atmosferiese navorsingsprojek van die Universiteit van New York – was ’n militêre program wat hoëhoogteballonne gebruik het om [[Kernwapen|kerntoetse]] te monitor.<ref name="Frazier-2017a"/> Die projek het vlug nommer 4 op 4&nbsp;Junie van die Alamogordo-weermagvliegveld af lanseer. Dit het sowat 25&nbsp;km van Brazel se plaas na Corona gedryf toe sy opsporingstoerusting onklaar raak.<ref name="Frazier-2017b">{{harvnb|Frazier|2017b|pages=12–15}}</ref> Majoor Jesse Marcel en brigadier-generaal Thomas DuBose van die Amerikaanse lugmag het onderskeidelik in 1978 en 1991 die bewerings van ’n weerballon as ’n dekmantelverhaal beskryf.<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> In die lugmagverslag skryf Richard Weaver die weerballonstorie was moontlik bedoel om “belangstelling af te lei” van Mogul, of dat dit die waarneming van die weerbeampte kon wees omdat Mogul-ballonne uit dieselfde materiale gebou is.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|pages=27–30}}</ref> Sheridan W. Cavitt, wat Marcel na die puinveld vergesel het, het ’n beëdigde verklaring vir die verslag afgelê.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|pp=62–72}}</ref> Cavitt het gesê: “Ek het destyds gedink en dink nou nog dat hierdie wrakstukke van ’n neergestorte ballon was.”<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=160}}</ref> {{multibeeld | align = right | direction = vertical | image1 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Gurney.jpg | width1= 200 | image2 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Body_Bag.jpg | width2= 200 | voetskrif = Antropomorfiese poppe is op mediese draagbare vervoer, en soms in die swart isolasiesakke waarin lyke vervoer word.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36">{{harvnb|McAndrew|1997|pp=35–36}}</ref> }} Ufoloë het die moontlikheid oorweeg dat die Roswellwrak van ’n topgeheime ballon afkomstig was. Hulle het verskeie voorstelle gehad, soos dat dit die wrak van ’n Japannese ballonbom uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] was.<ref>{{harvnb|Gulyas|2014}}</ref> ’n Meteoroloog van de lugmag het dié teorie verwerp en verduidelik dat dié ballonne “onmoontlik twee jaar lank in die lug kon bly”.<ref>{{harvnb|Huyghe|2001|p=133}}</ref> Projek Mogul is in 1990 die eerste keer met Roswell verbind, deur die onafhanklike navorser Robert G. Todd.<ref name="Saler-p27">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=27}}</ref><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=167}}</ref> Todd het ufoloë gekontak, en in die ''Roswell in Perspective'' van 1994 het Pflock saamgestem dat die wrak op die Brazel-plaas van Mogul afkomstig was.<ref name="Saler-p27"/><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=28}}</ref> ===Antropomorfiese poppe=== Die Roswellverslae van 1947 het nie melding van buiteaardse liggame gemaak nie.<ref name="Frazier-2017b" /> Geen van die primêre ooggetuies het liggame genoem nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=70}}</ref> Roswellskrywers het slegs vier mense ondervra met beweerde eerstehandse kennis van buiteaardse liggame.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=118}}</ref> Die bewerings van buiteaardse liggame – dekades later gemaak deur bejaarde getuies, soms as sterfbedbelydenisse – weerspreek mekaar in basiese besonderhede soos die ligging van die neerstorting, die aantal buiteaardse liggame en die beskrywing daarvan.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|loc=ch. 3, pp. 92, 104–105}}</ref> In die 1997-lugmagverslag is tot die gevolgtrekking gekom die beweerde "liggame" wat deur latere ooggetuies gemeld is, was afkomstig van herinneringe aan ongelukke wat militêre slagoffers betrek het en aan die herwinning van antropomorfiese (mensvormige) poppe.<ref name="Broad-1997-p18">{{harvnb|Broad|1997|p=18}}</ref> Militêre programme, soos die 1950's se Operation High Dive, het toetspoppe van hoëhoogteballonne af bo die woestyn van Nieu-Mexiko vrygelaat.<ref name="Broad-1997-p18"/> Die lugmag het tot die gevolgtrekking gekom die aantal verslae oor die herwinning van liggame dui op ’n verduideliking anders as oneerlikheid, en dat die herwinningsproses vir hulle poppe in baie opsigte ooreenstem met die stories oor liggaamsherwinning.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=70}}</ref> Die poppe is vervoer met behulp van draagbare, kisvormige kratte en soms isolasiesakke wat soos lyksakke gelyk het.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36"/> Ooggetuies het die beweerde liggame beskryf as kaal, dat hulle soos poppe gelyk en vlugpakke gedra het. Dit was in ooreenstemming met lugmagpoppe wat in die 1950's gebruik is.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=71}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] 190fgctlp2hileaf93hihqyue8bl20x 2892869 2892868 2026-04-11T20:45:45Z BurgertB 2401 Paar goed 2892869 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roswell Daily Record. July 8, 1947. RAAF Captures Flying Saucer On Ranch in Roswell Region. Top of front page.jpg|thumb|280px|Die ''Roswell Daily Record'' kondig op 8 Julie 1947 aan beslag is op ’n "vlieënde piering" gelê.]] Die '''Roswellvoorval''' verwys na die gebeure rondom ’n [[VSA|Amerikaanse]] militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, [[Nieu-Mexiko]], neergestort het.<ref name=olmsted>Olmsted, Kathryn S. (2009). "Chapter 6: Trust No One: Conspiracies and Conspiracy Theories from the 1970s to the 1990s". ''Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11'' (Oxford University Press). ble. 173–204. {{ISBN|978-0-19-975395-6}}</ref> Rommel wat deur ’n veeboer naby Roswell ontdek is, het die grondslag gevorm vir [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] waarvolgens die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]] ’n neergestorte [[VVV|buiteaardse ruimtetuig]] herwin het. Nadat metaal- en rubberrommel deur personeel van die Roswellweermagvliegveld herwin is, het die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] die besit van ’n "vlieënde skyf" aangekondig. Die aankondiging het internasionale opskrifte gehaal, maar is binne ’n dag teruggetrek. Die rommel was in werklikheid afkomstig van ’n komplekse en onbemande militêre ballontrein wat uit gekoppelde ballonne en verskeie toerusting bestaan het, en wat van die nabygeleë Alamogordo-weermagvliegveld af bedryf is as deel van die hoogs geheime Projek Mogul, ’n program wat bedoel was om [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[Kernwapen|kerntoetse]] op te spoor. Om die doel en oorsprong van die rommel te verdoesel, het die weermag berig dit was ’n gewone weerballon.<ref name=olmsted/> In 1978 het die afgetrede lugmagoffisier Jesse Marcel onthul die weermag se weerballonverklaring was ’n dekmantelverhaal en gegis die rommel was van buiteaardse oorsprong. Dié gissing is gewild gemaak deur die boek ''The Roswell Incident'' van 1980 en het die grondslag gevorm vir langdurige en toenemend ingewikkelde en teenstrydige samesweringsteorieë, wat met verloop van tyd die voorval uitgebrei het om regerings in te sluit wat bewyse van buiteaardse wesens verdoesel, [[grys buiteaardse wese]]ns, veelvuldige neergestorte vlieënde skywe, en uitheemse lyke en lykskouings. In die 1990’s het die lugmag verskeie verslae gepubliseer waarvolgens die voorval met Projek Mogul verband hou, en nie met rommel van ’n [[VVV]] nie. Ten spyte hiervan en ’n algemene gebrek aan bewyse, beweer baie VVV-voorstanders die Roswellrommel was werklik van ’n uitheemse tuig afkomstig en beskuldig hulle die Amerikaanse regering van ’n toesmeerdery. Die samesweringsverhaal het ’n stylfiguur geword in [[letterkunde]], [[rolprent]]e en [[televisie]]programme oor [[wetenskapsfiksie]]. Die dorp Roswell adverteer hom as ’n bestemming vir VVV-verwante toerisme. ==Neerstorting van 'n militêre ballon== Teen 1947 het die Verenigde State duisende hoogs geheime Projek Mogul-ballonne gelanseer met toestelle om na Sowjetse atoomtoetse te luister.<ref name="Olmsted-2009-p183">{{harvnb|Olmsted|2009|pp=183–184}}</ref><ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> Op 4 Junie het navorsers by die Alamogordo-weermagvliegveld in Nieu-Mexiko ’n lang trein van dié ballonne lanseer; hulle het kontak met die ballonne en die toerusting wat daaraan vas was, verloor binne 'n paar klometer van W.W. “Mac” Brazel se plaas naby Corona, waar ’n ballon later neergestort het.<ref name="Goldberg-2001-p214">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=214–215}}</ref><ref name="Frazier-2017a">{{harvnb|Frazier|2017a}}</ref> Later daardie maand het Brazel tinfoelie, rubber, band en dun houtlatte ontdek wat oor 'n deel van sy plaas versprei was.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947">{{harvnb|"New Mexico"|1947|pp=1, 4}}</ref><ref>{{harvnb|Clancy|2007|pp=92–93}}</ref> Sonder ’n telefoon of radio was Brazel aanvanklik onbewus van die vlaag artikels in dié tyd oor "vlieënde skywe" wat in die VSA gesien is.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=510}}</ref> Die pers landwyd het verslag gedoen oor wat bekend geword het as vlieënde pierings, voorwerpe wat na bewering maneuvers uitgevoer het buite die vermoë van enige bekende vliegtuig.<ref name="Kottmeyer 2017 172">{{harvnb|Kottmeyer|2017|p=172}}</ref> Toe Brazel Corona op 5 Julie besoek, het sy oom, Hollis Wilson, voorgestel sy puin kan van so ’n “vlieënde skyf” wees.<ref name="Peebles 1994 246">{{harvnb|Peebles|1994|p=246}}</ref> Die volgende dag het Brazel na Roswell, Nieu-Mexiko, gery en die sheriff, George Wilcox, ingelig oor die puin wat hy ontdek het.<ref name="Peebles 1994 246"/> Wilcox het die Roswellweermagvliegveld (RAAF) geskakel.<ref name="Klass-1997b-pp3536"/> Die basis het majoor Jesse Marcel en kaptein Sheridan Cavitt aangewys om saam met Brazel terug te keer en die materiaal van die plaas te versamel.<ref name="Klass-1997b-pp3536">{{harvnb|Klass|1997b|pp=35–36}}</ref> Die basisbevelvoerder, kolonel William Blanchard, het die bevelvoerder van die Agtste Lugmag, Roger M. Ramey, van hul bevindings in kennis gestel.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=18–19}}</ref> Op 8 Julie het RAAF se openbare inligtingsbeampte, Walter Haut, ’n nuusverklaring uitgereik waarin verklaar is dat die weermag ’n “vlieënde skyf” naby Roswell herwin het.<ref>{{harvnb|Clarke|2015|pp=36–37}}</ref> Robert Porter, ’n RAAF-vlugingenieur, was deel van die bemanning. Hy het dit wat aan hom vertel is ’n "vlieënde piering” was, op die vlug na die Carswell-weermagvliegveld in Texas gelaai. Hy het die materiaal, wat verpak was in omhulselpapier toe hy dit ontvang het, beskryf as liggewig en nie te groot om in die bagasiebak van ’n motor te pas nie.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=23}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=29}}</ref> Nadat die stasiebestuurder, George Walsh, die nuus oor Roswell se radiostasie bekend gemaak en dit aan die Associated Press oorgedra het, is sy telefoonlyne oorval. Hy het later onthou: “Die hele middag het ek probeer om sheriff Wilcox te skakel vir meer inligting, maar kon hom nooit bereik nie [...] Die media het my van oor die wêreld gebel.”<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=27}}</ref> [[Beeld:Marcel-roswell-debris 0.jpg|thumb|220px|Majoor Jesse A. Marcel poseer op 8 Julie 1947 met puin.]] [[Beeld:Ramey-dubose-debris.jpg|thumb|220px|Brigadier-generaal Roger Ramey, links, en kolonel Thomas J. DuBose poseer met puin.]] Die persverklaring wat deur Haut uitgereik is, het gelui: {{Blockquote| |text=Die talle gerugte oor die vlieënde skyf het gister ’n werklikheid geword toe die intelligensiekantoor van die 509de Bombardeergroep van die Agtste Lugmag, die Roswellweermagvliegveld, gelukkig genoeg was om ’n skyf in besit te kry deur die samewerking van een van die plaaslike veeboere en die sheriffkantoor van Chaves County.<br/> Die vlieënde voorwerp het verlede week op ’n plaas naby Roswell geland. Sonder telefoongeriewe het die veeboer die skyf gebêre totdat hy die sheriffkantoor kon kontak, wat op sy beurt majoor Jesse A. Marcel van die 509de Bombardeergroep se intelligensiekantoor in kennis gestel het. |source=Associated Press (8 Julie 1947)<ref>{{harvnb|"Flying Disc"|1947|p=1}}</ref> }} Mediabelangstelling in die saak het kort daarna afgeneem ná ’n nuuskonferensie waar generaal Roger Ramey, sy stafhoof, kolonel Thomas DuBose, en weerbeampte, Irving Newton, die materiaal as stukke van ’n weerballon geïdentifiseer het.<ref name="Goldberg-2001-p192" /><ref name="Saler-p9">{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=9}}</ref> Newton het aan verslaggewers gesê soortgelyke radarteikens is by sowat 80 weerstasies regoor die land gebruik.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|"AAF"|1947|p=1}}</ref> Die klein aantal daaropvolgende nuusberigte het alledaagse beskrywings van die ongeluk gebied.<ref name="Goldberg-2001-p192">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=192–193}}</ref> Op 9 Julie het die ''Roswell Daily Record'' beklemtoon dat geen enjin- of metaalonderdele in die wrak gevind is nie.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947"/> Brazel het aan die ''Record'' gesê die puin bestaan uit rubberstroke, “tinfoelie, papier, band en stokke”.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947">{{harvnb|McAndrew|1997|p=8}} haal aan: {{harvnb|"Harassed Rancher"|1947|p=C-1}}</ref><ref name="Clancy-2007-p93">{{harvnb|Clancy|2007|p=93}}</ref> Brazel het gesê hy het aanvanklik min aandag daaraan gegee, maar later saam met sy vrou en dogter teruggekeer om van die puin op te tel.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=20}}</ref> Ten spyte van latere bewerings dat hy gedwing is om ’n dekmantelverhaal te herhaal, het Brazel aan koerantverslaggewers gesê: “Ek is seker dit wat ek gevind het, was nie enige weerballon nie.”<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /> Toe hy in Fort Worth, Texas, ondervra is, het Jesse Marcel die wrak beskryf as “dele van die weerapparaat” wat bestaan het uit “tinfoelie en gebreekte houtbalke.”<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=88}}</ref> ’n Deel van die materiaal is van Texas na die Wright-vliegveld in [[Ohio]] gevlieg, waar kolonel Marcellus Duffy dit as ballonapparaat geïdentifiseer het.<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=178}}</ref> Duffy het vorige ervaring van Projek Mogul gehad en Mogul se projekbeampte Albert Trakowski gekontak om die puin te bespreek.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=153–154}}</ref> Omdat hy nie besonderhede oor die projek kon bekend maak nie, het Duffy dit as “meteorologiese toerusting” geïdentifiseer.<ref name="Pflock 2001 150–151">{{harvnb|Pflock|2001|pp=150–151}}</ref> Die amptelike weergawe van 1947 het enige verband met militêre programme van die [[Koue Oorlog]] uitgelaat.<ref>{{harvnb|Kloor|2019|p=21}}</ref> Op 10 Julie het militêre personeel by Alamogordo ’n demonstrasie aan die pers gegee. Vier offisiere het ’n vals weergawe verskaf van die gewone gebruik van weerballonne gedurende die voorafgaande jaar. Hulle het ballonkonfigurasies wat deur die Mogul-span gebruik is, gedemonstreer as maniere om meteorologiese data in te samel, en sodoende ’n geloofwaardige verduideliking gebied vir enige ongewone aspekte van die Roswellpuin.<ref>{{harvnb|Charles|1947|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=249–251}}</ref> Die Amerikaanse lugmag het later die weerballonverhaal beskryf as ’n "poging om aandag van die hoogs geheime Projek Mogul af te lei.”<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=12}}</ref> ==VVV-samesweringsteorieë (1947-'78)== Die puinherwinning van 1947 het drie dekades lank relatief onbekend gebly.<ref name="ABC-News-2005-p1">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=1}}</ref> Verslaggewing het gou opgehou nadat die regering ’n aardse verduideliking verskaf het,<ref name="Goldberg-2001-p192"/> en breër beriggewing oor vlieënde pierings het vinnig afgeneem ná 'n VVV-foefie<ref>{{harvnb|Wright|1998|p=39}}</ref> toe ’n wyd gerapporteerde neergestorte skyf van Twin Falls, [[Idaho]], as ’n poets ontmasker is wat deur vier tieners geskep is met onderdele van ’n blêrkas.<ref>{{harvnb|Weeks|2015|loc=ch. 17}}</ref><ref>{{harvnb|"Twin Falls"|1947|page=9 }}</ref> Nietemin het die geloof in 'n VVV-toesmeerdery deur die Amerikaanse regering in dié tyd wydverspreid geword.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=33, 251}}</ref> Foefies, legendes en stories van neergestorte ruimtetuie en buiteaardse liggame in Nieu-Mexiko het ontstaan en later elemente van die Roswellmite gevorm.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=13}}</ref> In 1947 het baie Amerikaners die waarneming van VVV's aan onbekende militêre vliegtuie toegeskryf.<ref name="Olmsted-2009-p183"/> In die dekades tussen die aanvanklike herwinning van die puin en die ontstaan van Roswellteorieë het vlieënde pierings sinoniem geword met [[Buiteaardse lewe|buiteaardse ruimtetuie]].<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=251}}</ref> Ná die moord op [[John F. Kennedy]] en die [[Watergate-skandaal]] het vertroue in die Amerikaanse regering afgeneem en samesweringsteorieë het wydverspreid geraak.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=166, 205, 245}}</ref> Die 1947-voorval is herinterpreteer om by die publiek se toenemend samesweringsgerigte wêreldbeskouing te pas.<ref>{{harvnb|Olmsted|2009|pp=173, 184}}</ref><ref name="Harding-p273">{{harvnb|Harding|Stewart|2003|page=273}}</ref> Aanhangers van VVV's het die regering beskuldig van ’n “Kosmiese Watergate”.<ref>{{harvnb|Goldberg|2001|pp=208, 253–255}}</ref> ===Aztec-VVV-foefie=== [[Beeld:Aztec-hoax-pic.png|240px|thumb|Die skrywer Frank Scully (regs) en die swendelaar Silas Newton (middel).<ref>{{harvnb|Severson|1952}}</ref>]] Die VVV-foefie van 1948 van Aztec, Nieu-Mexiko, het stories behels van 'n neergestorte VVV en herwonne buiteaardse liggame wat later met Roswell verbind is.<ref name="Saler-p13" /><ref name="Clarke-2015-chpt13">{{harvnb|Clarke|2015|loc=ch. 13}}</ref> Dit het wye blootstelling gekry toe die bedrieërs daaragter die ''Variety''-rubriekskrywer Frank Scully oortuig het om oor hulle fiktiewe ongeluk te skryf.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=48–50, 251}}</ref> Die verhaal het vertel van klein, grys mensagtige liggame, metaal sterker as enigiets wat op Aarde gevind word, 'n onontsyferbare skrif en ’n regeringsdekmantel om openbare paniek te voorkom. Dié elemente het in latere weergawes van die Roswellmite verskyn.<ref name="Saler-p13">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=13–14}}</ref><ref name="Peebles-1994-p242">{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 251}}</ref> In hervertellings is die alledaagse puin wat by die werklike ongeluksterrein by Roswelle aangemeld is, vervang met die Aztec-foefie se fantastiese weergawe.<ref>{{harvnb|Smith|2000|p=99}}</ref><ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14, 42}}</ref> Teen die tyd dat Roswell weer mediabelangstelling gekry het, het [[grys buiteaardse wese]]ns deel van die Amerikaanse kultuur geword deur die Barney en Betty Hill-voorval.<ref>{{harvnb|Levy|Mendlesohn|2019|p=136}}</ref> In ’n Roswellverslag van 1997 het die lugmagondersoeker James McAndrew geskryf: “Selfs met die ontmaskering van hierdie ooglopende bedrog word die Aztec-verhaal steeds deur VVV-teoretici geglo. Elemente van hierdie verhaal duik af en toe weer op en word beskou as die katalisator vir ander stories oor neergestorte vlieënde pierings, insluitend die Roswellvoorval.”<ref>{{harvnb|McAndrew|1997|pp=84–85}}</ref> ===Hangar 18=== "Hangar 18" is ’n niebestaande plek wat volgens baie latere samesweringsteorieë buiteaardse vaartuie of liggame gehuisves het wat van Roswell herwin is.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|p=33}}</ref> Die idee van buiteaardse lyke van ’n neergestorte vaartuig wat in ’n lugmaglykhuis by die Wright-Patterson-lugmagbasis gestoor word, is genoem in Scully se ''Behind the Flying Saucers'',<ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> en uitgebrei in die boek ''Incident at Exeter'' van 1966. Dit het die grondslag gevorm vir die wetenskapsfiksieroman ''The Fortec Conspiracy'' van 1968.<ref>{{harvnb|Fuller|1966|pp=87–88}}</ref><ref name="Smith-2000-p82">{{harvnb|Smith|2000|p=82}}</ref> ''Fortec'' handel oor ’n fiktiewe toesmeeraksie deur die lugmageenheid belas met omgekeerde ingenieurswese van ander lande se tegnologiese vooruitgang.<ref name="Smith-2000-p82"/> In 1974 het die wetenskapsfiksieskrywer en samesweringsteoretikus Robert Spencer Carr beweer buiteaardse liggame wat uit die Aztec-ongeluk herwin is, is in “Hangar 18” by Wright-Patterson gestoor.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 321}}</ref> Carr het beweer dat sy bronne die buiteaardse lykskouing aanskou het,<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=244}}</ref> nog ’n idee wat later in die Roswellverhaal opgeneem is.<ref>{{harvnb|Disch|2000|pp=53–54}}</ref><ref>{{harvnb|"Air Force"|1974}}</ref> Die lugmag het verduidelik geen “Hangar 18” bestaan by die basis nie en het ’n ooreenkoms tussen Carr se storie en die fiktiewe ''Fortec Conspiracy'' uitgewys.<ref>{{harvnb|Jones|1974|page=1}}</ref> Die rolprent ''Hangar 18'' van 1980, wat Carr se bewerings dramatiseer, is deur die rolprent se regisseur, James L. Conway, beskryf as ’n "moderne dramatiese weergawe” van Roswell,<ref name="Erdmann-p287">{{harvnb|Erdmann|Block|2000|p=287}}</ref> en deur die folkloris Thomas Bullard as “ontluikende Roswellmitologie”.<ref>{{harvnb|Bullard|2016|p=331}}</ref> ==Roswellsamesweringsteorieë (1978-'94)== [[Beeld:UFO 07-03-2008 11;34;50PM.JPG|thumb|240px|Roswell se internasionale VVV-museum.]] Belangstelling in Roswell is weer aangeblaas nadat die ufologienavorser (navorser oor VVV's) Stanton Friedman in 1978 vir Jesse Marcel ondervra het.<ref>{{harvnb|"The Roswell Files"|1997|p=69}}</ref> Marcel het die Roswellpuin van die plaas na die Fort Worth-nuuskonferensie vergesel.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=247–248}}</ref> In die 1978-onderhoud het Marcel verklaar die “weerballon”-verklaring van die nuuskonferensie was ’n dekmantel,<ref name="Ziegler16">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=16}}</ref> en dat hy nou glo die puin was buiteaards.<ref>{{harvnb|Frank|2023|pp=520–529}}</ref> Op 19 Desember 1979 is Marcel ondervra deur Bob Pratt van die ''National Enquirer'',<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=67}}</ref> en die poniekoerant het in die daaropvolgende Februarie grootskaalse aandag aan Marcel se storie gegee.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|Pratt|1980|p=8}}</ref> Marcel het ’n foelie beskryf wat gekreukel kon word, maar weer sou ontvou wanneer dit losgelaat word.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=285}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=65–66}}</ref> Op 20 September 1980 het die TV-reeks ''In Search of...'', aangebied deur die [[Star Trek]]-akteur [[Leonard Nimoy]], ’n onderhoud uitgesaai waarin Marcel sy deelname aan die 1947-nuuskonferensie beskryf:<ref name="ABC-News-2005-p1"/> {{Blockquote|Hulle wou kommentaar van my hê, maar ek was nie vry om dit te gee nie. Dus kon ek net my mond hou. En generaal Ramey is die een wat dit bespreek het, wat gesê het wat dit was, en om daarvan te vergeet: Dit was niks meer as ’n weerballon nie. Natuurlik het ons albei geweet dit is nie waar nie.<ref>{{harvnb|"UFO Coverup"|1980}}</ref>}} ===''The Roswell Incident''=== Die eerste Roswellsamesweringsboek, wat in Oktober 1980 uitgereik is, was ''The Roswell Incident'' deur Charles Berlitz en Bill Moore.<ref name="ABC-News-2005-p2">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=2}}</ref><ref>{{harvnb|May|2016|p=68}}</ref> Die [[Antropologie|antropoloog]] Charles Ziegler beskryf die boek as "weergawe 1" van die Roswellmite.<ref name="Olmsted-2009-p184">{{harvnb|Olmsted|2009|p=184}}</ref> Berlitz en Moore se boek het in die 1980's die Roswellsameswering oorheers.<ref name="Goldberg-2001-p197">{{harvnb|Goldberg|2001|p=197}}</ref> Volgens die boek het 'n buiteaardse tuig oor die Nieu-Mexiko-woestyn gevlieg om op kernwapenbedrywighede te spied toe 'n weerligstraal die buiteaardse bemanning tref en hulle dood.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=534}}</ref> Nadat die Amerikaanse regering die buiteaardes puin verwyder het, het hulle dit begin toesmeer om 'n massapaniek te voorkom.<ref name="Olmsted-2009-184quote">{{harvnb|Olmsted|2009|page=184}}</ref> ''The Roswell Incident'' haal Marcel se latere beskrywing van die puin aan as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=28}}: "Hulle het ook nie 'n groot hoeveelheid ongewone wrakmateriaal genoem nie, waarvan 'n groot deel van metaal gemaak was. Dit het oënskynlik van dieselfde voorwerp gekom en is deur majoor Marcel beskyf as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".</ref><ref name="Saler-1997-p14">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14–17}}</ref> Die boek beweer die puin is op baie foto's met dié van 'n weertoestel vervang.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=248, 249}}</ref> ''The Roswell Incident'' noem nog buiteaardse liggame is na bewering deur [[Argeologie|argeoloë]] op die Vlaktes van San Agustin ontdek. Dit is geskoei op die tweedehandse legendes van 'n afgestorwe siviele ingenieur, Grady "Barney" Barnett.<ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=119}}</ref> Die skrywers het beweer hulle het meer as 90 ooggetuies ondervra, hoewel die getuienis van net 25 in die boek verskyn. Net sewe van hulle beweer hulle het die puin gesien. Van hulle het vyf dit glo hanteer.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=39}}</ref> Sommige elemente van die getuies se weergawes stem oreen met ander legendes oor VVV's eerder as met die verslae uit 1947 van Roswell: klein buiteaardse liggame, onvernietigbare metale en 'n [[Egiptiese hiërogliewe|hiëroglifiese]] skrif. Berlitz en Moore het beweer Scully se beskrywings is van die Roswellvoorval en dat dit "per ongeluk die neerstortingsterrein as naby Aztec aangee" weens Scully se haas om sy werk by die drukkery te kry.<ref name="Saler-1997-p14"/><ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=47}}</ref> Mac Brazel is in 1963 dood, voordat die Roswell-legende herleef het.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=24}}</ref> Berlitz en Moore het 'n onderhoud gevoer met sy oorlewende kinders, William Brazel jr. en Bessie Brazel Schreiber. Brazel jr. beskryf hoe die weermag sy pa in hegtenis geneem en hom verbied het om iets oor die voorval te sê.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=75}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref> In die tyd waarin Mac Brazel na bewering deur die weermag aangehou is, is hy egter volgens baie verslae op Roswell gesien en het hy 'n onderhoud met die plaaslike radiostasie, KGFL, gevoer.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=170}}</ref> Schreiber, wat saam met haar pa puinstukke opgetel het toe sy 14 jaar oud was, het aan ufoloë 'n beskrywing daarvan gegee wat ooreenstem met die materiale wat deur Projek Mogul gebruik is.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=86}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=120}}</ref> Volgens die boek kom "van die belangrikste getuienis" van Marcel.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=62}}</ref> Die breër VVV-media het Marcel soos 'n fluitjieblaser behandel.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=66}}</ref> Onafhanklike navorsers het oordrywings in Marcel se weergawes ontdek, insluitende vals verklarings oor sy militêre loopbaan en opvoeding.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=62–68}}</ref> ====''UFO Crash at Roswell''==== In 1991 het Kevin Randle en Donald Schmitt ''UFO Crash at Roswell'' gepubliseer.<ref name="Saler 1997 20">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=20}}</ref> Altesaam 160&nbsp;000 eksemplare is verkoop en dit het gedien as die basis vir die televisieprent ''Roswell'' van 1994.<ref name="Goldberg-2001-p199">{{harvnb|Goldberg|2001|p=199}}</ref> Randle en Schmitt het getuienis van 100 nuwe getuies bygevoeg.<ref name="Goldberg-2001-p197" /> Hoewel honderde mense deur verskeie navorsers ondervra is, het slegs enkeles beweer hulle het puin of buiteaardse wesens gesien. Volgens Pflock kon slegs 23 van die meer as 300 individue wat vir ''UFO Crash at Roswell'' (1991) ondervra is, “redelikerwys geag word as mense wat fisiese bewyse, puin, gesien het”. Van hulle het slegs sewe iets beweer wat op buiteaardse oorsprong gedui het.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|pp=176–177}}</ref> Die boek het beweer generaal Arthur Exon was bewus van puin en liggame, maar Exon het sy uitbeelding betwis.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=36}}</ref> Die lykskouer Glenn Dennis se bewerings van ’n buiteaardse lykskouing en Grady Barnett se verslae oor “buiteaardse liggame” het in die boek verskyn.<ref>{{harvnb|Thompson|1991|p=84}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=34}}</ref> Die datums en liggings van Barnett se verslag in ''The Roswell Incident'' is egter sonder verduideliking verander. Brazel is beskryf as iemand wat die weermag na ’n tweede ongeluksterrein op die plaas gelei het, waar hulle na bewering “geskok was om burgerlikes [insluitend Barnett] te vind wat reeds op die toneel was”.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1991|p=206}}</ref><ref name="Saler 1997 20"/> Ook in 1991 het die afgetrede brigadier-generaal van die Amerikaanse lugmag Thomas DuBose, wat in 1947 saam met puin vir persfoto’s poseer het, erken "die weerballonverklaring vir die materiaal was ’n dekmantel om die pers se aandag af te lei.”<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> ====''Crash at Corona''==== In 1992 het Stanton Friedman ''Crash at Corona'' gepubliseer, saam met Don Berliner.<ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek het nuwe getuies bekendgestel en die vertelling uitgebrei deur die aantal vlieënde skywe tot twee te verhoog, en die aantal vreemdelinge tot agt -- waarvan twee glo oorleef het en deur die regering in aanhouding geneem is.<ref name="Goldberg-2001-p199" /><ref name="Saler-p21">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=21–22}}</ref> ====''The Truth About the UFO Crash at Roswell''==== In 1994 het Randle en Schmitt nog ’n boek geskryf, ''The Truth About the UFO Crash at Roswell'', wat beweer het dat ’n vragvliegtuig uitheemse liggame aan [[Dwight D. Eisenhower]] gelewer het.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek trek die terrein van die Vlaktes van San Agustin in twyfel as die terrein van nog 'n neerstorting. Randle en Schmitt stel ’n nuwe ongeluksterrein meer as 60&nbsp;km noord van Roswell voor, geskoei op verklarings van Jim Ragsdale en Frank Kaufman.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=97, 109}}</ref> Die boek steek Kaufman se identiteit agter die skuilnaam “Steve MacKenzie” weg, maar Kaufman het in 1995 in die Britse televisiedokumentêr ''The Roswell Incident'' met sy regte naam verskyn.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=108}}</ref> Kaufman het beweer hy het ’n UFO se baan op radar gemonitor en puin van ’n neergestorte ruimteskip herwin wat soortgelyk in vorm was aan ’n [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117-sluipbomwerper]].<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=107–108}}</ref> Kaufman se stellings het nie ooreengestem met die personeel op die basis, sy diensrekord, die beskikbare radartegnologie of die bekende topografie van die voorgestelde ongeluksterrein nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=97–98}}</ref> Jim Ragsdale het beweer hy en sy vriendin, Trudy Truelove, het op Highway 285 gery toe hulle ’n smal tuig met 'n [[vlermuis]]agtige vlerk sien neerstort.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994|p=180}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=99}}</ref> ’n Latere onderhoud het aan die lig gebring dat sy beweerde ongeluksterrein ver van beide die Barnett- en die Kaufman-terrein is.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=148}}</ref> In verdere onderhoude het Ragsdale se verhaal gegroei tot bisarre besonderhede, insluitend dat hy en Truelove elf goue helms uit die buiteaardse tuig geneem het om in die woestyn te begrawe.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=100}}</ref> ==Verduidelikings== Geheimhouding oor die puin wat in 1947 ontdek is, was vanweë militêre programme in die [[Koue Oorlog]] eerder as buiteaaardse wesens.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=622}}</ref> Ten spyte van bewyse het VVV-aanhangers volgehou dat 'n buiteaardse tuig naby Roswell neergestort het,<ref name="Kloor-2019-p52">{{harvnb|Kloor|2019|p=52}}</ref> en "Roswell" bly sinoniem met VVV's.<ref>{{harvnb|Joseph|2008|p=132}}</ref> B.D. Gildenberg het Roswell die tuiste van "die wêreld se bekendste, mees ondersoekte en mees ontmaskerde VVV-bewerings" genoem.<ref name="Gildenberg-2003-p73">{{Harvnb|Gildenberg|2003|p=73}}</ref> ===Projek Mogul=== [[Beeld:Mogul balloon train USAF 1995.png|thumb|200px|'n Projek Mogul-reeks.]] In ’n verslag van 1994 deur die Amerikaanse lugmag is die neergestorte voorwerp van die 1947-voorval geïdentifiseer as ’n Projek Mogul-toestel. Die Roswellmateriaal is beskryf as ’n topgeheime militêre ballon deur onder andere die [[Astrofisika|astrofisikus]] Adam Frank, die [[historikus]] luitenant-kolonel James Michael Young, die [[wetenskap]]skrywer Kendrick Frazier, die [[folklore|folkloris]] Thomas Bullard, die Projek Mogul-[[Meteorologie|meteoroloog]] B.D. Gildenberg, die [[joernalis]] Kal Korff en die [[Inligtingkunde|intelligensie]]-offisier kaptein James McAndrew. Mogul – die geklassifiseerde deel van ’n ongeklassifiseerde atmosferiese navorsingsprojek van die Universiteit van New York – was ’n militêre program wat hoëhoogteballonne gebruik het om [[Kernwapen|kerntoetse]] te monitor.<ref name="Frazier-2017a"/> Die projek het vlug nommer 4 op 4&nbsp;Junie van die Alamogordo-weermagvliegveld af lanseer. Dit het sowat 25&nbsp;km van Brazel se plaas na Corona gedryf toe sy opsporingstoerusting onklaar raak.<ref name="Frazier-2017b">{{harvnb|Frazier|2017b|pages=12–15}}</ref> Majoor Jesse Marcel en brigadier-generaal Thomas DuBose van die Amerikaanse lugmag het onderskeidelik in 1978 en 1991 die bewerings van ’n weerballon as ’n dekmantelverhaal beskryf.<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> In die lugmagverslag skryf Richard Weaver die weerballonstorie was moontlik bedoel om “belangstelling af te lei” van Mogul, of dat dit die waarneming van die weerbeampte kon wees omdat Mogul-ballonne uit dieselfde materiale gebou is.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|pages=27–30}}</ref> Sheridan W. Cavitt, wat Marcel na die puinveld vergesel het, het ’n beëdigde verklaring vir die verslag afgelê.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|pp=62–72}}</ref> Cavitt het gesê: “Ek het destyds gedink en dink nou nog dat hierdie wrakstukke van ’n neergestorte ballon was.”<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=160}}</ref> {{multibeeld | align = right | direction = vertical | image1 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Gurney.jpg | width1= 200 | image2 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Body_Bag.jpg | width2= 200 | voetskrif = Antropomorfiese poppe is op mediese draagbare vervoer, en soms in die swart isolasiesakke waarin lyke vervoer word.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36">{{harvnb|McAndrew|1997|pp=35–36}}</ref> }} Ufoloë het die moontlikheid oorweeg dat die Roswellwrak van ’n topgeheime ballon afkomstig was. Hulle het verskeie voorstelle gehad, soos dat dit die wrak van ’n Japannese ballonbom uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] was.<ref>{{harvnb|Gulyas|2014}}</ref> ’n Meteoroloog van de lugmag het dié teorie verwerp en verduidelik dat dié ballonne “onmoontlik twee jaar lank in die lug kon bly”.<ref>{{harvnb|Huyghe|2001|p=133}}</ref> Projek Mogul is in 1990 die eerste keer met Roswell verbind, deur die onafhanklike navorser Robert G. Todd.<ref name="Saler-p27">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=27}}</ref><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=167}}</ref> Todd het ufoloë gekontak, en in die ''Roswell in Perspective'' van 1994 het Pflock saamgestem dat die wrak op die Brazel-plaas van Mogul afkomstig was.<ref name="Saler-p27"/><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=28}}</ref> ===Antropomorfiese poppe=== Die Roswellverslae van 1947 het nie melding van buiteaardse liggame gemaak nie.<ref name="Frazier-2017b" /> Geen van die primêre ooggetuies het liggame genoem nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=70}}</ref> Roswellskrywers het slegs vier mense ondervra met beweerde eerstehandse kennis van buiteaardse liggame.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=118}}</ref> Die bewerings van buiteaardse liggame – dekades later gemaak deur bejaarde getuies, soms as sterfbedbelydenisse – weerspreek mekaar in basiese besonderhede soos die ligging van die neerstorting, die aantal buiteaardse liggame en die beskrywing daarvan.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|loc=ch. 3, pp. 92, 104–105}}</ref> In die 1997-lugmagverslag is tot die gevolgtrekking gekom die beweerde "liggame" wat deur latere ooggetuies gemeld is, was afkomstig van herinneringe aan ongelukke wat militêre slagoffers betrek het en aan die herwinning van antropomorfiese (mensvormige) poppe.<ref name="Broad-1997-p18">{{harvnb|Broad|1997|p=18}}</ref> Militêre programme, soos die 1950's se Operation High Dive, het toetspoppe van hoëhoogteballonne af bo die woestyn van Nieu-Mexiko vrygelaat.<ref name="Broad-1997-p18"/> Die lugmag het tot die gevolgtrekking gekom die aantal verslae oor die herwinning van liggame dui op ’n verduideliking anders as oneerlikheid, en dat die herwinningsproses vir hulle poppe in baie opsigte ooreenstem met die stories oor liggaamsherwinning.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=70}}</ref> Die poppe is vervoer met behulp van draagbare, kisvormige kratte en soms isolasiesakke wat soos lyksakke gelyk het.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36"/> Ooggetuies het die beweerde liggame beskryf as kaal, dat hulle soos poppe gelyk en vlugpakke gedra het. Dit was in ooreenstemming met lugmagpoppe wat in die 1950's gebruik is.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=71}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] shcjbu7wugcsdrzep7yz4rmvsjgtqhg 2892870 2892869 2026-04-11T21:02:05Z BurgertB 2401 Besig 2892870 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roswell Daily Record. July 8, 1947. RAAF Captures Flying Saucer On Ranch in Roswell Region. Top of front page.jpg|thumb|280px|Die ''Roswell Daily Record'' kondig op 8 Julie 1947 aan beslag is op ’n "vlieënde piering" gelê.]] Die '''Roswellvoorval''' verwys na die gebeure rondom ’n [[VSA|Amerikaanse]] militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, [[Nieu-Mexiko]], neergestort het.<ref name=olmsted>Olmsted, Kathryn S. (2009). "Chapter 6: Trust No One: Conspiracies and Conspiracy Theories from the 1970s to the 1990s". ''Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11'' (Oxford University Press). ble. 173–204. {{ISBN|978-0-19-975395-6}}</ref> Rommel wat deur ’n veeboer naby Roswell ontdek is, het die grondslag gevorm vir [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] waarvolgens die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]] ’n neergestorte [[VVV|buiteaardse ruimtetuig]] herwin het. Nadat metaal- en rubberrommel deur personeel van die Roswellweermagvliegveld herwin is, het die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] die besit van ’n "vlieënde skyf" aangekondig. Die aankondiging het internasionale opskrifte gehaal, maar is binne ’n dag teruggetrek. Die rommel was in werklikheid afkomstig van ’n komplekse en onbemande militêre ballontrein wat uit gekoppelde ballonne en verskeie toerusting bestaan het, en wat van die nabygeleë Alamogordo-weermagvliegveld af bedryf is as deel van die hoogs geheime Projek Mogul, ’n program wat bedoel was om [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[Kernwapen|kerntoetse]] op te spoor. Om die doel en oorsprong van die rommel te verdoesel, het die weermag berig dit was ’n gewone weerballon.<ref name=olmsted/> In 1978 het die afgetrede lugmagoffisier Jesse Marcel onthul die weermag se weerballonverklaring was ’n dekmantelverhaal en gegis die rommel was van buiteaardse oorsprong. Dié gissing is gewild gemaak deur die boek ''The Roswell Incident'' van 1980 en het die grondslag gevorm vir langdurige en toenemend ingewikkelde en teenstrydige samesweringsteorieë, wat met verloop van tyd die voorval uitgebrei het om regerings in te sluit wat bewyse van buiteaardse wesens verdoesel, [[grys buiteaardse wese]]ns, veelvuldige neergestorte vlieënde skywe, en uitheemse lyke en lykskouings. In die 1990’s het die lugmag verskeie verslae gepubliseer waarvolgens die voorval met Projek Mogul verband hou, en nie met rommel van ’n [[VVV]] nie. Ten spyte hiervan en ’n algemene gebrek aan bewyse, beweer baie VVV-voorstanders die Roswellrommel was werklik van ’n uitheemse tuig afkomstig en beskuldig hulle die Amerikaanse regering van ’n toesmeerdery. Die samesweringsverhaal het ’n stylfiguur geword in [[letterkunde]], [[rolprent]]e en [[televisie]]programme oor [[wetenskapsfiksie]]. Die dorp Roswell adverteer hom as ’n bestemming vir VVV-verwante toerisme. ==Neerstorting van 'n militêre ballon== Teen 1947 het die Verenigde State duisende hoogs geheime Projek Mogul-ballonne gelanseer met toestelle om na Sowjetse atoomtoetse te luister.<ref name="Olmsted-2009-p183">{{harvnb|Olmsted|2009|pp=183–184}}</ref><ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> Op 4 Junie het navorsers by die Alamogordo-weermagvliegveld in Nieu-Mexiko ’n lang trein van dié ballonne lanseer; hulle het kontak met die ballonne en die toerusting wat daaraan vas was, verloor binne 'n paar klometer van W.W. “Mac” Brazel se plaas naby Corona, waar ’n ballon later neergestort het.<ref name="Goldberg-2001-p214">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=214–215}}</ref><ref name="Frazier-2017a">{{harvnb|Frazier|2017a}}</ref> Later daardie maand het Brazel tinfoelie, rubber, band en dun houtlatte ontdek wat oor 'n deel van sy plaas versprei was.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947">{{harvnb|"New Mexico"|1947|pp=1, 4}}</ref><ref>{{harvnb|Clancy|2007|pp=92–93}}</ref> Sonder ’n telefoon of radio was Brazel aanvanklik onbewus van die vlaag artikels in dié tyd oor "vlieënde skywe" wat in die VSA gesien is.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=510}}</ref> Die pers landwyd het verslag gedoen oor wat bekend geword het as vlieënde pierings, voorwerpe wat na bewering maneuvers uitgevoer het buite die vermoë van enige bekende vliegtuig.<ref name="Kottmeyer 2017 172">{{harvnb|Kottmeyer|2017|p=172}}</ref> Toe Brazel Corona op 5 Julie besoek, het sy oom, Hollis Wilson, voorgestel sy puin kan van so ’n “vlieënde skyf” wees.<ref name="Peebles 1994 246">{{harvnb|Peebles|1994|p=246}}</ref> Die volgende dag het Brazel na Roswell, Nieu-Mexiko, gery en die sheriff, George Wilcox, ingelig oor die puin wat hy ontdek het.<ref name="Peebles 1994 246"/> Wilcox het die Roswellweermagvliegveld (RAAF) geskakel.<ref name="Klass-1997b-pp3536"/> Die basis het majoor Jesse Marcel en kaptein Sheridan Cavitt aangewys om saam met Brazel terug te keer en die materiaal van die plaas te versamel.<ref name="Klass-1997b-pp3536">{{harvnb|Klass|1997b|pp=35–36}}</ref> Die basisbevelvoerder, kolonel William Blanchard, het die bevelvoerder van die Agtste Lugmag, Roger M. Ramey, van hul bevindings in kennis gestel.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=18–19}}</ref> Op 8 Julie het RAAF se openbare inligtingsbeampte, Walter Haut, ’n nuusverklaring uitgereik waarin verklaar is dat die weermag ’n “vlieënde skyf” naby Roswell herwin het.<ref>{{harvnb|Clarke|2015|pp=36–37}}</ref> Robert Porter, ’n RAAF-vlugingenieur, was deel van die bemanning. Hy het dit wat aan hom vertel is ’n "vlieënde piering” was, op die vlug na die Carswell-weermagvliegveld in Texas gelaai. Hy het die materiaal, wat verpak was in omhulselpapier toe hy dit ontvang het, beskryf as liggewig en nie te groot om in die bagasiebak van ’n motor te pas nie.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=23}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=29}}</ref> Nadat die stasiebestuurder, George Walsh, die nuus oor Roswell se radiostasie bekend gemaak en dit aan die Associated Press oorgedra het, is sy telefoonlyne oorval. Hy het later onthou: “Die hele middag het ek probeer om sheriff Wilcox te skakel vir meer inligting, maar kon hom nooit bereik nie [...] Die media het my van oor die wêreld gebel.”<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=27}}</ref> [[Beeld:Marcel-roswell-debris 0.jpg|thumb|220px|Majoor Jesse A. Marcel poseer op 8 Julie 1947 met puin.]] [[Beeld:Ramey-dubose-debris.jpg|thumb|220px|Brigadier-generaal Roger Ramey, links, en kolonel Thomas J. DuBose poseer met puin.]] Die persverklaring wat deur Haut uitgereik is, het gelui: {{Blockquote| |text=Die talle gerugte oor die vlieënde skyf het gister ’n werklikheid geword toe die intelligensiekantoor van die 509de Bombardeergroep van die Agtste Lugmag, die Roswellweermagvliegveld, gelukkig genoeg was om ’n skyf in besit te kry deur die samewerking van een van die plaaslike veeboere en die sheriffkantoor van Chaves County.<br/> Die vlieënde voorwerp het verlede week op ’n plaas naby Roswell geland. Sonder telefoongeriewe het die veeboer die skyf gebêre totdat hy die sheriffkantoor kon kontak, wat op sy beurt majoor Jesse A. Marcel van die 509de Bombardeergroep se intelligensiekantoor in kennis gestel het. |source=Associated Press (8 Julie 1947)<ref>{{harvnb|"Flying Disc"|1947|p=1}}</ref> }} Mediabelangstelling in die saak het kort daarna afgeneem ná ’n nuuskonferensie waar generaal Roger Ramey, sy stafhoof, kolonel Thomas DuBose, en weerbeampte, Irving Newton, die materiaal as stukke van ’n weerballon geïdentifiseer het.<ref name="Goldberg-2001-p192" /><ref name="Saler-p9">{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=9}}</ref> Newton het aan verslaggewers gesê soortgelyke radarteikens is by sowat 80 weerstasies regoor die land gebruik.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|"AAF"|1947|p=1}}</ref> Die klein aantal daaropvolgende nuusberigte het alledaagse beskrywings van die ongeluk gebied.<ref name="Goldberg-2001-p192">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=192–193}}</ref> Op 9 Julie het die ''Roswell Daily Record'' beklemtoon dat geen enjin- of metaalonderdele in die wrak gevind is nie.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947"/> Brazel het aan die ''Record'' gesê die puin bestaan uit rubberstroke, “tinfoelie, papier, band en stokke”.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947">{{harvnb|McAndrew|1997|p=8}} haal aan: {{harvnb|"Harassed Rancher"|1947|p=C-1}}</ref><ref name="Clancy-2007-p93">{{harvnb|Clancy|2007|p=93}}</ref> Brazel het gesê hy het aanvanklik min aandag daaraan gegee, maar later saam met sy vrou en dogter teruggekeer om van die puin op te tel.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=20}}</ref> Ten spyte van latere bewerings dat hy gedwing is om ’n dekmantelverhaal te herhaal, het Brazel aan koerantverslaggewers gesê: “Ek is seker dit wat ek gevind het, was nie enige weerballon nie.”<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /> Toe hy in Fort Worth, Texas, ondervra is, het Jesse Marcel die wrak beskryf as “dele van die weerapparaat” wat bestaan het uit “tinfoelie en gebreekte houtbalke.”<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=88}}</ref> ’n Deel van die materiaal is van Texas na die Wright-vliegveld in [[Ohio]] gevlieg, waar kolonel Marcellus Duffy dit as ballonapparaat geïdentifiseer het.<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=178}}</ref> Duffy het vorige ervaring van Projek Mogul gehad en Mogul se projekbeampte Albert Trakowski gekontak om die puin te bespreek.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=153–154}}</ref> Omdat hy nie besonderhede oor die projek kon bekend maak nie, het Duffy dit as “meteorologiese toerusting” geïdentifiseer.<ref name="Pflock 2001 150–151">{{harvnb|Pflock|2001|pp=150–151}}</ref> Die amptelike weergawe van 1947 het enige verband met militêre programme van die [[Koue Oorlog]] uitgelaat.<ref>{{harvnb|Kloor|2019|p=21}}</ref> Op 10 Julie het militêre personeel by Alamogordo ’n demonstrasie aan die pers gegee. Vier offisiere het ’n vals weergawe verskaf van die gewone gebruik van weerballonne gedurende die voorafgaande jaar. Hulle het ballonkonfigurasies wat deur die Mogul-span gebruik is, gedemonstreer as maniere om meteorologiese data in te samel, en sodoende ’n geloofwaardige verduideliking gebied vir enige ongewone aspekte van die Roswellpuin.<ref>{{harvnb|Charles|1947|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=249–251}}</ref> Die Amerikaanse lugmag het later die weerballonverhaal beskryf as ’n "poging om aandag van die hoogs geheime Projek Mogul af te lei.”<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=12}}</ref> ==VVV-samesweringsteorieë (1947-'78)== Die puinherwinning van 1947 het drie dekades lank relatief onbekend gebly.<ref name="ABC-News-2005-p1">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=1}}</ref> Verslaggewing het gou opgehou nadat die regering ’n aardse verduideliking verskaf het,<ref name="Goldberg-2001-p192"/> en breër beriggewing oor vlieënde pierings het vinnig afgeneem ná 'n VVV-foefie<ref>{{harvnb|Wright|1998|p=39}}</ref> toe ’n wyd gerapporteerde neergestorte skyf van Twin Falls, [[Idaho]], as ’n poets ontmasker is wat deur vier tieners geskep is met onderdele van ’n blêrkas.<ref>{{harvnb|Weeks|2015|loc=ch. 17}}</ref><ref>{{harvnb|"Twin Falls"|1947|page=9 }}</ref> Nietemin het die geloof in 'n VVV-toesmeerdery deur die Amerikaanse regering in dié tyd wydverspreid geword.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=33, 251}}</ref> Foefies, legendes en stories van neergestorte ruimtetuie en buiteaardse liggame in Nieu-Mexiko het ontstaan en later elemente van die Roswellmite gevorm.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=13}}</ref> In 1947 het baie Amerikaners die waarneming van VVV's aan onbekende militêre vliegtuie toegeskryf.<ref name="Olmsted-2009-p183"/> In die dekades tussen die aanvanklike herwinning van die puin en die ontstaan van Roswellteorieë het vlieënde pierings sinoniem geword met [[Buiteaardse lewe|buiteaardse ruimtetuie]].<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=251}}</ref> Ná die moord op [[John F. Kennedy]] en die [[Watergate-skandaal]] het vertroue in die Amerikaanse regering afgeneem en samesweringsteorieë het wydverspreid geraak.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=166, 205, 245}}</ref> Die 1947-voorval is herinterpreteer om by die publiek se toenemend samesweringsgerigte wêreldbeskouing te pas.<ref>{{harvnb|Olmsted|2009|pp=173, 184}}</ref><ref name="Harding-p273">{{harvnb|Harding|Stewart|2003|page=273}}</ref> Aanhangers van VVV's het die regering beskuldig van ’n “Kosmiese Watergate”.<ref>{{harvnb|Goldberg|2001|pp=208, 253–255}}</ref> ===Aztec-VVV-foefie=== [[Beeld:Aztec-hoax-pic.png|240px|thumb|Die skrywer Frank Scully (regs) en die swendelaar Silas Newton (middel).<ref>{{harvnb|Severson|1952}}</ref>]] Die VVV-foefie van 1948 van Aztec, Nieu-Mexiko, het stories behels van 'n neergestorte VVV en herwonne buiteaardse liggame wat later met Roswell verbind is.<ref name="Saler-p13" /><ref name="Clarke-2015-chpt13">{{harvnb|Clarke|2015|loc=ch. 13}}</ref> Dit het wye blootstelling gekry toe die bedrieërs daaragter die ''Variety''-rubriekskrywer Frank Scully oortuig het om oor hulle fiktiewe ongeluk te skryf.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=48–50, 251}}</ref> Die verhaal het vertel van klein, grys mensagtige liggame, metaal sterker as enigiets wat op Aarde gevind word, 'n onontsyferbare skrif en ’n regeringsdekmantel om openbare paniek te voorkom. Dié elemente het in latere weergawes van die Roswellmite verskyn.<ref name="Saler-p13">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=13–14}}</ref><ref name="Peebles-1994-p242">{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 251}}</ref> In hervertellings is die alledaagse puin wat by die werklike ongeluksterrein by Roswelle aangemeld is, vervang met die Aztec-foefie se fantastiese weergawe.<ref>{{harvnb|Smith|2000|p=99}}</ref><ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14, 42}}</ref> Teen die tyd dat Roswell weer mediabelangstelling gekry het, het [[grys buiteaardse wese]]ns deel van die Amerikaanse kultuur geword deur die Barney en Betty Hill-voorval.<ref>{{harvnb|Levy|Mendlesohn|2019|p=136}}</ref> In ’n Roswellverslag van 1997 het die lugmagondersoeker James McAndrew geskryf: “Selfs met die ontmaskering van hierdie ooglopende bedrog word die Aztec-verhaal steeds deur VVV-teoretici geglo. Elemente van hierdie verhaal duik af en toe weer op en word beskou as die katalisator vir ander stories oor neergestorte vlieënde pierings, insluitend die Roswellvoorval.”<ref>{{harvnb|McAndrew|1997|pp=84–85}}</ref> ===Hangar 18=== "Hangar 18" is ’n niebestaande plek wat volgens baie latere samesweringsteorieë buiteaardse vaartuie of liggame gehuisves het wat van Roswell herwin is.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|p=33}}</ref> Die idee van buiteaardse lyke van ’n neergestorte vaartuig wat in ’n lugmaglykhuis by die Wright-Patterson-lugmagbasis gestoor word, is genoem in Scully se ''Behind the Flying Saucers'',<ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> en uitgebrei in die boek ''Incident at Exeter'' van 1966. Dit het die grondslag gevorm vir die wetenskapsfiksieroman ''The Fortec Conspiracy'' van 1968.<ref>{{harvnb|Fuller|1966|pp=87–88}}</ref><ref name="Smith-2000-p82">{{harvnb|Smith|2000|p=82}}</ref> ''Fortec'' handel oor ’n fiktiewe toesmeeraksie deur die lugmageenheid belas met omgekeerde ingenieurswese van ander lande se tegnologiese vooruitgang.<ref name="Smith-2000-p82"/> In 1974 het die wetenskapsfiksieskrywer en samesweringsteoretikus Robert Spencer Carr beweer buiteaardse liggame wat uit die Aztec-ongeluk herwin is, is in “Hangar 18” by Wright-Patterson gestoor.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 321}}</ref> Carr het beweer dat sy bronne die buiteaardse lykskouing aanskou het,<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=244}}</ref> nog ’n idee wat later in die Roswellverhaal opgeneem is.<ref>{{harvnb|Disch|2000|pp=53–54}}</ref><ref>{{harvnb|"Air Force"|1974}}</ref> Die lugmag het verduidelik geen “Hangar 18” bestaan by die basis nie en het ’n ooreenkoms tussen Carr se storie en die fiktiewe ''Fortec Conspiracy'' uitgewys.<ref>{{harvnb|Jones|1974|page=1}}</ref> Die rolprent ''Hangar 18'' van 1980, wat Carr se bewerings dramatiseer, is deur die rolprent se regisseur, James L. Conway, beskryf as ’n "moderne dramatiese weergawe” van Roswell,<ref name="Erdmann-p287">{{harvnb|Erdmann|Block|2000|p=287}}</ref> en deur die folkloris Thomas Bullard as “ontluikende Roswellmitologie”.<ref>{{harvnb|Bullard|2016|p=331}}</ref> ==Roswellsamesweringsteorieë (1978-'94)== [[Beeld:UFO 07-03-2008 11;34;50PM.JPG|thumb|240px|Roswell se internasionale VVV-museum.]] Belangstelling in Roswell is weer aangeblaas nadat die ufologienavorser (navorser oor VVV's) Stanton Friedman in 1978 vir Jesse Marcel ondervra het.<ref>{{harvnb|"The Roswell Files"|1997|p=69}}</ref> Marcel het die Roswellpuin van die plaas na die Fort Worth-nuuskonferensie vergesel.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=247–248}}</ref> In die 1978-onderhoud het Marcel verklaar die “weerballon”-verklaring van die nuuskonferensie was ’n dekmantel,<ref name="Ziegler16">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=16}}</ref> en dat hy nou glo die puin was buiteaards.<ref>{{harvnb|Frank|2023|pp=520–529}}</ref> Op 19 Desember 1979 is Marcel ondervra deur Bob Pratt van die ''National Enquirer'',<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=67}}</ref> en die poniekoerant het in die daaropvolgende Februarie grootskaalse aandag aan Marcel se storie gegee.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|Pratt|1980|p=8}}</ref> Marcel het ’n foelie beskryf wat gekreukel kon word, maar weer sou ontvou wanneer dit losgelaat word.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=285}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=65–66}}</ref> Op 20 September 1980 het die TV-reeks ''In Search of...'', aangebied deur die [[Star Trek]]-akteur [[Leonard Nimoy]], ’n onderhoud uitgesaai waarin Marcel sy deelname aan die 1947-nuuskonferensie beskryf:<ref name="ABC-News-2005-p1"/> {{Blockquote|Hulle wou kommentaar van my hê, maar ek was nie vry om dit te gee nie. Dus kon ek net my mond hou. En generaal Ramey is die een wat dit bespreek het, wat gesê het wat dit was, en om daarvan te vergeet: Dit was niks meer as ’n weerballon nie. Natuurlik het ons albei geweet dit is nie waar nie.<ref>{{harvnb|"UFO Coverup"|1980}}</ref>}} ===''The Roswell Incident''=== Die eerste Roswellsamesweringsboek, wat in Oktober 1980 uitgereik is, was ''The Roswell Incident'' deur Charles Berlitz en Bill Moore.<ref name="ABC-News-2005-p2">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=2}}</ref><ref>{{harvnb|May|2016|p=68}}</ref> Die [[Antropologie|antropoloog]] Charles Ziegler beskryf die boek as "weergawe 1" van die Roswellmite.<ref name="Olmsted-2009-p184">{{harvnb|Olmsted|2009|p=184}}</ref> Berlitz en Moore se boek het in die 1980's die Roswellsameswering oorheers.<ref name="Goldberg-2001-p197">{{harvnb|Goldberg|2001|p=197}}</ref> Volgens die boek het 'n buiteaardse tuig oor die Nieu-Mexiko-woestyn gevlieg om op kernwapenbedrywighede te spied toe 'n weerligstraal die buiteaardse bemanning tref en hulle dood.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=534}}</ref> Nadat die Amerikaanse regering die buiteaardes puin verwyder het, het hulle dit begin toesmeer om 'n massapaniek te voorkom.<ref name="Olmsted-2009-184quote">{{harvnb|Olmsted|2009|page=184}}</ref> ''The Roswell Incident'' haal Marcel se latere beskrywing van die puin aan as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=28}}: "Hulle het ook nie 'n groot hoeveelheid ongewone wrakmateriaal genoem nie, waarvan 'n groot deel van metaal gemaak was. Dit het oënskynlik van dieselfde voorwerp gekom en is deur majoor Marcel beskyf as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".</ref><ref name="Saler-1997-p14">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14–17}}</ref> Die boek beweer die puin is op baie foto's met dié van 'n weertoestel vervang.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=248, 249}}</ref> ''The Roswell Incident'' noem nog buiteaardse liggame is na bewering deur [[Argeologie|argeoloë]] op die Vlaktes van San Agustin ontdek. Dit is geskoei op die tweedehandse legendes van 'n afgestorwe siviele ingenieur, Grady "Barney" Barnett.<ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=119}}</ref> Die skrywers het beweer hulle het meer as 90 ooggetuies ondervra, hoewel die getuienis van net 25 in die boek verskyn. Net sewe van hulle beweer hulle het die puin gesien. Van hulle het vyf dit glo hanteer.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=39}}</ref> Sommige elemente van die getuies se weergawes stem oreen met ander legendes oor VVV's eerder as met die verslae uit 1947 van Roswell: klein buiteaardse liggame, onvernietigbare metale en 'n [[Egiptiese hiërogliewe|hiëroglifiese]] skrif. Berlitz en Moore het beweer Scully se beskrywings is van die Roswellvoorval en dat dit "per ongeluk die neerstortingsterrein as naby Aztec aangee" weens Scully se haas om sy werk by die drukkery te kry.<ref name="Saler-1997-p14"/><ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=47}}</ref> Mac Brazel is in 1963 dood, voordat die Roswell-legende herleef het.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=24}}</ref> Berlitz en Moore het 'n onderhoud gevoer met sy oorlewende kinders, William Brazel jr. en Bessie Brazel Schreiber. Brazel jr. beskryf hoe die weermag sy pa in hegtenis geneem en hom verbied het om iets oor die voorval te sê.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=75}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref> In die tyd waarin Mac Brazel na bewering deur die weermag aangehou is, is hy egter volgens baie verslae op Roswell gesien en het hy 'n onderhoud met die plaaslike radiostasie, KGFL, gevoer.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=170}}</ref> Schreiber, wat saam met haar pa puinstukke opgetel het toe sy 14 jaar oud was, het aan ufoloë 'n beskrywing daarvan gegee wat ooreenstem met die materiale wat deur Projek Mogul gebruik is.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=86}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=120}}</ref> Volgens die boek kom "van die belangrikste getuienis" van Marcel.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=62}}</ref> Die breër VVV-media het Marcel soos 'n fluitjieblaser behandel.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=66}}</ref> Onafhanklike navorsers het oordrywings in Marcel se weergawes ontdek, insluitende vals verklarings oor sy militêre loopbaan en opvoeding.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=62–68}}</ref> ====''UFO Crash at Roswell''==== In 1991 het Kevin Randle en Donald Schmitt ''UFO Crash at Roswell'' gepubliseer.<ref name="Saler 1997 20">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=20}}</ref> Altesaam 160&nbsp;000 eksemplare is verkoop en dit het gedien as die basis vir die televisieprent ''Roswell'' van 1994.<ref name="Goldberg-2001-p199">{{harvnb|Goldberg|2001|p=199}}</ref> Randle en Schmitt het getuienis van 100 nuwe getuies bygevoeg.<ref name="Goldberg-2001-p197" /> Hoewel honderde mense deur verskeie navorsers ondervra is, het slegs enkeles beweer hulle het puin of buiteaardse wesens gesien. Volgens Pflock kon slegs 23 van die meer as 300 individue wat vir ''UFO Crash at Roswell'' (1991) ondervra is, “redelikerwys geag word as mense wat fisiese bewyse, puin, gesien het”. Van hulle het slegs sewe iets beweer wat op buiteaardse oorsprong gedui het.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|pp=176–177}}</ref> Die boek het beweer generaal Arthur Exon was bewus van puin en liggame, maar Exon het sy uitbeelding betwis.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=36}}</ref> Die lykskouer Glenn Dennis se bewerings van ’n buiteaardse lykskouing en Grady Barnett se verslae oor “buiteaardse liggame” het in die boek verskyn.<ref>{{harvnb|Thompson|1991|p=84}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=34}}</ref> Die datums en liggings van Barnett se verslag in ''The Roswell Incident'' is egter sonder verduideliking verander. Brazel is beskryf as iemand wat die weermag na ’n tweede ongeluksterrein op die plaas gelei het, waar hulle na bewering “geskok was om burgerlikes [insluitend Barnett] te vind wat reeds op die toneel was”.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1991|p=206}}</ref><ref name="Saler 1997 20"/> Ook in 1991 het die afgetrede brigadier-generaal van die Amerikaanse lugmag Thomas DuBose, wat in 1947 saam met puin vir persfoto’s poseer het, erken "die weerballonverklaring vir die materiaal was ’n dekmantel om die pers se aandag af te lei.”<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> ====''Crash at Corona''==== In 1992 het Stanton Friedman ''Crash at Corona'' gepubliseer, saam met Don Berliner.<ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek het nuwe getuies bekendgestel en die vertelling uitgebrei deur die aantal vlieënde skywe tot twee te verhoog, en die aantal vreemdelinge tot agt -- waarvan twee glo oorleef het en deur die regering in aanhouding geneem is.<ref name="Goldberg-2001-p199" /><ref name="Saler-p21">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=21–22}}</ref> ====''The Truth About the UFO Crash at Roswell''==== In 1994 het Randle en Schmitt nog ’n boek geskryf, ''The Truth About the UFO Crash at Roswell'', wat beweer het dat ’n vragvliegtuig uitheemse liggame aan [[Dwight D. Eisenhower]] gelewer het.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek trek die terrein van die Vlaktes van San Agustin in twyfel as die terrein van nog 'n neerstorting. Randle en Schmitt stel ’n nuwe ongeluksterrein meer as 60&nbsp;km noord van Roswell voor, geskoei op verklarings van Jim Ragsdale en Frank Kaufman.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=97, 109}}</ref> Die boek steek Kaufman se identiteit agter die skuilnaam “Steve MacKenzie” weg, maar Kaufman het in 1995 in die Britse televisiedokumentêr ''The Roswell Incident'' met sy regte naam verskyn.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=108}}</ref> Kaufman het beweer hy het ’n UFO se baan op radar gemonitor en puin van ’n neergestorte ruimteskip herwin wat soortgelyk in vorm was aan ’n [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117-sluipbomwerper]].<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=107–108}}</ref> Kaufman se stellings het nie ooreengestem met die personeel op die basis, sy diensrekord, die beskikbare radartegnologie of die bekende topografie van die voorgestelde ongeluksterrein nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=97–98}}</ref> Jim Ragsdale het beweer hy en sy vriendin, Trudy Truelove, het op Highway 285 gery toe hulle ’n smal tuig met 'n [[vlermuis]]agtige vlerk sien neerstort.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994|p=180}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=99}}</ref> ’n Latere onderhoud het aan die lig gebring dat sy beweerde ongeluksterrein ver van beide die Barnett- en die Kaufman-terrein is.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=148}}</ref> In verdere onderhoude het Ragsdale se verhaal gegroei tot bisarre besonderhede, insluitend dat hy en Truelove elf goue helms uit die buiteaardse tuig geneem het om in die woestyn te begrawe.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=100}}</ref> ==Verduidelikings== Geheimhouding oor die puin wat in 1947 ontdek is, was vanweë militêre programme in die [[Koue Oorlog]] eerder as buiteaaardse wesens.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=622}}</ref> Ten spyte van bewyse het VVV-aanhangers volgehou dat 'n buiteaardse tuig naby Roswell neergestort het,<ref name="Kloor-2019-p52">{{harvnb|Kloor|2019|p=52}}</ref> en "Roswell" bly sinoniem met VVV's.<ref>{{harvnb|Joseph|2008|p=132}}</ref> B.D. Gildenberg het Roswell die tuiste van "die wêreld se bekendste, mees ondersoekte en mees ontmaskerde VVV-bewerings" genoem.<ref name="Gildenberg-2003-p73">{{Harvnb|Gildenberg|2003|p=73}}</ref> ===Projek Mogul=== [[Beeld:Mogul balloon train USAF 1995.png|thumb|200px|'n Projek Mogul-reeks.]] In ’n verslag van 1994 deur die Amerikaanse lugmag is die neergestorte voorwerp van die 1947-voorval geïdentifiseer as ’n Projek Mogul-toestel. Die Roswellmateriaal is beskryf as ’n topgeheime militêre ballon deur onder andere die [[Astrofisika|astrofisikus]] Adam Frank, die [[historikus]] luitenant-kolonel James Michael Young, die [[wetenskap]]skrywer Kendrick Frazier, die [[folklore|folkloris]] Thomas Bullard, die Projek Mogul-[[Meteorologie|meteoroloog]] B.D. Gildenberg, die [[joernalis]] Kal Korff en die [[Inligtingkunde|intelligensie]]-offisier kaptein James McAndrew. Mogul – die geklassifiseerde deel van ’n ongeklassifiseerde atmosferiese navorsingsprojek van die Universiteit van New York – was ’n militêre program wat hoëhoogteballonne gebruik het om [[Kernwapen|kerntoetse]] te monitor.<ref name="Frazier-2017a"/> Die projek het vlug nommer 4 op 4&nbsp;Junie van die Alamogordo-weermagvliegveld af lanseer. Dit het sowat 25&nbsp;km van Brazel se plaas na Corona gedryf toe sy opsporingstoerusting onklaar raak.<ref name="Frazier-2017b">{{harvnb|Frazier|2017b|pages=12–15}}</ref> Majoor Jesse Marcel en brigadier-generaal Thomas DuBose van die Amerikaanse lugmag het onderskeidelik in 1978 en 1991 die bewerings van ’n weerballon as ’n dekmantelverhaal beskryf.<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> In die lugmagverslag skryf Richard Weaver die weerballonstorie was moontlik bedoel om “belangstelling af te lei” van Mogul, of dat dit die waarneming van die weerbeampte kon wees omdat Mogul-ballonne uit dieselfde materiale gebou is.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|pages=27–30}}</ref> Sheridan W. Cavitt, wat Marcel na die puinveld vergesel het, het ’n beëdigde verklaring vir die verslag afgelê.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|pp=62–72}}</ref> Cavitt het gesê: “Ek het destyds gedink en dink nou nog dat hierdie wrakstukke van ’n neergestorte ballon was.”<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=160}}</ref> {{multibeeld | align = right | direction = vertical | image1 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Gurney.jpg | width1= 200 | image2 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Body_Bag.jpg | width2= 200 | voetskrif = Antropomorfiese poppe is op mediese draagbare vervoer, en soms in die swart isolasiesakke waarin lyke vervoer word.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36">{{harvnb|McAndrew|1997|pp=35–36}}</ref> }} Ufoloë het die moontlikheid oorweeg dat die Roswellwrak van ’n topgeheime ballon afkomstig was. Hulle het verskeie voorstelle gehad, soos dat dit die wrak van ’n Japannese ballonbom uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] was.<ref>{{harvnb|Gulyas|2014}}</ref> ’n Meteoroloog van de lugmag het dié teorie verwerp en verduidelik dat dié ballonne “onmoontlik twee jaar lank in die lug kon bly”.<ref>{{harvnb|Huyghe|2001|p=133}}</ref> Projek Mogul is in 1990 die eerste keer met Roswell verbind, deur die onafhanklike navorser Robert G. Todd.<ref name="Saler-p27">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=27}}</ref><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=167}}</ref> Todd het ufoloë gekontak, en in die ''Roswell in Perspective'' van 1994 het Pflock saamgestem dat die wrak op die Brazel-plaas van Mogul afkomstig was.<ref name="Saler-p27"/><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=28}}</ref> ===Antropomorfiese poppe=== Die Roswellverslae van 1947 het nie melding van buiteaardse liggame gemaak nie.<ref name="Frazier-2017b" /> Geen van die primêre ooggetuies het liggame genoem nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=70}}</ref> Roswellskrywers het slegs vier mense ondervra met beweerde eerstehandse kennis van buiteaardse liggame.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=118}}</ref> Die bewerings van buiteaardse liggame – dekades later gemaak deur bejaarde getuies, soms as sterfbedbelydenisse – weerspreek mekaar in basiese besonderhede soos die ligging van die neerstorting, die aantal buiteaardse liggame en die beskrywing daarvan.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|loc=ch. 3, pp. 92, 104–105}}</ref> In die 1997-lugmagverslag is tot die gevolgtrekking gekom die beweerde "liggame" wat deur latere ooggetuies gemeld is, was afkomstig van herinneringe aan ongelukke wat militêre slagoffers betrek het en aan die herwinning van antropomorfiese (mensvormige) poppe.<ref name="Broad-1997-p18">{{harvnb|Broad|1997|p=18}}</ref> Militêre programme, soos die 1950's se Operation High Dive, het toetspoppe van hoëhoogteballonne af bo die woestyn van Nieu-Mexiko vrygelaat.<ref name="Broad-1997-p18"/> Die lugmag het tot die gevolgtrekking gekom die aantal verslae oor die herwinning van liggame dui op ’n verduideliking anders as oneerlikheid, en dat die herwinningsproses vir hulle poppe in baie opsigte ooreenstem met die stories oor liggaamsherwinning.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=70}}</ref> Die poppe is vervoer met behulp van draagbare, kisvormige kratte en soms isolasiesakke wat soos lyksakke gelyk het.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36"/> Ooggetuies het die beweerde liggame beskryf as kaal, dat hulle soos poppe gelyk en vlugpakke gedra het. Dit was in ooreenstemming met lugmagpoppe wat in die 1950's gebruik is.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=71}}</ref> ===Roswell as moderne mite en folklore=== Die Roswellmitologie, wat toenemend uitgebreide verhale van buiteaardse noodlandings en regeringstoesmerings behels, is deur sosiale antropoloë en skeptici ontleed.<ref name="Frazier-2017b"/> Die antropoloë Susan Harding en Kathleen Stewart beklemtoon dat die Roswell-verhaal ’n uitstekende voorbeeld is van hoe ’n diskoers van die rand na die hoofstroom beweeg het, in lyn met die 1980's se ''zeitgeist'' van "openbare betowering met sameswerings, toesmeerdery en onderdrukking".<ref name="Harding-p273" /> Die skeptici Joe Nickell en James McGaha het voorgestel Roswell se tyd buite die openbare aandag het die ontwikkeling van ’n mitologie moontlik gemaak wat put uit latere VVV-folklore, en dat die vroeë ontmaskering van die voorval ruimte geskep het vir ufoloë om verhale doelbewus vr sensasionalisme te verdraai.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|pp=31–33}}</ref> Charles Ziegler voer aan die Roswell-verhaal toon kenmerke wat tipies is van tradisionele volksvertellings.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=34}}</ref> Bykomende "getuies" is ook gesoek om die kernverhaal uit te brei, terwyl vertellings wat nie met die heersende oortuigings ooreengestem het nie, gediskrediteer of uitgesluit is.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=1, 34–37}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] dme9ty8tfzi63l3la79n8tjq4g7fzwf 2892871 2892870 2026-04-11T21:22:21Z BurgertB 2401 2892871 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roswell Daily Record. July 8, 1947. RAAF Captures Flying Saucer On Ranch in Roswell Region. Top of front page.jpg|thumb|280px|Die ''Roswell Daily Record'' kondig op 8 Julie 1947 aan beslag is op ’n "vlieënde piering" gelê.]] Die '''Roswellvoorval''' verwys na die gebeure rondom ’n [[VSA|Amerikaanse]] militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, [[Nieu-Mexiko]], neergestort het.<ref name=olmsted>Olmsted, Kathryn S. (2009). "Chapter 6: Trust No One: Conspiracies and Conspiracy Theories from the 1970s to the 1990s". ''Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11'' (Oxford University Press). ble. 173–204. {{ISBN|978-0-19-975395-6}}</ref> Rommel wat deur ’n veeboer naby Roswell ontdek is, het die grondslag gevorm vir [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] waarvolgens die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]] ’n neergestorte [[VVV|buiteaardse ruimtetuig]] herwin het. Nadat metaal- en rubberrommel deur personeel van die Roswellweermagvliegveld herwin is, het die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] die besit van ’n "vlieënde skyf" aangekondig. Die aankondiging het internasionale opskrifte gehaal, maar is binne ’n dag teruggetrek. Die rommel was in werklikheid afkomstig van ’n komplekse en onbemande militêre ballontrein wat uit gekoppelde ballonne en verskeie toerusting bestaan het, en wat van die nabygeleë Alamogordo-weermagvliegveld af bedryf is as deel van die hoogs geheime Projek Mogul, ’n program wat bedoel was om [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[Kernwapen|kerntoetse]] op te spoor. Om die doel en oorsprong van die rommel te verdoesel, het die weermag berig dit was ’n gewone weerballon.<ref name=olmsted/> In 1978 het die afgetrede lugmagoffisier Jesse Marcel onthul die weermag se weerballonverklaring was ’n dekmantelverhaal en gegis die rommel was van buiteaardse oorsprong. Dié gissing is gewild gemaak deur die boek ''The Roswell Incident'' van 1980 en het die grondslag gevorm vir langdurige en toenemend ingewikkelde en teenstrydige samesweringsteorieë, wat met verloop van tyd die voorval uitgebrei het om regerings in te sluit wat bewyse van buiteaardse wesens verdoesel, [[grys buiteaardse wese]]ns, veelvuldige neergestorte vlieënde skywe, en uitheemse lyke en lykskouings. In die 1990’s het die lugmag verskeie verslae gepubliseer waarvolgens die voorval met Projek Mogul verband hou, en nie met rommel van ’n [[VVV]] nie. Ten spyte hiervan en ’n algemene gebrek aan bewyse, beweer baie VVV-voorstanders die Roswellrommel was werklik van ’n uitheemse tuig afkomstig en beskuldig hulle die Amerikaanse regering van ’n toesmeerdery. Die samesweringsverhaal het ’n stylfiguur geword in [[letterkunde]], [[rolprent]]e en [[televisie]]programme oor [[wetenskapsfiksie]]. Die dorp Roswell adverteer hom as ’n bestemming vir VVV-verwante toerisme. ==Neerstorting van 'n militêre ballon== Teen 1947 het die Verenigde State duisende hoogs geheime Projek Mogul-ballonne gelanseer met toestelle om na Sowjetse atoomtoetse te luister.<ref name="Olmsted-2009-p183">{{harvnb|Olmsted|2009|pp=183–184}}</ref><ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> Op 4 Junie het navorsers by die Alamogordo-weermagvliegveld in Nieu-Mexiko ’n lang trein van dié ballonne lanseer; hulle het kontak met die ballonne en die toerusting wat daaraan vas was, verloor binne 'n paar klometer van W.W. “Mac” Brazel se plaas naby Corona, waar ’n ballon later neergestort het.<ref name="Goldberg-2001-p214">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=214–215}}</ref><ref name="Frazier-2017a">{{harvnb|Frazier|2017a}}</ref> Later daardie maand het Brazel tinfoelie, rubber, band en dun houtlatte ontdek wat oor 'n deel van sy plaas versprei was.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947">{{harvnb|"New Mexico"|1947|pp=1, 4}}</ref><ref>{{harvnb|Clancy|2007|pp=92–93}}</ref> Sonder ’n telefoon of radio was Brazel aanvanklik onbewus van die vlaag artikels in dié tyd oor "vlieënde skywe" wat in die VSA gesien is.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=510}}</ref> Die pers landwyd het verslag gedoen oor wat bekend geword het as vlieënde pierings, voorwerpe wat na bewering maneuvers uitgevoer het buite die vermoë van enige bekende vliegtuig.<ref name="Kottmeyer 2017 172">{{harvnb|Kottmeyer|2017|p=172}}</ref> Toe Brazel Corona op 5 Julie besoek, het sy oom, Hollis Wilson, voorgestel sy puin kan van so ’n “vlieënde skyf” wees.<ref name="Peebles 1994 246">{{harvnb|Peebles|1994|p=246}}</ref> Die volgende dag het Brazel na Roswell, Nieu-Mexiko, gery en die sheriff, George Wilcox, ingelig oor die puin wat hy ontdek het.<ref name="Peebles 1994 246"/> Wilcox het die Roswellweermagvliegveld (RAAF) geskakel.<ref name="Klass-1997b-pp3536"/> Die basis het majoor Jesse Marcel en kaptein Sheridan Cavitt aangewys om saam met Brazel terug te keer en die materiaal van die plaas te versamel.<ref name="Klass-1997b-pp3536">{{harvnb|Klass|1997b|pp=35–36}}</ref> Die basisbevelvoerder, kolonel William Blanchard, het die bevelvoerder van die Agtste Lugmag, Roger M. Ramey, van hul bevindings in kennis gestel.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=18–19}}</ref> Op 8 Julie het RAAF se openbare inligtingsbeampte, Walter Haut, ’n nuusverklaring uitgereik waarin verklaar is dat die weermag ’n “vlieënde skyf” naby Roswell herwin het.<ref>{{harvnb|Clarke|2015|pp=36–37}}</ref> Robert Porter, ’n RAAF-vlugingenieur, was deel van die bemanning. Hy het dit wat aan hom vertel is ’n "vlieënde piering” was, op die vlug na die Carswell-weermagvliegveld in Texas gelaai. Hy het die materiaal, wat verpak was in omhulselpapier toe hy dit ontvang het, beskryf as liggewig en nie te groot om in die bagasiebak van ’n motor te pas nie.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=23}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=29}}</ref> Nadat die stasiebestuurder, George Walsh, die nuus oor Roswell se radiostasie bekend gemaak en dit aan die Associated Press oorgedra het, is sy telefoonlyne oorval. Hy het later onthou: “Die hele middag het ek probeer om sheriff Wilcox te skakel vir meer inligting, maar kon hom nooit bereik nie [...] Die media het my van oor die wêreld gebel.”<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=27}}</ref> [[Beeld:Marcel-roswell-debris 0.jpg|thumb|220px|Majoor Jesse A. Marcel poseer op 8 Julie 1947 met puin.]] [[Beeld:Ramey-dubose-debris.jpg|thumb|220px|Brigadier-generaal Roger Ramey, links, en kolonel Thomas J. DuBose poseer met puin.]] Die persverklaring wat deur Haut uitgereik is, het gelui: {{Blockquote| |text=Die talle gerugte oor die vlieënde skyf het gister ’n werklikheid geword toe die intelligensiekantoor van die 509de Bombardeergroep van die Agtste Lugmag, die Roswellweermagvliegveld, gelukkig genoeg was om ’n skyf in besit te kry deur die samewerking van een van die plaaslike veeboere en die sheriffkantoor van Chaves County.<br/> Die vlieënde voorwerp het verlede week op ’n plaas naby Roswell geland. Sonder telefoongeriewe het die veeboer die skyf gebêre totdat hy die sheriffkantoor kon kontak, wat op sy beurt majoor Jesse A. Marcel van die 509de Bombardeergroep se intelligensiekantoor in kennis gestel het. |source=Associated Press (8 Julie 1947)<ref>{{harvnb|"Flying Disc"|1947|p=1}}</ref> }} Mediabelangstelling in die saak het kort daarna afgeneem ná ’n nuuskonferensie waar generaal Roger Ramey, sy stafhoof, kolonel Thomas DuBose, en weerbeampte, Irving Newton, die materiaal as stukke van ’n weerballon geïdentifiseer het.<ref name="Goldberg-2001-p192" /><ref name="Saler-p9">{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=9}}</ref> Newton het aan verslaggewers gesê soortgelyke radarteikens is by sowat 80 weerstasies regoor die land gebruik.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|"AAF"|1947|p=1}}</ref> Die klein aantal daaropvolgende nuusberigte het alledaagse beskrywings van die ongeluk gebied.<ref name="Goldberg-2001-p192">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=192–193}}</ref> Op 9 Julie het die ''Roswell Daily Record'' beklemtoon dat geen enjin- of metaalonderdele in die wrak gevind is nie.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947"/> Brazel het aan die ''Record'' gesê die puin bestaan uit rubberstroke, “tinfoelie, papier, band en stokke”.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947">{{harvnb|McAndrew|1997|p=8}} haal aan: {{harvnb|"Harassed Rancher"|1947|p=C-1}}</ref><ref name="Clancy-2007-p93">{{harvnb|Clancy|2007|p=93}}</ref> Brazel het gesê hy het aanvanklik min aandag daaraan gegee, maar later saam met sy vrou en dogter teruggekeer om van die puin op te tel.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=20}}</ref> Ten spyte van latere bewerings dat hy gedwing is om ’n dekmantelverhaal te herhaal, het Brazel aan koerantverslaggewers gesê: “Ek is seker dit wat ek gevind het, was nie enige weerballon nie.”<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /> Toe hy in Fort Worth, Texas, ondervra is, het Jesse Marcel die wrak beskryf as “dele van die weerapparaat” wat bestaan het uit “tinfoelie en gebreekte houtbalke.”<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=88}}</ref> ’n Deel van die materiaal is van Texas na die Wright-vliegveld in [[Ohio]] gevlieg, waar kolonel Marcellus Duffy dit as ballonapparaat geïdentifiseer het.<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=178}}</ref> Duffy het vorige ervaring van Projek Mogul gehad en Mogul se projekbeampte Albert Trakowski gekontak om die puin te bespreek.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=153–154}}</ref> Omdat hy nie besonderhede oor die projek kon bekend maak nie, het Duffy dit as “meteorologiese toerusting” geïdentifiseer.<ref name="Pflock 2001 150–151">{{harvnb|Pflock|2001|pp=150–151}}</ref> Die amptelike weergawe van 1947 het enige verband met militêre programme van die [[Koue Oorlog]] uitgelaat.<ref>{{harvnb|Kloor|2019|p=21}}</ref> Op 10 Julie het militêre personeel by Alamogordo ’n demonstrasie aan die pers gegee. Vier offisiere het ’n vals weergawe verskaf van die gewone gebruik van weerballonne gedurende die voorafgaande jaar. Hulle het ballonkonfigurasies wat deur die Mogul-span gebruik is, gedemonstreer as maniere om meteorologiese data in te samel, en sodoende ’n geloofwaardige verduideliking gebied vir enige ongewone aspekte van die Roswellpuin.<ref>{{harvnb|Charles|1947|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=249–251}}</ref> Die Amerikaanse lugmag het later die weerballonverhaal beskryf as ’n "poging om aandag van die hoogs geheime Projek Mogul af te lei.”<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=12}}</ref> ==VVV-samesweringsteorieë (1947-'78)== Die puinherwinning van 1947 het drie dekades lank relatief onbekend gebly.<ref name="ABC-News-2005-p1">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=1}}</ref> Verslaggewing het gou opgehou nadat die regering ’n aardse verduideliking verskaf het,<ref name="Goldberg-2001-p192"/> en breër beriggewing oor vlieënde pierings het vinnig afgeneem ná 'n VVV-foefie<ref>{{harvnb|Wright|1998|p=39}}</ref> toe ’n wyd gerapporteerde neergestorte skyf van Twin Falls, [[Idaho]], as ’n poets ontmasker is wat deur vier tieners geskep is met onderdele van ’n blêrkas.<ref>{{harvnb|Weeks|2015|loc=ch. 17}}</ref><ref>{{harvnb|"Twin Falls"|1947|page=9 }}</ref> Nietemin het die geloof in 'n VVV-toesmeerdery deur die Amerikaanse regering in dié tyd wydverspreid geword.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=33, 251}}</ref> Foefies, legendes en stories van neergestorte ruimtetuie en buiteaardse liggame in Nieu-Mexiko het ontstaan en later elemente van die Roswellmite gevorm.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=13}}</ref> In 1947 het baie Amerikaners die waarneming van VVV's aan onbekende militêre vliegtuie toegeskryf.<ref name="Olmsted-2009-p183"/> In die dekades tussen die aanvanklike herwinning van die puin en die ontstaan van Roswellteorieë het vlieënde pierings sinoniem geword met [[Buiteaardse lewe|buiteaardse ruimtetuie]].<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=251}}</ref> Ná die moord op [[John F. Kennedy]] en die [[Watergate-skandaal]] het vertroue in die Amerikaanse regering afgeneem en samesweringsteorieë het wydverspreid geraak.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=166, 205, 245}}</ref> Die 1947-voorval is herinterpreteer om by die publiek se toenemend samesweringsgerigte wêreldbeskouing te pas.<ref>{{harvnb|Olmsted|2009|pp=173, 184}}</ref><ref name="Harding-p273">{{harvnb|Harding|Stewart|2003|page=273}}</ref> Aanhangers van VVV's het die regering beskuldig van ’n “Kosmiese Watergate”.<ref>{{harvnb|Goldberg|2001|pp=208, 253–255}}</ref> ===Aztec-VVV-foefie=== [[Beeld:Aztec-hoax-pic.png|240px|thumb|Die skrywer Frank Scully (regs) en die swendelaar Silas Newton (middel).<ref>{{harvnb|Severson|1952}}</ref>]] Die VVV-foefie van 1948 van Aztec, Nieu-Mexiko, het stories behels van 'n neergestorte VVV en herwonne buiteaardse liggame wat later met Roswell verbind is.<ref name="Saler-p13" /><ref name="Clarke-2015-chpt13">{{harvnb|Clarke|2015|loc=ch. 13}}</ref> Dit het wye blootstelling gekry toe die bedrieërs daaragter die ''Variety''-rubriekskrywer Frank Scully oortuig het om oor hulle fiktiewe ongeluk te skryf.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=48–50, 251}}</ref> Die verhaal het vertel van klein, grys mensagtige liggame, metaal sterker as enigiets wat op Aarde gevind word, 'n onontsyferbare skrif en ’n regeringsdekmantel om openbare paniek te voorkom. Dié elemente het in latere weergawes van die Roswellmite verskyn.<ref name="Saler-p13">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=13–14}}</ref><ref name="Peebles-1994-p242">{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 251}}</ref> In hervertellings is die alledaagse puin wat by die werklike ongeluksterrein by Roswelle aangemeld is, vervang met die Aztec-foefie se fantastiese weergawe.<ref>{{harvnb|Smith|2000|p=99}}</ref><ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14, 42}}</ref> Teen die tyd dat Roswell weer mediabelangstelling gekry het, het [[grys buiteaardse wese]]ns deel van die Amerikaanse kultuur geword deur die Barney en Betty Hill-voorval.<ref>{{harvnb|Levy|Mendlesohn|2019|p=136}}</ref> In ’n Roswellverslag van 1997 het die lugmagondersoeker James McAndrew geskryf: “Selfs met die ontmaskering van hierdie ooglopende bedrog word die Aztec-verhaal steeds deur VVV-teoretici geglo. Elemente van hierdie verhaal duik af en toe weer op en word beskou as die katalisator vir ander stories oor neergestorte vlieënde pierings, insluitend die Roswellvoorval.”<ref>{{harvnb|McAndrew|1997|pp=84–85}}</ref> ===Hangar 18=== "Hangar 18" is ’n niebestaande plek wat volgens baie latere samesweringsteorieë buiteaardse vaartuie of liggame gehuisves het wat van Roswell herwin is.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|p=33}}</ref> Die idee van buiteaardse lyke van ’n neergestorte vaartuig wat in ’n lugmaglykhuis by die Wright-Patterson-lugmagbasis gestoor word, is genoem in Scully se ''Behind the Flying Saucers'',<ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> en uitgebrei in die boek ''Incident at Exeter'' van 1966. Dit het die grondslag gevorm vir die wetenskapsfiksieroman ''The Fortec Conspiracy'' van 1968.<ref>{{harvnb|Fuller|1966|pp=87–88}}</ref><ref name="Smith-2000-p82">{{harvnb|Smith|2000|p=82}}</ref> ''Fortec'' handel oor ’n fiktiewe toesmeeraksie deur die lugmageenheid belas met omgekeerde ingenieurswese van ander lande se tegnologiese vooruitgang.<ref name="Smith-2000-p82"/> In 1974 het die wetenskapsfiksieskrywer en samesweringsteoretikus Robert Spencer Carr beweer buiteaardse liggame wat uit die Aztec-ongeluk herwin is, is in “Hangar 18” by Wright-Patterson gestoor.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 321}}</ref> Carr het beweer dat sy bronne die buiteaardse lykskouing aanskou het,<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=244}}</ref> nog ’n idee wat later in die Roswellverhaal opgeneem is.<ref>{{harvnb|Disch|2000|pp=53–54}}</ref><ref>{{harvnb|"Air Force"|1974}}</ref> Die lugmag het verduidelik geen “Hangar 18” bestaan by die basis nie en het ’n ooreenkoms tussen Carr se storie en die fiktiewe ''Fortec Conspiracy'' uitgewys.<ref>{{harvnb|Jones|1974|page=1}}</ref> Die rolprent ''Hangar 18'' van 1980, wat Carr se bewerings dramatiseer, is deur die rolprent se regisseur, James L. Conway, beskryf as ’n "moderne dramatiese weergawe” van Roswell,<ref name="Erdmann-p287">{{harvnb|Erdmann|Block|2000|p=287}}</ref> en deur die folkloris Thomas Bullard as “ontluikende Roswellmitologie”.<ref>{{harvnb|Bullard|2016|p=331}}</ref> ==Roswellsamesweringsteorieë (1978-'94)== [[Beeld:UFO 07-03-2008 11;34;50PM.JPG|thumb|240px|Roswell se internasionale VVV-museum.]] Belangstelling in Roswell is weer aangeblaas nadat die ufologienavorser (navorser oor VVV's) Stanton Friedman in 1978 vir Jesse Marcel ondervra het.<ref>{{harvnb|"The Roswell Files"|1997|p=69}}</ref> Marcel het die Roswellpuin van die plaas na die Fort Worth-nuuskonferensie vergesel.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=247–248}}</ref> In die 1978-onderhoud het Marcel verklaar die “weerballon”-verklaring van die nuuskonferensie was ’n dekmantel,<ref name="Ziegler16">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=16}}</ref> en dat hy nou glo die puin was buiteaards.<ref>{{harvnb|Frank|2023|pp=520–529}}</ref> Op 19 Desember 1979 is Marcel ondervra deur Bob Pratt van die ''National Enquirer'',<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=67}}</ref> en die poniekoerant het in die daaropvolgende Februarie grootskaalse aandag aan Marcel se storie gegee.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|Pratt|1980|p=8}}</ref> Marcel het ’n foelie beskryf wat gekreukel kon word, maar weer sou ontvou wanneer dit losgelaat word.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=285}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=65–66}}</ref> Op 20 September 1980 het die TV-reeks ''In Search of...'', aangebied deur die [[Star Trek]]-akteur [[Leonard Nimoy]], ’n onderhoud uitgesaai waarin Marcel sy deelname aan die 1947-nuuskonferensie beskryf:<ref name="ABC-News-2005-p1"/> {{Blockquote|Hulle wou kommentaar van my hê, maar ek was nie vry om dit te gee nie. Dus kon ek net my mond hou. En generaal Ramey is die een wat dit bespreek het, wat gesê het wat dit was, en om daarvan te vergeet: Dit was niks meer as ’n weerballon nie. Natuurlik het ons albei geweet dit is nie waar nie.<ref>{{harvnb|"UFO Coverup"|1980}}</ref>}} ===''The Roswell Incident''=== Die eerste Roswellsamesweringsboek, wat in Oktober 1980 uitgereik is, was ''The Roswell Incident'' deur Charles Berlitz en Bill Moore.<ref name="ABC-News-2005-p2">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=2}}</ref><ref>{{harvnb|May|2016|p=68}}</ref> Die [[Antropologie|antropoloog]] Charles Ziegler beskryf die boek as "weergawe 1" van die Roswellmite.<ref name="Olmsted-2009-p184">{{harvnb|Olmsted|2009|p=184}}</ref> Berlitz en Moore se boek het in die 1980's die Roswellsameswering oorheers.<ref name="Goldberg-2001-p197">{{harvnb|Goldberg|2001|p=197}}</ref> Volgens die boek het 'n buiteaardse tuig oor die Nieu-Mexiko-woestyn gevlieg om op kernwapenbedrywighede te spied toe 'n weerligstraal die buiteaardse bemanning tref en hulle dood.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=534}}</ref> Nadat die Amerikaanse regering die buiteaardes puin verwyder het, het hulle dit begin toesmeer om 'n massapaniek te voorkom.<ref name="Olmsted-2009-184quote">{{harvnb|Olmsted|2009|page=184}}</ref> ''The Roswell Incident'' haal Marcel se latere beskrywing van die puin aan as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=28}}: "Hulle het ook nie 'n groot hoeveelheid ongewone wrakmateriaal genoem nie, waarvan 'n groot deel van metaal gemaak was. Dit het oënskynlik van dieselfde voorwerp gekom en is deur majoor Marcel beskyf as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".</ref><ref name="Saler-1997-p14">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14–17}}</ref> Die boek beweer die puin is op baie foto's met dié van 'n weertoestel vervang.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=248, 249}}</ref> ''The Roswell Incident'' noem nog buiteaardse liggame is na bewering deur [[Argeologie|argeoloë]] op die Vlaktes van San Agustin ontdek. Dit is geskoei op die tweedehandse legendes van 'n afgestorwe siviele ingenieur, Grady "Barney" Barnett.<ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=119}}</ref> Die skrywers het beweer hulle het meer as 90 ooggetuies ondervra, hoewel die getuienis van net 25 in die boek verskyn. Net sewe van hulle beweer hulle het die puin gesien. Van hulle het vyf dit glo hanteer.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=39}}</ref> Sommige elemente van die getuies se weergawes stem oreen met ander legendes oor VVV's eerder as met die verslae uit 1947 van Roswell: klein buiteaardse liggame, onvernietigbare metale en 'n [[Egiptiese hiërogliewe|hiëroglifiese]] skrif. Berlitz en Moore het beweer Scully se beskrywings is van die Roswellvoorval en dat dit "per ongeluk die neerstortingsterrein as naby Aztec aangee" weens Scully se haas om sy werk by die drukkery te kry.<ref name="Saler-1997-p14"/><ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=47}}</ref> Mac Brazel is in 1963 dood, voordat die Roswell-legende herleef het.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=24}}</ref> Berlitz en Moore het 'n onderhoud gevoer met sy oorlewende kinders, William Brazel jr. en Bessie Brazel Schreiber. Brazel jr. beskryf hoe die weermag sy pa in hegtenis geneem en hom verbied het om iets oor die voorval te sê.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=75}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref> In die tyd waarin Mac Brazel na bewering deur die weermag aangehou is, is hy egter volgens baie verslae op Roswell gesien en het hy 'n onderhoud met die plaaslike radiostasie, KGFL, gevoer.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=170}}</ref> Schreiber, wat saam met haar pa puinstukke opgetel het toe sy 14 jaar oud was, het aan ufoloë 'n beskrywing daarvan gegee wat ooreenstem met die materiale wat deur Projek Mogul gebruik is.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=86}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=120}}</ref> Volgens die boek kom "van die belangrikste getuienis" van Marcel.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=62}}</ref> Die breër VVV-media het Marcel soos 'n fluitjieblaser behandel.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=66}}</ref> Onafhanklike navorsers het oordrywings in Marcel se weergawes ontdek, insluitende vals verklarings oor sy militêre loopbaan en opvoeding.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=62–68}}</ref> ====''UFO Crash at Roswell''==== In 1991 het Kevin Randle en Donald Schmitt ''UFO Crash at Roswell'' gepubliseer.<ref name="Saler 1997 20">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=20}}</ref> Altesaam 160&nbsp;000 eksemplare is verkoop en dit het gedien as die basis vir die televisieprent ''Roswell'' van 1994.<ref name="Goldberg-2001-p199">{{harvnb|Goldberg|2001|p=199}}</ref> Randle en Schmitt het getuienis van 100 nuwe getuies bygevoeg.<ref name="Goldberg-2001-p197" /> Hoewel honderde mense deur verskeie navorsers ondervra is, het slegs enkeles beweer hulle het puin of buiteaardse wesens gesien. Volgens Pflock kon slegs 23 van die meer as 300 individue wat vir ''UFO Crash at Roswell'' (1991) ondervra is, “redelikerwys geag word as mense wat fisiese bewyse, puin, gesien het”. Van hulle het slegs sewe iets beweer wat op buiteaardse oorsprong gedui het.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|pp=176–177}}</ref> Die boek het beweer generaal Arthur Exon was bewus van puin en liggame, maar Exon het sy uitbeelding betwis.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=36}}</ref> Die lykskouer Glenn Dennis se bewerings van ’n buiteaardse lykskouing en Grady Barnett se verslae oor “buiteaardse liggame” het in die boek verskyn.<ref>{{harvnb|Thompson|1991|p=84}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=34}}</ref> Die datums en liggings van Barnett se verslag in ''The Roswell Incident'' is egter sonder verduideliking verander. Brazel is beskryf as iemand wat die weermag na ’n tweede ongeluksterrein op die plaas gelei het, waar hulle na bewering “geskok was om burgerlikes [insluitend Barnett] te vind wat reeds op die toneel was”.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1991|p=206}}</ref><ref name="Saler 1997 20"/> Ook in 1991 het die afgetrede brigadier-generaal van die Amerikaanse lugmag Thomas DuBose, wat in 1947 saam met puin vir persfoto’s poseer het, erken "die weerballonverklaring vir die materiaal was ’n dekmantel om die pers se aandag af te lei.”<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> ====''Crash at Corona''==== In 1992 het Stanton Friedman ''Crash at Corona'' gepubliseer, saam met Don Berliner.<ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek het nuwe getuies bekendgestel en die vertelling uitgebrei deur die aantal vlieënde skywe tot twee te verhoog, en die aantal vreemdelinge tot agt -- waarvan twee glo oorleef het en deur die regering in aanhouding geneem is.<ref name="Goldberg-2001-p199" /><ref name="Saler-p21">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=21–22}}</ref> ====''The Truth About the UFO Crash at Roswell''==== In 1994 het Randle en Schmitt nog ’n boek geskryf, ''The Truth About the UFO Crash at Roswell'', wat beweer het dat ’n vragvliegtuig uitheemse liggame aan [[Dwight D. Eisenhower]] gelewer het.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek trek die terrein van die Vlaktes van San Agustin in twyfel as die terrein van nog 'n neerstorting. Randle en Schmitt stel ’n nuwe ongeluksterrein meer as 60&nbsp;km noord van Roswell voor, geskoei op verklarings van Jim Ragsdale en Frank Kaufman.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=97, 109}}</ref> Die boek steek Kaufman se identiteit agter die skuilnaam “Steve MacKenzie” weg, maar Kaufman het in 1995 in die Britse televisiedokumentêr ''The Roswell Incident'' met sy regte naam verskyn.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=108}}</ref> Kaufman het beweer hy het ’n UFO se baan op radar gemonitor en puin van ’n neergestorte ruimteskip herwin wat soortgelyk in vorm was aan ’n [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117-sluipbomwerper]].<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=107–108}}</ref> Kaufman se stellings het nie ooreengestem met die personeel op die basis, sy diensrekord, die beskikbare radartegnologie of die bekende topografie van die voorgestelde ongeluksterrein nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=97–98}}</ref> Jim Ragsdale het beweer hy en sy vriendin, Trudy Truelove, het op Highway 285 gery toe hulle ’n smal tuig met [[vlermuis]]agtige vlerke sien neerstort.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994|p=180}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=99}}</ref> ’n Latere onderhoud het aan die lig gebring dat sy beweerde ongeluksterrein ver van beide die Barnett- en die Kaufman-terrein is.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=148}}</ref> In verdere onderhoude het Ragsdale se verhaal gegroei tot bisarre besonderhede, insluitend dat hy en Truelove elf goue helms uit die buiteaardse tuig geneem het om in die woestyn te begrawe.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=100}}</ref> ==Verduidelikings== Geheimhouding oor die puin wat in 1947 ontdek is, was vanweë militêre programme in die [[Koue Oorlog]] eerder as buiteaaardse wesens.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=622}}</ref> Ten spyte van bewyse het VVV-aanhangers volgehou dat 'n buiteaardse tuig naby Roswell neergestort het,<ref name="Kloor-2019-p52">{{harvnb|Kloor|2019|p=52}}</ref> en "Roswell" bly sinoniem met VVV's.<ref>{{harvnb|Joseph|2008|p=132}}</ref> B.D. Gildenberg het Roswell die tuiste van "die wêreld se bekendste, mees ondersoekte en mees ontmaskerde VVV-bewerings" genoem.<ref name="Gildenberg-2003-p73">{{Harvnb|Gildenberg|2003|p=73}}</ref> ===Projek Mogul=== [[Beeld:Mogul balloon train USAF 1995.png|thumb|200px|'n Projek Mogul-reeks.]] In ’n verslag van 1994 deur die Amerikaanse lugmag is die neergestorte voorwerp van die 1947-voorval geïdentifiseer as ’n Projek Mogul-toestel. Die Roswellmateriaal is beskryf as ’n topgeheime militêre ballon deur onder andere die [[Astrofisika|astrofisikus]] Adam Frank, die [[historikus]] luitenant-kolonel James Michael Young, die [[wetenskap]]skrywer Kendrick Frazier, die [[folklore|folkloris]] Thomas Bullard, die Projek Mogul-[[Meteorologie|meteoroloog]] B.D. Gildenberg, die [[joernalis]] Kal Korff en die [[Inligtingkunde|intelligensie]]-offisier kaptein James McAndrew. Mogul – die geklassifiseerde deel van ’n ongeklassifiseerde atmosferiese navorsingsprojek van die Universiteit van New York – was ’n militêre program wat hoëhoogteballonne gebruik het om [[Kernwapen|kerntoetse]] te monitor.<ref name="Frazier-2017a"/> Die projek het vlug nommer 4 op 4&nbsp;Junie van die Alamogordo-weermagvliegveld af lanseer. Dit het sowat 25&nbsp;km van Brazel se plaas na Corona gedryf toe sy opsporingstoerusting onklaar raak.<ref name="Frazier-2017b">{{harvnb|Frazier|2017b|pages=12–15}}</ref> Majoor Jesse Marcel en brigadier-generaal Thomas DuBose van die Amerikaanse lugmag het onderskeidelik in 1978 en 1991 die bewerings van ’n weerballon as ’n dekmantelverhaal beskryf.<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> In die lugmagverslag skryf Richard Weaver die weerballonstorie was moontlik bedoel om “belangstelling af te lei” van Mogul, of dat dit die waarneming van die weerbeampte kon wees omdat Mogul-ballonne uit dieselfde materiale gebou is.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|pages=27–30}}</ref> Sheridan W. Cavitt, wat Marcel na die puinveld vergesel het, het ’n beëdigde verklaring vir die verslag afgelê.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|pp=62–72}}</ref> Cavitt het gesê: “Ek het destyds gedink en dink nou nog dat hierdie wrakstukke van ’n neergestorte ballon was.”<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=160}}</ref> {{multibeeld | align = right | direction = vertical | image1 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Gurney.jpg | width1= 200 | image2 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Body_Bag.jpg | width2= 200 | voetskrif = Antropomorfiese poppe is op mediese draagbare vervoer, en soms in die swart isolasiesakke waarin lyke vervoer word.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36">{{harvnb|McAndrew|1997|pp=35–36}}</ref> }} Ufoloë het die moontlikheid oorweeg dat die Roswellwrak van ’n topgeheime ballon afkomstig was. Hulle het verskeie voorstelle gehad, soos dat dit die wrak van ’n Japannese ballonbom uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] was.<ref>{{harvnb|Gulyas|2014}}</ref> ’n Meteoroloog van de lugmag het dié teorie verwerp en verduidelik dat dié ballonne “onmoontlik twee jaar lank in die lug kon bly”.<ref>{{harvnb|Huyghe|2001|p=133}}</ref> Projek Mogul is in 1990 die eerste keer met Roswell verbind, deur die onafhanklike navorser Robert G. Todd.<ref name="Saler-p27">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=27}}</ref><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=167}}</ref> Todd het ufoloë gekontak, en in die ''Roswell in Perspective'' van 1994 het Pflock saamgestem dat die wrak op die Brazel-plaas van Mogul afkomstig was.<ref name="Saler-p27"/><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=28}}</ref> ===Antropomorfiese poppe=== Die Roswellverslae van 1947 het nie melding van buiteaardse liggame gemaak nie.<ref name="Frazier-2017b" /> Geen van die primêre ooggetuies het liggame genoem nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=70}}</ref> Roswellskrywers het slegs vier mense ondervra met beweerde eerstehandse kennis van buiteaardse liggame.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=118}}</ref> Die bewerings van buiteaardse liggame – dekades later gemaak deur bejaarde getuies, soms as sterfbedbelydenisse – weerspreek mekaar in basiese besonderhede soos die ligging van die neerstorting, die aantal buiteaardse liggame en die beskrywing daarvan.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|loc=ch. 3, pp. 92, 104–105}}</ref> In die 1997-lugmagverslag is tot die gevolgtrekking gekom die beweerde "liggame" wat deur latere ooggetuies gemeld is, was afkomstig van herinneringe aan ongelukke wat militêre slagoffers betrek het en aan die herwinning van antropomorfiese (mensvormige) poppe.<ref name="Broad-1997-p18">{{harvnb|Broad|1997|p=18}}</ref> Militêre programme, soos die 1950's se Operation High Dive, het toetspoppe van hoëhoogteballonne af bo die woestyn van Nieu-Mexiko vrygelaat.<ref name="Broad-1997-p18"/> Die lugmag het tot die gevolgtrekking gekom die aantal verslae oor die herwinning van liggame dui op ’n verduideliking anders as oneerlikheid, en dat die herwinningsproses vir hulle poppe in baie opsigte ooreenstem met die stories oor liggaamsherwinning.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=70}}</ref> Die poppe is vervoer met behulp van draagbare, kisvormige kratte en soms isolasiesakke wat soos lyksakke gelyk het.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36"/> Ooggetuies het die beweerde liggame beskryf as kaal, dat hulle soos poppe gelyk en vlugpakke gedra het. Dit was in ooreenstemming met lugmagpoppe wat in die 1950's gebruik is.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=71}}</ref> ===Roswell as moderne mite en folklore=== Die Roswellmitologie, wat toenemend uitgebreide verhale van buiteaardse noodlandings en regeringstoesmerings behels, is deur sosiale antropoloë en skeptici ontleed.<ref name="Frazier-2017b"/> Die antropoloë Susan Harding en Kathleen Stewart beklemtoon dat die Roswell-verhaal ’n uitstekende voorbeeld is van hoe ’n diskoers van die rand na die hoofstroom beweeg het, in lyn met die 1980's se ''zeitgeist'' van "openbare betowering met sameswerings, toesmeerdery en onderdrukking".<ref name="Harding-p273" /> Die skeptici Joe Nickell en James McGaha het voorgestel Roswell se tyd buite die openbare aandag het die ontwikkeling van ’n mitologie moontlik gemaak wat put uit latere VVV-folklore, en dat die vroeë ontmaskering van die voorval ruimte geskep het vir ufoloë om verhale doelbewus vr sensasionalisme te verdraai.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|pp=31–33}}</ref> Charles Ziegler voer aan die Roswell-verhaal toon kenmerke wat tipies is van tradisionele volksvertellings.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=34}}</ref> Bykomende "getuies" is ook gesoek om die kernverhaal uit te brei, terwyl vertellings wat nie met die heersende oortuigings ooreengestem het nie, gediskrediteer of uitgesluit is.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=1, 34–37}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] apgvqlx4l94lnifgs1w6wdd62mmgox3 2892872 2892871 2026-04-11T21:38:26Z BurgertB 2401 Voorlopig klaar vertaal 2892872 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roswell Daily Record. July 8, 1947. RAAF Captures Flying Saucer On Ranch in Roswell Region. Top of front page.jpg|thumb|280px|Die ''Roswell Daily Record'' kondig op 8 Julie 1947 aan beslag is op ’n "vlieënde piering" gelê.]] Die '''Roswellvoorval''' verwys na die gebeure rondom ’n [[VSA|Amerikaanse]] militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, [[Nieu-Mexiko]], neergestort het.<ref name=olmsted>Olmsted, Kathryn S. (2009). "Chapter 6: Trust No One: Conspiracies and Conspiracy Theories from the 1970s to the 1990s". ''Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11'' (Oxford University Press). ble. 173–204. {{ISBN|978-0-19-975395-6}}</ref> Rommel wat deur ’n veeboer naby Roswell ontdek is, het die grondslag gevorm vir [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] waarvolgens die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]] ’n neergestorte [[VVV|buiteaardse ruimtetuig]] herwin het. Nadat metaal- en rubberrommel deur personeel van die Roswellweermagvliegveld herwin is, het die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] die besit van ’n "vlieënde skyf" aangekondig. Die aankondiging het internasionale opskrifte gehaal, maar is binne ’n dag teruggetrek. Die rommel was in werklikheid afkomstig van ’n komplekse en onbemande militêre ballontrein wat uit gekoppelde ballonne en verskeie toerusting bestaan het, en wat van die nabygeleë Alamogordo-weermagvliegveld af bedryf is as deel van die hoogs geheime Projek Mogul, ’n program wat bedoel was om [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[Kernwapen|kerntoetse]] op te spoor. Om die doel en oorsprong van die rommel te verdoesel, het die weermag berig dit was ’n gewone weerballon.<ref name=olmsted/> In 1978 het die afgetrede lugmagoffisier Jesse Marcel onthul die weermag se weerballonverklaring was ’n dekmantelverhaal en gegis die rommel was van buiteaardse oorsprong. Dié gissing is gewild gemaak deur die boek ''The Roswell Incident'' van 1980 en het die grondslag gevorm vir langdurige en toenemend ingewikkelde en teenstrydige samesweringsteorieë, wat met verloop van tyd die voorval uitgebrei het om regerings in te sluit wat bewyse van buiteaardse wesens verdoesel, [[grys buiteaardse wese]]ns, veelvuldige neergestorte vlieënde skywe, en uitheemse lyke en lykskouings. In die 1990’s het die lugmag verskeie verslae gepubliseer waarvolgens die voorval met Projek Mogul verband hou, en nie met rommel van ’n [[VVV]] nie. Ten spyte hiervan en ’n algemene gebrek aan bewyse, beweer baie VVV-voorstanders die Roswellrommel was werklik van ’n uitheemse tuig afkomstig en beskuldig hulle die Amerikaanse regering van ’n toesmeerdery. Die samesweringsverhaal het ’n stylfiguur geword in [[letterkunde]], [[rolprent]]e en [[televisie]]programme oor [[wetenskapsfiksie]]. Die dorp Roswell adverteer hom as ’n bestemming vir VVV-verwante toerisme. ==Neerstorting van 'n militêre ballon== Teen 1947 het die Verenigde State duisende hoogs geheime Projek Mogul-ballonne gelanseer met toestelle om na Sowjetse atoomtoetse te luister.<ref name="Olmsted-2009-p183">{{harvnb|Olmsted|2009|pp=183–184}}</ref><ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> Op 4 Junie het navorsers by die Alamogordo-weermagvliegveld in Nieu-Mexiko ’n lang trein van dié ballonne lanseer; hulle het kontak met die ballonne en die toerusting wat daaraan vas was, verloor binne 'n paar klometer van W.W. “Mac” Brazel se plaas naby Corona, waar ’n ballon later neergestort het.<ref name="Goldberg-2001-p214">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=214–215}}</ref><ref name="Frazier-2017a">{{harvnb|Frazier|2017a}}</ref> Later daardie maand het Brazel tinfoelie, rubber, band en dun houtlatte ontdek wat oor 'n deel van sy plaas versprei was.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947">{{harvnb|"New Mexico"|1947|pp=1, 4}}</ref><ref>{{harvnb|Clancy|2007|pp=92–93}}</ref> Sonder ’n telefoon of radio was Brazel aanvanklik onbewus van die vlaag artikels in dié tyd oor "vlieënde skywe" wat in die VSA gesien is.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=510}}</ref> Die pers landwyd het verslag gedoen oor wat bekend geword het as vlieënde pierings, voorwerpe wat na bewering maneuvers uitgevoer het buite die vermoë van enige bekende vliegtuig.<ref name="Kottmeyer 2017 172">{{harvnb|Kottmeyer|2017|p=172}}</ref> Toe Brazel Corona op 5 Julie besoek, het sy oom, Hollis Wilson, voorgestel sy puin kan van so ’n “vlieënde skyf” wees.<ref name="Peebles 1994 246">{{harvnb|Peebles|1994|p=246}}</ref> Die volgende dag het Brazel na Roswell, Nieu-Mexiko, gery en die sheriff, George Wilcox, ingelig oor die puin wat hy ontdek het.<ref name="Peebles 1994 246"/> Wilcox het die Roswellweermagvliegveld (RAAF) geskakel.<ref name="Klass-1997b-pp3536"/> Die basis het majoor Jesse Marcel en kaptein Sheridan Cavitt aangewys om saam met Brazel terug te keer en die materiaal van die plaas te versamel.<ref name="Klass-1997b-pp3536">{{harvnb|Klass|1997b|pp=35–36}}</ref> Die basisbevelvoerder, kolonel William Blanchard, het die bevelvoerder van die Agtste Lugmag, Roger M. Ramey, van hul bevindings in kennis gestel.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=18–19}}</ref> Op 8 Julie het RAAF se openbare inligtingsbeampte, Walter Haut, ’n nuusverklaring uitgereik waarin verklaar is dat die weermag ’n “vlieënde skyf” naby Roswell herwin het.<ref>{{harvnb|Clarke|2015|pp=36–37}}</ref> Robert Porter, ’n RAAF-vlugingenieur, was deel van die bemanning. Hy het dit wat aan hom vertel is ’n "vlieënde piering” was, op die vlug na die Carswell-weermagvliegveld in Texas gelaai. Hy het die materiaal, wat verpak was in omhulselpapier toe hy dit ontvang het, beskryf as liggewig en nie te groot om in die bagasiebak van ’n motor te pas nie.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=23}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=29}}</ref> Nadat die stasiebestuurder, George Walsh, die nuus oor Roswell se radiostasie bekend gemaak en dit aan die Associated Press oorgedra het, is sy telefoonlyne oorval. Hy het later onthou: “Die hele middag het ek probeer om sheriff Wilcox te skakel vir meer inligting, maar kon hom nooit bereik nie [...] Die media het my van oor die wêreld gebel.”<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=27}}</ref> [[Beeld:Marcel-roswell-debris 0.jpg|thumb|220px|Majoor Jesse A. Marcel poseer op 8 Julie 1947 met puin.]] [[Beeld:Ramey-dubose-debris.jpg|thumb|220px|Brigadier-generaal Roger Ramey, links, en kolonel Thomas J. DuBose poseer met puin.]] Die persverklaring wat deur Haut uitgereik is, het gelui: {{Blockquote| |text=Die talle gerugte oor die vlieënde skyf het gister ’n werklikheid geword toe die intelligensiekantoor van die 509de Bombardeergroep van die Agtste Lugmag, die Roswellweermagvliegveld, gelukkig genoeg was om ’n skyf in besit te kry deur die samewerking van een van die plaaslike veeboere en die sheriffkantoor van Chaves County.<br/> Die vlieënde voorwerp het verlede week op ’n plaas naby Roswell geland. Sonder telefoongeriewe het die veeboer die skyf gebêre totdat hy die sheriffkantoor kon kontak, wat op sy beurt majoor Jesse A. Marcel van die 509de Bombardeergroep se intelligensiekantoor in kennis gestel het. |source=Associated Press (8 Julie 1947)<ref>{{harvnb|"Flying Disc"|1947|p=1}}</ref> }} Mediabelangstelling in die saak het kort daarna afgeneem ná ’n nuuskonferensie waar generaal Roger Ramey, sy stafhoof, kolonel Thomas DuBose, en weerbeampte, Irving Newton, die materiaal as stukke van ’n weerballon geïdentifiseer het.<ref name="Goldberg-2001-p192" /><ref name="Saler-p9">{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=9}}</ref> Newton het aan verslaggewers gesê soortgelyke radarteikens is by sowat 80 weerstasies regoor die land gebruik.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|"AAF"|1947|p=1}}</ref> Die klein aantal daaropvolgende nuusberigte het alledaagse beskrywings van die ongeluk gebied.<ref name="Goldberg-2001-p192">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=192–193}}</ref> Op 9 Julie het die ''Roswell Daily Record'' beklemtoon dat geen enjin- of metaalonderdele in die wrak gevind is nie.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947"/> Brazel het aan die ''Record'' gesê die puin bestaan uit rubberstroke, “tinfoelie, papier, band en stokke”.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947">{{harvnb|McAndrew|1997|p=8}} haal aan: {{harvnb|"Harassed Rancher"|1947|p=C-1}}</ref><ref name="Clancy-2007-p93">{{harvnb|Clancy|2007|p=93}}</ref> Brazel het gesê hy het aanvanklik min aandag daaraan gegee, maar later saam met sy vrou en dogter teruggekeer om van die puin op te tel.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=20}}</ref> Ten spyte van latere bewerings dat hy gedwing is om ’n dekmantelverhaal te herhaal, het Brazel aan koerantverslaggewers gesê: “Ek is seker dit wat ek gevind het, was nie enige weerballon nie.”<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /> Toe hy in Fort Worth, Texas, ondervra is, het Jesse Marcel die wrak beskryf as “dele van die weerapparaat” wat bestaan het uit “tinfoelie en gebreekte houtbalke.”<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=88}}</ref> ’n Deel van die materiaal is van Texas na die Wright-vliegveld in [[Ohio]] gevlieg, waar kolonel Marcellus Duffy dit as ballonapparaat geïdentifiseer het.<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=178}}</ref> Duffy het vorige ervaring van Projek Mogul gehad en Mogul se projekbeampte Albert Trakowski gekontak om die puin te bespreek.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=153–154}}</ref> Omdat hy nie besonderhede oor die projek kon bekend maak nie, het Duffy dit as “meteorologiese toerusting” geïdentifiseer.<ref name="Pflock 2001 150–151">{{harvnb|Pflock|2001|pp=150–151}}</ref> Die amptelike weergawe van 1947 het enige verband met militêre programme van die [[Koue Oorlog]] uitgelaat.<ref>{{harvnb|Kloor|2019|p=21}}</ref> Op 10 Julie het militêre personeel by Alamogordo ’n demonstrasie aan die pers gegee. Vier offisiere het ’n vals weergawe verskaf van die gewone gebruik van weerballonne gedurende die voorafgaande jaar. Hulle het ballonkonfigurasies wat deur die Mogul-span gebruik is, gedemonstreer as maniere om meteorologiese data in te samel, en sodoende ’n geloofwaardige verduideliking gebied vir enige ongewone aspekte van die Roswellpuin.<ref>{{harvnb|Charles|1947|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=249–251}}</ref> Die Amerikaanse lugmag het later die weerballonverhaal beskryf as ’n "poging om aandag van die hoogs geheime Projek Mogul af te lei.”<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=12}}</ref> ==VVV-samesweringsteorieë (1947-'78)== Die puinherwinning van 1947 het drie dekades lank relatief onbekend gebly.<ref name="ABC-News-2005-p1">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=1}}</ref> Verslaggewing het gou opgehou nadat die regering ’n aardse verduideliking verskaf het,<ref name="Goldberg-2001-p192"/> en breër beriggewing oor vlieënde pierings het vinnig afgeneem ná 'n VVV-foefie<ref>{{harvnb|Wright|1998|p=39}}</ref> toe ’n wyd gerapporteerde neergestorte skyf van Twin Falls, [[Idaho]], as ’n poets ontmasker is wat deur vier tieners geskep is met onderdele van ’n blêrkas.<ref>{{harvnb|Weeks|2015|loc=ch. 17}}</ref><ref>{{harvnb|"Twin Falls"|1947|page=9 }}</ref> Nietemin het die geloof in 'n VVV-toesmeerdery deur die Amerikaanse regering in dié tyd wydverspreid geword.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=33, 251}}</ref> Foefies, legendes en stories van neergestorte ruimtetuie en buiteaardse liggame in Nieu-Mexiko het ontstaan en later elemente van die Roswellmite gevorm.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=13}}</ref> In 1947 het baie Amerikaners die waarneming van VVV's aan onbekende militêre vliegtuie toegeskryf.<ref name="Olmsted-2009-p183"/> In die dekades tussen die aanvanklike herwinning van die puin en die ontstaan van Roswellteorieë het vlieënde pierings sinoniem geword met [[Buiteaardse lewe|buiteaardse ruimtetuie]].<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=251}}</ref> Ná die moord op [[John F. Kennedy]] en die [[Watergate-skandaal]] het vertroue in die Amerikaanse regering afgeneem en samesweringsteorieë het wydverspreid geraak.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=166, 205, 245}}</ref> Die 1947-voorval is herinterpreteer om by die publiek se toenemend samesweringsgerigte wêreldbeskouing te pas.<ref>{{harvnb|Olmsted|2009|pp=173, 184}}</ref><ref name="Harding-p273">{{harvnb|Harding|Stewart|2003|page=273}}</ref> Aanhangers van VVV's het die regering beskuldig van ’n “Kosmiese Watergate”.<ref>{{harvnb|Goldberg|2001|pp=208, 253–255}}</ref> ===Aztec-VVV-foefie=== [[Beeld:Aztec-hoax-pic.png|240px|thumb|Die skrywer Frank Scully (regs) en die swendelaar Silas Newton (middel).<ref>{{harvnb|Severson|1952}}</ref>]] Die VVV-foefie van 1948 van Aztec, Nieu-Mexiko, het stories behels van 'n neergestorte VVV en herwonne buiteaardse liggame wat later met Roswell verbind is.<ref name="Saler-p13" /><ref name="Clarke-2015-chpt13">{{harvnb|Clarke|2015|loc=ch. 13}}</ref> Dit het wye blootstelling gekry toe die bedrieërs daaragter die ''Variety''-rubriekskrywer Frank Scully oortuig het om oor hulle fiktiewe ongeluk te skryf.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=48–50, 251}}</ref> Die verhaal het vertel van klein, grys mensagtige liggame, metaal sterker as enigiets wat op Aarde gevind word, 'n onontsyferbare skrif en ’n regeringsdekmantel om openbare paniek te voorkom. Dié elemente het in latere weergawes van die Roswellmite verskyn.<ref name="Saler-p13">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=13–14}}</ref><ref name="Peebles-1994-p242">{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 251}}</ref> In hervertellings is die alledaagse puin wat by die werklike ongeluksterrein by Roswelle aangemeld is, vervang met die Aztec-foefie se fantastiese weergawe.<ref>{{harvnb|Smith|2000|p=99}}</ref><ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14, 42}}</ref> Teen die tyd dat Roswell weer mediabelangstelling gekry het, het [[grys buiteaardse wese]]ns deel van die Amerikaanse kultuur geword deur die Barney en Betty Hill-voorval.<ref>{{harvnb|Levy|Mendlesohn|2019|p=136}}</ref> In ’n Roswellverslag van 1997 het die lugmagondersoeker James McAndrew geskryf: “Selfs met die ontmaskering van hierdie ooglopende bedrog word die Aztec-verhaal steeds deur VVV-teoretici geglo. Elemente van hierdie verhaal duik af en toe weer op en word beskou as die katalisator vir ander stories oor neergestorte vlieënde pierings, insluitend die Roswellvoorval.”<ref>{{harvnb|McAndrew|1997|pp=84–85}}</ref> ===Hangar 18=== "Hangar 18" is ’n niebestaande plek wat volgens baie latere samesweringsteorieë buiteaardse vaartuie of liggame gehuisves het wat van Roswell herwin is.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|p=33}}</ref> Die idee van buiteaardse lyke van ’n neergestorte vaartuig wat in ’n lugmaglykhuis by die Wright-Patterson-lugmagbasis gestoor word, is genoem in Scully se ''Behind the Flying Saucers'',<ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> en uitgebrei in die boek ''Incident at Exeter'' van 1966. Dit het die grondslag gevorm vir die wetenskapsfiksieroman ''The Fortec Conspiracy'' van 1968.<ref>{{harvnb|Fuller|1966|pp=87–88}}</ref><ref name="Smith-2000-p82">{{harvnb|Smith|2000|p=82}}</ref> ''Fortec'' handel oor ’n fiktiewe toesmeeraksie deur die lugmageenheid belas met omgekeerde ingenieurswese van ander lande se tegnologiese vooruitgang.<ref name="Smith-2000-p82"/> In 1974 het die wetenskapsfiksieskrywer en samesweringsteoretikus Robert Spencer Carr beweer buiteaardse liggame wat uit die Aztec-ongeluk herwin is, is in “Hangar 18” by Wright-Patterson gestoor.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 321}}</ref> Carr het beweer dat sy bronne die buiteaardse lykskouing aanskou het,<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=244}}</ref> nog ’n idee wat later in die Roswellverhaal opgeneem is.<ref>{{harvnb|Disch|2000|pp=53–54}}</ref><ref>{{harvnb|"Air Force"|1974}}</ref> Die lugmag het verduidelik geen “Hangar 18” bestaan by die basis nie en het ’n ooreenkoms tussen Carr se storie en die fiktiewe ''Fortec Conspiracy'' uitgewys.<ref>{{harvnb|Jones|1974|page=1}}</ref> Die rolprent ''Hangar 18'' van 1980, wat Carr se bewerings dramatiseer, is deur die rolprent se regisseur, James L. Conway, beskryf as ’n "moderne dramatiese weergawe” van Roswell,<ref name="Erdmann-p287">{{harvnb|Erdmann|Block|2000|p=287}}</ref> en deur die folkloris Thomas Bullard as “ontluikende Roswellmitologie”.<ref>{{harvnb|Bullard|2016|p=331}}</ref> ==Roswellsamesweringsteorieë (1978-'94)== [[Beeld:UFO 07-03-2008 11;34;50PM.JPG|thumb|240px|Roswell se internasionale VVV-museum.]] Belangstelling in Roswell is weer aangeblaas nadat die ufologienavorser (navorser oor VVV's) Stanton Friedman in 1978 vir Jesse Marcel ondervra het.<ref>{{harvnb|"The Roswell Files"|1997|p=69}}</ref> Marcel het die Roswellpuin van die plaas na die Fort Worth-nuuskonferensie vergesel.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=247–248}}</ref> In die 1978-onderhoud het Marcel verklaar die “weerballon”-verklaring van die nuuskonferensie was ’n dekmantel,<ref name="Ziegler16">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=16}}</ref> en dat hy nou glo die puin was buiteaards.<ref>{{harvnb|Frank|2023|pp=520–529}}</ref> Op 19 Desember 1979 is Marcel ondervra deur Bob Pratt van die ''National Enquirer'',<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=67}}</ref> en die poniekoerant het in die daaropvolgende Februarie grootskaalse aandag aan Marcel se storie gegee.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|Pratt|1980|p=8}}</ref> Marcel het ’n foelie beskryf wat gekreukel kon word, maar weer sou ontvou wanneer dit losgelaat word.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=285}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=65–66}}</ref> Op 20 September 1980 het die TV-reeks ''In Search of...'', aangebied deur die [[Star Trek]]-akteur [[Leonard Nimoy]], ’n onderhoud uitgesaai waarin Marcel sy deelname aan die 1947-nuuskonferensie beskryf:<ref name="ABC-News-2005-p1"/> {{Blockquote|Hulle wou kommentaar van my hê, maar ek was nie vry om dit te gee nie. Dus kon ek net my mond hou. En generaal Ramey is die een wat dit bespreek het, wat gesê het wat dit was, en om daarvan te vergeet: Dit was niks meer as ’n weerballon nie. Natuurlik het ons albei geweet dit is nie waar nie.<ref>{{harvnb|"UFO Coverup"|1980}}</ref>}} ===''The Roswell Incident''=== Die eerste Roswellsamesweringsboek, wat in Oktober 1980 uitgereik is, was ''The Roswell Incident'' deur Charles Berlitz en Bill Moore.<ref name="ABC-News-2005-p2">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=2}}</ref><ref>{{harvnb|May|2016|p=68}}</ref> Die [[Antropologie|antropoloog]] Charles Ziegler beskryf die boek as "weergawe 1" van die Roswellmite.<ref name="Olmsted-2009-p184">{{harvnb|Olmsted|2009|p=184}}</ref> Berlitz en Moore se boek het in die 1980's die Roswellsameswering oorheers.<ref name="Goldberg-2001-p197">{{harvnb|Goldberg|2001|p=197}}</ref> Volgens die boek het 'n buiteaardse tuig oor die Nieu-Mexiko-woestyn gevlieg om op kernwapenbedrywighede te spied toe 'n weerligstraal die buiteaardse bemanning tref en hulle dood.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=534}}</ref> Nadat die Amerikaanse regering die buiteaardes puin verwyder het, het hulle dit begin toesmeer om 'n massapaniek te voorkom.<ref name="Olmsted-2009-184quote">{{harvnb|Olmsted|2009|page=184}}</ref> ''The Roswell Incident'' haal Marcel se latere beskrywing van die puin aan as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=28}}: "Hulle het ook nie 'n groot hoeveelheid ongewone wrakmateriaal genoem nie, waarvan 'n groot deel van metaal gemaak was. Dit het oënskynlik van dieselfde voorwerp gekom en is deur majoor Marcel beskyf as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".</ref><ref name="Saler-1997-p14">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14–17}}</ref> Die boek beweer die puin is op baie foto's met dié van 'n weertoestel vervang.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=248, 249}}</ref> ''The Roswell Incident'' noem nog buiteaardse liggame is na bewering deur [[Argeologie|argeoloë]] op die Vlaktes van San Agustin ontdek. Dit is geskoei op die tweedehandse legendes van 'n afgestorwe siviele ingenieur, Grady "Barney" Barnett.<ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=119}}</ref> Die skrywers het beweer hulle het meer as 90 ooggetuies ondervra, hoewel die getuienis van net 25 in die boek verskyn. Net sewe van hulle beweer hulle het die puin gesien. Van hulle het vyf dit glo hanteer.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=39}}</ref> Sommige elemente van die getuies se weergawes stem oreen met ander legendes oor VVV's eerder as met die verslae uit 1947 van Roswell: klein buiteaardse liggame, onvernietigbare metale en 'n [[Egiptiese hiërogliewe|hiëroglifiese]] skrif. Berlitz en Moore het beweer Scully se beskrywings is van die Roswellvoorval en dat dit "per ongeluk die neerstortingsterrein as naby Aztec aangee" weens Scully se haas om sy werk by die drukkery te kry.<ref name="Saler-1997-p14"/><ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=47}}</ref> Mac Brazel is in 1963 dood, voordat die Roswell-legende herleef het.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=24}}</ref> Berlitz en Moore het 'n onderhoud gevoer met sy oorlewende kinders, William Brazel jr. en Bessie Brazel Schreiber. Brazel jr. beskryf hoe die weermag sy pa in hegtenis geneem en hom verbied het om iets oor die voorval te sê.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=75}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref> In die tyd waarin Mac Brazel na bewering deur die weermag aangehou is, is hy egter volgens baie verslae op Roswell gesien en het hy 'n onderhoud met die plaaslike radiostasie, KGFL, gevoer.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=170}}</ref> Schreiber, wat saam met haar pa puinstukke opgetel het toe sy 14 jaar oud was, het aan ufoloë 'n beskrywing daarvan gegee wat ooreenstem met die materiale wat deur Projek Mogul gebruik is.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=86}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=120}}</ref> Volgens die boek kom "van die belangrikste getuienis" van Marcel.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=62}}</ref> Die breër VVV-media het Marcel soos 'n fluitjieblaser behandel.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=66}}</ref> Onafhanklike navorsers het oordrywings in Marcel se weergawes ontdek, insluitende vals verklarings oor sy militêre loopbaan en opvoeding.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=62–68}}</ref> ====''UFO Crash at Roswell''==== In 1991 het Kevin Randle en Donald Schmitt ''UFO Crash at Roswell'' gepubliseer.<ref name="Saler 1997 20">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=20}}</ref> Altesaam 160&nbsp;000 eksemplare is verkoop en dit het gedien as die basis vir die televisieprent ''Roswell'' van 1994.<ref name="Goldberg-2001-p199">{{harvnb|Goldberg|2001|p=199}}</ref> Randle en Schmitt het getuienis van 100 nuwe getuies bygevoeg.<ref name="Goldberg-2001-p197" /> Hoewel honderde mense deur verskeie navorsers ondervra is, het slegs enkeles beweer hulle het puin of buiteaardse wesens gesien. Volgens Pflock kon slegs 23 van die meer as 300 individue wat vir ''UFO Crash at Roswell'' (1991) ondervra is, “redelikerwys geag word as mense wat fisiese bewyse, puin, gesien het”. Van hulle het slegs sewe iets beweer wat op buiteaardse oorsprong gedui het.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|pp=176–177}}</ref> Die boek het beweer generaal Arthur Exon was bewus van puin en liggame, maar Exon het sy uitbeelding betwis.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=36}}</ref> Die lykskouer Glenn Dennis se bewerings van ’n buiteaardse lykskouing en Grady Barnett se verslae oor “buiteaardse liggame” het in die boek verskyn.<ref>{{harvnb|Thompson|1991|p=84}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=34}}</ref> Die datums en liggings van Barnett se verslag in ''The Roswell Incident'' is egter sonder verduideliking verander. Brazel is beskryf as iemand wat die weermag na ’n tweede ongeluksterrein op die plaas gelei het, waar hulle na bewering “geskok was om burgerlikes [insluitend Barnett] te vind wat reeds op die toneel was”.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1991|p=206}}</ref><ref name="Saler 1997 20"/> Ook in 1991 het die afgetrede brigadier-generaal van die Amerikaanse lugmag Thomas DuBose, wat in 1947 saam met puin vir persfoto’s poseer het, erken "die weerballonverklaring vir die materiaal was ’n dekmantel om die pers se aandag af te lei.”<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> ====''Crash at Corona''==== In 1992 het Stanton Friedman ''Crash at Corona'' gepubliseer, saam met Don Berliner.<ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek het nuwe getuies bekendgestel en die vertelling uitgebrei deur die aantal vlieënde skywe tot twee te verhoog, en die aantal vreemdelinge tot agt -- waarvan twee glo oorleef het en deur die regering in aanhouding geneem is.<ref name="Goldberg-2001-p199" /><ref name="Saler-p21">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=21–22}}</ref> ====''The Truth About the UFO Crash at Roswell''==== In 1994 het Randle en Schmitt nog ’n boek geskryf, ''The Truth About the UFO Crash at Roswell'', wat beweer het dat ’n vragvliegtuig uitheemse liggame aan [[Dwight D. Eisenhower]] gelewer het.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek trek die terrein van die Vlaktes van San Agustin in twyfel as die terrein van nog 'n neerstorting. Randle en Schmitt stel ’n nuwe ongeluksterrein meer as 60&nbsp;km noord van Roswell voor, geskoei op verklarings van Jim Ragsdale en Frank Kaufman.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=97, 109}}</ref> Die boek steek Kaufman se identiteit agter die skuilnaam “Steve MacKenzie” weg, maar Kaufman het in 1995 in die Britse televisiedokumentêr ''The Roswell Incident'' met sy regte naam verskyn.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=108}}</ref> Kaufman het beweer hy het ’n UFO se baan op radar gemonitor en puin van ’n neergestorte ruimteskip herwin wat soortgelyk in vorm was aan ’n [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117-sluipbomwerper]].<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=107–108}}</ref> Kaufman se stellings het nie ooreengestem met die personeel op die basis, sy diensrekord, die beskikbare radartegnologie of die bekende topografie van die voorgestelde ongeluksterrein nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=97–98}}</ref> Jim Ragsdale het beweer hy en sy vriendin, Trudy Truelove, het op Highway 285 gery toe hulle ’n smal tuig met [[vlermuis]]agtige vlerke sien neerstort.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994|p=180}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=99}}</ref> ’n Latere onderhoud het aan die lig gebring dat sy beweerde ongeluksterrein ver van beide die Barnett- en die Kaufman-terrein is.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=148}}</ref> In verdere onderhoude het Ragsdale se verhaal gegroei tot bisarre besonderhede, insluitend dat hy en Truelove elf goue helms uit die buiteaardse tuig geneem het om in die woestyn te begrawe.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=100}}</ref> ==Verduidelikings== Geheimhouding oor die puin wat in 1947 ontdek is, was vanweë militêre programme in die [[Koue Oorlog]] eerder as buiteaaardse wesens.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=622}}</ref> Ten spyte van bewyse het VVV-aanhangers volgehou dat 'n buiteaardse tuig naby Roswell neergestort het,<ref name="Kloor-2019-p52">{{harvnb|Kloor|2019|p=52}}</ref> en "Roswell" bly sinoniem met VVV's.<ref>{{harvnb|Joseph|2008|p=132}}</ref> B.D. Gildenberg het Roswell die tuiste van "die wêreld se bekendste, mees ondersoekte en mees ontmaskerde VVV-bewerings" genoem.<ref name="Gildenberg-2003-p73">{{Harvnb|Gildenberg|2003|p=73}}</ref> ===Projek Mogul=== [[Beeld:Mogul balloon train USAF 1995.png|thumb|200px|'n Projek Mogul-reeks.]] In ’n verslag van 1994 deur die Amerikaanse lugmag is die neergestorte voorwerp van die 1947-voorval geïdentifiseer as ’n Projek Mogul-toestel. Die Roswellmateriaal is beskryf as ’n topgeheime militêre ballon deur onder andere die [[Astrofisika|astrofisikus]] Adam Frank, die [[historikus]] luitenant-kolonel James Michael Young, die [[wetenskap]]skrywer Kendrick Frazier, die [[folklore|folkloris]] Thomas Bullard, die Projek Mogul-[[Meteorologie|meteoroloog]] B.D. Gildenberg, die [[joernalis]] Kal Korff en die [[Inligtingkunde|intelligensie]]-offisier kaptein James McAndrew. Mogul – die geklassifiseerde deel van ’n ongeklassifiseerde atmosferiese navorsingsprojek van die Universiteit van New York – was ’n militêre program wat hoëhoogteballonne gebruik het om [[Kernwapen|kerntoetse]] te monitor.<ref name="Frazier-2017a"/> Die projek het vlug nommer 4 op 4&nbsp;Junie van die Alamogordo-weermagvliegveld af lanseer. Dit het sowat 25&nbsp;km van Brazel se plaas na Corona gedryf toe sy opsporingstoerusting onklaar raak.<ref name="Frazier-2017b">{{harvnb|Frazier|2017b|pages=12–15}}</ref> Majoor Jesse Marcel en brigadier-generaal Thomas DuBose van die Amerikaanse lugmag het onderskeidelik in 1978 en 1991 die bewerings van ’n weerballon as ’n dekmantelverhaal beskryf.<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> In die lugmagverslag skryf Richard Weaver die weerballonstorie was moontlik bedoel om “belangstelling af te lei” van Mogul, of dat dit die waarneming van die weerbeampte kon wees omdat Mogul-ballonne uit dieselfde materiale gebou is.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|pages=27–30}}</ref> Sheridan W. Cavitt, wat Marcel na die puinveld vergesel het, het ’n beëdigde verklaring vir die verslag afgelê.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|pp=62–72}}</ref> Cavitt het gesê: “Ek het destyds gedink en dink nou nog dat hierdie wrakstukke van ’n neergestorte ballon was.”<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=160}}</ref> {{multibeeld | align = right | direction = vertical | image1 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Gurney.jpg | width1= 200 | image2 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Body_Bag.jpg | width2= 200 | voetskrif = Antropomorfiese poppe is op mediese draagbare vervoer, en soms in die swart isolasiesakke waarin lyke vervoer word.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36">{{harvnb|McAndrew|1997|pp=35–36}}</ref> }} Ufoloë het die moontlikheid oorweeg dat die Roswellwrak van ’n topgeheime ballon afkomstig was. Hulle het verskeie voorstelle gehad, soos dat dit die wrak van ’n Japannese ballonbom uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] was.<ref>{{harvnb|Gulyas|2014}}</ref> ’n Meteoroloog van de lugmag het dié teorie verwerp en verduidelik dat dié ballonne “onmoontlik twee jaar lank in die lug kon bly”.<ref>{{harvnb|Huyghe|2001|p=133}}</ref> Projek Mogul is in 1990 die eerste keer met Roswell verbind, deur die onafhanklike navorser Robert G. Todd.<ref name="Saler-p27">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=27}}</ref><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=167}}</ref> Todd het ufoloë gekontak, en in die ''Roswell in Perspective'' van 1994 het Pflock saamgestem dat die wrak op die Brazel-plaas van Mogul afkomstig was.<ref name="Saler-p27"/><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=28}}</ref> ===Antropomorfiese poppe=== Die Roswellverslae van 1947 het nie melding van buiteaardse liggame gemaak nie.<ref name="Frazier-2017b" /> Geen van die primêre ooggetuies het liggame genoem nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=70}}</ref> Roswellskrywers het slegs vier mense ondervra met beweerde eerstehandse kennis van buiteaardse liggame.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=118}}</ref> Die bewerings van buiteaardse liggame – dekades later gemaak deur bejaarde getuies, soms as sterfbedbelydenisse – weerspreek mekaar in basiese besonderhede soos die ligging van die neerstorting, die aantal buiteaardse liggame en die beskrywing daarvan.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|loc=ch. 3, pp. 92, 104–105}}</ref> In die 1997-lugmagverslag is tot die gevolgtrekking gekom die beweerde "liggame" wat deur latere ooggetuies gemeld is, was afkomstig van herinneringe aan ongelukke wat militêre slagoffers betrek het en aan die herwinning van antropomorfiese (mensvormige) poppe.<ref name="Broad-1997-p18">{{harvnb|Broad|1997|p=18}}</ref> Militêre programme, soos die 1950's se Operation High Dive, het toetspoppe van hoëhoogteballonne af bo die woestyn van Nieu-Mexiko vrygelaat.<ref name="Broad-1997-p18"/> Die lugmag het tot die gevolgtrekking gekom die aantal verslae oor die herwinning van liggame dui op ’n verduideliking anders as oneerlikheid, en dat die herwinningsproses vir hulle poppe in baie opsigte ooreenstem met die stories oor liggaamsherwinning.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=70}}</ref> Die poppe is vervoer met behulp van draagbare, kisvormige kratte en soms isolasiesakke wat soos lyksakke gelyk het.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36"/> Ooggetuies het die beweerde liggame beskryf as kaal, dat hulle soos poppe gelyk en vlugpakke gedra het. Dit was in ooreenstemming met lugmagpoppe wat in die 1950's gebruik is.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=71}}</ref> ===Roswell as moderne mite en folklore=== Die Roswellmitologie, wat toenemend uitgebreide verhale van buiteaardse noodlandings en regeringstoesmerings behels, is deur sosiale antropoloë en skeptici ontleed.<ref name="Frazier-2017b"/> Die antropoloë Susan Harding en Kathleen Stewart beklemtoon dat die Roswell-verhaal ’n uitstekende voorbeeld is van hoe ’n diskoers van die rand na die hoofstroom beweeg het, in lyn met die 1980's se ''zeitgeist'' van "openbare betowering met sameswerings, toesmeerdery en onderdrukking".<ref name="Harding-p273" /> Die skeptici Joe Nickell en James McGaha het voorgestel Roswell se tyd buite die openbare aandag het die ontwikkeling van ’n mitologie moontlik gemaak wat put uit latere VVV-folklore, en dat die vroeë ontmaskering van die voorval ruimte geskep het vir ufoloë om verhale doelbewus vr sensasionalisme te verdraai.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|pp=31–33}}</ref> Charles Ziegler voer aan die Roswell-verhaal toon kenmerke wat tipies is van tradisionele volksvertellings.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=34}}</ref> Bykomende "getuies" is ook gesoek om die kernverhaal uit te brei, terwyl vertellings wat nie met die heersende oortuigings ooreengestem het nie, gediskrediteer of uitgesluit is.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=1, 34–37}}</ref> {| class="wikitable" |+Ontwikkeling van die Roswellvoorval ! scope="col" | ! scope="col" |Puin ! scope="col" |Terrein ! scope="col" |Liggame |- ! scope="row" |Aangetekende historiese feite<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=4–6}}</ref> | * Foelie * Stokke * Duursame papier * Rubberstroke |Ontdek naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se veeplaas |Geen |- !Aztecfoefie<ref name="Saler-p13"/> | * Supersterk metaal * Buiteaardse skrif * Neergestorte ruimtetuig |Neergestort naby Aztec, Nieu-Mexiko |16 klein, mensagtige lyke in die neergestorte tuig |- !''Roswell Incident'' (1980)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=16–17}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Deur weerlig getref naby Alamagordo, Nieu-Mexiko * Neergestort op die Vlaktes van San Agustin |Klein, mensagtige buiteaardse lyk by San Agustin |- !''UFO Crash at Roswell'' (1991)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=20–21}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Een keer neergestort naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se veeplaas * Heeltemal neergestort sowat 4&nbsp;km suidoos van Brazel se veeplaas |4 ontbinde en gedeeltelik gevrete mensagtige lyke naby Roswell |- !''Crash at Corona'' (1992)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=22–24}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Een keer geland naby Corona op Brazel se plaas * Ontplof naby Corona | * 4 mensagtige lyke naby Roswell * 3 mensagtige lyke naby San Agustin * 1 oorlewende mensagtige wese naby San Agustin |- !''Roswell in Perspective'' (1994)<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pages=25–26}}</ref> | * Fragmente met simbole * Supersterk liggewig velle metaal * 'n Smal tuig met "vlermuisagtige" vlerke noord van Roswell | * Een keer geland naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se plaas * Het 'n krans 56&nbsp;km noord van Roswell getref | * 3 mensagtige lyke noord van Roswell * 1 oorlewende mensagtige vlieënier noord van Roswell |- !''The Truth About the UFO Crash at Roswell'' (1994)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=24–26}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * 'n Ongeskonde tuig met "vlermuisagtige" vlerke | * Een keer geland naby Corona, op Brazel se plaas * Een keer neergestort naby Brazel se plaas * Het heeltemal gebots teen 'n krans noord van Roswell | * 3 mensagtige lyke in die tuig * 1 oorlewende buiteaardse wese in die tuig |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] 2ivzx7j2aok2gm9zcuwotu5oyr21227 2892873 2892872 2026-04-11T21:41:35Z BurgertB 2401 2892873 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roswell Daily Record. July 8, 1947. RAAF Captures Flying Saucer On Ranch in Roswell Region. Top of front page.jpg|thumb|300px|Die ''Roswell Daily Record'' kondig op 8 Julie 1947 aan beslag is op ’n "vlieënde piering" gelê.]] Die '''Roswellvoorval''' verwys na die gebeure rondom ’n [[VSA|Amerikaanse]] militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, [[Nieu-Mexiko]], neergestort het.<ref name=olmsted>Olmsted, Kathryn S. (2009). "Chapter 6: Trust No One: Conspiracies and Conspiracy Theories from the 1970s to the 1990s". ''Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11'' (Oxford University Press). ble. 173–204. {{ISBN|978-0-19-975395-6}}</ref> Rommel wat deur ’n veeboer naby Roswell ontdek is, het die grondslag gevorm vir [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] waarvolgens die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]] ’n neergestorte [[VVV|buiteaardse ruimtetuig]] herwin het. Nadat metaal- en rubberrommel deur personeel van die Roswellweermagvliegveld herwin is, het die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] die besit van ’n "vlieënde skyf" aangekondig. Die aankondiging het internasionale opskrifte gehaal, maar is binne ’n dag teruggetrek. Die rommel was in werklikheid afkomstig van ’n komplekse en onbemande militêre ballontrein wat uit gekoppelde ballonne en verskeie toerusting bestaan het, en wat van die nabygeleë Alamogordo-weermagvliegveld af bedryf is as deel van die hoogs geheime Projek Mogul, ’n program wat bedoel was om [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[Kernwapen|kerntoetse]] op te spoor. Om die doel en oorsprong van die rommel te verdoesel, het die weermag berig dit was ’n gewone weerballon.<ref name=olmsted/> In 1978 het die afgetrede lugmagoffisier Jesse Marcel onthul die weermag se weerballonverklaring was ’n dekmantelverhaal en gegis die rommel was van buiteaardse oorsprong. Dié gissing is gewild gemaak deur die boek ''The Roswell Incident'' van 1980 en het die grondslag gevorm vir langdurige en toenemend ingewikkelde en teenstrydige samesweringsteorieë, wat met verloop van tyd die voorval uitgebrei het om regerings in te sluit wat bewyse van buiteaardse wesens verdoesel, [[grys buiteaardse wese]]ns, veelvuldige neergestorte vlieënde skywe, en uitheemse lyke en lykskouings. In die 1990’s het die lugmag verskeie verslae gepubliseer waarvolgens die voorval met Projek Mogul verband hou, en nie met rommel van ’n [[VVV]] nie. Ten spyte hiervan en ’n algemene gebrek aan bewyse, beweer baie VVV-voorstanders die Roswellrommel was werklik van ’n uitheemse tuig afkomstig en beskuldig hulle die Amerikaanse regering van ’n toesmeerdery. Die samesweringsverhaal het ’n stylfiguur geword in [[letterkunde]], [[rolprent]]e en [[televisie]]programme oor [[wetenskapsfiksie]]. Die dorp Roswell adverteer hom as ’n bestemming vir VVV-verwante toerisme. ==Neerstorting van 'n militêre ballon== Teen 1947 het die Verenigde State duisende hoogs geheime Projek Mogul-ballonne gelanseer met toestelle om na Sowjetse atoomtoetse te luister.<ref name="Olmsted-2009-p183">{{harvnb|Olmsted|2009|pp=183–184}}</ref><ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> Op 4 Junie het navorsers by die Alamogordo-weermagvliegveld in Nieu-Mexiko ’n lang trein van dié ballonne lanseer; hulle het kontak met die ballonne en die toerusting wat daaraan vas was, verloor binne 'n paar klometer van W.W. “Mac” Brazel se plaas naby Corona, waar ’n ballon later neergestort het.<ref name="Goldberg-2001-p214">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=214–215}}</ref><ref name="Frazier-2017a">{{harvnb|Frazier|2017a}}</ref> Later daardie maand het Brazel tinfoelie, rubber, band en dun houtlatte ontdek wat oor 'n deel van sy plaas versprei was.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947">{{harvnb|"New Mexico"|1947|pp=1, 4}}</ref><ref>{{harvnb|Clancy|2007|pp=92–93}}</ref> Sonder ’n telefoon of radio was Brazel aanvanklik onbewus van die vlaag artikels in dié tyd oor "vlieënde skywe" wat in die VSA gesien is.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=510}}</ref> Die pers landwyd het verslag gedoen oor wat bekend geword het as vlieënde pierings, voorwerpe wat na bewering maneuvers uitgevoer het buite die vermoë van enige bekende vliegtuig.<ref name="Kottmeyer 2017 172">{{harvnb|Kottmeyer|2017|p=172}}</ref> Toe Brazel Corona op 5 Julie besoek, het sy oom, Hollis Wilson, voorgestel sy puin kan van so ’n “vlieënde skyf” wees.<ref name="Peebles 1994 246">{{harvnb|Peebles|1994|p=246}}</ref> Die volgende dag het Brazel na Roswell, Nieu-Mexiko, gery en die sheriff, George Wilcox, ingelig oor die puin wat hy ontdek het.<ref name="Peebles 1994 246"/> Wilcox het die Roswellweermagvliegveld (RAAF) geskakel.<ref name="Klass-1997b-pp3536"/> Die basis het majoor Jesse Marcel en kaptein Sheridan Cavitt aangewys om saam met Brazel terug te keer en die materiaal van die plaas te versamel.<ref name="Klass-1997b-pp3536">{{harvnb|Klass|1997b|pp=35–36}}</ref> Die basisbevelvoerder, kolonel William Blanchard, het die bevelvoerder van die Agtste Lugmag, Roger M. Ramey, van hul bevindings in kennis gestel.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=18–19}}</ref> Op 8 Julie het RAAF se openbare inligtingsbeampte, Walter Haut, ’n nuusverklaring uitgereik waarin verklaar is dat die weermag ’n “vlieënde skyf” naby Roswell herwin het.<ref>{{harvnb|Clarke|2015|pp=36–37}}</ref> Robert Porter, ’n RAAF-vlugingenieur, was deel van die bemanning. Hy het dit wat aan hom vertel is ’n "vlieënde piering” was, op die vlug na die Carswell-weermagvliegveld in Texas gelaai. Hy het die materiaal, wat verpak was in omhulselpapier toe hy dit ontvang het, beskryf as liggewig en nie te groot om in die bagasiebak van ’n motor te pas nie.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=23}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=29}}</ref> Nadat die stasiebestuurder, George Walsh, die nuus oor Roswell se radiostasie bekend gemaak en dit aan die Associated Press oorgedra het, is sy telefoonlyne oorval. Hy het later onthou: “Die hele middag het ek probeer om sheriff Wilcox te skakel vir meer inligting, maar kon hom nooit bereik nie [...] Die media het my van oor die wêreld gebel.”<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=27}}</ref> [[Beeld:Marcel-roswell-debris 0.jpg|thumb|220px|Majoor Jesse A. Marcel poseer op 8 Julie 1947 met puin.]] [[Beeld:Ramey-dubose-debris.jpg|thumb|220px|Brigadier-generaal Roger Ramey, links, en kolonel Thomas J. DuBose poseer met puin.]] Die persverklaring wat deur Haut uitgereik is, het gelui: {{Blockquote| |text=Die talle gerugte oor die vlieënde skyf het gister ’n werklikheid geword toe die intelligensiekantoor van die 509de Bombardeergroep van die Agtste Lugmag, die Roswellweermagvliegveld, gelukkig genoeg was om ’n skyf in besit te kry deur die samewerking van een van die plaaslike veeboere en die sheriffkantoor van Chaves County.<br/> Die vlieënde voorwerp het verlede week op ’n plaas naby Roswell geland. Sonder telefoongeriewe het die veeboer die skyf gebêre totdat hy die sheriffkantoor kon kontak, wat op sy beurt majoor Jesse A. Marcel van die 509de Bombardeergroep se intelligensiekantoor in kennis gestel het. |source=Associated Press (8 Julie 1947)<ref>{{harvnb|"Flying Disc"|1947|p=1}}</ref> }} Mediabelangstelling in die saak het kort daarna afgeneem ná ’n nuuskonferensie waar generaal Roger Ramey, sy stafhoof, kolonel Thomas DuBose, en weerbeampte, Irving Newton, die materiaal as stukke van ’n weerballon geïdentifiseer het.<ref name="Goldberg-2001-p192" /><ref name="Saler-p9">{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=9}}</ref> Newton het aan verslaggewers gesê soortgelyke radarteikens is by sowat 80 weerstasies regoor die land gebruik.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|"AAF"|1947|p=1}}</ref> Die klein aantal daaropvolgende nuusberigte het alledaagse beskrywings van die ongeluk gebied.<ref name="Goldberg-2001-p192">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=192–193}}</ref> Op 9 Julie het die ''Roswell Daily Record'' beklemtoon dat geen enjin- of metaalonderdele in die wrak gevind is nie.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947"/> Brazel het aan die ''Record'' gesê die puin bestaan uit rubberstroke, “tinfoelie, papier, band en stokke”.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947">{{harvnb|McAndrew|1997|p=8}} haal aan: {{harvnb|"Harassed Rancher"|1947|p=C-1}}</ref><ref name="Clancy-2007-p93">{{harvnb|Clancy|2007|p=93}}</ref> Brazel het gesê hy het aanvanklik min aandag daaraan gegee, maar later saam met sy vrou en dogter teruggekeer om van die puin op te tel.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=20}}</ref> Ten spyte van latere bewerings dat hy gedwing is om ’n dekmantelverhaal te herhaal, het Brazel aan koerantverslaggewers gesê: “Ek is seker dit wat ek gevind het, was nie enige weerballon nie.”<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /> Toe hy in Fort Worth, Texas, ondervra is, het Jesse Marcel die wrak beskryf as “dele van die weerapparaat” wat bestaan het uit “tinfoelie en gebreekte houtbalke.”<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=88}}</ref> ’n Deel van die materiaal is van Texas na die Wright-vliegveld in [[Ohio]] gevlieg, waar kolonel Marcellus Duffy dit as ballonapparaat geïdentifiseer het.<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=178}}</ref> Duffy het vorige ervaring van Projek Mogul gehad en Mogul se projekbeampte Albert Trakowski gekontak om die puin te bespreek.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=153–154}}</ref> Omdat hy nie besonderhede oor die projek kon bekend maak nie, het Duffy dit as “meteorologiese toerusting” geïdentifiseer.<ref name="Pflock 2001 150–151">{{harvnb|Pflock|2001|pp=150–151}}</ref> Die amptelike weergawe van 1947 het enige verband met militêre programme van die [[Koue Oorlog]] uitgelaat.<ref>{{harvnb|Kloor|2019|p=21}}</ref> Op 10 Julie het militêre personeel by Alamogordo ’n demonstrasie aan die pers gegee. Vier offisiere het ’n vals weergawe verskaf van die gewone gebruik van weerballonne gedurende die voorafgaande jaar. Hulle het ballonkonfigurasies wat deur die Mogul-span gebruik is, gedemonstreer as maniere om meteorologiese data in te samel, en sodoende ’n geloofwaardige verduideliking gebied vir enige ongewone aspekte van die Roswellpuin.<ref>{{harvnb|Charles|1947|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=249–251}}</ref> Die Amerikaanse lugmag het later die weerballonverhaal beskryf as ’n "poging om aandag van die hoogs geheime Projek Mogul af te lei.”<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=12}}</ref> ==VVV-samesweringsteorieë (1947-'78)== Die puinherwinning van 1947 het drie dekades lank relatief onbekend gebly.<ref name="ABC-News-2005-p1">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=1}}</ref> Verslaggewing het gou opgehou nadat die regering ’n aardse verduideliking verskaf het,<ref name="Goldberg-2001-p192"/> en breër beriggewing oor vlieënde pierings het vinnig afgeneem ná 'n VVV-foefie<ref>{{harvnb|Wright|1998|p=39}}</ref> toe ’n wyd gerapporteerde neergestorte skyf van Twin Falls, [[Idaho]], as ’n poets ontmasker is wat deur vier tieners geskep is met onderdele van ’n blêrkas.<ref>{{harvnb|Weeks|2015|loc=ch. 17}}</ref><ref>{{harvnb|"Twin Falls"|1947|page=9 }}</ref> Nietemin het die geloof in 'n VVV-toesmeerdery deur die Amerikaanse regering in dié tyd wydverspreid geword.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=33, 251}}</ref> Foefies, legendes en stories van neergestorte ruimtetuie en buiteaardse liggame in Nieu-Mexiko het ontstaan en later elemente van die Roswellmite gevorm.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=13}}</ref> In 1947 het baie Amerikaners die waarneming van VVV's aan onbekende militêre vliegtuie toegeskryf.<ref name="Olmsted-2009-p183"/> In die dekades tussen die aanvanklike herwinning van die puin en die ontstaan van Roswellteorieë het vlieënde pierings sinoniem geword met [[Buiteaardse lewe|buiteaardse ruimtetuie]].<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=251}}</ref> Ná die moord op [[John F. Kennedy]] en die [[Watergate-skandaal]] het vertroue in die Amerikaanse regering afgeneem en samesweringsteorieë het wydverspreid geraak.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=166, 205, 245}}</ref> Die 1947-voorval is herinterpreteer om by die publiek se toenemend samesweringsgerigte wêreldbeskouing te pas.<ref>{{harvnb|Olmsted|2009|pp=173, 184}}</ref><ref name="Harding-p273">{{harvnb|Harding|Stewart|2003|page=273}}</ref> Aanhangers van VVV's het die regering beskuldig van ’n “Kosmiese Watergate”.<ref>{{harvnb|Goldberg|2001|pp=208, 253–255}}</ref> ===Aztec-VVV-foefie=== [[Beeld:Aztec-hoax-pic.png|240px|thumb|Die skrywer Frank Scully (regs) en die swendelaar Silas Newton (middel).<ref>{{harvnb|Severson|1952}}</ref>]] Die VVV-foefie van 1948 van Aztec, Nieu-Mexiko, het stories behels van 'n neergestorte VVV en herwonne buiteaardse liggame wat later met Roswell verbind is.<ref name="Saler-p13" /><ref name="Clarke-2015-chpt13">{{harvnb|Clarke|2015|loc=ch. 13}}</ref> Dit het wye blootstelling gekry toe die bedrieërs daaragter die ''Variety''-rubriekskrywer Frank Scully oortuig het om oor hulle fiktiewe ongeluk te skryf.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=48–50, 251}}</ref> Die verhaal het vertel van klein, grys mensagtige liggame, metaal sterker as enigiets wat op Aarde gevind word, 'n onontsyferbare skrif en ’n regeringsdekmantel om openbare paniek te voorkom. Dié elemente het in latere weergawes van die Roswellmite verskyn.<ref name="Saler-p13">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=13–14}}</ref><ref name="Peebles-1994-p242">{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 251}}</ref> In hervertellings is die alledaagse puin wat by die werklike ongeluksterrein by Roswelle aangemeld is, vervang met die Aztec-foefie se fantastiese weergawe.<ref>{{harvnb|Smith|2000|p=99}}</ref><ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14, 42}}</ref> Teen die tyd dat Roswell weer mediabelangstelling gekry het, het [[grys buiteaardse wese]]ns deel van die Amerikaanse kultuur geword deur die Barney en Betty Hill-voorval.<ref>{{harvnb|Levy|Mendlesohn|2019|p=136}}</ref> In ’n Roswellverslag van 1997 het die lugmagondersoeker James McAndrew geskryf: “Selfs met die ontmaskering van hierdie ooglopende bedrog word die Aztec-verhaal steeds deur VVV-teoretici geglo. Elemente van hierdie verhaal duik af en toe weer op en word beskou as die katalisator vir ander stories oor neergestorte vlieënde pierings, insluitend die Roswellvoorval.”<ref>{{harvnb|McAndrew|1997|pp=84–85}}</ref> ===Hangar 18=== "Hangar 18" is ’n niebestaande plek wat volgens baie latere samesweringsteorieë buiteaardse vaartuie of liggame gehuisves het wat van Roswell herwin is.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|p=33}}</ref> Die idee van buiteaardse lyke van ’n neergestorte vaartuig wat in ’n lugmaglykhuis by die Wright-Patterson-lugmagbasis gestoor word, is genoem in Scully se ''Behind the Flying Saucers'',<ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> en uitgebrei in die boek ''Incident at Exeter'' van 1966. Dit het die grondslag gevorm vir die wetenskapsfiksieroman ''The Fortec Conspiracy'' van 1968.<ref>{{harvnb|Fuller|1966|pp=87–88}}</ref><ref name="Smith-2000-p82">{{harvnb|Smith|2000|p=82}}</ref> ''Fortec'' handel oor ’n fiktiewe toesmeeraksie deur die lugmageenheid belas met omgekeerde ingenieurswese van ander lande se tegnologiese vooruitgang.<ref name="Smith-2000-p82"/> In 1974 het die wetenskapsfiksieskrywer en samesweringsteoretikus Robert Spencer Carr beweer buiteaardse liggame wat uit die Aztec-ongeluk herwin is, is in “Hangar 18” by Wright-Patterson gestoor.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 321}}</ref> Carr het beweer dat sy bronne die buiteaardse lykskouing aanskou het,<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=244}}</ref> nog ’n idee wat later in die Roswellverhaal opgeneem is.<ref>{{harvnb|Disch|2000|pp=53–54}}</ref><ref>{{harvnb|"Air Force"|1974}}</ref> Die lugmag het verduidelik geen “Hangar 18” bestaan by die basis nie en het ’n ooreenkoms tussen Carr se storie en die fiktiewe ''Fortec Conspiracy'' uitgewys.<ref>{{harvnb|Jones|1974|page=1}}</ref> Die rolprent ''Hangar 18'' van 1980, wat Carr se bewerings dramatiseer, is deur die rolprent se regisseur, James L. Conway, beskryf as ’n "moderne dramatiese weergawe” van Roswell,<ref name="Erdmann-p287">{{harvnb|Erdmann|Block|2000|p=287}}</ref> en deur die folkloris Thomas Bullard as “ontluikende Roswellmitologie”.<ref>{{harvnb|Bullard|2016|p=331}}</ref> ==Roswellsamesweringsteorieë (1978-'94)== [[Beeld:UFO 07-03-2008 11;34;50PM.JPG|thumb|240px|Roswell se internasionale VVV-museum.]] Belangstelling in Roswell is weer aangeblaas nadat die ufologienavorser (navorser oor VVV's) Stanton Friedman in 1978 vir Jesse Marcel ondervra het.<ref>{{harvnb|"The Roswell Files"|1997|p=69}}</ref> Marcel het die Roswellpuin van die plaas na die Fort Worth-nuuskonferensie vergesel.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=247–248}}</ref> In die 1978-onderhoud het Marcel verklaar die “weerballon”-verklaring van die nuuskonferensie was ’n dekmantel,<ref name="Ziegler16">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=16}}</ref> en dat hy nou glo die puin was buiteaards.<ref>{{harvnb|Frank|2023|pp=520–529}}</ref> Op 19 Desember 1979 is Marcel ondervra deur Bob Pratt van die ''National Enquirer'',<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=67}}</ref> en die poniekoerant het in die daaropvolgende Februarie grootskaalse aandag aan Marcel se storie gegee.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|Pratt|1980|p=8}}</ref> Marcel het ’n foelie beskryf wat gekreukel kon word, maar weer sou ontvou wanneer dit losgelaat word.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=285}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=65–66}}</ref> Op 20 September 1980 het die TV-reeks ''In Search of...'', aangebied deur die [[Star Trek]]-akteur [[Leonard Nimoy]], ’n onderhoud uitgesaai waarin Marcel sy deelname aan die 1947-nuuskonferensie beskryf:<ref name="ABC-News-2005-p1"/> {{Blockquote|Hulle wou kommentaar van my hê, maar ek was nie vry om dit te gee nie. Dus kon ek net my mond hou. En generaal Ramey is die een wat dit bespreek het, wat gesê het wat dit was, en om daarvan te vergeet: Dit was niks meer as ’n weerballon nie. Natuurlik het ons albei geweet dit is nie waar nie.<ref>{{harvnb|"UFO Coverup"|1980}}</ref>}} ===''The Roswell Incident''=== Die eerste Roswellsamesweringsboek, wat in Oktober 1980 uitgereik is, was ''The Roswell Incident'' deur Charles Berlitz en Bill Moore.<ref name="ABC-News-2005-p2">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=2}}</ref><ref>{{harvnb|May|2016|p=68}}</ref> Die [[Antropologie|antropoloog]] Charles Ziegler beskryf die boek as "weergawe 1" van die Roswellmite.<ref name="Olmsted-2009-p184">{{harvnb|Olmsted|2009|p=184}}</ref> Berlitz en Moore se boek het in die 1980's die Roswellsameswering oorheers.<ref name="Goldberg-2001-p197">{{harvnb|Goldberg|2001|p=197}}</ref> Volgens die boek het 'n buiteaardse tuig oor die Nieu-Mexiko-woestyn gevlieg om op kernwapenbedrywighede te spied toe 'n weerligstraal die buiteaardse bemanning tref en hulle dood.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=534}}</ref> Nadat die Amerikaanse regering die buiteaardes puin verwyder het, het hulle dit begin toesmeer om 'n massapaniek te voorkom.<ref name="Olmsted-2009-184quote">{{harvnb|Olmsted|2009|page=184}}</ref> ''The Roswell Incident'' haal Marcel se latere beskrywing van die puin aan as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=28}}: "Hulle het ook nie 'n groot hoeveelheid ongewone wrakmateriaal genoem nie, waarvan 'n groot deel van metaal gemaak was. Dit het oënskynlik van dieselfde voorwerp gekom en is deur majoor Marcel beskyf as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".</ref><ref name="Saler-1997-p14">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14–17}}</ref> Die boek beweer die puin is op baie foto's met dié van 'n weertoestel vervang.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=248, 249}}</ref> ''The Roswell Incident'' noem nog buiteaardse liggame is na bewering deur [[Argeologie|argeoloë]] op die Vlaktes van San Agustin ontdek. Dit is geskoei op die tweedehandse legendes van 'n afgestorwe siviele ingenieur, Grady "Barney" Barnett.<ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=119}}</ref> Die skrywers het beweer hulle het meer as 90 ooggetuies ondervra, hoewel die getuienis van net 25 in die boek verskyn. Net sewe van hulle beweer hulle het die puin gesien. Van hulle het vyf dit glo hanteer.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=39}}</ref> Sommige elemente van die getuies se weergawes stem oreen met ander legendes oor VVV's eerder as met die verslae uit 1947 van Roswell: klein buiteaardse liggame, onvernietigbare metale en 'n [[Egiptiese hiërogliewe|hiëroglifiese]] skrif. Berlitz en Moore het beweer Scully se beskrywings is van die Roswellvoorval en dat dit "per ongeluk die neerstortingsterrein as naby Aztec aangee" weens Scully se haas om sy werk by die drukkery te kry.<ref name="Saler-1997-p14"/><ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=47}}</ref> Mac Brazel is in 1963 dood, voordat die Roswell-legende herleef het.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=24}}</ref> Berlitz en Moore het 'n onderhoud gevoer met sy oorlewende kinders, William Brazel jr. en Bessie Brazel Schreiber. Brazel jr. beskryf hoe die weermag sy pa in hegtenis geneem en hom verbied het om iets oor die voorval te sê.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=75}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref> In die tyd waarin Mac Brazel na bewering deur die weermag aangehou is, is hy egter volgens baie verslae op Roswell gesien en het hy 'n onderhoud met die plaaslike radiostasie, KGFL, gevoer.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=170}}</ref> Schreiber, wat saam met haar pa puinstukke opgetel het toe sy 14 jaar oud was, het aan ufoloë 'n beskrywing daarvan gegee wat ooreenstem met die materiale wat deur Projek Mogul gebruik is.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=86}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=120}}</ref> Volgens die boek kom "van die belangrikste getuienis" van Marcel.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=62}}</ref> Die breër VVV-media het Marcel soos 'n fluitjieblaser behandel.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=66}}</ref> Onafhanklike navorsers het oordrywings in Marcel se weergawes ontdek, insluitende vals verklarings oor sy militêre loopbaan en opvoeding.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=62–68}}</ref> ====''UFO Crash at Roswell''==== In 1991 het Kevin Randle en Donald Schmitt ''UFO Crash at Roswell'' gepubliseer.<ref name="Saler 1997 20">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=20}}</ref> Altesaam 160&nbsp;000 eksemplare is verkoop en dit het gedien as die basis vir die televisieprent ''Roswell'' van 1994.<ref name="Goldberg-2001-p199">{{harvnb|Goldberg|2001|p=199}}</ref> Randle en Schmitt het getuienis van 100 nuwe getuies bygevoeg.<ref name="Goldberg-2001-p197" /> Hoewel honderde mense deur verskeie navorsers ondervra is, het slegs enkeles beweer hulle het puin of buiteaardse wesens gesien. Volgens Pflock kon slegs 23 van die meer as 300 individue wat vir ''UFO Crash at Roswell'' (1991) ondervra is, “redelikerwys geag word as mense wat fisiese bewyse, puin, gesien het”. Van hulle het slegs sewe iets beweer wat op buiteaardse oorsprong gedui het.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|pp=176–177}}</ref> Die boek het beweer generaal Arthur Exon was bewus van puin en liggame, maar Exon het sy uitbeelding betwis.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=36}}</ref> Die lykskouer Glenn Dennis se bewerings van ’n buiteaardse lykskouing en Grady Barnett se verslae oor “buiteaardse liggame” het in die boek verskyn.<ref>{{harvnb|Thompson|1991|p=84}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=34}}</ref> Die datums en liggings van Barnett se verslag in ''The Roswell Incident'' is egter sonder verduideliking verander. Brazel is beskryf as iemand wat die weermag na ’n tweede ongeluksterrein op die plaas gelei het, waar hulle na bewering “geskok was om burgerlikes [insluitend Barnett] te vind wat reeds op die toneel was”.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1991|p=206}}</ref><ref name="Saler 1997 20"/> Ook in 1991 het die afgetrede brigadier-generaal van die Amerikaanse lugmag Thomas DuBose, wat in 1947 saam met puin vir persfoto’s poseer het, erken "die weerballonverklaring vir die materiaal was ’n dekmantel om die pers se aandag af te lei.”<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> ====''Crash at Corona''==== In 1992 het Stanton Friedman ''Crash at Corona'' gepubliseer, saam met Don Berliner.<ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek het nuwe getuies bekendgestel en die vertelling uitgebrei deur die aantal vlieënde skywe tot twee te verhoog, en die aantal vreemdelinge tot agt -- waarvan twee glo oorleef het en deur die regering in aanhouding geneem is.<ref name="Goldberg-2001-p199" /><ref name="Saler-p21">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=21–22}}</ref> ====''The Truth About the UFO Crash at Roswell''==== In 1994 het Randle en Schmitt nog ’n boek geskryf, ''The Truth About the UFO Crash at Roswell'', wat beweer het dat ’n vragvliegtuig uitheemse liggame aan [[Dwight D. Eisenhower]] gelewer het.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek trek die terrein van die Vlaktes van San Agustin in twyfel as die terrein van nog 'n neerstorting. Randle en Schmitt stel ’n nuwe ongeluksterrein meer as 60&nbsp;km noord van Roswell voor, geskoei op verklarings van Jim Ragsdale en Frank Kaufman.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=97, 109}}</ref> Die boek steek Kaufman se identiteit agter die skuilnaam “Steve MacKenzie” weg, maar Kaufman het in 1995 in die Britse televisiedokumentêr ''The Roswell Incident'' met sy regte naam verskyn.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=108}}</ref> Kaufman het beweer hy het ’n UFO se baan op radar gemonitor en puin van ’n neergestorte ruimteskip herwin wat soortgelyk in vorm was aan ’n [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117-sluipbomwerper]].<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=107–108}}</ref> Kaufman se stellings het nie ooreengestem met die personeel op die basis, sy diensrekord, die beskikbare radartegnologie of die bekende topografie van die voorgestelde ongeluksterrein nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=97–98}}</ref> Jim Ragsdale het beweer hy en sy vriendin, Trudy Truelove, het op Highway 285 gery toe hulle ’n smal tuig met [[vlermuis]]agtige vlerke sien neerstort.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994|p=180}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=99}}</ref> ’n Latere onderhoud het aan die lig gebring dat sy beweerde ongeluksterrein ver van beide die Barnett- en die Kaufman-terrein is.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=148}}</ref> In verdere onderhoude het Ragsdale se verhaal gegroei tot bisarre besonderhede, insluitend dat hy en Truelove elf goue helms uit die buiteaardse tuig geneem het om in die woestyn te begrawe.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=100}}</ref> ==Verduidelikings== Geheimhouding oor die puin wat in 1947 ontdek is, was vanweë militêre programme in die [[Koue Oorlog]] eerder as buiteaaardse wesens.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=622}}</ref> Ten spyte van bewyse het VVV-aanhangers volgehou dat 'n buiteaardse tuig naby Roswell neergestort het,<ref name="Kloor-2019-p52">{{harvnb|Kloor|2019|p=52}}</ref> en "Roswell" bly sinoniem met VVV's.<ref>{{harvnb|Joseph|2008|p=132}}</ref> B.D. Gildenberg het Roswell die tuiste van "die wêreld se bekendste, mees ondersoekte en mees ontmaskerde VVV-bewerings" genoem.<ref name="Gildenberg-2003-p73">{{Harvnb|Gildenberg|2003|p=73}}</ref> ===Projek Mogul=== [[Beeld:Mogul balloon train USAF 1995.png|thumb|200px|'n Projek Mogul-reeks.]] In ’n verslag van 1994 deur die Amerikaanse lugmag is die neergestorte voorwerp van die 1947-voorval geïdentifiseer as ’n Projek Mogul-toestel. Die Roswellmateriaal is beskryf as ’n topgeheime militêre ballon deur onder andere die [[Astrofisika|astrofisikus]] Adam Frank, die [[historikus]] luitenant-kolonel James Michael Young, die [[wetenskap]]skrywer Kendrick Frazier, die [[folklore|folkloris]] Thomas Bullard, die Projek Mogul-[[Meteorologie|meteoroloog]] B.D. Gildenberg, die [[joernalis]] Kal Korff en die [[Inligtingkunde|intelligensie]]-offisier kaptein James McAndrew. Mogul – die geklassifiseerde deel van ’n ongeklassifiseerde atmosferiese navorsingsprojek van die Universiteit van New York – was ’n militêre program wat hoëhoogteballonne gebruik het om [[Kernwapen|kerntoetse]] te monitor.<ref name="Frazier-2017a"/> Die projek het vlug nommer 4 op 4&nbsp;Junie van die Alamogordo-weermagvliegveld af lanseer. Dit het sowat 25&nbsp;km van Brazel se plaas na Corona gedryf toe sy opsporingstoerusting onklaar raak.<ref name="Frazier-2017b">{{harvnb|Frazier|2017b|pages=12–15}}</ref> Majoor Jesse Marcel en brigadier-generaal Thomas DuBose van die Amerikaanse lugmag het onderskeidelik in 1978 en 1991 die bewerings van ’n weerballon as ’n dekmantelverhaal beskryf.<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> In die lugmagverslag skryf Richard Weaver die weerballonstorie was moontlik bedoel om “belangstelling af te lei” van Mogul, of dat dit die waarneming van die weerbeampte kon wees omdat Mogul-ballonne uit dieselfde materiale gebou is.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|pages=27–30}}</ref> Sheridan W. Cavitt, wat Marcel na die puinveld vergesel het, het ’n beëdigde verklaring vir die verslag afgelê.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|pp=62–72}}</ref> Cavitt het gesê: “Ek het destyds gedink en dink nou nog dat hierdie wrakstukke van ’n neergestorte ballon was.”<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=160}}</ref> {{multibeeld | align = right | direction = vertical | image1 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Gurney.jpg | width1= 200 | image2 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Body_Bag.jpg | width2= 200 | voetskrif = Antropomorfiese poppe is op mediese draagbare vervoer, en soms in die swart isolasiesakke waarin lyke vervoer word.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36">{{harvnb|McAndrew|1997|pp=35–36}}</ref> }} Ufoloë het die moontlikheid oorweeg dat die Roswellwrak van ’n topgeheime ballon afkomstig was. Hulle het verskeie voorstelle gehad, soos dat dit die wrak van ’n Japannese ballonbom uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] was.<ref>{{harvnb|Gulyas|2014}}</ref> ’n Meteoroloog van de lugmag het dié teorie verwerp en verduidelik dat dié ballonne “onmoontlik twee jaar lank in die lug kon bly”.<ref>{{harvnb|Huyghe|2001|p=133}}</ref> Projek Mogul is in 1990 die eerste keer met Roswell verbind, deur die onafhanklike navorser Robert G. Todd.<ref name="Saler-p27">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=27}}</ref><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=167}}</ref> Todd het ufoloë gekontak, en in die ''Roswell in Perspective'' van 1994 het Pflock saamgestem dat die wrak op die Brazel-plaas van Mogul afkomstig was.<ref name="Saler-p27"/><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=28}}</ref> ===Antropomorfiese poppe=== Die Roswellverslae van 1947 het nie melding van buiteaardse liggame gemaak nie.<ref name="Frazier-2017b" /> Geen van die primêre ooggetuies het liggame genoem nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=70}}</ref> Roswellskrywers het slegs vier mense ondervra met beweerde eerstehandse kennis van buiteaardse liggame.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=118}}</ref> Die bewerings van buiteaardse liggame – dekades later gemaak deur bejaarde getuies, soms as sterfbedbelydenisse – weerspreek mekaar in basiese besonderhede soos die ligging van die neerstorting, die aantal buiteaardse liggame en die beskrywing daarvan.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|loc=ch. 3, pp. 92, 104–105}}</ref> In die 1997-lugmagverslag is tot die gevolgtrekking gekom die beweerde "liggame" wat deur latere ooggetuies gemeld is, was afkomstig van herinneringe aan ongelukke wat militêre slagoffers betrek het en aan die herwinning van antropomorfiese (mensvormige) poppe.<ref name="Broad-1997-p18">{{harvnb|Broad|1997|p=18}}</ref> Militêre programme, soos die 1950's se Operation High Dive, het toetspoppe van hoëhoogteballonne af bo die woestyn van Nieu-Mexiko vrygelaat.<ref name="Broad-1997-p18"/> Die lugmag het tot die gevolgtrekking gekom die aantal verslae oor die herwinning van liggame dui op ’n verduideliking anders as oneerlikheid, en dat die herwinningsproses vir hulle poppe in baie opsigte ooreenstem met die stories oor liggaamsherwinning.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=70}}</ref> Die poppe is vervoer met behulp van draagbare, kisvormige kratte en soms isolasiesakke wat soos lyksakke gelyk het.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36"/> Ooggetuies het die beweerde liggame beskryf as kaal, dat hulle soos poppe gelyk en vlugpakke gedra het. Dit was in ooreenstemming met lugmagpoppe wat in die 1950's gebruik is.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=71}}</ref> ===Roswell as moderne mite en folklore=== Die Roswellmitologie, wat toenemend uitgebreide verhale van buiteaardse noodlandings en regeringstoesmerings behels, is deur sosiale antropoloë en skeptici ontleed.<ref name="Frazier-2017b"/> Die antropoloë Susan Harding en Kathleen Stewart beklemtoon dat die Roswell-verhaal ’n uitstekende voorbeeld is van hoe ’n diskoers van die rand na die hoofstroom beweeg het, in lyn met die 1980's se ''zeitgeist'' van "openbare betowering met sameswerings, toesmeerdery en onderdrukking".<ref name="Harding-p273" /> Die skeptici Joe Nickell en James McGaha het voorgestel Roswell se tyd buite die openbare aandag het die ontwikkeling van ’n mitologie moontlik gemaak wat put uit latere VVV-folklore, en dat die vroeë ontmaskering van die voorval ruimte geskep het vir ufoloë om verhale doelbewus vr sensasionalisme te verdraai.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|pp=31–33}}</ref> Charles Ziegler voer aan die Roswell-verhaal toon kenmerke wat tipies is van tradisionele volksvertellings.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=34}}</ref> Bykomende "getuies" is ook gesoek om die kernverhaal uit te brei, terwyl vertellings wat nie met die heersende oortuigings ooreengestem het nie, gediskrediteer of uitgesluit is.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=1, 34–37}}</ref> {| class="wikitable" |+Ontwikkeling van die Roswellvoorval ! scope="col" | ! scope="col" |Puin ! scope="col" |Terrein ! scope="col" |Liggame |- ! scope="row" |Aangetekende historiese feite<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=4–6}}</ref> | * Foelie * Stokke * Duursame papier * Rubberstroke |Ontdek naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se veeplaas |Geen |- !Aztecfoefie<ref name="Saler-p13"/> | * Supersterk metaal * Buiteaardse skrif * Neergestorte ruimtetuig |Neergestort naby Aztec, Nieu-Mexiko |16 klein, mensagtige lyke in die neergestorte tuig |- !''Roswell Incident'' (1980)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=16–17}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Deur weerlig getref naby Alamagordo, Nieu-Mexiko * Neergestort op die Vlaktes van San Agustin |Klein, mensagtige buiteaardse lyk by San Agustin |- !''UFO Crash at Roswell'' (1991)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=20–21}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Een keer neergestort naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se veeplaas * Heeltemal neergestort sowat 4&nbsp;km suidoos van Brazel se veeplaas |4 ontbinde en gedeeltelik gevrete mensagtige lyke naby Roswell |- !''Crash at Corona'' (1992)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=22–24}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Een keer geland naby Corona op Brazel se plaas * Ontplof naby Corona | * 4 mensagtige lyke naby Roswell * 3 mensagtige lyke naby San Agustin * 1 oorlewende mensagtige wese naby San Agustin |- !''Roswell in Perspective'' (1994)<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pages=25–26}}</ref> | * Fragmente met simbole * Supersterk liggewig velle metaal * 'n Smal tuig met "vlermuisagtige" vlerke noord van Roswell | * Een keer geland naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se plaas * Het 'n krans 56&nbsp;km noord van Roswell getref | * 3 mensagtige lyke noord van Roswell * 1 oorlewende mensagtige vlieënier noord van Roswell |- !''The Truth About the UFO Crash at Roswell'' (1994)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=24–26}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * 'n Ongeskonde tuig met "vlermuisagtige" vlerke | * Een keer geland naby Corona, op Brazel se plaas * Een keer neergestort naby Brazel se plaas * Het heeltemal gebots teen 'n krans noord van Roswell | * 3 mensagtige lyke in die tuig * 1 oorlewende buiteaardse wese in die tuig |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] 9lyrplkirba5qyvt7qdiq488dlmyqyf 2892891 2892873 2026-04-11T23:34:00Z BurgertB 2401 Skakel 2892891 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Roswell Daily Record. July 8, 1947. RAAF Captures Flying Saucer On Ranch in Roswell Region. Top of front page.jpg|thumb|300px|Die ''Roswell Daily Record'' kondig op 8 Julie 1947 aan beslag is op ’n "vlieënde piering" gelê.]] Die '''Roswellvoorval''' verwys na die gebeure rondom ’n [[VSA|Amerikaanse]] militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, [[Nieu-Mexiko]], neergestort het.<ref name=olmsted>Olmsted, Kathryn S. (2009). "Chapter 6: Trust No One: Conspiracies and Conspiracy Theories from the 1970s to the 1990s". ''Real Enemies: Conspiracy Theories and American Democracy, World War I to 9/11'' (Oxford University Press). ble. 173–204. {{ISBN|978-0-19-975395-6}}</ref> Rommel wat deur ’n veeboer naby Roswell ontdek is, het die grondslag gevorm vir [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]] waarvolgens die [[Amerikaanse Gewapende Magte|Amerikaanse weermag]] ’n neergestorte [[VVV|buiteaardse ruimtetuig]] herwin het. Nadat metaal- en rubberrommel deur personeel van die Roswellweermagvliegveld herwin is, het die [[Amerikaanse Lugmag|Amerikaanse lugmag]] die besit van ’n "vlieënde skyf" aangekondig. Die aankondiging het internasionale opskrifte gehaal, maar is binne ’n dag teruggetrek. Die rommel was in werklikheid afkomstig van ’n komplekse en onbemande militêre ballontrein wat uit gekoppelde ballonne en verskeie toerusting bestaan het, en wat van die nabygeleë Alamogordo-weermagvliegveld af bedryf is as deel van die hoogs geheime Projek Mogul, ’n program wat bedoel was om [[Sowjetunie|Sowjetse]] [[Kernwapen|kerntoetse]] op te spoor. Om die doel en oorsprong van die rommel te verdoesel, het die weermag berig dit was ’n gewone weerballon.<ref name=olmsted/> In 1978 het die afgetrede lugmagoffisier Jesse Marcel onthul die weermag se weerballonverklaring was ’n dekmantelverhaal en gegis die rommel was van buiteaardse oorsprong. Dié gissing is gewild gemaak deur die boek ''The Roswell Incident'' van 1980 en het die grondslag gevorm vir langdurige en toenemend ingewikkelde en teenstrydige samesweringsteorieë, wat met verloop van tyd die voorval uitgebrei het om regerings in te sluit wat bewyse van buiteaardse wesens verdoesel, [[grys buiteaardse wese]]ns, veelvuldige neergestorte vlieënde skywe, en uitheemse lyke en lykskouings. In die 1990’s het die lugmag verskeie verslae gepubliseer waarvolgens die voorval met Projek Mogul verband hou, en nie met rommel van ’n [[VVV]] nie. Ten spyte hiervan en ’n algemene gebrek aan bewyse, beweer baie VVV-voorstanders die Roswellrommel was werklik van ’n uitheemse tuig afkomstig en beskuldig hulle die Amerikaanse regering van ’n toesmeerdery. Die samesweringsverhaal het ’n stylfiguur geword in [[letterkunde]], [[rolprent]]e en [[televisie]]programme oor [[wetenskapsfiksie]]. Die dorp Roswell adverteer hom as ’n bestemming vir VVV-verwante toerisme. ==Neerstorting van 'n militêre ballon== Teen 1947 het die Verenigde State duisende hoogs geheime Projek Mogul-ballonne gelanseer met toestelle om na Sowjetse atoomtoetse te luister.<ref name="Olmsted-2009-p183">{{harvnb|Olmsted|2009|pp=183–184}}</ref><ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> Op 4 Junie het navorsers by die Alamogordo-weermagvliegveld in Nieu-Mexiko ’n lang trein van dié ballonne lanseer; hulle het kontak met die ballonne en die toerusting wat daaraan vas was, verloor binne 'n paar klometer van W.W. “Mac” Brazel se plaas naby Corona, waar ’n ballon later neergestort het.<ref name="Goldberg-2001-p214">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=214–215}}</ref><ref name="Frazier-2017a">{{harvnb|Frazier|2017a}}</ref> Later daardie maand het Brazel tinfoelie, rubber, band en dun houtlatte ontdek wat oor 'n deel van sy plaas versprei was.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947">{{harvnb|"New Mexico"|1947|pp=1, 4}}</ref><ref>{{harvnb|Clancy|2007|pp=92–93}}</ref> Sonder ’n telefoon of radio was Brazel aanvanklik onbewus van die vlaag artikels in dié tyd oor "vlieënde skywe" wat in die VSA gesien is.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=510}}</ref> Die pers landwyd het verslag gedoen oor wat bekend geword het as vlieënde pierings, voorwerpe wat na bewering maneuvers uitgevoer het buite die vermoë van enige bekende vliegtuig.<ref name="Kottmeyer 2017 172">{{harvnb|Kottmeyer|2017|p=172}}</ref> Toe Brazel Corona op 5 Julie besoek, het sy oom, Hollis Wilson, voorgestel sy puin kan van so ’n “vlieënde skyf” wees.<ref name="Peebles 1994 246">{{harvnb|Peebles|1994|p=246}}</ref> Die volgende dag het Brazel na Roswell, Nieu-Mexiko, gery en die sheriff, George Wilcox, ingelig oor die puin wat hy ontdek het.<ref name="Peebles 1994 246"/> Wilcox het die Roswellweermagvliegveld (RAAF) geskakel.<ref name="Klass-1997b-pp3536"/> Die basis het majoor Jesse Marcel en kaptein Sheridan Cavitt aangewys om saam met Brazel terug te keer en die materiaal van die plaas te versamel.<ref name="Klass-1997b-pp3536">{{harvnb|Klass|1997b|pp=35–36}}</ref> Die basisbevelvoerder, kolonel William Blanchard, het die bevelvoerder van die Agtste Lugmag, Roger M. Ramey, van hul bevindings in kennis gestel.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=18–19}}</ref> Op 8 Julie het RAAF se openbare inligtingsbeampte, Walter Haut, ’n nuusverklaring uitgereik waarin verklaar is dat die weermag ’n “vlieënde skyf” naby Roswell herwin het.<ref>{{harvnb|Clarke|2015|pp=36–37}}</ref> Robert Porter, ’n RAAF-vlugingenieur, was deel van die bemanning. Hy het dit wat aan hom vertel is ’n "vlieënde piering” was, op die vlug na die Carswell-weermagvliegveld in Texas gelaai. Hy het die materiaal, wat verpak was in omhulselpapier toe hy dit ontvang het, beskryf as liggewig en nie te groot om in die bagasiebak van ’n motor te pas nie.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=23}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=29}}</ref> Nadat die stasiebestuurder, George Walsh, die nuus oor Roswell se radiostasie bekend gemaak en dit aan die Associated Press oorgedra het, is sy telefoonlyne oorval. Hy het later onthou: “Die hele middag het ek probeer om sheriff Wilcox te skakel vir meer inligting, maar kon hom nooit bereik nie [...] Die media het my van oor die wêreld gebel.”<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=27}}</ref> [[Beeld:Marcel-roswell-debris 0.jpg|thumb|220px|Majoor Jesse A. Marcel poseer op 8 Julie 1947 met puin.]] [[Beeld:Ramey-dubose-debris.jpg|thumb|220px|Brigadier-generaal Roger Ramey, links, en kolonel Thomas J. DuBose poseer met puin.]] Die persverklaring wat deur Haut uitgereik is, het gelui: {{Blockquote| |text=Die talle gerugte oor die vlieënde skyf het gister ’n werklikheid geword toe die intelligensiekantoor van die 509de Bombardeergroep van die Agtste Lugmag, die Roswellweermagvliegveld, gelukkig genoeg was om ’n skyf in besit te kry deur die samewerking van een van die plaaslike veeboere en die sheriffkantoor van Chaves County.<br/> Die vlieënde voorwerp het verlede week op ’n plaas naby Roswell geland. Sonder telefoongeriewe het die veeboer die skyf gebêre totdat hy die sheriffkantoor kon kontak, wat op sy beurt majoor Jesse A. Marcel van die 509de Bombardeergroep se intelligensiekantoor in kennis gestel het. |source=Associated Press (8 Julie 1947)<ref>{{harvnb|"Flying Disc"|1947|p=1}}</ref> }} Mediabelangstelling in die saak het kort daarna afgeneem ná ’n nuuskonferensie waar generaal Roger Ramey, sy stafhoof, kolonel Thomas DuBose, en weerbeampte, Irving Newton, die materiaal as stukke van ’n weerballon geïdentifiseer het.<ref name="Goldberg-2001-p192" /><ref name="Saler-p9">{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=9}}</ref> Newton het aan verslaggewers gesê soortgelyke radarteikens is by sowat 80 weerstasies regoor die land gebruik.<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|"AAF"|1947|p=1}}</ref> Die klein aantal daaropvolgende nuusberigte het alledaagse beskrywings van die ongeluk gebied.<ref name="Goldberg-2001-p192">{{harvnb|Goldberg|2001|pp=192–193}}</ref> Op 9 Julie het die ''Roswell Daily Record'' beklemtoon dat geen enjin- of metaalonderdele in die wrak gevind is nie.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947"/> Brazel het aan die ''Record'' gesê die puin bestaan uit rubberstroke, “tinfoelie, papier, band en stokke”.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947">{{harvnb|McAndrew|1997|p=8}} haal aan: {{harvnb|"Harassed Rancher"|1947|p=C-1}}</ref><ref name="Clancy-2007-p93">{{harvnb|Clancy|2007|p=93}}</ref> Brazel het gesê hy het aanvanklik min aandag daaraan gegee, maar later saam met sy vrou en dogter teruggekeer om van die puin op te tel.<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=20}}</ref> Ten spyte van latere bewerings dat hy gedwing is om ’n dekmantelverhaal te herhaal, het Brazel aan koerantverslaggewers gesê: “Ek is seker dit wat ek gevind het, was nie enige weerballon nie.”<ref name="Roswell-Daily-Record-1947" /> Toe hy in Fort Worth, Texas, ondervra is, het Jesse Marcel die wrak beskryf as “dele van die weerapparaat” wat bestaan het uit “tinfoelie en gebreekte houtbalke.”<ref name="Fort-Worth-Star-Telegram-1947" /><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=88}}</ref> ’n Deel van die materiaal is van Texas na die Wright-vliegveld in [[Ohio]] gevlieg, waar kolonel Marcellus Duffy dit as ballonapparaat geïdentifiseer het.<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=178}}</ref> Duffy het vorige ervaring van Projek Mogul gehad en Mogul se projekbeampte Albert Trakowski gekontak om die puin te bespreek.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=153–154}}</ref> Omdat hy nie besonderhede oor die projek kon bekend maak nie, het Duffy dit as “meteorologiese toerusting” geïdentifiseer.<ref name="Pflock 2001 150–151">{{harvnb|Pflock|2001|pp=150–151}}</ref> Die amptelike weergawe van 1947 het enige verband met militêre programme van die [[Koue Oorlog]] uitgelaat.<ref>{{harvnb|Kloor|2019|p=21}}</ref> Op 10 Julie het militêre personeel by Alamogordo ’n demonstrasie aan die pers gegee. Vier offisiere het ’n vals weergawe verskaf van die gewone gebruik van weerballonne gedurende die voorafgaande jaar. Hulle het ballonkonfigurasies wat deur die Mogul-span gebruik is, gedemonstreer as maniere om meteorologiese data in te samel, en sodoende ’n geloofwaardige verduideliking gebied vir enige ongewone aspekte van die Roswellpuin.<ref>{{harvnb|Charles|1947|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=249–251}}</ref> Die Amerikaanse lugmag het later die weerballonverhaal beskryf as ’n "poging om aandag van die hoogs geheime Projek Mogul af te lei.”<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=12}}</ref> ==VVV-samesweringsteorieë (1947-'78)== Die puinherwinning van 1947 het drie dekades lank relatief onbekend gebly.<ref name="ABC-News-2005-p1">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=1}}</ref> Verslaggewing het gou opgehou nadat die regering ’n aardse verduideliking verskaf het,<ref name="Goldberg-2001-p192"/> en breër beriggewing oor vlieënde pierings het vinnig afgeneem ná 'n VVV-foefie<ref>{{harvnb|Wright|1998|p=39}}</ref> toe ’n wyd gerapporteerde neergestorte skyf van Twin Falls, [[Idaho]], as ’n poets ontmasker is wat deur vier tieners geskep is met onderdele van ’n blêrkas.<ref>{{harvnb|Weeks|2015|loc=ch. 17}}</ref><ref>{{harvnb|"Twin Falls"|1947|page=9 }}</ref> Nietemin het die geloof in 'n VVV-toesmeerdery deur die Amerikaanse regering in dié tyd wydverspreid geword.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=33, 251}}</ref> Foefies, legendes en stories van neergestorte ruimtetuie en buiteaardse liggame in Nieu-Mexiko het ontstaan en later elemente van die Roswellmite gevorm.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=13}}</ref> In 1947 het baie Amerikaners die waarneming van VVV's aan onbekende militêre vliegtuie toegeskryf.<ref name="Olmsted-2009-p183"/> In die dekades tussen die aanvanklike herwinning van die puin en die ontstaan van Roswellteorieë het vlieënde pierings sinoniem geword met [[Buiteaardse lewe|buiteaardse ruimtetuie]].<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=251}}</ref> Ná die moord op [[John F. Kennedy]] en die [[Watergate-skandaal]] het vertroue in die Amerikaanse regering afgeneem en samesweringsteorieë het wydverspreid geraak.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=166, 205, 245}}</ref> Die 1947-voorval is herinterpreteer om by die publiek se toenemend samesweringsgerigte wêreldbeskouing te pas.<ref>{{harvnb|Olmsted|2009|pp=173, 184}}</ref><ref name="Harding-p273">{{harvnb|Harding|Stewart|2003|page=273}}</ref> Aanhangers van VVV's het die regering beskuldig van ’n “Kosmiese Watergate”.<ref>{{harvnb|Goldberg|2001|pp=208, 253–255}}</ref> ===Aztec-VVV-foefie=== [[Beeld:Aztec-hoax-pic.png|240px|thumb|Die skrywer Frank Scully (regs) en die swendelaar Silas Newton (middel).<ref>{{harvnb|Severson|1952}}</ref>]] Die VVV-foefie van 1948 van Aztec, Nieu-Mexiko, het stories behels van 'n neergestorte VVV en herwonne buiteaardse liggame wat later met Roswell verbind is.<ref name="Saler-p13" /><ref name="Clarke-2015-chpt13">{{harvnb|Clarke|2015|loc=ch. 13}}</ref> Dit het wye blootstelling gekry toe die bedrieërs daaragter die ''Variety''-rubriekskrywer Frank Scully oortuig het om oor hulle fiktiewe ongeluk te skryf.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=48–50, 251}}</ref> Die verhaal het vertel van klein, grys mensagtige liggame, metaal sterker as enigiets wat op Aarde gevind word, 'n onontsyferbare skrif en ’n regeringsdekmantel om openbare paniek te voorkom. Dié elemente het in latere weergawes van die Roswellmite verskyn.<ref name="Saler-p13">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=13–14}}</ref><ref name="Peebles-1994-p242">{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 251}}</ref> In hervertellings is die alledaagse puin wat by die werklike ongeluksterrein by Roswelle aangemeld is, vervang met die Aztec-foefie se fantastiese weergawe.<ref>{{harvnb|Smith|2000|p=99}}</ref><ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14, 42}}</ref> Teen die tyd dat Roswell weer mediabelangstelling gekry het, het [[grys buiteaardse wese]]ns deel van die Amerikaanse kultuur geword deur die [[Barney en Betty Hill]]-voorval.<ref>{{harvnb|Levy|Mendlesohn|2019|p=136}}</ref> In ’n Roswellverslag van 1997 het die lugmagondersoeker James McAndrew geskryf: “Selfs met die ontmaskering van hierdie ooglopende bedrog word die Aztec-verhaal steeds deur VVV-teoretici geglo. Elemente van hierdie verhaal duik af en toe weer op en word beskou as die katalisator vir ander stories oor neergestorte vlieënde pierings, insluitend die Roswellvoorval.”<ref>{{harvnb|McAndrew|1997|pp=84–85}}</ref> ===Hangar 18=== "Hangar 18" is ’n niebestaande plek wat volgens baie latere samesweringsteorieë buiteaardse vaartuie of liggame gehuisves het wat van Roswell herwin is.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|p=33}}</ref> Die idee van buiteaardse lyke van ’n neergestorte vaartuig wat in ’n lugmaglykhuis by die Wright-Patterson-lugmagbasis gestoor word, is genoem in Scully se ''Behind the Flying Saucers'',<ref name="Baker-2024">{{harvnb|Baker|2024}}</ref> en uitgebrei in die boek ''Incident at Exeter'' van 1966. Dit het die grondslag gevorm vir die wetenskapsfiksieroman ''The Fortec Conspiracy'' van 1968.<ref>{{harvnb|Fuller|1966|pp=87–88}}</ref><ref name="Smith-2000-p82">{{harvnb|Smith|2000|p=82}}</ref> ''Fortec'' handel oor ’n fiktiewe toesmeeraksie deur die lugmageenheid belas met omgekeerde ingenieurswese van ander lande se tegnologiese vooruitgang.<ref name="Smith-2000-p82"/> In 1974 het die wetenskapsfiksieskrywer en samesweringsteoretikus Robert Spencer Carr beweer buiteaardse liggame wat uit die Aztec-ongeluk herwin is, is in “Hangar 18” by Wright-Patterson gestoor.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=242, 321}}</ref> Carr het beweer dat sy bronne die buiteaardse lykskouing aanskou het,<ref>{{harvnb|Peebles|1994|p=244}}</ref> nog ’n idee wat later in die Roswellverhaal opgeneem is.<ref>{{harvnb|Disch|2000|pp=53–54}}</ref><ref>{{harvnb|"Air Force"|1974}}</ref> Die lugmag het verduidelik geen “Hangar 18” bestaan by die basis nie en het ’n ooreenkoms tussen Carr se storie en die fiktiewe ''Fortec Conspiracy'' uitgewys.<ref>{{harvnb|Jones|1974|page=1}}</ref> Die rolprent ''Hangar 18'' van 1980, wat Carr se bewerings dramatiseer, is deur die rolprent se regisseur, James L. Conway, beskryf as ’n "moderne dramatiese weergawe” van Roswell,<ref name="Erdmann-p287">{{harvnb|Erdmann|Block|2000|p=287}}</ref> en deur die folkloris Thomas Bullard as “ontluikende Roswellmitologie”.<ref>{{harvnb|Bullard|2016|p=331}}</ref> ==Roswellsamesweringsteorieë (1978-'94)== [[Beeld:UFO 07-03-2008 11;34;50PM.JPG|thumb|240px|Roswell se internasionale VVV-museum.]] Belangstelling in Roswell is weer aangeblaas nadat die ufologienavorser (navorser oor VVV's) Stanton Friedman in 1978 vir Jesse Marcel ondervra het.<ref>{{harvnb|"The Roswell Files"|1997|p=69}}</ref> Marcel het die Roswellpuin van die plaas na die Fort Worth-nuuskonferensie vergesel.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=247–248}}</ref> In die 1978-onderhoud het Marcel verklaar die “weerballon”-verklaring van die nuuskonferensie was ’n dekmantel,<ref name="Ziegler16">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=16}}</ref> en dat hy nou glo die puin was buiteaards.<ref>{{harvnb|Frank|2023|pp=520–529}}</ref> Op 19 Desember 1979 is Marcel ondervra deur Bob Pratt van die ''National Enquirer'',<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=67}}</ref> en die poniekoerant het in die daaropvolgende Februarie grootskaalse aandag aan Marcel se storie gegee.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|Pratt|1980|p=8}}</ref> Marcel het ’n foelie beskryf wat gekreukel kon word, maar weer sou ontvou wanneer dit losgelaat word.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=285}}</ref><ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=65–66}}</ref> Op 20 September 1980 het die TV-reeks ''In Search of...'', aangebied deur die [[Star Trek]]-akteur [[Leonard Nimoy]], ’n onderhoud uitgesaai waarin Marcel sy deelname aan die 1947-nuuskonferensie beskryf:<ref name="ABC-News-2005-p1"/> {{Blockquote|Hulle wou kommentaar van my hê, maar ek was nie vry om dit te gee nie. Dus kon ek net my mond hou. En generaal Ramey is die een wat dit bespreek het, wat gesê het wat dit was, en om daarvan te vergeet: Dit was niks meer as ’n weerballon nie. Natuurlik het ons albei geweet dit is nie waar nie.<ref>{{harvnb|"UFO Coverup"|1980}}</ref>}} ===''The Roswell Incident''=== Die eerste Roswellsamesweringsboek, wat in Oktober 1980 uitgereik is, was ''The Roswell Incident'' deur Charles Berlitz en Bill Moore.<ref name="ABC-News-2005-p2">{{harvnb|"Aliens"|2005|p=2}}</ref><ref>{{harvnb|May|2016|p=68}}</ref> Die [[Antropologie|antropoloog]] Charles Ziegler beskryf die boek as "weergawe 1" van die Roswellmite.<ref name="Olmsted-2009-p184">{{harvnb|Olmsted|2009|p=184}}</ref> Berlitz en Moore se boek het in die 1980's die Roswellsameswering oorheers.<ref name="Goldberg-2001-p197">{{harvnb|Goldberg|2001|p=197}}</ref> Volgens die boek het 'n buiteaardse tuig oor die Nieu-Mexiko-woestyn gevlieg om op kernwapenbedrywighede te spied toe 'n weerligstraal die buiteaardse bemanning tref en hulle dood.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=534}}</ref> Nadat die Amerikaanse regering die buiteaardes puin verwyder het, het hulle dit begin toesmeer om 'n massapaniek te voorkom.<ref name="Olmsted-2009-184quote">{{harvnb|Olmsted|2009|page=184}}</ref> ''The Roswell Incident'' haal Marcel se latere beskrywing van die puin aan as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=28}}: "Hulle het ook nie 'n groot hoeveelheid ongewone wrakmateriaal genoem nie, waarvan 'n groot deel van metaal gemaak was. Dit het oënskynlik van dieselfde voorwerp gekom en is deur majoor Marcel beskyf as "niks wat op dié aarde gemaak is nie".</ref><ref name="Saler-1997-p14">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=14–17}}</ref> Die boek beweer die puin is op baie foto's met dié van 'n weertoestel vervang.<ref>{{harvnb|Peebles|1994|pp=248, 249}}</ref> ''The Roswell Incident'' noem nog buiteaardse liggame is na bewering deur [[Argeologie|argeoloë]] op die Vlaktes van San Agustin ontdek. Dit is geskoei op die tweedehandse legendes van 'n afgestorwe siviele ingenieur, Grady "Barney" Barnett.<ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=119}}</ref> Die skrywers het beweer hulle het meer as 90 ooggetuies ondervra, hoewel die getuienis van net 25 in die boek verskyn. Net sewe van hulle beweer hulle het die puin gesien. Van hulle het vyf dit glo hanteer.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=39}}</ref> Sommige elemente van die getuies se weergawes stem oreen met ander legendes oor VVV's eerder as met die verslae uit 1947 van Roswell: klein buiteaardse liggame, onvernietigbare metale en 'n [[Egiptiese hiërogliewe|hiëroglifiese]] skrif. Berlitz en Moore het beweer Scully se beskrywings is van die Roswellvoorval en dat dit "per ongeluk die neerstortingsterrein as naby Aztec aangee" weens Scully se haas om sy werk by die drukkery te kry.<ref name="Saler-1997-p14"/><ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=47}}</ref> Mac Brazel is in 1963 dood, voordat die Roswell-legende herleef het.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=24}}</ref> Berlitz en Moore het 'n onderhoud gevoer met sy oorlewende kinders, William Brazel jr. en Bessie Brazel Schreiber. Brazel jr. beskryf hoe die weermag sy pa in hegtenis geneem en hom verbied het om iets oor die voorval te sê.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=75}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p196">{{harvnb|Goldberg|2001|p=196}}</ref> In die tyd waarin Mac Brazel na bewering deur die weermag aangehou is, is hy egter volgens baie verslae op Roswell gesien en het hy 'n onderhoud met die plaaslike radiostasie, KGFL, gevoer.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=170}}</ref> Schreiber, wat saam met haar pa puinstukke opgetel het toe sy 14 jaar oud was, het aan ufoloë 'n beskrywing daarvan gegee wat ooreenstem met die materiale wat deur Projek Mogul gebruik is.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=86}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=120}}</ref> Volgens die boek kom "van die belangrikste getuienis" van Marcel.<ref>{{harvnb|Berlitz|Moore|1980|p=62}}</ref> Die breër VVV-media het Marcel soos 'n fluitjieblaser behandel.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=66}}</ref> Onafhanklike navorsers het oordrywings in Marcel se weergawes ontdek, insluitende vals verklarings oor sy militêre loopbaan en opvoeding.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=62–68}}</ref> ====''UFO Crash at Roswell''==== In 1991 het Kevin Randle en Donald Schmitt ''UFO Crash at Roswell'' gepubliseer.<ref name="Saler 1997 20">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=20}}</ref> Altesaam 160&nbsp;000 eksemplare is verkoop en dit het gedien as die basis vir die televisieprent ''Roswell'' van 1994.<ref name="Goldberg-2001-p199">{{harvnb|Goldberg|2001|p=199}}</ref> Randle en Schmitt het getuienis van 100 nuwe getuies bygevoeg.<ref name="Goldberg-2001-p197" /> Hoewel honderde mense deur verskeie navorsers ondervra is, het slegs enkeles beweer hulle het puin of buiteaardse wesens gesien. Volgens Pflock kon slegs 23 van die meer as 300 individue wat vir ''UFO Crash at Roswell'' (1991) ondervra is, “redelikerwys geag word as mense wat fisiese bewyse, puin, gesien het”. Van hulle het slegs sewe iets beweer wat op buiteaardse oorsprong gedui het.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|pp=176–177}}</ref> Die boek het beweer generaal Arthur Exon was bewus van puin en liggame, maar Exon het sy uitbeelding betwis.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=36}}</ref> Die lykskouer Glenn Dennis se bewerings van ’n buiteaardse lykskouing en Grady Barnett se verslae oor “buiteaardse liggame” het in die boek verskyn.<ref>{{harvnb|Thompson|1991|p=84}}</ref><ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=34}}</ref> Die datums en liggings van Barnett se verslag in ''The Roswell Incident'' is egter sonder verduideliking verander. Brazel is beskryf as iemand wat die weermag na ’n tweede ongeluksterrein op die plaas gelei het, waar hulle na bewering “geskok was om burgerlikes [insluitend Barnett] te vind wat reeds op die toneel was”.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1991|p=206}}</ref><ref name="Saler 1997 20"/> Ook in 1991 het die afgetrede brigadier-generaal van die Amerikaanse lugmag Thomas DuBose, wat in 1947 saam met puin vir persfoto’s poseer het, erken "die weerballonverklaring vir die materiaal was ’n dekmantel om die pers se aandag af te lei.”<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> ====''Crash at Corona''==== In 1992 het Stanton Friedman ''Crash at Corona'' gepubliseer, saam met Don Berliner.<ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek het nuwe getuies bekendgestel en die vertelling uitgebrei deur die aantal vlieënde skywe tot twee te verhoog, en die aantal vreemdelinge tot agt -- waarvan twee glo oorleef het en deur die regering in aanhouding geneem is.<ref name="Goldberg-2001-p199" /><ref name="Saler-p21">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=21–22}}</ref> ====''The Truth About the UFO Crash at Roswell''==== In 1994 het Randle en Schmitt nog ’n boek geskryf, ''The Truth About the UFO Crash at Roswell'', wat beweer het dat ’n vragvliegtuig uitheemse liggame aan [[Dwight D. Eisenhower]] gelewer het.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994}}</ref><ref name="Goldberg-2001-p199" /> Die boek trek die terrein van die Vlaktes van San Agustin in twyfel as die terrein van nog 'n neerstorting. Randle en Schmitt stel ’n nuwe ongeluksterrein meer as 60&nbsp;km noord van Roswell voor, geskoei op verklarings van Jim Ragsdale en Frank Kaufman.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=97, 109}}</ref> Die boek steek Kaufman se identiteit agter die skuilnaam “Steve MacKenzie” weg, maar Kaufman het in 1995 in die Britse televisiedokumentêr ''The Roswell Incident'' met sy regte naam verskyn.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=108}}</ref> Kaufman het beweer hy het ’n UFO se baan op radar gemonitor en puin van ’n neergestorte ruimteskip herwin wat soortgelyk in vorm was aan ’n [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117-sluipbomwerper]].<ref>{{harvnb|Klass|1997b|pp=107–108}}</ref> Kaufman se stellings het nie ooreengestem met die personeel op die basis, sy diensrekord, die beskikbare radartegnologie of die bekende topografie van die voorgestelde ongeluksterrein nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|pp=97–98}}</ref> Jim Ragsdale het beweer hy en sy vriendin, Trudy Truelove, het op Highway 285 gery toe hulle ’n smal tuig met [[vlermuis]]agtige vlerke sien neerstort.<ref>{{harvnb|Randle|Schmitt|1994|p=180}}</ref><ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=99}}</ref> ’n Latere onderhoud het aan die lig gebring dat sy beweerde ongeluksterrein ver van beide die Barnett- en die Kaufman-terrein is.<ref>{{harvnb|Klass|1997b|p=148}}</ref> In verdere onderhoude het Ragsdale se verhaal gegroei tot bisarre besonderhede, insluitend dat hy en Truelove elf goue helms uit die buiteaardse tuig geneem het om in die woestyn te begrawe.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=100}}</ref> ==Verduidelikings== Geheimhouding oor die puin wat in 1947 ontdek is, was vanweë militêre programme in die [[Koue Oorlog]] eerder as buiteaaardse wesens.<ref>{{harvnb|Frank|2023|p=622}}</ref> Ten spyte van bewyse het VVV-aanhangers volgehou dat 'n buiteaardse tuig naby Roswell neergestort het,<ref name="Kloor-2019-p52">{{harvnb|Kloor|2019|p=52}}</ref> en "Roswell" bly sinoniem met VVV's.<ref>{{harvnb|Joseph|2008|p=132}}</ref> B.D. Gildenberg het Roswell die tuiste van "die wêreld se bekendste, mees ondersoekte en mees ontmaskerde VVV-bewerings" genoem.<ref name="Gildenberg-2003-p73">{{Harvnb|Gildenberg|2003|p=73}}</ref> ===Projek Mogul=== [[Beeld:Mogul balloon train USAF 1995.png|thumb|200px|'n Projek Mogul-reeks.]] In ’n verslag van 1994 deur die Amerikaanse lugmag is die neergestorte voorwerp van die 1947-voorval geïdentifiseer as ’n Projek Mogul-toestel. Die Roswellmateriaal is beskryf as ’n topgeheime militêre ballon deur onder andere die [[Astrofisika|astrofisikus]] Adam Frank, die [[historikus]] luitenant-kolonel James Michael Young, die [[wetenskap]]skrywer Kendrick Frazier, die [[folklore|folkloris]] Thomas Bullard, die Projek Mogul-[[Meteorologie|meteoroloog]] B.D. Gildenberg, die [[joernalis]] Kal Korff en die [[Inligtingkunde|intelligensie]]-offisier kaptein James McAndrew. Mogul – die geklassifiseerde deel van ’n ongeklassifiseerde atmosferiese navorsingsprojek van die Universiteit van New York – was ’n militêre program wat hoëhoogteballonne gebruik het om [[Kernwapen|kerntoetse]] te monitor.<ref name="Frazier-2017a"/> Die projek het vlug nommer 4 op 4&nbsp;Junie van die Alamogordo-weermagvliegveld af lanseer. Dit het sowat 25&nbsp;km van Brazel se plaas na Corona gedryf toe sy opsporingstoerusting onklaar raak.<ref name="Frazier-2017b">{{harvnb|Frazier|2017b|pages=12–15}}</ref> Majoor Jesse Marcel en brigadier-generaal Thomas DuBose van die Amerikaanse lugmag het onderskeidelik in 1978 en 1991 die bewerings van ’n weerballon as ’n dekmantelverhaal beskryf.<ref name="Pflock-2001-p33">{{harvnb|Pflock|2001|p=33}}</ref> In die lugmagverslag skryf Richard Weaver die weerballonstorie was moontlik bedoel om “belangstelling af te lei” van Mogul, of dat dit die waarneming van die weerbeampte kon wees omdat Mogul-ballonne uit dieselfde materiale gebou is.<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|pages=27–30}}</ref> Sheridan W. Cavitt, wat Marcel na die puinveld vergesel het, het ’n beëdigde verklaring vir die verslag afgelê.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|pp=62–72}}</ref> Cavitt het gesê: “Ek het destyds gedink en dink nou nog dat hierdie wrakstukke van ’n neergestorte ballon was.”<ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=160}}</ref> {{multibeeld | align = right | direction = vertical | image1 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Gurney.jpg | width1= 200 | image2 = Roswell_Report_1997_McAndrew_USAF_Body_Bag.jpg | width2= 200 | voetskrif = Antropomorfiese poppe is op mediese draagbare vervoer, en soms in die swart isolasiesakke waarin lyke vervoer word.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36">{{harvnb|McAndrew|1997|pp=35–36}}</ref> }} Ufoloë het die moontlikheid oorweeg dat die Roswellwrak van ’n topgeheime ballon afkomstig was. Hulle het verskeie voorstelle gehad, soos dat dit die wrak van ’n Japannese ballonbom uit die [[Tweede Wêreldoorlog]] was.<ref>{{harvnb|Gulyas|2014}}</ref> ’n Meteoroloog van de lugmag het dié teorie verwerp en verduidelik dat dié ballonne “onmoontlik twee jaar lank in die lug kon bly”.<ref>{{harvnb|Huyghe|2001|p=133}}</ref> Projek Mogul is in 1990 die eerste keer met Roswell verbind, deur die onafhanklike navorser Robert G. Todd.<ref name="Saler-p27">{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=27}}</ref><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|p=167}}</ref> Todd het ufoloë gekontak, en in die ''Roswell in Perspective'' van 1994 het Pflock saamgestem dat die wrak op die Brazel-plaas van Mogul afkomstig was.<ref name="Saler-p27"/><ref>{{harvnb|Weaver|McAndrew|1995|page=28}}</ref> ===Antropomorfiese poppe=== Die Roswellverslae van 1947 het nie melding van buiteaardse liggame gemaak nie.<ref name="Frazier-2017b" /> Geen van die primêre ooggetuies het liggame genoem nie.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|p=70}}</ref> Roswellskrywers het slegs vier mense ondervra met beweerde eerstehandse kennis van buiteaardse liggame.<ref>{{harvnb|Pflock|2001|p=118}}</ref> Die bewerings van buiteaardse liggame – dekades later gemaak deur bejaarde getuies, soms as sterfbedbelydenisse – weerspreek mekaar in basiese besonderhede soos die ligging van die neerstorting, die aantal buiteaardse liggame en die beskrywing daarvan.<ref>{{harvnb|Korff|1997a|loc=ch. 3, pp. 92, 104–105}}</ref> In die 1997-lugmagverslag is tot die gevolgtrekking gekom die beweerde "liggame" wat deur latere ooggetuies gemeld is, was afkomstig van herinneringe aan ongelukke wat militêre slagoffers betrek het en aan die herwinning van antropomorfiese (mensvormige) poppe.<ref name="Broad-1997-p18">{{harvnb|Broad|1997|p=18}}</ref> Militêre programme, soos die 1950's se Operation High Dive, het toetspoppe van hoëhoogteballonne af bo die woestyn van Nieu-Mexiko vrygelaat.<ref name="Broad-1997-p18"/> Die lugmag het tot die gevolgtrekking gekom die aantal verslae oor die herwinning van liggame dui op ’n verduideliking anders as oneerlikheid, en dat die herwinningsproses vir hulle poppe in baie opsigte ooreenstem met die stories oor liggaamsherwinning.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=70}}</ref> Die poppe is vervoer met behulp van draagbare, kisvormige kratte en soms isolasiesakke wat soos lyksakke gelyk het.<ref name="McAndrew-1997-pp35-36"/> Ooggetuies het die beweerde liggame beskryf as kaal, dat hulle soos poppe gelyk en vlugpakke gedra het. Dit was in ooreenstemming met lugmagpoppe wat in die 1950's gebruik is.<ref>{{harvnb|Gildenberg|2003|p=71}}</ref> ===Roswell as moderne mite en folklore=== Die Roswellmitologie, wat toenemend uitgebreide verhale van buiteaardse noodlandings en regeringstoesmerings behels, is deur sosiale antropoloë en skeptici ontleed.<ref name="Frazier-2017b"/> Die antropoloë Susan Harding en Kathleen Stewart beklemtoon dat die Roswell-verhaal ’n uitstekende voorbeeld is van hoe ’n diskoers van die rand na die hoofstroom beweeg het, in lyn met die 1980's se ''zeitgeist'' van "openbare betowering met sameswerings, toesmeerdery en onderdrukking".<ref name="Harding-p273" /> Die skeptici Joe Nickell en James McGaha het voorgestel Roswell se tyd buite die openbare aandag het die ontwikkeling van ’n mitologie moontlik gemaak wat put uit latere VVV-folklore, en dat die vroeë ontmaskering van die voorval ruimte geskep het vir ufoloë om verhale doelbewus vr sensasionalisme te verdraai.<ref>{{harvnb|Nickell|McGaha|2012|pp=31–33}}</ref> Charles Ziegler voer aan die Roswell-verhaal toon kenmerke wat tipies is van tradisionele volksvertellings.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|p=34}}</ref> Bykomende "getuies" is ook gesoek om die kernverhaal uit te brei, terwyl vertellings wat nie met die heersende oortuigings ooreengestem het nie, gediskrediteer of uitgesluit is.<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=1, 34–37}}</ref> {| class="wikitable" |+Ontwikkeling van die Roswellvoorval ! scope="col" | ! scope="col" |Puin ! scope="col" |Terrein ! scope="col" |Liggame |- ! scope="row" |Aangetekende historiese feite<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=4–6}}</ref> | * Foelie * Stokke * Duursame papier * Rubberstroke |Ontdek naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se veeplaas |Geen |- !Aztecfoefie<ref name="Saler-p13"/> | * Supersterk metaal * Buiteaardse skrif * Neergestorte ruimtetuig |Neergestort naby Aztec, Nieu-Mexiko |16 klein, mensagtige lyke in die neergestorte tuig |- !''Roswell Incident'' (1980)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=16–17}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Deur weerlig getref naby Alamagordo, Nieu-Mexiko * Neergestort op die Vlaktes van San Agustin |Klein, mensagtige buiteaardse lyk by San Agustin |- !''UFO Crash at Roswell'' (1991)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=20–21}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Een keer neergestort naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se veeplaas * Heeltemal neergestort sowat 4&nbsp;km suidoos van Brazel se veeplaas |4 ontbinde en gedeeltelik gevrete mensagtige lyke naby Roswell |- !''Crash at Corona'' (1992)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=22–24}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * Buiteaardse skrif | * Een keer geland naby Corona op Brazel se plaas * Ontplof naby Corona | * 4 mensagtige lyke naby Roswell * 3 mensagtige lyke naby San Agustin * 1 oorlewende mensagtige wese naby San Agustin |- !''Roswell in Perspective'' (1994)<ref>{{Harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pages=25–26}}</ref> | * Fragmente met simbole * Supersterk liggewig velle metaal * 'n Smal tuig met "vlermuisagtige" vlerke noord van Roswell | * Een keer geland naby Corona, Nieu-Mexiko, op Brazel se plaas * Het 'n krans 56&nbsp;km noord van Roswell getref | * 3 mensagtige lyke noord van Roswell * 1 oorlewende mensagtige vlieënier noord van Roswell |- !''The Truth About the UFO Crash at Roswell'' (1994)<ref>{{harvnb|Saler|Ziegler|Moore|1997|pp=24–26}}</ref> | * Supersterk liggewig velle metaal * 'n Ongeskonde tuig met "vlermuisagtige" vlerke | * Een keer geland naby Corona, op Brazel se plaas * Een keer neergestort naby Brazel se plaas * Het heeltemal gebots teen 'n krans noord van Roswell | * 3 mensagtige lyke in die tuig * 1 oorlewende buiteaardse wese in die tuig |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] 65g0b04owiafj6hsv7xuhtr2d5g9q33 0 93979 2892979 2726793 2026-04-12T04:56:56Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Fresco_of_a_Mycenaean_woman,_circa_1300_BC.jpg" met "Facsimile_of_a_Minoan_fresco_(Knossos),_Woman_Carrying_an_Ivory_Pyxis,_by_Emile_Gilliéron_père,_1912.jpg" omrede: [[:c:COM:FR|File rena 2892979 wikitext text/x-wiki {{Kantbalk Griekeland}} [[Lêer:Mycenaean world af.png|duimnael|260px|Miceense Griekeland, omstreeks 1400–1100 v.C.]] '''Miceense''' of '''Mukeense Griekeland''' verwys na die laaste fase van die [[Bronstydperk]] in [[Griekeland]] (omstreeks [[1600 v.C.|1600]]–[[1100 v.C.]]). Die naam kom van die [[argeologie]]se terrein [[Micene]] (ook Mukene gespel) op die [[Peloponnesos]]-skiereiland in Suid-Griekeland. Ander belangrike terreine sluit in [[Tiryns]] in Argolis, [[Pylos]] in Messenië, [[Athene]] in Attika, [[Thebe, Griekeland|Thebe]] en [[Orchomenos]] in Boeotië en [[Iolkos]] in Thessalië, terwyl [[Kreta]] en die terrein van [[Knossos]] ook deel van die Miceense wêreld geword het. Nedersettings wat deur die Miceense beskawing beïnvloed is, het ook hul verskyning gemaak in [[Epirus]],<ref>{{harvnb|Hammond|1976|loc=p. 139}}</ref><ref>{{harvnb|Tandy|2001|loc=p. xii (Fig. 1); p. 2}}</ref> [[Masedonië (streek)|Masedonië]],<ref>{{harvnb|Borza|1992|loc=p. 64}}</ref><ref>[http://aegeobalkanprehistory.net/img_articles/thumbs/tmb_75.jpg Aegeo-Balkan Prehistory – Mycenaean Sites]</ref> op eilande in die [[Egeïese See]], aan die kus van [[Klein-Asië]], die [[Levant]],<ref>{{harvnb|van Wijngaarden|2002|loc=Part II: The Levant, pp. 31–124}}; {{harvnb|Bietak|Czerny|2007|loc=Sigrid Deger-Jalkotzy, "Mycenaeans and Philistines in the Levant", pp. 501–629}}.</ref> [[Siprus]]<ref>{{harvnb|van Wijngaarden|2002|loc=Part III: Cyprus, pp. 125–202}}.</ref> en [[Italië]].<ref>{{harvnb|Peruzzi|1980}}; {{harvnb|van Wijngaarden|2002|loc=Part IV: The Central Mediterranean, pp. 203–260}}.</ref> Die Miceense beskawing het agteruitgegaan met die verval van die [[Bronstydperk]]-beskawing in die oostelike [[Middellandse See]]-gebied. Dit word toegeskryf aan die veronderstelde [[Doriese inval]], maar ander faktore kon ook ’n rol gespeel het, soos natuurrampe en klimaatsveranderings. Hierdie tydperk is die agtergrond van ’n groot deel van die Antieke Griekse [[letterkunde]] en [[Griekse mitologie|mitologie]], onder meer die [[Epiese Siklus|Trojaanse Epiese Siklus]].<ref>Finley, Moses I. ''The World of Odysseus'', 1954.</ref> == Miceense beskawing == [[Lêer:MaskAgamemnon.png|duimnael|180px|’n Miceense dodemasker wat deur die Duitse argeoloog Heinrich Schliemann beskou is as die "Masker van [[Agamemnon]]".]] Die Miceense beskawing het ontstaan en ontwikkel uit die gemeenskap en kultuur van die Vroeg- en Middel-[[Helladiese tydperk]] op die Griekse vasteland.<ref>{{harvnb|Dickinson|1977|pp=32, 53, 107–108}}; {{harvnb|Dickinson|1999|pp=97–107}}.</ref> Dit het omstreeks 1600&nbsp;v.C. ontstaan toe die Helladiese kultuur verander het onder invloed van [[Minoïese beskawing|Minoïese Kreta]]. Miceense artefakte is al ontdek ver buite die grense van die Miceense wêreld: Miceense swaarde is bekend tot in [[Georgië]] in die [[Kaukasus]],<ref>[http://www.bu.edu/historic/hs/september02.html Boston University – The Historical Society]</ref> ’n voorwerp van [[barnsteen]] met Lineêr&nbsp;B-simbole is in [[Beiere]], [[Duitsland]], ontdek<ref>[http://www.kranznet.indi.de/brzeit/goldfund/bernstei.htm Amber object bearing Linear B symbols] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160830122309/http://www.kranznet.indi.de/brzeit/goldfund/bernstei.htm |date=30 Augustus 2016 }} from the Freising district of Germany, excavations in the years 1994–1997</ref> en Miceense bronsbyle en ander voorwerpe uit die [[13de eeu v.C.]] is in [[Ierland]] en in [[Wessex]] en [[Cornwall]] in [[Engeland]] gevind.<ref>{{harvnb|Budin|2009|loc=p. 53}}</ref><ref>{{harvnb|Feuer|2004|p=259}}.</ref> Anders as die Minoïese beskawing, wat uit handel voordeel getrek het, het die Miceners uigebrei deur middel van verowerings. Die beskawing is oorheers deur ’n vegter-aristokrasie. Omstreeks [[1400 v.C.]] het die Miceners hul beheer uitgebrei tot by [[Kreta]], die middelpunt van die [[Minoïese beskawing]], en hulle het ’n vorm van die Minoïese skrif (wat [[Lineêr A]] genoem is) aanvaar om die vroeë vorm van die [[Griekse alfabet]] in [[Lineêr B]] te skryf. Die Miceners het nie net die Minoïers verslaan nie, maar volgens latere Hellenistiese legendes ook [[Troje]], ’n stadstaat wat net so sterk soos Micene was. Omdat die enigste getuienis van die oorwinning [[Homeros]] se ''[[Ilias]]'' is asook ander tekste wat sterk op mitologie staatmaak, is dit onseker hoe waar die verhaal van Troje en die [[Trojaanse Oorlog]] is. In 1876 het die Duitse argeoloog Heinrich Schliemann ruïnes in Klein-Asië (nou in [[Turkye]]) ontdek wat beskou word as dié van Troje. Die Miceners het hul adellikes in groot, ronde byekorfvormige grafte, bekend as ''tholoi'' (enkelvoud: ''[[tholos]]''), begrawe, dikwels saam met dolke en ander militêre toerusting. Hulle is dikwels begrawe met goue maskers, tiaras, wapentuig en wapens met juwele versier. Miceners is in ’n sittende posisie begrawe en van die adellikes is [[Mummie|gemummifiseer]]. == Historiese verwantskappe == [[Lêer:Linear B (Mycenaean Greek) NAMA Tablette 7671.jpg|duimnael|links|220px|’n Voorbeeld van [[Lineêr B]]-skrif.]] [[Lêer:La Dame de Mycènes, fresco.jpg|duimnael|180px|Fresko: die "dame van Micene" aanvaar ’n halssnoer as geskenk.]] Uit ’n chronologiese perspektief is die Laat-Helladiese tydperk (LH, 1550–1060 v.C.) die tyd toe die Miceense Grieke gefloreer het onder nuwe invloede van Minoïese Kreta en die [[Siklade]]. LH-pottebakkers het dikwels inskripsies in [[Lineêr B]] daarop gemaak. LH word verdeel in I, II en III. Laasgenoemde word verder verdeel in IIIA, IIIB en IIIC. In Laat-Helladiese potte is gewoonlik goed soos [[olyf]]olie en [[wyn]] gebêre. LHI-ware het [[Akrotiri en Dhekelië|Santorini]] net voor die [[Minoïese uitbarsting|Thera-uitbarsting]] bereik. LHIIB het tydens LMIB begin en is ontdek in [[Antieke Egipte]] tydens die bewind van [[Toetmoses III]]. LHIIB strek oor die LMIB/LMII-verwoesting op Kreta, wat verbind word met die Griekse oorname van die eiland. LHIIIA:1 stem ooreen met die bewind van [[Amenhotep III]] van Egipte wat onder die opskrif ''ti-n3-y'' 'Danaans' die oënskynlik gelykwaardige stede ''d-y-q-e-i-s'' 'Thebe' en ''m-w-k-i-n-u'' 'Micene' genoem het. LHIIIB is die tydperk van Lineêr B-skrif in die paleise op die vasteland; voorheen is dit net op Kreta en die Siklade aangetref. == Identiteit == Sedert die ontsyfering van die ietwat jonger Lineêr B-tablette word geglo die mense wat gewoonlik Miceners genoem word, was dalk [[Achajer]]s of is later deur hulle onderwerp. Geen geskrewe bron is nog op ’n Miceense terrein gevind wat aandui wat die mense hulself genoem het nie. Die verwysings in die ''Ilias'' na die bewoners van die Peloponnesos en die omringende eilande as Achajers, het die teorie laat ontstaan dat die Miceners wel Achajers kon gewees het.<ref>{{harvnb|Huxley|1960}}</ref> == Politieke organisasie == Weens die gebrek aan direkte bronne is die politieke organisasie van die Miceense wêreld onduidelik. Wat wel bekend is, is dat die Neolitiese landelike dorp (6000&nbsp;v.C.) die grondslag gevorm het van die Bronstydperk se politieke kultuur in Griekeland.<ref>{{harvnb|Thomas|1995|p=350}}.</ref> Daar was volgens die ''Ilias'' van Homeros, wat eeue later geskryf is, verskeie state: Micene, Pylos en Orchomenos, wat in die argeologie bekend is, asook dalk [[Sparta]] of [[Ithaka]], hoewel dit onseker is. Net die state Pylos en Knossos word duidelik genoem in die Lineêr B-tekste. Dit is egter onmoontlik om te weet watter politieke sentrum die belangrikste was, indien een wel was. Moontlike kandidate is Micene, Tiryns, Pylos, Thebe en Orchomenos. === Pylos en Knossos === Effens meer inligting, hoewel ook onduidelik, kan uit die Lineêr B-tekste afgelei word oor die interne organisasie van die bekendste koninkryke, Pylos en Knossos. Dit lyk of dié state deur ’n koning, die ''wa-na-ka'' (ϝάναξ, ''wánax''), regeer is wie se rol sonder twyfel godsdienstig was, maar dalk ook militêr en geregtelik. Hy is herkenbaar in die Homeriese woord ''anax'' (ἄναξ, "goddelike heer", "heerser", "gas"). Nege verskynings van die woord in tekste wat met offerandes te doen het, dui daarop dat die heersers van Pylos en Knossos waarskynlik aanbid is. Verder was daar landeienaars, leiers en amptenare. Daar was ook ’n groep adellikes wat die koning in oorlog en vrede gevolg het.<ref name="Chadwick">{{harvnb|Chadwick|1976|loc=Chapter 5: Social Structure and Administrative System, pp. 69–83}}.</ref> Benewens die lede van die hof was daar ander gesaghebbendes in beheer van plaaslike gebiede. Die koninkryk Pylos was in twee provinsies en verder in sestien distrikte verdeel. ’n Goewerneur was aan die hoof van die distrikte. Ander leiers het aan die hoof van kommunes gestaan. == Gemeenskap en kontakte == Dit lyk of die Miceense gemeenskap in twee groepe vrye burgers verdeel was: die koning se gevolg, wat administratiewe take in die paleis verrig het, en die mense wat in die kommunes gewoon het. Laasgenoemde was onder beheer van koninklike agente en moes werk vir die paleis doen en belasting betaal.<ref name="Chadwick" /> Onder dié in die paleisopset was hoë amptenare wat moontlik in die groot huise naby die paleis gewoon het, maar ook ander wat deur hul werk aan die paleis verbind was en nie veel beter daaraan toe was as die mense in die kommunes nie: onder andere ambagslui, boere en dalk handelaars. Aan die onderpunt van die sosiale leer was die slawe, wat óf vir die paleis óf vir spesifieke gode gewerk het.<ref name="Chadwick" /> Teen die einde van die Bronstydperk (tot LHIIIC) was kontak tussen die Miceners en hul bure goed gevestig. Hul konneksies het so ver gestrek as [[Sardinië]],<ref>{{harvnb|Feuer|2004|pp=155–157}}; {{harvnb|Balmuth|Tykot|1998|loc="The Mycenaeans in Sardinia", p. 400}}</ref> [[Italië|Suid-Italië]] en [[Sisilië]]<ref>{{harvnb|Ridgway|1992|p=4}}; {{harvnb|Taylour|1958}}</ref> asook [[Klein-Asië]]<ref>{{harvnb|Runnels|Murray|2001|p=15}}</ref> (waar keramiekwerk van hoë gehalte ontdek is).<ref>{{harvnb|Preziosi|Hitchcock|1999|p=195}}</ref> Miceense pottebakkersware is ook ontdek tot in [[Siprus]],<ref>{{harvnb|Kling|1989}}; {{harvnb|Nikolaou|1973}}</ref> die [[Levant]],<ref>{{harvnb|Stubbings|1951|loc=IV: Mycenaean II Pottery in Syria and Palestine; V: Mycenaean III Pottery in Syria and Palestine}}.</ref> [[Egipte]]<ref>{{harvnb|Petrie|1894}}.</ref> en selfs [[Spanje|Suid-Spanje]].<ref>{{harvnb|de la Cruz|1988|pp=77–92}}; {{harvnb|Ridgway|1992|p=3}}</ref> Bewyse van die verspreiding van goedere en produkte tussen die sentrums word in die Lineêr B-rekords aangetref, maar nie van direkte onderhandelings nie. == Ekonomie == Die ekonomiese organisasie van die Miceense koninkryk blyk tweedelig te gewees het: een groep het vir die paleis gewerk en ’n ander groep vir hulself. Dit weerspieël die gemeenskapstruktuur soos hierbo uiteengesit. Daar was egter niks wat iemand wat vir die paleis gewerk het, gekeer het om sy eie onderneming ook te hê nie. Skribas het toesig gehou oor die ekonomie; hulle het inkomende en uitgaande produkte aangeteken, werk uitgedeel en die verdeling van rantsoene beheer. === Landbou === Die grond van Pylos en Knossos was in twee dele verdeel: die paleis- en die kommune-landerye. Landbou het gedraai om die tradisionele "Mediterreense trilogie": [[graan]], [[Olyf|olywe]] en [[druiwe]]. Die graan was [[koring]] en [[gars]]. Olyfboorde is aangeplant vir die vervaardiging van olyfolie; dit is nie net vir kos gebruik nie, maar ook om aan die lyf te smeer en in [[parfuum]]. [[Druiwe]] is vir die vervaardiging van verskeie soorte [[wyn]] gebruik. [[Vlas]] is ook verbou vir linneware en die [[sesam]]plant vir sy olie. Bome soos [[vyebome]] is ook geplant. Vee was veral [[skaap|skape]] en [[bok]]ke. [[Bees]]te en [[vark]]e was minder algemeen. [[Perd]]e is hoofsaaklik gebruik om strydwaens te trek. === Nywerheid === [[Lêer:Earring Mycenae Louvre Bj135.jpg|duimnael|200px|’n Goue oorring uit omstreeks 1600 v.C. ([[Louvre]], [[Parys]]).]] Die organisasie van ambagsmanne is veral bekend in die geval van die paleis. Die argiewe van Pylos dui op ’n gespesialiseerde werkmag – elke werker het tot ’n spesifieke kategorie behoort en ’n spesifieke plek in die vervaardigingsproses gehad. Die tekstielbedryf was een van die hoofsektore van die Miceense ekonomie. Die tablette van Knossos onthul die hele vervaardigingsproses, van die skeer van die skape en die sortering van die wol tot die berging van die finale produk in die paleis se stoorkamers, asook die toestande in die werkwinkels. In die paleis van Pylos was daar sowat 550 tekstielwerkers in diens en in Knossos sowat 900. Naas wol is vlas die meeste bewerk. Die metallurgiebedryf is goed aangeteken in Pylos, waar daar 400 werkers was. Hulle het sowat 3,5&nbsp;kg brons per ambagsman gekry. Dit is egter nie bekend hoe hulle betaal is nie; hulle was vreemd genoeg nie op die rantsoenlyste nie. By Knossos getuig verskeie tablette van die maak van swaarde. Daar word ook vertel van die vervaardiging van parfuum. Daar was ook ander soorte ambagslui: onder andere goudsmede, ivoorkerwers, steenbewerkers en pottebakkers. === Handel === [[Lêer:Mycenaean stirrup vase Louvre AO19201.jpg|duimnael|links|200px|’n Miceense vaas wat in die akropolis van Ras Shamra in Sirië gevind is, omstreeks 1400–1300 v.C.]] Daar word nie veel van handel in die geskrewe bronne onthul nie. Dit is byvoorbeeld onbekend wat van die geparfumeerde olies geword het nadat dit in die houers gegooi is. Groot flesse met olie is egter in Thebe gevind. Hulle bevat inskripsies in Lineêr B wat aandui van waar dit kom: Wes-Kreta. Kretensiese tablette rep egter geen woord dat die olie uitgevoer is nie. Daar is min bekend oor die verspreidingsroetes van tekstielgoedere. Dit is bekend dat die Minoïers materiaal van hoë gehalte na Egipte uitgevoer het; die Miceners het waarskynlik dieselfde gedoen. Ondanks die gebrek aan bronne is dit waarskynlik dat sekere produkte, veral materiaal en olie, en selfs metaalvoorwerpe, buite die koninkryke verkoop is, want te veel daarvan is gemaak om net plaaslik te gebruik. Daar is wel argeologiese bewyse van die uitvoer van Miceense produkte. ’n Aantal vase is gevind in [[Anatolië]], die [[Levant]], [[Egipte]] en verder wes in [[Sisilië]], selfs in [[Europa|Sentraal-Europa]] en [[Brittanje]].<ref>{{harvnb|Castleden|2005}}.</ref> In die algemeen kan die verspreiding van Miceense ware nagespeur word danksy knoetse van klei, voorgangers van die moderne [[handelsmerk]]. Dit was klein balletjies klei wat met die vingers om ’n riem (waarskynlik van leer) gevorm en aan die voorwerp geheg is. Op die knoets was ’n seëlafdruk en ’n ideogram wat die voorwerp voorstel. Ander inligting is soms bygevoeg, soos gehalte, oorsprong en bestemming. Altesaam 56 knoetse is in 1982 by Thebe gevind met die voorstelling van ’n os. Danksy dié knoetse kan die lot van dié diere gerekonstrueer word. Hulle is van oor die hele Boeotië na Thebe geneem om geoffer te word. Die knoetse het bewys die diere is nie gesteel nie en van waar hulle kom. Sodra die diere by hul bestemming aangekom het, is die knoetse verwyder om boek te hou. Dit was dus nie vir die skriba nodig om die voorwerpe self te tel nie; hy kon net die knoetse tel en die getalle op sy tablette aanbring. == Godsdiens == Die godsdienstige element in die Miceense beskawing kan nie vir seker bepaal word nie, veral op argeologiese terreine, waar dit moeilik is om ’n aanbiddingsplek met sekerheid te identifiseer. John Chadwick wys daarop dat minstens ses eeue verloop het tussen die eerste voorkoms van proto-Griekssprekendes in Hellas en die vroegste Lineêr B-inskripsies. In dié tyd kon konsepte en praktyke saamgesmelt het met inheemse gelowe en waarskynlik die Minoïese godsdiens.<ref>{{harvnb|Chadwick|1976|p=88}}</ref> Dit lyk of die Miceense godsdiens die bron was van die [[Griekse mitologie|Griekse godsdiens]].<ref>{{harvnb|Nilsson|1967|loc=Volume I, p. 339}}.</ref> Die Miceense goderyk bevat reeds verskeie gode wat in Klassieke Griekeland aangetref word.<ref>{{cite web|last=Paul|first=Adams John|title=Mycenaean Divinities|location=Northridge, CA|publisher=California State University|date=10 January 2010|accessdate=25 September 2013|url=http://www.csun.edu/~hcfll004/mycen.html}}</ref> [[Lêer:0036MAN Poseidon.jpg|duimnael|200px|Poseidon het oënskynlik ’n belangrike plek beklee in die Miceense godsdiens.]] Dit lyk of [[Poseidon]] (''Po-se-da-o'') ’n belangrike plek beklee het. Hy was ’n [[Chtoniese gode|oergoed]] wat met [[aardbewing]]s verbind is, maar dit lyk of hy ook die riviergod van die onderwêreld verteenwoordig het.<ref>{{harvnb|Nilsson|1940}}.</ref> Daar is ook ’n paar "dames". Op tablette van Pylos is daar ''Po-ti-ni-ja'' (''Potnia'', "dame" of "meesteres") sonder ’n bygaande naam. Sy het blykbaar ’n belangrike altaar by Pakijanes naby Pylos gehad.<ref name="Mylonas159">{{harvnb|Mylonas|1966|p=159}}.</ref> In ’n inskripsie by Knossos word die "meesteres van die doolhof" (''da-pu-ri-to-jo po-ti-ni-ja'') genoem.<ref>{{harvnb|Chadwick|1976|pp=92–93}}.</ref> Op ’n Lineêr B-tablet by Pylos word gepraat van die "twee koninginne en die koning" (''wa-na-ssoi'', ''wa-na-ka-te''), en John Chadwick beskou hulle as die voorlopers van [[Demeter]], [[Persephone]] en Poseidon.<ref>{{harvnb|Mylonas|1966|loc=p. 159}}</ref><ref>{{harvnb|Chadwick|1976|p=76}}.</ref> [[Artemis]] is ’n dogter van Demeter in die Arkadiese kultusse en sy het die gewildste godin in Griekeland geword.<ref>Pausanias. ''Description of Greece'', VIII-37.6.</ref> Die vroegste bekende vorm van die naam Artemis is die Miceense ''a-te-mi-to'' en ''a-ti-mi-te'', geskryf in Lineêr B-skrif in Pylos.<ref>{{harvnb|Chadwick|Baumbach|1963|p=176f}}.</ref> Haar voorloper-godin (moontlik die Minoïese [[Britomartis]]) word uitgebeeld tussen twee [[leeu]]s op ’n Minoïese seël en ook op goue ringe van Micene.<ref>{{harvnb|Nilsson|1967|loc=Volume I, pp. 273, 295}}.</ref> Dit stem taamlik ooreen met die uitbeelding van "Artemis Orthia" by Sparta. [[Paion]] (''Pa-ja-wo'') is waarskynlik die voorloper van die Griekse geneesheer van die gode in Homeros se ''Ilias''. Hy was die verpersoonliking van die magiese lied wat veronderstel was om pasiënte gesond te maak. Later het dit ’n oorwinningslied (παιάν) geword. Die towenaars is ook "siener-dokters" (ιατρομάντεις) genoem – ’n funksie wat later op [[Apollo]] van toepassing gemaak is.<ref>{{harvnb|Nilsson|1967|loc=Volume I, pp. 500–504}}; {{harvnb|Chadwick|1976|loc=p. 88}}</ref> [[Athena]] (''A-ta-na'') verskyn in ’n Lineêr B-inskripsie by Knossos uit die Laat-Minoïese tydperk. Die vorm ''A-ta-na po-ti-ni-ja'' (meesteres Athena) is soortgelyk aan die latere Homeriese vorm.<ref>{{harvnb|Chadwick|1976|p=88}}</ref> [[Dionusos]] (''Di-wo-nu-so''<ref>{{cite web|author=Palaeolexicon|title=di-wo-nu-so|url=http://www.palaeolexicon.com/ShowWord.aspx?Id=17055}}</ref>) kom ook in sommige inskripsies voor. Sy naam word vertolk as "seun van [[Zeus]]" en het moontlik ’n [[Thracië|Thracies]]-[[Frigië|Frigiese]] oorsprong. Later word sy kultus verbind met dié van Boeotië en Phokis, waar dit oënskynlik voor die einde van die Miceense tydperk ontstaan het. Dit kan verduidelik hoekom sy mites en kultus om Thebe gesentreer was en hoekom sy orgies op die berg Parnassos in Phokis plaasgevind het. Ander gode uit latere tydperke is ook geïdentifiseer, soos [[Zeus]]–[[Hera]], [[Hefaistos]], [[Ares]], [[Hermes]], [[Eileitia]] en die [[Eriniër]]s. Hefaistos word waarskynlik verbind met ''A-pa-i-ti-jo'' by Knossos, terwyl Apollo net genoem word as hy verbind kan word met ''Paiāwōn''; [[Afrodite]] word egter glad nie genoem nie.<ref>{{harvnb|Chadwick|1976|p=99}}.</ref> ''Qo-wi-ja'' ("koei-ogig") is ’n standaard-benaming van Homeros vir Hera.<ref name="Chadwick 1976 95">{{harvnb|Chadwick|1976|p=95}}</ref> Ares is genoem onder die naam ''Enualios'' (met die veronderstelling dat ''Enualios'' nie ’n aparte god is nie) en hoewel die belangrikheid van ''Areias'' onbekend is, stem die naam ooreen met dié van die god van oorlog.<ref>{{harvnb|Chadwick|1976|pp=95, 99}}.</ref> == Argitektuur == === Forte === [[Lêer:Mycenae lion gate dsc06382.jpg|duimnael|275px|Die Leeupoort by Micene.]] Die belangrikste stede was goed gefortifiseer. Hulle was soms op ’n [[akropolis]] geleë soos Athene en Tiryns, teen ’n groot heuwel soos Micene of op ’n kusvlakte soos Gla en Pylos. Daar was ook kleiner forte wat waarskynlik gebruik is om grondgebied militêr te beheer. Miceense mure was dikwels gebou van groot, onbewerkte rotsblokke van tot agt meter dik wat losweg op mekaar gepas het. Verskillende soorte in- en uitgange kan gesien word: monumentale poorte, opritte, verskuilde deure en onderdakgange om deur te ontsnap in die geval van ’n beleg. Daar was ook ’n watertenk of -put vir geval van ’n aanval. === Wonings === Verskillende soorte huise het op die Miceense terreine voorgekom. Die kleinstes, waar die laagste klasse gewoon het, was reghoekig en tussen 5 en 20&nbsp;meter lank. Hulle kon een of verskeie kamers gehad het. Groter wonings van sowat 20 tot 35&nbsp;meter lank het talle kamers en binnehowe gehad. Hul uitleg was nes dié van ’n paleis. Dit is egter nie seker of dit aan die aristokrasie behoort het nie; ’n ander teorie is dat dit annekse van die paleis was. === Paleise === [[Lêer:Tiryns, map of the palace and the surrounding fortifications.png|duimnael|links|250px|Die kaart van ’n paleis in Tiryns.]] Die beste voorbeelde van Miceense paleise kan gesien word in Micene, Tiryns en Pylos. Die rekord wys dit was administratiewe sentrums. Uit ’n argitektoniese oogpunt was hulle geskoei op die Minoïese an ander paleise wat tydens die Bronstydperk op die Griekse vasteland gebou is. Hulle was gerangskik om ’n groep binnehowe wat elk op verskeie kamers uitgeloop het, soos pakkamers en werkwinkels asook ontvangsale en woonkwartiere. Die hart van die paleis van die [[megaron]]. Dit was die troonkamer, met die troon gewoonlik regs van waar ’n mens die vertrek binnestap. Die trappe in die paleise van Pylos dui daarop dat hulle twee verdiepings gehad het. Op die boonste verdieping was waarskynlik die private kwartiere van die koninklike familie en ’n paar pakkamers. ’n Skatkis van artefakte en [[fresko]]'s is in sulke kamers ontdek. Die mees onlangse vonds is ’n Miceense paleis naby die dorp Xirokambi in [[Lakonië]]. In 2009 was die uitgrawings in hul eerste fase en artefakte wat daar gevind is, sluit in kleipotte, figure, fresko's en drie Lineêr B-tablette. Voorlopige ondersoeke dui daarop dat een van die tablette ’n opgawe van sowat 500 dolke bevat en ’n ander een ’n lys weefstowwe.<ref>{{cite web|last=Ταράντου|first=Σοφία|title=Βρήκαν μυκηναϊκό ανάκτορο|publisher=Ethnos.gr|date=28 April 2009|accessdate=25 September 2013|url=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22733&subid=2&pubid=3320805&tag=8777}}</ref> == Kunswerke == [[Lêer:Exhibit Archaeologycal Museum Athens.JPG|duimnael|180px|’n Silwerhouer met goue horings van Micene (16de eeu&nbsp;v.C., Argeologiese Museum, [[Athene]]).]] === Houers === Die Miceners het ’n groot verskeidenheid potte gemaak. Argeoloë het talle houers in verskillende style en groottes uit die Miceense tydperk ontdek. Die vervaardiging van dié houers het skielik in LHIIIB begin toeneem, veral in Argolis wat baie daarvan uitgevoer het. Dié wat uitgevoer is, was gewoonlik luukser en rykliker versier met mitologiese, vegters- en dieremotiewe. === Figure === Min groot beelde kom uit die Miceense tydperk. Beeldjies was gewoonlik klein [[terracotta]]-voorwerpe wat op byna elke Miceense terrein op die Griekse vasteland gevind is – in grafte, oorblyfsels van nedersettings en soms in kultusverband. Die meeste was van vroue of diere. Die vrouefigure kan in drie groepe verdeel word wat in verskillende tye gewild was: die vroegste soort is die Phi-vorm, wat soos die Griekse letter [[Phi (letter)|phi]] lyk; hul arms gee die bolyf ’n ronde vorm. Die Psi-beeldjies het die vorm van die letter [[Psi (letter)|psi]]; hul arms reik na bo. Die laaste groep (12de eeu v.C.) het [[tau]]-vorms; hul arms vorm ’n reghoek met die lyf. Die meeste dra ’n groot ''polos''-hoed.<ref>{{harvnb|French|1971|pp=101–187}}.</ref> Die beeldjies is met strepe of sigsaglyne geverf, nes die potte uit dié tyd. Dit is onseker wat hul doel was, maar hulle het waarskynlik gedien as godsdienstige voorwerpe en speelgoed: sommige is in kindergrafte ontdek, maar die meeste fragmente kom uit huishoudelike vullishope.<ref>K.A. en Diana Wardle. "The Child's Cache at Assiros, Macedonia", in Sally Crawford en Gillian Shepherd (red.): ''Children, Childhood and Society: Institute for Archaeology and Antiquity Interdisciplinary Studies (Volume I)'' Oxford: Archaeopress, 2007.</ref> Die aanwesigheid van baie beeldjies op aanbiddingsplekke uit die [[Argaïese Griekeland|Argaïese]] en die [[Klassieke Griekeland|Klassieke]] tydperk dui daarop dat hulle wel ’n godsdienstige doel gehad het.<ref>{{harvnb|Hägg|Marinatos|1981|loc=Robin Hägg, "Official and Popular Cults in Mycenaean Greece", pp. 35–39}}.</ref> Groter beelde van mans, vroue en diere is baie skaarser. ’n Belangrike groep is in die Tempel van Micene ontdek saam met kleislange,<ref>{{harvnb|Moore|Taylour|French|1999}}.</ref> en ander by Tiryns en op die eiland Melos.<ref>{{harvnb|Renfrew|Mountjoy|Macfarlane|1985}}.</ref> === Fresko's === [[Lêer:Facsimile of a Minoan fresco (Knossos), Woman Carrying an Ivory Pyxis, by Emile Gilliéron père, 1912.jpg|duimnael|180px|’n Fresko van ’n Miceense vrou.]] Die skilderye van die Miceense tydperk is grootliks beïnvloed deur dié van die Minoïese beskawing. Dele van muurskilderye is in en om die paleise van Pylos, Micene en Tiryns gevind en in huise.<ref>{{harvnb|Immerwahr|1990}}.</ref> Die grootste volledige muurskildery wat drie vrouefigure (moontlik godinne) uitbeeld, is in die sogenaamde kultuursentrum van Micene ontdek.<ref>{{harvnb|Taylour|1969|pp=91–97}}; {{harvnb|Taylour|1970|pp=270–280}}.</ref> Verskeie temas is uitgebeeld, soos jag-, veg- en optogtonele. Ander fresko's sluit geometriese en gestileerde motiewe in wat ook op geverfde potte voorgekom het. === Wapens === [[Lêer:Replicas of Mycenaean swords and cups.jpg|duimnael|200px|links|Miceense swaarde en drinkbekers.]] Ook militêre voorwerpe is ontdek uit die Miceense tydperk. Die indrukwekkendste hiervan is die [[Dendra-wapentuig]], ’n volledige stel wapentoerusting; dit is die oudste bekende wapentoerusting van [[metaal]].<ref>[http://www.larp.com/hoplite/Walpole.jpg Modern Reconstruction of the Dendra Panoply].</ref> Dit bestaan uit bronsplate wat aan ’n leeruitrusting vasgewerk is. Die gewig sou die draer kniehalter, en dus word gereken dis gedra deur ’n vegter in ’n strydwa. Die tipiese Miceense helm, wat van die 17de tot die 10de eeu v.C. gedra is,<ref>{{harvnb|Wardle|Wardle|1997|loc=p. 65 (Fig. 21); pp. 69–70}}</ref> was gemaak van stukke varkbeer-slagtande wat aan leer of materiaal vasgewerk is.<ref>{{Cite web |url=http://www.mlahanas.de/Greeks/LX/HerakleionMuseum004.html |title=Mycenaean Helmet |access-date= 8 November 2014 |archive-date= 2 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141002234227/http://www.mlahanas.de/Greeks/LX/HerakleionMuseum004.html |url-status=dead }}</ref> Dit is op reliëfwerke uitgebeeld en dele van sulke helms is op talle plekke gevind, onder meer Micene, Prosymna, Thermon en Elateia. Homeros het dié soort helm ’n paar honderd jaar later beskryf.<ref>Homer. ''The Iliad'', 10.260–10.265.</ref> Skilde is van hout en leer gemaak en was so groot dat dit ’n vegter se hele lyf sou beskerm as hy daaragter sou wegkruip. Aanvalswapens is van brons gemaak. Spiese en ’n verskeidenheid swaarde is ontdek.<ref>[http://www.mlahanas.de/Greeks/LX/NAMAMycenaeanBronze01.html Mycenaean Swords] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141003110018/http://www.mlahanas.de/Greeks/LX/NAMAMycenaeanBronze01.html |date= 3 Oktober 2014 }}; [http://www.larp.com/hoplite/JP5.jpg Mycenaean Type G Sword (Horn Sword)]</ref> Dolke en pyle, wat op die beoefening van [[boogskiet]] dui, is ook gevind.<ref>[http://home.att.net/~a.a.major/shielddag.jpg Mycenaean Dagger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220183147/http://home.att.net/~a.a.major/shielddag.jpg |date=20 Februarie 2010 }}.</ref> == Begrafnisgebruike == [[Lêer:Grave-Circle-A-Mycenae.jpg|duimnael|300px|Grafsirkel A by Micene.]] Die Grieke van die Laat-Helladiese tydperk is meestal begrawe.<ref>{{harvnb|Cavanagh|Mee|1998}}.</ref> Die grafte was feitlik altyd buite die stad, en net soms in die stad self. (Die bekendste grafte in [[Miceense grafsirkels|Grafsirkel A]] by Micene het oorspronklik buite die stad gelê, maar toe die stadsgrense omstreeks 1250&nbsp;v.C. uitgebrei is, het dit deel daarvan geword.) Die afgestorwenes van die vroegste Miceense tydperk is hoofsaaklik in individuele grafte begrawe. Dit het die vorm gehad van ’n put of skag waarvan die kante met stene uitgevoer is. Offerandes was beperk tot potte en soms juwele. ’n Groot begraafplaas met sulke grafte lê aan die noordelike en westelike hange van die sitadel by Micene.<ref>{{harvnb|Taylour|French|Wardle|2007}}; {{harvnb|Alden|2000}}.</ref> Die putte van die vooraanstaande lede van die gemeenskap is soms deur ’n hoop grond bedek; dié gebruik het in die Middel-Helladiese tydperk ontstaan.<ref>{{harvnb|Pelon|1976}}.</ref> Daar was ook groter familiegrafte.<ref>{{harvnb|Lewartowski|2000}}</ref> Die Skaggrafte by Micene in Grafsirkel A en B behoort tot dieselfde tydperk. Dit lyk of ’n alternatiewe metode hier gebruik is om die grafte van adellikes of rykes saam te groepeer – en hulle af te sonder van dié van die meerderheid. Grafsirkel B is die vroegste van hierdie twee groepe en was reeds in gebruik in die MH-tydperk; hulle bevat uitspattige offerandes: goud en silwer, juwele, wapens en potte. Sirkel A, wat deur die Duitse argeoloog Heinrich Schliemann opgegrawe is, bevat minder offerandes, maar dit is van buitengewoon goeie gehalte. Van die LH-tydperk af is reghoekige gemeenskapsgrafte ook gebruik.<ref>{{harvnb|Papadimitriou|2001}}</ref> Dit lyk of daar ’n onderskeid was tussen die grafte van die verskillende klasse. Die heersers is in byekorfvormige ''tholos''-grafte begrawe, die middelklas in individuele grafte en die mense van die kommunes in gemeenskapsgrafte. [[Verassing]]s het in dié tydperk toegeneem en in LHIIIC algemeen geraak. Die indrukwekkendste grafte van die Miceense tydperk is die monumentale koninklike tombes by Micene. Die beroemdste is die Graftombe van [[Agamemnon]], wat ’n ''tholos'' is. == Verwoesting == [[Lêer:Invasions, destructions and possible population movements during the Bronze Age Collapse, ca. 1200 BC.png|duimnael|links|300px|Invalle, verwoestings en moontlike bevolkingsbewegings aan die einde van die Bronstydperk, omstreeks 1200&nbsp;v.C.]] Daar is talle onbeantwoorde vrae oor die tyd en vertolking van die einde van die Miceense tydperk. Die einde van LHIIIB1 word gekenmerk deur ’n mate van verwoesting, veral in Micene. Teen LHIIIB2 was daar uitbreidings aan die Miceense verdedigingstelsel, wat dui op toenemende onsekerheid oor veiligheid. Dit lyk egter nie of dit ’n krisistyd was nie, want die gehalte van argeologiese vondste wys ’n vlak van rykdom wat nie afsteek teen dié van vorige tydperke nie. Die einde van dié tyd word egter gekenmerk deur ’n paar verwoestings op die meeste Miceense terreine op die vasteland. In LHIIIC was daar ’n afname in die getal terreine in Griekeland. In sommige dele kon dit aansienlik gewees het: nege tiendes van die terreine in Boeotië het verdwyn, en twee derdes van dié in Argolis. Daar was bevolkingsbewegings, met sommige Miceners wat na Siprus en ander eilande gevlug het, asook na die kusstreke van Anatolië. Sekere stede soos Micene en Tiryns was egter steeds bewoon en artefakte wat daar gevind is, toon steeds Miceense kenmerke. ’n Nuwe soort keramiekwerk het egter verskyn (dit word die "Barbaarse ware" genoem omdat dit vroeër toegeskryf is aan buitelandse invallers) en verassings het steeds toegeneem. Daar is twee groepe verklarings vir die verval van die Miceense beskawing. Die eerste, natuurverskynsels soos klimaatsveranderings en aardbewings, is meer omstrede. Die mees algemene redes wat aangevoer word, is bevolkingsbewegings en interne konflik. Van die redes vir die bevolkingsbewegings sluit in invalle deur die [[Doriërs]] en die [[Seevolke]]. Sommige geleerdes glo die verwoesting van die stede is veroorsaak deur swerwende volke uit die noorde. Hulle het die paleise van Iolkos (LHIIIC-1) en van Thebe (laat-LHIIIB) verwoes, daarna die landengte van [[Korinthe]] oorgesteek (einde van LHIIIB) en Micene, Tiryns en Pylos verwoes voordat hulle weer noordwaarts teruggetrek het. Ander glo Pylos is in ’n see-aanval verwoes, moontlik deur die Seevolke.<ref>{{harvnb|Mylonas|1966|pp=227–228}}.</ref> Die invallers het geen wapens of grafte agtergelaat nie en daar kan nie bewys word dat al die terreine in dieselfde tyd verwoes is nie.<ref>{{harvnb|Chadwick|1976|p=178}}.</ref> [[Lêer:Pulasti (Philistine) and Tsakkaras (painting).png|duimnael|240px|Die Seevolke val die Egiptenare aan.]] Die beweging van volke in dié tyd na die [[Midde-Ooste]] word in [[Antieke Egipte|Egiptiese]] inskripsies genoem en word toegeskryf aan aanvalle deur die Seevolke. Dit is bekend dat dié volke groot dele van Anatolië en die Levant verwoes en Egipte eindelik in verskeie fases aangeval het (omstreeks 1301-1164&nbsp;v.C.). In ’n Egiptiese teks uit die 12de&nbsp;eeu v.C. word ’n volk met die naam ''Eqwesh'' genoem wat Egipte tydens die bewind van [[Merneptah]] aangeval het, en kenners glo die Miceners kon aan dié aanvalle deelgeneem het, maar dit is onseker.<ref>{{harvnb|Drews|1993|p=49}}.</ref> ’n Land met die naam ''Danaja'' ([[Danaans]]) met ’n stad ''Mukana'' (moontlik Micene) word in ’n Egiptiese inskripsie genoem.<ref>{{harvnb|Beekes|2010|loc=Entry #6541}}.</ref> Die tweede algemene teorie is dat die verval van die Miceense beskawing veroorsaak is deur interne konflik weens ’n verwerping van die paleisstelsel deur die verarmde deel van die bevolking. Opstande kon egter nie gelyktydig deur die hele Griekeland plaasgevind het nie.<ref>Blegen, aangehaal in J. Alsop, ''From the Silent Earth'', New York: Harper, 1964.</ref> Daar is ’n teorie dat die gevolge van interne struwelinge vererger is deur die [[Doriese inval]]. Selfs al was die Doriërs een van die redes van die verval van die Bronstydperk, is daar bewyse dat hulle nuwe kulturele elemente saam met hulle gebring het, onder meer skaggrafte wat heeltemal van die Miceense ''tholos'' verskil het en ’n nuwe [[dialek]] van [[Grieks]], [[Doriese Grieks|Dories]]. Dit lyk of die Doriërs gaandeweg oor ’n paar jaar suidwaarts getrek, die gebied verwoes en hulle in die Miceense sentrums gevestig het.<ref>{{harvnb|Mylonas|1966|pp=231–232}}.</ref> Daar moet ook genoem word dat die begin van die [[Ystertydperk]] die vervaardiging van groot hoeveelhede goedkoop wapens moontlik gemaak het. Dié ekonomiese faktor word ook beskou as ’n belangrike rede hoekom die Seevolke Egipte binnegeval het en die Ugarit en Hetitiese Ryk verwoes is. Wat ook al die redes was, die Miceense beskawings het beslis ná LHIIIC verdwyn; Micene en Tiryns is weer verwoes en het hul belangrikheid verloor. Die einde, in die laaste jare van die 12de eeu&nbsp;v.C., het aangebreek ná ’n lang agteruitgang van die Miceense beskawing. Die begin van die 11de eeu&nbsp;v.C. het ’n nuwe era ingelui: die Geometriese tydperk, of [[Griekse Donker Eeue]]. == Verwysings == {{Verwysings|3}} === Bronne === {{refbegin|3}} * {{cite book|last=Alden|first=Maureen Joan|title=Well Built Mycenae (Volume 7): The Prehistoric Cemetery – pre-Mycenaean and Early Mycenaean Graves|year=2000|location=Oxford|publisher=Oxbow Books|isbn=978-1-84217-018-2|url=http://books.google.com/books?ei=Jy5DUsuLCZWx4APcwYGAAw&id=WZugAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last1=Balmuth|first1=Miriam S.|last2=Tykot|first2=Robert H.|title=Studies in Sardinian Archaeology, Volume 5|year=1998|location=Ann Arbor, MI|publisher=Oxbow Books|url=http://books.google.com/books?ei=nKFBUr-sLfWn4AO3t4CABA&id=YwTjAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Beekes|first=Robert Stephen Paul|title=Greek Etymological Dictionary|year=2010|location=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-9-00-417418-4|url=http://books.google.com/books?id=CltlewAACAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Bengtson|first=Hermann|title=Griechische Geschichte: Von den Anfängen bis in die Römische Kaiserzeit|year=2009|origyear=1965|location=München|publisher=C.H. Beck|isbn=978-3-406-58940-9|url=http://books.google.com/books?id=de6yYEMBJHEC|ref=harv}} * {{cite book|last1=Bietak|first1=Manfred|last2=Czerny|first2=Ernst|title=The Synchronisation of Civilisations in the Eastern Mediterranean in the Second Millennium B.C. III, Proceedings of the SCIEM 2000 – 2nd EuroConference, Vienna, 28th of May – 1st of June 2003|year=2007|location=Vienna|publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften|isbn=978-3-7001-3527-2|url=http://books.google.com/books?ei=mkZAUqipO7Ss4AOS4oGgCA&id=nN8TAQAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Borza|first=Eugene N.|title=In the Shadow of Olympus: The Emergence of Macedon|year=1992|location=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-00880-6|url=http://books.google.com/books?id=614pd07OtfQC|ref=harv}} * {{cite book|last=Budin|first=Stephanie Lynn|title=The Ancient Greeks: An Introduction|year=2009|origyear=2004|location=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537984-6|url=http://books.google.com/books?id=HzeJbz7ybAMC|ref=harv}} * {{cite book|last=Burkert|first=Walter|title=Greek Religion: Archaic and Classical|year=1987|origyear=1985|location=Oxford and Malden|publisher=Blackwell Publishing Limited|isbn=978-1-118-72499-6|url=http://books.google.com/books?id=NSaRAAAAQBAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Castleden|first=Rodney|title=The Mycenaeans|year=2005|location=London and New York|publisher=Routledge|isbn=0-415-36336-5|url=http://books.google.com/books?id=Kfi0dAlfJaoC|ref=harv}} * {{cite book|last1=Cavanagh|first1=William G.|last2=Mee|first2=Christopher|title=A Private Place: Death in Prehistoric Greece [SIMA 125]|year=1998|location=Jonsered|publisher=Paul Aströms Förlag|isbn=978-9-17-081178-4|url=http://books.google.com/books?id=78PfAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Chadwick|first1=John|last2=Baumbach|first2=Lydia|title=The Mycenaean Greek Vocabulary|journal=Glotta|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG)|volume=41|issue=3/4|year=1963|pages=157–271|ref=harv}} * {{cite book|last=Chadwick|first=John|authorlink=John Chadwick|title=The Mycenaean World|location=Cambridge, UK|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=0-521-29037-6|url=http://books.google.com/books?id=RMj7M_tGaNMC|ref=harv}} * {{cite journal|last=de la Cruz|first=José Clemente Martín|title=Mykenische Keramik aus Bronzezeitlichen Siedlungsschichten von Montoro am Guadalquivir|journal=Madrider Mitteilungen|number=29|year=1988|pages=77–92|url=http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=1294309|ref=harv}} * {{cite book|last=Dickinson|first=Oliver|title=The Origins of Mycenaean Civilization|year=1977|location=Götenberg|publisher=Paul Aströms Förlag|ref=harv}} * {{cite book|last=Dickinson|first=Oliver|title=Invasion, Migration and the Shaft Graves|journal=Bulletin of the Institute of Classical Studies|volume=43|issue=1|date=December 1999|pages=97–107|doi=10.1111/j.2041-5370.1999.tb00480.x|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.2041-5370.1999.tb00480.x/abstract|ref=harv}} * {{cite book|last=Dickinson|first=Oliver|title=The Aegean from Bronze Age to Iron Age: Continuity and Change between the Twelfth and Eighth Centuries BC|year=2006|location=New York, NY|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-96836-9|url=http://books.google.com/books?id=l56BHO9_r5UC|ref=harv}} * {{cite book|last=Drews|first=Robert|title=The End of the Bronze Age|year=1993|location=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-02591-9|url=http://books.google.com/books?id=bFpK6aXEWN8C|ref=harv}} * {{cite book|last=Feuer|first=Bryan Avery|title=Mycenaean Civilization: An Annotated Bibliography through 2002|year=2004|location=Jefferson, NC|publisher=McFarland & Company, Inc.|isbn=978-0-7864-1748-3|url=http://books.google.com/books?ei=b55AUu-bIZGt4APt_ICoCA&id=XYwWAQAAIAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Finley|first=Moses I.|year=1954|title=The World of Odysseus|location=New York, NY|publisher=New York Review Books|isbn=978-1-59017-017-5|url=http://books.google.com/books?id=Kqm1s-N3Zj0C|ref=harv}} * {{cite book|last=Fisher|first=Elizabeth A.|title=The Mycenaeans and Apulia. An Examination of Aegean Bronze Age Contacts with Apulia in Eastern Magna Grecia|year=1998|location=Jonsered, Sweden|publisher=Astrom|ref=harv}} * {{cite journal|last=French|first=Elizabeth Bayard|title=The Development of Mycenaean Terracotta Figurines|journal=Annual of the British School of Archaeology at Athens|volume=66|year=1971|pages=101–187|ref=harv|doi=10.1017/s0068245400019146}} * {{cite journal|last=Graziado|first=Giampaolo|title=The Process of Social Stratification at Mycenae in the Shaft Grave Period: A Comparative Examination of the Evidence|journal=American Journal of Archaeology|publisher=Archaeological Institute of America|volume=95|number=3|pages=403–440|date=July 1991|ref=harv}} * {{cite book|last1=Gitin|first1=Seymour|last2=Mazar|first2=Amihay|last3=Stern|first3=Ephraim|last4=Dothan|first4=Trude Krakauer|title=Mediterranean Peoples in Transition: Thirteenth to Early Tenth Centuries BCE|year=1998|location=Jerusalem|publisher=Israel Exploration Society|isbn=978-9-65-221036-4|url=http://books.google.com/books?ei=-etBUvyGAfXJ4APf9IDgAg&id=dKxtAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite journal|last=Güterbock|first=Hans G.|title=The Hittites and the Aegean World: Part 1. The Ahhiyawa Problem Reconsidered|journal=American Journal of Archaeology|volume=87|number=2|date=April 1983|pages=133–138|ref=harv}} * {{cite journal|last=Güterbock|first=Hans G.|title=Hittites and Akhaeans: A New Look|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=128|number=2|date=June 1984|pages=114–122|ref=harv}} * {{cite journal|last=Hammond|first=Nicholas G.L.|title=Tumulus Burial in Albania, the Grave Circles of Mycenae, and the Indo-Europeans|journal=Annual of the British School at Athens|volume=62|year=1967|ref=harv}} * {{cite book|last1=Hagg|first1=Robin|last2=Wells|first2=Berit|title=Opuscula Atheniensia XII|year=1978|location=Lund|publisher=Paul Astroms Forlag|isbn=978-9-18-508612-2|url=http://books.google.com/books?id=R0cJAQAAIAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last1=Hägg|first1=Robin|last2=Marinatos|first2=Nannó|title=Sanctuaries and Cults in the Aegean Bronze Age: Proceedings of the First International Symposium at the Swedish Institute in Athens, 12-13 May, 1980|year=1981|location=Stockholm|publisher=Svenska Institutet i Athen|isbn=978-9-18-508643-6|url=http://books.google.com/books?ei=qBBDUv7YFZWr4AOzgoHYBA|ref=harv}} * {{cite book|last=Hammond|first=Nicholas G.L.|title=Migrations and Invasions in Greece and Adjacent Areas|year=1976|location=Park Ridge, NJ|publisher=Noyes Press|isbn=978-0-8155-5047-1|url=http://books.google.com/books?ei=ltOgTfe6CMrZsgadzYjjAQ&ct=result&hl=el&id=O9saAAAAYAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Hooker|first=J.T.|title=Mycenaean Greece|year=1976|location=London|publisher=Routledge & Kegan Paul|url=http://books.google.com/books?ei=IutBUtzcNvi64AOfsIHgDw&id=s0YbAAAAYAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Huxley|first=G.L.|title=Achaeans and Greeks|year=1960|location=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|ref=harv}} * {{cite book|last=Immerwahr|first=Sara A.|title=Aegean Painting in the Bronze Age|year=1990|location=University Park|publisher=Pennsylvania State University Press|isbn=978-0-271-00628-4|url=http://books.google.com/books?id=SsDqAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|author=International Archaeological Symposium|title=Acts of the International Arghaeological [sic] Symposium "The Mycenaeans in the Eastern Mediterranean", Nicosia, 27th March–2nd April 1972|year=1973|location=Nicosia|publisher=Nicosia Department of Antiquities, Cyprus|ref=harv}} * {{cite book|last=Kling|first=Barbara|title=Mycenaean IIIC:1b and Related Pottery in Cyprus|year=1989|location=Lund|publisher=P. Aströms Förlag|isbn=978-9-18-609893-3|url=http://books.google.com/books?ei=-fFBUqPbJ8rC4AOT4oH4CA&id=4zFoAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Lewartowski|first=Kazimierz|title=Late Helladic Simple Graves: A Study of Mycenaean Burial Customs (BAR International Series 878)|year=2000|location=Oxford|publisher=Archaeopress|isbn=978-1-84171-079-2|url=http://books.google.com/books?ei=OTtDUr2VCLep4AOh_IH4DQ&id=c98aAAAAYAAJ|ref=harv}} * {{cite journal|last=Mellink|first=Machteld J.|title=The Hittites and the Aegean World: Part 2. Archaeological Comments on Ahhiyawa-Achaians in Western Anatolia|journal=American Journal of Archaeology|volume=87|number=2|date=April 1983|pages=138–141|ref=harv}} * {{cite book|last1=Moore|first1=A.D.|last2=Taylour|first2=W.D.|last3=French|first3=Elizabeth Bayard|title=Well Built Mycenae (Volume 10): The Temple Complex|year=1999|location=Warminster, England|publisher=Aris & Phillips|isbn=978-1-84217-000-7|url=http://books.google.com/books?id=WdcrAQAAIAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Mylonas|first=George Emmanuel|title=Eleusis and the Eleusinian Mysteries|year=1961|location=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|ref=harv}} * {{cite book|last=Mylonas|first=George Emmanuel|title=Mycenae and the Mycenaean Age|year=1966|location=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|url=http://books.google.com/books?id=wozpAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Nikolaou|first=Kyriakos|title=The First Myceneans in Cyprus|year=1973|location=Nicosia|publisher=Department of Antiquities, Cyprus|url=http://books.google.com/books?id=D2V0PQAACAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Nilsson|first=Martin Persson|title=Greek Popular Religion|year=1940|location=New York|publisher=Columbia University Press|url=http://books.google.com/books?ei=f-BCUuzWGIni4AOS4YDQBg&id=lTYrAAAAIAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Nilsson|first=Martin Persson|title=Geschichte der Griechischen Religion|year=1967|edition=3rd|location=Munich|publisher=C.H. Beck Verlag|ref=harv}} * {{cite book|last=Papadimitriou|first=Nikolas|title=Built Chamber Tombs of Middle and Late Bronze Age Date in Mainland Greece and the Islands (BAR International Series 925)|year=2001|location=Oxford|publisher=John and Erica Hedges Ltd. and Archaeopress|isbn=978-1-84171-170-6|url=http://books.google.com/books?id=60obAAAAYAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Pelon|first=Olivier|title=Tholoi, Tumuli et Cercles Funéraires|year=1976|location=Paris|publisher=Diffusion de Boccard|url=http://books.google.com/books?id=n-ALAQAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Peruzzi|first=Emilio|title=Mycenaeans in Early Latium|year=1980|location=Rome|publisher=Edizioni dell'Ateneo & Bizzarri|url=http://books.google.com/books?ei=-k9AUt_kFLSn4APM54CYCg&id=FUFoAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Petrie|first=Sir William Matthew Flinders|title=Tell el-Amarna|year=1894|location=London|publisher=Methuen & Co.|url=http://books.google.com/books?id=NY5ZAAAAYAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last1=Preziosi|first1=Donald|last2=Hitchcock|first2=Louise A.|title=Aegean Art and Architecture|year=1999|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-284208-4|url=http://books.google.com/books?id=2tn3ffOnbocC|ref=harv}} * {{cite book|last1=Renfrew|first1=Colin|last2=Mountjoy|first2=Penelope A.|last3=Macfarlane|first3=Callum|title=The Archaeology of Cult: The Sanctuary at Phylakopi|year=1985|location=London|publisher=British School of Archaeology at Athens|isbn=978-0-500-96021-9|url=http://books.google.com/books?id=B1XnkQEACAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Ridgway|first=David|title=The First Western Greeks|year=1992|location=Cambridge and New York|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-42164-5|url=http://books.google.com/books?id=9F44AAAAIAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Robertson|first=Martin|title=Les Grands siècles de la peinture: La peinture Grecque|year=1959|location=Genève-Paris|publisher=Skira|url=http://books.google.com/books?id=j5NWMwEACAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last1=Runnels|first1=Curtis Neil|last2=Murray|first2=Priscilla|title=Greece before History: An Archaeological Companion and Guide|year=2001|location=Stanford, CA|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-4050-0|url=http://books.google.com/books?id=rg4rTjo0OCQC|ref=harv}} * {{cite journal|last=Shear|first=Ione Mylonas|title=Excavations on the Acropolis of Midea: Results of the Greek–Swedish Excavations under the Direction of Katie Demakopoulou and Paul Åström|journal=American Journal of Archaeology|date=January 2000|volume=104|issue=1|pages=133–134|ref=harv}} * {{cite book|last=Skeat|first=T.C.|title=The Dorians in Archaeology|year=1934|location=London|publisher=de la More Press|ref=harv}} * {{cite book|last=Stubbings|first=Frank H.|title=Mycenaean Pottery from the Levant|year=1951|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|url=http://books.google.com/books?ei=B_VBUp-DEtOv4APpuoDwAw&id=cMlpAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Tandy|first=David W.|title=Prehistory and History: Ethnicity, Class and Political Economy|location=Montréal, Québec, Canada|publisher=Black Rose Books Limited|year=2001|isbn=1-55164-188-7|url=http://books.google.com/?id=BiqTCaFkvdYC|ref=harv}} * {{cite book|last1=Taylour|first1=Lord William|last2=French|first2=Elizabeth Bayard|last3=Wardle|first3=K.A.|title=Well Built Mycenae (Volume 13): The Helleno-British Excavations within the Citadel at Mycenae 1959–1969|year=2007|location=Warminster, England|publisher=Aris & Phillips|isbn=978-1-84217-295-7|url=http://books.google.com/books?ei=7y1DUurPKdbb4AP7zIDwBg&id=oNcrAQAAIAAJ|ref=harv}} * {{cite journal|last=Taylour|first=Lord William|title=Mycenae, 1968|journal=Antiquity|volume=43|year=1969|pages=91–97|ref=harv}} * {{cite journal|last=Taylour|first=Lord William|title=New Light on Mycenaean Religion|journal=Antiquity|volume=44|year=1970|pages=270–280|ref=harv}} * {{cite book|last=Taylour|first=Lord William|title=Mycenaean Pottery in Italy and Adjacent Areas|year=1958|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|url=http://books.google.com/books?id=i7pPNQAACAAJ|ref=harv}} * {{cite journal|last=Thomas|first=Carol G.|title=The Components of Political Identity in Mycenaean Greece|journal=Aegaeum|volume=12|pages=349–354|year=1995|url=http://www2.ulg.ac.be/archgrec/IMG/aegeum/aegaeum12%28pdf%29/Thomas.pdf|ref=harv|access-date= 8 November 2014|archive-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929045527/http://www2.ulg.ac.be/archgrec/IMG/aegeum/aegaeum12%28pdf%29/Thomas.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|last=van Wijngaarden|first=Geert Jan|title=Use and Appreciation of Mycenaean Pottery in the Levant, Cyprus and Italy (1600–1200 BC)|year=2002|location=Amsterdam|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-9-05-356482-0|url=http://books.google.com/books?id=q4eYEG2FW28C|ref=harv}} * {{cite journal|last=Vermeule|first=Emily Townsend|title=The Fall of the Mycenaean Empire|journal=Archaeology|volume=13|number=1|date=March 1960|publisher=Archaeological Institute of America|pages=66–76|doi=10.2307/41663738|ref=harv}} * {{cite book|last=Vianello|first=Andrea|title=Late Bronze Age Mycenaean and Italic Products in the West Mediterranean: A Social and Economic Analysis|year=2005|location=Oxford|publisher=Archaeopress|isbn=978-1-84171-875-0|url=http://books.google.com/books?ei=bqVBUo7fMsyi4AOBrYGgAw&id=cDZmAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite book|last1=Wardle|first1=K.A.|last2=Wardle|first2=Diana|title=Cities of Legend: The Mycenaean World|year=1997|location=London|publisher=Bristol Classical Press|isbn=978-1-85399-355-8|url=http://books.google.com/books?ei=NRxDUtf-D6bk4AOLv4HQAg&id=F0BoAAAAMAAJ|ref=harv}} * {{cite journal|last=Wikander|first=Örjan|authorlink=Örjan Wikander|title=Archaic Roof Tiles the First Generations|journal=Hesperia|volume=59|issue=1|pages=285–290|date=January–March 1990|ref=harv|doi=10.2307/148143}} {{refend|2}} == Eksterne skakels == * {{cite web|last=Godart|first=Louis|title=Les citadelles mycéniennes|year=2013|origyear=January 1997|publisher=Clio|language=French|url=http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/les_citadelles_myceniennes.asp}} * {{cite web|last1=Hemingway|first1=Seán|last2=Hemingway|first2=Colette|title=Heilbrunn Timeline of Art History: Mycenaean Civilization|year=2000–2013|publisher=The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/myce/hd_myce.htm}} * {{cite web|editor1-last=Horejs|editor1-first=Barbara|editor2-last=Pavúk|editor2-first=Peter|title=The Aegeo-Balkan Prehistory Project|year=2007|publisher=The Aegeo-Balkan Prehistory Team|url=http://www.aegeobalkanprehistory.net}} * {{cite web|last=Rutter|first=Jeremy B.|title=Prehistoric Archeology of the Aegean|location=Hanover, NH|publisher=Dartmouth College|url=http://projectsx.dartmouth.edu/classics/history/bronze_age/index.html|access-date= 8 November 2014|archive-date= 1 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101104332/http://projectsx.dartmouth.edu/classics/history/bronze_age/index.html|url-status=dead}} * {{cite web|last=Salimbetti|first=Andrea|title=The Greek Age of Bronze|date=30 September 2013|url=http://www.salimbeti.com/micenei}} * {{cite web|title=The Mycenaeans and Italy: The Archaeological and Archaeometric Ceramic Evidence|publisher=University of Glasgow School of Humanities|url=http://www.gla.ac.uk/schools/humanities/research/archaeologyresearch/projects/mycenaeansitaly/|access-date= 8 November 2014|archive-date=27 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927095436/http://www.gla.ac.uk/schools/humanities/research/archaeologyresearch/projects/mycenaeansitaly/|url-status=dead}} * {{cite web|last=Wright|first=James C.|title=The Nemea Valley Archaeological Project: Internet Edition|year=2002|publisher=Bryn Mawr College Department of Classical and Near Eastern Archaeology|url=http://www.brynmawr.edu/archaeology/NVAP/Index.htm}} {{Commons-kategorie inlyn|Mycenaean culture}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Mycenaean Greece|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Tydperke in die Griekse geskiedenis]] ntimk8ijw4d3hrucvzjoczihxpy42m2 0 96725 2893060 2889662 2026-04-12T10:48:44Z Aliwal2012 39067 'n Boot kan nie "loop" nie 2893060 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hinckley 42 Daysailor by Don Ramey Logan.jpg|duimnael|'n Boot met seile]] [[Lêer:Polizia di Stato.jpg|duimnael|'n Polisieboot in [[Venesië]]]] 'n '''Boot''' is enige tipe watervaartuig, gewoonlik groter as 'n skuit, maar heelwat kleiner as 'n [[skip]] wat meestal op die oop [[oseaan]] vaar. Ook sal kragbote, insluitend duikbote, na binne oorhel wanneer hulle 'n draai op die water maak, terwyl skepe na buite oorhel. Bote kan op [[rivier]]e, damme, mere en aan die kus van die oseaan gebruik word. Dit word veral benut vir ontspanning, noodsaaklike vervoer (bv. op 'n lang rivier), as [[hengel]]platform, of vir maritieme patrolliewerk. Passasierskepe, vragskepe, tenkskepe, sleepbote, treilers, ligters, barkasse, motorbote en jolle hierdie en baie ander soorte vaartuie kan in groot getalle in die hawens van die wêreld gesien word. Sommige  is groot en ander is klein, sommige is mooi en vinnig en ander is onooglik en stadig. Maar elkeen is spesiaal ontwerp en gebou om die taak waarvoor dit bedoel is, so doeltreffend as moontlik uit te voer. == Motorbootmasjiene == Motorbootmasjiene kan buiteboords of binneboords aangebring word, eg. word binne-in die vaartuig ingebou. Die krag word op die skroef oorgedra met 'n dryfas wat deur die agterstewe loop. Lg. is minder ingewikkeld omdat die motor, skag en skroef in 'n enkele eenheid gebou is, wat oor die hek van die vaartuig hang. == Barge == [[lêer:Ohio River Parkersburg.jpg|duimnael|regs|Steenkoolbarge op die Ohiorivier, VSA]] Veral in Europese hawens word vaartuie soos hierdie dikwels gebruik om stortladingvrag, veral steenkool, te vervoer. Hierdie barg word met sy eie dieselmasjien aangedryf, en hy is ontwerp om 'n groot vrag te dra. Snelheid is van mindere belang. Barge soos hierdie kan net in beskutte waters aangewend word en vermy die oop see. == Riviertenkskip == Hierdie vaartuie word veral op die riviere van [[Europa]] gebruik om groot hoeveelhede vloeistowwe te vervoer. In hawens word hulle dikwels gebruik om brandstof of vars water na skepe te neem. Hierdie skepe word opsetlik smal gebou sodat hulle by nou plekke kan deurvaar. === Onderlosser === Hierdie baggerskuit word gebruik om die sand en modder wat in die hawe [[Baggerwerk|uitgebagger]] is, diep in die see uit te gooi. Groot deure in die bodem val oop om die vrag uit te stort. == Jagte == [[lêer:0104RajaAmpatS - 101 she is pretty (5556217628).jpg|duimnael|regs|'n Skoener aan die Indonesiese kus]] Baie soorte vaartuie word jagte genoem. Die bekendste is die seiljagte wat in binnelandse en kus­waters aangetref word. Die grootte wissel van jolle tot vaartuie so groot soos hierdie prag­tige skoener. Groot plesiervaartuie word ook jagte genoem. Vandag word die tuie met dieselmotore aangedryf. === Sleepligters === [[lêer:Ellerholzdamm, WPAhoi, Hamburg (P1080332).jpg|duimnael|regs|'n Ligter in [[Hamburg]] se hawe]] Wanneer 'n groot vragskip vasmeer, is dit nie altyd moontlik om die hele vrag op die kaai af te laai nie. Dikwels word 'n gedeelte van die vrag dan op ligters gelaai wat langs die skip vasmaak. Die ligters word dan na plekke geneem waar die vrag verder hanteer kan word. === Veerbote === Tussen [[Robbeneiland]] en [[Kaapstad]] vaar 'n veerboot wat mense vervoer. Maar in sommige wêrelddele bestaan gereelde pontdienste vir motors, busse en selfs treine. Veerbote vir treine en motors vaar gereeld tussen die [[Britse Eilande]] en die vasteland van Europa, en tussen [[Duitsland]] en die [[Skandinawië|Skandinawiese lande]]. == Drywende hyskrane == Hierdie mobiele hyskrane word in menige groot hawens, ook dié van Suid-Afrika, aangetref. Hulle word veral gebruik om swaar dekvragte op en af van skepe te laai, en om swaar hawewerktuie soos droogdok-hekke te hanteer. == Bronverwysing == <nowiki>*</nowiki> ''Kennis'', Volume 1, 1980, bl. 57-59, {{ISBN|0-7981-0823-1}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Boat}} * {{Wikt-inlyn|boot}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vervoer]] [[Kategorie:Watervaartuie]] 82cg84so45j4epifgrtkrp1gugeny39 0 100495 2892913 2430442 2026-04-11T23:45:45Z Jcb 223 2892913 wikitext text/x-wiki <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:left; width:20em;"> [[Lêer:United States Postal Service Logo.svg|200px]]<br /><br />[[Lêer:United States Postal Service HQ - LEnfant Plaza West Bldg - Washington DC - signage.JPG|200px]] ---- '''Regsvorm''' Onafhanklike regeringsagentskap ---- '''Stigting''' [[1775]], herorganisasie in [[1971]] ---- '''Hoofkwartier'''<br /><br /> [[Lêer:United States Postal Service HQ - LEnfant Plaza West Bldg - Washington DC.JPG|200px]]<br /><br /> 475 L'Enfant Plaza SW<br /> [[Washington, DC]] 20260-2202<br /> VSA ---- '''Bestuurder''' Louis DeJoy <small>(Posmeester-generaal)</small> ---- '''Personeel''' 689&nbsp;922 (2018)<ref>[https://www.census.gov/topics/population.html ''United States Census Bureau: Population. Besoek op 25 Junie 2020'']</ref> van wie<br /> * 389&nbsp;990 manlik en * 299&nbsp;932 vroulik ---- '''Webtuiste'''<br /> [http://www.usps.com/ ''www.usps.com''] </div> Die '''''United States Postal Service''''' ("Posdiens van die Verenigde State", oorspronklik voor 1971, toe dit in sy geheel deur die federale [[Verenigde State|Amerikaanse]] regering bestuur is, bekend as die '''''U.S. Post Office Department'''''), dikwels kort ''Post Office'', ''U.S. Mail'' of ''Postal Service'' genoem, afgekort USPS, is 'n onafhanklike agentskap van die Amerikaanse federale regering wat posdienste in die Verenigde State verskaf. Dit is een van min regeringsagentskappe wat uitdruklik deur die Amerikaanse [[grondwet]] gemagtig is en die enigste posafleweringsdiens in die VSA wat pos by elke Amerikaanse adres kan aflewer. Die USPS ontvang geen belastinggeld of ander subsidies nie. Sy bedryfsinkomste bestaan uit posgeld en die verkoop van produkte en dienste. In 2009 is sy inkomste op $75 miljard beraam en is byna die helfte van alle posstukke op aarde deur die USPS afgelewer.<ref>[https://newsroom.fedex.com/newsroom/usps-and-fedex-renew-global-express-guaranteed-agreement/ ''FedEx Newsroom, 19 Augustus 2009: USPS and FedEx Renew Global Express Guaranteed Agreement. Besoek op 25 Junie 2020'']</ref> Die Amerikaanse Posdiens se wortels strek terug tot 1775 toe [[Benjamin Franklin]] deur die Tweede Kontinentale Kongres as posmeester-generaal benoem is. In 1792 is die Poskantoor-departement op regeringsvlak gevestig, waarby posmeesters-generaal lede van die Amerikaanse Presidente se kabinet was. Die Posdiens in sy huidige vorm as onafhanklike regeringsagentskap is in 1971 deur die ''Postal Reorganization Act'', die Wet oor die Herorganisasie van die Amerikaanse Posdiens, geskep. [[Lêer:2012-10-23 Insurance Cover Apollo 12 anagoria.JPG|duimnael|links|Vir die bemanningslede van die [[Apollo 12]]-maansending van 1969 was daar geen konvensionele lewensversekering nie. Hulle het in plaas daarvan 'n beperkte aantal (enkele honderd) spesiale koeverte geteken wat - sou die sending misluk het - deur hul naasbestaandes verkoop kon word]] Volgens die ''American Community Survey'' van 2018 het die Amerikaanse Posdiens 689&nbsp;922 werknemers in diens gehad. Statistieke van 2014 toon dat die Posdiens oor 'n vloot van 211&nbsp;264 voertuie beskik het. Sodoende het die USPS die grootste vloot van burgerlike voertuie ter wêreld bedryf. Die Amerikaanse Posdiens is wettelik verplig om sy posdienste aan alle Amerikaners beskik te stel, ongeag van hul woonplek, teen dieselfde tariewe en volgens dieselfde gehalte. Posdiens-medewerkers moet daarnaas 'n eed van getrouheid aan die Amerikaanse Grondwet aflê. Die USPS het eksklusiewe toegang tot posbusse met die opskrif ''U.S. Mail'' asook privaatposbusse in die VSA, maar ding ten opsigte van pakketdienste met privaatondernemings soos ''United Parcel Service (UPS)'' mee. 'n Ooreenkoms oor beperkte samewerking is in 2001 met ''FedEx Express'' gesluit. Die sogenaamde Air Cargo Network (ACN)-kontrak met ''FedEx'', wat tot 29 September 2024 verleng is, maak voorsiening vir die verskaffing van nasionale lugposvervoerdienste vir USPS deur ''FedEx''. FedEx is tans die grootste verskaffer van lugpos-vervoerkapasiteite vir die Amerikaanse posdiens.<ref>[https://about.usps.com/news/statements/022317.htm ''United States Postal Service - About: Postal Service & FedEx renew contract. Besoek op 25 Junie 2020'']</ref> Behalwe vir koste wat deur besondere dienste vir gestremdes en oorsese kiesers veroorsaak word, word die Amerikaanse Posdiens sedert die vroeë 1980's nie meer deur belastinggeld gesubsidieer nie. In 2006 het die posvolume sy hoogste vlak ooit bereik, maar daarna het die USPS as gevolg van 'n [[resessie]] waarin die Amerikaanse ekonomie verkeer het, 'n sterk daling in dié volume en sodoende ook sy bedryfsinkomste ondervind. Die Amerikaanse Posdiens se finansiële posisie is verder bemoeilik deur nuwe wetgewing. Die ''Postal Accountability and Enhancement Act'', wat deur die Amerikaanse Kongres afgekondig is, verplig die USPS om jaarliks VS$ 5,5 miljard in 'n rekening in te betaal waaruit mediese skema's vir afgetrede posdienswerknemers vooraf gefinansier moet word. Dié reëling oortref soortgelyke voorskrifte vir ander regerings- en privaatinstellings. Die Amerikaanse Posdiens is gevolglik genoodsaak om sy uitgawes te besnoei en nuwe bronne van inkomste te vind. In die fiskale jaar 2014 het die USPS verliese van VS$ 5,5 miljard aangeteken, terwyl sy bedryfsinkomste VS$ 67,8 miljard beloop het.<ref>{{Cite web |url=https://about.usps.com/publications/annual-report-comprehensive-statement-2014/annual-report-comprehensive-statement-2014.pdf |title=''USPS – Annual Report Comprehensive Statement 2014'' |access-date= 7 Junie 2015 |archive-date= 1 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701213006/http://about.usps.com/publications/annual-report-comprehensive-statement-2014/annual-report-comprehensive-statement-2014.pdf |url-status=dead }}</ref> Die Amerikaanse Posdiens het as gevolg van die [[koronaviruspandemie van 2019-2020]] groot verliese gely, veral omdat die volume besigheidspos sterk afgeneem het.<ref>[https://www.politico.com/news/agenda/2020/04/16/the-right-way-to-bail-out-the-post-office-190271 Politico Opinion, 16 April 2020: The Postal Service Is in Deep Trouble. Here’s One Way to Get It Out. Besoek op 25 Junie 2020]</ref> == Posmeester-generaal == Die Amerikaanse Posmeester-generaal is die tweede hoogs betaalde regeringsamptenaar na die [[President van die Verenigde State|President]] met 'n jaarlikse salaris van VS$ 276&nbsp;840.<ref>[http://www.washingtonpost.com/blogs/federal-eye/post/salaries-of-top-postal-service-executives-revealed/2011/05/10/AFGaBjgG_blog.html ''www.washingtonpost.com, 10 Mei 2011: Salaries of top Postal Service executives revealed. Besoek op 7 Junie 2015'']</ref> Sedert 1 Februarie 2015 het Megan J. Brennan die amp van 74ste Posmeester-generaal beklee as die eerste vrou in die geskiedenis van die Amerikaanse Posdiens wat vir dié posisie benoem is. In Mei 2020 is Louis DeJoy as haar opvolger en 75ste posmeester-generaal benoem. == Military Postal Service Agency == Die USPS tree op as moederagentskap vir die ''Military Postal Service Agency'', 'n militêre posagentskap met sy hoofkantoor in [[Arlington County, Virginië|Arlington, Virginië]]. Dit verskaf wêreldwyd posdienste aan personeellede van die [[Verenigde State se Departement van Verdediging|Amerikaanse Departement van Verdediging]] en hul familielede.<ref>{{cite web|url=https://www.usa.gov/federal-agencies/military-postal-service-agency |title=USA.gov: Military Postal Service Agency.|access-date= 11 Desember 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == ;Inspekteur-generaal ---- * [https://www.uspsoig.gov/ ''USPS - Office of Inspector General''] ;Geskiedenis ---- * [https://www.nationalgeographic.com/history/2020/05/tumultuous-history-united-states-postal-service-constant-fight-survival/ ''National Geography History | Explainer, 18 Mei 2020: The tumultuous history of the U.S. Postal Service—and its constant fight for survival''] ;National Postal Museum ---- * [https://postalmuseum.si.edu/ ''Smithsonian - National Postal Museum''] ;Vakbonde ---- * [https://www.apwu.org/ ''American Postal Workers Union (APWU)''] {{Normdata}} [[Kategorie:Posdienste]] 7ed8gi590ps23kzovhxulq03e6a0fjp 0 105732 2893000 2702348 2026-04-12T06:50:40Z Aliwal2012 39067 verw's opruim, iemand kan nog aanvul 2893000 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Keiserpikkewyn | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22697752 |title=''Aptenodytes forsteri'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg | image_caption = Volwasse keiserpikkewyne met 'n kuiken | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Sphenisciformes]] | familia = [[Spheniscidae]] | genus = ''[[Aptenodytes]]'' | species = '''''A. forsteri''''' | binomial = ''Aptenodytes forsteri'' | binomial_authority = [[George Robert Gray|Gray]], 1844 | range_map = Manchot empereur carte reparition.png | range_map_caption = Verspreiding (broeikolonies in groen) }} [[Lêer:Aptenodytes forsteri MHNT.jpg|duimnael|Eier]] Die '''keiserpikkewyn''' (''Aptenodytes forsteri'') is 'n [[voël]] wat aan die [[familie (biologie)|familie]] van [[pikkewyn]]e (''Spheniscidae'') en die [[genus]] van [[groot-pikkewyne]] (''Aptenodytes'') behoort. Dit is die grootste en swaarste pikkewynspesie ter wêreld en is [[endemies]] aan [[Antarktika]]. Dit is die enigste voëls wat hul [[eier]]s op [[ys]] kan lê.<ref name="imp">{{cite book|title=Discovering wildlife – the ultimate fact file|publisher=International Masters Publishers BV MMV|date=2002|pages=5|language=Engels}}</ref> == Leefwyse == Keiserpikkewyne leef in die koudste [[klimaat]] op aarde. Temperature op die Antarktiese [[ys]] kan tot so laag as -95.6&nbsp;°C daal. Hulle broei aan die begin van die Antarktiese [[winter]] (in Maart en April) rondom die Antarktiese vasteland. Die pikkewyne kom in groot kolonies van tot 20&nbsp;000 voëls voor, waar hulle dig teen mekaar saamdrom om warm te bly.<ref name="aad">{{cite web |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=1931 |title=Emperor penguins |date=3 Junie 2009 |work=Australian Antarctic Division |access-date=10 Desember 2009 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20091030145614/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=1931 |archive-date=30 Oktober 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Keiserpikkewyne word gemiddeld 20 jaar oud, hoewel sommige tot 40 jaar oud kan word.<ref name="epc">{{cite web |url=http://www.emperor-penguin.com/emperor.html |title=The Emperor Penguin: Aptenodytes forsteri |last=Wienecke |first=Barbara |work=Emperor Penguin .com |access-date=10 Desember 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427185502/https://www.emperor-penguin.com/emperor.html |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die pikkewyne vreet meestal [[skaaldier]]e, soos [[kril]], maar sal ook [[vis]] en inkvis vreet. Hulle liggaamsvorm help hulle om te oorleef. Hulle het kort vlerke wat hulle help om te swem en tot 274 meter diep te duik. Die diepste duik wat aangeteken is, is 525 meter.<ref name=aad /> Hulle kan vir kort rukkies tot 15&nbsp;km/h swem, wat hulle help om van hul grootste vyand, die [[seeluiperd]], te ontsnap. Hulle het ook 'n dik laag spek, wat hulle help om warm te bly. 'n Laag donserige vere vang lug teen die lyf vas, wat die liggaamshitte binne hou en die koue lug en water uithou. Hulle skei ook olie af wat hulle droog in die water hou. Terwyl hulle rats en vinnig in die water is, kan hulle net stadig op die grond waggel. Op ys kan hulle op hul mae lê en hul vlerke gebruik om oor die ys te gly. == Voortplanting == Keiserpikkewyne spandeer die meeste van hul tyd in die water en gaan net aan wal om te broei.<ref name=imp /> Daar is niks op die ys waarmee hulle [[nes]]te kan bou nie. Die wyfie lê een eier in die winter, waarna die mannetjie die eier op sy voete plaas om dit warm te hou.<ref name="imp" /> Die mannetjie het 'n spesiale vou op sy maag wat oor die eier pas.<ref name="ws">{{cite web |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3524 |title=Emperor Penguins: winter survivors |work=Australian Antarctic Division |access-date=12 Desember 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612014640/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3524 |archive-date=12 Junie 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hulle vreet nie gedurende hierdie tyd nie, en kan tot die helfte vn hul massa verloor.<ref name=imp/> Hulle bondel dig teenmekaar saam terwyl hulle konstant bly beweeg. Die pikkewyne aan die buitekant van die groep sal stadig na die middel waggel. Die groep kan tot 200 meter in 24 uur aflê.<ref name="ws" /> Die wyfie keer in die lente wanneer die eier uitbroei terug, waarna die mannetjie na die see gaan om te vreet, maar kom terug om die kuiken te help grootmaak.<ref name="imp" /> Die kuiken leef vir ongeveer 50 dae op sy ouers se voete, totdat dit sterk genoeg is om die koue self te trotseer.<ref name="aad" /> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Aptenodytes forsteri}} * {{Wikispecies-inlyn|Aptenodytes forsteri}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pikkewyne]] 3mh3p1d0dv5wiedk8x7mpa6lzocaugf 2893003 2893000 2026-04-12T07:13:22Z Aliwal2012 39067 /* Leefwyse */ 2893003 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Keiserpikkewyn | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22697752 |title=''Aptenodytes forsteri'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg | image_caption = Volwasse keiserpikkewyne met 'n kuiken | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Sphenisciformes]] | familia = [[Spheniscidae]] | genus = ''[[Aptenodytes]]'' | species = '''''A. forsteri''''' | binomial = ''Aptenodytes forsteri'' | binomial_authority = [[George Robert Gray|Gray]], 1844 | range_map = Manchot empereur carte reparition.png | range_map_caption = Verspreiding (broeikolonies in groen) }} [[Lêer:Aptenodytes forsteri MHNT.jpg|duimnael|Eier]] Die '''keiserpikkewyn''' (''Aptenodytes forsteri'') is 'n [[voël]] wat aan die [[familie (biologie)|familie]] van [[pikkewyn]]e (''Spheniscidae'') en die [[genus]] van [[groot-pikkewyne]] (''Aptenodytes'') behoort. Dit is die grootste en swaarste pikkewynspesie ter wêreld en is [[endemies]] aan [[Antarktika]]. Dit is die enigste voëls wat hul [[eier]]s op [[ys]] kan lê.<ref name="imp">{{cite book|title=Discovering wildlife – the ultimate fact file|publisher=International Masters Publishers BV MMV|date=2002|pages=5|language=Engels}}</ref> == Leefwyse == Keiserpikkewyne leef in die koudste [[klimaat]] op aarde. Temperature op die Antarktiese [[ys]] kan tot so laag as -95.6&nbsp;°C daal. Hulle broei aan die begin van die Antarktiese [[winter]] (in Maart en April) rondom die Antarktiese vasteland. Die pikkewyne kom in groot kolonies van tot 20&nbsp;000 voëls voor, waar hulle dig teen mekaar saamdrom om warm te bly.<ref name="aad">{{cite web |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=1931 |title=Emperor penguins |date=3 Junie 2009 |work=Australian Antarctic Division |access-date=10 Desember 2009 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20091030145614/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=1931 |archive-date=30 Oktober 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Keiserpikkewyne word gemiddeld 20 jaar oud, hoewel sommige tot 40 jaar oud kan word.<ref name="epc">{{cite web |url=http://www.emperor-penguin.com/emperor.html |title=The Emperor Penguin: Aptenodytes forsteri |last=Wienecke |first=Barbara |work=Emperor Penguin .com |access-date=10 Desember 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427185502/https://www.emperor-penguin.com/emperor.html |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die pikkewyne vreet meestal [[vis]] en [[skaaldier]]e, soos [[kril]], maar sal ook inkvis vreet. Hulle liggaamsvorm help hulle om te oorleef. Hulle het kort vlerke wat hulle help om te swem en tot 274 meter diep te duik. Die diepste duik wat aangeteken is, is 525 meter.<ref name=aad /> Hulle kan vir kort rukkies tot 15&nbsp;km/h swem, wat hulle help om van hul grootste vyand, die [[seeluiperd]], te ontsnap. Hulle het ook 'n dik laag spek, wat hulle help om warm te bly. 'n Laag donserige vere vang lug teen die lyf vas, wat die liggaamshitte binne hou en die koue lug en water uithou. Hulle velle skei ook olie af wat hulle droog hou in die water. Terwyl hulle rats en vinnig in die water is, kan hulle net stadig op die grond waggel. Op ys kan hulle op hul mae lê en hul vlerke gebruik om oor die ys te gly. == Voortplanting == Keiserpikkewyne spandeer die meeste van hul tyd in die water en gaan net aan wal om te broei.<ref name=imp /> Daar is niks op die ys waarmee hulle [[nes]]te kan bou nie. Die wyfie lê een eier in die winter, waarna die mannetjie die eier op sy voete plaas om dit warm te hou.<ref name="imp" /> Die mannetjie het 'n spesiale vou op sy maag wat oor die eier pas.<ref name="ws">{{cite web |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3524 |title=Emperor Penguins: winter survivors |work=Australian Antarctic Division |access-date=12 Desember 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612014640/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3524 |archive-date=12 Junie 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hulle vreet nie gedurende hierdie tyd nie, en kan tot die helfte van hul massa verloor.<ref name="imp" /> Hulle bondel dig teen mekaar saam terwyl hulle konstant bly beweeg. Die pikkewyne aan die buitekant van die groep sal stadig na die middel waggel. Die groep kan tot 200 meter in 24 uur aflê.<ref name="ws" /> Die wyfie keer in die lente terug wanneer die eier uitbroei, waarna die mannetjie na die see gaan om te vreet, maar kom terug om die kuiken te help grootmaak.<ref name="imp" /> Die kuiken leef vir ongeveer 50 dae op sy ouers se pote, totdat dit sterk genoeg is om die koue self te trotseer.<ref name="aad" /> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Aptenodytes forsteri}} * {{Wikispecies-inlyn|Aptenodytes forsteri}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pikkewyne]] 1355gemmclpzavd1mizld4qhpz8ge1k 0 106952 2892910 2879733 2026-04-11T23:42:51Z Jcb 223 2892910 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Tweekleppiges | fossil_range = [[Kambrium]] – Onlangs | image = Haeckel Acephala.jpg | image_width = 200px | image_caption=Skets in Ernst Haeckel se ''Kunstformen der Natur'', 1904 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Mollusca]] | classis = '''Bivalvia''' | classis_authority = [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]] | subdivision_ranks = [[Klas (biologie)|Subklasse]] | subdivision = Sien teks. }} '''Tweekleppiges''' (''Bivalvia'') is 'n [[Klas (biologie)|klas]] seediere wat tot die [[Orde (biologie)|orde]] van [[weekdiere]] (''Mollusca'') behoort. Hierdie klas sluit onder andere gapermossels, [[oesters]] en [[mossel]]s in. Die tweekleppiges het 'n skulp wat uit twee dele bestaan wat met 'n buigbare ligament aanmekaar gehou word. 'n Paar spesies kan swem, maar die meeste anker hulself aan 'n substraat vas. [[Kieu|Kieue]] word vir [[Asemhalingstelsel|asemhaling]] gebruik, maar kan ook met voeding help, omdat die meeste tweekleppiges filter-vreters is. Die geslagte is verskillend en bevrugting vind uitwendig plaas. Die diere word veral gekenmerk deur hul uitwendige skelet (skulpe), wat uit twee beweegbare dele (kleppe) bestaan. Die klas diere is baie suksesvol en die verskillende spesies word in die seë op 'n verskeidenheid dieptes, asook in varswater aangetref. Hulle is uitsluitlik waterlewend en die bekendste tweekleppiges is die mossels en oesters. Die tweekleppiges (klas ''Bivalvia'') is aan slakke, seekatte en inkvisse verwant en almal is weekdiere (''phylum Mollusca''). Die meeste tweekleppiges se liggame word heeltemal deur hul skulpe bedek en 'n kopgedeelte kan nie onderskei word nie. Die voet is in baie gevalle tot 'n mesvormige struktuur gemodifiseer en dien as 'n soort graaf. 'n Radula (raspertong) ontbreek by die meeste spesies. Die dier is of heeltemal sessiel (sittend), of hulle kan net stadig beweeg, maar hulle kom nogtans wydverspreid voor. Hulle is egter nie soos slakke tot 'n bestaan op land aangepas nie. Ongeveer 15&nbsp;000 spesies is bekend. == Die skulp == Die skulpe van die tweekleppiges bestaan uit twee helftes, 'n linker- en 'n regterklep, wat meestal spieëlbeelde van mekaar is. Die twee helftes word deur ligamente aanmekaar geskarnier en dit word deur twee spiere, die sluitspiere, geslote gehou. Wanneer die spiere ontspan, word die helftes deur die ligament oopgetrek. Die twee skulprande het tande wat inmekaarsluit om te verhoed dat die kleppe op mekaar rondskuif. Die manier waarop die tande inmekaarsluit (slot), asook die tande self, dien as 'n taksonomiese kenmerk en is belangrik vir die klassifikasie van die verskillende tweekleppiges. Daar word twee soorte slotte onderskei: die taksodonte en die heterodonte slot. Die skulpgroottes wissel baie; sommige varswaterspesies is slegs 1 mm groot, terwyl party seelewende spesies groter as 1 meter kan word. Die kleppe groei saam met die diere en die oudste deel daarvan is die umbo, die gedeelte naby die ligamente waar die twee kleppe aanmekaargehou word. Nuwe dele van die skulp groei hier aan, sodat 'n reeks konsentriese ringe om die umbo die aantal groeiseisoene aandui. == Sagte dele == [[Lêer:Anatomy of shells.jpg|duimnael|regs|Twee besoekers aan die ''World of Seashells''-museum in [[Mauritius]] bestudeer 'n skema van die anatomie van 'n tweekleppige]] Die materiaal waaruit die skulp gevorm word, word deur die mantel afgeskei. Dit is 'n dun vlies tussen die weekdier se liggaam en die skulp. Die mantel is aan die een sy uitgegroei tot twee buise, die sifons, waarmee water van en na die liggaam gevoer word. Sommige spesies leef diep onder die substraatoppervlak en hulle het gevolglik besonder lang sifons. Die spesies begrawe hulle met hul voet, 'n gespierde orgaan wat buite die skulp gestoot kan word en mesvormig is. Die voet kan ook gebruik word om mee te kruip, of in die geval van [[hartmossels]], om mee te spring. Sessiele (sittende) spesies het geen voete nie maar hulle word met ʼn afskeidingstof van die bissusklier aan die substraat geheg. Die afskeidings verhard in die water tot bissusdrade. Die meeste tweekleppiges leef hoofsaaklik van [[fitoplankton]] (plant- [[plankton]]) wat hulle uit die water filtreer terwyl dit deur die liggaam stroom. 'n Instroomkanaal voer die water na die kieue, wat gemodifiseer is om die plankton uit die water te haal, en wat as 'n gaswisselingsorgaan dien. Die plankton word met slym uit die water gehaal en daarna deur trilhare na die mond gevoer. Nadat gaswisseling plaasgevind het, verlaat die water die liggaam deur die uitstroomopening. Ander tweekleppiges skraap voedsel van die substraat met behulp van tentakels, wat verlengings van die mondhoeke is. Voedseldeeltjies klou aan die slymbedekte tentakels vas en word deur trilhare na die mond gebring, waar die voedseldeeltjies van die ander materiaal geskei word. Die [[senuweestelsel]] is relatief eenvoudig en geen ware brein word aangetref nie. Drie paar senuweeknope is aanwesig: die serebrale, pedale en die visserale ganglia. Die ganglia word deur twee senuweekoorde en 'n aantal ander vesels met mekaar verbind, en die sintuie is swak ontwikkel. == Voortplanting == Die meeste tweekleppiges is eenslagtig, hoewel 'n aantal hermafroditiese (tweeslagtige) spesies ook aangetref word, maar selfbevrugting kom nie dikwels voor nie. Sommige oesters kan hul geslagte tydens hul leeftyd verander. Eiers en spermselle word in die water vrygestel en [[bevrugting]] vind buite die diere se liggame plaas. 'n Vryswemmende larwe wat met trilhare bedek is (veligerlarwe), broei na 'n tydperk uit. Dit sak later na die bodem en gedaantewisseling vind plaas. Varswater tweekleppiges se lewensiklus wyk ietwat van die patroon af. In sommige spesies is die vryswemmende larwestadium by 'n sittende, parasitiese bestaan aangepas. Die larwes staan as glogidia of haustoria bekend en hulle heg hulle 'n tyd lank aan visse se kieue totdat hulle (die larwes) vir gedaantewisseling gereed is. Daarna verlaat hulle die visse en sak na die bodem af, waar hulle tot volwasse tweekleppiges ontwikkel. == Betekenis vir die mens == Tweekleppiges is veral as 'n voedselbron belangrik, want mossels en oesters word in sommige lande op groot skaal geëet. Hartmossels word dikwels ook as asbakke gebruik, terwyl die doopvontskulp as doopvont kan dien. Sommige oesterspesies vorm pêrels. Die voorkant van baie mossels se skulprande is voorsien van skerp tande, wat hulle gebruik om gate in hout mee te boor. Die saagsels dien ook as voedsel. Paalwurms het veral vroeër skepe met houtrompe en houtpale by hawens erg beskadig. == Klassifikasie == Die klassifikasie van die ''klas Bivalvia'' kan verwarrend wees en daar bestaan 'n hele aantal klassifikasiestelsels. In die algemeenste stelsel wat tans gebruik word, word die klas in drie subklasse ingedeel. Die subklas ''Protobranchia'' bevat die primitiefste tweekleppiges met eenvoudige kieue. Sommige van die diere, soos lede van die familie ''Nuculidae'', neem nog voedsel met hul tentakels in. Lede van die subklas ''Lamellibranchia'' (''Polysyringia'') het gevoude kieufilamente, wat vir gaswisseling en die filtrering van voedsel uit die water gebruik word. Die orde ''Anisomyaria'' bevat die mossels (genera ''Mytilus'' en Modiolus) en die oesters (genera ''Ostrea'', ''Crassostrea'', ''Spondylus'', ''Pinctada'', ''Anomia'' en ''Lima''). Die ander families bevat onder meer die kammossels en die skeepsmossels. == Taksonomie == [[Lêer:Crassostrea gigas Marennes p1050142.jpg|duimnael|regs|'n Japanse oester.]] * Klasse: '''Bivalvia''' <small>Linnaeus, 1758</small> ** Subklas [[Protobranchia]] <small>[[Paul Pelseneer|Pelseneer]], 1889</small> ** Subklas: [[Pteriomorphia]] <small>Beurlen, 1944</small> ** Subklas: [[Palaeoheterodonta]] <small>Newell, 1964</small> ** Subklas: [[Heterodonta]] <small>Neumayr, 1884</small> {{clear}} == Bronne == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409680}}, volume 27, bl. 201 - 203 *''The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa.'' Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 {{ISBN|978-1-77584-018-3}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Bivalvia}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Tweekleppiges| ]] clj2md6azt3l80ho93fj6fluxnu0iq2 0 109100 2892663 2809734 2026-04-11T18:10:56Z Thermofan 22693 Verwyder komma 2892663 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Martin Heidegger | beeld = Heidegger 4 (1960) cropped.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Martin Heidegger in 1960 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1889|9|26}} | geboorteplek = Meßkirch, [[Baden]], [[Duitse Keiserryk]] | sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1889|9|26|1976|5|26}} | sterfteplek = [[Freiburg im Breisgau]], [[Baden-Württemberg]], [[Wes-Duitsland]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Duitsland}} | vakgebied = Ontologie, Metafisika, Kuns, Griekse filosofie, tegnologie, taal, poësie, denke | werkplek = | alma mater = Universiteit van Freiburg (PhD, 1914; Dr. habil. 1916) | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = [[Anaximander]], [[Aristoteles]], [[Augustinus van Hippo]], Brentano, Dilthey, [[Meester Eckhart]], Hartmann, Hegel, [[Herakleitos]], Hölderlin, Husserl, Jaspers, Kant, Kierkegaard, Laozi, Lask, Nietzsche, [[Parmenides]], [[Plato]], Rickert, Duns, Scotus, Thomas van Erfurt, Count Yorck | invloed op = Agamben, Arendt, Beaufret, Badiou, Blanchot, Borgmann, Bultmann, Derrida, Dreyfus, Dugin, El-Bizri, Foucault, [[Hans-Georg Gadamer]], Hans, Jonas, Kopić, Kuki, Levinas, Löwith, Marcuse, Merleau-Ponty, Nancy, Norberg-Schulz, Patočka, Pirjevec, Rorty, Sartre, Schürmann, Sloterdijk, Stiegler, Strauss | toekennings = | handtekening = Heidegger Signature.jpg | webblad = | voetnotas = }} '''Martin Heidegger''' (Meßkirch, [[26 September]] [[1889]] – [[Freiburg im Breisgau]], [[26 Mei]] [[1976]]) was 'n [[Duitsland|Duitse]] [[filosoof]]. Hy word algemeen beskou as een van die invloedrykste filosowe van die twintigste eeu. Sy bekendste werk is ''[[Sein und Zeit]]'' (Syn en Tyd) gepubliseer in [[1927]]. Heidegger is beide oor die inhoud van sy werk sowel as sy persoonlike lewe 'n omstrede figuur. Sy uiters persoonlike, soms moeilik verstaanbare taalgebruik is in die oë van 'heideggeriane' fassinerend, hipnoties en poëties. Die invloed van sy taalgebruik word gevind in onder meer die werke van [[Jean-Paul Sartre]] en [[Jacques Derrida]]. Sy taalgebruik word egter gekritiseer deur [[Theodor W. Adorno]] (''Jargon der Eigentlichkeit'') en [[Günter Grass]] (''Hundejahre'') wat sy taalgebruik as bombasties en retories beskou. Heidegger was 'n ondersteuner van die [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nasionaal-sosialisme]] in Duitsland. Dit het 'n hewige debat ontketen tussen sy ondersteuners en kritici. Sommige mense beskou dit as 'n persoonlike swakheid en basies irrelevant terwyl ander van mening is dat dit inherente tekortkominge in sy denke ontbloot. == Lewensloop == Martin Heidegger word op 26 September 1889 gebore in Meßkirch (Oberschwaben) in 'n [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-katolieke]] gesin, as oudste kind van Friedrich en Johanna Heidegger. Sy vader was 'n [[kuiper]] en [[koster]] van die plaaslike Rooms-Katolieke Kerk. Met behlp van 'n beurs van 'n katolieke stigting gaan hy skool in Konstans ([[1903]]) en daarna ([[1906]]) in Freiburg im Breisgau (Swart Woud). In [[1909]] word hy daar 'n student, (oorspronklik in [[teologie]] omdat hy 'n priester wou word), maar vanaf [[1911]] in filosofie. In [[1913]] verwerf hy sy doktorsgraad, in 1915 gevolg deur sy habilitasie (met die reg om self op universiteitsvlak klas te gee). Hy word daarna in Freiburg assistent van [[Edmund Husserl]], die grondlegger van die [[fenomenologie]]. In [[1917]] trou hy met Elfride Petri, wat van Lutherse oorsprong was. Sy sou 'n groot invloed hê op sy verdere lewensloop. So ontwerp sy byvoorbeeld die Hütte, 'n hout vakansiehuis teen 'n heuwel by Todtnauberg, nou 'n ski-oord, waar Heidegger telkens rus soek en waar hy sy belangrikste werke sou skryf. Die egpaar het twee seuns. Hoewel Heidegger aanvanklik Husserl se filosofie volg, begin hy fokus op die [[ontologie]], die leer van die wese van die sin, en veral die waarheid van die sin. Hy bring vernuwing in hierdie [[metafisika |metafisiese]] rigting. In [[1923]] volg 'n buitengewone hoogleraarskap in [[Marburg]], 'n klein stad waar hy homself egter nie regtig tuis voel nie. Hy skryf in briewe oor die nat en neerslagtige omgewing en is bly dat hy tydens vakansies na die ''Hütte'' kan gaan. Slegs 'n intieme verhouding met 'n joodse student, [[Hannah Arendt]], bring vir hom verligting. Sy lesings trek ‘n steeds groeiende skare entoesiastiese studente. Sy vernuwende idees deel hy met studente en die breë publiek. Op hierdie wyse het sy roem in [[Duitsland]] toegeneem, ten spyte daarvan dat hy min publiseer. Na Husserl se aftrede as professor aangekondig is, het hy met die skryf van 'n uitvoerige ontologiese studie, voorberei uit sy lesings, begin. Dit het met die uitgee daarvan in [[1927]] aandag getrek, getiteld ''Sein und Seit (SuS)''. Met hierdie hoofwerk kon hy hoogleraar word en vestig hy sy naam as 'n besonders oorspronklike denker. Gedeeltelik gegrond op ''SuS'' word hy in 1928 aangestel as opvolger van Husserl in die wêreldwyd beroemde leerstoel vir wysbegeerte in Freiburg. Die opkoms van die [[nazi | nationaal-sosialistiese beweging (NSDAP)]] in Duitsland het ook 'n inpak op Heidegger. Sy vrou is ‘n vurige aanhanger van die NSDAP. Vanaf [[1932]] simpatiseer Heidegger openlik met [[Adolf Hitler]] se ideaal van nasionale opheffing (''nationale Erhebung''). Nadat die filosofie vernuwe word, wil Heidegger ook die gemeenskap vernuwe. Op [[21 April]] [[1933]] kies sy kollegas hom eenparig as die nuwe rektor van die Freiburg universiteit. Hy volg hiermee professor von Möllendorf op wat (waarskynlik) onder druk van die Nazi-regering 'n dag tevore afgetree het. Op [[3 Mei]] 1933 word hy met 'n groot aantal ander hoogleraars en dosente lid van die NSDAP (vir hierdie groep was dit nie verpligtend om lidmaatskap van die party te aanvaar nie, in teenstelling met staatsamptenare vir wie dit wel verpligtend was). Heidegger se prakties-politieke optredes vind sy hoogtepunt in die beroemde/berugte Rektoraatsvoordrag op [[27 Mei]] 1933, waarmee hy sy nuwe pos aanvaar. 'n Aantal ander voordragte en lesings uit daardie jaar getuig van sy geloof in die nuwe Duitsland. In sy Rektoraatsvoordrag spreek hy hom ten gunste van hierdie Duitse rewolusie uit. Heidegger se tyd as rektor word egter gekenmerk deur konflik met Nazi studente, intellektuele en burokrate. Na 'n jaar (April [[1934]]) dien hy sy bedanking as rektor in. Hy bly egter 'n hoogleraar aan die universiteit van Freiburg en lid van die NSDAP tot aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog. Hy bly tot die einde van sy lewe in sy denke getrou aan die ideaal van 'n ''nationale Erhebung'', gegrond op die oorspronklike denke van die ou Grieke (die voor-socratici) en mede geïnspireerd deur digters soos Hölderlin. Na die einde van die Tweede Wêreldoorlog lê die Franse besettingsmag 'n onderrigverbod op hom. Sy hoogleraarskap word hom nie ontneem nie, sy salaris word betaal, maar hy mag geen lesings meer gee nie. Heidegger verkeer daardeur geruime tyd in ‘n ernstige psigologiese krisis. Vanaf begin jare vyftig besin hy self oor die wese van die kuns, van die taal en van die tegniek. Een kerntema bly die kritiek op die menslike [[Wil (filosofie)|wil]] tot mag, tot wêreldoorheersing en die matelose oormag van die tegniek. Daarteenoor stel hy die mens/digter/filosoof as die houer van die ''Syn''. Hy word 'n spreker by seminare en geniet hoë aansien. Baie van sy werke word in ander tale vertaal, en veral in [[Frankryk]], onder andere via [[Emmanuel Levinas]] - 'n ware Heidegger-renaissance. Sedert die begin jare sewentig onttrek hy hom al hoe meer van die openbare lewe. Hy sterf op 26 Mei 1976 in Freiburg. Op sy uitdruklike versoek word hy op [[28 Mei]] in sy geboorteplek Meßkirch volgens katolieke gebruike begrawe. == Werk == Heidegger het 'n omvangryke oeuvre nagelaat. Heidegger se volledige werke is nog nie gepubliseer nie. Die uitgewery Vittorio Klostermann Verlag werk (al meer as 30 jaar) aan 'n uitgawe van die volledige werke van Heidegger (''Gesamtausgabe'') wat na verwagting uiteindelik uit meer as 100 dele sal bestaan. Maar ondanks die diversiteit van sy belangstellings en die ontwikkeling in sy denke, bly Heidegger se filosofie essensieel 'n poging om twee insigte in verband met mekaar te bring. Die eerste hiervan is Heidegger se insig dat gedurende die loop van tweeduisend jaar se [[geskiedenis]], die filosofie aandag verleen het aan alle wêreldse voorwerpe (insluitende die "wêreld"), maar vergeet het om te vra wat die “Syn” self is. Heidegger formuleer die "vraag van Syn" en dit bly sy fundamentele kwelvraag deur al sy werk. Een belangrike bron van insig was Heidegger se interpretasie van Franz Brentano se tesis oor [[Aristoteles]] se verskillende gebruike van die woord "syn". Die werk vra die vraag wat se eenheid onderlê die verskillende gebruike van die konsep "syn". Heidegger open sy ''magnum opus'', ''Sein und Seit'', met 'n aanhaling van [[Plato]] se ''Sofist'' wat aandui dat die [[Westerse filosofie]] "syn" afgeskeep het, aangesien dit as vanselfsprekend beskou word, eerder as waardig vir bevraagtekening. Heidegger se intuïsie oor die vraag van bestaan is dus 'n historiese argument wat in sy latere werk die vraagstuk van "geskiedenis van syn" aanspreek. Volgens hom is dit die geskiedenis van die vergeet van bestaan, wat dit nodig maak om die ontwikkeling van filosofie te ondersoek deur die produktiewe "vernietiging" van die [[geskiedenis van die filosofie]]. Die tweede intuïsie onderliggend tot Heidegger se filosofie word bekom deur die invloed van Edmund Husserl, 'n filosoof wat nie belangstel in die vrae vanuit die geskiedenis van filosofie nie. Eerder het Husserl geargumenteer dat alle filosofie die beskrywing van ervaring moet, en behoort te wees (vanwaar die fenomenologiese spreuk "na die dinge hulleself").Vir Heidegger beteken dit dat ervaring altyd belangrik is in die wêreld en veral ten opsigte van die moontlike maniere van bestaan. Waar Husserl verstaan dat alle bewussyn bedoeld is, word dit getransformeer in Heidegger se filosofie. Heidegger skep die gedagte dat alle ondervinding gegrond is in "sorg." Dit is die basis van Heidegger se "eksistensiële analise", soos hy dit ontwikkel het in ''Sein und Seit''. Heidegger argumenteer dat om ervaring behoorlik te beskryf beteken dat die wese vir wie die sodanige beskrywing van waarde sal wees, gevind moet word. Hy stel dit dat die beskrywing van ervaring in verband gebring moet word met ''[[Dasein]]''. ''Dasein'' is 'n [[Duitse]] woord wat "daar wees" of teenwoordigheid beteken. Soms word dit ook vertaal as "bestaan". Heidegger gebruik die konsep ''Dasein'' om te verwys na die ondervinding van bestaan (''being'') wat besonders is tot menswees. === Eerste inspirasie === Aanvanklik, in sy vroeë Freiburg jare, is hy geboei deur die [[skolastiek]] (Habitasie oor werk van die [[Middeleeuse]] filosoof Duns Scotus), Aristoteles, [[Kerkvaders]] en [[Kant]]. Daarna verskuif sy aandag na die fenomenologie (hy was immers die assistent van Husserl), wie se fenomenologiese metode 'n groot invloed uitoefen op sy denke. Tydens sy jare in Marburg het hy onder andere Plato, [[Augustinus]], [[Martin Luther]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Friedrich Schelling]] en [[Søren Kierkegaard]] bestudeer. Ook sy kontak met die protestantse Marburgse teoloog Rudolf Bultmann was daar 'n groot invloed op sy denke. === ''Sein und Zeit'' === In 1927 verskyn ''Sein und Zeit'' (Syn en Tyd) waarin hy die fundamentele rol van die tydelikheid (gesien as die dood) van die menslike bestaan, sowel objektief as subjektief, ondersoek. Die boek is deel 1 van 'n mislukte en afgebroke projek. Hy fokus op die onlosmaaklike verbondenheid tussen die bestaan (''In-der-Welt-sein'' en ''Geworfenheit'') en hoe die mens vanuit sy noodsaak om sy eie bestaan te verstaan, homself op sy "eindige" toekoms rig en vanuit dié toekoms sy verlede interpreteer. In sy analise van die ''[[Dasein]]'' tree hy in debat met die groot filosowe en die [[wetenskap]] wat hy voel te kort skiet. Die gedagte oor menswees as ''Dasein'', as ''in-der-Welt-sein'', as ''Mitmensch-sein'', as ''sein-sum Tode'', opvatting oor die Niks, oor angs en dood, oor verworpenheid en Sorge is almal tot vandag toe basisbegrippe in die wysbegeerte. Heidegger gebruik baie nuwe woorde en begrippe omdat die betekenis van standaard terme uit sy tyd hom nie bevredig nie. Daarom is enkele paragrawe van ''SuZ'' vir 'beginners' moeilik om te lees. Voorts het hy die werk vinnig geskryf terwyl die ingewikkeldheid van die saak die sinskonstruksies ook nie altyd eenvoudig gelaat het nie. === Metafisika === Met sy Freiburgse ''Antrittsrede'' ([[24 Julie]] [[1929]]) ''Was ist Metaphysik'' trek Heidegger baie aandag, veral met die afsluitingsvraag wat hom sy hele lewe lank sou besighou: ''Warum ist überhaupt Seiendes und nicht vielmehr Nichts?'' (Waarom is daar hoegenaamd Syn en nie eerder Niks nie?). Origens dui hy in die toespraak aan dat hy die akademiese onderwys sou wil hervorm. Hy beveel aan dat studie weer 'n hernude aanvang moet vind in die denke van die 'ou Grieke', boonop moet daar 'n einde gemaak word aan die onsamehangende verskeidenheid van die afsonderlike vakke. Die rede beteken ook 'n breuk met ''SuZ'' omdat Heidegger hom nou minder uitlaat oor die individu en abstrakte beelde, maar die ''Existens'' (bestaan) op die voorgrond plaas. Hy rig hom meer op die konkrete gebeure as "die geskiedenis van die waarheid" en dan gebonde aan 'n gemeenskap: wat die ''Geschichtlichkeit'' (historisiteit) van die ''Dasein'' is. === Wesenlike waarheid === In sy lesings oor die wesenlike waarheid kom die pre-Sokratiese filosowe en [[Plato]] aan die orde. Hierin besin hy homself opnuut oor die wese van die [[waarheid]]. Wese word hier gebruik soos dit in die Griekse woord ''aletheia'' uitgedruk word: letterlik onverborgenheid. Daarby onthul hy die struktuur van die waarheid soos dit voorafgaan en vormgee aan die gangbare opvatting van waarheid. Van 'n ware uitspraak verwag ons duursaamheid en betroubaarheid, dat dit altyd akkuraat is en ons lewens ondersteun. Ons weet egter ook dat die werklikheid nooit totaal vasgevang kan word in een uitspraak daaroor nie. Daarvoor is dit altyd te ingewikkeld. Heidegger se uitgangspunt van die waarheid is die waarnemingsvermoë, byvoorbeeld as ons proe of ons sop genoeg sout bevat: die tong proe, die brein beoordeel en ons stel vas. Sulke uitsprake, maar ook in die wetenskappe, is moontlik op voorafgaande nuwighede, die waarheid daarvan word onthul maar word ook tegelykertyd verberg. Wat verberg word, kan deels onthul word, maar dan weer op dieselfde manier tog ook verbloemend wees. So sal daar nooit een definitiewe antwoord op elke vraag wees nie. Met sy voordrag ''Vom Wesen der Wahrheit'' reis hy in die jare ([[1930]]-[[1932]]) deur die hele Duitsland. Hy beklemtoon daarin dat die wese van die waarheid, die [[vryheid]] is. Dit is die vryheid van die latere Syn, waardeur iets 'is' en mens 'n ware uitspraak oor gemaak kan word. Die denke oor die waarheid en die gids/''Führer''-aard wat hy in Plato se "grotvoorbeeld" ondersoek, val saam met die koms van die ander ''Führer'', [[Adolf Hitler]]. Heidegger het 'n tydlank (van die einde van 1932 tot vroeg in 1934) in Hitler 'n soortgelyke gidsfunksie gesien, bedoelende die gids wat die "gevangenisse" in die grot na die lig lei. === Leier van 'n nuwe soort universiteit === In sy Rektoraatsvoordrag ([[27 Mei]] [[1933]]: ''Die Selbstbehauptung der deutschen Universität'') stel Heidegger dit dat hy homselff beskou as die ''Führer'' van 'n nuwe akademiese gemeenskap in die Nuwe Duitsland, 'n ''Kampfgemeinschaft'' op soek na die waarheid van die ou Grieke. Hy wys die studente op hul verbondenheid met "die volk" wat die draer is van die oorspronklike waarheid, en bind die studente nouer aan die volksgemeenskap deur middel van ''Arbeits''-, ''Wehr''-, und ''Wissensdienst''. Hy sien hierin 'n grootse begin van 'n totaal nuwe tydperk waarin studente met wetenskaplikes saamwerk binne 'n egte akademiese gemeenskap soos hy reeds in sy ''Antrittsrede'' (1929) aangekondig het. === Kuns en "gelatenheid" === Nadat hy homself begin terugtrek het van die prakties-politieke gebeure ([[April]] [[1934]]) rig hy homself onder andere op die wesensaard van die [[kuns]] (byvoorbeeld in ''Der Ursprung des Kunstwerkes'', [[1935]]), op die digkuns (veral in ''Hölderlin'' waarin hy 'n voortsetting van die oud-Griekse denke sien), op die denke van Hegel en veral van [[Friedrich Nietzsche]], in uitvoerige lesings. Tydens die oorlogsjare keer hy ook weer terug na sy geliefde 'ou Grieke' met lesings oor [[Herakleitos]], [[Anaximander]] en [[Parmenides]]. Die nogal rewolusionêre denke uit die begin van die dertigerjare het nou plek gemaak vir meer ''Gelassenheit'' (gelatenheid). In hierdie verband doen hy (onder andere in ''Brief über den Humanismus'', [[1947]]) afstand van die [[eksistensialisme]] soos dit deur [[Jean-Paul Sartre]] veral in [[Frankryk]] ontwikkel het. Heidegger vind Sartre se interpretasie van dele uit ''SuZ'' nie voldoende nie. === Emeritaat === Na sy aftrede in [[1951]] sit Heidegger sy werk voort. In seminare en lesings praat hy veral oor die wese van die tegniek ([[tegnologie]]), van "die ding", van bou en woon as wesensdeel van die ''Dasein''. Hy waarsku teen die ''Seinsvergessenheit'' van die tegniek (tegnologie) - aanbidders wie hulle blind staar teen die konkrete en doenbare - en probeer self in sy geskrifte die wese, (as werkwoord gesien), van die "Syn" te toon. Die oorheersing van die uitdagende tegniek (tegnologie) sien hy as 'n gevaar, maar met ''Hölderlin'' stel hy hy dat: "''Wo die Gefahr ist, wächst das Rettende auch''" (Waar die gevaar is, groei die redding ook). Heidegger het 'n onderhoud met ''Der Spiegel'' ([[31 Mei]] [[1976]]) gehad wat eers 10 jaar na sy dood gepubliseer kon word ("''Nur ein Gott kann uns retten''"). Hierin distansieer Heidegger hom opnuut nie van sy denke en optrede as rektor in 1932/1934 nie, en hy waarsku ook weer teen die matelose wil tot mag wat die mens in die tegnologiese tyd opnuut wegvoer van die egte denke. Heidegger sien homself as 'n vernuwende denker wat deur sy terugkeer na die bronne van die oorspronklike Griekse denke, op die weg is na 'n "toekoms-in-waarheid". == Literatuur == === ''Gesamtausgabe'' === Martin Heidegger, ''Gesamtausgabe'' (GA) (Versamelde Werke) verskyn sedert 1975 by Vittorio Klostermann/Frankfurt am Main. Daar word meer as 100 dele beplan. === Belangrikste werke === 1927 ''Sein und Zeit'', ''Gesamtausgabe'' Volume 2 1929 ''Kant und das Problem der Metaphysik'', ''Gesamtausgabe'' Volume 3 1935 ''Einführung in die Metaphysik'' (1935, gepubliseer in 1953), ''Gesamtausgabe'' Volume 40 1936–8 ''Beiträge zur Philosophie (Vom Ereignis'') (1936–1938, published 1989), ''Gesamtausgabe'' Volume 65 1942 ''Hölderlins Hymne »Der Ister«'' (1942, gepubliseer in 1984), ''Gesamtausgabe'' Volume 53 1949 ''Die Frage nach der Technik'', in ''Gesamtausgabe'' Volume 7 1950 ''Holzwege, Gesamtausgabe'' Volume 5. Hierdie versameling sluit in ''Der Ursprung des Kunstwerkes'' (1935–1936) 1955–56 ''Der Satz vom Grund'', ''Gesamtausgabe'' Volume 10 1955–57 ''Identität und Differenz'', ''Gesamtausgabe'' Volume 11 1959 ''Gelassenheit'', in ''Gesamtausgabe'' Volume 16 1959 ''Unterwegs zur Sprache'', ''Gesamtausgabe'' Volume 12 Artikel vertaal uit Nederlands. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Kontinentale filosofie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Heidegger, Martin}} [[Kategorie:Duitse filosowe]] [[Kategorie:Duitse Nazi's]] [[Kategorie:Geboortes in 1889]] [[Kategorie:Sterftes in 1976]] [[Kategorie:Nazi's]] 5xemmmeff31pta8tc33ls638e3g1h2o 0 111260 2892879 2537886 2026-04-11T21:50:03Z Jcb 223 2892879 wikitext text/x-wiki {{Kantbalk Vyf Pilare van die Islam}} '''Salaah''' ([[Arabies]]: صلوات ,صلاة) is die praktyk van gebed in die [[Islam]]. Dit is een van die [[Vyf Pilare van die Islam]], die belangrikste pligte vir [[Moslem]]s. Om salaah te maak moet 'n persoon se gedagtes in 'n toestand van rituele suiwerheid wees, wat van 'n staat van ablusie (''wuḍū'') afkomstig is. Ander, minder gebruiklike, woorde is '''soembain''',<ref>{{af}} {{en}} {{cite book |url=https://alexfam786.wordpress.com/501-2/ |title=The Cape Muslim Vernacular – ek soembain gou dot kom |accessdate=16 Maart 2019 |archive-date=24 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024190140/https://alexfam786.wordpress.com/501-2/ |url-status=dead }}</ref> '''sombaing''' en '''sombajang'''.<ref>"Salaah" in die [[WAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig). Besoek op 18 November 2022.</ref> [[Soenni]]-[[Moslem]]s moet elke dag op vyf tye salaah maak. Hierdie tye word deur die beweging van die [[son]] bepaal. Die oproep tot gebed ([[athaan]]) is noodsaaklik voor elke verpligte gebed. Die profeet [[Mohammed]] het gesê: "Iemand wat [[Allah]] se plesier soek en met geloof op die athaan reageer, sal in die Paradys toegelaat word." == Die vyf daaglikse gebede == [[Lêer:Salat Positions and Prayers - transparent background - RGB.jpg|duimnael|links|230px|Gebedsposisies in Islam]] [[Lêer:salattimes.jpg|duimnael|220px|Die vyf [[whaktoe]]s (sien links).]] Moslems bid vyf keer per dag.<ref name="Prayer Times NYC|url=http://pbctimes.com/prayertimes/prayer-that-gets-you-relexation-5-prayers-in-islam/|">{{cite web |last1=Muslim |first1=Prayer Times NYC |title=5 Prayers in Islam |url=http://pbctimes.com/prayertimes/prayer-that-gets-you-relexation-5-prayers-in-islam/ |website=Prayer Times NYC |publisher=PBC Times |access-date=26 Julie 2017 |ref=http://pbctimes.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124345/https://pbctimes.com/prayertimes/prayer-that-gets-you-relexation-5-prayers-in-islam/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is verpligtend vir alle Moslems wat [[puberteit]] bereik het, buiten dié wat geestelik gestrem is, te siek is, [[Menstruasie|menstrueer]] of nageboortelike bloeding het. Dié wat siek of fisiek ongeskik is, mag bid terwyl hulle sit of lê. In teenstelling met die weeklikse [[Vrydaggebed]] is die salaah nie spesifiek aan die [[moskee]] gebonde nie. Indien meer as twee mense saam salaah maak, word die woorde en bewegings deur 'n [[imam]] gelei om dit sinchronies te hou. Elke gebed vind op ’n spesifieke tyd ([[whaktoe]]) plaas. Dié tye word volgens die son se beweging bepaal. Die vyf salaahs is:<ref>[https://viva-afrikaans.org/ AWS en HAT] (subskripsie nodig). URL besoek op 17 Maart 2019.</ref><ref>[https://www.facebook.com/groups/taalwerkersforum/ VivA Taalwerkersforum] (aansluiting nodig). URL besoek op 17 Maart 2019.</ref> I. [[Fadjer]] of soeboeg – oggend; voor dagbreek II. [[Thoer]] of zoeger – middaggebed III. [[Asser]] – tussen die middaggebed en sonsondergang IV. [[Magrieb]] – ná sonsondergang V. [[Isjaai]] – laataand; voor slapenstyd == Verwysings == {{Verwysings}} == Verdere leesstof == * {{en}} Guy Monnot: Artikel ''Ṣalāt''. In: ''The Encyclopaedia of Islam. New Edition'', Band VIII, bl. 925–934. == Eksterne skakels == * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/salat|title=Salat|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=15 Maart 2019}} {{wikt-inlyn}} {{CommonsKategorie-inlyn|Salat}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Salah|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Salaah| ]] [[Kategorie:Arabiese woorde]] 0q8emawoff0qmvmkibu5a1hdk89js9n 0 114026 2892849 2814975 2026-04-11T20:07:12Z Jcb 223 2892849 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = Pakistanse Lugmag | beeld = Badge of the Pakistan Air Force.svg | beeld_byskrif = Die Pakistanse Lugmag se embleem | gestig = [[14 Augustus]] [[1947]] | ontbind = | land = {{vlagland|Pakistan}} | weermagdeel = | organisasie = | onderdeel van = Pakistanse Gewapende Magte | tipe = Lugmag | spesialisasie = | kommandostruktuur = | aantal = 65&nbsp;000 voltydse personeel<br />(insluitend 3&nbsp;000 vlieëniers)<br />10&nbsp;000 reserviste | hoofkwartier = AHQ, [[Islamabad]] | leuse = ''A symbol of pride for the nation'' | mars = | kleur = | uitrusting = | veldslae = Indo-Pakistanse oorlog van 1947, 1965 Rann van Kutch Skermutselings, Indo-Pakistanse oorlog van 1965, [[Sesdaagse Oorlog]], Indo-Pakistanse oorlog van 1971, Jom Kippoer-oorlog, Sowjet-oorlog in Afghanistan, 1999 Kargil-konflik, 2001-02 Indië-Pakistan nekslag, Oorlog in Noordwes-Pakistan | aantal veldslae = | onderskeiding = | rondeel = [[File:Roundel of Pakistan.svg|60px]] [[File:Roundel of Pakistan – Low Visibility.svg|60px]] <br> [[File:Flag of Pakistan.svg|60px|border]] [[File:Fin Flash of Pakistan – Low Visibility.svg|60px]] }} Die '''Pakistanse Lugmag (PAF)''' ([[Oerdoe]]: پاک فِضائیہ‎—, ''Pāk Fizāʾiyah'', [pɑːk fɪzɑːɪjəɦ], verslagdoeningsnaam: '''PAF'''), is die lugoorlogvoeringstak van die Pakistanse Gewapende Magte, wat hoofsaaklik verantwoordelik is vir die lugverdediging van [[Pakistan]] met 'n sekondêre rol van die verskaffing van lugondersteuning aan die Pakistanse Leër en die Pakistanse Vloot. Die PAF het ook 'n tersiêre rol in die verskaffing van strategiese lugvervoer en logistieke vermoë aan Pakistan. Die PAF het ongeveer 65&nbsp;000 voltydse personeel (insluitende ongeveer 3&nbsp;000 vlieëniers) in diens en bedryf tans 1032 vliegtuie.<ref name="Flightglobal">[https://d1fmezig7cekam.cloudfront.net/VPP/Global/Flight/Airline%20Business/AB%20home/Edit/WorldAirForces2015.pdf Flightglobal - World Air Forces 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219164437/https://d1fmezig7cekam.cloudfront.net/VPP/Global/Flight/Airline%20Business/AB%20home/Edit/WorldAirForces2015.pdf |date=19 Desember 2014 }} (PDF), Flightglobal.com</ref> Sy primêre mandaat en missie is "om voorsiening te maak, in sinergie met ander inter-dienste, vir die mees doeltreffende, versekerde en koste-effektiewe lugverdediging van Pakistan." Sedert sy stigting in 1947 is die PAF betrokke by verskeie gevegsbedrywighede, die verskaffing van lugondersteuning aan die interdienste se bedrywighede asook humanitêre hulpverlening.<ref name="Air Force ISPR">{{cite web |title=History of PAF |url=http://www.paf.gov.pk/history.html |publisher=AIr Force ISPR |access-date=28 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530164931/http://paf.gov.pk/history.html |archive-date=30 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Volgens [http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.notes.html#258 Artikel 243] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010903020231/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.notes.html#258 |date= 3 September 2001 }} van die Grondwet van Pakistan is die President van Pakistan die burgerlike bevelvoerder-in-beheer. Die Hoof van Lugpersoneel, volgens wet 'n viersterlugoffisier, word deur die President aangestel ná die nodige konsultasie en bevestiging van die Eerste Minister van Pakistan.<ref>{{cite web |title=Article 243 |url=http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |access-date=18 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030180844/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |archive-date=30 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Huidige lugvaartuie == [[File:Pakistan Air Force Chengdu JF-17 Gu.jpg|thumb|right|'n PAF JF-17 Thunder styg op van Zhuhai Jinwan-lughawe in China.]] [[File:Pakistan Air Force General Dynamics F-16BM Fighting Falcon (altered).jpg|thumb|right|A PAF [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16BM]] in vlug.]] [[File:Lockheed L-100 Hercules (L-382B), Pakistan - Air Force AN1084290.jpg|thumb|right|'n [[Lockheed L-100 Hercules]] styg op tydens die Royal International Air Tattoo in 2006.]] [[File:Ilyushin Il-78 (R11-004).jpg|thumb|right|’n Ilyushin Il-78 van die PAF in vlug oor Pisa internasionale lughawe, [[Italië]].]] [[File:Pakistan airforce K8.jpg|thumb|right|’n Pakistan Hongdu JL-8 opleidingsvliegtuig.]] {| class="wikitable" ! style="text-align:center; background:#acc;"|Vliegtuig ! style="text-align: center; background:#acc;"|Oorsprong ! style="text-align:l center; background:#acc;"|Tipe ! style="text-align:left; background:#acc;"|Soort ! style="text-align:center; background:#acc;"|In diens ! style="text-align: center; background:#acc;"|Notas |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | [[Vegvliegtuig | Vegvliegtuie]] |- |[[Dassault Mirage III|Mirage III]] |Frankryk | Aanval / vegvliegtuig |[[Dassault Mirage III#Variants|IIIEP/OF/RP]] |87<ref name="World Air Forces 2020"/> |waarvan 18 [[Dassault Mirage III#Variants|IIIBE/D/DP]] variante opleiding verskaf |- |Dassault Mirage 5 |[[Frankryk]] | Aanval / vegvliegtuig |Dassault Mirage 5, 5EF/F/PA |92<ref name="World Air Forces 2020">{{cite web |url= https://www.flightglobal.com/reports/world-air-forces-2020/135665.article|title = World Air Forces 2020|publisher= Flightglobal Insight |year= 2020 |access-date= 10 Maart 2020|url-access=registration}}</ref> |waarvan 2 5DPA2-variante opleiding verskaf |- | JF-17 Thunder | China / [[Pakistan]] | Multi-rol/vegvliegtuig | |107 |3 op bestelling<ref name="World Air Forces 2020"/> |- | [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16 Fighting Falcon]] | [[Verenigde State]] | Multi-rol | General Dynamics F-16 Fighting Falcon variant F-16A/C | 76<ref name="World Air Forces 2020"/> |waarvan 31 General Dynamics F-16 variante F-16A/B en F-16C/D, opleiding verskaf |- | Chengdu J-7 | [[China]] |Naby lugsteun / Onderskepper |Chengdu J-7 variante J/F-7PG reeks | 135<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | Vroeë waarskuwing en lugbeheer (AWACS) |- | Saab 2000 | [[Swede]] | AEW&C | |4<ref name="World Air Forces 2020"/> |voorsien van die Erieye radar |- | Shaanxi Y-8 | China | AEW&C |Shaanxi Y-8 variant ZDK-03 |4<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7"| Elektroniese oorlogvoering |- | Dassault Falcon 20 | Frankryk | Radarstoring en misleiding | | 2<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | Lug brandstofvoorsiening |- | Ilyushin Il-78 | [[Rusland]] | In lug branstofvoorsiening | Ilyushin Il-78MP |4<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | Militêre vervoervliegtuie |- |[[Lockheed C-130 Hercules|C-130 Hercules]] |Verenigde State |Taktiese vervoer |[[Lockheed C-130 Hercules#Variants|C-130B/E]]/Lockheed L-100 Hercules | 16<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- | Saab 2000 | Swede | Vervoer | |6<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- | [[CASA/IPTN CN-235|CASA CN-235]] |[[Spanje]] / [[Indonesië]] | Vervoer | | 3<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- | Harbin Y-12 | China | Nuts | |3<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | [[Helikopter|Helikopters]] |- |Bell AH-1 Cobra | Verenigde State |Aanval |Bell Cobra AH-1F |1<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- |AgustaWestland AW139 |[[Italië]] |Soek en redding en nutshelikopter | |12<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- |[[Aérospatiale Alouette III]] | Frankryk | Nuts | |10<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- |Bell UH-1 Iroquois | Verenigde State | Nuts | |5<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- |[[Bell 412]] |Verenigde State | Nuts | |1<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- | Mil Mi-17 | Rusland |Militêre vervoer |Mil Mi-17/171 |6<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- |[[Aérospatiale SA 330 Puma]] |France |Vervoer | |1<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | Opleiding vliegtuie |- |[[PAC Super Mushshak|Super Mushshak]] |Pakistan | Opleiding | |120<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- | [[Hongdu JL-8]] | China | Spuitvliegtuig opleiding |[[Hongdu JL-8#Variants|K-8/K-8P]] | 38<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- | Cessna T-37 Tweet |Verenigde State | Opleiding | | 30<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- | [[Shenyang J-6]] | China | Opleiding || [[Shenyang J-6#Variants|FT-6]] | 9<ref name="World Air Forces 2020"/> | lisensie vervaardigde weergawe van die [[MiG-19]] |- | Chengdu J-7 | China | Opleiding |[[List of Chengdu J-7 variants#FT-7 trainer series|FT-7]] | 7<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- |[[Aérospatiale Alouette III]] | Frankryk |Helikopter opleiding | |8<ref name="World Air Forces 2020"/> | |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | [[Onbemande vliegtuig|Onbemande vliegtuie]] |- | NESCOM Burraq | Pakistan | Grondaanval en verkenning | | 12<ref>[http://www.flightglobal.com/articles/2009/08/26/331492/pakistan-to-begin-co-production-of-falco-uav.html Pakistan to begin co-production of Falco UAV]. ''Flightglobal''. (26 Augustus 2009). Besoek op 1 Julie 2012.</ref> | |- | CASC Rainbow CH-4 | China | Grondaanval en verkenning | | 4<ref>[http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/china/121114/china-unveils-new-drones-developing-economies]. globalpost.com.</ref> | |- | SATUMA Jasoos II | Pakistan | Waarneming | SATUMA Jasoos Bravo+ | 45<ref>[http://www.satuma.com.pk/Detail.aspx?ProdID=2 Tactical Range UAV – Jasoos II (Bravo+)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120910024030/http://www.satuma.com.pk/Detail.aspx?ProdID=2 |date=10 September 2012 }}. Satuma.com.pk. Besoek op 1 Julie 2012.</ref> | |- | GIDS Shahpar | Pakistan | Waarneming | | 5<ref name=Shahpar>{{cite news|title=IDEX: Explosion of UAVs at Exhibit|url=http://www.defensenews.com/article/20130219/DEFREG04/302190021/IDEX-Explosion-UAVs-Exhibit|publisher=Defense News|date=19 Februarie 2013|access-date=14 April 2013|archive-date= 8 Julie 2013|archive-url=https://archive.today/20130708172437/http://www.defensenews.com/article/20130219/DEFREG04/302190021/IDEX-Explosion-UAVs-Exhibit|url-status=dead}}</ref> | |- | SELEX Galileo Falco | Italië |Waarneming | | 25<ref>{{cite web|url= https://www.flightglobal.com/pakistan-to-begin-co-production-of-falco-uav/88637.article |title= Pakistan to begin co-production of Falco UAV |work= Flightglobal |date= 26 Augustus 2009 |access-date=10 Maart 2012}}</ref> | saamvervaardig by die Pakistan Aeronautical Complex |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Air force of Pakistan}} {{en-vertaal|Pakistan Air Force}} [[Kategorie:Lugmagte]] [[Kategorie:Pakistan]] ez1rl1evrb3igls1sfx4e6ljt7n0mwc 0 116520 2892928 2883629 2026-04-11T23:53:41Z Jcb 223 2892928 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Day5pressureforecast.png|regs|duimnael|250px|Voorspelling van oppervlaktedruk vyf dae vooruit vir die noordelike Stille Oseaan, Noord-Amerika en die noordelike Atlantiese Oseaan]] '''Weervoorspelling''' is die toepassing van wetenskap en tegnologie om die toestand van die [[atmosfeer]] vir 'n gegewe plek te voorspel. Mense probeer al vir millennia informeel om die weer te voorspel, en sedert die negentiende eeu word dit formeel gedoen. Weervoorspelling word gedoen deur kwantitatiewe [[data]] te versamel oor die heersende toestand van die atmosfeer op 'n gegewe plek en dan die wetenskaplike begrip van atmosferiese prosesse aan te wend om te projekteer hoe die atmosfeer sal verander. In die verlede was weervoorspelling 'n algehele menslike poging, gebaseer op veranderinge in [[Barometer|barometriese]] druk, heersende weerstoestande en lugtoestande, maar tans word staatgemaak op rekenaargebaseerde modelle wat baie atmosferiese faktore in ag neem.  Menslike insette is nog steeds nodig om die beste moontlike voorspellingsmodel te bepaal om die voorspelling op te baseer en dit behels die vaardighede om sekere patrone te herken, telekonnektiwiteit, kennis van modelvoorstellings en -neigings. Die onakkuraatheid van voorspellings is as gevolg van die chaotiese natuur van die atmosfeer, die groot berekeningskrag wat nodig is om die vergelykings wat die atmosfeer beskryf op te los, die foute wat betrokke is in die oorspronklike meting van die toestande, en 'n onvolledige begrip van atmosferiese prosesse. Voorspellings raak dus minder akkuraat as die tydsverskil tussen die huidige tyd en die tyd waarvoor die voorspelling gemaak word (die omvang van die voorspelling) groter word. Die groter geheel en model ooreenkomste word gebruik om die fout te beperk en die mees waarskynlike uitkoms te kies. Daar is verskillende eindgebruike van weervoorspellings. Weerwaarskuwings is belangrik, want hulle word gebruik om lewe en eiendom te beskerm. Voorspellings gebaseer op temperature en neerslag is belangrik vir die [[landbou]], en daarom ook vir handelaars binne die kommoditeitsmarkte. Temperatuurvoorspellings word gebruik deur nutsmaatskappye om geskatte aanvraag oor die korttermyn te bepaal. Op 'n alledaagse basis gebruik mense die weervoorspelling om te besluit wat om elke dag aan te trek. Buitemuurse aktiwiteite kan erg ingekort word deur swaar [[reën]], [[sneeu]] en koue wind. Voorspellings kan dus gebruik word om aktiwiteite te beplan, en om vooruit te beplan en te oorleef. Die Wêreldmeteorologie-organisasie (WMO), 'n hulporganisasie van die [[Verenigde Nasies|VVO]], koördineer tegnieke en die inligting wat deur die weerstasies ingewin word. Weervoorspellings is slegs moontlik as groot hoeveelhede inligting oor weerstoestande beskikbaar is. Die inligting kom van sowat 100 000 weerstasies, weerskepe, weerboeie (onbemande, outomatiese, drywende weerstasies), radiosondes en weersatelliete. In Suider-Afrika is daar sowat 100 weerstasies, en Suid-Afrika beman ook drie stasies in die Suid-[[Atlantiese Oseaan]]: [[Marion-eiland]], [[Gougheiland|Gough-eiland]] en die Sanae-basis ([[SANAE|Suid-Afrikaanse Nasionale Antarktiese Ekspedisie]]) in [[Antarktika]]. Die inligting word aan agt hoofversamelsentra gestuur, naamlik in [[Kaapstad]], [[Port Elizabeth]], [[Durban]], [[Bloemfontein]], [[Upington]], [[Windhoek]] en [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|O.R. Thambo-lughawe]], en van die sentra na die hoofkantoor van die Weerburo in [[Pretoria]]. Die Weerburo, wat onder die Departement van Vervoer ressorteer, het landlynverbindings met lande soos [[Botswana]], [[Mosambiek]] en [[Zimbabwe]]. Volgens ooreenkoms word metings oor die hele wêreld op vier vasgestelde tye gedoen: 00h00 (middernag), 06h00, 12h00 en 18h00 GT ([[Greenwich-tydsein|Greenwich-tyd]]). In [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] (Suid-Afrikaanse Standaardtyd) is dit 02h00, 08h00, 14h00 en 20h00. Verskeie instrumente word by weerstasies gebruik om weerverskynsels te meet. Metings word gedoen van die temperatuur (termometer), lugdruk (barometer), lugvogtigheid (higrometer), windsnelheid en -rigting ([[anemometer]]), reënval (pluviometer) en hoeveelheid en duur van sonskyn (solarimeter en sonskynmeter). Die tipe reën - motreën, mis, donderstorm - en die wolkhoogtes, -tipes en bewolkingsgraad word ook bepaal. Die gegewens word in kodevorm per telefoon, telegram, radio of druktelegraaf na die hoofsentra gestuur. Die kode waarin die inligting gestuur word, bestaan uit 'n reeks vyfsyfergroepe in 'n standaardvolgorde. Dit kan by enige weerstasie in enige land "gelees" word. In die kode 00590 42712 16809 12521, ensovoorts, gee die eerste groep die stasienommer aan (in die geval [[Durban]]). Die tweede groep beteken dat die wolkbedekking 4 (uit 8) is, met ander woorde die lug is half bedek, die windrigting (27) is wes 270° en dit waai met 'n snelheid van 12 knope. Die derde groep dui die sigbaarheid aan (1 600 m) en sê dat 'n ligte reënbui uitgesak het (80) terwyl die metings gedoen is, voorafgegaan deur 'n donderbui. In die vierde groep word die lugdruk (1012,5 mb) en die temperatuur (21&nbsp;°C) aangedui. Afgesien van die metings wat op die aardoppervlak gedoen word, is inligting oor weerstoestande in die boonste lae van die atmosfeer noodsaaklik vir akkurate weervoorspelling. Hierdie inligting word verkry deur radiosondes in die lug op te stuur. Die radiosonde bestaan uit 'n waterstofballon en dra ʼn radiosender en meet instrumente vir [[lugdruk]], temperatuur, windsnelheid, ensovoorts. Die ballon, wat deur radar gevolg word, styg soms tot ʼn hoogte van 30&nbsp;km. Metings van die weerstoestande word deurentyd na die weerstasie teruggesend. Die toerusting word soms herwin (met behulp van valskerms), maar miljoene rande per jaar word deur die wêreld se weerstasies aan radiosondes bestee. Omdat reëndruppels radargolwe weerkaats, word [[radar]] ook gebruik om reënbuie op te spoor. Hoewel die hoeveelheid reën nie op die manier gemeet kan word nie, kan die aantal en duur van reënbuie in ʼn gebied met 'n straal van sowat 160&nbsp;km gemonitor word. == Die sinoptiese kaart == Die gegewens van toestande in die bolug word op 'n kaart ingeteken en dit stel die weerkundiges daartoe in staat om ʼn driedimensionele beeld van die atmosfeer te vorm. Al die inligting wat versamel is, word in 'n rekenaar gevoer vir ontleding en die weerpersoneel voltooi dan 'n sinoptiese kaart om 'n volledige beeld van die weersomstandighede aan te toon. Isobare word getrek (lyne wat gebiede by dieselfde druk met mekaarverbind) en die hoe- en laedrukgebiede word bepaal. Temperature word ingeskets en fronte word aangetoon. Inligting oor toestande in die bolug word bygevoeg. As hierdie kaart met vorige kaarte vergelyk word, word ʼn duidelike beeld van die veranderingspatrone in die weer verkry en die rigting en snelheid van koue of warm fronte, werwelwinde, ensovoorts, kan bepaal word. Op grond hiervan maak die weervoorspellers afleidings van die moontlike weersomstandighede in die volgende paar uur of dae. Daaglikse weervoorspellings vir die publiek word oor die radio en op televisie verskaf. == Oorsake van weerstoestande == Die weer hang grotendeels af van die ontwikkeling en beweging van hoë en laedrukstelsels. Laedrukstelsels ontstaan wanneer swaar, koue lug van die poolstreke af die warm, ligte, subtropiese lugstrome ontmoet. In die [[Suidelike Halfrond]] beweeg laedrukstelsels (siklone) kloksgewys en hulle word gekenmerk deur stygende lugstrome, wat wolke en ook reën kan veroorsaak. [[Suid-Afrika]] se weer word grootliks beïnvloed deur hoëdrukstelsels (antisiklone) wat uit warm lugmassas bestaan en gewoonlik uit die weste oor die land beweeg. Hulle draai antikloksgewys en word gekenmerk deur dalende lugstrome, wat wolke laat [[Verdamping|verdamp]] en droë weer tot gevolg het. Wanneer koue pool lug en warm, subtropiese lug bymekaarkom, word 'n front gevorm. As die koue lug die warm lug wegdruk, word dit 'n koue front genoem, en omgekeerd. So 'n koue front wig onder die warm lug in en dwing die warm lug teen 'n skerp helling boontoe. Adiabatiese afkoeling vind plaas, wolke word gevorm en [[reën]] kan uitsak. As die warm lugmassa die koue lug wegstoot (warm front), skuif dit terselfdertyd teen 'n vlak helling bo-oor die koue lug. [[Wolk]]e word dan oor 'n baie breër gebied gevorm. Die temperatuurverskil wat deur warm fronte veroorsaak word, is selde merkbaar, maar koue fronte laat die [[temperatuur]] skerp daal. == Satellietwaarnemings == [[Satelliet]]e word al hoe meer vir weerkundige waarnemings gebruik. Die eerste weersatelliet (Tiros) is in [[1960]] deur die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] gelanseer, gevolg deur talle ander. Sommige is in 'n [[geostasionêre wentelbaan]] geplaas, met ander woorde hul wentelperiodes is dieselfde as die van die aarde en dit lyk asof hulle in een posisie bokant die aarde stilstaan. Ander satelliete word in ʼn baan om die pole geplaas en hulle dek die hele aardoppervlak binne 12 uur. Infrarooikameras maak dit moontlik om nagfoto's te neem. In Suid-Afrika word satellietfoto's by [[Hartebeesthoek Radioteleskoop|Hartebeesthoek]] in [[Gauteng]] opgevang. Satelliete het 'n belangrike doel, veral oor gebiede waar daar geen weerstasies is nie, soos die oseane en sommige onherbergsame gedeeltes van die aarde. Foto's van wolkverspreiding is van groot hulp vir weervoorspellers, veral om die ontstaan en beweging van fronte en werwelstorms na te spoor. Die vertikale temperatuurverspreiding kan ook bepaal word uit die metings wat deur satelliete gedoen word. Satelliete kan moontlik 'n alternatief bied vir die gebruik van die duur radiosondes. == Langtermynvoorspelling == Langtermynvoorspelling is baie moeiliker as daaglikse voorspellings omdat soveel faktore die weer beïnvloed. Dit bestaan gewoonlik uit seisoenvoorspellings, byvoorbeeld of die jaarlikse reënval van die normale sal afwyk, of die winter kouer, warmer of normaal, langer of korter sal wees, ensovoorts. Studies van weerpatrone oor 'n lang tydperk is ʼn belangrike hulpmiddel. In [[Europa]] is redelik volledige weerstatistiek van die afgelope 100 jaar beskikbaar. Die gebruik van rekenaars maak dit ook moontlik om groot hoeveelhede inligting te verwerk en sodoende weerpatrone te identifiseer. == Praktiese gebruik van weervoorspelling == Weervoorspelling is van die uiterste belang vir die [[lugvaart]]. Geen [[vliegtuig]] behoort op te styg voordat volledige inligting oor weerstoestande op die vlugroete beskikbaar is nie. Elke groot [[lughawe]] het 'n weersentrum, en duisende waarnemers langs die vlugroetes verskaf gereeld inligting in verband met weersomstandighede. 'n Uitstekende kommunikasienetwerk maak dit moontlik om die jongste gegewens dadelik beskikbaar te stel. Omdat die [[landbou]] so afhanklik van die weer is, vind boere ook baat by akkurate weervoorspellings. Waarskuwings van koue fronte, ryptoestande, [[reën]], ensovoorts, stel boere daartoe in staat om hul boerdery te beplan. Werwelwinde – verwoestende tropiese siklone – is jaarliks die oorsaak van groot skade en verlies aan mense- en dierelewens. As weerstasies betyds waarskuwings kan verskaf, kan die nodige voorsorgmaatreëls getref word, of die gevaargebiede kan ontruim word. == Antieke voorspellings == Vir eeue het mense probeer om die weer te voorspel. In [[650 v.C.]] het die Babiloniërs die weer voorspel uit die wolkpatrone sowel as [[astrologie]]. In ongeveer 340 v.C. beskryf [[Aristoteles]] weerpatrone in ''Meteorologica''.<ref>[http://yale.edu/ynhti/curriculum/units/1994/5/94.05.01.x.html Meteorology by Lisa Alter]</ref> Later het [[Theophrastos]] 'n boek saamgestel oor weervoorspelling, bekend as die ''Book of Signs''.<ref>[http://www.infoplease.com/cig/weather/forecasting-from-beginning.html Weather: Forecasting from the Beginning]</ref> [[Chinese]] weervoorspellings strek ten minste so ver terug as [[300 v.C.]]<ref>University of California Museum of Paleontology.</ref> wat ook omtrent dieselfde tyd is wat die antieke Indiese sterrekundiges weervoorspellingsmetodes ontwikkel het.<ref>David Pingree.</ref> In [[904|904 n.C.]] bespreek Ibn Wahshiyya se ''Nabatean Agriculture'' weervoorspelling van atmosferiese veranderinge en tekens van die planeet se astrale veranderinge; tekens van reën gebaseer op waarneming van die maanfases; en weervoorspellings gebaseer op die beweging van die winde. Antieke weervoorspellingsmetodes het staatgemaak op patrone wat waargeneem is van gebeure, ook genoem patroonerkenning. Byvoorbeeld, indien die sonsondergang besonder rooi was, was dit gewoonlik die volgende dag mooi weer. Hierdie ervarings wat deur geslagte heen versamel is, het weerkennis geskep. Dit was egter nie altyd betroubaar nie en baie daarvan kon sedertdien nie streng statistiese toetse slaag nie. == Moderne metodes == [[Lêer:StateLibQld 1 186783 Royal Charter (ship).jpg|regs|duimnael|300px|Die ''Royal Charter'' het in 1859 in 'n storm gesink, wat die vestiging van die moderne weervoorspelling gestimuleer het.]] Sedert die uitvinding van die elektriese [[Telegrafie|telegraaf]] in 1835 het die moderne era van weervoorspelling begin.<ref>[https://web.archive.org/web/20060626163000/http://www.si.edu/archives/ihd/jhp/joseph20.htm "Joseph Henry: Inventor of the Telegraph?]</ref> Voor dit was die vinnigste wat ver weerverslae kon reis sowat 100 myl per dag (160&nbsp;km per dag), maar dit was gewoonlik 60–120&nbsp;km/dag (40-75 myl/dag) (land- of seelangs).<ref name="USPS History">Ausman, Megaera.</ref><ref name="Royal Mail coaches">Mail, Royal.</ref> Teen die laat 1840's is die telegraafverslae vanoor 'n wye gebied feitlik onmiddellik ontvang,<ref>Encyclopædia Britannica.</ref> wat voorspellings van weerstoestande makliker gemaak het. Die twee mans wat die krediet gekry het van vooruitskatting as 'n wetenskap was 'n beampte van die [[Britse Vloot]], Francis Beaufort en sy protégé, [[Robert FitzRoy]]. Albei was invloedryke mense in die Britse vloot- en regeringskringe. Ten spyte dat hulle belaglik gemaak is deur die pers, het hul werk wetenskaplike geloofwaardigheid gekry. Dit is deur die Vloot aanvaar en het die basis gevorm vir die kennis van vandag se weervoorspelling.<ref>Eric D. Craft.</ref><ref name="BBC">[http://www.bbc.co.uk/news/magazine-32483678 "The birth of the weather forecast"].</ref> Beaufort het die [[Beaufortskaal|windkragskaal]] en kodering vir weernotasie ontwikkel wat hy in sy joernale gebruik het vir die res van sy lewe. Hy het ook die ontwikkeling van betroubare getytafels aan die Britse kus bevorder en saam met sy vriend, William Whewell, permanente rekordhouding van weerstoestande by 200 Britse kuswagstasies uitgebrei. Robert FitzRoy is in 1854 as hoof van 'n nuwe afdeling binne die "Board of Trade" aangestel om te handel met die versameling van weerdata op see as 'n diens aan seevaarders. Dit was die voorloper van die moderne meteorologiese kantoor.<ref name="BBC" /> Al die skeepskapteins was getaak met die insameling van weerdata en die ordening en berekening daarvan deur die gebruik van toetsinstrumente wat vir hierdie doel gemaak was.<ref name="Mellersh, H.E.L. 1968">Mellersh, H.E.L. (1968).</ref> [[Lêer:Weather map of Europe MKL Bd. 16 1890 (128535969).jpg|links|duimnael|'n Weerkaart van Europa, 10 Desember 1887.]] 'n Storm wat in 1859 die verlies van die ''Royal Charter'' veroorsaak het, het FitzRoy geïnspireer om kaarte te ontwikkel waardeur voorspellings gemaak kon word en wat hy “voorspelling van die weer" genoem het en daardeur die skepper van die term geword het.<ref name="Mellersh, H.E.L. 1968" /> Vyftien landstasies is gestig om met gebruik van die nuwe telegraaf daagliks op vasgestelde tye verslae van die weer aan hom oor te dra wat gelei het tot die eerste stormwaarskuwingsdiens. Sy waarskuwingsdiens vir die skeepvaart het in Februarie 1861 begin met die gebruik van telegraafkommunikasie. Die eerste daaglikse weervoorspellings is gepubliseer in ''[[The Times]]'' in 1861.<ref name="BBC"/> In die volgende jaar is 'n stelsel ingestel waar stormwaarskuwingskegels by die belangrikste hawens gehys is wanneer 'n storm verwag is.<ref name="Kington">Kington, John (1997).</ref> Die ''Weather Book'' wat FitzRoy in 1863 gepubliseer het, was die wetenskaplike mening van die tyd ver vooruit. Soos die elektriese telegraafnetwerk uitgebrei het wat tot vinniger verspreiding van waarskuwings gelei het, is 'n nasionale waarnemingsnetwerk ontwikkel wat gebruik kon word om sinoptiese ontledings te voorsien. Instrumente wat met behulp van [[fotografie]] voortdurende variasies in meteorologiese parameters kon waarneem is aan die verskillende weerstasies voorsien deur die Kew Sterrewag – hierdie kameras is uitgevind deur Francis Ronalds in 1845 en sy barograaf is vroeër gebruik deur FitzRoy.<ref>Ronalds, B.F. (2016).</ref> Dit het gou duidelik geword dat 'n standaard beskrywing van wolke nodig is om akkurate inligting oor te dra. Dit is bereik deur middel van 'n reeks klassifikasies deur Luke Howard in 1802, en gestandaardiseer in die ''International Cloud Atlas'' van 1896. == Numeriese voorspellings == Dit was eers in die 20ste eeu dat vooruitgang in die begrip van atmosferiese fisika gelei het tot die stigting van die moderne numeriese weervoorspelling. In 1922 het die Engelse wetenskaplike, Lewis Fry Richardson ''Weather Prediction by Numerical Process,''<ref>Richardson, Lewis Fry, ''Weather Prediction by Numerical Process'' (Cambridge, England: Cambridge University Press, 1922).</ref> gepubliseer nadat hy notas en afleidings gevind het waaraan hy gewerk het as 'n ambulansbestuurder in die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Hy het daarin beskryf hoe klein terme in vergelykings verwaarloos word, en dat 'n skema in tyd en ruimte uitgedink kan word om oplossings te vind vir numeriese voorspellings. Richardson het 'n groot ouditorium gevisualiseer met duisende mense wat die berekeninge doen en na ander aangee. Die aantal berekeninge was egter te veel om (destyds) sonder rekenaars te doen en die grootte van die rooster en tydstappe het gelei tot onrealistiese resultate. Dit is later deur middel van numeriese analise bevind dat dit die gevolg was van numeriese onstabiliteit.<ref>Lynch, P. (2006).</ref> Die eerste gerekenariseerde weervoorspelling is uitgevoer deur 'n span gelei deur die wiskundige, [[John von Neumann]], wat ''Numerical Integration of the Barotropic Vorticity Equation'' in 1950 uitgegee het.<ref>Charney, Fjörtoft and von Neumann, 1950, Numerical Integration of the Barotropic Vorticity Equation Tellus, 2, 237-254</ref> Praktiese gebruik van numeriese weervoorspelling het in 1955 begin, aangespoor deur die ontwikkeling van programmeerbare elektroniese [[rekenaar]]s. Die eerste daaglikse weervoorspellings ooit is gepubliseer in ''The Times'' op 1 Augustus 1861, en die eerste weerkaarte is later in dieselfde jaar geproduseer.<ref>Helen Czerski.</ref> In 1911 het die Met Office die eerste mariene weervoorspellings via radio begin uitsaai. Dit het stormwaarskuwings vir gebiede rondom Groot-Brittanje ingesluit.<ref>Met Office (2012).</ref> In die [[Verenigde State van Amerika]] is die eerste openbare radiovoorspellings in 1925 gemaak deur Edward B. "E.B." Rideout op WEEI, die ''Edison Electric Illuminating-''stasie in Boston.<ref name="cyc">[http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3401802621.html "meteorology Facts, information, pictures &#x7C; Encyclopedia.com articles about meteorology"].</ref> Rideout het van die V.S. Weerburo gekom, soos ook die WBZ weervoorspeller G. Harold Noyes in 1931. Die wêreld se eerste televisieweervoorspellings, insluitend die gebruik van weerkaarte, is eksperimenteel uitgesaai deur die [[BBC]] in 1936. Dit is in 1949 in gebruik geneem, ná die [[Tweede Wêreldoorlog]]. George Cowling het in 1954 die eerste weervoorspelling voor 'n weerkaart op televisie aangebied.<ref>[http://news.bbc.co.uk/weather/hi/about/newsid_7833000/7833282.stm BBC – Weather – A history of TV weather forecasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130102193118/http://news.bbc.co.uk/weather/hi/about/newsid_7833000/7833282.stm |date= 2 Januarie 2013 }} BBC Weather</ref><ref name="HUNT">Hunt, Roger, [http://www3.interscience.wiley.com/journal/114277251/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 "The end of weather forecasting at Met Office London"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130105070952/http://www3.interscience.wiley.com/journal/114277251/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 |date= 5 Januarie 2013 }}, ''Weather'', Junie 2007, v.62, no.6, pp.143-146</ref> In Amerika is eksperimentele televisievoorspellings gemaak deur James C Fidler in [[Cincinnati]] in óf 1940 óf 1947 op die DuMont Television Network.<ref name="cyc"/><ref>[http://www.usatoday.com/weather/wforund.htm "Answers: Understanding weather forecasts"].</ref> In die laat 1970's en vroeë 80's, was Johannes Coleman, die eerste weerman op die ABC-TV se ''Good Morning America'', ook die pionier in die gebruik van aanlynsatellietinligting en rekenaargrafiese beelde vir televisieweervoorspellings.<ref name="CJR">[http://www.cjr.org/behind_the_news/cjr_rewind_hot_air.php CJR Rewind: Hot Air], Columbia Journalism Review, reprint, first published in the January/February 2010 issue.</ref> Coleman was 'n medestigter van ''The Weather Channel'' (TWC) in 1982. TWC is nou 'n 24-uur kabelnetwerk. == Sien ook == * [[Reënvalbepaling]] * [[Weer (meteorologie)]] * [[Meteorologie]] * [[Weerfront]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Van Rensburg, Theuns: Atmosfeer - asemteug en lewe. In: Conserva. Departement van Omgewingsake. Maart/April 1991, deel 6, nr. 2. ISSN 0258-3313 * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409702}}, volume 29, bl. 111 - 113 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Weather forecast}} {{Normdata}} [[Kategorie:Meteorologie]] bxr4dix9tvs42nzws2i95ha0m5vgo4n 0 116672 2893076 2855554 2026-04-12T11:12:46Z Aliwal2012 39067 /* Dawid koning van die hele Jerusalem; Jerusalem word die nuwe hoofstad2 Sam. 5:1-8 */ 2893076 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Dawid |titel = Koning van Israel |beeld = [[Lêer:Gottlieb Welté - King David.jpg|250px]] |byskrif = Koning Dawid, skildery deur Gottlieb Welté |dinastie = [[Huis van Dawid]] |bewind = ca. 1010–970 v.C. |kroning = |inhuldiging = |volle naam = |andertitels = |geboortedatum = ca. 1040 v.C. |geboorteplek = |doop = |sterftedatum = ca. 970 v.C. |sterfteplek = [[Jerusalem]] |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Saul Isboset]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Salomo]] |koninklikelofsang = |koninklikeleuse = |koningin = Michal, Ahinoam, Abigail, Maachah, Haggith, Abital, Eglah, Bathsheba |gade = |gadebewind = |gadevan = |eggenoot = |eggenoot 1 = |eggenoot 2 = |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |kinders = Amnon, Chileab, [[Absalom]], Adonijah, Shephatiah, Ithream, Shammua, Shobab, Nathan, [[Salomo]], Ibhar, Elishua, Nepheg, Japhia, Elishama, Eliada, Eliphalet, Tamar |vader = [[Jesse]] |moeder = [[Nitzewet]] ([[Talmoed]]) }} '''Dawid''' ([[Hebreeus]]: דָּוִד, ''Davīd''; moontlike betekenis: "geliefde een"<ref>{{en}}{{cite book|author1=G. Johannes Botterweck|author2=Helmer Ringgren|title=Theological Dictionary of the Old Testament|url=https://books.google.com/books?id=lBUH0Znxbb8C&pg=PA158|year=1977|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2327-4|page=158}}</ref>) was die derde koning van [[Israel]] en het 40 jaar lank regeer. Hy was die uitstekendste koning van Israel, en was volgens die [[Bybel]] 'n regeerder na God se hart. Hy word uitgebeeld as heldhaftig en oordeelkundig in oorlog, 'n versiende en omsigtige regeerder in vredestyd en die grootste digter van sy tyd.<ref name=nsrw>{{Sitasie NSRW|title=David|author= |url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:LA2-NSRW-2-0014.jpg|accessdate=19 Mei 2022}}</ref> Hy het die grondslag vir die [[Huis van Dawid]] gevestig wat tot in die [[Nuwe Testament]] van die Bybel deurslaggewend gebly het. Dawid onderskei hom reeds as jong seun toe hy Goliat, die trotse Filistynse teenstander, neervel. Ook sy siterspel bring hom onder koning [[Saul]] se aandag, wat hom in sy hofhouding opneem en as militêre aanvoerder aanstel. Dawid se roem maak die koning afgunstig, sodat hy uit die hof moet vlug. By die Grot van Adoelam smee Dawid 400 uitgewekenes in 'n bende saam, wat later tot 600 sou aangroei. Dié bende voer bloedige strooptogte op die volk se vyande uit, terwyl hulle Saul en sy landgenote waar moontlik vermy. Eindelik moet hy Juda tog verlaat, en maak dan 'n bestaan as onderhorige van die [[Filistyne|Filistynse]] koning van Gat.<ref name="nsrw" /> Ná die veldslag by Gilboa waar Jonatan sneuwel en Saul selfmoord pleeg, word Dawid koning oor Juda by [[Hebron]], waar hy sewe en 'n half jaar regeer. Met die dood van Saul se oorlewende seun [[Isboset]] word Dawid koning oor die hele Israel. Hy val die outonome vesting Jebus ([[Jerusalem]]) binne en vestig sy vorstehuis op die heuweltop Sion, van waar hy 32 jaar regeer. Hy laat ook die [[verbondsark]] na die hoofstad bring waar dit op Moriaberg, die ligging van die latere [[Salomo se Tempel|Tempel]], onder 'n tent staan. Die Filistyne, [[Moab]]iete, [[Arameërs]], Edomiete en Ammoniete word in kort opeenvolging onderwerp, sodat die landstreek van die [[Egipte|Egiptiese]] grens tot aan die [[Eufraat]] aan hom onderhorig word. Wanneer [[Absalom]] en Adonija opmerk hul vader se kragte kwyn, lei hulle onsuksesvolle opstande in sy laaste regeringsjaar.<ref name="nsrw" /> Dawid is in die koningstad begrawe en opgevolg deur sy seun [[Salomo]]. == Dawid en Saul<ref>1 Sam. 16-31</ref> == === Dawid word deur Samuel gesalf tot koning<ref>1 Sam. 16:1-13</ref> === Soos Saul voor hom, ontvang Dawid geestelike krag saam met die salwing. God kies weereens sy man en berei hom voor lank voordat hy 'n nasionale figuur word. === Dawid vind 'n plek aan die hof<ref>1 Sam. 16:14-23</ref> === Wanneer die Gees van God Saul verlaat, neem bose magte van hom besit. Saul is oorgelewer aan sy eie onbeheersde temperament. Hy word oorval deur aanvalle van diepe neerslagtigheid en gewelddadigheid. Maar Dawid se musiek met die harp verdryf die donker skaduwees, en Saul se behoefte word Dawid se geleentheid. === Dawid en Goliat<ref>1 Sam. 17</ref> === Die Filistynse kampioen was sowat 3 meter lank, ten volle bewapen en gepantser. Maar gedurende sy tyd in die heuwels saam met die skape het Dawid geloof geleer en dodelike akkuraatheid met die slingervel. Dawid dood Goliat met die slingervel en kap sy kop af. === Dawid se vriendskap met Jonatan; Saul word jaloers<ref>1 Sam. 18</ref> === Dawid sou later aan sy vriendskap met Jonatan terugdink as een van die kosbaarste dinge van sy lewe.<ref>2 Sam. 1:26</ref> Niks kon die wonderlike band verbreek die seun van die koning en die man wat hom, menslik gesproke, van die troon sou beroof nie. Met Dawid se prestige groei ook Saul se agterdog en hy beplan Dawid se dood. Dawid se armoede gee Saul die geleentheid om van hom 'n bruidskat te eis wat hom waarskynlik sy lewe sal kos. So 'n prys kon net geëis word van die Filistyne, die Israeliete se aartsvyande; terwyl die ander volke besnydenis toegepas het. Dawid maak dubbel soveel mense dood as wat Saul vereis het, en keer ongedeerd terug om sy koninklike bruid op te eis. === Aanslae op sy lewe dwing Dawid om die hof van Saul te verlaat<ref>1 Sam. 19-20</ref> === Jonatan se eerste versoeningspoging slaag,<ref>1 Sam. 19:1-7</ref> maar Saul verval weer in 'n slegte bui en net Mikal se bedrog kan vir Dawid red.<ref>1 Sam. 19:8-17</ref> Dawid sluit 'n tyd lank by Samuel se profeteskool in Rama aan.<ref>1 Kon. 19:18-24</ref> Toe Jonatan 'n veilige terugkeer vir Dawid probeer bewerkstellig, draai sy vader teen hom.<ref>1 Sam. 20:30-33</ref> Die twee vriende word gedwing om afskeid te neem.<ref>1 Sam. 20:35-42</ref> === Agimelek help Dawid om te ontsnap<ref>1 Sam. 21</ref> === Die priester sou duur betaal vir Dawid se bedrog.<ref>1 Sam. 22:11-19</ref> Maar Dawid word gevoed en bewapen en ontsnap na die Filistynse stad Gat. Uit vrees dat hy herken sal word gee hy voor dat hy kranksinnig is en speel hy sy rol so goed dat Akis heeltemal oortuig word.<ref>Kyk ook 1 Sam. 27:5-12.</ref> Nob<ref>1 Sam. 21:1.</ref> was destyds die sentrale heiligdom van Israel. Gewyde brood:<ref>1 Sam. 21:4</ref> elke sabbat is 12 vars brode op die altaar geplaas en die 12 ou brode is verwyder. Net die priesters is toegelaat om hulle te eet. === Dawid die uitgewekende<ref>1 Sam. 22:1-5</ref> === Dawid het daarvandaan weggegaan en ontsnap na die Grot van Adoelam toe. Sy broers en hele familie het daarvan gehoor en na die grot gegaan. Verder het elkeen wat in die moeilikheid was en elkeen wat 'n skuldeiser gehad het en elkeen wat verbitterd was, by hom aangesluit en hy het hulle leier geword. Daar was ongeveer 400 man by hom. Daarvandaan het Dawid na Mispa in Moab gegaan en vir die koning van Moab gevra: <blockquote>"Laat my ouers tog uitkom na u toe totdat ek weet wat God aan my sal doen".</blockquote> Dawid het hulle in die sorg van die koning van Moab gelaat. Hulle het by hom aangebly solank as wat Dawid in die bergskuiling was. Maar die profeet Gad het vir Dawid gesê: <blockquote>"Jy mag nie in die skuiling bly nie. Trek weg en gaan na Juda toe".</blockquote> Dawid het toe na die Geredbos gegaan. === Saul laat die priesters van Nob doodmaak<ref>1 Sam. 22:6-18</ref> === Saul het 85 priesters laat doodmaak, omdat Agimelek vir Dawid gehelp het. === Abjatar vlug na Dawid<ref>1 Sam. 22:19-23</ref> === Abjatar, 'n seun van Agimelek het ontkom en na Dawid gevlug en hy was veilig by Dawid. === Dawid bevry Keïla<ref>1 Sam. 23:1-5</ref> === Dawid vorm sy groep vlugtelinge tot 'n doeltreffende militêre mag. Maar Saul se voortgesette agtervolging dwing hulle om voortdurend op die vlug te bly. Dawid en sy manne bevry Keïla. === Abjatar raadpleeg die Here vir Dawid<ref>1 Sam. 23: 6-15</ref> === Dawid het daarvan te wete gekom dat Saul hom wil aanval en hy het vir die priester Abjatar gesê: <blockquote>"Bring die skouerkleed hier".</blockquote> Dawid sê toe: <blockquote>"Here God van Israel, ek is u dienaar. Ek het verneem dat Saul na Keïla toe wil kom om die stad te verwoes omdat ek hier is. Sal die regeerder van Keïla my aan hom uitlewer? Sal Saul optrek soos ek verneem het? Here God van Israel, lig my tog in".</blockquote> En die Here antwoord: <blockquote>"Ja hy sal optrek".</blockquote> Toe vra Dawid: <blockquote>"Sal die regeerder van Keïla my en my manne aan Saul uitlewer?"</blockquote> Die Here antwoord hom toe: <blockquote>"Ja". </blockquote>Dawid en sy ongeveer 600 manne, het klaar gemaak, uit Keïla gegaan en heen en weer rondgetrek. Daar is ook aan Saul vertel dat Dawid uit Keïla onttrek het en Saul het sy agtervolging gestaak. Daarna het Dawid in die woestyn in 'n bergskuiling gaan woon. Hy het in die berge van die Sifwoestyn gewoon. Saul het hom die hele tyd gesoek, maar God het hom nie in Saul se mag oorgegee nie. Toe Dawid besef dat Saul steeds daarop uit is om hom dood te maak, is hy na Goressa in die Sifwoestyn. === Dawid en Jonatan vernuwe hul verbond<ref>1 Sam. 23:16-18</ref> === Jonatan, seun van Saul, het toe klaargemaak en na Dawid toe by Goresa gegaan en hom bemoedig in sy vertroue op God. Hy het vir hom gesê: <blockquote>"Moenie bang wees nie, want my pa sal jou nie in die hande kry nie. Jy sal koning word oor Israel, en ek sal onder jou staan. Selfs my pa weet dat dit so is."</blockquote> Hulle twee het toe 'n verbond voor die Here gesluit. Dawid het in Goresa aangebly en Jonatan het huistoe gegaan. === Siffiete verklap Dawid<ref>1 Sam. 23:19-28</ref> === Die Siffiete het vir Saul vertel dat Dawid in Goressa skuil. Dit is aan Dawid vertel en hy het na die kliprand in die Maonwoestyn gegaan. Saul het aan die een kant van die berg langs gegaan en Dawid en sy manne aan die ander kant. Net toe Saul en sy manskappe Dawid-hulle omsingel, kry Saul 'n boodskap dat die Filistyne Israel aanval. Saul het opgehou om Dawid te agtervolg en het die Filistyne tegemoet gegaan. Hulle noem hierdie plek skeidingsrand. === Dawid spaar Saul se lewe in die spelonk by En-Gedi<ref>1 Sam. 24</ref> === Saul is aan Dawid uitgelewer. Dawid se weiering om kortpad te kies na die troon bring Saul tot sy sinne. Maar 'n mens kan nie op Saul se woord staat maak nie. === Dawid en Abigajil<ref>1 Sam. 25:1b</ref> === Dawid se versoek aan Nabal is nie onredelik nie. Hy eis nie beskermingsgeld nie, maar vra iets in ruil vir die verlede. Die man was ryk en dit was skeertyd, 'n tyd van feesviering. Abigajil se vinnige optrede red die lewens van haar man en huishouding. Sy het klaarblyklik 'n goeie indruk op Dawid gemaak. God sien toe dat Nabal gestraf word. Hy sterf aan 'n dubbele beroerte. Dawid is reeds met Ahinoam getroud, maar neem nou ook Abigajil as vrou. Sy eerse vrou was Michal, dogter van Saul, maar sy is deur Saul aan 'n ander man, [[Palti]], gegee. === Dawid spaar weer Saul se lewe<ref>1 Sam. 26</ref> === Die Siffiete wat aan Saul se kant was, verskaf inligting oor waar Dawid hom bevind. Weereens bevind Saul homself oorgelewer aan die genade van Dawid. Maar Dawid weet dat God hom sonder enige hulp van sy kant op die troon sal plaas. Abisai...seun van Seruja:<ref>1 Sam.26:6</ref> Abisai, Joab en Asael, Dawid se militêre leiers, was almal die seuns van Dawid se stiefsuster. Hoewel hulle dapper was, het hulle baie probleme veroorsaak toe hy koning was.<ref>2 Sam. 3:39; 18:14; 20:10</ref> === Dawid skaar hom by Akis<ref>1 Sam. 27: 1-77</ref> === Akis word weereens om die bos gelei. Terwyl hy voorgee om 'n strooptog op Israel en sy bondgenote uit te voer, is Dawid in werklikheid besig om die vyandelike stede uit te wis, en hy laat geen oorlewendes na om die verhaal te vertel nie. === Wantroue teenoor Dawid<ref>1 Sam. 29</ref> === Die ander Filistynse opperhere is nie so liggelowig soos Akis nie. Dawid ontkom uit 'n moeilike situasie waarin hy sy landgenote sou moes aanval. Hierdie hoofstuk verwys na gebeure vroeër as die in hoofstuk 28. === Die Amalakiete se aanval op Siklag; Dawid se suksesvolle teenaanval<ref>1 Sam. 30</ref> === Dawid keer op die regte tyd terug, en die slaaf se inligting is meer as net 'n gelukskoot. Alles word teruggevind. Juda en die Kalebiete wat ook slagoffers van die inval was, deel ook in die buit. == Dawid se eerste bewindjare<ref>2 Sam. 1-4</ref> == === Die nuus van Saul se dood; Dawid se klaaglied<ref>2 Sam. 1</ref> === Die Amalekiet se verhaal verskil van die verslag van Saul se dood in 1 Sam. 31. As hy die feite verdraai het in die hoop om 'n beloning te ontvang, het hy hom met Dawid misreken. Na die inval in Siklag<ref>1 Sam. 30</ref> het Dawid geen rede gehad om die Amalekiete lief te hê nie, maar hy was daarvan oortuig dat die lewe van 'n koning heilig is. Die Amalekiet het self sy doodsvonnis uitgespreek. Die klaaglied vir Saul en Jonatan is een van die ontroerendste van al Dawid se gedigte. Sy rou vir die koning lyk heeltemal opreg. Sy leed oor sy vriend Jonatan is diep en innig. === Burgeroorlog. Abner dood Asael.<ref>2 Sam. 2</ref> === Net Juda (wat teen hierdie tyd waarskynlik Simeon ingesluit het), erken Dawid as koning. Die ander 10 stamme volg die leiding van Abner, Saul se leëraanvoerder, en hang [[Isboset|Is-Boset]], Saul se seun, aan. Die volk is vir twee jaar verdeeld. 'n Poging by Gibeon om die geskil deur verteenwoordigende tweegevegte te skik,<ref>2 Sam. 2:14.</ref> misluk en 'n volskaalse burgeroorlog breek uit. Na agter toe:<ref>2 Sam. 2:23</ref> Abner het nie bedoel om Asael dood te maak nie. Maar die agterpunt was skerp sodat dit in die grond sou steek, en die stamp was noodlottig. === Dawid se koningskap word al hoe sterker<ref>2 Sam. 3:1</ref> === Daar was 'n langdurige oorlog tussen die nageslag van Saul en Dawid, maar Dawid word gaandeweg sterker en die nageslag van Saul al hoe swakker. === Dawid se seuns wat in Hebron gebore is<ref>2 Sam. 3:2-5; vgl. 1 Kron. 3:1-4</ref> === Daar is vir Dawid 6 seuns in Hebron gebore, onder andere Salomo. === Abner breek met Is-Boset<ref>2 Sam. 3:6-11</ref> === Abner het probeer om sy posisie in Saul se huis te verstewig deur 'n byvrou van Saul, naamlik Rispa dogter van Aja, te trou. Toe Is-Boset vir Abner daaroor aanspreek besluit Abner om sy kragte by Dawid in te gooi. === Abner onderhandel met Dawid<ref>2 Sam. 12-21</ref> === Abner sluit 'n verdrag met Dawid dat Abner, in ruil vir sy lewe, sal sorg dat die hele Israel vir Dawid sal volg. Abner vertrek onverhinderd. === Joab vermoor Abner<ref>2 Sam. 3:22-4:1</ref> === Joab en sy broer Abisai het Abner doodgemaak omdat hy sy broer Asael tydens die oorlog in Gibeon doodgemaak het. Dawid gaan die volk voor in rou oor Abner. Ten spyte van 'n openbare verklaring van onskuld het die klad van die moord Dawid lewenslank bygebly.<ref>Sien 1 Kon. 2:5</ref> === Die sluipmoord op Is-Boset<ref>2 Sam. 4:2-12</ref> === 'n Tweede voorval vind plaas wat toon hoe Dawid se ondersteuners glad nie sy houding teenoor Saul en die koninklike gesin verstaan het nie. Is-Boset word eervol begrawe en die 2 moordenaars word in die openbaar tereggestel. == Dawid se koninkryk word bevestig<ref>2 Sam. 5-12</ref> == === Dawid koning van die hele Jerusalem; Jerusalem word die nuwe hoofstad<ref>2 Sam. 5:1-8</ref> === Die skrywer stel dit duidelik dat Dawid nie 'n indringer was nie. Sy aanspraak op die troon was van God. 'n Feit wat erken is deur Saul,<ref>1 Sam. 24:18-23</ref> Abner<ref>1 Sam 3:9-10</ref> en ook deur die hele volk.<ref>2 Sam. 5:2</ref> Hoewel Jerusalem gedeeltelik tydens die inname van Kanaän deur Juda verower is,<ref>Rig. 1:8</ref> is die vesting self nooit verower nie.<ref>Jos. 15:15-63; Rigt. 1:21</ref> Die Jebusiete het rede gehad om te spog dat 'n garnisoen van blindes en kreupeles Jerusalem kon verdedig, maar hulle het Dawid onderskat. Juda het Jerusalem beheer totdat Nebukadnesar dit 400 jaar later verwoes het. Koning Hiram van Tirus, 'n tydgenoot van Dawid en Salomo, het vanaf ongeveer 979 vC regeer. Die hawestad Tirus was die hoofstad van die Fenisiese koninkryk. Hiram se regeringstyd was 'n goue era van politieke uitbreiding en handelswelvaart. Die ambagte en die kunste het floreer. Hiram se vakmanne het gehelp met die bou van die tempel. Die ark word na Jerusalem gebring<ref>2 Sam. 6. Sien ook 1 Kron. 13, 15-16</ref> nadat die Filistyne dit teruggegee het.<ref>1 Sam. 4-6</ref> Dawid maak Jerusalem sy nuwe hoofstad. Die geleentheid word gekenmerk deur al die uitbundigheid van die Joodse godsdiensfeeste. Selfs die koning dans van vreugde. Net Mikal staan eenkant, koud en onaangeraak. Ussa gaan na die ark,<ref>2 Sam. 8:6</ref> selfs die Leviete mag nie die ark aanraak nie. Dawid betig homself dat hy nie die voorgeskrifte uitgevoer het wat Moses neergelê het nie. Met die volgende poging het die Leviete die ark op drastokke gedra. Die huis van God en die troon van Dawid.<ref>2 Sam. 7</ref> Dawid is nie die man om die tempel van God te bou nie – dit is die werk van sy seun, 'n man van vrede, nie 'n krygsman nie.<ref>1 Kron. 22:7</ref> Maar God vergoed vir die teleurstelling deur aan Dawid 'n huis te belowe, 'n dinastie wat altyd sal bly voortbestaan. Op hierdie belofte berus die hoop wat deur die hele Ou Testament loop, die hoop op die Messias. Met Sy koms word die belofte vervul. Christus is gebore in Dawid se geboorteplek Bethlehem en uit die huis en geslag van Dawid. Die engel het aan Maria gesê: "Die Here God sal hom die troon van sy voorvader Dawid gee en Hy sal as koning oor die nageslag van Jakob heers tot in ewigheid."<ref>Luk. 1:32-33</ref> "Jou eie seun sal 'n huis bou,<ref>1 Kon. 5-7</ref> en Salomo het gebou.<ref>1 Kon. 5-7</ref> Dawid het wel andersins baie bygedra deur die planne op te trek en materiaal te voorsien.<ref>1 Kron. 28:11ev; 22:2ev</ref> ===== Dawid se oorwinnings ===== <ref>2 Sam. 8</ref> *Moab:<ref>2 Sam. 8:2</ref> Dawid het voorheen op goeie voet met hulle verkeer.<ref>1 Sam.22:3-4</ref> Soutvlakte:<ref>2 Sam. 8:13</ref> waarskynlik in die onvrugbare deel in die groot skiereiland suid van die Dooie See. Dawid se seuns was priesters hoewel nie uit 'n priesterlike familie nie. Dawid was in 'n sekere sin 'n priesterkoning soos Melgisedek, 'n vroeëre koning van Jerusalem.<ref>Kyk Gen. 4:18</ref> ===== Dawid en Mefiboset, die seun van Jonatan<ref>2 Sam. 9.</ref> ===== Die feit dat die koning Dawid hom ontbied het moes Mefiboset ongetwyfeld met vrees vervul het, maar Dawid het net goeie motiewe ter wille van Jonatan gehad. Hy herstel die familiegrond en behandel die jongman soos sy eie seun. Lo-Dabar<ref>2 Sam. 9:4</ref> is in die noorde van Gilead, nie ver van Jabes nie. ===== Die Ammoniete en die Arameërs word verslaan<ref>2 Sam. 10</ref> ===== Ganin het die oorlog ontketen deur sy beledigende behandeling van die gesante, maar die buurvolke en die magtige koning van Israel is ongetwyfeld met agterdog en vrees bejeën. ==== Dawid se owerspel met Batseba<ref>2 Sam. 11</ref> ==== Dawid se leërs veg teen die Amalekiete, maar in die lente bly die koning tuis. Na sy middagrus loop hy in die aandkoelte op die dak van die paleis rond vanwaar hy kan neerkyk in die oop binnehof van 'n naburige huis waar Batseba besig is om te bad. Wat daarop volg, owerspel en moord, word 'n waterskeiding in Dawid se lewe. Hy sou die wrang vrugte van sy sonde pluk. Rabba<ref>2 Sam. 11:1</ref> die huidige Amman, hoofstad van Jordanië. Urija die Hetiet:<ref>2 Sam. 10:3</ref> om sake te vererger, was Urija een van Dawid se spesiale magte wat weg was om die koning se oorlog te veg. Vers 11: die leer is op 'n veldtog en die reël is dat die manne nie geslagsomgang met vroue mag hê nie. As 'n Urija nie so beginselvas was nie, sou hy huis toe gegaan het na sy vrou. Die kind kon dan as syne deurgegaan het en hy sou nie gesneuwel het nie. Maar miskien het hy reeds die waarheid vermoed. Jerbeser:<ref>2 Sam. 11:21</ref> m.a.w. Jerubaäl/Gideon<ref>Rigt. 9</ref> aangesien Baäl 'n heidense naam is, het die skrywers dit later vervang deur die woorde "biset/beset, "skande". Egbaäl het Is-Boset geword. ===== Natan se besoek; die dood van die kind<ref>2 Sam 12</ref> ===== Urija dood, die bruilof is verby en die kind is gebore. Alles het skynbaar baie mooi oorgewaai – totdat Natan daar aankom, want dan kom die hele skandelike episode aan die lig. Dawid leer om homself te sien soos God hom sien – 'n vernederende ondervinding vir 'n koning.<ref>Psalm 51</ref> God vergewe hom maar hy word gestraf, die kind sterf. Vers 10-11: Die voorspelling is vervul. Drie van Dawid se seuns is vermoor, twee van hulle deur hulle eie broers. En Absalom het in sy rebellie sy vader se harem oorgeneem.<ref>2 Sam. 16:22</ref> == Sien ook == * [[Lys van konings van Israel]] * [[Lys van persone in die Bybel]] * Geskiedenis van Israel in die Bybelse Tyd * Geslagsregister van Adam tot Jesus * Bybelse Gids – Genesis * Bybelse Gids – Eksodus tot Deuteronomium * Bybelse Gids – Josua * Bybelse Gids – Rigters * Bybelse Gids – Boas en Rut * Bybelse Gids – Samuel * Bybelse Gids – Koning Saul == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Literatuur == * Die Bybel (1953-Vertaling) * Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} * Bybel (1983 vertaling) Bybelgenootskap van SA * Handboek by die Bybel David en Pat Alexander Lux Verbi == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|David}} * {{en}} {{cite web|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/4922-david|title=David|publisher=Jewish Encyclopedia|accessdate=23 Augustus 2019}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/David|title=David|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Augustus 2019}} {{Profete van Islam}} {{Heersers van antieke Israel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bybelse mense in Islam]] [[Kategorie:Konings van Israel (verenigde koninkryk)]] [[Kategorie:Konings van Juda]] [[Kategorie:Profete van Islam]] [[Kategorie:Geboortes in 1040 v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 970 v.C.]] sonx0eyfm1n2c3qro4x4wjn405ppjex 0 116904 2892658 2849930 2026-04-11T17:49:31Z Aliwal2012 39067 2892658 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Wouter Basson | bynaam = ''Dokter Dood'' | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1950|7|6}} | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = Dr. | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | alma_mater = | beroep = Kardioloog | ander = | bekend = Chemiese wapenprogram | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Wouter Basson''' (6 Julie 1950) is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[Kardiologie|kardioloog]] wat tydens die [[apartheid]]sjare die hoof van ’n geheime chemiese wapenprogram van die destydse regering was.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Die media het na hom as die "Gifdokter" en "Dokter Dood" verwys. Hy is in 2002 van 67 klagtes teen hom vrygespreek, nadat hy in 1999 met volle salaris van sy militêre pos geskors is.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1923000.stm |title='Dr Death' acquitted in South Africa |date=11 April 2002 |work=[[BBC News]] |access-date=9 February 2009 }}</ref> Die staat se appèl teen die uitspraak en hul aansoek by die Grondwethof is van die hand gewys. Basson is onder andere daarvan beskuldig dat hy 'n "dodelike driedubbele mengsel (''cocktail)''" van kragtige inspuitbare spierverslappers verskaf het wat deur die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW) tydens Projek "Coast" teen hulle vyande gebruik is. 'n Verslag van die [[Verenigde Nasies]] het die bestanddele van die ''cocktail'' as [[ketamien]], suksinielcholien, en tubokurarien geïdentifiseer. In 2013, ná 'n 6 jare lange ondersoek,<ref name="BBC News 2012">{{cite web | title=South Africa: Wouter Basson to answer misconduct case | website=BBC News | date=27 Januarie 2012 | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16756908 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217164919/https://www.bbc.com/news/world-africa-16756908 | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> het 'n tugpaneel van die Raad op Gesondheidsberoepe hom op vier aanklagte van "onprofessionele" en "onetiese" gedrag skuldig bevind.<ref name="eNCA 2016">{{cite web | title=Apartheid doctor Basson in bid to reverse guilty ruling | website=eNCA | date=9 Februarie 2016 | url=https://www.enca.com/south-africa/apartheid-doctor-basson-appeal-hpcsa-ruling | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217165151/https://www.enca.com/south-africa/apartheid-doctor-basson-appeal-hpcsa-ruling | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> Basson het hulle hof toe gesleep en gesê dat daar geen getuies teen hom geroep is nie. Vonnisoplegging kon gevolglik nie plaasvind nie en hy is nie van die mediese rol geskrap nie. Op 27 Maart 2019, ses jaar nadat Basson skuldig bevind is aan onetiese optrede deur 'n HPCSA-komitee, het die hooggeregshof in Gauteng beslis dat daar vooroordeel bestaan onder die komiteelede wat die dissiplinêre verhoor voorgesit het. Die regter het beslis dat die verrigtinge (wat deur die HPCSA teen Basson ingestel is) onreëlmatig en onbillik was, en toon 'n totale miskenning van Basson se regte. Die verhoor (en dus die bevinding van onetiese gedrag deur die komitee) is dienooreenkomstig tersyde gestel. Die HPCSA was van plan om teen die uitspraak te appelleer.<ref name="Maphanga 2019">{{cite web | last=Maphanga | first=Canny | title=HPCSA to apply for leave to appeal Wouter Basson recusal judgment | website=News24 | date=30 April 2019 | url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/hpcsa-to-apply-for-leave-to-appeal-wouter-basson-recusal-judgment-20190430 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217165442/https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/hpcsa-to-apply-for-leave-to-appeal-wouter-basson-recusal-judgment-20190430 | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> == Projek Coast == Die meeste van waaraan Basson gewerk het, is steeds geheim. Dit is bekend dat die land se geneesheer-generaal Basson in 1981, toe hy as persoonlike geneesheer vir staatspresident [[PW Botha]] gewerk het, hom aangestel het om die [[7 Mediese Bataljongroep]], 'n spesialiseenheid van die [[Suid-Afrikaanse Militêre Gesondheidsdiens]], te vorm en bedryf. Sy taak was om inligting oor ander lande se [[Chemiese wapen|chemiese]] en [[biologiese oorlogvoering]]svermoëns onder die naam ''Project Coast'' in te samel. Na sy voorlopige verslag het Basson die hoofprojekbeampte geword en begin bou aan die land se chemiese en biologiese wapenvermoë. Hy het ongeveer 200 navorsers van regoor die wêreld gewerf en jaarlikse fondse gelykstaande aan $ 10 miljoen ontvang. In 1982 word beweer dat Basson die doodmaak van 200 SWAPO-gevangenes in Operasie Duel gereël het.<ref>{{Cite book |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/library/report/2001/southafrica.pdf|title=The Rollback of South Africa's Chemical and Biological Warfare Program|author1=Burgess, Stephen F. |author2= Purkitt, Helen E.|date=April 2001|publisher=USAF Counterproliferation Center|page=22|access-date=9 February 2009}}</ref> Project Coast het in die geheim navorsing gedoen oor chemiese en biologiese oorlogvoering in stryd met die internasionale BTWC- ooreenkoms. Basson het vier frontmaatskappye geskep: Delta G Scientific Company; Roodeplaat Research Laboratories (RRL); Protechnik en Infadel, wat in 1989 in twee maatskappye verdeel is: D. John Truter Financial Consultants en Sefmed Information Services. Die maatskappye is gebruik om die weermag amptelik van die projek te distansieer, om nodige chemikalieë te verkry en fondse vir die navorsing te kanaliseer. Volgens latere ondersoek het Basson vrye teuels gehad om te doen wat hy wou. Delta G het die meeste van die navorsing, produksie en ontwikkeling van die chemiese middels gedoen, terwyl RRL chemiese en biologiese patogene ontwikkel het en na bewering betrokke was by genetiese manipulasie. Protechnik was 'n groot kern-, biologiese en chemiese oorlogvoeringsaanleg wat verdediging teen chemiese wapens ontwikkel het. Infadel het dit op 'n kleiner skaal hanteer en gekonsentreer op die finansiering en administrasie van ander eenhede en moontlik die kanalisering van fondse tussen militêre en navorsingsfasiliteite. Baie van die werknemers was nie eens bewus van waarby hulle betrokke was nie.<ref>{{Cite magazine|url=http://www.newyorker.com/archive/2001/01/15/2001_01_15_058_TNY_LIBRY_000022507|title=The Poison Keeper|date=15 January 2001|magazine=The New Yorker|author=Finnegan, William|access-date=9 February 2009}}</ref> == Verdere naleeswerk == * {{cite book|author=Chandre Gould & Marlene Burger|title=Secrets and Lies: Wouter Basson and South Africa's Chemical and Biological Warfare Programme|publisher=Struik Publishers|year=2002|isbn=978-1-86872-341-6}} *{{cite book|author=Glenn Cross|title=Dirty War: Rhodesia and Chemical Biological Warfare, 1975-1980|publisher=Helion & Company|year=2017|isbn=978-1-911512-12-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Basson, Wouter}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geneeskundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie:Skending van menseregte]] nvnt0kh49oft8zr6h2icffva2oz7nmc 2892665 2892658 2026-04-11T18:17:46Z Aliwal2012 39067 /* Projek Coast */ uitgebrei uit Britse wiki (met verwysings) 2892665 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Wouter Basson | bynaam = ''Dokter Dood'' | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1950|7|6}} | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = Dr. | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | alma_mater = | beroep = Kardioloog | ander = | bekend = Chemiese wapenprogram | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Wouter Basson''' (6 Julie 1950) is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[Kardiologie|kardioloog]] wat tydens die [[apartheid]]sjare die hoof van ’n geheime chemiese wapenprogram van die destydse regering was.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Die media het na hom as die "Gifdokter" en "Dokter Dood" verwys. Hy is in 2002 van 67 klagtes teen hom vrygespreek, nadat hy in 1999 met volle salaris van sy militêre pos geskors is.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1923000.stm |title='Dr Death' acquitted in South Africa |date=11 April 2002 |work=[[BBC News]] |access-date=9 February 2009 }}</ref> Die staat se appèl teen die uitspraak en hul aansoek by die Grondwethof is van die hand gewys. Basson is onder andere daarvan beskuldig dat hy 'n "dodelike driedubbele mengsel (''cocktail)''" van kragtige inspuitbare spierverslappers verskaf het wat deur die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW) tydens Projek "Coast" teen hulle vyande gebruik is. 'n Verslag van die [[Verenigde Nasies]] het die bestanddele van die ''cocktail'' as [[ketamien]], suksinielcholien, en tubokurarien geïdentifiseer. In 2013, ná 'n 6 jare lange ondersoek,<ref name="BBC News 2012">{{cite web | title=South Africa: Wouter Basson to answer misconduct case | website=BBC News | date=27 Januarie 2012 | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16756908 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217164919/https://www.bbc.com/news/world-africa-16756908 | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> het 'n tugpaneel van die Raad op Gesondheidsberoepe hom op vier aanklagte van "onprofessionele" en "onetiese" gedrag skuldig bevind.<ref name="eNCA 2016">{{cite web | title=Apartheid doctor Basson in bid to reverse guilty ruling | website=eNCA | date=9 Februarie 2016 | url=https://www.enca.com/south-africa/apartheid-doctor-basson-appeal-hpcsa-ruling | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217165151/https://www.enca.com/south-africa/apartheid-doctor-basson-appeal-hpcsa-ruling | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> Basson het hulle hof toe gesleep en gesê dat daar geen getuies teen hom geroep is nie. Vonnisoplegging kon gevolglik nie plaasvind nie en hy is nie van die mediese rol geskrap nie. Op 27 Maart 2019, ses jaar nadat Basson skuldig bevind is aan onetiese optrede deur 'n HPCSA-komitee, het die hooggeregshof in Gauteng beslis dat daar vooroordeel bestaan onder die komiteelede wat die dissiplinêre verhoor voorgesit het. Die regter het beslis dat die verrigtinge (wat deur die HPCSA teen Basson ingestel is) onreëlmatig en onbillik was, en toon 'n totale miskenning van Basson se regte. Die verhoor (en dus die bevinding van onetiese gedrag deur die komitee) is dienooreenkomstig tersyde gestel. Die HPCSA was van plan om teen die uitspraak te appelleer.<ref name="Maphanga 2019">{{cite web | last=Maphanga | first=Canny | title=HPCSA to apply for leave to appeal Wouter Basson recusal judgment | website=News24 | date=30 April 2019 | url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/hpcsa-to-apply-for-leave-to-appeal-wouter-basson-recusal-judgment-20190430 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217165442/https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/hpcsa-to-apply-for-leave-to-appeal-wouter-basson-recusal-judgment-20190430 | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> == Projek Coast == Die meeste van waaraan Basson gewerk het, is steeds geheim. Dit is bekend dat die land se geneesheer-generaal Basson in 1981, toe hy as persoonlike geneesheer vir staatspresident [[PW Botha]] gewerk het, hom aangestel het om die [[7 Mediese Bataljongroep]], 'n spesialiseenheid van die [[Suid-Afrikaanse Militêre Gesondheidsdiens]], te vorm en bedryf. Sy taak was om inligting oor ander lande se [[Chemiese wapen|chemiese]] en [[biologiese oorlogvoering]]svermoëns onder die naam ''Project Coast'' in te samel. Na sy voorlopige verslag het Basson die hoofprojekbeampte geword en begin bou aan die land se chemiese en biologiese wapenvermoë. Hy het ongeveer 200 navorsers van regoor die wêreld gewerf en jaarlikse fondse gelykstaande aan $ 10 miljoen ontvang. In 1982 word beweer dat Basson die doodmaak van 200 SWAPO-gevangenes in Operasie Duel gereël het.<ref>{{Cite book |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/library/report/2001/southafrica.pdf|title=The Rollback of South Africa's Chemical and Biological Warfare Program|author1=Burgess, Stephen F. |author2= Purkitt, Helen E.|date=April 2001|publisher=USAF Counterproliferation Center|page=22|access-date=9 February 2009}}</ref> Project Coast het in die geheim navorsing gedoen oor chemiese en biologiese oorlogvoering in stryd met die internasionale BTWC- ooreenkoms. Basson het vier frontmaatskappye geskep: Delta G Scientific Company; Roodeplaat Research Laboratories (RRL); Protechnik en Infadel, wat in 1989 in twee maatskappye verdeel is: D. John Truter Financial Consultants en Sefmed Information Services. Die maatskappye is gebruik om die weermag amptelik van die projek te distansieer, om nodige chemikalieë te verkry en fondse vir die navorsing te kanaliseer. Volgens latere ondersoek het Basson vrye teuels gehad om te doen wat hy wou. Delta G het die meeste van die navorsing, produksie en ontwikkeling van die chemiese middels gedoen, terwyl RRL chemiese en biologiese patogene ontwikkel het en na bewering betrokke was by genetiese manipulasie. Protechnik was 'n groot kern-, biologiese en chemiese oorlogvoeringsaanleg wat verdediging teen chemiese wapens ontwikkel het. Infadel het dit op 'n kleiner skaal hanteer en gekonsentreer op die finansiering en administrasie van ander eenhede en moontlik die kanalisering van fondse tussen militêre en navorsingsfasiliteite. Baie van die werknemers was nie eens bewus van waarby hulle betrokke was nie.<ref>{{Cite magazine|url=http://www.newyorker.com/archive/2001/01/15/2001_01_15_058_TNY_LIBRY_000022507|title=The Poison Keeper|date=15 January 2001|magazine=The New Yorker|author=Finnegan, William|access-date=9 February 2009}}</ref> In die 1980's was Basson en die projek na bewering betrokke by aanvalle en sluipmoorde teen lede van anti-apartheidsbewegings. Leiers in Suid-Afrika, Angola en Namibië het ook beweer dat die gevaarliker chemikalieë vir skarebeheer in die land gebruik is, hoewel die regering anders beweer het en beweer het dat chemiese wapens teen Suid-Afrikaanse troepe gebruik is. Basson het die [[Burgerlike Samewerkingsburo]] (BSA) van dodelike chemikalieë voorsien om teen prominente anti-apartheidsaktiviste te gebruik. Basson het voortgegaan om wêreldwyd te reis om inligting oor chemiese en biologiese oorlogvoeringsprogramme te verkry en verdere frontmaatskappye op te rig, moontlik vir gebruik in [[geldwassery]].<ref>{{Cite web |url=https://mg.co.za/article/2001-08-10-a-libyan-connection/|title=Libya and the case against Wouter Basson|date=10 August 2001|publisher=[[Mail & Guardian]]|author=Marlene Burger|access-date=2 October 2020}}</ref> Toe [[FW de Klerk]] in 1990 president geword het, het hy beveel dat die produksie van die chemikalieë gestaak en die dodelike middels vernietig word. Basson het gekonsentreer op nie-dodelike chemiese middels en chemikalieë wat die regering nie verbied het nie. Dit het 'n groot hoeveelheid ecstasy en [[Mandrax]] ingesluit wat blykbaar uitgevoer of na bewering verkoop is aan dwelmhandelaars in gemeenskappe wat aktief is in die anti-apartheidsbeweging. Die meeste van die voorraad het daarna verdwyn. Wetenskaplikes wat aan die projek gewerk het, het later verklaar dat hulle geglo het dat dit gebruik sou word om dwelmverrykte [[traangas]] te skep. In Januarie 1992 het FRELIMO-troepe 'n operasie naby die Suid-Afrikaanse grens uitgevoer. Tydens die operasie is hulle na bewering blootgestel aan 'n chemiese middel. Sommige van die soldate is tydens die voorval dood en ander het hospitalisasie benodig.<ref>{{Cite web|url=https://www.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv02167/04lv02264/05lv02335/06lv02357/07lv02372/08lv02378.htm|title=Chapter 6: Special Investigation into the death of President Samora Machel - The O'Malley Archives|website=www.nelsonmandela.org|access-date=2017-10-27}}</ref> 'n Ondersoek deur die [[Verenigde Nasies]], die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk het dit as BZ- senuweeagens geïdentifiseer. Amerikaanse en Britse amptenare het druk op die Suid-Afrikaanse regering begin plaas, en in Januarie 1993 is Project Coast afgeskaal. Basson het amptelik afgetree en is aangestel om die projek te ontmantel, en het na bewering wins gemaak toe sommige van die Suid-Afrikaanse frontmaatskappye geprivatiseer is. Latere regeringsondersoeke het bevind dat daar groot hoeveelhede chemikalieë en agense vermis was. == Verdere naleeswerk == * {{cite book|author=Chandre Gould & Marlene Burger|title=Secrets and Lies: Wouter Basson and South Africa's Chemical and Biological Warfare Programme|publisher=Struik Publishers|year=2002|isbn=978-1-86872-341-6}} *{{cite book|author=Glenn Cross|title=Dirty War: Rhodesia and Chemical Biological Warfare, 1975-1980|publisher=Helion & Company|year=2017|isbn=978-1-911512-12-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Basson, Wouter}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geneeskundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie:Skending van menseregte]] 3ebgoegwa92b25cyhke26fkoxv6xijw 2892996 2892665 2026-04-12T06:11:06Z Aliwal2012 39067 /* Verdere naleeswerk */ 2892996 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Wouter Basson | bynaam = ''Dokter Dood'' | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1950|7|6}} | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = Dr. | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | alma_mater = | beroep = Kardioloog | ander = | bekend = Chemiese wapenprogram | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Wouter Basson''' (6 Julie 1950) is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[Kardiologie|kardioloog]] wat tydens die [[apartheid]]sjare die hoof van ’n geheime chemiese wapenprogram van die destydse regering was.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Die media het na hom as die "Gifdokter" en "Dokter Dood" verwys. Hy is in 2002 van 67 klagtes teen hom vrygespreek, nadat hy in 1999 met volle salaris van sy militêre pos geskors is.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1923000.stm |title='Dr Death' acquitted in South Africa |date=11 April 2002 |work=[[BBC News]] |access-date=9 February 2009 }}</ref> Die staat se appèl teen die uitspraak en hul aansoek by die Grondwethof is van die hand gewys. Basson is onder andere daarvan beskuldig dat hy 'n "dodelike driedubbele mengsel (''cocktail)''" van kragtige inspuitbare spierverslappers verskaf het wat deur die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW) tydens Projek "Coast" teen hulle vyande gebruik is. 'n Verslag van die [[Verenigde Nasies]] het die bestanddele van die ''cocktail'' as [[ketamien]], suksinielcholien, en tubokurarien geïdentifiseer. In 2013, ná 'n 6 jare lange ondersoek,<ref name="BBC News 2012">{{cite web | title=South Africa: Wouter Basson to answer misconduct case | website=BBC News | date=27 Januarie 2012 | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16756908 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217164919/https://www.bbc.com/news/world-africa-16756908 | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> het 'n tugpaneel van die Raad op Gesondheidsberoepe hom op vier aanklagte van "onprofessionele" en "onetiese" gedrag skuldig bevind.<ref name="eNCA 2016">{{cite web | title=Apartheid doctor Basson in bid to reverse guilty ruling | website=eNCA | date=9 Februarie 2016 | url=https://www.enca.com/south-africa/apartheid-doctor-basson-appeal-hpcsa-ruling | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217165151/https://www.enca.com/south-africa/apartheid-doctor-basson-appeal-hpcsa-ruling | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> Basson het hulle hof toe gesleep en gesê dat daar geen getuies teen hom geroep is nie. Vonnisoplegging kon gevolglik nie plaasvind nie en hy is nie van die mediese rol geskrap nie. Op 27 Maart 2019, ses jaar nadat Basson skuldig bevind is aan onetiese optrede deur 'n HPCSA-komitee, het die hooggeregshof in Gauteng beslis dat daar vooroordeel bestaan onder die komiteelede wat die dissiplinêre verhoor voorgesit het. Die regter het beslis dat die verrigtinge (wat deur die HPCSA teen Basson ingestel is) onreëlmatig en onbillik was, en toon 'n totale miskenning van Basson se regte. Die verhoor (en dus die bevinding van onetiese gedrag deur die komitee) is dienooreenkomstig tersyde gestel. Die HPCSA was van plan om teen die uitspraak te appelleer.<ref name="Maphanga 2019">{{cite web | last=Maphanga | first=Canny | title=HPCSA to apply for leave to appeal Wouter Basson recusal judgment | website=News24 | date=30 April 2019 | url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/hpcsa-to-apply-for-leave-to-appeal-wouter-basson-recusal-judgment-20190430 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201217165442/https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/hpcsa-to-apply-for-leave-to-appeal-wouter-basson-recusal-judgment-20190430 | archive-date=17 Desember 2020 | url-status=live | access-date=17 Desember 2020}}</ref> == Projek Coast == Die meeste van waaraan Basson gewerk het, is steeds geheim. Dit is bekend dat die land se geneesheer-generaal Basson in 1981, toe hy as persoonlike geneesheer vir staatspresident [[PW Botha]] gewerk het, hom aangestel het om die [[7 Mediese Bataljongroep]], 'n spesialiseenheid van die [[Suid-Afrikaanse Militêre Gesondheidsdiens]], te vorm en bedryf. Sy taak was om inligting oor ander lande se [[Chemiese wapen|chemiese]] en [[biologiese oorlogvoering]]svermoëns onder die naam ''Project Coast'' in te samel. Na sy voorlopige verslag het Basson die hoofprojekbeampte geword en begin bou aan die land se chemiese en biologiese wapenvermoë. Hy het ongeveer 200 navorsers van regoor die wêreld gewerf en jaarlikse fondse gelykstaande aan $ 10 miljoen ontvang. In 1982 word beweer dat Basson die doodmaak van 200 SWAPO-gevangenes in Operasie Duel gereël het.<ref>{{Cite book |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/library/report/2001/southafrica.pdf|title=The Rollback of South Africa's Chemical and Biological Warfare Program|author1=Burgess, Stephen F. |author2= Purkitt, Helen E.|date=April 2001|publisher=USAF Counterproliferation Center|page=22|access-date=9 February 2009}}</ref> Project Coast het in die geheim navorsing gedoen oor chemiese en biologiese oorlogvoering in stryd met die internasionale BTWC- ooreenkoms. Basson het vier frontmaatskappye geskep: Delta G Scientific Company; Roodeplaat Research Laboratories (RRL); Protechnik en Infadel, wat in 1989 in twee maatskappye verdeel is: D. John Truter Financial Consultants en Sefmed Information Services. Die maatskappye is gebruik om die weermag amptelik van die projek te distansieer, om nodige chemikalieë te verkry en fondse vir die navorsing te kanaliseer. Volgens latere ondersoek het Basson vrye teuels gehad om te doen wat hy wou. Delta G het die meeste van die navorsing, produksie en ontwikkeling van die chemiese middels gedoen, terwyl RRL chemiese en biologiese patogene ontwikkel het en na bewering betrokke was by genetiese manipulasie. Protechnik was 'n groot kern-, biologiese en chemiese oorlogvoeringsaanleg wat verdediging teen chemiese wapens ontwikkel het. Infadel het dit op 'n kleiner skaal hanteer en gekonsentreer op die finansiering en administrasie van ander eenhede en moontlik die kanalisering van fondse tussen militêre en navorsingsfasiliteite. Baie van die werknemers was nie eens bewus van waarby hulle betrokke was nie.<ref>{{Cite magazine|url=http://www.newyorker.com/archive/2001/01/15/2001_01_15_058_TNY_LIBRY_000022507|title=The Poison Keeper|date=15 January 2001|magazine=The New Yorker|author=Finnegan, William|access-date=9 February 2009}}</ref> In die 1980's was Basson en die projek na bewering betrokke by aanvalle en sluipmoorde teen lede van anti-apartheidsbewegings. Leiers in Suid-Afrika, Angola en Namibië het ook beweer dat die gevaarliker chemikalieë vir skarebeheer in die land gebruik is, hoewel die regering anders beweer het en beweer het dat chemiese wapens teen Suid-Afrikaanse troepe gebruik is. Basson het die [[Burgerlike Samewerkingsburo]] (BSA) van dodelike chemikalieë voorsien om teen prominente anti-apartheidsaktiviste te gebruik. Basson het voortgegaan om wêreldwyd te reis om inligting oor chemiese en biologiese oorlogvoeringsprogramme te verkry en verdere frontmaatskappye op te rig, moontlik vir gebruik in [[geldwassery]].<ref>{{Cite web |url=https://mg.co.za/article/2001-08-10-a-libyan-connection/|title=Libya and the case against Wouter Basson|date=10 August 2001|publisher=[[Mail & Guardian]]|author=Marlene Burger|access-date=2 October 2020}}</ref> Toe [[FW de Klerk]] in 1990 president geword het, het hy beveel dat die produksie van die chemikalieë gestaak en die dodelike middels vernietig word. Basson het gekonsentreer op nie-dodelike chemiese middels en chemikalieë wat die regering nie verbied het nie. Dit het 'n groot hoeveelheid ecstasy en [[Mandrax]] ingesluit wat blykbaar uitgevoer of na bewering verkoop is aan dwelmhandelaars in gemeenskappe wat aktief is in die anti-apartheidsbeweging. Die meeste van die voorraad het daarna verdwyn. Wetenskaplikes wat aan die projek gewerk het, het later verklaar dat hulle geglo het dat dit gebruik sou word om dwelmverrykte [[traangas]] te skep. In Januarie 1992 het FRELIMO-troepe 'n operasie naby die Suid-Afrikaanse grens uitgevoer. Tydens die operasie is hulle na bewering blootgestel aan 'n chemiese middel. Sommige van die soldate is tydens die voorval dood en ander het hospitalisasie benodig.<ref>{{Cite web|url=https://www.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv02167/04lv02264/05lv02335/06lv02357/07lv02372/08lv02378.htm|title=Chapter 6: Special Investigation into the death of President Samora Machel - The O'Malley Archives|website=www.nelsonmandela.org|access-date=2017-10-27}}</ref> 'n Ondersoek deur die [[Verenigde Nasies]], die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk het dit as BZ- senuweeagens geïdentifiseer. Amerikaanse en Britse amptenare het druk op die Suid-Afrikaanse regering begin plaas, en in Januarie 1993 is Project Coast afgeskaal. Basson het amptelik afgetree en is aangestel om die projek te ontmantel, en het na bewering wins gemaak toe sommige van die Suid-Afrikaanse frontmaatskappye geprivatiseer is. Latere regeringsondersoeke het bevind dat daar groot hoeveelhede chemikalieë en agense vermis was. == Verdere naleeswerk == * {{cite book|author1= Gould, Chandre |author2=Burger, Marlene |title=Secrets and Lies: Wouter Basson and South Africa's Chemical and Biological Warfare Programme|publisher=Struik Publishers|year=2002|isbn=978-1-86872-341-6}} *{{cite book|author=Cross, Glenn |title=Dirty War: Rhodesia and Chemical Biological Warfare, 1975-1980|publisher=Helion & Company|year=2017|isbn=978-1-911512-12-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Basson, Wouter}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geneeskundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie:Skending van menseregte]] 5j29ftvoevgphxgg3fhg66e5blltrhw 1 119309 2893055 2694803 2026-04-12T10:26:41Z Kobus Breed 181104 /* Muskeljaatkat (Genet) */ 2893055 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} Gert, verander hierdie artikel eerder na die ''Genetta'' die genus waaraan die drie katte behoort met 'n aanstuur vanaf Mulkeljaatkat. Dan verdwyn drie rooi skakels ook! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:23, 13 Februarie 2017 (UTC) :Ek het 'n aanstuur vanaf ''Genetta'' geskep. [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 18:47, 28 Oktober 2018 (UTC) == Muskeljaatkat (Genet) == Die Tswana woord vir Muskeljaatkat is Ramofhe. [[Gebruiker:Kobus Breed|Kobus Breed]] ([[Gebruikerbespreking:Kobus Breed|kontak]]) 09:07, 27 Augustus 2024 (UTC) [[Gebruiker:Kobus Breed|Kobus Breed]] ([[Gebruikerbespreking:Kobus Breed|kontak]]) 10:26, 12 April 2026 (UTC) Die naam Ramofhe is aan my gegee deur 'n persoon wat Tswana praat, lees en skryf.[[Gebruiker:Kobus Breed|Kobus Breed]] ([[Gebruikerbespreking:Kobus Breed|kontak]]) 10:26, 12 April 2026 (UTC) 5y1xntxh6l5vv8kpfimcr0xq90nkfz5 0 121775 2892878 2823323 2026-04-11T21:49:48Z Jcb 223 2892878 wikitext text/x-wiki {{Calculator layout|float=right}} 'n '''Sakrekenaar''' is 'n klein draagbare elektroniese toestel wat gebruik word om berekeninge, wat wissel van basiese [[rekenkunde]] tot komplekse [[wiskunde]], uit te voer. ==Uitleg== Die volgende toetse is algemeen op die meeste sakrekenaars. Die rangskikking van die syfers is standaard. {| class="wikitable" style="width: 60%; "clear:right" |+ Die toetse van 'n sakrekenaar |- | MC of CM || Wis geheue ('''M'''emory '''C'''lear) |- | MR, RM of MRC || Herroep geheue ('''M'''emory '''R'''ecall) |- | M− || Trek geheue af ('''M'''emory '''Subtraction''') |- | M+ || Tel geheue by ('''M'''emory '''Addition''') |- | C of AC || Wis alles ('''A'''ll '''C'''lear) |- | CE || Wis laaste invoeging ('''C'''lear '''E'''ntry); soms genoem CE/C: die eerste druk wis die laaste invoeging (CE) en 'n tweede druk wis alles (C) |- | ± of CHS || Wissel tussen positiewe/negatiewe getalle (ook bekend as '''CH'''ange '''S'''ign) |- | % || Persent |- | ÷ || Deel |- | × || Maal |- | − || Aftrek |- | + || Optel |- | . || Desimale punt |- | √ || Vierkantswortel |- | = || Resultaat |} Die rangskikking van die syfers 7-9 twee rye bo die syfers 1-3 kom van kasregisters. Dit verskil van telefone, wat 1-3 bo vertoon en 7-9 in die derde ry. == Sien ook == * [[Wetenskaplike sakrekenaar]] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sakrekenaars| ]] 33tsnu3dgb8ubypllrmynyl18llrogj 0 122822 2892713 1695978 2026-04-11T18:49:30Z JMK 649 +prent 2892713 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Essenwood | inheemse_naam = | ander_naam = | nedersetting_tipe = [[Voorstad]] | beeld_stadsilhoeët = 2011-06-22 12-07-17 South Africa - Essenwood.jpg | beeldbyskrif = | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 29 |latm = 50 |lats = 9 | longd = 31 |longm = 0 |longs = 24 | provinsie = KwaZulu-Natal | distrik = | munisipaliteit = eThekwini | stigtingsdatum = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 22.7% | persent_kleurling = 3.7% | persent_asiër = 34.3% | persent_wit = 38.3% | persent_ander = 1.1% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Engels]] | demografie2_info1 = 77.5% | demografie2_titel2 = [[Zoeloe]] | demografie2_info2 = 11.1% | demografie2_titel3 = [[Afrikaans]] | demografie2_info3 = 3.6% | demografie2_titel4 = [[Xhosa]] | demografie2_info4 = 2.6% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 5.2% | poskode = 4001 | poskode2 = – | skakelkode = 031 | sensuskode = 599054044 | webwerf = }} '''Essenwood''' is 'n sentrale [[voorstad]] van [[Durban]], [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Dit word deur die [[eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit]] geadministreer. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Durban voorstede}} [[Kategorie:Voorstede van Durban]] 1fzzjfcfru9t1wu6usig57va1lmsz3y 0 126541 2892854 2474083 2026-04-11T20:08:49Z Jcb 223 2892854 wikitext text/x-wiki <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;"> [[Lêer:Wfm pollok house.jpg|230px]]<br /><br /> <big>'''Pollok House'''</big><br /> '''Pollok Country Park, Glasgow''' <br /><br /> {{vlagland|Skotland}}<br />{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}<br /> ---- '''Voltooiing'''<br /> 1752 ---- '''Styl''' <br /> Palladiaans-Georgiaans ---- '''Argitek'''<br /> William Adam ---- '''Openbare vervoer'''<br /> Pollokshaws West-stasie (ScotRail) ---- '''Webtuiste'''<br /> [https://www.nts.org.uk/Visit/Pollok-House ''Pollok House''] </div> '''Pollok House''' is 'n herehuis (''[[Country house|stately home]]'') in Pollok Country Park, geleë aan die suidelike stadsrand van [[Glasgow]], wat tans namens die Stadsraad van Glasgow deur die ''[[National Trust for Scotland]]'' bestuur word. Pollok House vorm saam met die ommuurde tuin, wat rondom die herehuis aangelê is, en die omringende land Pollok Country Park wat in 1966 deur Dame Anne Maxwell McDonald aan die Stad Glasgow geskenk is en tans gewild is by stappers en drawwers. Die herehuis se boonste tweede verdieping dien steeds as woning vir lede van die Maxwell-familie tydens hul besoeke aan Glasgow en is - in teenstelling met die res van die herehuis - nie toeganklik vir die publiek nie. [[Lêer:El Greco - A Lady in a Fur Wrap - WGA10450.jpg|duimnael|links|Die laat 16de eeuse Spaanse skildery, wat as ''A Lady in a Fur Wrap'' bekendheid verwerf het, is vroeër aan El Greco toegeskryf. Intussen word Alonso Sánchez Coello as die skepper van die portret beskou]] Pollok het ses eeue lank as herewoning van die Maxwell-familie gedien, alhoewel die grootste deel van die huidige herehuis eers teen die middel van die 18de eeu in die Georgiaanse styl ontstaan het. Uitbreidings is in die vroeë 20ste eeu bygevoeg.<ref>[https://www.nts.org.uk/Visit/Pollok-House/ ''National Trust for Scotland: Pollok House. Besoek op 29 Oktober 2017'']</ref> In 1931 het Sir John Sterling Maxwell tydens 'n vergadering in Pollok House die ''National Trust for Scotland'' in die lewe geroep. Die kamer, waarin die stigterslede vergader het, mag besigtig word. Pollok House staan oop vir die publiek en gee besoekers 'n outentieke smakie van die adellike leefstyl tussen die [[Edwardiaanse tydperk]] en die 1930's, met destydse meubilering in die privaat vertrekke, 'n elegante gang wat met mahoniehout en marmer afgewerk is, 'n biblioteek met 7&nbsp;000 boeke en die uitgestrekte bediendekwartiere benede. In die huis se beste dae voor die Groot Oorlog het 48 bediendes drie Maxwell-familielede versorg.<ref>[https://www.nts.org.uk/Visit/Pollok-House ''National Trust for Scotland: Pollok House – Visitor Information. Besoek op 29 Oktober 2017'']</ref> Versamelings van antieke meubels, silwerware en keramiek word in Pollok House vertoon. Die herehuis huisves ook Sir William Stirling-Maxwell se kunsversameling wat op [[Spanje|Spaanse]] skilderkuns fokus, met werke van El Greco (waaronder ''Lady in a Fur Wrap'' - 'n vermeende El Greco-portretskildery wat intussen aan 'n ander skilder toegeskryf word), [[Francisco Goya]] en Bartolomé Esteban Murillo, portrette van heersers uit die [[Huis van Habsburg]] en godsdienstige visioenêre werke van [[William Blake]] soos ''The Canterbury Pilgrims'' (1808). Privaat versamelings met Spaanse skilderkuns is 'n uitsondering in Britse herehuise omrede adellikes vroeër meestal op kuns uit lande gefokus het wat deel uitmaak van die klassieke [[Grand Tour]]. == Uitstallings == Die eerste verdieping dien as uitstallingsruimte. Vanaf 19 Mei 2018 word 'n uitstalling aan die fotograaf [[Harry Benson]], 'n boorling van Glasgow, gewy.<ref>[https://www.nts.org.uk/stories/homecoming-for-harry-benson-at-pollok-house-exhibition ''National Trust for Scotland: Homecoming for Harry Benson. Besoek op 3 Oktober 2018'']</ref><ref>{{Cite web |url=http://glasgoweyesmagazine.com/homecoming-harry-benson-pollok-house-exhibition |title=''Glasgow Eyes, 17 Mei 2018: Homecoming for Harry Benson at Pollok House exhibition. Besoek op 3 Junie 2020'' |access-date= 3 Junie 2020 |archive-date= 3 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603175705/http://glasgoweyesmagazine.com/homecoming-harry-benson-pollok-house-exhibition |url-status=dead }}</ref> {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == ;Wiki-webtuistes ---- {{Commons-kategorie inlyn}} ;National Trust for Scotland ---- * [https://www.nts.org.uk/stories/the-upstairs-downstairs-life ''National Trust for Scotland: The ‘upstairs, downstairs’ life''] ;Kunsversamelings ---- * [https://artuk.org/visit/venues/pollok-house-3310 ''Art UK: Pollok House''] {{Koördinate|55|49|41|N|4|19|6|W|type:landmark|display=title}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Glasgow]] [[Kategorie:Herehuise in Skotland]] kx16b6wt3tkrg179qqkoyrmbqh1789g 0 138621 2893104 2736588 2026-04-12T11:55:00Z Aliwal2012 39067 2893104 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Henri Poincaré|other_names=Jules Henri Poincaré|image=PSM V82 D416 Henri Poincare.png|caption=Henri Poincaré <br />(photograph published in 1913)|birth_date={{birth date|df=yes|1854|4|29}}|birth_place=[[Nancy]], [[Meurthe-et-Moselle]], [[Frankryk]]|death_date={{death date and age|df=yes|1912|7|17|1854|4|29}}|death_place=[[Parys]], [[Frankryk]]|residence=[[Frankryk]]|nationality=[[Frans]]|fields=Mathematics and [[physics]]|workplaces={{plainlist| *[[Corps des Mines]] *[[Caen University]] *[[University of Paris|La Sorbonne]] *[[Bureau des Longitudes]]}}|education=Lycée Nancy (now {{ill|Lycée Henri-Poincaré|fr}})|alma_mater={{plainlist| *[[École polytechnique]] *[[École nationale supérieure des mines de Paris|École des Mines]] *[[University of Paris]] ([[Doctorat|Dr]], 1879)}}|thesis_title=Sur les propriétés des fonctions définies par les équations différences|thesis_url=http://web.archive.org/web/20180731141040/http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/framepdf.php?url=http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/chp/hp-pdf/hp1878ep.pdf|thesis_year=1879|doctoral_advisor=[[Charles Hermite]]|academic_advisors=|doctoral_students={{plainlist| *[[Louis Bachelier]] *[[Jean Bosler]] *[[Dimitrie Pompeiu]] *[[Mihailo Petrović]]}}|notable_students={{plainlist| *[[Tobias Dantzig]] *[[Théophile de Donder]]}}|known_for={{plainlist| *[[Poincare vermoede]] *[[Drieliggaamprobleem]] *[[Topologie]] *[[Spesiale relatiwiteit]] *[[Poincaré–Hopf stelling]] *[[Poincaré dualiteit]] *{{nowrap|[[Poincaré–Birkhoff–Witt stelling]]}} *[[Poincaré ongelykheid]] *[[Hilbert–Poincaré reeks]] *[[Poincaré reeks (modulêre vorm)|Poincaré reeks]] *[[Poincaré metriek]] *[[Rotasiegetal]] *[[Fundamentele groep]] *[[Bettigetal|Die term "Bettigetal"]] *[[Bifurkasieteorie]] *[[Chaosteorie]] *[[Brouwer vastepuntstelling]] *[[Sfeerwêreld]] *[[Poincaré–Bendixson stelling]] *[[Poincaré–Lindstedt metode]] *[[Poincaré herhaling stelling]] *[[Poincaré groep]] *[[Poincaré meter]]}}|influences={{plainlist| *[[Lazarus Fuchs]] *[[Immanuel Kant]]<ref>[http://www.iep.utm.edu/poi-math/#H3 "Poincaré's Philosophy of Mathematics"]: entry in the [[Internet Encyclopedia of Philosophy]].</ref>}}|influenced={{plainlist| *[[Louis Rougier]] *[[George David Birkhoff]]}}|awards={{plainlist| *{{nowrap|[[Goue medalje van die Koninklike Sterrekundige Vereeniging|KSV Goue medalje]] (1900)}} *[[Sylvester Medalje]] (1901) *[[Matteucci Medalje]] (1905) *[[Bolyai Prys]] (1905) *[[Bruce Medalje]] (1911)}}|signature=Henri Poincaré Signature.svg|footnotes=[[Pierre Boutroux]] se oom}} '''Jules Henri Poincaré''' (29 April [[1854]] – 17 Julie [[1912]]) was 'n Franse [[Wiskunde|wiskundige]], [[Teoretiese fisika|teoretiese fisikus]], ingenieur, en [[Wetenskapsfilosofie|wetenskapsfilosoof]]. Hy word dikwels beskryf as 'n polimaat aangesien hy op alle terreine van wiskunde uitgeblink het. As 'n wiskundige en fisikus het hy talle oorspronklike en fundamentele bydraes gelewer tot suiwer- en [[toegepaste wiskunde]], [[wiskundige fisika]] en [[sterrekunde]]. Hy het een van die bekendste lank-onopgeloste probleme in wiskunde, die [[Poincaré-vermoede|Poincaré vermoede]], formuleer, wat eers in 2003 deur [[Grigori Perelman]] opgelos is. In sy navorsing oor die drie-liggaam probleem was Poincaré die eerste persoon wat 'n chaotiese deterministiese stelsel ontdek het, wat sodoende die grondslag van moderne [[chaosteorie]] gelê het. Hy word ook beskou as een van die stigters van die veld van wiskundige [[topologie]]. Poincaré het klem gelê op die belangrikheid daarvan om aandag te gee aan die invariansie van fisiese wette onder verskillende transformasies en was die eerste persoon om die [[Lorentz transformasies|Lorentz-transformasies]] in hul moderne simmetriese vorm aan te bied. Poincaré het verskeie [[relativistiese sneltransformasies]] ontdek, soos in 1905 in 'n brief aan [[Hendrik Lorentz]] aangeteken. Hy het ook 'n belangrike stap in die formulering van die teorie van [[spesiale relatiwiteit]] voltooi deur perfekte invariante van [[James Clerk Maxwell|Maxwell]] se vergelykings te bepaal. In 1905 het Poincare voorgestel dat [[Swaartekraggolf|swaartekraggolwe]] uit 'n liggaam voortspruit teen die spoed van lig, soos deur die Lorentz-transformasies voorgestel. Poincaré se werk in wiskunde 'n groot impak op die ontwikkeling van die vak gehad, en sy idees word vandag nog bestudeer en toegepas. Sy werk in fisika het gehelp om ons begrip van elektromagnetisme, relatiwiteit en die teorie van gravitasie te vorm, en sy idees word vandag nog in fisika bestudeer en toegepas. Poincaré se idees oor die aard van wetenskaplike kennis en die verhouding tussen wiskunde en die fisiese wêreld het 'n diepgaande impak op die wetenskapsfilosofie gehad, en word vandag nog bestudeer en gedebatteer. Die [[Poincare groep|Poincaré groep]] in fisika en wiskunde is na hom vernoem. == Lewensloop == Poincaré is op 29 April 1854 gebore te Cité Ducale, [[Nancy, Meurthe-et-Moselle]] tot 'n invloedryke familie.<ref>Belliver, 1956</ref> Sy pa, Leon Poincaré (1828–1892) was 'n mediese professor by die [[Universiteit van Nancy]].<ref>Sagaret, 1911</ref> Sy jonger suster, Aline, was getroud met 'n spirituele filosoof [[Emile Boutroux]]. Sy neef was [[Raymond Poincaré]], 'n lid van die [[Académie française]], 'n kandidaat vir president van Frankryk tussen 1913 en 1920.<ref name="IEP">[http://www.utm.edu/research/iep/p/poincare.htm The Internet Encyclopedia of Philosophy] Jules Henri Poincaré article by Mauro Murzi&nbsp;– Retrieved November 2006.</ref> Poincaré is Rooms-Katoliek grootgemaak.<ref>Joseph McCabe (1945). A Biographical Dictionary of Ancient, Medieval, and Modern Freethinkers. Haldeman-Julius Publications. Retrieved 10 April 2012.</ref><ref>Poincaré, Henri (1 January 1913). Dernières Pensées. p. 138. soos op 10 April 2012.</ref><ref>{{cite arxiv|eprint=1207.0759|last1=Weinstein|first1=Galina|title=A Biography of Henri Poincaré - 2012 Centenary of the Death of Poincaré|class=physics.hist-ph|year=2012}}</ref> === Vroeë lewe en skool === [[Lêer:Henri_Poincaré_maison_natale_Nancy_plaque.jpg|regs|duimnael|200x200px| Henri Poincaré se geboorteplek te huis nommer 117, Grande Rue in die stad Nancy.]] Tydens sy kinderjare was hy ernstig siek met [[difterie|witseerkeel (difterie)]] en is deur sy ma, Eugénie Launois (1830–1897), tuis geskool. In 1862 het Henri by Lycée[[Nancy, Meurthe-et-Moselle | Nancy]] ingeskryf. (Nou genaamd Lycée Henri Poincaré. Daar is ook 'n aparte Universiteit van Henri Poincaré in Nancy, maar dit is nie die een waar hy studeer het nie). Hy het elf jaar by hierdie skool deurgebring en gedurende hierdie tyd was hy een van die top studente in al sy vakke, van skryfwerk tot wiskunde. Sy wiskunde-onderwyser het hom as 'n "wiskunde monster" beskryf en hy het eerste prys in 'n kompetisie tussen die top-leerlinge van alle skole in Frankryk gewen. Sy swakste vakke was musiek en liggaamlike opvoeding, waar hy as "gemiddeld op sy beste" beskryf is.<ref> O'Connor et al., 2002 </ref> In 1871 ontvang hy eksamenvrystelling in skryfwerk en wetenskap, maar kry nul in wiskunde oor hy die vraag misverstaan het, en nie die vrae wat gevra is, beantwoord het nie.<ref>https://plato.stanford.edu/entries/poincare/</ref> Tydens die [[Frans-Duitse Oorlog]] van 1870 het hy saam met sy pa in die Ambulanskorps gedien. === Universiteit === ==== Politegniese Universiteit ==== In 1873 skryf hy in by [[École polytechnique]] en in 1875 gradueer hy in wiskunde as 'n student van [[Charles Hermite]]. Hy het sy eerste referaat ("''Demonstration nouvelle des proprietés de l'indicatrice d'une surface''")<ref>http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/chp/hp-pdf/hp1874na.pdf</ref> oor die eiendomme van die oppervlakke van voorwerpe in 1874 publiseer. ==== Skool van Mynwese ==== Tussen November 1875 en Junie 1878 voltooi hy studies in mynbou-ingenieurswese en wiskunde aan [[École nationale supérieure des mines de Paris|École des Mines]] en ontvang sy gewone mynbou-ingenieursgraad in Maart 1879.<ref>F. Verhulst</ref> As 'n gegradueerde van die École des Mines, het hy by die ''Corps des Mines'' aangesluit as inspekteur vir die [[Vesoul]] streek in Noordoos-Frankryk. Op die toneel van 'n mynramp Augustus 1879 ter[[Magny-lès-Jussey | Magny]] waar 18 mynwerkers gesterf het, het hy die amptelike ondersoek op 'n kenmerkend deeglike- en menslike wyse uitgevoer. ==== Doktorsgraad ==== Tydens hierdie periode werk hy ook aan sy [[Doktorsgraad]] onder Charles Hermite. Sy doktorale proefskrif was oor [[differensiaalvergelykings]] ("''Sur les proprietes die fonctions definitions par lesquations aux differsions partielles")''<ref>{{Cite web |url=http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/framepdf.php?url=http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/chp/hp-pdf/hp1879pd.pdf |title=argiefkopie |access-date= 9 April 2023 |archive-date= 9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409061447/http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/framepdf.php?url=http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/chp/hp-pdf/hp1879pd.pdf |url-status=live }}</ref>. Poincaré het 'n nuwe manier om die eienskappe van hierdie vergelykings te bestudeer, voorgestel. Hy was die eerste persoon om die algemene meetkundige eienskappe van integrale te bestudeer en het besef dat hulle gebruik kan word om die gedrag van verskeie liggame in vrye beweging in die [[sonnestelsel]] te modelleer. In 1879 gradueer Poincaré aan die [[Sorbonne|Universiteit van Parys]] (ook bekend as ''La Sorbonne'') Poincaré se opleiding aan die École Polytechnique en Universiteit van Parys, het die grondslag gelê vir sy latere prestasies in wiskunde en fisika. Hy het regdeur sy loopbaan voortgebou op hierdie fondamente en beduidende bydraes gelewer tot die velde van topologie, algebraïese meetkunde, getalteorie en die teorie van differensiaalvergelykings. == Loopbaan en prestasies == Poincaré se vroeë werk het gefokus op die teorie van differensiaalvergelykings en sterrekunde, insluitend sy ontdekking van 'n nuwe soort simmetrie in die drieliggaamprobleem. Hy het ook belangrike bydraes gelewer tot die studie van elektromagnetiese golwe en die relatiwiteitsteorie. Poincaré se bekendste bydraes was op die gebied van topologie, waar hy gehelp het om die fondamente van die vak te vestig en die konsep van homologie ontwikkel het. Hy het ook belangrike bydraes gelewer tot algebraïese meetkunde, getalteorie en die teorie van differensiaalvergelykings, en het die konsep van outomorfiese funksies bekendgestel. Poincaré se werk het 'n beduidende impak op die ontwikkeling van moderne wiskunde en fisika gehad, en hy is wyd erken vir sy prestasies. Hy het talle eerbewyse en toekennings ontvang, insluitend die Bolyai-prys, die Sylvester-medalje en die Copley-medalje. Poincaré was ook 'n bekende wetenskapfilosoof, en sy idees oor die aard van wetenskaplike kennis en die verhouding tussen wiskunde en die fisiese wêreld beïnvloed steeds die filosofie en wetenskap tot vandag toe. Poincaré se loopbaan en prestasies 'n blywende impak op die velde van wiskunde, fisika en filosofie gehad, en hy word allerweë beskou as een van die belangrikste denkers van die laat 19de en vroeë 20ste eeue. == Wiskunde == In topologie het Poincaré die konsep van homologie ontwikkel, wat 'n instrument is om die "gate" in 'n ruimte te meet. Hy het hierdie konsep gebruik om die grondslae van algebraïese topologie te vestig, wat sedertdien 'n groot tak van wiskunde geword het. Poincaré het ook belangrike bydraes gelewer tot algebraïese meetkunde, wat die studie van meetkundige voorwerpe is wat deur algebraïese vergelykings gedefinieer word. === Outomorfiese funksies === Hy het die konsep van outomorfiese funksies bekendgestel, wat funksies is wat onveranderlik is onder sekere soorte transformasies, en dit gebruik om algebraïese krommes en oppervlaktes te bestudeer. === Getalteorie === In getalteorie het Poincaré bydraes gelewer tot die studie van modulêre vorme, wat 'n tipe funksie is wat sekere simmetrieë het. === Diomfantiese vergelykings === Hy het ook gewerk aan die teorie van diofantiese vergelykings, wat vergelykings met heelgetaloplossings is, en vordering gemaak met die beroemde "Laaste Stelling" van Fermat. === Differensiaalvergelykings === Laastens, in die teorie van differensiaalvergelykings, het Poincaré belangrike bydraes gelewer tot die studie van nie-lineêre dinamiese stelsels, insluitend die ontdekking van chaos in die drieliggaamprobleem. == Fisika == In elektromagnetisme het Poincaré gehelp om die teorie van elektromagnetiese golwe te ontwikkel en getoon dat dit verstaan kan word as 'n kombinasie van elektriese en magnetiese velde. === Lorentz-transformasies === Hy het ook belangrike bydraes gelewer tot die teorie van Lorentz-transformasies, wat die manier beskryf waarop metings van tyd en ruimte verander vir verskillende waarnemers wat teen verskillende spoed beweeg. === Relatiwiteitsteorie === Poincaré het ook gewerk aan die relatiwiteitsteorie, wat beskryf hoe tyd en ruimte deur swaartekrag en beweging beïnvloed word. Hy was een van die eerste wetenskaplikes wat verstaan het dat die beginsels van relatiwiteit ook op elektromagnetisme toegepas kan word, wat uiteindelik gelei het tot die ontwikkeling van die spesiale relatiwiteitsteorie. === Swaartekrag === Laastens, in die teorie van gravitasie, het Poincaré belangrike bydraes gelewer tot die studie van die drieliggaamprobleem, wat die bewegings van drie voorwerpe onder die invloed van swaartekrag voorspel. Hy het 'n nuwe soort simmetrie in die probleem ontdek, wat sedertdien as Poincaré-simmetrie bekend geword het. == Filosofie == Henri Poincaré was ook 'n wetenskapfilosoof wat belangrike bydraes gelewer het tot ons begrip van die aard van wetenskaplike kennis. === Wetekskapskennis === Poincaré het geglo dat wetenskaplike kennis altyd voorlopig is, en dat ons begrip van die natuurlike wêreld altyd onderhewig is aan hersiening gebaseer op nuwe bewyse. Hy het ook aangevoer dat wetenskaplike teorieë nie suiwer van empiriese waarnemings afgelei word nie, maar eerder uitgewerk word deur 'n proses van kreatiewe verbeelding en logiese afleiding. === Natuurgrondslag === Poincaré was veral geïnteresseerd in die verhouding tussen wiskunde en die fisiese wêreld. Hy het geglo dat wiskunde nie net 'n instrument is om die wêreld te beskryf nie, maar eintlik 'n fundamentele deel daarvan is. Hy het aangevoer dat wiskundige konsepte en strukture nie net deur mense uitgedink word nie, maar eintlik onafhanklik van ons bestaan. ==Toekennings== *Die Oscar II, koning van Swede se wiskundige kompetisie in 1887 *Die Buitelandse lid van die Koninklike Nederlandse Akademie van Kuns en Wetenskappe in 1897 *Die lid van die American Philosophical Society in 1899 *Die Goue Medalje van die Royal Astronomical Society of London in 1900 *Die Bolyai-prys in 1905 *Die Matteucci-medalje in 1905 *Die Franse Akademie vir Wetenskappe in 1906 *Die lid van Academie Francaise in 1909 *Die Bruce-medalje in 1911 *Die Henri Poincare-prys, gestig in 1997 deur die Daniel Iagolnitzer-stigting en elke drie jaar toegeken aan uitstaande navorsers in wiskundige fisika ==Persoonlike Lewe== Henri Poincaré was 'n privaat individu wat hoofsaaklik bekend was vir sy werk in wiskunde, fisika en filosofie. Daar is egter inligting oor sy persoonlike lewe beskikbaar. Poincare was getroud met Louise Poulin d'Andesi, en die egpaar het saam vier kinders gehad. Hy was bekend as 'n toegewyde gesinsman, en hy het dikwels tyd saam met sy gesin deurgebring wanneer hy nie aan sy navorsing gewerk het nie. In sy vrye tyd het Poincaré 'n verskeidenheid stokperdjies en belangstellings geniet. Hy was 'n ywerige stapper en klimmer, en hy het baie tyd spandeer om die berge en platteland van Frankryk te verken. Hy was ook geïnteresseerd in musiek en letterkunde, en hy was 'n talentvolle pianis wat dikwels vir sy familie en vriende gespeel het. Ten spyte van sy vele prestasies in wiskunde, fisika en filosofie, het Poincaré sy lewe lank beskeie en nederig gebly. Hy was bekend vir sy vriendelikheid en vrygewigheid, en hy het 'n reputasie gehad as 'n goeie vriend en kollega vir diegene wat hom geken het. ==Kritiek== Sommige kritici het 'n probleem gehad met Poincaré se filosofiese sienings, veral sy oortuiging dat wiskundige konsepte en strukture nie net deur mense uitgevind word nie, maar eintlik onafhanklik van ons bestaan. Sommige het aangevoer dat hierdie siening onnodig spekulatief was en nie empiriese ondersteuning het nie. Poincaré se werk in die relatiwiteitsteorie is met 'n mate van skeptisisme en kritiek teëgekom. Terwyl hy een van die vroeë pioniers van die teorie was, het hy later twyfel uitgespreek oor sommige van die fundamentele aannames daarvan, veral die idee van "tyd-ruimte." Poincaré was 'n sterk kritikus van die opkomende veld van versamelingsteorie, wat probeer het om 'n streng grondslag vir alle wiskunde te verskaf. Hy het aangevoer dat versamelingsteorie te veel op abstrakte en kunsmatige konstruksies staatmaak, en dat dit nie nodig is vir die praktiese werk van wiskundiges nie. Dit het ook kontroversie ontlok. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Poincare, Henri}} [[Kategorie:Franse akademici]] [[Kategorie:Franse filosowe]] [[Kategorie:Franse fisici]] [[Kategorie:Franse ingenieurs]] [[Kategorie:Franse wiskundiges]] [[Kategorie:Teoretiese fisici]] [[Kategorie:Geboortes in 1854]] [[Kategorie:Sterftes in 1912]] mxgj1r63rm7vrifzy3e0k6uizopnzlb 2893112 2893104 2026-04-12T11:57:32Z Aliwal2012 39067 trs 2893112 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Henri Poincaré|other_names=Jules Henri Poincaré|image=PSM V82 D416 Henri Poincare.png|caption=Henri Poincaré <br />(photograph published in 1913)|birth_date={{birth date|df=yes|1854|4|29}}|birth_place=[[Nancy]], [[Meurthe-et-Moselle]], [[Frankryk]]|death_date={{death date and age|df=yes|1912|7|17|1854|4|29}}|death_place=[[Parys]], [[Frankryk]]|residence=[[Frankryk]]|nationality=[[Frans]]|fields=Mathematics and [[physics]]|workplaces={{plainlist| *[[Corps des Mines]] *[[Caen University]] *[[University of Paris|La Sorbonne]] *[[Bureau des Longitudes]]}}|education=Lycée Nancy (now {{ill|Lycée Henri-Poincaré|fr}})|alma_mater={{plainlist| *[[École polytechnique]] *[[École nationale supérieure des mines de Paris|École des Mines]] *[[University of Paris]] ([[Doctorat|Dr]], 1879)}}|thesis_title=Sur les propriétés des fonctions définies par les équations différences|thesis_url=http://web.archive.org/web/20180731141040/http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/framepdf.php?url=http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/chp/hp-pdf/hp1878ep.pdf|thesis_year=1879|doctoral_advisor=[[Charles Hermite]]|academic_advisors=|doctoral_students={{plainlist| *[[Louis Bachelier]] *[[Jean Bosler]] *[[Dimitrie Pompeiu]] *[[Mihailo Petrović]]}}|notable_students={{plainlist| *[[Tobias Dantzig]] *[[Théophile de Donder]]}}|known_for={{plainlist| *[[Poincare vermoede]] *[[Drieliggaamprobleem]] *[[Topologie]] *[[Spesiale relatiwiteit]] *[[Poincaré–Hopf stelling]] *[[Poincaré dualiteit]] *{{nowrap|[[Poincaré–Birkhoff–Witt stelling]]}} *[[Poincaré ongelykheid]] *[[Hilbert–Poincaré reeks]] *[[Poincaré reeks (modulêre vorm)|Poincaré reeks]] *[[Poincaré metriek]] *[[Rotasiegetal]] *[[Fundamentele groep]] *[[Bettigetal|Die term "Bettigetal"]] *[[Bifurkasieteorie]] *[[Chaosteorie]] *[[Brouwer vastepuntstelling]] *[[Sfeerwêreld]] *[[Poincaré–Bendixson stelling]] *[[Poincaré–Lindstedt metode]] *[[Poincaré herhaling stelling]] *[[Poincaré groep]] *[[Poincaré meter]]}}|influences={{plainlist| *[[Lazarus Fuchs]] *[[Immanuel Kant]]<ref>[http://www.iep.utm.edu/poi-math/#H3 "Poincaré's Philosophy of Mathematics"]: entry in the [[Internet Encyclopedia of Philosophy]].</ref>}}|influenced={{plainlist| *[[Louis Rougier]] *[[George David Birkhoff]]}}|awards={{plainlist| *{{nowrap|[[Goue medalje van die Koninklike Sterrekundige Vereeniging|KSV Goue medalje]] (1900)}} *[[Sylvester Medalje]] (1901) *[[Matteucci Medalje]] (1905) *[[Bolyai Prys]] (1905) *[[Bruce Medalje]] (1911)}}|signature=Henri Poincaré Signature.svg|footnotes=[[Pierre Boutroux]] se oom}} '''Jules Henri Poincaré''' (29 April [[1854]] – 17 Julie [[1912]]) was 'n Franse [[Wiskunde|wiskundige]], [[Teoretiese fisika|teoretiese fisikus]], ingenieur, en [[Wetenskapsfilosofie|wetenskapsfilosoof]]. Hy word dikwels beskryf as 'n polimaat aangesien hy op alle terreine van wiskunde uitgeblink het. As 'n wiskundige en fisikus het hy talle oorspronklike en fundamentele bydraes gelewer tot suiwer- en [[toegepaste wiskunde]], wiskundige fisika en [[sterrekunde]]. Hy het een van die bekendste lank-onopgeloste probleme in wiskunde, die [[Poincaré-vermoede|Poincaré vermoede]], formuleer, wat eers in 2003 deur [[Grigori Perelman]] opgelos is. In sy navorsing oor die drie-liggaam probleem was Poincaré die eerste persoon wat 'n chaotiese deterministiese stelsel ontdek het, wat sodoende die grondslag van moderne [[chaosteorie]] gelê het. Hy word ook beskou as een van die stigters van die veld van wiskundige [[topologie]]. Poincaré het klem gelê op die belangrikheid daarvan om aandag te gee aan die invariansie van fisiese wette onder verskillende transformasies en was die eerste persoon om die Lorentz-transformasies in hul moderne simmetriese vorm aan te bied. Poincaré het verskeie relativistiese sneltransformasies ontdek, soos in 1905 in 'n brief aan [[Hendrik Lorentz]] aangeteken. Hy het ook 'n belangrike stap in die formulering van die teorie van [[spesiale relatiwiteit]] voltooi deur perfekte invariante van [[James Clerk Maxwell|Maxwell]] se vergelykings te bepaal. In 1905 het Poincare voorgestel dat [[Swaartekraggolf|swaartekraggolwe]] uit 'n liggaam voortspruit teen die spoed van lig, soos deur die Lorentz-transformasies voorgestel. Poincaré se werk in wiskunde 'n groot impak op die ontwikkeling van die vak gehad, en sy idees word vandag nog bestudeer en toegepas. Sy werk in fisika het gehelp om ons begrip van elektromagnetisme, relatiwiteit en die teorie van gravitasie te vorm, en sy idees word vandag nog in fisika bestudeer en toegepas. Poincaré se idees oor die aard van wetenskaplike kennis en die verhouding tussen wiskunde en die fisiese wêreld het 'n diepgaande impak op die wetenskapsfilosofie gehad, en word vandag nog bestudeer en gedebatteer. Die [[Poincare groep|Poincaré groep]] in fisika en wiskunde is na hom vernoem. == Lewensloop == Poincaré is op 29 April 1854 gebore te Cité Ducale, [[Nancy, Meurthe-et-Moselle]] tot 'n invloedryke familie.<ref>Belliver, 1956</ref> Sy pa, Leon Poincaré (1828–1892) was 'n mediese professor by die Universiteit van Nancy.<ref>Sagaret, 1911</ref> Sy jonger suster, Aline, was getroud met 'n spirituele filosoof Emile Boutroux. Sy neef was Raymond Poincaré, 'n lid van die [[Académie française]], 'n kandidaat vir president van Frankryk tussen 1913 en 1920.<ref name="IEP">[http://www.utm.edu/research/iep/p/poincare.htm The Internet Encyclopedia of Philosophy] Jules Henri Poincaré article by Mauro Murzi&nbsp;– Retrieved November 2006.</ref> Poincaré is Rooms-Katoliek grootgemaak.<ref>Joseph McCabe (1945). A Biographical Dictionary of Ancient, Medieval, and Modern Freethinkers. Haldeman-Julius Publications. Retrieved 10 April 2012.</ref><ref>Poincaré, Henri (1 January 1913). Dernières Pensées. p. 138. soos op 10 April 2012.</ref><ref>{{cite arxiv|eprint=1207.0759|last1=Weinstein|first1=Galina|title=A Biography of Henri Poincaré - 2012 Centenary of the Death of Poincaré|class=physics.hist-ph|year=2012}}</ref> === Vroeë lewe en skool === [[Lêer:Henri_Poincaré_maison_natale_Nancy_plaque.jpg|regs|duimnael|200x200px| Henri Poincaré se geboorteplek te huis nommer 117, Grande Rue in die stad Nancy.]] Tydens sy kinderjare was hy ernstig siek met [[difterie|witseerkeel (difterie)]] en is deur sy ma, Eugénie Launois (1830–1897), tuis geskool. In 1862 het Henri by Lycée[[Nancy, Meurthe-et-Moselle | Nancy]] ingeskryf. (Nou genaamd Lycée Henri Poincaré. Daar is ook 'n aparte Universiteit van Henri Poincaré in Nancy, maar dit is nie die een waar hy studeer het nie). Hy het elf jaar by hierdie skool deurgebring en gedurende hierdie tyd was hy een van die top studente in al sy vakke, van skryfwerk tot wiskunde. Sy wiskunde-onderwyser het hom as 'n "wiskunde monster" beskryf en hy het eerste prys in 'n kompetisie tussen die top-leerlinge van alle skole in Frankryk gewen. Sy swakste vakke was musiek en liggaamlike opvoeding, waar hy as "gemiddeld op sy beste" beskryf is.<ref> O'Connor et al., 2002 </ref> In 1871 ontvang hy eksamenvrystelling in skryfwerk en wetenskap, maar kry nul in wiskunde oor hy die vraag misverstaan het, en nie die vrae wat gevra is, beantwoord het nie.<ref>https://plato.stanford.edu/entries/poincare/</ref> Tydens die [[Frans-Duitse Oorlog]] van 1870 het hy saam met sy pa in die Ambulanskorps gedien. === Universiteit === ==== Politegniese Universiteit ==== In 1873 skryf hy in by [[École polytechnique]] en in 1875 gradueer hy in wiskunde as 'n student van Charles Hermite. Hy het sy eerste referaat ("''Demonstration nouvelle des proprietés de l'indicatrice d'une surface''")<ref>http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/chp/hp-pdf/hp1874na.pdf</ref> oor die eiendomme van die oppervlakke van voorwerpe in 1874 publiseer. ==== Skool van Mynwese ==== Tussen November 1875 en Junie 1878 voltooi hy studies in mynbou-ingenieurswese en wiskunde aan [[École nationale supérieure des mines de Paris|École des Mines]] en ontvang sy gewone mynbou-ingenieursgraad in Maart 1879.<ref>F. Verhulst</ref> As 'n gegradueerde van die École des Mines, het hy by die ''Corps des Mines'' aangesluit as inspekteur vir die [[Vesoul]] streek in Noordoos-Frankryk. Op die toneel van 'n mynramp Augustus 1879 ter Magny waar 18 mynwerkers gesterf het, het hy die amptelike ondersoek op 'n kenmerkend deeglike- en menslike wyse uitgevoer. ==== Doktorsgraad ==== Tydens hierdie periode werk hy ook aan sy Doktorsgraad onder Charles Hermite. Sy doktorale proefskrif was oor [[differensiaalvergelykings]] ("''Sur les proprietes die fonctions definitions par lesquations aux differsions partielles")''<ref>{{Cite web |url=http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/framepdf.php?url=http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/chp/hp-pdf/hp1879pd.pdf |title=argiefkopie |access-date= 9 April 2023 |archive-date= 9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409061447/http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/framepdf.php?url=http://henripoincarepapers.univ-lorraine.fr/chp/hp-pdf/hp1879pd.pdf |url-status=live }}</ref>. Poincaré het 'n nuwe manier om die eienskappe van hierdie vergelykings te bestudeer, voorgestel. Hy was die eerste persoon om die algemene meetkundige eienskappe van integrale te bestudeer en het besef dat hulle gebruik kan word om die gedrag van verskeie liggame in vrye beweging in die [[sonnestelsel]] te modelleer. In 1879 gradueer Poincaré aan die [[Sorbonne|Universiteit van Parys]] (ook bekend as ''La Sorbonne'') Poincaré se opleiding aan die École Polytechnique en Universiteit van Parys, het die grondslag gelê vir sy latere prestasies in wiskunde en fisika. Hy het regdeur sy loopbaan voortgebou op hierdie fondamente en beduidende bydraes gelewer tot die velde van topologie, algebraïese meetkunde, getalteorie en die teorie van differensiaalvergelykings. == Loopbaan en prestasies == Poincaré se vroeë werk het gefokus op die teorie van differensiaalvergelykings en sterrekunde, insluitend sy ontdekking van 'n nuwe soort simmetrie in die drieliggaamprobleem. Hy het ook belangrike bydraes gelewer tot die studie van elektromagnetiese golwe en die relatiwiteitsteorie. Poincaré se bekendste bydraes was op die gebied van topologie, waar hy gehelp het om die fondamente van die vak te vestig en die konsep van homologie ontwikkel het. Hy het ook belangrike bydraes gelewer tot algebraïese meetkunde, getalteorie en die teorie van differensiaalvergelykings, en het die konsep van outomorfiese funksies bekendgestel. Poincaré se werk het 'n beduidende impak op die ontwikkeling van moderne wiskunde en fisika gehad, en hy is wyd erken vir sy prestasies. Hy het talle eerbewyse en toekennings ontvang, insluitend die Bolyai-prys, die Sylvester-medalje en die Copley-medalje. Poincaré was ook 'n bekende wetenskapfilosoof, en sy idees oor die aard van wetenskaplike kennis en die verhouding tussen wiskunde en die fisiese wêreld beïnvloed steeds die filosofie en wetenskap tot vandag toe. Poincaré se loopbaan en prestasies 'n blywende impak op die velde van wiskunde, fisika en filosofie gehad, en hy word allerweë beskou as een van die belangrikste denkers van die laat 19de en vroeë 20ste eeue. == Wiskunde == In topologie het Poincaré die konsep van homologie ontwikkel, wat 'n instrument is om die "gate" in 'n ruimte te meet. Hy het hierdie konsep gebruik om die grondslae van algebraïese topologie te vestig, wat sedertdien 'n groot tak van wiskunde geword het. Poincaré het ook belangrike bydraes gelewer tot algebraïese meetkunde, wat die studie van meetkundige voorwerpe is wat deur algebraïese vergelykings gedefinieer word. === Outomorfiese funksies === Hy het die konsep van outomorfiese funksies bekendgestel, wat funksies is wat onveranderlik is onder sekere soorte transformasies, en dit gebruik om algebraïese krommes en oppervlaktes te bestudeer. === Getalteorie === In getalteorie het Poincaré bydraes gelewer tot die studie van modulêre vorme, wat 'n tipe funksie is wat sekere simmetrieë het. === Diomfantiese vergelykings === Hy het ook gewerk aan die teorie van diofantiese vergelykings, wat vergelykings met heelgetaloplossings is, en vordering gemaak met die beroemde "Laaste Stelling" van Fermat. === Differensiaalvergelykings === Laastens, in die teorie van differensiaalvergelykings, het Poincaré belangrike bydraes gelewer tot die studie van nie-lineêre dinamiese stelsels, insluitend die ontdekking van chaos in die drieliggaamprobleem. == Fisika == In elektromagnetisme het Poincaré gehelp om die teorie van elektromagnetiese golwe te ontwikkel en getoon dat dit verstaan kan word as 'n kombinasie van elektriese en magnetiese velde. === Lorentz-transformasies === Hy het ook belangrike bydraes gelewer tot die teorie van Lorentz-transformasies, wat die manier beskryf waarop metings van tyd en ruimte verander vir verskillende waarnemers wat teen verskillende spoed beweeg. === Relatiwiteitsteorie === Poincaré het ook gewerk aan die relatiwiteitsteorie, wat beskryf hoe tyd en ruimte deur swaartekrag en beweging beïnvloed word. Hy was een van die eerste wetenskaplikes wat verstaan het dat die beginsels van relatiwiteit ook op elektromagnetisme toegepas kan word, wat uiteindelik gelei het tot die ontwikkeling van die spesiale relatiwiteitsteorie. === Swaartekrag === Laastens, in die teorie van gravitasie, het Poincaré belangrike bydraes gelewer tot die studie van die drieliggaamprobleem, wat die bewegings van drie voorwerpe onder die invloed van swaartekrag voorspel. Hy het 'n nuwe soort simmetrie in die probleem ontdek, wat sedertdien as Poincaré-simmetrie bekend geword het. == Filosofie == Henri Poincaré was ook 'n wetenskapfilosoof wat belangrike bydraes gelewer het tot ons begrip van die aard van wetenskaplike kennis. === Wetekskapskennis === Poincaré het geglo dat wetenskaplike kennis altyd voorlopig is, en dat ons begrip van die natuurlike wêreld altyd onderhewig is aan hersiening gebaseer op nuwe bewyse. Hy het ook aangevoer dat wetenskaplike teorieë nie suiwer van empiriese waarnemings afgelei word nie, maar eerder uitgewerk word deur 'n proses van kreatiewe verbeelding en logiese afleiding. === Natuurgrondslag === Poincaré was veral geïnteresseerd in die verhouding tussen wiskunde en die fisiese wêreld. Hy het geglo dat wiskunde nie net 'n instrument is om die wêreld te beskryf nie, maar eintlik 'n fundamentele deel daarvan is. Hy het aangevoer dat wiskundige konsepte en strukture nie net deur mense uitgedink word nie, maar eintlik onafhanklik van ons bestaan. ==Toekennings== *Die Oscar II, koning van Swede se wiskundige kompetisie in 1887 *Die Buitelandse lid van die Koninklike Nederlandse Akademie van Kuns en Wetenskappe in 1897 *Die lid van die American Philosophical Society in 1899 *Die Goue Medalje van die Royal Astronomical Society of London in 1900 *Die Bolyai-prys in 1905 *Die Matteucci-medalje in 1905 *Die Franse Akademie vir Wetenskappe in 1906 *Die lid van Academie Francaise in 1909 *Die Bruce-medalje in 1911 *Die Henri Poincare-prys, gestig in 1997 deur die Daniel Iagolnitzer-stigting en elke drie jaar toegeken aan uitstaande navorsers in wiskundige fisika ==Persoonlike Lewe== Henri Poincaré was 'n privaat individu wat hoofsaaklik bekend was vir sy werk in wiskunde, fisika en filosofie. Daar is egter inligting oor sy persoonlike lewe beskikbaar. Poincare was getroud met Louise Poulin d'Andesi, en die egpaar het saam vier kinders gehad. Hy was bekend as 'n toegewyde gesinsman, en hy het dikwels tyd saam met sy gesin deurgebring wanneer hy nie aan sy navorsing gewerk het nie. In sy vrye tyd het Poincaré 'n verskeidenheid stokperdjies en belangstellings geniet. Hy was 'n ywerige stapper en klimmer, en hy het baie tyd spandeer om die berge en platteland van Frankryk te verken. Hy was ook geïnteresseerd in musiek en letterkunde, en hy was 'n talentvolle pianis wat dikwels vir sy familie en vriende gespeel het. Ten spyte van sy vele prestasies in wiskunde, fisika en filosofie, het Poincaré sy lewe lank beskeie en nederig gebly. Hy was bekend vir sy vriendelikheid en vrygewigheid, en hy het 'n reputasie gehad as 'n goeie vriend en kollega vir diegene wat hom geken het. ==Kritiek== Sommige kritici het 'n probleem gehad met Poincaré se filosofiese sienings, veral sy oortuiging dat wiskundige konsepte en strukture nie net deur mense uitgevind word nie, maar eintlik onafhanklik van ons bestaan. Sommige het aangevoer dat hierdie siening onnodig spekulatief was en nie empiriese ondersteuning het nie. Poincaré se werk in die relatiwiteitsteorie is met 'n mate van skeptisisme en kritiek teëgekom. Terwyl hy een van die vroeë pioniers van die teorie was, het hy later twyfel uitgespreek oor sommige van die fundamentele aannames daarvan, veral die idee van "tyd-ruimte." Poincaré was 'n sterk kritikus van die opkomende veld van versamelingsteorie, wat probeer het om 'n streng grondslag vir alle wiskunde te verskaf. Hy het aangevoer dat versamelingsteorie te veel op abstrakte en kunsmatige konstruksies staatmaak, en dat dit nie nodig is vir die praktiese werk van wiskundiges nie. Dit het ook kontroversie ontlok. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Poincare, Henri}} [[Kategorie:Franse akademici]] [[Kategorie:Franse filosowe]] [[Kategorie:Franse fisici]] [[Kategorie:Franse ingenieurs]] [[Kategorie:Franse wiskundiges]] [[Kategorie:Teoretiese fisici]] [[Kategorie:Geboortes in 1854]] [[Kategorie:Sterftes in 1912]] 03ljsqeg0a7zuqhxjqk6kwanuxcu20j 1 184950 2892865 1743650 2026-04-11T20:38:33Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Roswell-voorval]] na [[Bespreking:Roswellvoorval]] geskuif: Koppelteken nie nodig 1743650 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 207672 2893033 2891455 2026-04-12T08:21:16Z Aliwal2012 39067 2893033 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Corey Burton | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Corey Gregg Weinberg | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1945|1|1}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Amerika]]ner | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 196501–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0123553 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Corey Burton''' (gebore 1 Januarie 1945) is 'n [[Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Transformers: The Movie'' (1986), ''Hercules'' (1997), en ''Atlantis: The Lost Empire'' (2001). == Filmografie == === Rolprente === * 1940: ''Fantasia'' * 1983: ''Horizons'' * 1986: ''The Transformers: The Movie'' * 1986: ''I Am Joe's Ear'' * 1994: ''King of the 'B's'' * 1996: ''The Hunchback of Notre Dame'' * 1997: ''Hercules'' * 1998: ''Paracycling'' * 1998: ''Skating the Half Pipe'' * 1999: ''The Cat in the Hat: The Ride'' * 2001: ''Atlantis: The Lost Empire'' * 2002: ''Peter Pan II: Return to Neverland'' * 2004: ''Proteus: A Nineteenth Century Vision'' * 2014: ''The Marvel Experience'' === Televisiereekse === * 1984: ''The Transformers'' * 1985: ''Adventures of the Gummi Bears'' * 1985: ''Galtar and the Golden Lance'' * 1985: ''Robotix'' * 1988: ''Chip 'n' Dale Rescue Rangers'' * 1991: ''Those Who Dare'' * 1991: ''James Bond Jr.'' * 1992: ''Goof Troop'' * 1992: ''Raw Toonage'' * 1993: ''Mighty Max'' * 1993: ''Bonkers'' * 1994: ''Ranger Smith'' * 1995: ''The Sylvester & Tweety Mysteries'' * 1995: ''Timon & Pumbaa'' * 1996: ''Quack Pack'' * 1997: ''R.F.K.'' * 1997: ''Sing Me a Story with Belle'' * 1998: ''Toonsylvania'' * 1999: ''Mickey Mouse Works'' * 1999: ''Mike, Lu & Og'' * 1999: ''The Woody Woodpecker Show'' * 2000: ''Buzz Lightyear of Star Command'' * 2001: ''House of Mouse'' * 2003: ''Star Wars: Clone Wars'' * 2004: ''Hi Hi Puffy AmiYumi'' * 2006: ''Squirrel Boy'' * 2006: ''Mickey Mouse Clubhouse'' * 2007: ''Transformers: Animated'' * 2008: ''Star Wars: The Clone Wars'' * 2008: ''The Secret Saturdays'' * 2009: ''Disney's Haunted Holidays; Tales of Two Cities'' * 2011: ''Thundercats'' * 2011: ''Jake and the Never Land Pirates'' * 2013: ''Wander Over Yonder'' * 2013: ''Mickey Mouse'' * 2015: ''Niko and the Sword of Light'' * 2015: ''Future-Worm!'' * 2017: ''Chip 'n Dale's Nutty Tales'' === Televisierolprente === * 1986: ''G.I. Joe: Arise, Serpentor, Arise!'' * 1986: ''DTV Valentine'' * 1989: ''Chip 'n' Dale's Rescue Rangers to the Rescue'' * 1989: ''Chip 'n' Dale's Excellent Adventures'' * 1990: ''Outer Bounds'' * 1991: ''First Flight'' * 1991: ''Lifestyles of the Rich and Animated'' * 1992: ''The Natural World'' * 1993: ''B.A.S.E. Jumpers'' * 1994: ''Adventures in Diving'' * 1994: ''Snow Monkeys'' * 2000: ''Rat Bastard'' * 2003: ''Saints Preserved'' * 2011: ''History of the World in 2 Hours'' === Video's === * 1985: ''Robotix'' * 1986: ''Disney Sing-Along-Songs: Zip-a-Dee-Doo-Dah'' * 1987: ''Disney Sing-Along-Songs: Heigh-Ho'' * 1987: ''Disney Sing-Along-Songs: The Bare Necessities'' * 1988: ''Disney Sing-Along-Songs: You Can Fly'' * 1989: ''Disney Sing Along Songs: 101 Notes of Fun'' * 1990: ''Disney Sing-Along-Songs: Disneyland Fun'' * 1990: ''Disney Sing Along Songs: I Love to Laugh!'' * 1990: ''Disney Sing-Along-Songs: Under the Sea'' * 1992: ''Disney Sing-Along-Songs: Be Our Guest'' * 1992: ''Sinbad'' * 1992: ''Aladdin'' * 1993: ''Disney Sing-Along-Songs: Friend Like Me'' * 1994: ''The Making of 'Bambi''' * 1994: ''The Making of 'Three Caballeros''' * 1994: ''Disney Sing-Along-Songs: Circle of Life'' * 1994: ''A Day at Disneyland'' * 1995: ''Disney Sing-Along-Songs: Colors of the Wind'' * 1995: ''Spot's Magical Christmas'' * 1996: ''Ellen's Energy Adventure'' * 1996: ''Disney's Greatest Video Volume 1'' * 1996: ''The Making of 'Sleeping Beauty''' * 1996: ''The Best of Roger Rabbit'' * 1996: ''Around the World with Timon & Pumbaa'' * 1996: ''Dining Out with Timon & Pumbaa'' * 1997: ''The Making of 'Cinderella''' * 1997: ''Walt Disney's 'The Jungle Book': The Making of a Musical Masterpiece'' * 1997: ''Snow White: The Making of a Masterpiece'' * 1997: ''Disney Sing-Along-Songs: Zero to Hero'' * 1997: ''You Can Fly!: The Making of Walt Disney's Masterpiece 'Peter Pan''' * 1997: ''The Story Behind Walt Disney's 'Fun and Fancy Free''' * 1997: ''Bambi: The Magic Behind the Masterpiece'' * 1997: ''On Holiday with Timon & Pumbaa'' * 1998: ''The Spirit of Mickey'' * 1998: ''The Making of 'Winnie the Pooh''' * 1998: ''Disney Sing-Along-Songs: Honor to Us All'' * 1998: ''Disney Sing Along Songs: Happy Haunting'' * 1999: ''Hercules: Zero to Hero'' * 2000: ''The Story Behind 'Toy Story''' * 2000: ''Spot's Musical Adventures'' * 2001: ''The Wacky Adventures of Ronald McDonald: Have Time, Will Travel'' * 2002: ''Cinderella II: Dreams Come True'' * 2002: ''The Many Adventures of Winnie the Pooh: The Story Behind the Masterpiece'' * 2005: ''Tom and Jerry Blast Off to Mars!'' * 2005: ''Inside Walt's Story Meetings'' * 2005: ''Disney Channel Holiday'' * 2005: ''Once Upon a Halloween'' * 2005: ''Tom and Jerry Blast Off to Mars!: Blasting Off'' * 2007: ''Mickey's Great Clubhouse Hunt'' * 2007: ''Disney Princess Enchanted Tales: Follow Your Dreams'' * 2009: ''Mickey's Adventures in Wonderland'' * 2009: ''The Headmasters: Voicing the Robots in Disguise'' * 2014: ''JLA Adventures: Trapped in Time'' * 2015: ''101 Dalmatians: The Further Adventures of Thunderbolt'' * 2016: ''Quentin Tarantino's Suicide Squad'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0123553|Corey Burton}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Burton, Corey}} [[Kategorie:Geboortes in 1945]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] r6kpfmrb4cxyk6sh3p1liu1ckhl7ea6 1 222205 2892721 2892197 2026-04-11T18:52:10Z ~2026-21988-32 205990 /* Megan fox */ nuwe afdeling 2892721 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Megan fox == April [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-21988-32|&#126;2026-21988-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-21988-32|talk]]) 18:52, 11 April 2026 (UTC) o0row73gr0h32sl3twx0iu109qvmlpk 2892726 2892721 2026-04-11T18:53:11Z ~2026-21988-32 205990 /* Megan fox */ nuwe afdeling 2892726 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Megan fox == April [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-21988-32|&#126;2026-21988-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-21988-32|talk]]) 18:52, 11 April 2026 (UTC) == Megan fox == Megan [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-21988-32|&#126;2026-21988-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-21988-32|talk]]) 18:53, 11 April 2026 (UTC) 73f333c93wsybj17zzs8plqg1yvbc8t 2892759 2892726 2026-04-11T19:04:29Z Sobaka 328 2892759 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} = 4pox0s9yf2t6z2gcqnwgjx7bg2jiyf9 0 222581 2892918 2881401 2026-04-11T23:47:03Z Jcb 223 2892918 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Museo de La Plata - Turba, Roca sedimentaria bíoquímica.jpg|duimnael|Veen]] '''Veen''' word dikwels gedefinieer as die gedeeltelik [[Koolstof|gekarboniseerde]] plantaardige weefsel wat in vogtige omstandighede deur ontbinding van verskeie [[Plant|plante]] en [[Mos|mosse]] gevorm word.<ref name="FAO">Nature and Management of Tropical Peat Soils. Issue 59 of FAO soils bulletin, ISSN 0253-2050 {{Outeur|J. P. Andriesse}} Food & Agriculture Org., 1988, {{ISBN|9251026572}}, {{ISBN|9789251026571}}</ref> Daar is nogtans grondklassifikasies wat 'n effens breër definisie van veen''gronde'' het: gronde wat meer as 65% organiese materiaal bevat. Die eintlike veen is 100% organiese materiaal. Veen word in [[Moerasse en vleie|moerasse]] en vleilande gevorm, maar ook hier dek definisies mekaar nie altyd heeltemal nie. 'n Vleiland hoef geen veen te vorm nie. [[Lêer:MerBleueBog.jpg|duimnael|Veenland in Kanada|links|150px]] Veen kan in gematigde en in [[Trope|tropiese]] klimate gevorm word, maar die plante wat dit vorm kan taamlik verskil. In tropiese gebied speel bome en [[hout]] byvoorbeeld 'n groter rol en bevat die veen hout. In gematigde streke is dit hoofsaaklik ''[[Veenmos|Sphagnum]]''-mosse en [[segge]]s. Die oorgang tussen beide tipes is gewoonlik naby die 35 grade noord of suid. <ref name="FAO"/> Veengrond is sponsagtige grond wat uit halfvergane plantmateriaal bestaan. Op grond van die ligging van die veen ten opsigte van die grondwatertafel, naamlik daarbo of daaronder, word tussen hoog- en laagveen onderskei. Albei het hul eie plantegroei. Vene lewer min voedingstowwe vir plante. [[Vleisetende plante|Vleisvretende plante]] soos [[sonnedou]] van die [[genus]] ''[[Drosera]]'' of spesies van die genera ''Pinguicula'', ''Utricularia'' en ''Sarracenia'' vind daar hulle tuiste.<ref>{{cite web|url=https://www.ipcc.ie/a-to-z-peatlands/carnivorous-plants-killers-in-the-bog/|publisher=ipcc.ie|title=Carnivorous Plants – Killers in the Bog}}</ref> Veengrond word meestal aangetref in die gebiede wat tydens die [[Pleistoseen]] (2 500 000 - 10 000 jaar gelede) deur [[ys]] bedek was, en wat as gevolg hiervan reliëf toon. Dit sluit groot dele van die [[toendra]]- en die naaldbosgordel in die noorde van [[Kanada]] en in [[Noord-Europa]] en die [[Sowjetunie]] in. Meer suidwaarts kom veen in reënryke streke met ʼn gemiddelde jaartemperatuur van ongeveer 12 °C voor. Veengrond bestaan uit 'n dik laag organiese materiaal wat vanweë die stilstaan van [[water]] en die gevolglike suurstofgebrek in die grond nie heeltemal vergaan het nie. Bowendien vertraag die dikwels hoë suurinhoud van die grond die minerale werking van die bakterieë en skimmels. In sommige gebiede binne die [[poolsirkel]] bestaan daar 'n wankelende ewewig tussen bos en veen. Die veengrond, wat aanvanklik net die laer liggende komme in die terrein opvul, neem geleidelik toe namate die water aan die rande van die kom deur die son verhit word en die harde, bevrore onderlaag begin ontdooi. Aangesien die smeltwater nie kan wegvloei nie, word die grondmoerasagtig en verander die plantegroei na sipergras, mosse en ander veenplante. Na verloop van tyd is die veenlaag dik genoeg, wat die groei van bome weer moontlik maak. Die groeiende bome veroorsaak skaduwee, waardeur die moslaag daaronder dikker word en baie water hou. Wanneer dit vries, sit die hele [[massa]] uit, sodat die grond oplig, wat meebring dat 'n bosplantegroei weer gevestig kan word. Hierdie tipe plantegroei met afwisselende bos en moeras word taiga genoem. In [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] word sulke gebiede "muskegs" genoem. In die trope is die temperature, veral in die laaglande, meestal so hoog dat die afbraak van dooie plantmateriaal deur middel van bakterieë en skimmels vinnig geskied en die meeste vog verdamp. Waar die reënval egter baie hoog is en die grondwater bowendien min minerale bevat, kom veenvorming soms wel voor - hoog- sowel as laagveen. Die plantegroei is vanweë die gebrek aan voedingstowwe duidelik baie minder soortryk as die van die tropiese oerbos. Daar kom meestal immergroen spesies met breë blare voor, waaronder ook [[Palmagtige|palms]] en ''Pandanus''-spesies (skroefpalms). In die middel van die veen is daar nie bome nie, maar gras en sipergras of soms oop water. [[Veenmos|Veenmosse]] (familie ''Sphagnidae''), die veenvormers by uitstek in die gematigde streke, kom nie in die trope voor nie. == Laagveen == Laagveen word gevorm in komme waar die plantemateriaal onder die grondwatertafel is. Ook klein poele kan deur suksessie in laagveen oorgaan. In hierdie geval is daar aanvanklik net 'n drywende mat van plante langs die rand van die pan, en dit word steeds dikker omdat daar voortdurend nuwe plante bo-op groei, terwyl die onderliggende lae dooie plantemateriaal nie vergaan nie. Van tyd tot tyd breek stukke van hierdie materiaal af, wat na die bodem van die pan afsak en dit geleidelik opvul. Omdat daar nie 'n vaste substraat is nie, beweeg dit op en af wanneer ʼn mens daaroor loop. Wanneer die veenlaag 'n bepaalde dikte bereik, word dit van die grondwater afgesluit en daarna word dit net - deur reënwater gevoed. Op hierdie manier kan dit in hoogveen oorgaan. == Hoogveen == Hoogveen word gevorm op plekke waar die plantegroei geheel en al deur die reënwater gevoed word en die vlak van die grondwatertafel laag is. Hierdie veengrond is dus gewoonlik baie onvrugbaar en min plantspesies kom daar voor. Die plantegroei bestaan hoofsaaklik uit spesies van die genus ''Sphagnum''. Die [[Mos|mosse]] groei bo voortdurend aan, terwyl dit aan die onderkant afsterf. Lae van etlike meters dik kan gevolglik ontstaan. Van die hoër plante wat in die hoogveen aangetref word, is onder meer [[heideagtiges]] (familie ''Ericaceae'') en sipergrasse (familie ''Cyperaceae''). Saadplante en die veenmosspesies wat 'n relatief droë staanplek verkies, groei op die hoër dele, terwyl die holtes met lewermosse en "nat" veenmosspesies gevul word. <br /> == Van humifikasie tot koolvorming == Die vorming van veen is die eerste stap in 'n proses wat na [[bruinkool]], [[steenkool]] en [[antrasiet]] kan lei. In hierdie eerste stap vind bloot humifikasie plaas. Plantmateriaal ontbind en vorm grond. Later stappe sluit waterverlies, saampakking en chemiese veranderings in wat tot koolvorming lei.<ref>Plants to peat: the process of humification {{Outeur|Gerd Lüttig}} Peat and Water 9-19 1986</ref> == Turf == Veen bevat groot hoeveelhede water, maar dit kan gedroog word om as brandstof of as grondverbetering in tuine gebruik te word. Die gedroogde vorm word gewoonlik '''turf''' genoem.'n Klassifikasie van turf is gebaseer op die graad van die veen se onbinding:<ref>A Focus on Peatlands and Peat Mosses {{Outeur|Howard Crum, Sandra Planisek}} University of Michigan Press, 1992, {{ISBN|0472063782}}, {{ISBN|9780472063789}}</ref> #Veselrige turf bestaan hoofsaaklik uit plantvesels (>2/3) gewoonlik van ''Sphagnum''-mosse. Dit het 'n vale ligrooibruin kleur en is gesog vir gebruik in tuine #Bloedturf is donkerrooibruin en bevat 1/3-2/3 plantvesels. Dit word veral uit segges, riete en houtagtige plante gevorm. #Ontbinde turf bevat minder as 1/3 plantvesels. Dit is baie donker en word veral in afsettings op die bodem van 'n meer gevorm ==Afrika== Die Kongo-bekken se veenlande stoor koolstof wat oor millenia opgehoop het, en verteenwoordig een van die planeet se belangrikste langtermyn-koolstofputte. Weens die afgeleë ligging van hierdie veenstelsel is dit dusver nie goed bestudeer nie, en die belang daarvan in die globale koolstofsiklus en klimaat is eers onlangs vermoed. Die beskerming van die Kongo-bekken blyk gevolglik van groot belang in klimaatsverandering te wees. Navorsers skat dat die Mai Ndombe-meer alleen moontlik meer as 150 gigagram (Gg) antieke koolstof per jaar vrystel. Mikrobes in die veen breek gestoorde koolstof deur respirasie af, wat CO₂ produseer. Dit beweeg dan deur grondwater na die mere voor vrystelling in die atmosfeer. Periodes van verminderde reënval veroorsaak 'n laer watertafel wat veenoksidasie en koolstofverlies bevorder.<ref name="ngs1">{{cite web |title=Earth's Second Green Lung (Nature Geoscience) |url= https://www.facebook.com/americangeo/posts/pfbid0NBuEXBnXZtsUHgkny72gRzAXDTEFLGVC84XDrN1f8XcypTLMUevUdPn3MCdXaQkil |website=facebook |publisher= American Geographical Society |access-date=27 Februarie 2026 |date=27 Februarie 2026}}</ref> === Suid-Afrika === Veen is in Suid-Afrika taamlik seldsaam omdat dit 'n droë land is. In die wêreld vorm veenmoerasse ongeveer 3% van die landoppervlak en groei hulle gemiddeld met 1 tot 2&nbsp;mm per jaar. In Suid-Afrika is dit bloot 0,5 tot 1&nbsp;mm per jaar. Die meeste vene is minder as 10&nbsp;000 jaar oud. Daar is elf veenhoudende streke beskryf met 460 vene, die meeste daarvan in [[Maputaland]]. Die grootste is die [[Mkhuze-delta]] wat saam met die Mbazwana-moerasbos die grootste moeraskompleks van [[Suid-Afrika]] vorm. Die oudste veen is Mfabeni wat met sy 45&nbsp;000 jaar een van oudste nog aktiewe vene is die wêreld is.<ref>[http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Water%20Wheel/Articles/2010/2010%20Jul-Aug%20peatland.pdf Knowledge hub: Water Wheel, Peatland] {{Outeur|Lani van Vuuren}}, wrc.org.za {{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sien ook == * [[Veenlyk]] ==Verwysings== {{Verwysings|2}} == Bron == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409699}}, volume 28, bl. 37, 38 {{Koolstofneerslae}} [[Kategorie:Brandstowwe]] 1zf2ssbpnc84jjjk6a0avhdpebw7ebd 0 230887 2892780 2868195 2026-04-11T19:10:12Z Jcb 223 2892780 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Gemeenten 2024.png|duimnael|Nederlandse munisipaliteite (2025)]] Hierdie is 'n '''lys van munisipaliteite in Nederland'''. Sedert 2023 tel [[Nederland]] 345 [[munisipaliteit]]e:<ref>In die [[Nederlands|Nederlandse taal]] word munsipaliteit as ''gemeente'' aangedui.</ref> 342 in [[Europa]] en 3 in die [[Karibiese gebied]].<ref>Munisipaliteite in die Karibiese gebied is: [[Bonaire]], [[Saba]] en [[Sint Eustatius]].</ref> {| class="wikitable sortable" ! Provinsies ! Munisipaliteite |- | [[Drenthe]] | align="center"| 12 |- | [[Flevoland]] | align="center"| 6 |- | [[Friesland]] | align="center"| 18 |- | [[Gelderland]] | align="center"| 51 |- | [[Groningen (provinsie)|Groningen]] | align="center"| 10 |- | [[Limburg, Nederland|Limburg]] | align="center"| 31 |- | [[Noord-Brabant]] | align="center"| 56 |- | [[Noord-Holland]] | align="center"| 44 |- | [[Overijssel]] | align="center"| 25 |- | [[Utrecht (provinsie)|Utrecht]] | align="center"| 26 |- | [[Zeeland]] | align="center"| 13 |- | [[Zuid-Holland]] | align="center"| 50 |- | [[Karibiese gebied]] | align="center"| 3 |- |} {{Indeks3}} == A == {| | * [[Aa en Hunze]] * [[Aalsmeer]] * [[Aalten]] * [[Achtkarspelen]] * [[Alblasserdam]] | * [[Albrandswaard]] * [[Alkmaar]] * [[Almelo]] * [[Almere]] * [[Alphen aan den Rijn]] | * [[Alphen-Chaam]] * [[Altena, Nederland|Altena]] * [[Ameland]] * [[Amersfoort, Nederland|Amersfoort]] * [[Amstelveen]] | * [[Amsterdam]] * [[Apeldoorn]] * [[Arnhem]] * [[Assen]] * [[Asten, Nederland|Asten]] | |} == B == {| | * [[Baarle-Nassau]] * [[Baarn]] * [[Barendrecht]] * [[Barneveld]] * [[Beek (munisipaliteit)|Beek]] | * [[Beekdaelen]] * [[Beesel]] * [[Berg en Dal]] * [[Bergeijk]] * [[Bergen, Limburg|Bergen]] | * [[Bergen, Noord-Holland|Bergen]] * [[Bergen op Zoom]] * [[Berkelland]] * [[Bernheze]] * [[Best]] | * [[Beuningen, Gelderland|Beuningen]] * [[Beverwijk]] * [[Bladel]] * [[Blaricum]] * [[Bloemendaal]] | * [[Bodegraven-Reeuwijk]] * [[Boekel]] * [[Bonaire]] * [[Borger-Odoorn]] * [[Borne, Nederland|Borne]] | * [[Borsele]] * [[Boxtel]] * [[Breda]] * [[Bronckhorst]] * [[Brummen]] | * [[Brunssum]] * [[Bunnik]] * [[Bunschoten]] * [[Buren]] | |} == C == {| | * [[Capelle aan den IJssel]] * [[Castricum]] * [[Coevorden]] * [[Cranendonck]] * [[Culemborg]] | |} == D == {| | * [[Dalfsen]] * [[Dantumadiel]] * [[De Bilt]] * [[De Fryske Marren]] * [[De Ronde Venen]] | * [[De Wolden]] * [[Den Helder]] * [[Deurne, Nederland|Deurne]] * [[Deventer]] * [[Delft, Nederland|Delft]] | * [[Den Haag]] * [[Diemen]] * [[Dijk en Waard]] * [[Dinkelland]] * [[Doesburg]] | * [[Doetinchem]] * [[Dongen]] * [[Dordrecht, Nederland|Dordrecht]] * [[Drechterland]] * [[Drimmelen]] | * [[Dronten]] * [[Druten]] * [[Duiven]] | |} == E == {| | * [[Echt-Susteren]] * [[Edam-Volendam]] * [[Ede, Nederland|Ede]] * [[Eemnes]] * [[Eemsdelta]] | * [[Eersel]] * [[Eijsden-Margraten]] * [[Eindhoven]] * [[Elburg]] * [[Emmen, Nederland|Emmen]] | * [[Enkhuizen]] * [[Enschede]] * [[Epe, Nederland|Epe]] * [[Ermelo, Nederland|Ermelo]] * [[Etten-Leur]] | |} == F == == G == {| | * [[Geertruidenberg]] * [[Geldrop-Mierlo]] * [[Gemert-Bakel]] * [[Gennep]] * [[Gilze en Rijen]] | * [[Goeree-Overflakkee]] * [[Goes]] * [[Goirle]] * [[Gooise Meren]] * [[Gorinchem]] | * [[Gouda, Nederland|Gouda]] * [[Groningen (munisipaliteit)|Groningen]] * [[Gulpen-Wittem]] | |} == H == {| | * [[Haaksbergen]] * [[Haarlem, Nederland|Haarlem]] * [[Haarlemmermeer]] * [[Halderberge]] * [[Hardenberg]] | * [[Harderwijk]] * [[Hardinxveld-Giessendam]] * [[Harlingen]] * [[Hattem]] * [[Heemskerk]] | * [[Heemstede]] * [[Heerde]] * [[Heerenveen]] * [[Heerlen]] * [[Heeze-Leende]] | * [[Heiloo]] * [[Hellendoorn]] * [[Helmond]] * [[Hendrik-Ido-Ambacht]] * [[Hengelo, Overijssel|Hengelo]] | * [['s-Hertogenbosch]] * [[Het Hogeland]] * [[Heumen]] * [[Heusden]] * [[Hillegom]] | * [[Hilvarenbeek]] * [[Hilversum]] * [[Hoeksche Waard (munisipaliteit)|Hoeksche Waard]] * [[Hof van Twente]] * [[Hollands Kroon]] | * [[Hoogeveen]] * [[Hoorn]] * [[Horst aan de Maas]] * [[Houten]] * [[Huizen]] | * [[Hulst, Nederland|Hulst]] | |} == I == * [[IJsselstein]] == J == == K == {| | * [[Kaag en Braassem]] * [[Kampen, Nederland|Kampen]] * [[Kapelle]] * [[Katwijk, Zuid-Holland|Katwijk]] * [[Kerkrade]] | * [[Koggenland]] * [[Krimpen aan den IJssel]] * [[Krimpenerwaard (munisipaliteit)|Krimpenerwaard]] | |} == L == {| | * [[Laarbeek]] * [[Land van Cuijk]] * [[Landgraaf (munisipaliteit)|Landgraaf]] * [[Landsmeer]] * [[Lansingerland]] | * [[Laren, Noord-Holland|Laren]] * [[Leeuwarden]] * [[Lelystad]] * [[Leudal]] * [[Leusden]] | * [[Leiden]] * [[Leiderdorp]] * [[Leidschendam-Voorburg]] * [[Lingewaard]] * [[Lisse]] | * [[Lochem]] * [[Loon op Zand]] * [[Lopik]] * [[Losser]] | |} == M == {| | * [[Maasdriel]] * [[Maasgouw]] * [[Maashorst]] * [[Maassluis]] * [[Maastricht]] | * [[Medemblik]] * [[Meerssen]] * [[Meierijstad]] * [[Meppel]] * [[Middelburg, Zeeland|Middelburg]] | * [[Midden-Delfland]] * [[Midden-Drenthe]] * [[Midden-Groningen]] * [[Moerdijk]] * [[Molenlanden]] | * [[Montferland]] * [[Montfoort]] * [[Mook en Middelaar]] | |} == N == {| | * [[Neder-Betuwe (munisipaliteit)|Neder-Betuwe]] * [[Nederweert]] * [[Nieuwegein]] * [[Nieuwkoop]] * [[Nijkerk]] | * [[Nijmegen]] * [[Nissewaard]] * [[Noardeast-Fryslân]] * [[Noord-Beveland]] * [[Noordenveld]] | * [[Noordoostpolder]] * [[Noordwijk, Zuid-Holland|Noordwijk]] * [[Nuenen, Gerwen en Nederwetten]] * [[Nunspeet]] | |} == O == {| | * [[Oegstgeest]] * [[Oirschot]] * [[Oisterwijk]] * [[Oldambt (munisipaliteit)|Oldambt]] * [[Oldebroek]] | * [[Oldenzaal]] * [[Olst-Wijhe]] * [[Ommen]] * [[Oost Gelre]] * [[Oosterhout]] | * [[Ooststellingwerf]] * [[Oostzaan]] * [[Opmeer]] * [[Opsterland]] * [[Oss]] | * [[Oude IJsselstreek]] * [[Ouder-Amstel]] * [[Oudewater]] * [[Overbetuwe]] | |} == P == {| | * [[Papendrecht]] * [[Peel en Maas]] * [[Pekela]] * [[Pijnacker-Nootdorp]] * [[Purmerend]] | * [[Putten]] | |} == Q == == R == {| | * [[Raalte]] * [[Reimerswaal]] * [[Renkum]] * [[Renswoude]] * [[Reusel-De Mierden]] | * [[Rheden]] * [[Rhenen]] * [[Ridderkerk]] * [[Rijssen-Holten]] * [[Rijswijk, Zuid-Holland|Rijswijk]] | * [[Roerdalen]] * [[Roermond]] * [[Roosendaal]] * [[Rotterdam]] * [[Rozendaal]] | * [[Rucphen]] | |} == S == {| | * [[Saba]] * [[Schagen]] * [[Scherpenzeel, Gelderland|Scherpenzeel]] * [[Schiedam]] * [[Schiermonnikoog]] | * [[Schouwen-Duiveland]] * [[Simpelveld]] * [[Sint Eustatius]] * [[Sint-Michielsgestel]] * [[Sittard-Geleen]] | * [[Sliedrecht]] * [[Sluis (munisipaliteit)|Sluis]] * [[Smallingerland]] * [[Soest, Nederland|Soest]] * [[Someren]] | * [[Son en Breugel]] * [[Stadskanaal]] * [[Staphorst]] * [[Stede Broec]] * [[Steenbergen]] | * [[Steenwijkerland]] * [[Stein, Limburg|Stein]] * [[Stichtse Vecht]] * [[Súdwest-Fryslân]] | |} == T == {| | * [[Terneuzen]] * [[Terschelling]] * [[Teylingen]] * [[Texel]] * [[Tholen (munisipaliteit)|Tholen]] | * [[Tiel]] * [[Tilburg]] * [[Tubbergen]] * [[Twenterand]] * [[Tynaarlo]] | * [[Tytsjerksteradiel]] | |} == U == {| | * [[Uitgeest]] * [[Uithoorn]] * [[Urk]] * [[Utrecht (munisipaliteit)|Utrecht]] * [[Utrechtse Heuvelrug (munisipaliteit)|Utrechtse Heuvelrug]] | |} == V == {| | * [[Vaals]] * [[Valkenburg aan de Geul]] * [[Valkenswaard]] * [[Veendam]] * [[Veenendaal]] | * [[Veere]] * [[Veldhoven]] * [[Velsen]] * [[Venlo]] * [[Venray]] | * [[Vijfheerenlanden (munisipaliteit)|Vijfheerenlanden]] * [[Voerendaal]] * [[Vlaardingen]] * [[Vlieland]] * [[Vlissingen]] | * [[Voorne aan Zee]] * [[Voorschoten]] * [[Voorst]] * [[Vught]] | |} == W == {| | * [[Waadhoeke]] * [[Waalre]] * [[Waalwijk]] * [[Waddinxveen]] * [[Wageningen]] | * [[Wassenaar]] * [[Waterland]] * [[Weert]] * [[West Betuwe]] * [[West Maas en Waal]] | * [[Westerkwartier (munisipaliteit)|Westerkwartier]] * [[Westerveld]] * [[Westervoort]] * [[Westerwolde (munisipaliteit)|Westerwolde]] * [[Westland (munisipaliteit)|Westland]] | * [[Weststellingwerf]] * [[Wierden]] * [[Wijchen]] * [[Wijdemeren]] * [[Wijk bij Duurstede]] | * [[Winterswijk]] * [[Woensdrecht]] * [[Woerden]] * [[Wormerland]] * [[Woudenberg]] | |} == X == == Y == == Z == {| | * [[Zaanstad]] * [[Zaltbommel]] * [[Zandvoort]] * [[Zeewolde]] * [[Zeist]] | * [[Zevenaar]] * [[Zoetermeer]] * [[Zoeterwoude]] * [[Zuidplas]] * [[Zundert]] | * [[Zutphen]] * [[Zwartewaterland]] * [[Zwijndrecht, Nederland|Zwijndrecht]] * [[Zwolle]] | |} == Sien ook == * [[Lys van grootste munisipaliteite in Nederland]] * [[Provinsies van Nederland]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://almanak.overheid.nl/Gemeenten/ Gemeenten], Overheid.nl {{Indeks1}} [[Kategorie:Munisipaliteite in Nederland| ]] [[Kategorie:Nederlandse lyste|Munisipaliteite]] [[Kategorie:Lyste van nedersettings|Nederland, munisipaliteite]] 84yp69nayvp5mnjs0955r8i4gpzmdd9 0 243248 2892897 2838178 2026-04-11T23:38:21Z Jcb 223 2892897 wikitext text/x-wiki '''Spetses''' (Moderne Grieks: Σπέτσες, Katharevousa: Σπέτσαι, Spetsai, Antiek: Πιτυούσσα, Pityoussa) is 'n welaf of gegoede eiland, en 'n munisipaliteit in die eilandstreekseenheid van Attica, Griekeland.<ref>Kallikratis law Greece Ministry of Interior (in Grieks)</ref> Dit word somtyds ingesluit as een van die Saroniese eilande. Dit was tot 1948 deel van die ou prefektuur van Argolidocorinthia, wat nou verdeel is in Argolis en Korinthië. In antieke tye was dit bekend as Pityoussa, en later as Petses. Die eiland is nou 'n onafhanklike munisipaliteit met 'n bevolking van 4 027, en met geen interne grense binne die munisipaliteit nie. Die dorpie Spetses (bevolking 4 001 in 2011) is die enigste groot nedersetting op die eiland. Die ander nedersettings op die eiland is Moní Agíon Pánton, (bevolking 0), Ligonéri (bevolking 4), Ágioi Anárgyroi (bevolking 18), en Kouzoúnos (bevolking 4). Die eilande van Spetsopoula, Falkonera, en Velopoula (welke almal onbewoond is) is ook deel van die munisipaliteit van Spetses. Die munisipaliteit het 'n totale grondoppervlakte van 27,121 vierkante kilometer.<ref>"Population & housing census 2001 (incl. area and average elevation)" (PDF) (in Grieks). National Statistical Service of Greece.</ref> 'n Ongewone aspek van Spetses is die afwesigheid van private motors binne die dorpsgrense. Die mees algemene vervoerwyses is stap, perdekarre, fietse, bromponies en motorfietse. Slegs huurmotors en afleweringsvoertuie word hier toegelaat. Passasiersbote en hoëspoedvleuelbote arriveer dikwels vanaf Piraeus. Staproets van ongeveer 25 tot 30 kilometer omsirkel die eiland. Die strande wat die naaste is aan die dorp van Spetses sluit in: Agios Mamas in die middel van die dorp, en Kaíki (voorheen College) strand, een kilometer noordwes geleë, en Agia Marina twee kilometer na die suide. Beide bied watersport aan. Openbare busse bedien die strande wat buite die dorp geleë is, insluitend Zogeria, Agioi Anargiroi en Agia Paraskevi. == Geskiedenis == Die eiland van Spetses, geleë in die [[Middellandse_See]], was die eerste keer beset tydens die Mesolitiese Era[[Steentydperk]] in ongeveer 8000 v.C. Gedurende hierdie periode was die eiland gekonnekteer deur 'n [[landengte]] na die eiland van Argolida, welke nou Costa heet. Stukkies flint van daardie tyd was gevind naby die eiland genaamd Zogeria, welke waarskynlik sedert daardie tyd oor 'n beskikbare waterbron beskik het. Ander argeologiese vondse was gevind in die area van Sint Marina, wat die eerste Hellenistiese[[Hellenistiese tydperk]] nedersetting was wat gevind kon word op die eiland, en wat dateer na die 3de millennium v.C. Ten minste drie natuurlike hawens van Spetses ([[Saint Marina]], [[Sint Paraskevi]] en [[Zogeria]]) het gedien as 'n toevlug vir skepe wat goedere vervoer het na en van die Golf van Argolis, gedurende die hoogtepunt van die staat van Lerna (omtrent 2300 v.C.). Na die val van die staat van Lerna, het Spetses 'n periode van verval ondervind. Artefakte in die areas van Sint Marina and Sint Anargyroi wys dat die bestaande nedersettings behoort het tot die laat Myceniese era; naamlik die 12de tot 13de eeu v.C. Tydens die [[Peloponnesiese oorlog|Peloponnesiese Oorlog]] was brandwagte van steen gebou by die terreine van die profeet Elias en Zogeria. Beide [[Strabo]] en Pausanias, onderskeidelik in die eerste en tweede eeu n.C., maak melding van Spetses, verwysende na die eiland as Pitiousa. Die aanval deur die [[Gote]] van die Oos-Romeinse Ryk[[Bisantynse_Ryk]] het veroorsaak dat 'n golf van vlugtelinge gevlug het na Spetses, wat aanleiding gegee het tot die hervestiging van die eiland, en dan spesifiek die Ou Hawe, welke dit een van die drie grootste stede van [[Argolis]] gemaak het. (insluitende Argos en Hermione). In die 15de eeu het die Venesiërs[[Venesië]] die eiland Spezia ("speserye") genoem vir die eiland se posisie op een van die hoofhandelsroetes, en met tyd was die naam gehelleniseer tot Spetsai (Spetse/Spetses). Gedurende die 18de eeu, gedurende die verowering van die Peloponnesiese eiland deur die [[Turke]] en die Venesiaanse uitsetting, het baie Arvaniete hul toevlug geneem na Spetses ten einde Turkse vervolging vry te spring. Hierdie vlugtelinge het die ou dorp van Spetses tot stand gebring in die area van Kastelli, wat gefortifiseer is deur 'n muur, wat die natuurlike beskerming wat deur die terrein gebied word, versterk. Oor die jare het die eiland ontwikkel in 'n belangrike vlootmag. Tydens die Russies-Turkse Oorlog van 1768 tot 1774 was die kragtige handelsvloot van Spetses gebruik as 'n beduidende mag teen die Turke gedurende die sogenaamde Orlofika. In antwoord hierop het die Turke die enigste dorp op die eiland in 1770 vernietig. Jare na die vernietiging van die eiland was dit verlate, maar na die Verdrag van Küçük Kaynarca is dit hervestig in 1774 deur nuwe setlaars van die teenoorgestelde kus van die Peloponnesiese eiland, wat die vrye beweging van Russiese[[Rusland]] skepe in die Mediterreense/Middellandse See gebied toegelaat het, en die skepping van die magtige handelsvloot deur gebruik te maak van die Russiese vlag ten einde handelsroetes daar te stel met omliggende lande. Seehandel, wat die enigste bron van inkomste vir die klipperige en onbewerkbare Griekse eilande was, en die flinke beweging deur die Mediterreense en [[Swartsee]] roetes van die 18de en 19de eeu, het die eilande toegelaat om te floreer- veral gedurende die handelsverbod van die [[Napoleontiese Oorloë]] aangesien Griekse[[Grieke]] handelsvlote en die bemanning daarvan bereid was om teen enorme wins met enige strydende party te werk. Na die herbevolking van Spetses het die nedersetting begin uitbrei verby die Kastelli streek, wat verdere groei teweeggebring het in die maritieme of seegebonde aktiwiteite van die eiland. Vanaf 1821 het die eiland 'n belangrike rol gespeel in die Griekse Oorlog van Onafhanklikheid en was dit die tuiste van die gevierde heldin [[Bouboulina]]. Spetses was die eerste Griekse eiland om op die oggend van 3 April 1821 die Revolusievlag te hys. Sy vloot wat bestaan het uit handelsskepe, het 'n reuse rol gespeel in die stryd, beide deur deelneming in die aanvalle teen die Turkse kus en deur die uitsluiting van vestings in die [[Peloponnesiese Eilande]]. Van besondere belang is die deelname van die vloot van Spetses in die aanvalle teen die vestings van [[Nafplion]] en [[Monemvasia]], en die seegevegte van [[Samos]] (1824) en [[Kafireas]] (1825). Die kapteine van die handelsskepe van Spetses was naamlik so ryk en wel-af, soos hulle eweknieë van die naburige [[Hydra Eiland]], dat hulle hulle goud in putte weggesteek het, welke rykdom hulle van gebruik gemaak het om die vryheidsoorlog te voer. Verskeie skepe is reeds na die eiland genoem, insluitend die moderne Hydra-klas fregat, F 453 Spetsai, die Tweede Wêreldoorlogse Griekse aanvalsvaartuig Spetsai (D 98) ,en die historiese Griekse slagskip Spetsai. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Eilande van Griekeland]] qdr2z6gk2a8wydlrfibwnvi52ppowro 0 243305 2892822 2866385 2026-04-11T19:30:56Z Jcb 223 2892822 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Marteragtiges | fossil_range = {{Fossiel tydperk|15|0}} | image = WEASEL.JPG | image_caption = ''[[Mustela frenata]]'' | taxon = Mustelidae | type_genus = ''[[Mustela]]'' | type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | authority = [[Johann Fischer von Waldheim|G. Fischer de Waldheim]]. [[1817]]. | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = Sien teks. }} Die roofdierfamilie '''marteragtiges''' (''Mustelidae'') sluit 'n groot aantal diere soos marters, [[Wesel (dier)|wesels]], [[hermelyn]]e, stinkdiere, Amerikaanse muishonde, [[otter]]s, [[ratel]]s en Europese dasse in. Oor die algemeen het hierdie diere lang liggame, kort pote en spits snoete. Hoewel hulle op grond van hul gebit as [[roofdiere]] beskou word, vreet baie marteragtiges naas vleis ook aas en plantaardige kos. 'n Aantal marteragtiges word op relatief groot skaal vir hul pels gejag en spesies soos byvoorbeeld die nerts is reeds oor die grootste deel van sy oorspronklike verspreidingsgebied uitgeroei. == Algemeen == Marteragtiges (familie ''Mustelidae'') is primitiewe roofdiere (orde ''[[Carnivora]]''). Dit blyk onder meer uit die groot aantal tande, waaronder groot oogtande, skerp snytande en gepunte maaltande. Die liggaam van 'n marteragtige is meestal lank en slank en die pote is kort. Die [[skedel]] is gewoonlik plat en breed en die snoet spits. By baie marteragtiges van die gematigde en koue streke kom ’n verlengde dratyd voor. Na bevrugting verdeel die eiersel slegs enkele kere tot 'n klein selklompie (''blastula'') wat eers 'n paar maande later, gewoonlik vroeg in die lente, aan die baarmoederwand bly vassit. Danksy hierdie vertraging word die kleintjies in die warmer tyd van die jaar gebore. Die familie marteragtiges bestaan uit sowat 70 verskillende spesies. Die Suid-Afrikaanse verteenwoordigers, naamlik sekere [[muishond]]e asook ratels en otters, word onder afsonderlike kenwoorde behandel. == Wesels, hermelyne, stinkdiere en frette == Die gewone [[Wesel (dier)|wesel]] (''Mustela nivalis'') is met 'n lengte van 25&nbsp;cm die kleinste van die genus Mustela. Hy is nogtans 'n gedugte roofdier wat naas voëls, muise en spitsmuise ook soms konyne aanval. In die gematigde streke is hy altyd bruin, maar in kouer gebiede kry hy in die winter 'n spierwit pels. 'n Soortgelyke kleurverandering kom ook in sommige streke by die [[hermelyn]] (''Mustela erminea'') voor. Talle hermelyne ondergaan in die winter nie 'n volledige kleurverandering nie, maar het steeds bruin kolle op die wit winterpels. Oor die algemeen vang die hermelyn groter prooidiere as die wesel. In teenstelling met die wesel en die hermelyn jag die stinkdier (''Mustela putorius'') slegs snags. Sy pels is donkerbruin en glansend en die hare is lank. Hy verkleur ook nie in die [[winter]] nie. Die [[Fretkat|fret]] (''Mustela putorius furo'') is 'n halfmak albino-subspesie van die stinkdier. Hy word in verskeie lande vir konynjag gebruik: 'n baie mak fret word in een van die konyngate se gange geplaas en die vlugtende konyne word by die uitgange gevang. Die gewone hermelyn kom in Noord-Eurasië en in die noordelike dele van die Verenigde State voor. Suid van die dele word die langsterthermelyn (''Mustela frenata'') aangetref. Die Amerikaanse verwante van die stinkdier, die swartpootstinkdier (''Mustela nigripes''), loop gevaar om uit te sterf. Die tropiese verwante van die wesel, ''Mustela africana'', kom nie in Afrika voor soos sy Latynse naam te kenne gee nie, maar in die Amasonegebied. 'n Ander bekende verteenwoordiger van die genus ''Mustela'' is die nerts (''Mustela lutreola''), wat vroeër oral in Europa voorgekom het maar tans hoofsaaklik tot [[Noord-Asië]] beperk is. Diere soortgelyk aan stinkdiere kom ook in Asië en Latyns-Amerika voor, maar word in onderskeidelik die genus ''Vormela'' en ''Galictis'' ingedeel. == Marters, tayra en veelvraat == [[Lêer:Wolverine. Gulo gulo. Mustelidae - Flickr - gailhampshire.jpg|duimnael|links|Die [[veelvraat]] (''Gulo gulo'') [[Mustelidae]].]] Marters (genus ''Martes'') verskil duidelik van wesels deurdat hulle groter is, groter ore en dikker sterte het. Twee spesies kom in Europa voor, naamlik die boommarter (''Martes martes''), wat feitlik uitsluitend in woude leef, en die steenmarter (''Martes foina''), wat ook soms in stede aangetref word. Die donkerbruin pelse van hierdie diere is baie gewild, maar nie so gewild soos die van die sabelmarter (''Martes zibellina'') nie. Laasgenoemde is in [[Skandinawië]] reeds heeltemal uitgeroei en het in Noord-Asië ook feitlik verdwyn, maar danksy teelprogramme is hul voortbestaan voorlopig verseker. Die tayra (''Eira barbata'') is ’n marteragtige van [[Suid-Amerika]]. Hy is 'n boombewoner en word onderskei weens sy besonder lang pote. Die grootste verteenwoordiger van die marteragtiges is die [[veelvraat]] (''Gulo gulo''), wat in die Noordpoolgebied voorkom. Hy kan tot 90&nbsp;cm lank word. Sy pels is bruin met 'n breë geelwit streep oor die flanke. Die veelvraat het vroeër ook in Suid-Kanada en [[Pole]] voorgekom. Hy vreet aas en vang ook self prooidiere. == Dasse == Verskeie spesies marteragtiges word dasse genoem. Die diere moet egter nie met die Suider-Afrikaanse [[klipdassie]]s (familie ''Procaviidae'') verwar word nie. Die dasse van die familie ''Mustelidae'' is swaar, plomp diere met besonder breë skedels en is nou verwant aan die Suider-Afrikaanse [[ratel]]s. Die [[Europese das]] (''Meles meles'') lyk effens so as die [[ratel]] (''Mellivora capensis'') en woon ook in gate. In [[China]] en Voor- en Agter-Indië kom die varkdas (''Arctonyx collaris'') voor, wat 'n besonder lang, spits snoet het. In hierdie gebied kom ook sondasse (genus ''Melogale'') voor wat uiterlik baie na gewone marters lyk. Die Maleise stinkdas (''Mydaus javanensis'') en die Filippynse stinkdas (''Suillotaxus marchei'') skei 'n onwelriekende vloeistof deur anale kliere uit; vandaar die naam stinkdas. Die enigste das van die [[Nuwe Wêreld]] is die silwerdas (''Taxidea taxus''), wat soos 'n klein Europese das lyk. Sy pels is egter van 'n baie beter gehalte. Benewens klein soogdiere eet dasse ook baie bessies, ander plantaardige kos, wurms en slakke. Amerikaanse muishonde Hierdie diere ("skunks") kom uitsluitend in [[Noord-Amerika|Noord]]- en [[Suid-Amerika]] voor. Die nege verskillende spesies verskil uiterlik min. Hulle is plomp diere met klein koppe en hulle vreet ook baie plantaardige kos. Ondanks die stinkkliere wat 'n baie onwelriekende stof afskei wanneer gevaar dreig, was die pels van Amerikaanse muishonde vroeër baie gewild. == Bron == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0-908409-59-1}}, volume 18, bl. 68 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Mustelidae|Marteragtiges}} {{Wikispecies-inlyn|Mustelidae}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/animal/mustelid|title=Mustelid|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Augustus 2019}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Marteragtiges| ]] [[Kategorie:Carnivora]] rj5i0m3cqpaayrlg5mw2lrj0wi2gcha 0 250232 2893092 2397447 2026-04-12T11:40:04Z Aliwal2012 39067 2893092 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Giovanni Battista Pergolesi.jpg|duimnael|Beweerde portret van Pergolesi soos aangebied deur sy biograaf Florimo aan die Napelse Konservatorium]] [[lêer:It-Giovanni Battista Pergolesi.ogg|duimnael|regs|<center>Uitspraak van sy naam in Italiaans]] '''Giovanni Battista Draghi''' ({{IPA-it|dʒoˈvanni batˈtista ˈdraːɡi}}; 4 Januarie 1710 – 16 of 17 Maart 1736), ook somtyds na verwys as '''Giovanni Battista Pergolesi''' ({{IPA-it|perɡoˈleːzi|lang}}), was 'n [[Italiaanse]] [[komponis]], [[violis]] en orrelmusikant. Sy bekendste werke sluit sy ''Stabat Mater'' en die opera ''La serva padrona'' in. Sy werke sluit [[opera]]s and gewyde musiek in. Hy is op die baie jong ouderdom van 26 aan [[tuberkulose]] oorlede. ==Biografie== Pergolesi is gebore in Jesi in wat nou die Provinsie van Ancona is, maar toe deel was van die Pouslike State. Hy was algemeen bekend as "Pergolesi", 'n demoniem wat toegeskryf is aan die inwoners van Pergola in Marche, Italië. Dit was ook die geboorteplek van sy voorsate. Hy het [[musiek]] studeer in Jesi onder 'n plaaslike musikant, Franceso Santini, voordat hy na [[Napels]] gegaan het in 1725, waar hy onder andere onder Gaetano Greco en Francesco Feo studeer het. Toe hy die konservatorium in 1725 verlaat het, het hy bekendheid verwerf deur die opvoering van die [[Oratorio]] in twee dele naamlik ''La fenice sul rogo, o vero La morte di San Giuseppe'' en die drama, ''dramma sacro'' in drie dele naamlik ''Li prodigi della divina grazia nella conversione e morte di san Guglielmo duca d’Aquitania''. Hy het die grootste tyd van sy kort lewe spandeer in die uitvoering van werk vir aristokratiese weldoeners en beskermhere soos Ferdinando Colonna familie, Prins van Stigliano en Domenico Marzio, Huis van Carafa, Graaf van Maddaloni. Pergolesi was een van die belangrikste vroeë komponiste van ''Opera Buffa'' (komiese opera). Sy ''opera seria'', ''Il prigionier superbo'', bevat die tweedelige ''buffa''-intermezzo, ''La serva padrona'' (28 Augustus 1733), welke 'n baie gewilde werk in eie reg geword het. Toe dit opgevoer is in [[Parys]] in 1752 het dit gelei tot die sogenaamde Querelle des Bouffons ("rusie van die komiese akteurs") tussen ondersteuners van ernstige Franse opera deur kunstenaars soos Jean-Baptiste Lully en [[Jean-Philippe Rameau]] aan die een kant, en ondersteuners van die nuwe Italiaanse komiese opera. Pergolesi is voorgehou as 'n model van die Italiaanse styl gedurende hierdie rusie, wat die Paryse musikale gemeenskap vir twee jaar verdeel het. Van Pergolesi se ander operawerke is sy eerste opera ''La Salustia'' (1732), ''Lo frate 'nnamorato'' (''Die Broer wat Verlief is'', 1732, gebaseer op 'n teks in die Napolitaanse taal), ''L'Olimpiade (Pergolesi)'' (Januarie 1735) en ''Il Flaminio'' (1735, gebaseer op 'n teks in die Napolitaanse taal). Al sy operas is eerste opgevoer in Napels, behalwe vir ''L'Olimpiade'', wat eerste opgevoer is in [[Rome]]. Pergolesi het ook gewyde musiek geskryf insluitende 'n [[Mis (musiek)|mis]] in F en drie ''Salve Regina'' toonsettings. Dit is egter sy ''Stabat Mater (Pergolesi)'' (1736), vir sopraan, alto, strykorkes en [[basso continuo]], wat sy mees bekende gewyde werk is. Dit is aangevra deur die ''Confraternita dei Cavalieri di San Luigi di Palazzo'', wat 'n [[Goeie Vrydag]]-meditasie ter ere van die [[Maagd Maria]] aangebied het. Pergolesi se werk het een van die werke wat slegs nege jaar tevore deur Alessandro Scarlatti gekomponeer is vervang, wat reeds op daardie tydstip gesien is as "oudmodies". Dit dui aan hoe gou die publiek se smaak in daardie jare verander het. Die [[Vastyd]]-himne ‘God van Barmhartigheid en Medelye’ deur die Redemptoriese priester Edmund Vaughan word meestal getoonset tot 'n deuntjie wat aangepas is deur Pergolesi.<ref>http://www.catholicretreats.net/great-lenten-hymns-god-of-mercy-and-compassion</ref> Terwyl die werk klassiek is wat omvang betref, demonstreer die openingsgedeelte Pergolesi se bemeestering van die Italiaanse Barokstyl van ''durezze e ligature'', wat gekarakteriseer word deur talle suspensies oor 'n vinniger, gesamentlike [[Bas (klank)|baslyn]]. Die werk het gewild gebly, en die mees gedrukte musikale werk van die 18de eeu geword.<ref name="grove">Hucke, Helmut and Monson, Dale E. "GroveMusic id=S21325 Pergolesi, Giovanni Battista". ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians''. [[Oxford University Press]].</ref> Dit is gearrangeer deur 'n aantal ander komponiste, insluitende [[Johann Sebastian Bach]], wat dit geherorkestreer en aangepas het vir 'n nie-Mariase toewydingsteks in sy [[kantate]] ''[[Tilge, Höchster, meine Sünden, BWV 1083]]'' Pergolesi het 'n aantal nie-sekulêre werke geskryf, insluitende 'n vioolsonate en 'n vioolkonsert. 'n Aansienlike getal instrumentale en gewyde werke wat eens aan Pergolesi toegeskryf is, is sedertdien bewys om foutiewelik aan hom toegeskryf te gewees het. Baie dele van [[Igor Stravinsky]] se [[ballet]] ''Pulcinella (ballet)'', wat oënskynlik werke van Pergolesi verwerk, is eintlik gebaseer op werke deur ander komponiste, veral Domenico Gallo. Dit is nou byvoorbeeld bekend dat die ''Concerti Armonici'' gekomponeer is deur Unico Wilhelm van Wassenaer. Etlike kleurryke anekdote wat aangehaal word deur Pergolesi se 19de eeuse biograaf, Francesco Florimo, is later onthul om grappe te wees, alhoewel hulle materiaal voorsien het vir twee 19de eeuse operas wat breedweg gebaseer is op Pergolesi se loopbaan.<ref name="grove" /> Giovanni Battista Pergolesi het op 16 Maart 1736 in Pozzuoli aan [[tuberkulose]] beswyk. Hy is die volgende dag uit die Franciskaanse klooster begrawe. Pergolesi was in 1932 die onderwerp van 'n Italiaanse biografiese rolprent genaamd ''Pergolesi''. Dit is geredigeer deur Guido Brignone met Elio Steiner wat die rol van die komponis gespeel het. == Pergolesi se werke op die grootskerm == Die opvoering van Pergolesi se ''Salve Regina'' is die fokus van die rolprent Farinelli (1994), waarin Farinelli ook die ''Stabat Mater Dolorosa'' opvoer in die enigste duet. Die eerste en laaste dele van Pergolesi se ''Stabat Mater'' is gebruik in die klankbaan van die rolprent ''Jésus de Montréal'' (1989); die vyfde deel ("Quis est homo") is gebruik in die klankbaan van die rolprent ''Smilla's Sense of Snow'' (1997); die laaste deel is ook gebruik in die rolprent ''Amadeus'' (1984) en in die rolprent ''The Mirror'' (1975) deur Andrei Tarkovsky. Die rolprent ''Cactus'' (1986) deur die Australiese regisseur Paul Cox bevat ook Pergolesi se ''Stabat Mater'' in die klankbaan.<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/70006/Cactus/full-credits.html |title=Cactus (1986) – Full Credits |publisher=[[Turner Classic Movies]] |access-date=21 Julie 2015 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20190322231723/http://www.tcm.com/tcmdb/title/70006/Cactus/full-credits.html |archive-date=22 Maart 2019 |url-status= live |df=dmy-all}}</ref> ''Nothing Left Unsaid'', 'n 2016 dokumentêre rolprent oor [[Gloria Vanderbilt]] en Anderson Cooper, gebruik die laaste deel ("Quando Corpus / Amen") van Pergolesi se ''Stabat Mater''. == Geselekteerde werke == === Gewyde musiek === * ''La fenice sul rogo, o vero La morte di San Giuseppe'' (oratorio), 19 Maart 1731, atrium van die Chiesa dei Girolamini, Napels * ''La conversione e morte di San Guglielmo'' (gewyde drama), Somer 1731, Klooster van Sant'Agnello Maggiore, Napels * ''Stabat Mater'', 1736, Napels === Operas === * ''La Salustia'', Januarie 1732, Teatro San Bartolomeo, Napels; teks moontlik deur Sebastiano Morelli na ''Alessandro Severo'' deur Apostolo Zeno * ''Lo frate 'nnamorato'', 27 September 1732, Teatro dei Fiorentini, Napels * ''Il prigionier superbo'', wat die intermezzo ''La serva padrona'' bevat, 28 Augustus 1733, Teatro San Bartolomeo, Napels * ''Adriano in Siria (Pergolesi)'', wat die intermezzo ''Livietta e Tracollo'' bevat, 25 Oktober 1734, Teatro San Bartolomeo, Napels * ''L'Olimpiade'', Januarie 1735, Teatro Tordinona, Rome * ''Il Flaminio'', Herfs 1735, Teatro Nuovo, Napels === Orkestrale werke === * 6 Concerto armonici, vir 4 viole, altviool en ''[[basso continuo|continuo]]'' (tans egter gesien as 'n namaaksel deur Wassenaer) * Concerto vir Viool en Orkes in B mol majeur * Concerto vir Fluit en 2 Viole in in D majeur * Concerto vir Fluit en 2 Viole in in G majeur * Concerto vir Fluit en Orkes No.1 in G majeur (betwyfelbaar) * Concerto vir 2 Klavesimbels en Orkes * Fluit Concerto in G majeur, P.33 * Sinfonia vir Tjello en Continuo * Sinfonia in B-mol majeur * Sinfonia in D majeur * Sinfonia in F majeur * Sinfonia in G majeur, P.35 * Sinfonia in G mineur, P.24c === Klawerbordwerke === * Klavesimbel Sonate in A majeur, P.1 * Klavesimbel Sonate in D majeur * Orrel Sonate in F majeur * Orrel Sonate in G majeur === Kamermusiek === * Trio Sonate in G majeur, P.12 * Trio Sonate in G mineur * Ongespesifiseerde Andantino, vir viool en klavier * Vioolsonate in G majeur * Sonate No.1 in G majeur, vir 2 viole ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pergolesi, Giovanni Battista}} [[Kategorie:Italiaanse komponiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1710]] [[Kategorie:Sterftes in 1736]] huu98ro5ao4mbyca5dtroimq4kc46ql 0 250564 2893079 2479590 2026-04-12T11:17:09Z Aliwal2012 39067 2893079 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Erik Menkveld.JPG|duimnael]] '''Erik Jan Willem Menkveld''' ([[Eindhoven]], 25 April 1959 – [[Amsterdam]], 30 Maart 2014) was 'n [[digter]], [[roman]]sier en kritikus. == Lewe en werk == Erik Menkveld is gebore in Eindhoven maar het sy laerskooljare in Tanzanië en Ghana deurgebring.<ref name="kb_bio" /><ref name="dbnl_ad_zuiderent"/> By sy terugkoms in Nederland het die gesin na Driebergen-Rijsenburg verhuis. In die naburige Doorn woon hy Revius lyceum by. Hy studeer hierna [[Nederlands]] aan die Vrye Universiteit Amsterdam. Na sy studies werk hy as redakteur by [[De Bezige Bij]] waar hy (van 1987 tot 1998) onder andere die poësiefonds beheer. Van 1998 tot 2002 was hy 'n organiseerder by Poetry International in Rotterdam. Daarna was hy veral aktief as selfstandige skrywer. Van 2000 tot 2007 was hy redakteur van die tydskrif Tirade. In 2003 en 2012 was hy 'n lid van die beoordelingspaneel van die P.C. Hooft-prys, en in 2003 ook van die VSB Poësie-prys. Sedert 2009 was hy aktief as poësieresensent vir ''[[de Volkskrant]]''. Menkveld is op 54-jarige leeftyd oorlede aan 'n [[hartaanval]]. Hy was getroud met die literêre joernalis Maria Vlaar en het drie kinders gehad. Hy is begrawe in die Zorgvlied-begraafplaas in Amsterdam. == Jeug == Hy het hom soos volg oor sy jeug uitgelaat in 'n onderhoud met Remco Ekkers: "Ek is gebore in Eindhoven, maar aan die rand van die stad. My laerskooljare het ek in die trope deurgebring, naamlik in [[Tanzanië]] en [[Ghana]]. Daar moes ek Engels leer praat. Agterna gesien het dit my wel gebaat: [[Engels]]e praat- en skryfwerk is nou geen moeite nie. My vader het gewerk by Philips, wat in die begin van die jare sestig veral radiofabrieke in die land op die been gebring het. Dit is gedurende die aanvanklike eerste en tweede jaar deur ander Europeërs bedryf, en daarna oorgeneem deur die plaaslike bevolking. In die hoërskool is ek in Doorn, Nederland geplaas." In dieselfde onderhoud sê hy na aanleiding van die vraag "skryf jy al jong?": "Vanaf my sestiende jaar het ek gedigte vir my vriendinne geskryf, wat ek aanneem normaal is. Ek het 'n goeie onderwyseres in Duits gehad en onder haar [[Goethe]], [[Friedrich Hölderlin|Hölderlin]], [[Hermann Hesse|Hesse]] en [[Heinrich Heine|Heine]] gelees. Wat die Nederlandse klasse betref, het ons [[Hendrik Marsman|Marsman]], [[Martinus Nijhoff|Nijhoff]], [[Adriaan Roland Holst|Roland Holst]] en die [[Tachtigers|Tagtigers]] gelees. Ek het 'n Griekse onderwyser gehad wat baie lief was vir [[poësie]]. Hy het aan my sy versamelde gedigte van [[Gerrit Achterberg|Achterberg]] geleen. Hy het gesê dat ek dit verruklik sal vind. Die poësie en die omvangrykheid daarvan was 'n skok vir my. Agterna gesien het ek miskien nie veel begryp van wat ek lees nie. Maar die gedigte het 'n magiese uitwerking op my gehad. Ek het gehoop dat ek ook self iets kan skryf wat oor so 'n ongelooflike, raaiselagtige krag beskik. So het dit begin." == Studiejare == Tydens sy studie in Nederland aan die VU is hy breedvoerig georiënteer. "Ek wou musiekwetenskappe studeer, maar daarvoor moes jy ook 'n instrument bespeel en met gemak bladmusiek kon lees (...) en inmiddels het my belangstelling in die literatuur my keuse natuurlik oorheers." (...) As gradeplegtigheidsprojek het ek by Margaretha Schenkeveld 'n aantal briewe uit die briefwisseling tussen [[Adriaan Roland Holst|A. Roland Holst]] en sy oom Richard en tante Henriëtte gekry en daarop gefokus (en navorsing gedoen) , en later myself die vraag afgevra of ek wou help met die volledige uitgawe. Dit het ek toe ook met plesier gedoen. Veral die enorme speurtog en die navorsing het my begeesterd gemaak, en veral die kulturele en politieke wêreldjie aan die begin van die twintigste eeu. Digters wat ek bewonder het soos Nijhoff en Gorter het voor my oë lewendig geword, en ek het die musiek en boeke van Matthijs Vermeulen, wat baie belangrik vir my was, ontdek. Later, as redakteur van [[De Bezige Bij]], het ek Vermeulen se biografie en 'n stel boeke oor sy briefwisseling uitgegee ." (onderhoud deur Ekkers) Hy het saam met ander studente die musiekgroep Dik Hout en de Planken gestig, waarvan hy tot sy dood die "drommer" was. == Literêre werk == Menkveld het sy buiging as digter gemaak met die 1997-bundel De karpersimulator. Vir die bundel ontvang hy die Lucy B. en C.W. van der Hoogt-prys. Ook is die C. Buddingh-prys aan hom toegeken. Vier jaar later verskyn sy Schapen nu!, en in 2005 verskyn sy derde bundel, Primetime. Al die bundels het positiewe resensies ontvang. Die gedig "Dat groeit maar" is deur Micha Hamel getoonset en in 2010 deur die Nederlandse Kamerkoor-orkes uitgevoer tydens hul program "Bomen". In 2006 verskyn Met de meeste hoogachting, waarin hy briewe bundel wat geskryf is aan skrywers, musici en denkers wat hy bewonder soos [[John Coltrane]], [[Martinus Nijhoff]], [[Petrarch]], [[Boeddha]] en Louise Glück; die briewe word gekenmerk deur 'n persoonlike en "essayistiese" inslag. Na aanleiding van die boek tipeer die kritikus Carel Peeters hom as 'n "meesterlijke leerling". Na die briewebundel werk hy vir 'n paar jaar met 'n hernieude fokus op sy romandebuut, Het grote zwijgen, wat in 2011 verskyn. In die boek neem die komponis Matthijs Vermeulen en Alphons Diepenbrock die hoofrolle in. Die roman het die Academica Literatuur-prys verwerf en is verskeie kere herdruk. Cees Nooteboom skryf in 'n hartroerende, ingestuurde brief in [[NRC Handelsblad|NRC]] dat hy ontroerd was deur die roman "en dat dit nie dikwels met hom gebeur by boeke nie". == Bibliografie == * 1997 – "De karpersimulator" (poësie) * 2001 – "Schapen nu!" (poësie) * 2005 – "Primetime" (poësie) * 2006 – "Met de meeste hoogachting" (briewe) * 2011 – "Het grote zwijgen" (roman) * 2016 - "Verzamelde gedichten" met 'n nawoord deur Marjoleine de Vos === As samesteller === * 1990 - Briefwisseling met R.N. Roland en H. Roland Holst-Van der Schalk. Uitgegee met inleiding en aantekeninge deur Erik Menkveld en Margaretha H. Schenkeveld, Privé-domein 153, De Arbeiderspers, Amsterdam * 2002 - Honderd jaar Nobelprijspoëzie, (Meulenhoff) == Sekondêre literatuur == * Albert Hagenaars, Brabant Cultureel juni 2016, over de Verzamelde gedichten [http://deverborgenhoek.blogspot.com/2016/07/erik-menkveld-verzamelde-gedichten.html] * Remco Ekkers, interview met Erik Menkveld, Poëziekrant ?, [http://home.planet.nl/~ekker036/interviewmenkveld.html interview Ekkers] * Menno Hartman, In memoriam Erik Menkveld, Tirade blog 2-4-14, [http://www.tirade.nu/?p=13391 Tirade blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190409155601/http://www.tirade.nu/?p=13391 |date= 9 April 2019 }} * Elisabeth Lockhorn, 'Dichten is handwerk', interview, Vrij Nederland 2005 * Arjan Peters, necrologie, Volkskrant 2-4-14 * Carel Peeters, In memoriam Erik Menkveld, Vrij Nederland 3-4-14 * Martin Reints, 'Erik Menkveld', Groene Amsterdammer 2-4-14 * Marjoleine de Vos, 'Dichter met een groot inlevingsvermogen', NRC 1-4-14 * Marjoleine de Vos, Dichtersgesprekken (Uitgeverij Prometheus, 2005); een gesprek over het gedicht 'Aan de mast'. * Tirade nummer 458, maart 2015, jaargang 59, is geheel gewijd aan de nagedachtenis van Erik Menkveld. * Ad Zuiderent: 'Levensbericht Erik Jan Willem Menkveld '. In: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden'', 2016-2017, pag. 124-135 == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="kb_bio">{{cite web |url=https://www.kb.nl/themas/nederlandse-poezie/moderne-nederlandse-dichters/erik-menkveld/erik-menkveld-biografie |title=Erik Menkveld: biografie |publisher=Koninklijke Bibliotheek |access-date=15 Maart 2019 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315124026/https://www.kb.nl/themas/nederlandse-poezie/moderne-nederlandse-dichters/erik-menkveld/erik-menkveld-biografie |archive-date=15 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="dbnl_ad_zuiderent">{{cite web |url=https://www.dbnl.org/tekst/_jaa004201701_01/_jaa004201701_01_0012.php |title=Erik Jan Willem Menkveld - Eindhoven 25 april 1959 - Amsterdam 30 maart 2014 |publisher=[[Digitale Biblioteek vir Nederlandse Letterkunde]] |access-date=15 Maart 2019 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315170909/https://www.dbnl.org/tekst/_jaa004201701_01/_jaa004201701_01_0012.php |archive-date=15 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> }} {{nl-vertaal|Erik Menkveld}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Menkveld, Erik}} [[Kategorie:Nederlandse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Sterftes in 2014]] q863nvhipl6vesq8ae19esrf2be3ryx 0 250565 2893077 2857303 2026-04-12T11:14:49Z Aliwal2012 39067 2893077 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Edmund Arthur Lowndes de Waal | bynaam = | beeld = Edmund de Waal Linz BHO-9340.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[10 September]] [[1964]] | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | beroep = Skrywer, kunstenaar | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Edmund Arthur Lowndes de Waal''', (gebore op 10 September 1964) is 'n Britse kunstenaar en skrywer. Hy is bekend vir sy grootskaalse vertonings van porseleinstukke, en het verskeie toekennings en pryse gewen vir sy werk. Hy het ''[[The Hare with Amber Eyes]]'' (2010) en ''The White Road'' (2015) geskryf. == Bibliografie == === Boeke === * de Waal, Edmund (2015). The White Road. London / New York: Chatto & Windus / Farrar, Straus & Giroux. * de Waal, Edmund (2011). The Pot Book. London: Phaidon Press. {{ISBN|978-0-714847993}} * de Waal, Edmund (2010). ''[[The Hare with Amber Eyes]]: a hidden inheritance''. London / New York: Chatto & Windus / Farrar, Straus & Giroux. {{ISBN|978-0099539551}} * de Waal, Edmund (2007). Rethinking Bernard Leach: Studio Pottery and Contemporary Ceramics, with Kenji Kaneko. Kyoto: Shibunkaku Publishing. * de Waal, Edmund (2003). 20th Century Ceramics. London: Thames and Hudson. {{ISBN|978-0-500203712}} * de Waal, Edmund (1999). Design Sourcebook: Ceramics. London: New Holland Publishers. * de Waal, Edmund (1998). Bernard Leach. London: Tate Publishing.[29] {{ISBN|978-1-849760430}} === Katalogusse === * wavespeech, Bath, UK: Wunderkammer Press. 2018. * ten thousand things. Beverly Hills, CA: Gagosian Gallery. 2016. {{ISBN|978-0-8478-4926-0}}[30] * atmosphere. Margate, UK: Turner Contemporary. 2014. {{ISBN|978-1938748011}} * Atemwende. New York: Gagosian Gallery. 2013. {{ISBN|978-1935263852}} * a thousand hours. London: Alan Cristea Gallery. 2012. * Edmund de Waal at Waddesdon Manor. Buckinghamshire: Waddesdon. 2012. * From Zero. London: Alan Cristea Gallery. 2010. * Signs & Wonders. London: Victoria & Albert Museum. 2009. * Edmund de Waal at Kettle’s Yard, MIMA and elsewhere. Cambridge / Middlesbrough Institute of Modern Art, Middlesbrough: Kettle’s Yard. 2007. * Arcanum: mapping 18th-century European porcelain. Cardiff: National Museums and Galleries of Wales. 2005. * Edmund de Waal: A line around a shadow. Bowness-on-Windemere: Blackwell House: The Arts & Crafts House. 2005. * A Secret History of Clay: From Gauguin to Gormley. Liverpool: Tate. 2004. * Modern Home. Dartington Hall, Devon: High Cross House. 1999.<ref>de Waal, Edmund (2014). Edmund de Waal. London: Phaidon. {{ISBN|0714867039}}.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse kunstenaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] fz67xa6vmvnthjlmrjwrfdvm74b2cob 0 251889 2893074 2433843 2026-04-12T11:07:19Z Aliwal2012 39067 2893074 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = David Lagercrantz | bynaam = | beeld = David Lagercrantz, författare.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Lagercrantz in 2012 | geboortenaam = | geboortedatum = | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Swede}} | beroep = Skrywer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} [[David Lagercrantz]] (gebore op 4 September 1962) is 'n bekroonde [[Swede|Sweeds]]e skrywer en misdaadjoernalis. Hy is die skrywer van ''Fall of Man in Wilmslow''(2015)-'n roman wat geïnspireer is deur die lewe en dood van [[Alan Turing]]; en ook mede-skrywer van die outobiografie ''I Am Zlatan Ibrahimović''.<ref>Inligting bekom vanaf sy boek ''The Girl in the Spider's Web'' , wat 'n voortsetting is van [[Stieg Larsson]] se ''Millennium Reeks''.</ref><ref>''The Girl in the Spider's Web'' is vertaal na Engels vanuit Sweeds deur ''George Goulding''</ref> Hy is ook 'n raadslid van die Sweedse komponent van die internasionale assosiasie van skrywers naamlik [[PEN]], wat in 1921 in Londen gestig is.<ref>https://pen-international.org.Opgespoor{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op 08-04-2019</ref> == Werke == === Nie-Fiksie === * ''I am Zlatan Ibrahimović === Fiksie === * ''Fall of Man in Wilmslow'' == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Lagercrantz, David}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Sweedse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1962]] 0xm9or7gttft1rzeve5evl58em28i8y 0 251991 2892835 2867875 2026-04-11T19:34:25Z Jcb 223 2892835 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Berkovets forest5.jpg|duimnael|'n Naaldwoud naby [[Kijif]], [[Oekraïne]].]] [[Lêer:Biome map 05.svg|duimnael|Kaart van gematigde naaldwoude.]] '''Naaldwoude''' is woude in die [[Noordelike Halfrond]] waar [[Naaldboom|naaldbome]] (afdeling ''Coniferophyta'') die plantegroei oorheers. Naaldbome is oor die algemeen beter bestand teen koue as loofbosse en kom daarom nader aan die [[Noordpool]] en op hoër liggende berge voor as loofbosse. Nog nader aan die Noordpool kan bome glad nie meer groei nie en bestaan die plantegroei, bekend as [[toendra]], uit lae struike en geharde, kruidagtige gewasse. Behalwe die natuurlike naaldwoude word naaldbome ook op groot skaal in die Noordelike Halfrond en elders om ekonomiese redes aangeplant. Die [[hout]] self is baie bruikbaar as grondstof vir papier. Die noordelike of boreale naaldwoudgordel strek oor 'n afstand van ongeveer 13 000&nbsp;km, van [[Alaska]] tot in [[Labradorsee|Labrador]] en van [[Skandinawië]] oor die noorde van die [[Sowjetunie]] en [[Siberië]] tot by [[Kamtsjatka-skiereiland|Kamtsjatka]] en word slegs onderbreek deur die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese-]] en die [[Stille Oseaan]] en enkele boomlose gebergtes soos die [[Oeralgebergte]]. Die woord ''boreaal'' is afgelei van Boreas, die god van die noordewind. Die boreale naaldwoude toon baie ooreenkoms met die naaldwoude van die hoë berge in die Noordelike Halfrond. Die alpiene naaldwoude is egter nie so uitgestrek soos die boreale naaldwoude nie. Geen naaldwoude word in die [[Suidelike Halfrond]] aangetref nie. Een van die teorieë om dit te verklaar, is dat die landmassas in die [[Suidelike Halfrond]] relatief klein is en dat die see so 'n groot invloed op die klimaat uitoefen dat loofbosse tot op 'n hoë suiderbreedte kan voorkom, waarna dit direk in Antarktiese toendra oorgaan. Die noordelike grens van die naaldwoude (en dus die verste noord wat enige bome aangetref word) is die Julie-isoterm van 10&nbsp;°C, met ander woorde die lyn wat alle punte verbind waar die temperatuur gedurende 60 tot 70 dae per jaar minstens 10&nbsp;°C is. Bo hierdie lyn kan bome nie groei nie. Die klimaat in die naaldwoudgordel is droog en koud; op sommige plekke is die maksimumreënval 500&nbsp;mm per jaar en kan die temperatuur tot - 45&nbsp;°C daal. Die grond is vir 'n groot deel van die jaar bevries, sodat die bome hul water van 'n groot diepte af moet kry. Hulle het gevolglik 'n diep wortelstelsel met baie vertakkings. == Samestelling == Die aantal [[spesie]]s wat onder sulke uiterste klimaatsomstandighede kan bly voortbestaan, is beperk. Die Europese naaldwoude bestaan hoofsaaklik uit die [[Skotse den]] (''Pinus sylvestris''), die [[fynspar]] (''Picea abies'') en die [[silwerspar]] (''Abies alba''), terwyl die oorheersende bome in die Eurasiese naaldwoude die [[Siberiese den]] (''Pinus sibirica''), die [[Siberiese spar]] (''Abies sibirica'') en twee lariksboomspesies (''Larix russica'' en ''Larix gmelini'') is. Die Noord-Amerikaanse naaldwoude word oorheers deur die [[witspar]] (''Picea glauca''), die [[swartspar]] (''Picea mariana'') en die [[balsemspar]] (''Abies balsamea''). Min verdamping vind in die winter plaas vanweë die naaldvormige blare met hul diep, ingesinkte huidmondjies. Omdat die meeste naaldbome immergroen is, kan fotosintese dadelik begin wanneer die [[temperatuur]] in die lente begin styg en word nuwe blare gou gevorm. Spesies van die genus ''Larix'' is egter bladwisselend; en dit het weer die voordeel dat geen transpirasie in die winter kan plaasvind nie. Lariksbome kan laer temperature as die ander naaldbome verdra en kom die verste noord voor van al die naaldbome. By ander naaldbome bly elke blaar gewoonlik 'n paar jaar aan die boom en word dan deur 'n ander blaar vervang. Die naalde wat afval, ontbind baie stadig vanweë die lae temperatuur en vorm 'n dik laag op die grond. As die sneeu en ys in die lente smelt, dring die water in hierdie laag dennenaalde in en neem 'n deel van die organiese sure daaruit op. As dit dan verder in die grond indring, los die suur water 'n groot deel van die minerale voedingstowwe op en die grond word sodoende uitgeloog. Waar die afwaartse beweging van die water ophou, slaan die uitgeloogde minerale neer. Veral ysterverbindings is volop in hierdie laag, wat deur die eeue heen verhard het en bekend staan as [[ouklip]] (Engels: terricrete, na aanleiding van die yster daarin). Die laag is so hard dat wortels nie daardeur kan dring nie. Grond wat op hierdie manier gevorm is, staan bekend as podsoliese grond en is nie baie geskik vir plantegroei nie vanweë die suurheid en die gebrek aan voedingstowwe. Saam met die gebrek aan lig, wat deur die boomlaag veroorsaak word, is hierdie grond waarskynlik verantwoordelik vir die uiters beperkte ondergroei van naaldwoude. Die duidelik gestruktureerde struik- en kruidlae wat in die meeste loofbosse aangetre1 word, ontbreek in die naaldwoude. Daar groei egter wel 'n groot hoeveelheid mosse en fungi wat daartoe in staat is om die suur humus te verdra. Baie van die fungi leef in simbiose met die wortels van naaldbome, en hierdie kombinasie staan bekend as mikorisa of swamwortel. Die [[misella]] (draadvormige talli) van die fungi funksioneer as wortelhare, wat die naaldbome self nie het nie, en neem water en opgeloste voedingstowwe uit die grond op. In ruil daarvoor neem hulle organiese voedingstowwe uit die bome op. Ook in die noordelike gebergtes, waar die temperatuur baie afneem met 'n toename in hoogte, word loofbosse geleidelik vervang deur naaldwoude waarvan die samestelling baie met die van die boreale naaldwoude ooreenstem. Aan die Weskus van [[Noord-Amerika]] word naaldwoude aangetref wat grootliks verskil van die boreale naaldwoude. Hier is die klimaat betreklik warm en vogtig vanweë die invloed van 'n warm [[seestroom]] die Koerosjio- of [[Japanse seestroom]]. In hierdie gunstige klimaat floreer 'n digte woud van hoë bome soos ''Thuja plicata'' en ''Tsuga heterophylla'', met 'n digte ondergroei van struike en kruidagtige gewasse. Baie van die boomtakke is met oumansbaard oordek (''Usnea''-spesies), waardeur die woude 'n tropiese voorkoms het. Die naaldwoude wat op groot skaal in Sentraal- en [[Wes-Europa]] aangeplant is, verskil heelwat van die natuurlike woude omdat hulle die vorm van monokulture aanneem, met ander woorde elke plantasie bestaan uit slegs een spesie. Die spesies wat die meeste geplant word, is [[Skotse denne]] (''Pinus sylveslris'') en sparre (genus ''Picea''). Daar is baie min ondergroei en dierelewe in hierdie plantasies. == Dierelewe == Die naaldwoude van die Noord-Amerikaanse weskus groei onder gunstige klimaatsomstandighede en het 'n betreklik groot verskeidenheid plantspesies, met ʼn gepaardgaande verskeidenheid dierspesies. In die spesie-arme boreale naaldwoude is daar egter relatief min dierspesies. Die naaldwoudekostelsel van die Noordelike Halfrond is dus heelwat eenvoudiger as die ekostelsels van warmer wêrelddele. 'n Algemeen gehuldigde teorie is dat sulke gemeenskappe met 'n lae diversiteit baie kwesbaarder is as gemeenskappe met ʼn hoër diversiteit. Een verskynsel wat daarop dui, is die groot fluktuasies wat in die bevolkings van soogdiere van die boreale woude voorkom. Die bevolkings van die sneeuhaas (''Lepus timidus'') vertoon byvoorbeeld 'n gereelde tienjarige siklus, en omdat hierdie hase feitlik die enigste voedsel van die los (''Lynx lynx'', soortgelyk aan die rooikat) is, fluktueer die bevolkings van die los min of meer saam met die van die sneeuhaas. Die sade van die naaldbome is die vernaamste voedselbron van saadetende voëls, en wanneer daar in 'n sekere jaar min sade geproduseer word, neem die bevolkingsgetalle van die voëls drasties af. Egte saadeters is die [[Neutkraker (voël)|neutkrakers]] (genus ''Nucifraga'') en die [[kruisbekke]] (genus ''Loxia''). Die [[witbandkruisbek]] (''Loxia leucoptera'') en die [[grootkruisbek]] (''Loxia pytyopsiitacus'') word slegs in die boreale woude aangetref, terwyl die gewone kruisbek (''Loxia curvirostra'') ook in die alpiene naaldwoude aangetref word. Die snawelvorm van die drie spesies verskil duidelik en elke spesie spesialiseer ten opsigte van 'n spesifieke denneboomspesie, waarvan hulle met hul aangepaste snawels die sade uit die keëls pik. Ander kenmerkende voëls vir die naaldwoude is mese en spegte, wat albei insekte-eters is. In die winter eet hulle hoofsaaklik insekte-eiers en papies. Ander insekte-eters, so as sommige sangvoëls en vlermuise, migreer na warmer wêrelddele. Die [[woudhoender]] (''Tetrao urogallus'') van [[Eurasië]] en die [[blou sneeuhoender]] (''Dendragapus obscurus'') van die noordelike [[VSA]] het albei 'n betreklik wye verspreiding en is aangepas om die harsryke, moeilik verteerbare dennenaalde te kan eet. Die woudhoender leef in die winter byna uitsluitlik van dennenaalde, waarvan die voedingswaarde so laag is dat die voëls die hele dag moet eet om aan die lewe te bly. Die [[knaagdier]]e van die naaldwoude leef hoofsaaklik van die blare en knoppe van kruide wat op die grond groei. In die winter grawe hulle tonnels onder die sneeu om hul kos te bereik. Die belangrikste groot [[Herbivoor|herbivore]] (planteters) is herte (''Alces machlis''), wat met hul lang pote in die somer in moerasse wei op soek na waterplante. In die somer is die herte alleenlopend, maar in die winter vorm hulle troppe. Die knaagdiere is die belangrikste prooi vir 'n verskeidenheid roofdiere. Bere, losse en wolwe is normaalweg nie eintlik naaldwoudbewoners nie, maar met die geleidelike verdwyning van loofbosse in die suide om vir landbougrond plek te maak, is hulle gedwing om hulle tot die naaldwoude terug te trek. Die kleiner roofdiere soos die lede van die marterfamilie (''Mustelidae'') het altyd 'n wyer verspreiding gehad. Baie van die naaldwouddiere is oor die hele naaldwoudgordel versprei, ʼn verskynsel wat waarskynlik toegeskryf kan word aan die landbrûe wat [[Asië]] en Noord-Amerika gedurende vroeëre ystydperke verbind het. Die pels van sommige lede van die marterfamilie word in die winter ligter van kleur. Hoe meer noord die diere voorkom, hoe ligter is die pels in die winter, en die diere wat in die toendra leef, se pels is spierwit. Hierdie pelsverkleuring word net soos by die sneeuhaas meegebring deur hormone wat in die liggaam afgeskei word. 'n Groot verskeidenheid sapsuiende, naald-, saad- en knopetende insekte, asook houtboorders, word in die naaldwoude aangetref, waarvan sommige soms ernstige skade kan veroorsaak. Die [[denneskeerder]] (''Myelophilus piniperda'') is byvoorbeeld 'n kewer wat onder die bas van dennebome leef en die jong endlote uiteet, waardeur die bome lyk as of hulle geskeer is. == Ekonomiese waarde == Die hout van naaldbome is baie bruikbaar omdat dit sterk en in die meeste gevalle baie duursaam is en omdat die bome baie regop groei, sodat lang planke gesaag kan word. Die noordelike VSA, [[Kanada]], die [[Sowjetunie]] en [[Skandinawië]] is van die belangrikste houtprodusente. Vroeër is baie van die hout in riviere gegooi en stroom af laat dryf tot by die saagmeulens, maar vanweë die relatief groot verlies aan hout is hierdie metode grotendeels laat vaar en word die hout hedendaags met behulp van kabelspore en vragmotors vervoer en plaaslik verwerk. Baie van die hout word as timmerhout gebruik, terwyl ander hout as grondstof vir die vervaardiging van papier en [[vuurhoutjie]]s dien. Die [[hars]] dien as grondstof vir terpentyn en verskeie vernissoorte. Die bas is vroeër by die looi van [[Leer (stof)|leer]] gebruik, maar hedendaags word sintetiese looistowwe vir die [[looiery]] gebruik. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409613}}, volume 20, bl. 57 {{Normdata}} [[Kategorie:Woude]] 4gc04lbfyqa2a1ayxj0h0itsem07qnm 0 252198 2893062 2873539 2026-04-12T10:50:15Z AFM 21229 /* Ander batterye aan die Kaap */ 2893062 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Castle of Good Hope - model of the Amsterdam Battery.jpg|duimnael|Model van die Amsterdam-battery by die [[Kasteel die Goeie Hoop]]]] Die '''Amsterdam-battery''' was die belangrikste van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] se militêre installasies om [[Tafelbaai]] as hawe te beskerm. Dit het die begin van kusverdediging in [[Suid-Afrika]] ingelui. == Ligging == Slegs 'n stuk muur van hierdie battery bestaan nog en is ouer as al die ander strukture in die hawegebied. Dit lê by die ingang van die [[Victoria & Alfred Waterfront]] en die Kaapse hawe, agter 'n rangeerwerf en noordnoordoos van die [[Kasteel]]. Batterypark is tussen Port-, Dock- en Alfredweg. Dit was destyds 'n baie strategiesgeleë plek, ook om vuursteun aan die aangrensende fortifikasies te verskaf. == Gebou == Met die hulp van die [[Frankryk|Franse]] vise-admiraal Pierre André de Suffren Saint-Tropez (1726–1788) en [[Louis Thibault]] het die bouwerk aan hierdie kasematbattery in 1781 begin en in 1787 voltooi. Die mure was 17,5&nbsp;m hoog met skietgate en sou swaar vyandelike vuur kon weerstaan. Op die boonste verdieping was kanonne geplaas. Die ammunisie en kanonkoeëls is in die kelder en in die kruitmagasyne agter die battery geberg. Die hoofgeskut was 12,5&nbsp;m bo [[seevlak]]. 'n Tweehonderd soldate kon in die voorste bolwerk skuil. Dit was egter nooit nodig om militêre optrede vanuit die vesting te loods nie. Maar toe die wapentuig vir die eerste maal getoets is, het 'n kanon gebars en twee soldate sterf. Selfs goew. [[Cornelis Jacob van de Graaff]] is toe lig gewond. In 1827 is die wapentuig verwyder en die gebou is daarna as gevangenis gebruik. == Ander batterye aan die Kaap == * [[Chavonnes-battery]] * [[Fort Knokke]] * Imhoff-battery * ‘s Heeren Hendriks Kinderen-battery * Elisabeth-battery * Helena-battery * Tulbagh-battery == Illustrasies == Afbeeldings van die Amsterdam-battery is in die [[MuseuMAfricA]] sowel as die Kaapse argiefbewaarplek te vinde. == Bibiografie == * de Wet, Con en Leon Hattingh en Jan Visagie: Die VOC aan die Kaap, 1652–1795. Pretoria: Protea Boekhuis, 2016. {{ISBN|978-1-4853-0019-9}} * Green, Lawrence G.: Tavern of the seas. Kaapstad: Howard Timmins, s.j. * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 1. Kaapstad: Nasou, 1970. [[Kategorie:Forte in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geskiedenis van Kaapstad]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:VOC]] fevjc61w7pfprxgq3597cm9vbjidtet 0 261365 2892847 2619832 2026-04-11T20:05:56Z Jcb 223 2892847 wikitext text/x-wiki '''Padkos''' verwys na peuselhappies wat mense saam met hul neem om te eet terwyl hulle reis,<ref name="collins" /> gewoonlik op 'n lang padreis. Tipiese voorbeelde van padkos sluit in: [[eier (voedsel)|hardgekookte eiers]], toebroodjies, [[Frikkadel|frikkadelle]], hoenderboudjies, [[Weense worsie]]s, [[slaptjips]] en [[koeldrank]]<ref name="reisgenoot" /> en gewoonlik ook koffie of tee in 'n fles. == Woordherkoms == Volgens die ''Afrikaanse Etimologieë'' deur Boshoff en Nienaber (1967) <ref>1967, bl. 477</ref>, deur na [[Johannes du Plessis Scholtz ]] se bydrae te verwys, kom die woord in Suid-Afrika in die tweede helfte van die 18de eeu voor. En inderdaad, in hierdie geval is dit waarskynlik Jacobus Coetsé Jansz in sy ''Relaas'' aan [[Rijk Tulbagh]], wat in '''1760''' onder meer oor die "Amacquas" uitwei, en juis dat hierdie stam selfs 'n paar jong beeste tot padkos sal ruil vir krale (as sieraad) en veral yster:<ref>[https://dbnl.org/tekst/gode006reiz02_01/gode006reiz02_01_0009.php?q=padkost#hl1 E.C. Godée Molsbergen. 1916. ''Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tijd. Deel II. Tochten naar het Noorden 1686-1806. '']</ref> {{cquote| Sijnde deselve voor 't overige seer gesteld op Coralen, dog wel 't meeste op Yser, waarom den Relatant in zijn te rug reijse, op een vriendelijke wijse met eenige Jonge Beestjes tot '''Padkost''' van haarl. beschonken zijnde... }} G.J. Van Wyk (2003) stel die datum op '''1750'''.<ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/pad1 G.J. van Wyk (2003), ''Etimologiewoordeboek van Afrikaans'', Stellenbosch s.v. pad- ]</ref> Op die '''12de Julie 1725''', skryf Francois de Cuiper in sy ''Dagregister'' oor die nypende proviandtekort (in hierdie geval, hul beeste wat deels van uitputting op 'n streep vrek, en die Tsongastamme wat nie sonder meer die krale as ruilmiddel wou aanvaar nie), wat maar een faktor was wat later daartoe aanleiding sou gee dat die ekspedisie by die Komati in hul spore moes omdraai, terug Delagoabaai (in die hedendaagse [[Mosambiek]]) toe: {{cquote| Siende nu dat onse beesten merkelijk af waren gevallen en verslapt, onmogelijk sijnde nog so een groote reijs te doen naar de voorn[oemde] Landstreek, het selve nooijt en hadden kunnen goedmaken, ook dat wij voor onse mede hebbende coralen geen de minste '''padcost''' en conde ruijlen, [...] }} In 'n paar voetnotas oor dieselfde ''Dagregister'', wys [[H.J.J.M. van der Merwe]] op die woorde "bocken" (i.p.v. "geiten"), "hoenders" (i.p.v. "kippen") en selfs die presiese spelling "bagasie" (i.p.v. "bagage") wat op 'n druppel water na Afrikaans lyk.<ref>Van der Merwe, H.J.J.M. 1969 (1964). ''Scheepsjournael ende Daghregister''. Pretoria: Van Schaik, vide pp. 186 & 199</ref> Maar, die woord is selfs nog ouer. In die ''Dagboek van Adam Tas'', in die Nederlandse verklaring én toeligting van prof. Leo Fouché, word 'n deel uit Starrenburg se dagboek op '''21 Oktober 1705''' ("Starrenburgs Volledig Verslag") gejukstaponeer met Van der Stel se gepubliseerde weergawe daarvan ("Van der Stels Lezing hiervan"). Dit handel hier oor sy poging om beeste te ruil met die Khoi-Kaptein Bootsman. Bootsman wil egter nie beeste ruil nie, maar slegs skape. Starrenburg raak toe later ongeduldig en skryf wat toe verder gebeur het. Opvallend genoeg word Van der Stel se "padkos" met twee woorde geskryf, Starrenburg s'n wel as een woord.<ref>[https://dbnl.org/tekst/tas_003dagb02_01/tas_003dagb02_01_0016.php?q=padkost#hl1 Heruitgawe van ''Dagboek van Adam Tas'', 1970, met aantekeninge deur Leo Fouché]</ref> {| class="wikitable" | scope="col" style="width:200px;" align="center" | Starrenburg | scope="col" style="width:200px;" align="center" | Van der Stel<ref>[https://books.google.co.za/books?id=bRdaMgzxuEMC&pg=PA136&dq=%22pads+kost%22&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwjOodGX_5HxAhXEilwKHdRgBqwQ6AEwBnoECAkQAg#v=onepage&q=%22pads%20kost%22&f=false ''Korte deductie van Willem Adriaen van der Stel''. 1706. bl. 136.]</ref> |- |"‘niet tegenstaande ik hem op 't kragtigste inboesemde, dat wij niet gezonden waaren, om Schaapen, maar Beesten te ruijlen, en om geen '''padkost''' verleegen waaren, wijl wij ten overvloede met proviand (gelijk hij aen de 3 beladen Wagens zien kon) voorzien waaren."<br/> [...] |"‘niet tegenstaende ick hem op 't kragtigste inboesemde, dat wy niet gesonden waren om Schapen, maar Beesten te ruylen, en om geen '''pads kost''' verlegen waren, wijl wy ten overvloede met proviand (gelijck hy aen de 3 geladene wagens sien kon) voorsien waren.<br/>[...] |} Die Engelse vertaling by albei daarvan lui: "viands for the road". En net mooi die vorige dag, die '''20ste Oktober 1705''', soos ook opgeneem in die ''[https://books.google.co.za/books?id=YNmUC2mu-_MC&pg=RA1-PT90&lpg=RA1-PT90&dq=%22pads+kost%22&source=bl&ots=hTbU8uAhPr&sig=ACfU3U1ia7cNki0Vfr-qou_YRyKzXigQRw&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwihkOqE45HxAhUCmFwKHaS1DZIQ6AEwE3oECBMQAw#v=onepage&q=%22pads%20kost%22&f=false Beschryving Van 't Nederlandsch Comptoir op de Kust van Malabar en van onzen Handel in Japan, Mitsgaders een Beschryving van Kaap der Goede Hoope, en't Eyland Mauritius [...]'' deur François Valentijn (1726), vind mens: {{quote| Ik quam dan weder in de tent, en zogt hem op nieuw tot de ruiling te persuaderen, maar kon dien avont niets op hem winnen, als dat hy ons wel wat Schaapen tot '''pads - kost''' wilde byzetten, wy moesten dan dien avont laat vrugteloos scheiden. }} Hier lui die inskrywing op 21 Oktober 1705: {{quote| niet tegenstaande ik hem op 't kragtigste inboezemde, dat wy niet gezonden waren, om schaapen, maar beesten, te ruilen, en om geen '''pads kost''' verlegen waren, wyl wy ten overvloed proviant (gelyk hy aan de 3 gelaadende wagen zien kon) hadden. }} Die ''Woordenboek der Nederlandsche Taal'' erken die Suid-Afrikaanse herkoms van '''padkost''': ''(in Zuid-Afrika) datgene wat men medeneemt als men op het pad gaat, reisbehoefte.''<ref>[http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M051945.re.7&lemmodern=padkost Woordenboek der Nederlandsche Taal s.v. padkost]</ref> In 1968, by die heruitgawe van die ''Patriotwoordeboek'', sorteer H.J.J.M. van der Merwe in die voorwoord "padkos" onder die kategorie: 'Moontlike eiegoed, ofskoon die (waarskynlike) Nederlandse (dialektiese?) inslag tog dikwels duidelik is'. Ook in ''Vroeë Afrikaanse woordelyste'' (1971), deur H.J.J.M. van der Merwe, vind mens die woord is opgeneem in [[A.N.E. Changuion]] se ''Proeve van Kaapsch taaleigen'' (1848): ''Zamenst. padkost, teerkost of mondbehoefte op reis.''. "Padkos" is eweneens opgeneem in Theodorus M. Tromp se ''De Afrikaansche Taal'', hoofstuk 22 uit ''Herinneringen uit Zuid-Afrika'' (1879): ''eten voor onderweg, op reis'', en in die lys Afrikaanse woorde en uitdrukkings versamel deur [[Arnoldus Pannevis]] (omstreeks 1880): ''Padkos, teerkost op den weg.''<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/merw002vroe01_01/merw002vroe01_01_0001.php Van der Merwe, H.J.J.M. 1971. ''Vroeë Afrikaanse woordelyste''. Pretoria: J.L. van Schaik.]</ref> == Voedsel == Opvallend genoeg is daar die sinoniem "wegkost" wat opduik in [[Anders Sparrman]] se lywige ''Resa till Goda Hopps'' (1783, oor sy reisjare 1772-1776 aan die Kaap); soos gebruiklik is gaste ook nie met leë hande op die langpad weggestuur nie: {| class="wikitable" | scope="col" style="width:200px;" align="center" | '''Oorspronklike Sweeds'''<br>(1783)<ref>Sparrman, A. 1783. ''Resa till Goda Hopps - Udden, Södra Pol-kretsen och Omkring Jordklotet''. Stockholm: Anders J. Nordström. p. 77.</ref> | scope="col" style="width:200px;" align="center" | '''Duitse vertaling'''<br>(1784)<ref>Sparrman, A. 1784 (1783).''Reise nach dem Vorgebirge der guten Hoffnung, den südlichen Polarländern und um die Welt''. Aus dem Schwedischen frei übersetzt von Christian Heinrich Groskurd. Berlin: Haude und Speyer. p. 70</ref> | scope="col" style="width:200px;" align="center" | '''Engelse vertaling'''<br>(1785)<ref>Sparrman, A. 1785 (1783). ''A Voyage to the Cape of Good Hope towards the Antarctic Polar Circle and Round the World''. London: G.G.J. Johnson & J. Robinson. p. 70.</ref> | scope="col" style="width:200px;" align="center" | '''Nederlandse vertaling'''<br>(1787)<ref>Sparrman, A. 1787 (1783). ''Reize naar de Kaap de Goede Hoop, de Landen van de Zuidpool, en Rondom de Waereld.'' Amsterdam: M. De Bruijn. p. 84.</ref> | scope="col" style="width:200px;" align="center" | '''Franse vertaling'''<br>(1787)<ref>Sparrman, A. 1787 (1783). ''Voyage au Cap de Bonne-Espérance et Autour du Monde avec le Capitaine Cook''. Traduit par M. Le Tourneur. Paris: Chez Buisson. pp. 97-98.</ref> |- | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" |Imedlertid åto vi frukost, drucko hvarannan till ''in gesundheit'', hvarpå följde tacksågelse och farvål, samt en dubbel Smörgås, hvilken Vården och Vårdinnan hulpos åt att stoppa ned i min råck-ficka, till matsäck (''weegkost''). | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" |Mittlerweile frühstückten wir, tranken einander zu, worauf denn noch eins zur Danksagung und eins auf glückliche Reise folgte, bis ein doppeltes Butterbrodt, das Wirth und Wirthin zur Reisekost ( ''Wegkost'' ) mir in die Rocktasche stecken halfen, den Beschluss machte. | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" |In the mean time we ate our breakfasts, and drank to each others health; upon which I returned them thanks and took leave of them, with a luncheon of bread and butter doubled together, and stuffed into my coat-pocket by my host and hostess, by way of (''weegkost'') or provision for my journey. | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" |Middelerwijl gebruikten wij ons ontbijt, en dronken daarbij een goed glas wijn, waarop dan nog een tot dankzegging, en een op mijne gelukkige reize volgde; tot dat een dubbel geboterd brood, welk de waard en waardin tot reiskost mij in mijnen roks-zak hielpen steeken, het besluit maakte. | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" |[...] nous déjeûnâmes cependant, et bûmes à la santé les uns des autres, après quoi je leur fis mes remercîmens, et pris congé d’eux, emportant un morceau de beurre enfermé dans deux morceaux de pain, dont mon hôte et mon hôtesse eujent soin de garnir ma poche, comme d’un (''weegkost'') ou viatique. |} In die tyd van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] en daarna kon padkos 'n stukkie biltong en 'n bietjie drinkwater beteken het, afhangend hoe kort die afstand was.<ref>[http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000037025:mpeg21:p00001 "Nog een jobstijding.". "Het volksdagblad". Amsterdam, 1899/11/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 18-02-2021]</ref> Maar dit beteken moontlik ook gekookte eiers, brood, beskuit, gekookte melk, koffie, vleis, suiker, lemoene, 'n tros piesangs (en ander vrugte), of selfs brandewyn, 'n bottel wyn of knertsie jenewer, wat op die trein genuttig kan word.<ref>[http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000751041:mpeg21:p00002 "WETENSCHAPPEN.". "De nieuwe courant". 's-Gravenhage, 1901/07/24 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 18-02-2021]</ref><ref>[http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000115703:mpeg21:p006 "Delftsche courant". Delft, 1900/01/15 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 18-02-2021]</ref><ref>[http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000711071:mpeg21:p00005 "HET BRITSCHE RIJK.". "De nieuwe courant". 's-Gravenhage, 1904/08/10 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 18-02-2021]</ref> Soms moes hierdie padkos gerek word vir tussen 2 tot 8 dae. Skaars 90 jaar later voer 'n Nederlandse rubriekskrywer in die ''Algemeen Dagblad'' aan geen Suid-Afrikaner met 'n greintjie selfrespek sal die pad aandurf sonder padkos nie. Dit is nou hardgekookte eiers, gebraaide worsies, tamaties, eier-en-mayonnaise-toebroodjies en frikkadelle. Gewoonlik gaan daar ook "een berg padkos" in die motor saam, veral sodat mens die kinders op die agtersitplek konstant kan volprop om hul stil te hou.<ref>[http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003100013:mpeg21:p00009 "Geen tijd voor padkos op snelweg". "Algemeen Dagblad". Rotterdam, 1992/04/15 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 18-02-2021]</ref> [[Madeleine van Biljon]] skryf in 'n essay oor "reiskos" onder meer oor 'n koekblik volgepak met koue frikkadelle, hardgekookte eiers en tamatietoebroodjies. Die toebroodjie kry op reis 'n anderse smaak deur die hitte in die bagasiebak en die tamatiesap wat in die broodjie deursyfer. Onder andere skryf sy oor 'n pitabrood wat mens aan die kant oopsny en met sagte botter, twee snye ham, twee snye sterk Cheddar (of Mozzarella) en 'n paar snye agurkies opvul en dan in die oondrooster vooraf plaas om die kaas te laat smelt. Andersins kan oorskietlamsboud met sous gebruik word.<ref>Van Biljon, M. 1988. Toebroodjies troos. In: Gouws, T. & Roodt, P.H. 1992. ''Granaat: Eietydse essays''. Kenwyn: Jutalit. bl. 194 tot 196.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="collins">{{en}}[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/padkos collinsdictionary.com/padkos]</ref> <ref name="reisgenoot">{{af}}[https://reisgenoot.co.za/blogs/af/padkos-ideas reisgenoot.co.za padkos idees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714193636/https://reisgenoot.co.za/blogs/af/padkos-ideas |date=14 Julie 2020 }}</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Kultuur in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Voedsel]] 7agpbsauc3589s6o6g34rj851hg2m9y 0 261372 2892856 2591666 2026-04-11T20:09:25Z Jcb 223 2892856 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Light dispersion conceptual waves.gif|duimnael|307x307px|'n Skematiese voorstelling van 'n volgehoue ligstraal opgeneem deur 'n prisma. Die wit straal stel die golflengtes voor van sigbare lig soos wat dit deur die vakuum beweeg. Die prisma maak dat die lig stadiger beweeg. Hierdie effek kom sterker voor in korter golflengtes.]] 'n '''Prisma''' is 'n deursigtige liggaam wat [[Ligstraal|ligstrale]] van rigting kan laat verander. Sowel ligbreking as weerkaatsing kom hierby ter sprake. ʼn Dispersieprisma breek saamgestelde lig in 'n spektrum ([[reënboog]] van kleure) op, terwyl lig wat in een rigting gepolariseer is, met behulp van 'n polariseerprisma verkry kan word. 'n Prisma is in sy eenvoudigste vorm 'n [[wiskundige]] figuur, dit wil sê ʼn figuur met ewewydige (gelyke) onder- en bovlakke wat deur parallelle vlakke ([[mantelvlakke]]) met mekaar verbind is. Die hoofvlak van die prisma is loodreg op die mantelvlakke. [[Lig]] val aftyd deur 'n mantelvlak in 'n prisma in en verlaat die prisma deur 'n ander mantelvlak. Die onder- en bovlak vervul geen optiese funksie nie en word gewoonlik ook nie geslyp nie. Die materiaal waaruit 'n prisma vervaardig word, moet goed deurdringbaar wees vir lig en is meestal [[kroonglas]], [[flintglas]] of Perspex. In sommige gevalle bestaan 'n prisma uit 'n dun glashouer wat met ʼn [[vloeistof]] gevul is. Wanneer 'n ligstraal skuins by ʼn prisma inval, vind daar figbreking plaas. Die hoek tussen die intredende en uittredende ligstraal word die afwykingshoek genoem. Hierdie afwykingshoek word onder meer bepaal deur die brekingsindeks van die prismamateriaal, die golflengte van die lig, die [[Meetkundige begrippe|meetkundige]] vorm van die prisma en die invalshoek (die [[Hoek (meetkunde)|hoek]] waarteen die lig op die prisma inval). Die brekings indekse van prismamateriale is groter as die van lug. Volgens die wet van Snellius sal lig dan, wanneer dit op 'n prisma inval, na die normaal (die oorspronklike rigting van die ligbundel) gebuig word, en wanneer dit uit die prisma beweeg, weg van die normaal af. Die breking weg van die normaal af is slegs moontlik as die hoek wat die ligstraal met die normaal maak, kleiner as 'n sekere hoek (die grenshoek) is. As dit nie die geval is nie, sal weerkaatsing in plaas van breking plaasvind. In die geval van kroonglas en flintglas is die grenshoek ongeveer 43°. Weerkaatsing vind ook by kleiner invalshoeke plaas, maar in kleiner mate. Totale weerkaatsing word in 'n refleksieprisma gebruik om byvoorbeeld 'n beeld deur 90° te draai, dit om te keer soos in ʼn prismatiese teleskoop, of sydelings te verplaas soos in 'n periskoop. Deur weerkaatsing in meer mantelvlakke kan 'n beeld meer as 1 keer weerspieël word. Met behulp van 'n refleksieprisma is dit ook moontlik om die invallende en uittredende ligbondel loodreg op die mantelvlak in of uit te laat tree om breking te voorkom. Die beginsel word byvoorbeeld toegepas in die pentaprisma, wat in die beeldsoeker van spieëlreflekskamera gebruik word pentaprisma het as hoofvlak 'n reghoekige vyfhoek en 3 versilwerde mantelvlakke waarteen die beeld weerkaats word. In vergelyking met 'n gewone spieël het 'n prisma 'n aantal voordele. Die stand van die verskillende spieëlvlakke ten opsigte van mekaar bly byvoorbeeld altyd presies dieselfde, die (soms 'n groot aantal) weerkaatsingsvlakke kan nie vuil word nie, 'n prisma oksideer nie en is ook redelik goed bestand teen beskadiging in vergelyking met die uiters dun metaalfilm van 'n optiese spieël. 'n Prisma word dan ook dikwels gebruik in gevalle waar ʼn [[konstruksie]] nie toelaat dat lig onder 'n groter hoek as die grenshoek op die weerkaatsende sy inval nie. Om die lig te weerkaats, word die sye aan die buitekant met 'n dun lagie silwer of aluminium bedek. Spieëls is egter dikwels goedkoper as prismas, het in sommige gevalle minder ongewenste afwykinge en kan makliker met groot afmetings vervaardig word. 'n Verdeelprisma kan gebruik word om 'n ligbundel in twee te verdeel. Die bundelverdeler kan met 'n halfdeurlatende [[spieël]] vergelyk word, en die ligbundel word op ʼn syvlak ingelaat, met 'n hoek wat presies onder die grenshoek lê. 'n Deel van die lig word dan weerkaats en 'n deel word deurgelaat. Twee sulke prismas agter mekaar word byvoorbeeld in televisiekameras gebruik om die ligbundel in drie dele te verdeel, wat onderskeidelik vir die rooi, die groen en die blou beeld bestem is. == Dispersie en polarisering == Die mate waarin lig aan die grensoppervlak van 'n prisma gebreek word, hang af van die golflengte van die lig. Dit bring mee dat saamgestelde (wit) lig deur 'n dispersieprisma in die kleure waaruit dit saamgestel is, opgebreek word en dat daar agter die prisma 'n kleurspektrum ([[reënboog]]) ontstaan. Die brekingsindeks van glas is die kleinste vir rooi lig en word groter vir geel, groen en blou, met ander woorde die rooi gedeelte van die spektrum word die minste afgebuig en die blou komponent die meeste. Die eenvoudigste dispersieprisma is 'n gelykbenige driesydige prisma. Ten einde die dispersie te vergroot, kan 'n aantal driesydige prismas agter mekaar opgestapel word (Raleigh-prisma). 'n Amici-prisma is opgebou uit drie prismas waarvan die middelste een uit flintglas bestaan en die ander twee uit kroonglas. Afhangende van die hoeke waarteen 'n prisma geslyp is, sal dit al die kleure, behalwe 'n spesifieke een, afbuig. Een so 'n prisma is die Amici-prisma wat, net soos ʼn refleksieprisma, gebruik word vir die burg van wit lig sonder dat dis persie plaasvind. In 'n soortgelyke achromatiese prisma word die skynbare ongevoeligheid vir 'n sekere golflengte veroorsaak deurdat die afwykingsverskil wat deur die flintglasprisma ontstaan, uitgewis word deur die van kroonglasprismas. Prismas word ook vir die polarisering van lig gebruik, soos byvoorbeeld in 'n [[polariseermikroskoop]]. By die polariseerprisma word gebruik gemaak van die dubbele breking van anisotrope kristalle soos die kalkspaatkristal. Hierby word natuurlike lig, wat in alle rigtings loodreg op die voortplantingsrigting beweeg, in twee onderling loodreg gepolariseerde lidbundels verdeel. Een bundel (die ordinêre bundel) word volgens die wette van Snellius gebreek en die ander (ekstra-ordinêre) bundel nie. Met behulp van die Nicol-prisma, wat uit twee aanmekaar gehegte prismas bestaan, word hierdie bundels van mekaar geskei. As gevolg van die veranderde breking oortref die ordinêre bundel nie sy grenshoek nie en word dit weerkaats (en vervolgens in 'n laag geabsorbeer), terwyl die ekstra-ordinêre bundel uit die prisma tree. ==Infrarooi== [[Kaliumchloried]] is heeltemal deursigtig in die [[infrarooi]] gebied en word vir optiese element soos [[lens]]e, vensters en prismas aangewend. Die stof is nogtans [[higroskopie]]s en moet vir die vog van die lug behoed word.<ref>{{cite web|url=https://www.alkor.net/KCl.html#:~:text=Potassium%20Chloride%20is%20used%20for,must%20be%20protected%20from%20moisture.|publisher=alkor|title=POTASSIUM CHLORIDE (KCl): KCl windows, KCl lenses|accessdate=25 Julie 2023}}</ref> == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, ISBN ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Optika]] 34du24hj7pavlfcnfgx9irabsjf49m1 0 264527 2892839 2443723 2026-04-11T19:35:22Z Jcb 223 2892839 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Karakter | naam = Nodame Cantabile | beeld = Nodame Cantabile logo.gif | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Nodame Cantabile logo | verskyning1 = | verskyning2 = | geskep = | uitbeelding = | stem = Ayako Kawasumi, Tomokazu Seki | name = Megumi "Nodame" Noda, Shin'ichi Chiaki | byname = | spesie = | geslag = | beroep = | titel = | getroud = | kinders = | familie = | nasionaliteit = {{vlagland|Japan}} }} {{nihongo|'''''Nodame Cantabile'''''|のだめカンタービレ|Nodame Kantābire|lead=yes}} is 'n [[manga]] deur Tomoko Ninomiya. Dit was van Julie 2001 tot Oktober 2009 in gereelde uitgawes deur die uitgewer Kodansha in die tydskrif ''Kiss'' in Japan gepubliseer, en in 23 ''tankōbon'' volumes versamel. 'n Twee-volume, getiteld ''Nodame Cantabile: Opera Chapter'', wat uitgegee is vanaf die Desember 2009 uitgawe van ''Kiss'', is in 2010 uitgegee. Dit is in Noord-Amerika gelisensieer deur ''Del Rey Manga''. Die reeks handel oor die verhouding tussen twee aspirant klassieke musiekstudente, ''Megumi "Nodame" Noda'' en ''Shinichi Chiaki'' tydens hul studentedae en na hul graduasie. Dit het die 2004 Kodansha Manga-prys vir die beste shōjo manga gewen. Die reeks is aangepas as vier verskillende televisiereekse: as 'n bekroonde Japannese televisiedrama wat die liggolwe getref het in 2006; gevolg deur 'n opvolg wat in Januarie 2008 uitgesaai is as 'n [[anime]]reeks wat oor drie seisoene strek, met die eerste uitsending in 2007, die tweede in 2008 en die derde in 2010.<ref name="ann-anime3-announce"/> Twee filmopvolgings tot die Japannese televisiedrama, met dieselfde akteurs en aktrises, was geproduseer met vrystellingdatums van 18 Desember 2009 en April 2010. Bykomend hiertoe, is verskeie klankbane van [[klassieke musiek]] vrygestel, sowel as drie videospeletjies. 'n Koreaanse drama-verwerking daarvan is in 2014 uitgesaai op die KBS netwerk.<ref name="enewsWorld">{{cite web|last1=Park|first1=Ah-reum|title=Joowon Confirms Role in Korean Remake of ''Nodame Cantabile''|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/64803/korea-to-remake-nodamecantabile|publisher=enewsWorld|access-date=8 Julie 2014|date=29 April 2014|archive-date= 3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223145/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/64803/korea-to-remake-nodamecantabile|url-status=dead}}</ref><ref name="Dramabeans">{{cite web |last1=friday |first1=girl |title=Shim Eun-kyung confirms Nodame Cantabile remake'' |url=http://www.dramabeans.com/2014/07/shim-eun-kyung-confirms-nodame-cantabile-remake/ |publisher=Dramabeans |access-date=29 Julie 2014 |date=28 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921025123/http://www.dramabeans.com/2014/07/shim-eun-kyung-confirms-nodame-cantabile-remake/ |archive-date=21 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 2016 is 'n finale aflewering gepubliseer in die April uitgawe van ''Kiss''. ==Anime== ''Nodame Cantabile'' is aangepas as 'n [[anime]]televisiereeks wat geproduseer is deur Fuji TV. J.C.Staff was verantwoordelik vir die animasie. Die reeks was uitgesaai op Fuji en sy mede-stasies in die Noitamina tydgleuf. Die eerste seisoen, getiteld ''Nodame Cantabile'', is in 23 episodes uitgesaai vanaf 11 Januarie – 28 Junie 2007. Die tweede seisoen, getiteld ''Nodame Cantabile: Paris Chapter'', is in 11 episodes uitgesaai vanaf 8 Oktober – 18 Desember 2008. Beide seisoene is ook later in Japan uitgesaai op die satelliet televisienetwerk Animax. Die eerste seisoen is deur Ken'ichi Kasai geregisseer (die regisseur van die ''Honey and Clover'' anime) , en die tweede seisoen deur Chiaki Kon, met Ayako Kawasumi as Megumi "Nodame" Noda en Tomokazu Seki as Shin'ichi Chiaki. 'n Oorspronklike video-animasie episode is ingesluit saam met die beperkte volume 22 manga-uitgawe toe dit op 10 Augustus 2009 in Japan gepubliseer is<ref name="ann21">{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-03-09/nodame-cantabile-manga-to-bundle-anime-dvd-in-august |title=Nodame Cantabile Manga to Bundle Anime DVD in August (Updated) |publisher=Anime News Network |date=9 Maart 2009 |access-date=13 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626163751/https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-03-09/nodame-cantabile-manga-to-bundle-anime-dvd-in-august |archive-date=26 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>. 'n Derde en finale anime seisoen, getiteld ''Nodame Cantabile: Finale'' het die liggolwe getref in Januarie 2010.<ref name="ann-anime3-announce">{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-07-06/nodame-cantabile-3rd-tv-anime-to-be-its-finale |title=Nodame Cantabile's 3rd TV Anime to Be Its Finale (Updated) |publisher=Anime News Network |date=6 Julie 2009 |access-date=24 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826215433/https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-07-06/nodame-cantabile-3rd-tv-anime-to-be-its-finale |archive-date=26 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 6 Februarie 2009 het die reeks sy Engelstalige televisiebuiging op Animax Asia ontvang. Dit is op sy netwerke regoor Suid-oos Asië en [[Suid-Asië]] gewys, met die oorspronklike Japannese oudio en Engelse subtitels. <ref>{{cite web|url=http://www.animax-asia.com/news/hit-your-love-notes-nodame-cantabile-animax|title=Hit your love notes with Nodame Cantabile on Animax|publisher=Animax Asia | date=2 Februarie 2009 | access-date=6 Februarie 2009}}</ref>. Die musikale direkteur van beide seisoene is Suguru Matsutani. Verskeie klassieke musiekwerke het in elke episode voorgekom,<ref name="animeplanet-music">{{cite web |url=http://www.anime-planet.com/reviews/a365.html |title=Nodame Cantabile Review |author=Arcanum |publisher=Anime Planet |date=2 Oktober 2007 |access-date=15 Desember 2008 |quote=Rather, the vast majority of music played throughout the series are brilliantly performed pieces or excerpts from various classical composers ... every piece was re-recorded to fit the context of the anime. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020184216/http://www.anime-planet.com/reviews/a365.html |archive-date=20 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> wat opgevoer is deur die ''Nodame-orkes''. Die openingstema van seisoen een was "Allegro Cantabile" deur Suemitsu & The Suemith, en die eindtemas was "Konna ni Chikaku de..." deur Crystal Kay (episodes 1–12), "Sagittarius" deur Suemitsu & die Nodame-orkes (episodes 13–22), en "Allegro Cantabile" deur Suemitsu & The Suemith (episode 23). Die openingstema vir die tweede seisoen was "Sky High" deur ''The Gospellers'' (met 'n melodie wat geneem is uit die derde beweging ("Allegro Scherzando") van [[Rachmaninoff]] se Klavierkonsert No. 2. Die eindtema was {{nihongo|"Tokyo et Paris"|東京 et Paris|| lit. "Tokyo and Paris"}} deur Emiri Miyamoto x solita (met variasies op die tema van Ravel se ''Boléro''). Die openingstema vir die finale seisoen is "Manazashi Daydream" deur Yuu Sakai (met variasies op die tema van [[Bach]] se ''Wohl mir, daß ich Jesum habe'' of ''Jesus bleibet meine Freundewith''), en die eindtema is "Kaze to Oka no Ballad (風と丘のバラード)" deur Real Paradis saam met die Nodame-orkes. Die eerste seisoen is vrygestel op 8 DVDs tussen April en November 2007. 'n Boksstel is in Februarie 2008 vrygestel met 'n bykomende 15 minute ''oorspronklike video animasie'' wat plaasvind tussen episode 8 and 9. Die reeks is in Rusland en Suid-Korea gelisensieer. Die eerste DVD van die tweede seisoen is op 24 Desember 2008 vrygestel. In 2006 het 'n kafee gebaseer op ''Nodame Cantabile'' in Harajuku, Tokio oopgemaak, met lewendige musiek uit die drama en stelle uit die reeks.<ref name="ann-cafe">{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-12/cafe-de-nodame-opens |title=Cafe de Nodame Opens |publisher=Anime News Network |date=12 Oktober 2006 |access-date=20 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626163751/https://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-12/cafe-de-nodame-opens |archive-date=26 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == * [http://kc.kodansha.co.jp/title?code=1000000056 Kodansha manga weberf] * [https://web.archive.org/web/20081206151311/http://www.nodame-anime.com/ Amptelike webwerf vir die anime] *{{IMDb title|1337672|Nodame Cantabile: The Movie I}} *{{IMDb title|1337673|Nodame Cantabile: The Movie II}} {{Normdata}} [[Kategorie:Strokiesverhale]] l04tw4b071umn4laazk6a8046fe6s37 0 267582 2892926 2823724 2026-04-11T23:50:35Z Jcb 223 2892926 wikitext text/x-wiki 'n '''Vorm''' is die uiterlike voorkoms van iets. Vorms sluit in [[Driehoek|driehoeke]], [[Vierhoek|vierhoeke]], [[Vierkant|vierkante]], [[Reghoek|reghoeke]], pentagone, [[Seshoek|heksagone]] en heptagone. Plat, geslote vorms met drie sye word driehoeke genoem. Driehoeke kan in verskillende groepe groepeer deur die lengtes van hulle sye te vergelyk. Plat vorms wat geslote is met slegs reguit sye en geen lyne wat kruis nie, word '''poligone''' genoem. Poligone met vier sye word vierhoeke genoem. In [[Wiskunde]] is vorms dieselfde as die aantal en grootte van hulle sye en hoeke dieselfde is. Dit maak nie saak hoe die vorm gedraai word nie. Ons noem vorms wat dieselfde is identies. ’n Vierhoek is enige geslote viersydige vorm. ʼn Mens kan net een vierkant met elke lyn maak, maar baie verskillende reghoeke met elke lyn. ’n '''Reghoek''' is ’n viersydige vorm. Alle hoeke van ’n reghoek is regte hoeke en die teenoorstaande sye is ewe lank. ’n Vierkant is ook ’n viersydige vorm. Alle hoeke van ’n vierkant is ook regte hoeke. Al vier sye van ’n vierkant is ewe lank. Vierkante en reghoeke is almal viersydig. So, vierkante en reghoeke is soorte van vierhoeke. == Tweedimensionele vorms == ʼn Tweedimensionele vorm is ’n plat vorm wat op papier geteken word. ʼn Hoek is die hoeveelheid draaiing tussen twee lyne wat by dieselfde punt bymekaarkom en die bene van ’n hoek is die twee lyne wat bymekaarkom om die hoek te maak. === Reëlmatige veelhoeke === Al die sye is ewe lank en al die hoeke is ewe groot: * '''Gelyksydige driehoek:''' Drie gelyke sye. Drie ewe groot hoeke elk 60˚ * '''Vierkant:''' Vier gelyke sye. Vier ewe groot hoeke elk 90° * '''Reëlmatige pentagoon:''' Vyf gelyke sye. Vyf ewe groot hoeke elk 180° * '''Reëlmatige heksagoon:''' Ses gelyke sye. Ses ewe groot hoeke elk 120° * '''Reëlmatige heptagoon:''' Sewe gelyke sye. Sewe ewe groot hoeke elk 128,57° * '''Reëlmatige oktagoon:''' Agt gelyke sye. Agt ewe groot hoeke elk 135° === Onreëlmatige veelhoeke === Die sye het verskillende lengtes en die hoeke het verskillende groottes. == Eienskappe van tweedimensionele vorms == === Veelhoeke === ’n Veelhoek is ’n figuur met meer as twee hoeke. * '''Reëlmatige veelhoeke:''' Reëlmatig beteken dat al die sye van die figuur ewe lank is. * '''Onreëlmatige veelhoeke''': Onreëlmatig beteken dat die sye nie ewe lank is nie. ’n Reëlmatige vyfhoek beteken al vyf sye is ewe lank en ’n onreëlmatige seshoek beteken die ses sye is verskillende lengtes. == Soorte veelhoeke == {| class="wikitable" |+ !'''Driehoek''' '''3 sye''' !'''Vierkant''' '''4 sye''' !'''Reghoek''' '''4 sye''' !'''Parallelogram''' '''4 sye''' !'''Pentagoon ([[vyfhoek]])''' '''5 sye''' !'''Heksagoon ([[seshoek]])''' '''6 sye''' !'''Heptagoon ([[sewehoek]])''' '''7 sye''' !'''Oktogoon ([[agthoek]])''' '''8 sye''' |} === Reghoeke en Parallelogramme === Daar is ’n paar ooreenkomste tussen ’n reghoek en ’n parallelogram. Albei het vier sye en vier hoeke en die teenoorstaande sye is ewe lank. Die hoeklyne halveer mekaar en die teenoorstaande sye is eweredig of parallel. Die hoeklyne halveer ook albei in twee driehoeke wat ewe groot is. Die reghoek verskil egter van die parallelogram deurdat al vier sy hoeke regte hoeke (90 grade) en die hoeklyne ewe lank is, terwyl die parallelogram se teenoorstaande hoeke gelyk en sy hoeklyne nie ewe lank is nie. == Driehoeke == [[Lêer:Driehoeke2.png|alt=]] == Hoeksoorte == == Vierhoeke == === Vierkant === * Het vier sye en vier hoeke. * Al vier sye is ewe lank. * Al vier hoeke * Hoeklyne is ewe lank. * Hoeklyne halveer mekaar. * Hoeklyne sny mekaar loodreg (90 grade). * Hoeklyne halveer die vierkant in twee ewe groot driehoeke. * Teenoorstaande sye is ewewydig of parallel. * ‘n Vierkant is simmetries t.o.v. enige hoeklyn. * ‘n Vierkant is simmetries t.o.v. die lynstukke wat die middelpunt van die teenoorstaande sye verbind. * Alle vierkante is ook ‘n reghoek. === Reghoek === * Het vier sye en vier hoeke. * Teenoorstaande sye is ewe lank. * Al vier hoeke is regte hoeke (90 grade). * Hoeklyne is ewe lank. * Hoeklyne halveer mekaar. * Hoeklyne sny mekaar nie loodreg (90 grade) nie. * Hoeklyne halveer die reghoek in twee driehoeke wat ewe groot is. * Teenoorstaande sye is eweredig of parallel. * ‘n Reghoek is nie simmetries t.o.v. die hoeklyne nie. * ‘n Reghoek is simmetries t.o.v. die lynstukke wat die middelpunt van die teenoorstaande sye verbind. * ‘n Reghoek is nie ‘n vierkant nie. === Ruit === * Al vier sye is ewe lank. * Beide pare teenoorstaande sye is ewewydig. * Beide pare teenoorstaande hoeke is gelyk. * Daar is twee stomphoeke en twee skerphoeke. * Die hoeklyne halveer die teenoorstaande hoeke. * Die hoeklyne sny mekaar loodreg (90 grade). === Parallelogram === * Het vier sye en vier hoeke. * Teenoorstaande sye is ewe lank. * Teenoorstaande sye is eweredig of parallel. * Teenoorstaande hoeke is gelyk. * Hoeklyne halveer mekaar. * Daar is twee skerphoeke en twee stomphoeke. * Hoeklyne verdeel die parallelogram in twee driehoeke wat ewe groot is. === Vlieër === * Twee pare aangrensende sye se lengtes is ewe lank. * Slegs een paar teenoorstaande hoeke is gelyk (die hoeke tussen die ongelyke sye). * Een hoeklyn halveer die ander hoeklyn en hierdie hoeklyn halveer ook een paar teenoorstaande hoeke. * Hoeklyne sny mekaar loodreg (90 grade) en halveer die basislyn. === Trapesium === * Een paar oorstaande sye is ewewydig of parallel. == Driedimensionele vorms == # Driehoekige [[prisma]] # Piramide met ‘n vierkantige basis # [[Kubus]] # Piramide met ‘n driehoekige basis # [[Silinder]] # [[Keël]] of kegel # Seshoekige prisma # Reghoekige prisma of kuboïed == Bronne == * ''Almal verstaan Wiskunde Graad 5 Leerderboek''. 2012. Northlands: Macmillan South Africa * ''Almal verstaan Wiskunde Graad 6 Leerderboek''. 2012. Northlands: Macmillan South Africa * Vereniging vir Afrikaanse Wiskunde-onderwysers {{Normdata}} [[Kategorie:Elementêre wiskunde]] 7b2f8g6rzp1n3fqxd6jpp4lwkk92tu8 0 268275 2892859 2021505 2026-04-11T20:10:31Z Jcb 223 2892859 wikitext text/x-wiki In [[wiskunde]] is 'n '''rekenkundige ry''' 'n ry waarin die verskil tussen twee opeenvolgende terme konstant is. Elke daaropvolgende term word geskep deur 'n konstante, genaamd verskil, by sy voorganger te voeg. As die eerste term <math> t_1 </math> en die verskil <math> v </math> bekend is, dan is die hele ry vas, aangesien die tweede term <math> t_2 = t_1 +, v </math> die derde <math> t_3 = t_2 + v = t_1 + 2v, </math> ens. So word die <math> n </math> -die term gegee deur: Die gedeeltelike som <math> S_n </math> van die eerste <math> n </math> terme van 'n rekenkundige ry word gegee deur :<math>S_n=\tfrac{1}{2}n(t_1+t_n)= nt_1+\tfrac12(n-1)nv</math>. Numeriese patrone is 'n basiese wiskundige konsept wat aangewend word om leerders te onderrig in die fundamentele aard en eienskappe van [[rye en reekse]], [[rekursie]], [[afbeelding]]s<!--Eng:mappings-->, [[funksie]]s, ensovoorts. Numeriese (getal)patrone is naamlik getalle wat in ‘n linêere patroon aan die leerders voorgehou word, terwyl meetkundige (getal)patrone eenvoudige meetkundige vorms is wat in 'n voorspelbare progressie uitgebrei word, om eweneens 'n getalry voor te stel. Die reël wat die ry sal bepaal, asook die uitbreiding van die ry word telkens ondersoek. Om waardes van heelwat groter terme te bepaal word 'n afbeelding in tabelvorm opgestel, voordat 'n eenvoudige algebraïese formule vasgestel en aangewend word. ==Getalpatroon== * ’n Getalpatroon/getalry is ‘n reeks getalle wat ’n spesifieke reël volg, bv.: 4; 7; 10; 13; 16; ... Die reël hier is maklik om te onderskei, naamlik dat by elke lokus of term drie bygetel word om by die volgende getal in die ry te arriveer. ==Teorie by getalpatrone== 'n Eenvoudige raamwerk of teorie word aan die getalpatrone gekoppel. As dieselde getalpatroon of getalry naamlik "4; 7; 10; 13; 16; ..." beskou word, sien ons: * 4 is die eerste getal, en ons noem dit dus die eerste term, d.w.s. "Term 1" of "T₁". * 7 is die tweede getal, en ons noem dit dus die tweede term, d.w.s. "Term 2" of "T₂". Ons kan dan die terme en getalle telkens soos volg aan mekaar gelyk stel: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Term 1 = 4     oftewel   T₁ = 4 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Term 2 = 7     oftewel   T₂ = 7 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Term 3 = 10   oftewel   T₃ = 10, ensovoorts. 'n Leerder kan nou gevra word om die 6^de term te bepaal. Om die 6de term te verkry wat nog onbekend is, moet die (rekursiewe) reël toegepas word wat ons reeds deur waarneming van die eerste vyf terme bepaal het. Deur toepassing van die reël "plus 3" arriveer ons by die 6de term. Die waarde van die 6de term is "19". Let dat kennis van die termnommer nog oorbodig is vir bepaling van hierdie antwoord. As die leerder egter die 100^ste of 200^ste term wil bepaal, volg die antwoord nie direk nie. 'n Verband tussen die termnommer en termwaarde moet nou bepaal word. As tussenstap word aanbeveel dat die leerder die terme en reeds bekende waardes in 'n tabel (of afbeelding) rangskik. ==Gebruik van 'n tabel om die algemene reël/formule te bepaal== Die tabel is 'n tussenstap om by 'n eenvoudige algebraïese formule te arriveer. Die posisie (of plek in patroon) van ons term word nou as "n" en dus onder hofie "n" aangedui, terwyl die waarde by elke ooreenstemmende posisie as "Tn", en dus onder hofie "Tn" aangedui word. Hierdeur systap ons die gelykaan-tekens. Die tabel vir dieselde voorbeeld "4; 7; 10; 13; 16; ..." word dan as volg opgestel: Die hofies is: * '''n''', d.w.s. hoeveelste plek die getal in die getalry lê (die termnommer) * '''Tn''', d.w.s. die waarde of antwoord van die getal by posisie "n" {| class="wikitable" |'''n''' (Termnommer) |1 |2 |3 |4 |5 |6 |... |100 |- |'''Tn''' (Antwoord) |4 |7 |10 |13 |16 |19 |... | ? |} Die uitdaging vir die leerder is nou om 'n algemene reël te vind wat "n" sal omskakel in "Tn". Ons wil m.a.w. deur inspeksie en waarneming kyk wat 1 sal omskakel in T₁, maar insgelyk 100 in T₁₀₀, of 200 in T₂₀₀, ens. 'n Wenk is hier nuttig: ons sien dat daar in die onderste (of waarde-ry) 'n konstante verskil is, en ons kan begin deur die boonste (of posisie-ry) telkens met daardie getal te maal. Dan kry ons 'n waarde-ry en posisie-ry wat slegs met 1 van mekaar verskil. Anders gestel: as "n" en "Tn" twee atlete was, merk ons op dat "Tn" se treë drie keer groter as dié van "n" is, en "Tn" dus drie keer so vinnig as "n" vorder. Om vir atleet "n" eerstens te laat tred hou, moet sy posisie "n" telkens met 3 vermenigvuldig word. Deur inspeksie merk ons egter dat hulle posisies dan steeds met 1 verskil, en dit word met "plus 1" reggestel. Ons atlete "n" en "Tn" sal nou teen dieselde ritme hardloop, maar ook sy aan sy. In woorde uitgedruk is die algemene reël dan: maal "n" met 3, plus 1. Voorgenoemde reël word soos volg as 'n formule uitgedruk:   Tn = (3 x n) + 1, oftewel: Tn = 3n + 1 Die 100^ste term kan nou bepaal word deur hierdie algemene formule te gebruik en "n" met 100 te vervang: T₁₀₀ = 3(100) + 1 = 301 == Sien ook == * [[Meetkundige ry]] == Bronne == * Vereniging vir Afrikaanse Wiskunde-onderwysers == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Elementêre wiskunde]] 5xnwkjff912tuwiu8nzci5lcacnlcdh 0 268411 2893011 2481710 2026-04-12T07:34:47Z Aliwal2012 39067 kom ons kyk... 2893011 wikitext text/x-wiki '''Hamer spyker''' is 'n [[Lys van kinderspeletjies|kinderspeletjie]]. == Reëls == Twee groter kinders hou 'n kind tussen hulle vas, elkeen 'n been en 'n hand sodat dié tussen hulle hang. Hy word dan heen en weer geswaai terwyl hulle hierdie versie opsê: {{cquote|'''Hamer, spyker'''<br/> '''Hamer, spyker'''<br/> '''Slaan die spyker op sy kop!'''}} Met die laaste woord word 'n kind wat gebukkend staan voor hierdie petalje op die boude getref sodat hy vorentoe skiet. Dus boud op boud. Kleintyd het dit die spelers se waagmoed getoets, want jy weet nooit hoe hard daardie hou gaan wees nie. [[Kategorie:Kinderspeletjies]] {{DEFAULTSORT:Hamer spyker}} 1no5uygmh77y4dgmlj7004fbrg7rqkd 0 273177 2892930 2427405 2026-04-11T23:54:04Z Jcb 223 2892930 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bronkhorst oud.svg|duimnael|240px|Die wapen van Willem II van Bronkhorst vertoon naas die leeu (nog sonder kroon) ook 'n barensteel; sy vader voer 'n geheel ander wapen, sonder leeu.]] '''Willem II van Bronkhorst''' (eerste vermelding 1241<ref>Huisarchief Bronckhorst (R.A. Gelderland), reg. no. 1; Sloet in Bijdr. Reeks 3 – 11, pag. 293</ref> – voor 1294) was 'n [[Gelderland|Gelderse]] adellike. Hy was heer van Bronkhorst en heer van Rekem en die seun van [[Gijsbert III van Bronckhorst]] en [[Kunigonda van Oldenburg]]. == Huwelik en kinders == Willem van Bronckhorst trou voor 1260 met [[Irmgard van Randerode]].<ref>J. C. G. W. Coenen, ''Baanderheren boeren & burgers'', 2004</ref> Sy was die dogter van [[Lodewyk van Randerode]]. Uit hul huwelik word die volgende kinders gebore: * [[Kunigunde van Bronckhorst]] (oorlede 29 Maart 1299). Sy trou in 1270 met [[Otto II van Dale]] (1245–1282), ''graaf van Dale en heer van Diepenheim'', seun van [[Hendrik II van Dale]] (gebore 1215) en [[Bertha van Bentheim]] (geboren 1210) * [[Gijsbert IV van Bronckhorst]] (oorlede 1317) * [[Lodewijk van Bronkhorst]] (oorlede waarskynlik kort na 3 Julie 1314), domproost van Hamburg (1302–1314), proost van Sint-Ansgar te Bremen (voor 1329) * [[Johannes van Bronckhorst]] (oorlede 26 Junie 1346). Hy was proost van Elst en die [[Sint-Salvatorkerk (Utrecht)|Oudmünsterkerk]] te [[Utrecht (stad)|Utrecht]]. In 1322–1323, en moontlik ook in 1341, is hy aangewese biskop van Utrecht, maar hy kon dit nie tot biskop bring nie. * [[Heilwig van Bronkhorst]]. Sy trou met [[Hendrik I van Holstein|Hendrik graaf van Holstein]] (oorlede 1304). * [[Floris van Bronkhorst]] (oorlede 1307). Aangewese aartsbiskop van Hamburg.<ref>Hierdie Floris word in ou Duitse literatuur as 'n seun van 'n Floris, broer van Willem II, beskou.</ref> == Stamboom == {{Ahnentafel2 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= &nbsp;'''Willem II van Bronkhorst'''&nbsp; |2= [[Gijsbert III van Bronckhorst]] |3= [[Kunigonda van Oldenburg]] }} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * ''Het geslacht Van Bronkhorst en de boedelscheiding van 26 oktober 1328'', in: ''[[De Nederlandsche Leeuw]]'' 123 (2006) nr. 3, kolom 102-109 {{DEFAULTSORT:Van Bronckhorst, Willem}} [[Kategorie:Huis Bronckhorst|Willem]] rk6p4nblu7lgudablpxc8dyz8gxh93t 0 273187 2892919 2881808 2026-04-11T23:47:27Z Jcb 223 2892919 wikitext text/x-wiki '''Verkoeling''' word verstaan as die afvoer van warmte uit 'n ruimte waar die warmte 'n nadelige of ongewenste uitwerking kan hê. Verkoeling word veral by voedselbewaring toegepas waar die temperatuur gewoonlik tussen enkele grade bo vriespunt en ongeveer - 60&nbsp;°C kan varieer. 'n Eenvoudige metode waarvolgens [[Warmtekapasiteit|warmte]] aan 'n stof onttrek kan word, is om 'n koudmakende mengsel, soos byvoorbeeld [[ys]] en [[Sout (chemiese stof)|sout]], te gebruik. Met hierdie mengsel kan ʼn [[temperatuur]] van so laag as -22&nbsp;°C bereik word. Ander koudmakende mengsels is onder meer: [[ammoniumchloried]] en [[water]] (-16&nbsp;°C); [[ammoniumnitraat]] en water   (-17&nbsp;°C); [[kalsiumchloried]] en [[sneeu]] (-51&nbsp;°C); [[swaelsuur]] en sneeu (- 60&nbsp;°C); [[koolstofdioksied]] en [[alkohol]] (-80&nbsp;°C); koolstofdioksied en [[Eter (klassieke element)|eter]] (- 90&nbsp;°C); koolstofdioksied en [[asetoon]] (- 110&nbsp;°C). == Uitsettingsverkoeling == Wanneer ʼn gas (byvoorbeeld lug) saamgepers word, word die gas warm as gevolg van die arbeid wat verrig word. Deur die gas weer te laat uitsit, word die proses omgekeer en koel die gas weer af, waardeur dit warmte kan opneem en 'n ruimte kan verkoel. == Kompressieverkoeling == Vloeistowwe soos [[ammoniak]], [[metielchloried]], koolstofdioksied, swaeldioksied en [[freon]] neem heelwat warmte op wanneer dit verdamp, en die verdampingstemperatuur word bepaal deur die druk waaronder die vloeistof geplaas word. Om dus ʼn temperatuurverlaging te bewerkstellig, word die vloeistof in een ruimte saamgepers en toegelaat om na 'n ander ruimte (uitsettingstenk) te vloei, waardeur die gas [[Verdamping|verdamp]] en uitsit en warmte uit die lug opneem. Die tegniek word veral by huishoudelike yskaste toegepas. == Absorpsieverkoeling == By absorpsieverkoeling word daar ook van 'n [[gas]] gebruik gemaak wat verdamp, maar die gas word nie onder [[druk]] geplaas nie. Die warmte word afgevoer deur die gas deur 'n absorpsievat (hitteruiler) te lei. == Gebruike == Verkoeling word by koelvragmotors en koeltrokke (spoorweë) en op koelskepe toegepas, waarmee hoofsaaklik voedsel vervoer word. Die voedsel word dan in yskaste of in koelkamers bewaar. Huishoudelike yskaste is gewoonlik van 2 ruimtes voorsien, naamlik 'n koel- en 'n vriesgedeelte. In die vriesgedeelte wissel die temperatuur van 0 tot ongeveer -20&nbsp;°C. In spesiale vrieskaste word die temperatuur tussen - 20 en - 35&nbsp;°C gehandhaaf. Verkoeling word egter ook by die bereiding van vloeistowwe soos vloeibare gas, waterstof, suurstof, ensovoorts, gebruik. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409699}}, volume 28, bl. 119, 120 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} pjr8wtwzyt2ut65or1unyd1vlfvy5ex 0 273188 2892920 2881810 2026-04-11T23:47:49Z Jcb 223 2892920 wikitext text/x-wiki '''Verlamming''' is 'n algehele of gedeeltelike kragverlies van een of meer spiere en het sy oorsprong in ʼn afwyking van die senuwee- of [[spierstelsel]]. 'n Totale verlamming word ʼn paralise genoem, terwyl by parese nog 'n mate van beweging moontlik is. Om die verlamming van ʼn bepaalde liggaamsdeel aan te dui, word die agtervoegsel –''plegie'' gebruik, byvoorbeeld hemiplegie (verlamming van 'n helfte van die [[liggaam]]). Willekeurige, bewuste beweging kom tot stand via 'n ketting van [[Neurowetenskap|neurone]] (senuweeselle) wat in die motoriese skors van die [[grootbrein]] begin en by die spiere eindig. Elke senuweesel besit 'n selliggaam, ʼn aantal kort uitlopers (dendriete) en gewoonlik een lang uitloper ([[akson]]). Die aksone van die senuweeselle waarvan die selliggame in die motoriese breinskors geleë is (die sentrale motoriese neurone), loop na die motoriese kerns in die breinstam, van waar die senuwee-impuls via die [[kopsenuwees]] voortgelei word na die spiere van die kop. Die orige aksone loop as piramidebane na die rugmurg en eindig by die selle in die voorhorings: Die lang uitlopers van hierdie perifere motoriese neurone verlaat die rugmurg via die voorwortel en loop dan in die rugmurgsenuwees na die willekeurige spiere van die liggaam. Naas die piramidale sisteem bestaan daar ook 'n ekstrapiramidale sisteem, wat saam met die kleinharsings betrokke is by die gladde verloop van bewegings. By 'n verlamming bestaan 'n kragverlies van een of meer willekeurige spiere, waardeur bewegings in geringer mate of glad nie moontlik is nie. Geringer beweeglikheid word parese genoem, terwyl paralise beteken dat beweging glad nie moontlik is nie. Die verlamming kan berus op 'n anatomiese afwyking (organiese verlamming) of kan suiwer funksioneel wees. By funksionele verlamming speel psigiese faktore 'n belangrike rol; dit tree gewoonlik na vore saam met ʼn toestand van histerie of [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]. 'n Organiese verlamming kan in die spierstelsel self ontstaan (miogene verlamming), of dit kan sy oorsaak in die senuweestelsel hê (neurogene verlamming). Miogene verlamming kom onder andere voor by ontsteking, degeneratiewe prosesse (byvoorbeeld spierdistrofie) of biochemiese steurnisse (byvoorbeeld myasthenia gravis) in die spiere. By neurogeniese verlamming word onderskei tussen aandoeninge van die sentrale motoriese neurone en aandoeninge van die perifere motoriese neurone. Die oorsake van verlamming is nie altyd identifiseerbaar nie. [[Bloeding]]s, [[infeksie]]s, [[swelsels]], letsels en [[vergiftiging]] moet almal in aanmerking geneem word. Verlamming kan ook intree as onderdeel van een of ander siektebeeld. Afwykings van die ekstrapiramidale stelsel, waarvan Parkinson se siekte die bekendste voorbeeld is, asook afwykings van die kleinbrein lei almal tot bewegingsteurnisse, maar nie tot verlamming nie. === Spastiese verlamming === By 'n stywe of spastiese verlamming vertoon die verlamde spier hipertonie (verhoogde spierspanning). As die geneesheer die spiere beweeg, sal hy aanvanklik groot weerstand moet oorwin (spastisiteit). Dit is in teenstelling met 'n ander vorm van hipertonie, naamlik rigor, waar die geneesheer gedurende die hele beweging weerstand teëkom. Ander verskynsels sluit in versterkte optrede van reflekse (hiperrefleksie) en die aanwesigheid van patologiese [[Refleksologie|reflekse]] (wat normaalweg nie aantoonbaar is nie). 'n [[Klonus]], dit is 'n spierkontraksie wat aanhoudend herhaal word en wat deur 'n enkelvoudige prikkel opgewek word, word soms ook aangetref. Die oorsaak van spastiese verlamming is geleë in die sentrale motoriese neurone, dit wil sê in die motoriese breinskors en/ of die piramidebaan. == Slap verlamming == By 'n aandoening van perifere motoriese neurone ontstaan 'n slap verlamming. Die oorsaak word aangetref op die hoogte van die selliggaam (hetsy in die motoriese kerns van die breinstam of in die voorhorings van die rugmurg), die voorwortel of in die senuwee. Spierspanning sowel as die reflekse is verlaag (onderskeidelik hipotonie en hiporefleksie), terwyl die spieromtrek afneem (spieratrofie). Die punt van aandoening kan meestal afgelei word deur te kyk watter spier of groep spiere aangetas is. So byvoorbeeld sal daar, as net een [[senuwee]] aangetas is, slegs verlamming intree in die spiere wat deur daardie senuwee geïnnerveer word. Daarbenewens gaan aandoenings van die senuwees feitlik altyd gepaard met gevoelsteurnisse, aangesien senuwees naas motoriese ook sensoriese senuweevesels besit. Verlamming as gevolg van beskadiging van die voorhoringselle word by onder andere [[Poliomiëlitis|polio]] (akute anterior poliomiëlitis), 'n virussiekte, asook by spinale [[spieratrofie]] waargeneem. Laasgenoemde degeneratiewe aandoening tree meestal op gedurende die middeljare (Duchenne-Aran se siekte), maar kom soms reeds gedurende die eerste lewensjaar voor (Werdnig-Hoffmann-paralise). Die motoriese kerns in die breinstam kan ook aangetas word. Dit staan bekend as bulbêre paralise en gaan gepaard met spraak-, sluk- en kousteurnisse en lei dikwels tot die dood. == Verskillende vorme == Verlamming van 'n ledemaat of 'n gedeelte van die gesig word monoplegie genoem. Dit word meestal veroorsaak deur ʼn proses wat by die bloedvate ontstaan, of kan die gevolg wees van 'n swelsel (gewas) in of op die brein of rugmurg. [[Monoplegie]] tree ook in gedurende die beginfase van amiotrofiese laterale sklerose, ʼn chroniese aandoening van die senuweestelsel, wat egter selde voorkom. Dit begin meestal op ʼn hoë leeftyd en lei binne enkele jare tot die dood. Dit is 'n degeneratiewe siekte waarby sowel perifere as sentrale motoriese neurone degenereer. By diplegie kom die verlammingsverskynsels, hetsy in stywe of slap vorm, aan beide helftes van die liggaam voor. Die bekendste voorbeeld van die stywe vorm is Little se siekte (diplegia spastica infantilis), waaraan baie spastiese kinders ly. Dit is 'n aangebore (nie-oorerflike) siekte van die senuweestelsel en word dikwels deur 'n geboorte letsel veroorsaak. Die pasiënt toon ʼn vertraagde motoriese ontwikkel ing. Wanneer die kind begin loop, is die tipiese stand van die bene baie opvallend. Die aandoening verloop meestal progressief (word steeds erger) en gaan dikwels gepaard met 'n vertraagde fisieke ontwikkeling. Paraplegie tree in by 'n onderbreking van die rugmurg. Na gelang van die hoogte van die letsel toon die bene en 'n deel van die romp gevoels - en motoriese steurnisse. 'n Groot oorsaak van sulke onderbrekings is verkeersongelukke. 'n Spastiese verlamming van die bene word ook aangetref in die beginstadium van laterale [[sklerose]] (spinaalparalise). Die verlamming kan later na die arms oorgaan. Dit is 'n oorerflike siekte waarby die piramidebane degenereer. Kragvermindering of verlies van een liggaamshelfte (hemiplegie) is die vorm van verlamming wat die meeste voorkom en berus op 'n aandoening van die gedeelte van die piramidebaan wat bo die verlengde rugmurg geleë is. Omdat die piramidebaan hier van regs na links en omgekeerd oorbeweeg, is die verlamming altyd aan die teenoorgestelde liggaamshelfte as die aandoening. 'n Klassieke voorbeeld van hemiplegie is beroerte, wat dikwels op ouer leeftyd voorkom en waarvan 'n bloeding of verswakking van breinweefsel weens veranderinge in die vaatwande die belangrikste oorsaak is. Oor die algemeen ontstaan die verskynsel akuut in die vorm van bewusteloosheid wat skielik intree. As die pasiënt hierdie akute toestand oorleef, volg verskillende stadia van verlamming. 'n Pasiënt met 'n hemiplegiese aandoening is herkenbaar aan sy tipiese wyse van loop. Omdat die spanning van die trekspiere in die bene oorheers, sal die [[been]] wat funksioneel te lank geword het, by elke tree 'n boog na buite maak ([[sirkumduksie]]). == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409699}}, volume 28, bl. 121, 122 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} 1urriin432q7ec9ave0ysmj5imxlozx 0 274157 2893059 2809852 2026-04-12T10:46:13Z Aliwal2012 39067 2893059 wikitext text/x-wiki [[Egipte]] het 'n lang en ingewikkelde demografiese geskiedenis. Dit is deels te danke aan die geografiese ligging van die gebied by die kruispad van verskeie belangrike kulturele gebiede: [[Noord-Afrika]], die [[Midde-Ooste]], die [[Middellandse See]] en [[Afrika suid van die Sahara]]. Boonop het Egipte gedurende die lang geskiedenis verskeie invalle beleef, onder meer deur die [[Kanaän|Kanaäniete]], die antieke Libiërs, die [[Assirië|Assiriërs]], die [[Koesj|Kushiete]] ('n [[Nubië|Nubiese]] beskawing), die Perse, die [[Ptolemeïese Ryk|Grieke]], die [[Aegyptus (Romeinse provinsie)|Romeine]] en die Arabiere. == Paleolitiese tydperk == Gedurende die Paleolitiese periode is die [[Nylrivier|Nylvallei]] deur verskillende jagter-versamelaarsbevolkings bewoon. == Neolitiese tydperk == Ongeveer 8000 vC het die [[Sahara]] 'n nat fase beleef, die Neolithic Subpluvial (Holocene Wet Phase). Mense uit die omliggende gebiede het die Sahara binnegetrek, en getuienis dui daarop dat die bevolkings in die Nylvallei kleiner geword het.<ref name="keita_natgeo">[http://ngm.nationalgeographic.com/geopedia/Ancient_Egypt Ancient Egyptian Origins]</ref> == Predinastiese Egipte == Die begin van die predinastiese Egiptiese word op om en by 6000 vC geskat. Van ongeveer 4800 tot 4300 vC het die Merimde-kultuur (Merimde Beni-Salame) in [[Benede-Egipte|Neder-Egipte]] gefloreer. Hierdie kultuur het onder andere skakels met die [[Levant]]. <ref>Josef Eiwanger: ''Merimde Beni-salame'', In: ''Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt''. Compiled and edited by Kathryn A. Bard. London/New York 1999, p. 501-505</ref> Die pottebakkery van die Buto Maadi-kultuur, veral bekend op die terrein in Maadi naby [[Kaïro]], toon ook verbindings met die suidelike Levant.<ref>Jürgen Seeher. ''Ma'adi and Wadi Digla''. in: ''Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt''. Compiled and edited by Kathryn A. Bard. London/New York 1999, 455-458</ref> In [[Bo-Egipte]] is die predinastiese Badari-kultuur gevolg deur die Naqada-kultuur (Amraties). <ref> Brace, 1993. Clines and clusters</ref> Ongeveer 3000 vC het die nat fase van die Sahara tot 'n einde gekom. Die bevolking in die Sahara het in die suide na die [[Sahel]] teruggetrek en ooswaarts in die rigting van die Nylvallei. Benewens Neolitiese boere uit die [[Nabye Ooste]] het hierdie bevolkings waarskynlik ook 'n rol gespeel in die vorming van die Egiptiese deelstaat toe hulle hul voedselgewasse, [[Skaap|skape]], bokke en beeste na die Nylvallei gebring het.<ref name="keita_natgeo">[http://ngm.nationalgeographic.com/geopedia/Ancient_Egypt Ancient Egyptian Origins]</ref> == Biogeografiese oorsprong gebaseer op kulturele gegewens == Geleë in die verre noord-oostelike hoek van Afrika, was die antieke Egiptiese samelewing op 'n kruispad tussen die verskillende streke van Afrika en die Nabye Ooste. Vroeë voorstanders van die dinastiese rasteorie het dit gebaseer op die toenemende nuwigheid en oënskynlik vinnige verandering in die Predinastiese pottebakkery en kennis geneem van handelskontakte tussen [[antieke Egipte]] en die Midde-Ooste. <ref>Hoffman. "Egypt before the pharaohs: the prehistoric foundations of Egyptian civilization", pp267</ref> Dit is nie meer die dominante siening in die Egiptologie nie. Die getuienis waarop dit gegrond is, dui egter steeds op die invloed vanuit hierdie streke. <ref>Redford, Egypt, Israel, p. 17.</ref> Fekri Hassan en Edwin et al. wys op wedersydse invloed uit sowel die sentrale dele van Afrika as die Levant. <ref>Edwin C. M et. al, "Egypt and the Levant", pp514</ref> Hierdie bewyse dui daarop dat antieke Egipte bevolk was deur [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiatiese]] sprekende volke uit [[Noord-Afrika]] en die [[Nabye Ooste]].<ref>Toby A.H. Wilkinson. "Early Dynastic Egypt: Strategies, Society and Security", pp.15</ref> Maria Gatto het gesuggereer dat die makers van die predinastiese Egiptiese Naqada- kultuur in [[Bo-Egipte]] 'n byna identiese kultuur met die A- groepsvolk in Neder-Nubië gedeel het.<ref>[http://www.archaeology.org/interactive/hierakonpolis/nubian.html Hunting for the Elusive Nubian A-Group People] - by Maria Gatto, archaeology.org</ref> Dit is deels gegrond op die ooreenkomste met die koninklike grafte by Qustul. Joseph Vogel, Cheikh Diop, Volney en ander geleerdes het selfs 'n Egiptiese oorsprong in Nubië onder die A-groep voorgestel. <ref>"Egypt and Sub-Saharan Africa: Their Interaction" - Encyclopedia of Precolonial Africa, by Joseph O. Vogel, AltaMira Press, (1997), pp. 465-472</ref><ref>Journal of Near Eastern Studies, Vol. 46, No. 1 (Jan., 1987), pp. 15-26</ref><ref>''African Origin of Civilization'', by Cheikh Diop</ref> In 1996 meld Lovell en Prowse die teenwoordigheid van individuele heersers wat in Naqada begrawe is in wat hulle geïnterpreteer het as grafte met 'n hoë status, wat toon dat hulle morfologies meer verwant is aan bevolkings in Noord-Nubië as dié in Suid-Egipte. <ref>Tracy L. Prowse, Nancy C. Lovell. [https://archive.today/20121217220119/http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/57896/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0 Concordance of cranial and dental morphological traits and evidence for endogamy in ancient Egypt], [[American Journal of Physical Anthropology]], Vol. 101, Issue 2, October 1996, Pages: 237-246</ref> Die meeste geleerdes het egter hierdie [[hipotese]] verwerp op grond van die teenwoordigheid van koninklike grafstene wat soortgelyk is aan dié in Qustul, asook probleme met die [[Ouderdomsbepaling|dateringstegnieke]].<ref>Wegner, J. W. 1996. Interaction between the Nubian A-Group and Predynastic Egypt: The Significance of the Qustul Incense Burner. In T. Celenko, Ed., Egypt in Africa: 98-100. Indianapolis: Indianapolis Museum of Art/Indiana University Press.</ref> In sy boek ''Genesis van die Farao's'' plaas Toby Wilkinson die oorsprong vir die Egiptenare iewers in die Oos-woestyn. <ref>Genesis of the Pharaohs: Genesis of the ‘Ka’ and Crowns?] - Review by Timothy Kendall, American Archaeologist</ref> Daarbenewens is daar bewyse dat skape en bokke ongeveer 8 000 jaar gelede in die Nabta Playa vanaf [[Wes-Asië]] ingevoer is. Daar is bespiegelings dat hierdie kultuur waarskynlik die voorganger van die Egiptenare sou gewees het, gebaseer op kulturele ooreenkomste en sosiale kompleksiteit, wat beskou word as weerspieëlend in die [[Ou Ryk van Egipte|Ou Koninkryk van Egipte]]. <ref>[http://hej3.as.utexas.edu/~www/wheel/africa/nabta_01.htm Ancient Astronomy in Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503110521/http://hej3.as.utexas.edu/~www/wheel/africa/nabta_01.htm}}</ref> == DNS-studies == Kontaminasie danksy hantering en die werk van mikrobes skep struikelblokke vir die terugvordering van antieke DNS. <ref name="books.google.com">[https://books.google.com/books?id=XNdgScxtirYC&printsec=frontcover#PPA278,M1 Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt By Kathryn A. Bard, Steven Blake Shubert pp 278-279]</ref> Gevolglik is die meeste DNS-studies op moderne Egiptiese bevolkings uitgevoer met die doel om te leer oor die invloede van historiese migrasies op die Egiptiese bevolking.<ref name="S.O.Y. Keita & A. J. Boyce">{{Cite journal|title=Genetics, Egypt, and History: Interpreting Geographical Patterns of Y Chromosome Variation|year=2005|doi=10.1353/hia.2005.0013|url=|journal=History in Africa|volume=32|issue=1|pages=221–246}}</ref><ref name="Shomarka Keita (2005)">{{Cite journal|title=Y-Chromosome Variation in Egypt|url=|doi=10.1007/s10437-005-4189-4|year=2005|journal=African Archaeological Review|volume=22|issue=2|pages=61–75}}</ref><ref name="Keita">{{Cite journal|title=History in the Interpretation of the Pattern of p49a,f TaqI RFLP Y-Chromosome Variation in Egypt|year=2005|doi=10.1002/ajhb.20428|url=|journal=American Journal of Human Biology|volume=17|pages=559–67|issue=5}}</ref><ref>[http://ngm.nationalgeographic.com/video/player?titleID=1414281487#/?titleID=1414242821&catID=1 Shomarka Keita: What genetics can tell us]</ref> [[Bloedgroep|Bloedtipes]] en DNS-monsterneming op antieke Egiptiese mummies is skaars. 'n Studie wat in 1982 gepubliseer is het egter deur middel van bloedtipering van dinastiese mummies bevind dat ABO- frekwensies die meeste met moderne Egiptenare ooreenstem,<ref>{{Cite journal|title=Survey on paleoserological studies|journal=Homo Gottingen|volume=33|issue=2–3|pages=69–89}}</ref> en sommige ook met Noord-Haratin- bevolkings. ABO-bloedgroepverspreiding toon dat die Egiptenare 'n sustergroep vir Noord-Afrikaanse bevolkings vorm. 'n Studie wat in 2017 gepubliseer is, het die onttrekking en ontleding van DNA van 151 gemummifiseerde oud-Egiptiese individue beskryf, waarvan die oorskot van [[Aboesir|Abusir el-Meleq]] in Midde-Egipte verkry is. Die wetenskaplikes het gesê dat die verkryging van goed-bewaarde, onbesmette DNS van mummies 'n probleem was en dat hierdie monsters "die eerste betroubare datastel is wat van antieke Egiptenare verkry is met behulp van hoë-deurset DNS-volgorde-metodes". Die monsters verteenwoordig 'n periode wat strek vanaf die laat [[Nuwe Ryk van Egipte|Nuwe Koninkryk]] tot die [[Aegyptus (Romeinse provinsie)|Romeinse tyd]] (1388 vC tot 426 nC). Volledige [[Mitochondriale DNS|mitochondriale DNA-]] volgordes (mtDNA) is vir 90 van die mummies verkry en is met mekaar en met 'n aantal ander antieke en moderne datastelle vergelyk. Die wetenskaplikes het gevind dat die antieke Egiptiese individue in hul eie datastel baie soortgelyke mitochondriale profiele het gedurende die ondersoekperiode. Moderne Egiptenare het oor die algemeen hierdie moedergroeppatroon gedeel, maar het ook meer Afrika-kleide gedra. Uit die ontleding van die mtDNA-haplogroepe van die mummies het hulle egter bevind dat hulle groter mitochondriale verwantskappe met moderne bevolkings uit die Nabye Ooste en die Levant gedeel het, in vergelyking met die moderne Egiptenare. Daarbenewens is drie van die antieke Egiptiese individue vir Y-DNA geanaliseer, en daar is waargeneem dat hulle vaderlike afstammings dra wat algemeen in beide die Midde-Ooste en Noord-Afrika voorkom. Die navorsers het gewaarsku dat die affiniteite van die antieke Egiptiese eksemplare wat ondersoek is, nie verteenwoordigend van dié van alle antieke Egiptenaars is nie, aangesien dit van 'n enkele argeologiese terrein afkomstig is.<ref>{{Cite journal|title=Ancient Egyptian mummy genomes suggest an increase of Sub-Saharan African ancestry in post-Roman periods|journal=Nature Communications|volume=8|pages=15694|date=30 May 2017|doi=10.1038/ncomms15694}}</ref> [[Lêer:Unknown_egyptian_skull.JPG|duimnael|365x365px|'n Antieke Egiptiese skedel, wat vermoedelik die van [[Achenaten|Akhenaten]] is.]] === Moderne en antieke Egiptenare === Egiptoloog Barry Kemp (2005) het die beskikbare skedels en skeletale bewyse van die antieke Egiptenare nagegaan. Hy het opgemerk dat geraamtes uit vroeëre periodes, wat sou help om die oorsprong van die Predynastiese Egiptenare te verklaar, skaars is, met een van die min voorbeelde 'n liggame wat uit 'n Laat Steentydperk begraafplaas by Gebel Sahaba, in die noorde van [[Soedan]], verkry is]]. Kemp noem dat hierdie mense beslis nie soos predinastiese Egiptenare of Nubiërs gelyk het nie, maar dat hulle in plaas daarvan funksies gedeel het met 'n bevolking van vroeë ''Homo sapiens'' genaamd Cro-Magnon, wat versprei is oor Noord-Afrika en Europa. <br /> === Tandheelkundige morfologie === Moderne studies oor antieke Egiptiese tandartse bondel die antieke Egiptenare en Kaukasoïede (Europeërs en Wes-Eurasiërs) wat klein tande het saam, in teenstelling met negers (Westerse Afrika suid van die Sahara) wat megadont / groot tande het.<ref>{{Cite journal|last=Irish|first=J.D.|title=Diachronic and synchronic dental trait affinities of late and post-pleistocene peoples from North Africa|url=|pages=138–155}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hanihara|first=T|title=Metric dental variation of major human populations|url=|pages=287–298}}</ref> == Taalelement == [[Lêer:Edwin_Smith_Papyrus_v2.jpg|regs|duimnael|300x300px| Die Edwin Smith-papirus, die oudste oorlewende chirurgiese dokument ter wêreld. Geskryf in [[Hiëraties|Hiëratiese skrif]] in Antieke Egipte omstreeks 1600 v.C. ]] Die [[Egipties|Antieke Egiptiese taal]] word in ses belangrike chronologiese afdelings geklassifiseer: [[Egipties|Argaïs-Egipties]], [[Egipties|Oud-Egipties]], [[Egipties|Midde-Egipties]], Laat-Egipties, [[Demoties|Demoties-Egipties]] en [[Kopties]]. Die laaste is gebruik as werkstaal tot in die 18de eeu n.C. Dit word steeds as liturgiese taal deur Egiptiese [[Kopte|Koptiese kerke gebruik]]. === Oorsprong === Die Antieke Egiptiese taal is geklassifiseer as 'n lid van die [[Afro-Asiatiese tale|Afroasiatiese]] [[taalfamilie]]. Daar is geen eenstemmigheid oor wanneer en waar hierdie tale ontstaan het, alhoewel daar algemeen geglo word dat die taal sy oorsprong het iewers in of naby die streek wat strek van die [[Levant]] in die [[Midde-Ooste]] na die noorde van [[Kenia]], en uit die Oos- [[Sahara]] in [[Noord-Afrika]] na die [[Rooisee]], of Suid-Arabië, [[Ethiopië]] en [[Soedan]].<ref name="blench2006">Blench R (2006) Archaeology, Language, and the African Past, Rowman Altamira, {{ISBN|0-7591-0466-2}}, {{ISBN|978-0-7591-0466-2}}, https://books.google.com/books?id=esFy3Po57A8C</ref><ref name="Ehret2004">{{Cite journal|title=The Origins of Afroasiatic a response to Diamond and Bellwood (2003)|url=}}</ref><ref name="bernal1987">Bernal M (1987) Black Athena: the Afroasiatic roots of classical civilization, Rutgers University Press, {{ISBN|0-8135-3655-3}}, {{ISBN|978-0-8135-3655-2}}. https://books.google.com/books?id=yFLm_M_OdK4C</ref><ref name="bender1997">Bender ML (1997), Upside Down Afrasian, Afrikanistische Arbeitspapiere 50, pp. 19-34</ref><ref name="militarev2005">Militarev A (2005) Once more about glottochronology and comparative method: the Omotic-Afrasian case, Аспекты компаративистики - 1 (Aspects of comparative linguistics - 1). FS S. Starostin. Orientalia et Classica II (Moscow), p. 339-408. http://starling.rinet.ru/Texts/fleming.pdf</ref> Die taal van die naburige Nubiese bevolking is een van die [[Nilo-Sahariese tale]], en is nie een van die Afroasiatiese tale nie. == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == * {{Cite journal|title=A study of Egyptian craniology from prehistoric to Roman times}} * MacIver (1905). "chapter 9". The Ancient Races of the Thebaid. * {{Cite journal|title=Evidence of the Early Penetration of Negroes into Prehistoric Egypt}} {{Normdata}} [[Kategorie:Demografie van Egipte]] m12ks8ibxniyu505c7a6zg7mlm0fmxe 0 274201 2892841 2528890 2026-04-11T19:37:10Z Jcb 223 2892841 wikitext text/x-wiki Die [[Noord-Kaap]] het talle erfenisterreine wat amptelik by [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap|die Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] (SAEHA) geregistreer is en op ʼn lys verskyn. In die Herbert-distrik staan ʼn [[Anglo-Boereoorlog]] [[blokhuis]], terwyl die ou wabrug oor die [[Oranjerivier]], van klip gebou om die [[Kimberley|Kimberle]]<nowiki/>y-myne met die Kaap te verbind, as erfenisterrein in die [[Hopetown]]-distrik gelys is. Die waterpomp op [[Okiep]] en die Rooms Katolieke sendingstasie op [[Pella]] verskyn ook op die lys en die NG kerke op [[Strydenburg]], [[Pofadder, Noord-Kaap|Pofadder]], [[Sutherland]], [[Williston, Noord-Kaap|Williston]] en [[Nieuwoudtville]] geniet erfenisstatus. Hier volg die erfenisterreine in verskillende Noord-Kaapse dorpe wat deur SAEHA erken word: == Barkly-Wes == Die ou tolhuis is ’n klipkonstruksie met ʼn sinkplaatdak. Die pad van Kimberley na [[Barkly-Wes]] loop in ʼn noord-westelike rigting en kruis die [[Vaalrivier]] by hierdie brug net voordat Barkly-Wes bereik word. Die tolhuis staan op Barkly-Wes se kant van die rivier en is as ʼn provinsiale erfenisterrein geregistreer. Eweneens is die brug oor die Vaalrivier ook op die erfenislys. Dit bestaan uit vyf vakke van 75 voet (23 m) elk en een van 108 voet (33 m). Met konstruksie het die ysterwerk 271 ton geweeg. St. Mary se kerk was die eerste permanente kerkgebou wat in die Klipdrift area gebou is ná die ontdekking van diamante in 1869. Die hoeksteen is in Februarie 1872 deur Sir [[Henry Barkly]] gelê. Dit is as ʼn provinsiale erfenisterrein geregistreer. Barkly-Wes se magistraatsgebou in Campbellstraat is ʼn uitstekende voorbeeld van ʼn laat 19de eeuse openbare gebou. Die gebou bestaan uit Ventersdorp lawa en het ʼn sinkplaatdak met twee skoorstene. Die gebou is in 1897 deur Grant en Dowie kontrakteurs gebou. [[Sydney on Vaal|Sydney-on-Vaal]] is ʼn goeie voorbeeld van ʼn dorpie wat volgens die Engelse tradisie beplan is. Die myndorpie is rondom ʼn markplein gebou en bestaan uit enkelverdieping Victoriaanse geboue. Dit is in 1902 deur die New Vaal River Diamond Exploration Co gestig en as ʼn provinsiale erfenisterrein geregistreer. == [[Calvinia]] == Die NG Kerk in Voortrekkerstraat, [[Brandvlei]], is ʼn tipies neo-Gotiese kruisvormige kerkgebou met baie detail binne en buite. Die hoeksteen is op 15 Julie 1905 gelê en die gebou is aan die einde van 1905 ingewy. Dit is as ʼn provinsiale erfenisterrein geregistreer. Dorpstraat se NG Kerk is ook ʼn indrukwekkende neo-Gotiese kruisvormige kerk, waarvan die hoeksteen op 30 September 1899 gelê is. == Carnarvon == Op [[Carnarvon]] is die NG Sendingkerkkompleks op Unieplein ʼn erfenisterrein. Die kompleks bestaan uit ʼn NG Kerk, ʼn Edwardiaanse pastorie, die oorspronklike sendingskool wat in 1864 gebou is en aanbouings wat uit 1902 dateer. Daar is ook kliprondawelkomplekse by Stuurmansfontein, T'Kokoboos en Konka in die Carnarvon-distrik. Dit bestaan uit byekorfvormige kamers van sowat 5 m in diameter en 7 m hoog. Die kliprondawels van die Karoo is tussen 1825 en 1875 gebou, met die koms van die trekboere.   Talle huise op Carnarvon geniet erfenisstatus, veral in strate soos Hanaustraat, Danielstraat, Sterrenbergstraat, Victoriastraat, Greystraat en Johannastraat. Die Standard Bank is ook ʼn historiese gebou. Die Van Wyksvlei Dam is tussen 1882 en 1885 gebou. == De Aar == Die [[Olive Schreiner]]-huis op [[De Aar]], waar Schreiner en haar man tussen 1908 en 1913 gewoon het, is ʼn erfenisterrein. So ook die St Paul's Church in Friedlanderstraat, wat in 1894 as ʼn Anglikaanse kerk gebou is, en die Standard Bank. == [[Fraserburg]] == Die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|Afrikaanse Protestante Kerk]] in Cilliersstraat is in 1861 deur Adam Jacobs gebou, volgens ʼn plan wat deur ds. Bamberger ontwerp is. Die gebou het baie interessante argitektoniese aspekte, soos die heksagoon-vorm en kloktoring. Die ou pastorie-museum is in hoofsaaklik [[Kaaps-Hollandse Styl|Kaaps-Hollandse styl]] deur die argitek H.J.R. Burnett ontwerp en in 1856 voltooi. == Kakamas == Op [[Kakamas]] is die noordelike voor as erfenisterrein gelys, asook ʼn slagveld, verskeie waterwiele en ʼn museum. == [[Keimoes]] == Dié dorp se NG Sendingkerk en historiese waterwiel is erfenisterreine. == Upington == Die palmlaning, oftewel ‘eiland’ van [[Upington]], is deel van die munisipale area en bestaan uit ʼn groot hoeveelheid riviergrond. Hierdie laning van volgroeide palmbome strek oor ʼn afstand van 1 041 m en is in 1903 deur die Departement van Waterwese geplant. Dit is blykbaar die langste palmboonlaning in die [[Suidelike Halfrond|Suidelike Halfron]]<nowiki/>d. Die Katedraal van St Augustine op Upington is tussen 1942 en 1949 in neo-Gotiese styl gebou met ʼn indrukwekkende kloktoring. Ds. Karl Simbruner en broeder Hugo het dit met behulp van skoolkinders en Upington se inwoners opgerig. Die NG Kerk is in 1911 gebou en daar is ʼn museumkompleks wat uit ʼn kerkgebou en pastorie bestaan, onderskeidelik in 1875 en 1883 gebou. Daar is ook ʼn ou waterwiel wat uit 1870 dateer. == Hanover == [[Hanover]] se erfenisterreine sluit die magistraathof en magistraatkantoor, asook poskantoor, polisiestasie en tronk in. Die Olive Schreiner House in Gracestraat word bewaar omdat sy tussen 1900 en 1907 daar gewoon het. Die oudste gebou in Hanover is die Camdeboo House in Viljoenstraat en is tans as museum ingerig. Die NG Kerk is ook as erfenishulpbron geregistreer. Erwe 92 and 93, op die hoek van Christoffel- en Darlingstrate, is goeie voorbeelde van [[Kaaps-Hollandse Styl|Kaaps-Hollandse argitektuur.]] Die mees noordelike grens van hierdie erwe is in Januarie 1859 gemeet, kort na die stigting van die dorp Hanover. Verder word Hanover se markplein, laerskool, Standard Bank, ʼn winkelkompleks, die biblioteek, ʼn aantal bloekombome en ʼn historiese besproeiingskanaal, asook talle huise as erfenisterreine erken. == Griekwastad == Die Mary Moffat Museum in [[Griekwastad|Griekwasta]]<nowiki/>d is gedurende die eerste helfte van die 19de eeu gebou. Mary Moffat, dogter van die sendeling [[Robert Moffat]], is in hierdie huis gebore. Die postkantoor en magistraathof geniet erfenisstatus, asook die sendingkerk wat in 1831 in gebruik geneem is. == Kenhardt == Die ou biblioteekgebou, in 1897 opgerig, is ʼn tipiese voorbeeld van ʼn pioniershuis. Dit is een van die oudste geboue in [[Kenhardt]] en dien tans as museum. == Kuruman == Die fondasie van die sendingkerk op [[Kuruman]] is in 1830 deur Robert Moffat gelê. Die Oog van Kuruman, ʼn permanente waterbron, is die rede vir die stigting van Kuruman en het daarom erfeniswaarde. == Garies == Die Letterklip is ʼn unieke rotsformasie wat versterk is en in 1901 tot 1902 deur die Britse magte tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] beset is. Verskeie regimentsbalkies en offisiere se name is in die rots gegraveer. == Leliefontein == Hier staan ʼn Metodistiese kerk wat in 1855 gebou is. Dit was die derde kerk wat by [[Leliefontein]] se sendingstasie gebou is. Die sendingstasie is in 1816 deur Barnabas Shaw gestig. == Nababeep == Die [[stoomlokomotief]] “Clara” is een van die laaste stoomenjins wat gebruik is om kopererts op die historiese spoorlyn van [[Okiep]] en [[Nababeep]] na [[Port Nolloth]] te vervoer en word in die Okiep Copper Company Museum bewaar. == Springbok == Die eerste NG kerk op [[Springbok, Noord-Kaap|Springbok]] is in 1877 gebou en die tweede in 1921. Die Joodse [[sinagoge]] langs die oudste NG Kerk is in 1929 gebou. Daar is ook ʼn historiese kopersmelteryskoorsteen op Springbok. == Noupoort == ʼn Ou Anglikaanse kerkgebou is in 1901 deur Britse troepe gebou, wie se hoofkwartier by [[Noupoort]] was. Die Anglo-Boereoorlog blokhuis wat hier te siene is, is die enigste oorblywende een van sy soort. == Philipstown == Die Hervormde Kerk se hoeksteen is in 1876 gelê, hoewel die gemeente in 1864 reeds gestig is. Daar is ook ʼn historiese magistraathof op [[Philipstown]]. == [[Danielskuil|Daniëlskuil]] == Dié dorp het twee historiese NG kerke, ʼn ou polisiestasie en ʼn Anglo-Boereoorlog blokhuis wat as erfenisterreine gelys is. == Prieska == Daar is ʼn Anglo-Boereoorlog blokhuis, ʼn historiese NG Kerk en ʼn ou munisipale begraafplaas op [[Prieska]]. == Carolusberg, Namakwaland == By Van der Stel se kopermyn op [[Carolusberg]] in die [[Namakwaland]] is ʼn stuk grond waar kommandant [[Simon van der Stel|Simon van der Ste]]<nowiki/>l in 1685 tydens ʼn ekspedisie ʼn mynskag gesink het. == Bronne == * [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_heritage_sites_in_Northern_Cape] (soos op 23 September 2019 besigtig) == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Cultural heritage monuments in the Northern Cape}} * [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] efh6uq5r5hgdupi7m47i75bwvemmxvs 0 274907 2892834 2584024 2026-04-11T19:33:40Z Jcb 223 2892834 wikitext text/x-wiki {| align="right" border="0" rules="all" width="350px" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #efefef" ! colspan="2" style="background-color: #6166ff" |'''Mosambiekse lugdiens se Toepolef Tu-134''' |- |[[Lêer:MAGAS_Kosmos_Tupolev_Tu-134_Misko.jpg|150px]]||'n Toepolef Tu-134 |- | valign="top"| '''Datum''': || 19 Oktober 1986 |- | valign="top"| '''Oorsaak''': || Neergestort in gure weer |- | valign="top"| '''Plek van ramp''': || [[Mbuzini]], [[Suid-Afrika]], 65 km wes van Maputo |- | valign="top"| '''Sterftes''': || 34 <!--|- | valign="top"| '''Beserings''': || Nie van toepassing--> |- | valign="top"| '''Vliegtuig Tipe''': || Toepolef Tu-134 |- | valign="top"| '''Vliegtuig Stertnommer''': || C9-CAA |- | valign="top"| '''Oorsprong''': || [[Mbala]], [[Zambië]] |- | valign="top"| '''Bestemming''': || [[Maputo]], [[Mosambiek]] |- | valign="top"| '''Passasiers''': || 35 |- | valign="top"| '''Bemanning''': || 9 |- | valign="top"| '''Oorlewendes''': || 10 |} Op 19 Oktober 1986 het 'n [[Toepolef Tu-134]]-vliegtuig van die Mosambiekse volksrepubliek, wat president [[Samora Machel]] en 43 ander van [[Mbala]], Zambië na die Mosambiekse hoofstad [[Maputo]] vervoer het, by [[Mbuzini]], [[Suid-Afrika]], neergestort. Nege passasiers en een bemanningslid het die ongeluk oorleef, maar president Machel en 33 ander is dood, waaronder ministers en amptenare van die Mosambiekse regering.{{Sfn|Margo|1998}} 'n Ondersoekraad het die kaptein die skuld gegee dat hy nie op die waarskuwingstelsel vir grondnabyheid gereageer het nie. Ander het beweer dat die bemanning die BOR-ontvangers op die verkeerde frekwensie gestel het, wat veroorsaak het dat hulle seine van 'n ander lughawe ontvang het, of dat selfs 'n vals baken opgestel is om die vliegtuig van koers af te lok. Terwyl daar wydverspreide vermoedens bestaan dat die [[Apartheid|apartheidsregering]] van [[Suid-Afrika]] by die ongeluk betrokke was, het geen afdoende getuienis na vore gekom nie. == Die ongeluk == [[Lêer:Samora Moises Machel detail DF-SC-88-01383.jpg|duimnael|President Samora Machel]] Op 19 Oktober om 18:38 het die vliegtuig van Mbala vertrek vir 'n ononderbroke terugkeer na Maputo.<ref name="PartI">[[#PartI|Report of the Board, pg.20 (PDF 22)]]</ref> Daar is verwag dat hulle om 21:25 sou arriveer. Om 20:46 maak die vlug sy eerste radiokontak met Maputo lugverkeerbeheer, waarin hy sy posisie rapporteer en dat dit voortgaan na die Maputo BOR navigasiebaken, terwyl dit 'n hoogte van 11&nbsp;000&nbsp;m behou. Om 21:02 het die bemanning uitgesaai dat hulle gereed is om te begin daal, en nadat die Maputo-beheerder opdrag gegee het om aan te meld dat hulle 914&nbsp;m bereik het, of wanneer die aanloopbaanligte in sig sou wees, begin hul daal na 'n [[instrumentlanding]]-benadering tot aanloopbaan 23.<ref name="PartI21">[[#PartI|Report of the Board, pg.21 (PDF 23)]]</ref> Om 21:10 begin die vliegtuig met 'n draai vanaf Maputo na regs, wat byna een minuut duur, en die gevolglike verandering van die koers vanaf 184° magneties na 221°. Op hierdie tydstip het die kajuitstemopnemer die navigator opgeneem wat sê dat die afstand na Maputo nog 100&nbsp;km was, dan 'n opmerking van die kaptein oor die draai, en die reaksie van die navigator dat die "BOR so aandui".<ref name="PartI22">[[#PartI|Report of the Board, pg.22 (PDF 24)]]</ref> Omstreeks 21:15 het die navigator gesê dat die afstand na Maputo 60&nbsp;km was. Oor die volgende paar minute was daar kommentaar van die bemanning wat daarop dui dat hulle glo dat die navigasiehulp by Maputo nie beskikbaar was nie: die kaptein het gesê dat "daar geen Maputo is nie" en "elektriese krag is af, manne!", Terwyl die navigator berig dat die instrumentlandingstelsel (ILS) en afstandmetingstoerusting afgeskakel is en dat die [[Ongerigte radiobaken|nie-gerigte bakens]] nie werk nie.<ref name="PartI23">[[#PartI|Report of the Board, pg.23 (PDF 25)]]</ref> Die bemanning het die Maputo-beheerder gevra om "u baanligte na te gaan". Omstreeks 21:21 noem die navigator die afstand na Maputo as 18-20&nbsp;km, en herhaal sy versoek aan Maputo om sy aanloopbaanligte te kontroleer. By die bereiking van 'n hoogte van 796&nbsp;m het die waarskuwingstelsel vir grondafstand het 'n waarskuwing geklink en aan gebly, en hoewel die kaptein gevloek het, het die vliegtuig verder gedaal.<ref name="PartI24-25">[[#PartI|Report of the Board, pp.24–25 (PDF 26–27)]]</ref> Gedurende die laaste 22 sekondes van die vlug het die bemanning Maputo twee keer meer oor die aanloopbaanligte gevra en bevestig dat hulle nie in sig was nie, wat uiteindelik deur die Maputo-beheerder erken is. Intussen het die kaptein gesê: "bewolk, bewolk, bewolk" en die navigator het uitgeroep: "nee, nee, daar is nêrens om heen te gaan nie, niks!". Die vliegtuig het die grond getref om 21:21:39,<ref name="PartI24-25">[[#PartI|Report of the Board, pp.24–25 (PDF 26–27)]]</ref> ongeveer 65&nbsp;km wes van Maputo in 'n heuwelagtige gebied op 'n hoogte van 666&nbsp;m.<ref name="PartI26">[[#PartI|Report of the Board, pg.26 (PDF 28)]]</ref> == Soek == Nadat hy nie oor die radio met die vlug kon kontak maak nie, het die Maputo-beheerder die owerhede en Mosambiekse militêre eenhede gewaarsku wat gereed gemaak het vir soek en redding. Sedert die laaste radiokommunikasie met die vliegtuig vier minute voor die geskatte aankomstyd, is die aanvanklike soekgebied rondom Maputo gedefinieër.<ref name="PartI66-67">[[#PartI|Report of the Board, pp.66–67 (PDF 68–69)]]</ref> Die werklike ongeluksterrein was in 'n afgeleë, ontoeganklike hoek van Suid-Afrika,<ref name="PartI67-68">[[#PartI|Report of the Board, pp.67–68 (PDF 69–70)]]</ref> ongeveer 150&nbsp;m van die Mosambiekse grens af.<ref name="PartI18">[[#PartI|Report of the Board, pg.18 (PDF 20)]]</ref> == Reaksies == [[Lêer:Pik Botha.jpg|duimnael|Pik Botha, Minister van Buitelandse Sake (1977-1994)]] Pik Botha het later onthou dat hy om 04:30 deur die minister van wet en orde, [[Louis le Grange]], gewaarsku is oor die ongeluk. Hy het gesê dat 30 tot 40 aan boord dood is en Machel blykbaar onder die dooies is. Volgens Pik Botha het hy die staatspresident [[Pieter Willem Botha|PW Botha]] gebel en ingelig; hulle het albei saamgestem dat Pik Botha, met inagneming van die sensitiwiteit van die situasie, amptenare moet vergesel wat die ongeluksterrein ondersoek.<ref name="PBB">[[#PBB|''Beeld'', 25 October 2006]]</ref> Om 06:50 het Suid-Afrika die Mosambiekse regering vir die eerste keer in kennis gestel dat 'n vliegtuig oppad na Maputo op Suid-Afrikaanse gebied naby die grens neergestort het.<ref name="TheAge">[[#TheAge|''The Age'', 21 Oktober 1986]]</ref> In Mosambiek was die eerste aanduidings van die tragedie toe Radio Mosambiek omstreeks 08:30 na sombere musiek oorgeskakel het. 'n Paar minute later lees Marcelino dos Santos, 'n lid van die regerende FRELIMO-party, 'n verklaring dat president Machel se vliegtuig nie die vorige aand na Maputo teruggekeer het nie. Dos Santos het gesê die owerhede ondersoek die situasie en doen 'n beroep op mense om beide kalm te bly en waaksaam te wees.<ref name="TheAge">[[#TheAge|''The Age'', 21 Oktober 1986]]</ref> Die Mosambiekse minister van veiligheid, Sérgio Vieira, het saam met Pik Botha na [[Mbuzini]] gereis en na die ongeluksterrein gegaan en Machel se lyk persoonlik geïdentifiseer.<ref name="Fauvet162">{{Harvard aanhaling geen hakkies nie|Fauvet|2003}}</ref> [[FRELIMO]] het daardie aand 'n tweede boodskap uitgereik wat die dood van Machel bevestig. Dit het Suid-Afrika nie direk beskuldig nie, maar het daarop gedui dat die ongeluk 'n kriminele oorsprong het.<ref name="Fauvet163">{{Harvard aanhaling geen hakkies nie|Fauvet|2003}}</ref> Terwyl Mosambiekse regeringsamptenare in die daaropvolgende dae en weke sou voortgaan om hulself te weerhou van openlike verklarings van Suid-Afrikaanse medepligtigheid,<ref name="AP291086">[[#AP291086|''Associated Press'', 29 Oktober 1986]]</ref> het baie ander leiers in Afrika openlik gesê dat die apartheidsregering daarvoor verantwoordelik was.<ref name="NYT221186">[[#NYT221186|''The New York Times'', 22 November 1986]]</ref> Geweld het uitgebreek in [[Harare|Harare, Zimbabwe]], toe motors wat deur blankes bestuur is, deur woedende betogers aangeval is, wat 'n redaksionele teregwysing in Mosambiek veroorsaak het waarin verklaar is dat Machel verbind is tot 'n nie-rassige Afrika. Machel se begrafnis op 28 Oktober is deur meer as 100 buitelandse afvaardigings bygewoon. Plakkate in die skare het Machel voorgehou as 'n vegter wat gesterf het in die stryd teen Apartheid en verwys na Suid-Afrikaanse betrokkenheid by die ongeluk.<ref name="AP291086">[[#AP291086|''Associated Press'', 29 Oktober 1986]]</ref> == Ondersoek == === Op die toneel === Op die toneel het die [[Suid-Afrikaanse Polisie]] die kajuitstemopnemer en die vlugdata-opnemer in besit geneem. Volgens minister [[Pik Botha]] was dit te wyte aan die vermoede dat daar met hulle gepeuter kon word.<ref name="PBB">[[#PBB|''Beeld'', 25 October 2006]]</ref> Mediatoegang tot die toneel is beperk tot 'n span van [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SABC-TV]]. Lykskouings is uitgevoer op net die vier dooie bemanning en drie ander<ref name="PartI62">[[#PartI|Report of the Board, pg.62 (PDF 64)]]</ref> en die liggame is teruggestuur na Mosambiek sonder die goedkeuring van die Suid-Afrikaanse Burgerlugvaartowerheid.<ref name="DLB">[[#DLB|''Beeld'', 19 Oktober 2006]]</ref> === Samewerking === By sy aankoms het Mosambiekse minister Sérgio Vieira gevra dat die dokumente wat uit die vliegtuig geneem is, aan hom oorhandig word. Die Kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisie, Johann Coetzee, het toe reeds afskrifte daarvan gemaak, en die dokumente is aan Vieira oorgedra.<ref name="Commey">[[#Commey|''New African'', Januarie 2003]]</ref> Op 'n perskonferensie op 6 November het Botha aangekondig dat 'n dokument wat uit die vliegtuig gehaal is, 'n Mosambiek-Zimbabwiese komplot onthul om die regering van Malawië omver te werp.<ref name="Fauvet">{{Harvard aanhaling geen hakkies nie|Fauvet|2003}}</ref> Die drie internasionale spanne het op 14 November 1986 'n protokol van geheimhouding onderteken<ref name="DLB">[[#DLB|''Beeld'', 19 October 2006]]</ref> omdat die selektiewe aankondigings van Botha die verhoudinge tussen die spanne en die regerings belemmer het. Nietemin het Botha op 24 November 1986 aan die ''[[Beeld]]'' berig dat hy na die opnames van Maputo se lugverkeerbeheer geluister het en die transkripsie daarvan bestudeer het. Direkteur Renee van Zyl van die Suid-Afrikaanse burgerlugvaartburo het 'n skrywe aan Botha en die Suid-Afrikaanse Polisie gedien en die twee opnemers op 11 November 1986 om 15:45 ontvang. Op 24 Oktober het 'n Sowjet- en Mosambiekse afvaardiging van 26 lede van Maputo na Komatipoort gereis om by die Suid-Afrikaanse span wat die ongeluk ondersoek, aan te sluit.<ref name="AP251086">[[#AP251086|''Associated Press'', 25 Oktober 1986]]</ref> Uiteindelik is daar ooreengekom dat verteenwoordigers van Suid-Afrika, Mosambiek en die Sowjetunie gesamentlik die kajuitstemopnemerbande in [[Zürich]] sal ondersoek onder die vaandel van Switserland.<ref name="NYT221186">[[#NYT221186|''The New York Times'', 22 November 1986]]</ref> === Raad van Ondersoek === ==== Vorming ==== Volgens Suid-Afrika is beide die Amerikaanse nasionale raad vir vervoerveiligheid en die Britse ondersoektak vir lugongelukke benader om amptelike hulp in die ondersoek aan te vra, maar beide agentskappe was nie bereid om op individuele basis betrokke te raak nie.<ref name="PartI14">[[#PartI|Report of the Board, pg.14 (PDF 16)]]</ref> Pik Botha sou later verklaar dat die dienste van drie buitelandse individue op grond van die toenemende vermoedens van Suid-Afrikaanse strafbaarheid in die ongeluk en op grond van sy aanbeveling bekom is, en dat hierdie persone drie van die ses lede van die Raad van Ondersoek geword het.<ref name="PBB">[[#PBB|''Beeld'', 25 Oktober 2006]]</ref> Hierdie persone was: [[Frank Borman]], 'n [[Lugvaartingenieurswese|lugvaartkundige ingenieur]], 'n voormalige toetsvlieënier in die Verenigde State, ruimtevaarder en uitvoerende hoof van Eastern Air Lines, Geoffrey Wilkinson, voormalige hoof van die Britse departement vir ondersoeke na lugongelukke, en Sir Edward Eveleigh, voormalige Lord Justice of Appeal en lid van die [[Privy Council|British Privy Council]] . <ref name="PartI3">[[#PartI|Report of the Board, pg.3 (PDF 5)]]</ref> Die drie Suid-Afrikaanse bestuurslede het JJS Germishuys, voormalige Suid-Afrikaanse kommissaris vir burgerlugvaart, en Pieter van Hoven, voorsitter van die lugrederyvereniging van Suid-Afrika, ingesluit.<ref name="PartI3">[[#PartI|Report of the Board, pg.3 (PDF 5)]]</ref> Die ondersoek was onder voorsitterskap van regter Cecil Margo, 'n lid van die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse Hooggeregshof]] wat voorheen aan verskeie ander hoëprofielondersoeke oor vliegtuigongelukke deelgeneem het.<ref>{{Harvard aanhaling geen hakkies nie|Margo|1998}}</ref> Raadslede het deelgeneem aan die vroeëre feitebevindingsgedeelte van die ondersoek en het van 20 Januarie tot 26 Januarie 1987 openbare verhore by die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika|Hooggeregshof]] in [[Johannesburg]] gehou. Die raad het verdaag om die getuienis te ontleed en tot 'n gevolgtrekking te kom.<ref name="PartI4">[[#PartI|Report of the Board, pg.4 (PDF 6)]]</ref> ==== Analise ==== Die gevolgtrekking is dat die vliegtuig se draai uitgevoer is deur die navigator met behulp van die navigasiestelsel.<ref name="PartI80">[[#PartI|Report of the Board, pg.80 (PDF 82)]]</ref> Die draai moes die vliegtuig die BOR 45°-radiaal van Maputo laat onderskep, maar in werklikheid het dit die vliegtuig op die BOR 45°-radiaal van Matsapha-lughawe, [[Eswatini|Swaziland]] geplaas.<ref name="PartI81">[[#PartI|Report of the Board, pg.81 (PDF 83)]]</ref> Die raad het dit as waarskynlik beskou dat die vlugpersoneel per ongeluk die eerste van twee BOR-ontvangers aan boord aan die Matsapha-BOR-frekwensie gestel het.<ref name="PartI82">[[#PartI|Report of the Board, pg.82 (PDF 84)]]</ref> Hierdie fout is waarskynliker gemaak deur die swak ontwerp van die instrumente, die afwesigheid van agterbeligting van die geselekteerde frekwensies, die feit dat die twee frekwensies buitengewoon naby was, 112,7 [[Hertz|MHz]] vir Maputo en 112,3 MHz vir Matsapha, en die ooreenkoms tussen die figure '7' en '3' op die Sowjet-instrumentasie.<ref name="PartI83">[[#PartI|Report of the Board, pg.83 (PDF 85)]]</ref> ==== Bevindings ==== Daarbenewens het die ondersoekraad vyf veiligheidsaanbevelings uitgereik wat die gebruik van en herhalende opleiding in goedgekeurde terminologie in lugverkeerbeheer-kommunikasie vir sowel grond- as vlugpersoneel dek, die monitering van die nakoming van die bemanning aan die vasgestelde prosedures, 'n voorstel dat kajuitstemopnemers 'n rekord van die laaste uur van die vlug behou, eerder as die standaard van 30 minute, en die belangrikheid daarvan om navigasiehulpmiddels volgens internasionale standaarde te handhaaf.<ref name="PartI110-111">[[#PartI|Report of the Board, pp.110–111 (PDF 111–112)]]</ref> Die verslag is eenparig deur die ses lede van die raad goedgekeur en op 2 Julie 1987 aan die Suid-Afrikaanse Minister van Vervoerwese voorgelê.<ref name="PartI1-2">[[#PartI|Report of the Board, pp.1–2 (PDF 3–4)]]</ref> === Mosambiekse voorlegging === Die Mosambiekse afvaardiging, wat die staat van registrasie van die vliegtuig verteenwoordig, het op internasionale verdrag die reg gehad om 'n konsep van die verslag te hersien en hul kommentaar voor te lê vir oorweging.<ref name="Annex13c6s3">[[#Annex13|Annex 13: Chapter 6–3 (PDF 27)]]</ref> Die Mosambiekse span het 11 bladsye voorgestelde regstellings aan die konsep verskaf,<ref name="DCAMa">[[#DCAM|Mozambican Comments: Attachment A, pp.1–11 (PDF 141–151)]]</ref> sommige daarvan is deur die Raad goedgekeur.<ref name="Reply1">[[#Reply|Board's Reply, pg.1 (PDF 205)]]</ref> In hul voorlegging het die Mosambiekse afvaardiging gesê dat die Suid-Afrikaanse Polisie volgens die oorlewendes die vliegtuig vir dokumente deursoek het eerder as om die beseerde passasiers te hanteer.<ref name="DCAMa6">[[#DCAM|Mozambican Comments: Attachment A, pg.6 (PDF 146)]]</ref> Mosambiek het ook 'n tegniese verslag wat deur Ron Chippindale van die Nieu-Seelandse kantoor van lugongelukkeondersoeke opgestel is, verskaf waarin die moontlikheid ondersoek word om met die regte Maputo-BOR-sein te peuter of te vervang met 'n lokwa. Sy gevolgtrekking was dat dit 'eenvoudig' sou wees om 'n mobiele BOR-sein op te stel, maar om die ware sein effektief te vervang, sou die Maputo-BOR-sein afgeskakel moes word.<ref name="DCAMc">[[#DCAM|Mozambican Comments: Attachment C, pp.1–3 (PDF 161–163)]]</ref> Die Mosambiekse ontleding van en bevindinge uit die getuienis het daartoe gelei dat hulle die volgende gevolgtrekking gemaak het:<ref name="DCAMb7">[[#DCAM|Mozambican Comments: Attachment B, pg.7 (PDF 158)]]</ref> * Die ongeluk spruit uit 'n kritieke situasie wat ontstaan het toe die vliegtuig regs gedraai het af van die beplande roete. * Die drie lande het nie oor die afwyking ooreengekom nie, en daar was nuwe bewyse van die Sowjetunie dat die vliegtuig 'n valse sein volg. * Die verskil in die prosedure van die Maputo-beheerder en vlugpersoneel was nie die hoofoorsake van die ongeluk nie. * Die ondersoek moet voortgesit word om die oorsprong van die BOR-sein te bepaal. === Sowjet-voorlegging === Die [[Sowjetunie]], die land van vervaardiging van die vliegtuig, het 'n konsep van die finale verslag gekry en die kans om kommentaar te lewer. In hul opmerkings het die Sowjetunie hul goedkeuring van die voorheen ooreengekome feitelike inligting in die konsep bevestig. Wat die ontleding, gevolgtrekkings en aanbevelings wat gevolg is, het die Sowjette egter gesê die basiese taak van die ondersoek moet wees om die redes vir die regs-draai, wat "onopgelos in die verslag" gebly het, te bepaal, en dat die gevolgtrekkings van die konsep gebaseer is op die die foute van die bemanning was "heeltemal ongegrond". Hulle het hul opmerkings met 'n volledige verwerping van die konsep beëindig, dit "waardeloos" genoem en hul eie ontleding en gevolgtrekkings aangebied.<ref name="Soviet1-2">[[#Soviet|Soviet Comments, pp.1–2 (PDF 166–167)]]</ref> * Die toerusting van die vliegtuig is met die nodige akkuraatheid uitgevoer vir 'n veilige vlug. * Die kwalifikasies en ervaring van die bemanning het die moontlikheid uitgesluit dat die afwyking van die baan afkomstig was van onvoorbereidheid of onoplettendheid. Die bemanning was doeltreffend om die vliegtuig te monitor en kontak met die Maputo-lugverkeerbeheerder tot op die oomblik van impak te behou. * Die bemanning en beheerder was gereed vir 'n benadering tot aanloopbaan 23, maar 96 km weg van Maputo het hulle die vliegtuig 37 ° na regs gedraai. Hierdie draai was die gevolg van 'n vals BOR-sein buite die limiet van die Maputo-lughawe, en het daartoe gelei dat die vliegtuig na 'n heuwelagtige grond gelei is en die botsing met die terrein veroorsaak het. Hierdie sein, wat ook deur 'n LAM Airlines Boeing 737 ontvang is, was die resultaat van 'n voorbedagte optrede. * Die weerstoestande langs die roete, op Maputo-lughawe en op die alternatiewe lughawe het nie die vlug belemmer nie en was nie die oorsaak van die uitslag nie. == Samesweringsteorieë == Die vermoede van 'n vals baken in die Lebombos is die oggend na die ongeluk die eerste keer deur Suid-Afrikaanse helikoptervlieëniers uitgespreek, gevolg deur 'n soortgelyke voorstel in 'n anonieme oproep aan die pers deur 'n vermeende [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]offisier, 'n dag later.<ref name="Fauvet">{{Harvard aanhaling geen hakkies nie|Fauvet|2003}}</ref> Die spekulatiewe opmerking van die vlieëniers is aan Sérgio Vieira, Mosambiekse minister van veiligheid, onthul in 'n uitspattige opmerking van Johann Coetzee, Suid-Afrikaanse polisiekommissaris. Nóg die Mosambiekse of Russiese spanne, nóg die getuienis wat gelewer is, het egter enige getuienis of direkte bewering rakende 'n sekondêre baken aan die Margo-kommissie gelewer. {{Sfn|Margo|1998}} Die konsepverslag van die Margo-kommissie het daarna die BOR van die lugredery van Matsapa voorgestel, gekombineer met vlieëniersfout, as 'n waarskynlike rol in die baan wat deur die vliegtuig gevolg word. Die USSR-afvaardiging het dit betwis en gesê dat die sein deur berge verduister is. {{Sfn|Margo|1998}} == Publikasies == {{refbegin|35em}} * {{cite web|ref=PartI |title=Report of the Board of Inquiry into the accident to Tupolev 134A-3 aircraft C9-CAA on 19th October 1986, Part I |author=South African Civil Aviation Authority |year=1987 |url=http://www.caa.co.za/resource%20center/accidents%20%26%20incid/reports/OldReports/C9-CAA.pdf |accessdate=15 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929030634/http://www.caa.co.za/resource%20center/accidents%20%26%20incid/reports/OldReports/C9-CAA.pdf |archivedate=29 September 2011 |df= }} – * {{cite web|ref=DCAM |title=Report of the Board of Inquiry into the accident to Tupolev 134A-3 aircraft C9-CAA on 19th October 1986, Part II – Comments by the Mozambique Delegation |author=Mozambique Directorate of Civil Aviation |year=1987 |url=http://www.caa.co.za/resource%20center/accidents%20%26%20incid/reports/OldReports/C9-CAA.pdf |accessdate=15 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929030634/http://www.caa.co.za/resource%20center/accidents%20%26%20incid/reports/OldReports/C9-CAA.pdf |archivedate=29 September 2011 |df= }} – * {{cite web | ref=Soviet | title=Report of the Board of Inquiry into the accident to Tupolev 134A-3 aircraft C9-CAA on 19th October 1986, Part II – Comments by the Soviet Delegation | author=Soviet Delegation to the Board of Inquiry | year=1987 | url=http://www.caa.co.za/resource%20center/accidents%20&%20incid/reports/OldReports/C9-CAA.pdf | accessdate=15 November 2011 | archive-url=https://www.webcitation.org/66oXCZZ11?url=http://www.caa.co.za/resource%20center/accidents%20%26%20incid/reports/OldReports/C9-CAA.pdf | archive-date=10 April 2012 | df=dmy-all }} – * {{cite web | ref=Reply | title=Report of the Board of Inquiry into the accident to Tupolev 134A-3 aircraft C9-CAA on 19th October 1986, Part II – Board's Reply | author=South African Civil Aviation Authority | year=1987 | url=http://www.caa.co.za/resource%20center/accidents%20&%20incid/reports/OldReports/C9-CAA.pdf | accessdate=15 November 2011 | archive-url=https://www.webcitation.org/66oXCZZ11?url=http://www.caa.co.za/resource%20center/accidents%20%26%20incid/reports/OldReports/C9-CAA.pdf | archive-date=10 April 2012 | df=dmy-all }} – * {{cite web |ref=TRC |title=Volume 2, Chapter 6: Special Investigation into the death of President Samora Machel |author=Truth and Reconciliation Commission |year=1998 |url=http://www.polity.org.za/polity/govdocs/commissions/1998/trc/2chap6a.htm |archiveurl=https://www.webcitation.org/5iRpLb2Ia?url=http://www.polity.org.za/polity/govdocs/commissions/1998/trc/2chap6a.htm |archivedate=22 July 2009 |accessdate=19 November 2011 }} * {{cite web | ref=Annex13 | title=Annex 13 – Aircraft Accident and Incident Investigation | author=International Civil Aviation Organization | url=http://www.rnf.is/media/eydublod/Annex_13.pdf | accessdate=18 November 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722023349/http://www.rnf.is/media/eydublod/Annex_13.pdf | archivedate=22 July 2011 | df=dmy-all }} * {{cite news|ref=harv |last=Jones |first=Benjamin F. |author2=Benjamin A. Olken |title=Do Leaders Matter? National Leadership and Growth Since World War II |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |journal=Quarterly Journal of Economics |volume=120 |issue=3 |pages=835–864 |date=August 2005 |url=http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/003355305774268165 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5iRqtFyfN?url=http://www.nber.org/~bolken/leaders.pdf |archivedate=22 July 2009 |accessdate=19 November 2011 }} * {{cite news|ref=harv |last=Robinson |first=David Alexander |title=A Case of Assassination? President Samora Machel and the Plane Crash at Mbuzini |publisher=University of Cape Town |location=Cape Town |year=2006 |url=http://www.africanstudies.uct.ac.za/postamble/vol2-2/assassination.pdf |accessdate=19 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001024821/http://www.africanstudies.uct.ac.za/postamble/vol2-2/assassination.pdf |archivedate=1 October 2011 }} {{refend}} == Notas == {{Verwysings|25em}} {{Samesweringsteorieë}} {{normdata}} [[Kategorie:Vliegongelukke]] [[Kategorie:Mosambiekse politici]] [[Kategorie:Komplotteorieë]] ewry0fu8522i53kd60trywdfjlj3fib 0 275070 2892997 2891810 2026-04-12T06:15:37Z Dumbassman 62009 2892997 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Mario Adorf | Beeld = Mario Adorf (Berlin Film Festival 2011).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1930|9|8}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Duitsland|Duits]] | Sterfdatum = {{SDEO|df=y|2026|4|8|1930|9|8}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = Stella Adorf (b. 1963) | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000728 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Mario Adorf''' (gebore 8 September 1930 – 8 April 2026) was 'n [[Duitsland|Duitse]] akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent ''Lola'' (1981) en in die televisiereeks ''Der Schattenmann'' (1996). == Filmografie == === Rolprente === * 1957: ''The Devil Strikes at Night'' * 1957: ''Vater, unser bestes Stück'' * 1958: ''The Doctor of Stalingrad'' * 1959: ''The Day It Rained'' * 1959: ''Ship of the Dead'' * 1960: ''Bumerang'' * 1960: ''Brainwashed'' * 1961: ''On the Tiger's Back'' * 1961: ''The Taste of Violence'' * 1961: ''Qui êtes-vous, Monsieur Sorge?'' * 1962: ''The Last Charge'' * 1962: ''Lulu'' * 1962: ''Straße der Verheißung'' * 1963: ''Moral 63'' * 1963: ''The Visit'' * 1963: ''Winnetou'' * 1964: ''The Last Ride to Santa Cruz'' * 1964: ''Die Goldsucher von Arkansas'' * 1965: ''The Gentlemen'' * 1965: ''The Camp Followers'' * 1965: ''Jessy Does Not Forgive... He Kills!'' * 1965: ''I Knew Her Well'' * 1966: ''A Scoundrel's Honour'' * 1966: ''The Treasure of San Gennaro'' * 1967: ''A Rose for Everyone'' * 1967: ''Zärtliche Haie'' * 1967: ''Ghosts, Italian Style'' * 1968: ''A Sky Full of Stars for a Roof'' * 1969: ''Up the Establishment!'' * 1969: ''The Red Tent'' * 1970: ''Deadlock'' * 1971: ''Million Dollar Eel'' * 1971: ''Short Night of Glass Dolls'' * 1972: ''Caliber 9'' * 1972: ''When Women Lost Their Tails'' * 1972: ''King, Queen, Knave'' * 1972: ''The Italian Connection'' * 1972: ''Execution Squad'' * 1972: ''La violenza: Quinto potere'' * 1973: ''Without Appeal'' * 1973: ''Il delitto Matteotti'' * 1973: ''Die Reise nach Wien'' * 1974: ''Brigitte, Laura, Ursula, Monica, Raquel, Litz, Florinda, Barbara, Claudia, e Sofia le chiamo tutte... anima mia'' * 1974: ''What Have They Done to Your Daughters?'' * 1974: ''Processo per direttissima'' * 1975: ''Weak Spot'' * 1975: ''The Lost Honor of Katharina Blum'' * 1976: ''Dog's Heart'' * 1976: ''Bomber & Paganini'' * 1976: ''MitGift'' * 1977: ''Gefundenes Fressen'' * 1977: ''Der Hauptdarsteller'' * 1977: ''I Am Afraid'' * 1979: ''The Tin Drum'' * 1979: ''Milo-Milo'' * 1980: ''The Imprint of Giants'' * 1981: ''Lola'' * 1982: ''Invitation au voyage'' * 1982: ''Coast of Love'' * 1984: ''Class Relations'' * 1986: ''La ragazza dei lillà'' * 1986: ''Momo'' * 1987: ''The Second Victory'' * 1987: ''Devil's Paradise'' * 1987: ''Vado a riprendermi il gatto'' * 1988: ''I ragazzi di via Panisperna'' * 1989: ''Maxantimo'' * 1991: ''Money'' * 1991: ''Pizza Colonia'' * 1993: ''Abissinia'' * 1994: ''Amigomío'' * 1994: ''Felidae'' * 1996: ''Alles nur Tarnung'' * 1996: ''Schwarzmüller'' * 1997: ''The Fearless Four'' * 1997: ''Rossini'' * 1998: ''Alle für die Mafia'' * 2000: ''Majestät brauchen Sonne'' * 2000: ''Klaus Kinski - Ich bin kein Schauspieler'' * 2002: ''Epstein's Night'' * 2003: ''Jester Till'' * 2005: ''A Christmoose Carol'' * 2005: ''Passion & Poetry: The Ballad of Sam Peckinpah'' * 2007: ''Winnetou darf nicht sterben'' * 2008: ''Kleiner Dodo'' * 2008: ''Botero Born in Medellin'' * 2008: ''Erika Rabau: Puck of Berlin'' * 2008: ''Die goldene Kamera 2008'' * 2010: ''Lex Barker Documentary'' * 2011: ''Gegengerade'' * 2012: ''Lonely U'' * 2014: ''Der letzte Mentsch'' * 2014: ''Swan Song: The Story of Billy Wilder's Fedora'' * 2014: ''Altersglühen - Speed Dating für Senioren'' * 2016: ''Schubert in Love: Vater werden ist (nicht) schwer'' * 2016: ''Verfluchte Liebe deutscher Film'' * 2017: ''Real Fight'' * 2017: ''Offene Wunde deutscher Film'' * 2017: ''Marina, Mabuse und Morituri - 70 Jahre Deutscher Nachkriegsfilm im Spiegel der CCC'' * 2018: ''Einmal Sohn, immer Sohn'' === Televisiereekse === * 1957: ''Zeit im Bild'' * 1970: ''Münchner Bilderbogen'' * 1981: ''The Little World of Don Camillo'' * 1990: ''Kommissar Klefisch'' * 1994: ''Rosa Roth'' * 1995: ''Willemsens Woche'' * 1996: ''Der Schattenmann'' * 1998: ''Glamoroso!'' * 2002: ''Die Affäre Semmeling'' * 2002: ''Das Jahrhundert des Theaters'' * 2002: ''Gabi Bauer'' * 2003: ''Lesen! Mit Elke Heidenreich'' * 2005: ''Fröhlich lesen'' * 2007: ''...bitte mit Sahner'' * 2007: ''Kleiner Dodo'' * 2007: ''Tischgespräch'' * 2011: ''Der Ausloeser - Der Fotograf Dieter Blum'' === Televisierolprente === * 1954: ''Meuterei auf der Caine'' * 1956: ''Termin Julia wird gehalten'' * 1957: ''Monsignores große Stunde'' * 1957: ''Mammis Wanderjahre'' * 1957: ''Die Schwestern'' * 1958: ''Schwester Bonaventura'' * 1959: ''Nachtasyl'' * 1962: ''Karol'' * 1966: ''Herr Puntila und sein Knecht Matti'' * 1970: ''Jumbo - Ein Elefantenleben'' * 1976: ''Mein Kind, Lieder von und mit Anja Hauptmann'' * 1977: ''A Year of School'' * 1980: ''Gesucht wird... Drei Geschichten um nicht ganz ehrenwerte Herren'' * 1983: ''Les tilleuls de Lautenbach'' * 1986: ''Kino-Revue der Welterfolge'' * 1988: ''Abendstunde im Spätherbst'' * 1989: ''Galileo Galilei'' * 1989: ''Keine Gondel für die Leiche'' * 1989: ''La trappola'' * 1989: ''Gioco di società'' * 1991: ''Ex und hopp - Ein böses Spiel um Liebe, Geld und Bier'' * 1991: ''The Cave of the Golden Rose'' * 1993: ''Maus und Katz'' * 1993: ''Man of Respect'' * 1993: ''Münster - Ein Käfig voller Geschichte'' * 1994: ''Missus'' * 1994: ''Ein Freund, ein guter Freund - Heinz Rühmann 1902-1994'' * 1995: ''Bauernschach'' * 1996: ''Il piccolo lord'' * 1996: ''Tresko - Amigo Affäre'' * 1996: ''Tresko - Der Maulwurf'' * 1996: ''Tresko - Im Visier der Drogenmafia'' * 1996: ''Die Nacht der Stars'' * 1997: ''Lokalderby - Eine Stadt im Fußballfieber'' * 1998: ''La quindicesima epistola'' * 1998: ''Die goldene Kamera 1998'' * 1999: ''Ama il tuo nemico'' * 1999: ''Comeback für Freddy Baker'' * 1999: ''Michael Jackson & Friends'' * 2000: ''Gioco di specchi'' * 2000: ''Vola Sciusciù'' * 2000: ''Il ritorno del piccolo Lord'' * 2000: ''Ein Mann für jedes Alter'' * 2002: ''Die Nibelungen'' * 2003: ''I ragazzi della via Pál'' * 2003: ''Die Verhoevens'' * 2005: ''Vera - Die Frau des Sizilianers'' * 2005: ''Enigma - Eine uneingestandene Liebe'' * 2005: ''Bambi Verleihung 2005'' * 2006: ''Karol Wojtyla - Geheimnisse eines Papstes'' * 2007: ''Ein Leben wie im Flug'' * 2007: ''Fernsehgeschichte(n). Deutsch'' * 2008: ''Rebecca Ryman: Wer Liebe verspricht'' * 2009: ''Western Legenden - Made in Hollywood'' * 2010: ''The Secret of the Whales'' * 2010: ''Der letzte Patriarch'' * 2011: ''Die lange Welle hinterm Kiel'' * 2013: ''Krokodil'' * 2013: ''Tatort Berlin: Der Fall Bruno Lüdke'' * 2016: ''Mythos Winnetou'' * 2017: ''Du sollst nicht langweilen: Billy Wilder'' * 2018: ''Karl Marx: Der deutsche Prophet'' * 2018: ''Der Unerschrockene: Der Berliner Filmproduzent Artur Brauner'' === Video's === * 2006: ''Abenteuer Filme machen - Mario Adorf erzählt'' * 2010: ''Von Herkules zum Westernheld - Im Gespräch mit Brad Harris'' * 2014: ''Arbeiten mit Billy Wilder: Ein Gespräch mit Mario Adorf'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000728|Mario Adorf}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Adorf, Mario}} [[Kategorie:Geboortes in 1930]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Duitse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Duitse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 80rc26hmu6zgseqfb8ul8t9akeh7hip 0 277912 2893099 2653852 2026-04-12T11:53:12Z Jcb 223 2893099 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Campo Marzio - Accademia di Santa Cecilia 2.JPG|duimnael|Ingangsportaal van die historiese setel van die Accademia]] Die '''Accademia Nazionale di Santa Cecilia''' ([[Afrikaans]]: Nasionale Akademie van die heilige Cecilia) is een van die oudste musikale instellings in die wêreld. Dit was in 1585 by wyse van 'n pouslike bul (''Ratione congruit'') gestig wat deur [[Pous Sixtus V]] uitgereik is, welke twee prominente heiliges in die geskiedenis van Westerse musikale geskiedenis oproep naamlik; Gregorius die Grote, na wie Gregoriaanse sang vernoem is, en die [[Cecilia (heilige)|heilige Cecilia]] - die [[beskermheilige]] van [[musiek]]. Die hoofkwartier daarvan is sedert 2005 geleë by die [[Renzo Piano]] ontwerpte [[Parco della Musica]] in [[Rome]]. Dit was gestig as 'n "gemeente". of "broederskap", maar het met verloop van tyd gegroei van 'n forum vir plaaslike musici en komponiste tot 'n internasionaal-erkende akademie wat aktief is in musikale skolastiek (met honderd prominente musikale skolastici wat die administratiewe liggaam van die akademie vorm), musikale opvoeding (in die akademie se rol as 'n Kollege of universiteit-skool van musiek/konservatoria) en opvoerings (met 'n aktiewe koor en 'n [[simfonieorkes]] genaamd ''[[Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]]''). Die alumni van die konservatoria sluit baie prominente komponiste en uitvoerders in. == Alumni == {{div col|colwidth=30em}} *Paolo Aralla *[[Cecilia Bartoli]] *Gaqo Çako *Alfredo Costa *Mariella Devia *Franco Donatoni *Jorgjia Filçe-Truja *Beniamino Gigli *Aristodemo Giorgini *Aurelio Giorni *Preng Jakova *Ramiz Kovaçi *Sumi Jo *Sylvia Kersenbaum *Giorgio Magnanensi *Vasile Martinoiu *Hersi Matmuja *Anna Moffo *Ennio Morricone *Bruno Nicolai *Piero Niro *Gaetano Giuffrè *[[Carlo Peroni (dirigent)|Carlo Peroni]] *Franco Piersanti *[[Sergei Rachmaninoff]] *Marina Rebeka *Diogenes Rivas *Sonya Scarlet {{div col end}} == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Accademia Nazionale-di Santa-Cecilia }} ==Eksterne skakels== *[https://web.archive.org/web/20111103071611/http://museo.santacecilia.it/museo/cms.view?munu_str=0_0&numDoc=88&l=EN Musical Instruments Museum (MUSA) tuisblad] *[https://web.archive.org/web/20110722053105/http://bibliomediateca.santacecilia.it/bibliomediateca/cms.view?munu_str=0_0&numDoc=268&l=EN Accademia Nazionale di Santa Cecilia Multimedia Biblioteek en Argief] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Accademia Nazionale di Santa Cecilia}} s4lmywom0w3je04ps2jqgqqyc1r8jhs 0 280628 2892932 2884133 2026-04-11T23:54:55Z Jcb 223 2892932 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Carrots with stems.jpg|duimnael]] '''Wortelgroente''' is almal groente wat geken word aan hul voedsame stoororgane. Dit is tweejarige kruidgewasse wat gedurende die herfs bogronds afsterf nadat ʼn groot hoeveelheid voedsel ondergronds in ʼn gespesialiseerde wortel of stam opgegaar is. Die voedsel in hierdie sogenaamde stoororgaan is oorwegend [[suiker]] en [[stysel]]. Na winter groei ʼn nuwe spruit, waaruit ʼn stam, blare en blomme mettertyd ontwikkel, uit die stoororgaan. Sodra die [[saad]] gevorm is, is die lewenskringloop voltooi en sterf die plant. Daar is ʼn geneigdheid om van hierdie stoororgane as wortels te praat, maar in sommige gevalle, byvoorbeeld by die aartappel, is dit ʼn geval van ʼn ondergrondse stam. In teenstelling met die oermens, wat in die grond gegrawe het op soek na eetbare wortels van wilde plante, word wortelgroente vandag op groot skaal gekweek. == Beet (''Beta vulgaris'') == Terwyl stysel die mees algemene vorm is waarin plante voedsel opgaar, bestaan die voedselvoorraad van [[beet]] hoofsaaklik uit suiker. Afgesien van die gewone beet wat ons in die tuin kweek, sluit hierdie spesie ook ander tipes beet in, nl. blaarbeet, voerbeet (mangelwortels) en suikerbeet. Laasgenoemde is 'n baie belangrike gewas wat minder as 200 jaar gelede in [[Europa]] uit voerbeet geselekteer is[[Suikerbeet|. Suikerbeet]] en voerbeet is wit van kleur, in teenstelling met die donkerrooi kleur van gewone beet. Beet behoort tot die familie ''Chenopodiaceae''. == Geelwortel (''Daucus carota'') == Die [[Wortel (groente)|geelwortel]] is een van die bekendste en beste wortelgroente. Dit is ook ryk aan suiker en is smaaklik, rou sowel as gekook. Die mooi, oranje kleur van wortels is te danke aan die aanwesigheid van 'n stof met die naam van karoteen. Hierdie karoteen is die voorloper van [[vitamien A]], en rou geelwortels is 'n goeie bron van hierdie belangrike vitamien. Die geelwortel, sowel as die [[witwortel]] (''Pastineaca sativa'') behoort tot die familie U''mbelliferae''. == Raap (''Brassica rapa'') == Hierdie gewas is aan [[kool]] verwant, maar ons eet sy wortel pleks van die blare. Afgesien daarvan dat rape 'n smaaklike voedsel is, word dit in Europese lande veral op groot skaal as veevoer gekweek. Dit behoort tot die familie ''Cruciferae'' (die koolfamilie). == Radys (''Raphanus sativus'') == Dit is die wortelgroente met die kenmerkende skerp smaak wat ook baie gewild is in [[Suid-Afrika]]. Die verskillende variëteite van hierdie gewas wissel in vorm tussen rond en langwerpig, en in kleur tussen wit, rooi met 'n wit punt, rooi, en swart. [[Radys|Radyse]] behoort ook tot die familie ''Cruciferae''. == Knolseldery (''Apium graveolens rapaceum'') == Hierdie wortelgroente verskil van gewone [[seldery]] (''Apium graveolens'') in die opsig dat dit ʼn verdikte wortel vorm wat 'n ooreenkoms toon met die van 'n [[raap]]. Hoewel dit 'n smaaklike groente is, word dit selde in Suid-Afrika gekweek. Knolseldery behoort tot die familie ''Umbelliferae''. == Skorsenier (''Tragapogon porrifolius'') == Hierdie plant word gekweek vir sy lang, vlesige wortels. Dit staan ook bekend as hawerwortel of oesterplant. Laasgenoemde naam word ontleen aan die oesteragtige geur en smaak van die gekookte wortels. Skorsenier word nie algemeen in Suid-Afrika gekweek nie. Dit behoort tot die familie ''Compositae''. == Kassawe of Maniok (''Manihot esculenta'') == Hierdie gewas word soms [[broodwortel]] genoem en is 'n belangrike stapelvoedsel van die inwoners van tropiese [[Afrika]]. Dit word nie in Suid-Afrika verbou nie, maar ons is almal bekend met [[tapioka]], die styselagtige produk van die kassawewortel. Onder gunstige toestande vorm die plant soms wortels met ʼn massa van 15 tot 18 kg. Hulle bevat egter nie veel meer as stysel nie en verskaf dus nie 'n gebalanseerde dieet aan die inboorlinge nie. Kassawe behoort tot die familie ''Euphorbiaceae.'' == Patats (''Ipomoea batatas'') == [[Patats]] is van die bekendste wortelgroentes wat in Suid-Afrika verbou word. Die skilkleur van die wortel wissel volgens die variëteit van wit tot verskillende skakerings van rooi. Ook die vleiskleur wissel aansienlik, van wit tot diep geel. Enkele variëteite is selfs rooi van binne. Patats is 'n smaaklike voedsel, en hoewel dit veral stysel bevat, word die voedingswaarde daarvan dikwels onderskat. Party variëteite is ryk aan [[vitamien A]] en B. == Bronnelys == * KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108258}}, volume 3, bl. 472, 473 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Root vegetables}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wortelgroente| ]] o3yes3nix1jf991poqovciaz5vhspsb 0 281309 2892924 2882190 2026-04-11T23:49:02Z Jcb 223 2892924 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mount Ararat and the Araratian plain (cropped).jpg|duimnael|350px|[[Ararat|Berg Ararat]] in die [[Kaukasus]], met die Ararat-vlakte in die voorgrond]] '''Vlaktes''' is gelyk, die grond is gewoonlik vrugbaar en diep en ook nie baie klipperig nie. Dit is die gebiede wat die ontwikkeling van grootskeepse boerdery moontlik maak. Groot landerye kan sonder veel moeite aangelê word en besproeiing en meganisasie is maklik. Die riviere wat op vlaktes aangetref word, is gewoonlik breed en verander nie skerp van rigting nie. Die water vloei stadig en die riviere is standhoudend, sodat die water maklik vir besproeiing aangewend kan word. Die vloei kan wel seisoensgewys verander, maar dit is nie so gevoelig vir weersveranderinge as by die bergstrome nie. Omdat hierdie riviere stadig vloei is hul erosiewerking nie so groot soos dig van die bergstrome nie en baie van die sediment wat deur bergstrome in hulle gestort word, word in hul lope afgeset. Die gevolg is dat die riviere se lope al hoe vlakker word en die rivierbodem naderhand bo die omringende landskap is. Hierdie riviere is bevaarbaar. In baie bergagtige streke is die inwoners verplig om hul boerdery op die hellings van steil valleie te beoefen. Omdat die grond baie klipperig is, en ook nie volop nie, word terrasse gemaak, waarop die gewasse dan geplant word. Riviere in die berge vloei baie vinnig. Vanweë die ruwe topografie verander hulle dikwels en skerp van rigting, terwyl ook die hoeveelheid water wat hulle afvoer, baie wissel met wisselinge in die klimaat. Honderde sulke snelvloeiende riviertjies verenig gewoonlik om ‘n groter rivier, wat nie so vinnig vloei nie, te vorm. Die [[Erosie|erosiewerking]] van hierdie riviertjies is groot en hulle vervoer 'n groot vrag [[sediment]] wat afgeset word sodra die water stadiger begin loop. Die water in die riviertjies kan net met groot moeite en hoe koste vir [[besproeiing]] aangewend word. Sulke bergstrome is vanselfsprekend nie bevaarbaar nie. In bergagtige streke is die paaie -dikwels nou en vol skerp draaie. Die paaie kan ook net met die grootste moeite en koste aangelê word. Dikwels is die bouers verplig om tonnels deur die berg te grawe of brûe oor diep valleie te bou. Die instandhoudingskoste van die paaie is ook hoog. == Berg tot vlakte == 'n Jeugdige landskap word gekenmerk deur hoë, tandagtige bergspitse wat ver bokant die omgewing uittoring, byvoorbeeld die [[Hexrivierberge]]. In 'n bejaarde landskap is die skerp bergspitse reeds weggeërodeer en die algemene topografie kom meer gerond voor, hoewel dit nog taamlik hoog bokant die omgewing uitstaan, byvoorbeeld oostelike [[Namakwaland]]. Berge bestaan nie meer in 'n ou landskap nie, en die [[Topografiese prominensie|topografie]] is golwend tot heeltemal verplat. Hier bestaan meestal net vlaktes met nog enkele lae plato's en rantjies. Dit is die laaste stadium in die verweringsiklus van 'n vroeëre berglandskap wat oor 'n tydperk van miljoene jare geheel en al deur [[erosie]] verplat is, byvoorbeeld die vlaktes van die Wes-Vrystaat. == Vlaktes naby die see == Met die vorming van die ysplate van die poolstreke het die seevlak globaal gedaal om sodoende plat kusvlaktes bloot te stel. Sulke vlaktes word gekenmerk deur hul sand- en kalkbedekking. So het die kusvlakte tussen Albertinia en Bredasdorp ontstaan. 'n Riviermonding kan egter ook deur modder toegeslik word om 'n vlakte, bekend as 'n delta, te vorm. Sulke gedreineerde deltas is vrugbare landboustreke en het as beginpunt vir baie beskawings gedien, byvoorbeeld die deltas van die [[Nylrivier|Nyl]]- en die [[Gangesrivier]]. == Van hoogland tot vlakte == Die erosie van hoër landsoppervlakke deur riviere is seker die belangrikste proses van vlaktevorming. So erodeer die [[Oranjerivier|Oranje]]-, [[Caledonrivier|Caledon]]- en die [[Vetrivier]] ensovoorts vandag steeds die Drakensbergplato om die vlaktes van die [[Vrystaat]] te vorm, terwyl die [[Groot-Visrivier|Groot Vis]]-, die Keirivier, ensovoorts weer op hul beurt hierdie vlaktes wegvreet om die laer [[Karoo|Karoovlaktes]] te vorm. Vlaktevorming is 'n baie stadige proses en geskied oor miljoene jare. Jeugdige riviere het steil hellings en vloei snel deur diep valleie. Hier vind baie erosie plaas. In teenstelling hiermee vloei bejaarde en ou riviere baie stadig, en nou kan die [[sand]] en modder in suspensie afgeset word. veral aan die binnekant van rivierkronkels. So ontstaan rivierafsettings in die vorm van gruisterrasse en riviervlaktes. en dit is gewoonlik hier waar na diamante gedelf word, byvoorbeeld die [[Vaalrivier|Vaal]]- en Hartsriviergruise. Diep klowe in [[Woestyn|woestyne]] word dikwels deur aanhoudende grond- en rotsstortings stadig gevul. Die grondkruip word nie alleen deur die uitermatige temperatuurskommelings veroorsaak nie, maar ook deur windaksie aangehelp. Uiteindelik word die kloof dan heeltemal opgevul om 'n plat landskap te vorm. Bergbouprosesse soos plooiing en vastelandheffing maak dat hoër plato’s ontstaan, om die rede kan alle landsoppervlakte nie in vlaktes omskep word nie. Hierdie prosesse het hul ontstaan diep in die aardkors en word soms in die vorm van [[Aardbewing|aardbewings]] waargeneem. == Bronnelys == * KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108258}}, volume 3, bl. 484, 485 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Plains}} {{Normdata}} 6l8o9463on14fbqw847852utigzn9yq 0 281925 2892922 2555615 2026-04-11T23:48:25Z Jcb 223 2892922 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam = Vijfheerenlanden |ander_naam = |inheemse_naam = |nedersetting_tipe = [[Lys van munisipaliteite in Nederland|Munisipaliteit]] |bynaam = |slagspreuk = |translit_taal1 = |translit_taal1_tipe = |translit_taal1_inligting = |translit_taal2 = |translit_taal2_tipe = |translit_taal2_inligting = |beeld_stadsilhoeët = Impressie Vianen 129.JPG |beeldgrootte = |beeldbyskrif = Die stad [[Vianen]] |beeld_vlag = Flag of Vijfheerenlanden.svg |vlaggrootte = |vlagskakel = |beeld_seël = |seëlskakel = |seëlgrootte = |beeld_skild = Vijfheerenlanden wapen.svg |skildskakel = |skildgrootte = |beeld_leë_embleem = |leë_embleemtipe = |leë_embleemgrootte = |leë_embleemskakel = |beeld_kaart = Map - NL - Municipality code 1961 (2019).svg |kaartgrootte = |kaartbyskrif = Ligging van Vijfheerenlanden in Utrecht-provinsie |beeld_kaart1 = Gem-Vijfheerenlanden-OpenTopo.jpg |kaartgrootte1 = |kaartbyskrif1 = Kaart van Vijfheerenlanden-munisipaliteit |beeld_punt_kaart = |puntkaartgrootte = |puntkaartbyskrif = |punt-x = |punt-y = |duimdrukkerkaart = |duimdrukkeretiketposisie = |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = |duimdrukkerkaart1 = |duimdrukkeretiketposisie1 = |duimdrukkerkaartgrootte1 = |duimdrukkerkaartbyskrif1 = |onderafdelingtipe = [[Land]] |onderafdelingnaam = {{vlag|Nederland}} |onderafdelingtipe1 = [[Provinsies van Nederland|Provinsie]] |onderafdelingtipe2 = |onderafdelingtipe3 = |onderafdelingtipe4 = |onderafdelingnaam1 = [[Lêer:Utrecht (province)-Flag.svg|22px]] [[Utrecht (provinsie)|Utrecht]] |onderafdelingnaam2 = |onderafdelingnaam3 = |onderafdelingnaam4 = |regeringvoetnotas = |regeringstipe = |leiertitel = Burgemeester |leiernaam = [[Sjors Fröhlich]] (onafhanklik) |leiertitel1 = |leiertitel2 = |leiertitel3 = |leiertitel4 = |leiernaam1 = |leiernaam2 = |leiernaam3 = |leiernaam4 = |stigtingstitel = Stigting |stigtingsdatum = 2019 |stigtingstitel2 = |stigtingsdatum2 = |stigtingstitel3 = |stigtingsdatum3 = |eenheidvoorkeur = |oppervlakvoetnotas = |oppervlakgroottes = |oppervlak_totaal_km2 = 153.31 |oppervlak_land_km2 = 146.28 |oppervlak_water_km2 = 7.03 |oppervlak_totaal_myl2 = |oppervlak_land_myl2 = |oppervlak_water_myl2 = |oppervlak_water_persent = |oppervlak_stedelik_km2 = |oppervlak_stedelik_myl2 = |oppervlak_metro_km2 = |oppervlak_metro_myl2 = |oppervlak_leeg1_titel = |oppervlak_leeg1_km2 = |oppervlak_leeg1_myl2 = |oppervlak_leeg2_titel = |oppervlak_leeg2_km2 = |oppervlak_leeg2_myl2 = |hoogtevoetnotas = |hoogte_m = 0 |hoogte_voet = |koördinaattipe = |koördinate = {{Koördinate|51|56|N|5|4|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op = |bevolkingnotas = |bevolking_totaal = 58788 |bevolkingsdigtheid_km2 = 402 |bevolkingsdigtheid_myl2 = |bevolking_metro = |bevolkingsdigtheid_metro_km2 = |bevolkingsdigtheid_metro_myl2 = |bevolking_stedelik = |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2 = |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2 = |bevolking_leeg1_titel = |bevolking_leeg1 = |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2 = |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2 = |bevolking_leeg2_titel = |bevolking_leeg2 = |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2 = |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2 = |bevolkingnota = 1 Januarie 2022 |tydsone = IST |utcafset = +1 |tydsone_DST = IDT |uctafset_DST = +2 |poskodetipe = Poskode |poskode = 3989–4247 |skakelkode = 0183, 0345, 0347 |leë_naam = Bestuurlike sentrum |leë_inligting = [[Meerkerk]] |leë1_naam = |leë1_inligting = |leë2_naam = |leë2_inligting = |leë3_naam = |leë3_inligting = |leë4_naam = |leë4_inligting = |leë5_naam = |leë5_inligting = |voetnotas = |webwerf = [https://www.vijfheerenlanden.nl/ www.vijfheerenlanden.nl] }} '''Vijfheerenlanden''' is 'n munisipaliteit in die Nederlandse provinsie [[Utrecht (provinsie)|Utrecht]], met 'n bevolking van sowat 59&nbsp;000 in 2022 en 'n oppervlakte van 153&nbsp;km². Die munisipaliteit is in 2019 gestig en betref 'n saamvoeging van die [[Zuid-Holland|Zuid-Hollandse]] munisipaliteite [[Leerdam]] en [[Zederik]] en die Utrechtse munisipaliteit [[Vianen]] (het tot 2002 ook aan Zuid-Holland behoort). Leerdam en Vianen is twee kleine stede, die bestuurlike sentrum is in [[Meerkerk]]. Die Vijfheerenlanden-munisipaliteit lê tussen die [[Lek (rivier)|Lek]]-rivier in die noorde en die [[Linge]]-rivier in die suide, en stem min of meer ooreen met die [[Vijfheerenlanden (streek)|Vijfheerenlanden]]-streek, uitgesonder die gebied noordwes vanaf die dorp Meerkerk (ook die dorpies Tienhoven en Ameide met omgewing), wat in die [[Alblasserwaard]] geleë is (ongeveer 20 km²).<ref>'n Klein stukkie van die Vijfheerenlanden-streek lê in die [[Zuid-Holland| Zuid-Hollandse]] munisipaliteit [[Molenlanden]]: die gebied oos van die dorp Arkel.</ref> In hierdie munisipaliteit word [[Vijfheerenlands]] gepraat, wat is 'n [[Hollands|Hollandse]] dialek en sterk verwant aan die naburige [[Alblasserwaards]]. == Plekke == Plekke in die munisipale gebied van Vijfheerenlanden: {| | * Achterdijk * Achthoven * Ameide * Broek * Diefdijk, Gelderland <ref>Hierdie Diefdijk-plek lê gedeeltelik in die [[Gelderland|Gelderse]] munisipaliteit [[West Betuwe]].</ref> * Diefdijk, Utrecht * Everdingen * Geer * Hagestein * Hei- en Boeicop * Helsdingen * Hoef en Haag | * Hoogeind * Hoogewaard * Kedichem * Kortenhoeven * Kortgerecht * Lakerveld * Leerbroek * Leerdam * Lexmond * Loosdorp * Meerkerk * Middelkoop | * Nieuwland * Oosterwijk * Ossenwaard * Overboeicop * Overheicop * Schoonrewoerd * Sluis * Tienhoven * Tienhoven aan de Lek * Vianen * Weverwijk * Zijderveld | |} == Munisipale raad == Verkiesings sedert 2019: {| Class = "wikitable sortable" |- ! Party ! Setels <br/ > 2019 ! Setels <br/ > 2022 |- | VHL Lokaal ¹ | 5 | 7 |- | [[CDA]] | 7 | 6 |- | [[SGP]] | 5 | 4 |- | [[VVD]] | 3 | 4 |- | [[CU]] | 4 | 4 |- | [[D66]] | 3 | 3 |- | [[PvdA]] | 3 | 2 |- | [[GL]] | 1 | 1 |- ! Totaal ! 31 ! 31 |- |} ¹ Vijfheerenlanden Lokaal == Naburige munisipaliteite == {{Naburige munisipaliteite | TEXTORPICTURE= | Noordwes= [[Lopik]] | Noord= [[IJsselstein]], [[Nieuwegein]] | Noordoos= [[Houten]] | Oos= [[Culemborg]] ([[Gelderland|GE]]) | Suidoos= [[West Betuwe]] ([[Gelderland|GE]]) | Suid= | Suidwes= [[Molenlanden]] ([[Zuid-Holland|ZH]]) | Wes= }} == Sien ook == * [[Vijfheerenlanden (streek)]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.vijfheerenlanden.nl/ Amptelike webwerf] * [https://www.plaatsengids.nl/vijfheerenlanden Plaatsengids] (beskrywing) * [https://allecijfers.nl/gemeente/vijfheerenlanden/ AlleCijfers] (statistiek) [[Lêer:Het landschap bij Overboeicop met pas geknotte wilgen.jpg|250px|links|duimnael|Landskap naby Overboeicop]] [[Lêer:Tienhoven bij Ameide bekend om zijn enorme camping De Koekoek.jpg|250px|senter|duimnael|Uitsig op die [[Ryn|Lek]]-rivier naby Tienhoven aan de Lek]] {{Saadjie}} {{Alblasserwaard}} {{Munisipaliteite in Utrecht}} {{Normdata}} [[Kategorie:Munisipaliteite in Utrecht (provinsie)]] rkr8j6813etrelc0p1s6ifcyckkfcj9 0 282199 2893098 2531716 2026-04-12T11:52:31Z Jcb 223 2893098 wikitext text/x-wiki <!--{{Inligtingskas Kerk | naam = Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan | afbeelding = Archbasilica of St. John Lateran HD.jpg | onderskrif = Die fasade van die Sint-Jan van Lateraan basiliek | plek = [[Rome]] | aartspriester = [[Angelo De Donatis]] | boujaar = 324 na Chr. | boumateriaal = | afmeting = 140 m lang <br /> 140 m breed | gewy_aan = [[Jesus Christus]]<br />[[Johannes die Doper]] | argitek = [[Francesco Borromini]], [[Alesandro Galilei]] | bisdom = Rome }}--> [[Lêer:Lazio Roma SGiovanni1 tango7174.jpg|duimnael|Skip van die Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan]] [[Lêer:Lazio Roma SGiovanni2 tango7174.jpg|duimnael|Apsis van die Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan]] [[Lêer:Roma-san giovanni.jpg|duimnael|Die '' Loggia delle Benedizioni'' aan die agterkant van die Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan]] Die '''Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan''' ([[Italiaans]]: ''San Giovanni in Laterano'') of voluit die '''Aartsbasiliek van die Allerheiligste Verlosser''' is 'n basiliek aan die Piazza del Laterano, digy die Lateraanse paleis in die [[Italië|Italiaanse]] hoofstad [[Rome]]. Die basiliek is een van die sewe pelgrimskerke van Rome, asook die oudste, en wat die kerklike rang daarvan betref, die vernaamste van die vier pouslike basilieke in Rome. == Geskiedenis == Keiser [[Konstantyn die Grote]] het die basiliek na aanvang van die [[Edik van Milaan]] in [[313]] begin. Dit maak dit die oudste kerkgebou in Rome. Met 'n lengte van 100 meter en 'n breedte van 65 meter was hierdie kerk 'n groot basiliek, selfs vir Romeinse standaarde van die dag. Die inisiasie daarvan het in [[324]] plaasgevind. In [[869]] is die gebou deur 'n [[aardbewing]] vernietig. Daar is min oorblyfsels van die oorspronklike basiliek oor. Die huidige gebou dateer uit [[1650]]. In die jaar het [[Pous Innocentius X]] die argitek Francesco Borromini ter herdenking van die Heilige Jaar opdrag gegee om die bouvallige en herboude ou Middeleeuse kerk tot 'n moderne kerk te omskep. Borromini het die vloerplan en struktuur van die oorspronklike kerk ongeskonde gelaat, en die huidige Barok-kerkruimte daarop ontwerp. Die houtplafon van die ou basiliekruimte wat die pous bewaar wou hê, skep 'n skerp kontras. Die Gotiese baldakyn bo die hoë altaar uit die [[14de eeu]] is ook bewaar. In 1733-1736 is die huidige kenmerkende vooraansig deur Alessandro Galilei bygevoeg. Die pous se setel was in dié basiliek geleë, maar die funksie is in die [[Middeleeue]] oorgeneem deur die [[Sint Pieterskerk]] in die [[Vatikaanstad]]. Die basiliek met die gepaardgaande Lateraanse paleis, asook die voormalige woning van die pous, is sedert 1929 in besit van die [[Heilige Stoel]]. === Katedraal van Rome, en hoofkerk van die wêreldkerk === Die Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan dra vir Rooms-Katolieke 'n besondere betekenis. As biskopskerk ([[Katedraal]]) van die Bisdom van Rome, waarvan die huidige [[Pous Franciscus]] [[biskop]] is, is dit formeel die hoofkerk van die wêreldkerk (en as sodanig belangriker in rang as selfs die [[Sint Pieterskerk]]). Hierdie aanwysing kan op die vooraansig van die kerk gelees word: ''Sacrosancta lateranensis ecclesia omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput'' (Allerheiligste kerk van Lateraan, moeder en hoof van alle kerke van hierdie stad en van die wêreld). Die fees van die inwyding van die basiliekruimte op [[9 November]] word daarom regdeur die kerk gevier. As hierdie fees derhalwe op 'n Sondag val, kry dit voorrang bo die gewone Sondagliturgie. === Basilica maior === Die kerk beskik oor die titel ''"basilica maior"''. Dit maak die Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan een van die vier pouslike basilieke van Rome. Die ander is die Santa Maria Maggiore, die ''heilige Paulus buite die mure'' en die [[Sint Pieterskerk]]. == Gebou en kunswerke == Borromini se basiliek uit 1650 bestaan uit 'n skip met twee gange aan weerskante. Die doopkapel wat in die [[5de eeu]] herbou is, is die enigste middeleeuse oorblyfsel. Die agterliggende geboue is vir 'n tydperk deur die pous as woning gebruik. === Kunswerke === Van die vele kunswerke wat die basiliek versier, is daar enkele werke van Vlaamse kunstenaars. In die transept links voor is 'n beeld van "Moses" deur Gilis van den Vliete en die beeld van Melchisedec deur Nicolas Mostaert. <ref>{{it}}Trecani.it - [http://www.treccani.it/enciclopedia/niccolo-fiammingo-detto-anche-n-pippi-o-n-d-arras/ Nicolos Pipi aka Nicolaus Mostaert aka Niccolo Fiammingo maakte Melchisedec]</ref> == Beskermeer == Die kerk is opgedra aan [[Jesus Christus]] self. Dit is ook gewy aan [[Johannes die Doper]] en Johannes die Evangelis. === Baptisterium === Aan die agterkant van die kerk kan 'n losstaande doopkapel gevind word. === Scala Santa === Die plein oorkant die Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan bied 'n uitsig oor die ''"[[Scala Sancta (Heilige Trappe)|Scala Sancta]]"'' of ''Heilige Trappe'' wat Jesus tydens sy verhoor geklim het. Die oorspronklike trap is met hout bedek en mag nie per voet bestyg word nie. Die trap lei na die Heiligste van Heiligstes en word met die knieë bestyg as 'n vorm van boetedoening. == Eksterne skakels == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070927002157/http://vrm.vrway.com/dynamo/display.t?media=%3Fmedia%3D74&vmva=VM&qtv=6400&sub=high&type=QTVRpano&a=111 Binneaansig van die Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan] * {{en}} [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_giovanni/vr_tour/index-en.html Virtuele besoek via panoramiese fotos] == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Sint-Jan van Lateraan }} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Koördinate|41|53|9|N|12|30|21|O|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke katedrale]] [[Kategorie:Kerkgeboue in Italië]] [[Kategorie:Rome]] 3v0xjpqyvr7nei22q7946rpxx2h369w 0 282365 2892724 2886220 2026-04-11T18:53:04Z Ziv 115288 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Merisi da Caravaggio - Sick Bacchus - WGA04072.jpg]] → [[File:Young Sick Bacchus-Caravaggio (1593).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 2892724 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Museum | Naam = Galleria Borghese | Beeld = Galleria borghese facade.jpg | Onderskrif = | Alt = | map_type           = Italië Rome | map_caption = Ligging van die museum in Rome | coordinates = | Openingsjaar = 1903 | Ligging           = [[Villa Borghese]], [[Rome]], [[Italië]] | Tipe museum = Kunsmuseum | Webtuiste = <!-- use P856, official website, from WikiData --> }} Die '''Galleria Borghese''' (Afrikaans: Borghese Galery) is 'n kunsgalery in [[Rome]], [[Italië]] wat in die voormalige Villa Borghese Pinciana gehuisves word. Die gebou van die galery was aanvanklik met die omringende tuine geïntegreer, maar deesdae word die Villa Borghese-tuine as 'n afsonderlike toeristeaantreklikheid beskou. Die Galleria Borghese huisves 'n groot deel van die Borghese versameling van [[Skilderkuns|skilderye]], [[beeldhouwerk]]e en oudhede wat deur [[Scipione Borghese|Kardinaal Scipione Borghese]], die neef van [[Pous Paulus V]] (regeer 1605–1621), begin is. Die Villa is gebou deur die argitek [[Flaminio Ponzio]], gebaseer op sketse deur Scipione Borghese self, wat dit gebruik het as '' [[Villa|villa suburbana]],'' dit wil sê 'n plattelandse villa aan die rand van Rome. Scipione Borghese was 'n vroeë beskermheer van [[Gian Lorenzo Bernini|Bernini]] en 'n ywerige versamelaar van werke van [[Caravaggio|Michelangelo Merisi da Caravaggio]], wat goed verteenwoordig is in die versameling by wyse van sy ''Seun met 'n Mandjie Vrugte '', ''Die skrywende Sint Jerome'', die ''Die Jong en Siek Bacchus'', en andere. Ander noemenswaardige skilderye sluit [[Titiaan]] se ''Helige en Onhelige Liefde'', [[Raphael]] se ''Begrafnis van Christus'' en werke van [[Peter Paul Rubens]] en Federico Barocci in. ==Van die verlede tot die hede== Die ''Casino Borghese'' is opgerig in 'n gebied wat in die sewentiende eeu buite die mure van [[Rome]] geleë was, met die naaste toegang synde ''Porta del Popolo'' te wees. Aanvanklik het die gronde van die villa 'n gebied met 'n omtrek van byna 3 kilometer bedek. <ref> [https://books.google.com/books?id=-2c5AAAAcAAJ Guida metodica di Roma e suoi contorni], deur Giuseppe Melchiorri , Rome (1836); bladsy 609. </ref> Die hoofgebou is ontwerp deur die Vlaamse argitek Giovanni Vasanzio.<ref> Melchiorri, bladsy 610. </ref> Teen 1644 het John Evelyn dit beskryf as " 'n Elysium van vreugde" met "verskeie fonteine en klein stroompies water". Evelyn het ook die ''Vivarium'' waarin [[volstruis]]e, [[pou]]e, [[swaan|swane]] en [[kraanvoël]]s gehuisves is, en " 'n aantal vreemde diere", beskryf. Prins Marcantonio IV Borghese (1730-1800), wat 'n aanvang geneem het met die hervorming van die park se formele tuinargitektuur na die van 'n Engelse tuin, het in ongeveer 1775 onder leiding van die argitek Antonio Asprucci begin om die verouderde tapisserie en leerbehangsel te vervang en om die ''Casina'' op te knap. Hy het die Borghese beeldhouwerke en oudhede ingevolge 'n nuwe tematiese tema geplaas wat die Borghese opperheerskappy in Rome gevier het. Die rehabilitasie van die villa as 'n outentieke openbare museum in die laat agtiende eeu was die onderwerp van 'n uitstalling by die Getty Navorsingsinstituut in Los Angeles in 2000, <ref>[http: // www. getty.edu/bookstore/titles/prince.html '' Making a Prince's Museum: Drawings for the Late Achttenth Century Redecoration of the Villa Borghese. ''] Getty Research Institute (17 Junie-17 September 2000). Katalogus deur Carole Paul, met 'n essay deur Alberta Campitelli.{{ISBN|978-0-89236-539-5}}</ref> wat gemotiveer is deur die instituut se verkryging van vier en vyftig tekeninge wat met die projek verband hou. In 1808 is prins Camillo Filippo Ludovico Borghese, die swaer van Napoleon,<ref>Hy was getroud met [[Pauline Bonaparte]]; [[Antonio Canova]] se halfnaakte portret van haar as ''Venus Victrix'' word in een van die galerye uitgestal.</ref>gedwing om die Romeinse beeldhouwerke en oudhede van die Borghese aan die keiser te verkoop. Die resultaat is dat die ''Borghese Gladiator'', wat sedert die 1620's bekend is as die mees bewonderenswaardige beeldhouwerk in die Villa Borghese, nou eerder in die [[Louvre|Musée du Louvre]] besigtig en waardeer moet word. Die ''"Borghese Hermaphroditus"'' word ook nou in die Louvre gehuisves. Die Borghese villa is met verloop van tyd uitgebrei, en uiteindelik in 1902 aan die Italiaanse regering verkoop, saam met die Borghese-landgoed en omliggende tuine en parkgebied. ==Versameling== [[Beeld:Tiziano - Amor Sacro y Amor Profano (Galería Borghese, Roma, 1514).jpg|duimnael|regs|420px|''Heilige en Onheilige Liefde'' deur Titiaan. c. 1514]] Die Galleria Borghese beskik oor twintig kamers wat oor twee vloere of verdiepings versprei is. Die hoofvloer word meestal gewy aan klassieke oudhede uit die 1ste tot 3de eeu AD (insluitend 'n beroemde 320-30 n.C. Gladiator-mosaïek van gladiators wat in 1834 by die Borghese landgoed by Torrenova aan die Via Casilina buite Rome aangetref is) asook klassieke en neo-klassieke beeldhouwerke soos die ''Venus Victrix''. Die hoofvertrek van die hoofvloer genaamd die ''Salone'' beskik oor 'n groot ''trompe l'oeil'' plafonfresko deur die [[Sisilië|Sisiliaanse]] kunstenaar Mariano Rossi. Die fresko beeld ''Marcus Furius Camillus uit wat die beleg van die Kapitoolhoogte deur die Galliërs ontset''. Die grotteschi-versierings is deur Pietro Rotari geskilder, en die tekeninge van diere deur Venceslaus Peter Boemo.<ref> Melchiorri, bladsye 610-611. </ref> Die eerste kamer buite die ''Salone'' is die ''Camera di Cerere'', met 'n marmervaas wat ''Oedipus en die Sfinks'' uitbeeld. Die tweede kamer beskik oor 'n plafon met 'n fresko van Francesco Caccianiga saam met die ''Val van Phaeton''. Die derde kamer huisves Bernini se ''Apollo en Daphne''.<ref> Melchiorri, bladsy 611. </ref> === Gian Lorenzo Bernini by die Borghese === Baie van die beeldhouwerke word vertoon in die ruimtes waarvoor hulle bedoel was, insluitende baie werke van [[Gian Lorenzo Bernini]]. Die versameling maak 'n beduidende persentasie van sy produksie van sekulêre beeldhouwerke uit, en begin met vroeë werke soos sy ''Die bok Amalthea met die baba Jupiter en 'n bosgod'' (1615), sy ''Aeneas, Anchises, en Ascanius'' (1618–19 ) <ref>[http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/b/bernini/gianlore/sculptur/1610/aeneas.html Web Gallery of Art, image collection, virtual museum, searchable database of European fine arts (1100–1850)<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/b/bernini/gianlore/sculptur/1610/2amalthea.html Web Gallery of Art, image collection, virtual museum, searchable database of European fine arts (1100–1850)<!-- Bot generated title -->]</ref> asook sy dinamiese ''Verkragting van Proserpine'' (1621–22), ''Apollo en Daphne'' (1622–25) <ref>[http://gallery.euroweb.hu/html/b/bernini/gianlore/sculptur/1620/apollo_d.html Apollo and Daphne by BERNINI, Gian Lorenzo<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051115123053/http://gallery.euroweb.hu/html/b/bernini/gianlore/sculptur/1620/apollo_d.html |date=2005-11-15 }}</ref> en ''Dawid,'' (1623)<ref>[http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/b/bernini/gianlore/sculptur/1620/david.html Web Gallery of Art, image collection, virtual museum, searchable database of European fine arts (1100–1850)<!-- Bot generated title -->]</ref> welke beskou word as belangrike werke van [[barok]]beeldhouwerk. Daarbenewens is verskeie portret-borsbeelde in die galery opgeneem, waaronder een van [[Pous Paul V]], en twee portrette van een van sy vroeë beskermhere, Kardinaal Scipione Borghese (1632). <ref>[http://www.wga.hu/html/b/bernini/gianlore/sculptur/1630/scipione.html Bust of Scipione Borghese by BERNINI, Gian Lorenzo<!-- Bot generated title -->]</ref> Die tweede Scipione Borghese-portret is vervaardig nadat 'n groot kraak in die marmer tydens die skepping van die eerste weergawe ontdek is. ==Nabygeleë museums== Die nabygeleë ''Galleria Nazionale d'Arte Moderna'' kan ook besigtig word. Die galery spesialiseer in 19de en 20ste-eeuse Italiaanse kuns. Die ''[[Nasionale Etruskiese Museum|Museo Nazionale Etrusco]]'' beskik oor 'n versameling voor-Romeinse voorwerpe, wat merendeels bestaan uit voorwerpe van die Etruskiese beskawing wat neffens Rome opgegrawe is. == Hoogtepunte uit die versameling == === Beeldhouwerke === <center> <gallery widths="210px" heights="190px" perrow=3> beeld:Bernini Truth unveiled by Time Gal Borghese.jpg|''Die Waarheid Onthul deur Tyd'' deur Bernini. c. 1645-1652 beeld:Apollo and Daphne (Bernini).jpg|''Apollo en Daphne'' deur Bernini. c. 1622 beeld:RapeOfProserpina.jpg|''Die verkragting van Proserpine'' deur Bernini. c. 1621 beeld:Bernini's David.jpg|''Dawid'' deur Bernini. c. 1623-1624 beeld:Paolina Borghese (Canova).jpg|''Pauline Bonaparte'' deur [[Antonio Canova]]. beeld:Bernini ScipioneBorghese.jpg|''Borsbeeld van Scipione Borghese'' deur Bernini. c. 1632 </gallery> </center> === Skilderye === <center> <gallery widths="210px" heights="190px" perrow=3> beeld:DossoDossi.jpg|''Melissa'' deur Dosso Dossi. c. 1507 beeld:Saint Jerome Writing-Caravaggio (1605-6).jpg|''Die skrywende Sint Jerome'' deur Caravaggio. c. 1606 beeld:Rafael - A deposição.jpg|''Die afneming'' deur by Raphael. c. 1507 beeld:Michelangelo Merisi da Caravaggio - St John the Baptist - WGA04196.jpg|''[[Johannes die Doper]]'' deur Caravaggio. c. 1610 beeld:Jacopo da Ponte - The Last Supper - WGA01433.jpg|''Die Laaste Avondmaal'' deur Jacopo Bassano. c. 1546 Beeld:Madonna and Child with St. Anne-Caravaggio (c. 1605-6).jpg|''Madonna, Kind en die Slang'' deur Caravaggio. c. 1605-1606 beeld:Correggio - Danaë - WGA05341.jpg|''Danae'' deur Correggio. c. 1530 Beeld:Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|''Seun met 'n Mandjie Vrugte'' deur Caravaggio. c. 1593 Beeld:Domenichino - Diana and her Nymphs - WGA06390.jpg|''Diana en haar Nimfe'' deur Domenichino. c. 1616-1617 beeld:Titian - The Scourging of Christ - WGA22826.jpg|''Die Geseling van Christus'' deur Titiaan. c. 1560 Beeld:Sisto Badalocchio - The Entombment of Christ, 1610.jpg|''Afneming'' deur Sisto Badalocchio. c. 1610 beeld:Paolo Veronese - St John the Baptist Preaching - WGA24813.jpg|''Johannes die Doper'' deur Paolo Veronese. c. 1562 Beeld:Peter Paul Rubens - The Deposition (Galleria Borghese.jpg|''Bewening'' deur Peter Paul Rubens. c. 1602 beeld:Gerrit van Honthorst cat02.jpg|''Die Konsert'' deur Gerrit van Honthorst. c. 1626-1630 Beeld:Antonello da Messina 054.jpg|''Portret van 'n Man'' deur Antonello da Messina. c. 1474-1475 Beeld:Lady with unicorn by Rafael Santi.jpg|''Dame met 'n Eenhoring'' deur [[Raphael]]. c. 1505 beeld:Titian - Venus Blindfolding Cupid - WGA22908.jpg|''Venus Blinddoek Cupid'' deur [[Titiaan]]. c. 1565 beeld:Dominikus von Tizian.jpg|''Sint Dominic'' deur Titiaan. c. 1565 beeld:Parmigianino - Portrait of a Man - WGA17040.jpg|Portret van 'n Man deur [[Parmigianino]]. c. 1528 beeld:Lorenzo Lotto - Madonna and Child with St Ignatius of Antioch and St Onophrius - WGA13663.jpg|''Madonna, Kind en heiliges'' deur Lorenzo Lotto. c. 1508 beeld:Peter Paul Rubens - Susanna and the Elders (Galleria Borghese).jpg|''Susanna en die ouderlinge'' deur [[Peter Paul Rubens]]. c. 1607-1608 beeld:Giovanni Bellini - Madonna and Child - WGA01777.jpg|''Madonna en Kind'' deur [[Giovanni Bellini]]. c. 1510 beeld:Young Sick Bacchus-Caravaggio (1593).jpg|''Die Jong en Siek Bacchus'' deur Caravaggio. c. 1593 beeld:Gianlorenzo Bernini - Self-Portrait as a Young Man - WGA01971.jpg|Selfportret deur [[Gian Lorenzo Bernini]]. c. 1623 </gallery> </center> ==Notas== <!--This article uses the Cite.php citation mechanism. If you would like more information on how to add references to this article, please see http://meta.wikimedia.org/wiki/Cite/Cite.php --> {{Reflist|2}} ==Eksterne skakels== {{commons|Museo e Galleria Borghese}} * [http://galleriaborghese.beniculturali.it/index.php?it/1/home Amptelike webtuiste] * [http://www.theartpostblog.com/en/amor-sacro-e-amor-profano-painting-tiziano/ Amor sacro e amor profano (Heilige en Onheilige Liefde)] Beskrywing van die skildery. * [http://www.romeartlover.it/Vasi187.html Argitektuur en tuine by die Villa Borghese of Kasino] * [https://web.archive.org/web/20080820012428/http://www.duchs.com/travel/italy/rome/attractions/Galleria_Borghese Resensies van Galleria Borghese] * [https://maps.google.com/maps?q=10+via+del+corso,+rome&ll=41.914150,12.492453&spn=0.003777,0.008929&t=k&hl=en Satellietfoto] — die Galleria Borghese is die villa wat in die middel van die foto voorkom en wat deur die tuine omring word. * [https://web.archive.org/web/20070915142309/http://roma.cercachetrovi.it/?q=galleria-borghese Kaart van die area, met verbandhoudende dienste] {{Koördinate|41|54|50.4|N|12|29|31.2|E|region:IT_type:landmark|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Museums in Italië]] [[Kategorie:Rome]] 557zhpdswsnhl2t7zlxx860b89qp8hl 0 282470 2893102 2362165 2026-04-12T11:54:25Z Jcb 223 2893102 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | status = NT | status_system = IUCN3.1 | rl-id = 22685346 | beeld = Showing wing.JPG | beeldonderskrif = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Papegaaiagtiges|Psittaciformes]] | superfamilia = [[Psittacoidea]] | familia = [[Psittaculidae]] | genus = ''[[Dwergpapegaaie|Agapornis]]'' | species = '''''A. fischeri''''' | binomial = ''Agapornis fischeri'' | binomial_authority = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1887 }} '''Agapornis fischeri ''' of '''rooikopdwergpapegaai''' is 'n [[dwergpapegaai]] wat tot die familie van die [[Psittaculidae]] (papegaaie van die Ouwêreld) behoort. == Kenmerke == De totale lengte van die kop tot die punt van die stert beloop 13 tot 15 [[sentimeter]]. Die voël beskik net soos drie ander dwergpapegaaie, oor 'n wit oogring. Die voël trek sterk op die [[Njassaparkiet]], maar ''A. fischeri'' het dikwels 'n rooi vlek op die kop en kom nie in dieselfde gebied voor nie. Fischers agapornis kom dikwels in die natuur voor saam met die [[Agapornis personatus| swartmaskeragapornis]]. == Verspreiding en leefgebied == Die voël is endemies tot die velde ten suide van die [[Victoriameer]] in [[Afrika]], en vernaam in [[Tanzanië]] waar hy in groot groepe in bome voorkom. == Aanhouding == Buiten sy natuurlike verspreidingsgebied word ''Agapornis fischeri'' dikwels in voëlkoue en - hokke gehou. Die voël is saam met die [[perzikkopagapornis]] een van die dwergpapegaai wat die meeste aangehou word. == Galery == <gallery> Lêer:Blue mutant in flight.JPG Lêer:Wet Lovebird.JPG Lêer:Kissing Lovebirds.JPG </gallery> <gallery> Lêer:Lovebird Chewing Stick.JPG Lêer:Fischer's lovebird.JPG Agapornis fischeri MHNT.ZOO.2010.11.148.3.jpg |Museum specimen </gallery> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | pl = Fischers agapornis }} {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Diere]] 35xnljqm4yl1xl417i0vrwdn9s986g8 2893105 2893102 2026-04-12T11:55:10Z Jcb 223 2893105 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | status = NT | status_system = IUCN3.1 | rl-id = 22685346 | beeld = Showing wing.JPG | beeldonderskrif = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Papegaaiagtiges|Psittaciformes]] | superfamilia = [[Psittacoidea]] | familia = [[Psittaculidae]] | genus = ''[[Dwergpapegaaie|Agapornis]]'' | species = '''''A. fischeri''''' | binomial = ''Agapornis fischeri'' | binomial_authority = [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1887 }} '''Agapornis fischeri ''' of '''rooikopdwergpapegaai''' is 'n [[dwergpapegaai]] wat tot die familie van die [[Psittaculidae]] (papegaaie van die Ouwêreld) behoort. == Kenmerke == De totale lengte van die kop tot die punt van die stert beloop 13 tot 15 [[sentimeter]]. Die voël beskik net soos drie ander dwergpapegaaie, oor 'n wit oogring. Die voël trek sterk op die [[Njassaparkiet]], maar ''A. fischeri'' het dikwels 'n rooi vlek op die kop en kom nie in dieselfde gebied voor nie. Fischers agapornis kom dikwels in die natuur voor saam met die [[Agapornis personatus| swartmaskeragapornis]]. == Verspreiding en leefgebied == Die voël is endemies tot die velde ten suide van die [[Victoriameer]] in [[Afrika]], en vernaam in [[Tanzanië]] waar hy in groot groepe in bome voorkom. == Aanhouding == Buiten sy natuurlike verspreidingsgebied word ''Agapornis fischeri'' dikwels in voëlkoue en - hokke gehou. Die voël is saam met die [[perzikkopagapornis]] een van die dwergpapegaai wat die meeste aangehou word. == Galery == <gallery> Lêer:Blue mutant in flight.JPG Lêer:Wet Lovebird.JPG Lêer:Kissing Lovebirds.JPG </gallery> <gallery> Lêer:Lovebird Chewing Stick.JPG Lêer:Fischer's lovebird.JPG Agapornis fischeri MHNT.ZOO.2010.11.148.3.jpg |Museum specimen </gallery> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Fischers agapornis }} {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Diere]] amfxwrx2pj1xcwbk4txyry7p9ecgkae 0 282472 2893097 2857004 2026-04-12T11:50:29Z Aliwal2012 39067 2893097 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Heiman Dullaart | beeld = Dullaert, PA03502.jpg | beeldonderskrif = '''Heiman Dullaart''', gravure deur [[Jacobus Houbraken]] met 'n gedig deur Dirk van Hoogstraten. | geboortenaam = Heiman Dullaart | geboortedatum = {{geboortedatum|1636|2|6|df=yes}} | geboorteplek = [[Rotterdam]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1684|5|6|1636|2|6|df=yes}} | sterfplek = [[Amsterdam]] | nasionaliteit = [[Nederland]] | veld = [[Skilderkuns|skilder]] | beweging = [[Barok]] }} '''Heyman Dullaert''' of '''Dullaart''' ([[6 Februarie]] [[1636]], [[Rotterdam]] – [[6 Mei]] [[1684]], Rotterdam) was 'n [[skilder]] en [[digter]] tydens Nederland se [[Goue Eeu]]. ==Biografie== [[Lêer:Dullaert trompe.jpeg|duimnael|regs|Trompe-l'oeil deur Heyman Dullaert]] Hy was 'n student van [[Rembrandt]], maar is beter bekend om sy poësie as sy kuns.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0342.htm Heiman Dullaart biografie] uit ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) deur Arnold Houbraken, Digitale Biblioteek vir Nederlandse literatuur</ref> Sy skilderye, dikwels in die vorm van ''trompe-l'oeils'', kan in die Kröller-Müller-museum besigtig word. As [[digter]] word hy veral onthou om sy liefdes-sonnette ''Aan myne uitbrandende kaerse'' en ''Een korenwanner aan de winden'', wat onlangs weer in De Nederlandse poëzie van de 17e en 18e eeuw deur [[Gerrit Komrij]] gepubliseer is. == Voorbeelde van sy digkuns == === Christus Stervende === Die alles troost en laaft, verzucht, bezwymt, ontverft!<br/> Die alles ondersteunt geraakt, o my! aan't wyken.<br/> Een doodsche donkerheit komt voor zyne oogen stryken,<br/> Die quynen, als een roos die dauw en warmte derft.<br/> Ach werelt, die nu al van zyne volheit erft;<br/> Gestarnten, Engelen, met uwe Hemelryken;<br/> Bewoonderen der Aarde, ey! toeft gy te bezwyken,<br/> Nu Jesus vast bezwykt, nu uwe Koning sterft?<br/> Daar hy het leven derft, wil ik het ook gaan derven:<br/> Maar hoe hy meerder sterft, en ik meer wil gaan sterven,<br/> Hoe my een voller stroom van leven overvloeit.<br/> O hooge wonderen! wat geest is zoo bedreven,<br/> Die vat hoe zoo veel sterkte uit zoo veel zwakheid groeit,<br/> En hoe het leven sterft om dooden te doen leven?<br/> * ''Uit: Gedichten (1719)'' === De Bekende Moorder === Die langs het aardryk sworf om op wat buit te passen,<br/> Wiens flukse wakkerheid de reizenden verriedt,<br/> Heeft hier, dus vast geknelt, de volheit zelf bespiedt,<br/> En komt het Hemelryk tot roofgoet te verrassen.<br/> Die diep in eenzaamheid de hand wiesch in de plassen<br/> Van een verdoemend bloet, wort hier, daar't yder ziet,<br/> In't zaligende bloed, dat Jesus vast vergiet,<br/> Aan hand, aan lyf, aan ziel, van bloedschult afgewassen.<br/> Hy, in zyn Moorderschap aan schaduwen verplicht,<br/> Word in 't geloof bedaagt van een genadelicht,<br/> Terwyl zyn quynend oog 't natuurlyk licht gaat derven,<br/> De Kruisnacht, door het recht den Booswicht aangezeit,<br/> Word den Boetvaerdigen een dag van zaligheit.<br/> Die dood was toen hy leefde, ô! leeft hier in zyn sterven.<br/> == Bronne == * [[A.P. Grové]], J.L. Steyn (samestellers), ''Keur uit die Nederlandse poësie'', (Nasou Beperk), {{ISBN|0 625 00160 5}} , Twaalfde druk, November 1979 == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Heyman Dullaert}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dullaert, Heiman}} [[Kategorie:Geboortes in 1636]] [[Kategorie:Sterftes in 1684]] [[Kategorie:Nederlandse digters]] [[Kategorie:Nederlandse skilders]] c020lnici08zs9t8hofdw132s9y8k0n 0 282630 2892899 2466908 2026-04-11T23:38:56Z Jcb 223 2892899 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Light_Painting_Urbex.jpg|duimnael|300px| Ligte skilderye in 'n verlate kalksteengroef in [[Frankryk]].]] '''Stedelike verkenning''' (soms bekend as '''kaping van dakke en tonnels''') is die verkenning van mensgemaakte strukture, meestal verlate ruïnes of verborge komponente van die mensgemaakte omgewing. Fotografie daarvan en historiese belangstelling / dokumentasie is sterk punte van die stokperdjie en dit behels soms die betreding van privaateiendom. Stedelike verkenning word soms ook '''dreinering''' genoem ('n spesifieke vorm van stedelike verkenning waar stormwatertonnels of riolering ondersoek word), '''stedelike spelonking''', '''stedelike rotsklim''', '''stedelike grotte''', '''gebou-inbrake''' of '''rondsnuffel'''. Die aktiwiteit hou verskillende risiko's in, insluitend sowel fisiese gevaar, of as dit onwettig en/of sonder toestemming gedoen word, die moontlikheid van inhegtenisname en straf. Sommige aktiwiteite wat met stedelike verkenning verband hou, is in stryd met plaaslike of streekswette, en sekere teen-terrorismewette indien dit wyd geïnterpreteer word, of dit kan beskou word as betreding of die indringing van privaatheid. [[Lêer:Urban_Explorer_in_the_entrance_of_technical_gallery.jpg|duimnael|Stedelike ontdekkingsreisigers by die ingang van 'n tegniese galery in aanbou in Parys, Frankryk ]] Speurwerk in verlate strukture is miskien die algemeenste voorbeeld van stedelike verkenning. In baie plekke word dit eerste deur plaaslike inwoners binnegegaan en kan graffiti of ander vorme van [[vandalisme]] bevat, terwyl ander beter bewaar is. Alhoewel verkenningsdoelwitte van land tot land verskil, is die hoë-profiel verlate plekke onder meer pretparke, graanhysbakke, [[fabriek]]e, [[kragsentrale]]s, missiel-silo's, hospitale, asieles, [[skool|skole]], arm huise en sanatoriums. Baie ontdekkingsreisigers vind die verval van onbewoonde ruimtes as baie mooi, en sommige is ook vaardige vryskutfotograwe wat dokumenteer wat hulle sien, soos dié wat die [[infrastruktuur]] van die voormalige [[Sowjetunie]] dokumenteer. Verlate terreine is ook gewild onder historici, bewaringsbewustes, argitekte, industriële [[argeologie|argeoloë]] en spookjagters. == Aktiewe geboue == 'n Ander aspek van stedelike verkenning is die gebruik om aktiewe geboue te ondersoek, deur toegang te verkry tot beveiligde of "slegs-lede" gebiede, meganiese kamers, dakke, hysbakkamers, verlate vloere en ander normaalweg ongesiene dele van werkende geboue. Die term "infiltrasie" word dikwels geassosieer met die verkenning van aktiewe strukture. Persone wat beperkte gebiede binnedring, kan dit moontlik ongemagtig betree, en burgerlike vervolging in die gesig staar. [[Lêer:DPS-01_and_AS1A_in_D6_tunnel.jpg|regs|duimnael|Verlate dieseltreine in 'n tonnel van die Metro-2 D6-lyn in [[Moskou]], [[Rusland]] ]] Ondersoeke na aktiewe en verlate metro- en spoorwegtonnels, skagte en stasies word dikwels beskou as oortreding en kan lei tot siviele vervolging as gevolg van veiligheidskwessies. 'n Belangrike uitsondering hierop is die verlate metro van Rochester, New York, die enigste Amerikaanse stad met 'n verlate metro-stelsel wat eens operasioneel was. Die Cincinnati-metro is ook verlate, maar is nooit voltooi nie. [[Londen]] het 'n aantal stasies in die Londense metro- netwerk wat deur die jare gesluit is, met die Aldwych-metrostasie 'n gewilde plek vir ontdekkingsreisigers. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Urban exploration}} {{Saadjie}} {{en-vertaal|Urban exploration}} {{Normdata}} [[Kategorie:Stokperdjies]] kgwdpgnyep3gnakvca418m8xgnutleb 0 286152 2893014 2606825 2026-04-12T07:39:59Z Aliwal2012 39067 2893014 wikitext text/x-wiki Die artikel bied 'n oorsig van die '''[[oeuvre]] van [[Simon Vestdijk]]''' (1898–1971). == Romans == Vestdijk maak die volgende onderverdeling: # fiksie met outobiografiese elemente rondom die figuur Anton Wachter, soos ''Terug tot Ina Damman'' # fiksie met half-outobiografiese elemente, byvoorbeeld die roman ''De koperen tuin'' # eietydse sielkundige werk, soos ''Else Böhler, Duits dienstmeisje'' # historiese werk soos ''De vuuraanbidders'' # fantasiewerke soos ''De kellner en de levenden'' en ''Bericht uit het hiernamaals'' (1964). In die onderstaande lys gee die jaartalle die skryf van die werk en die eerste publikasie daarvan aan. AW = Anton Wachter-roman; SVS = Symfonie van Victor Slingeland. * 1933–1972 – ''Kind tussen vier vrouwen'' (outobiografiese roman) * 1934–1936 – ''Meneer Visser's hellevaart'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman) * 1934 – 1934 – ''Terug tot Ina Damman'' (AW 3) * 1934/1935 – 1935 – ''Else Böhler, Duits dienstmeisje'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman, Nazi-Duitsland en Nederland) * 1934–1936 – ''Heden ik, morgen gij'' (briefroman met [[Hendrik Marsman]]) * 1936–1937 – ''Het vijfde zegel'' (historiese roman oor [[El Greco]]) * 1937–1938 – ''De nadagen van Pilatus'' (historiese roman, Romeinse oudheid) * 1937–1939 – ''Sint Sebastiaan'' (AW 1) * 1933/1937 – 1948 – ''Surrogaten voor Murk Tuinstra'' (AW 2) * 1939–1941 – ''Aktaion onder de sterren'' (historiese roman, Griekse oudheid) * 1939–1940 – ''Rumeiland'' (historiese roman, Jamaica) * 1940 – 1940 – ''De zwarte ruiter'' * 1933/1941 – 1949 – ''De andere school'' (AW 4) * 1942–1989 – ''De aeolusharp'' (romanfragment) * 1942–1946 – ''Ierse nachten'' (historiese roman, Ierland) * 1944–1951 – ''Ivoren wachters'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman) * 1944–1947 – ''De vuuraanbidders'' (historiese roman, Tagtigjarige oorlog)<ref>[http://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=vest002vuur01 Dnbl.nl: De vuuraanbidders, volledige tekst]</ref> * 1945–1948 – ''Pastorale 1943'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman, Tweede Wêreldoorlog in Nederland) * 1945–1947 – ''Puriteinen en piraten'' (historiese roman) * 1946–1948 – ''De redding van Fré Bolderhey'' (half-outobiografiese roman) * 1947–1949 – ''Bevrijdingsfeest'' (Tweede Wêreldoorlog in Nederland) * 1940/1948 – 1949 – ''De kellner en de levenden'' (eskatologiese roman oor die ''Dag des Oordeels'') * 1949 – 1949 – ''Avontuur met Titia'' (briefroman met Henriëtte van Eyk) * 1949–1950 – ''De koperen tuin'' (half-outobiografies) * 1950–1951 – ''De vijf roeiers'' (historiese roman, Ierland) * 1950/1951 – 1951 – ''De dokter en het lichte meisje'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman) * 1951–1952 – ''De verminkte Apollo'' (historiese roman, Griekse oudheid) * 1952 – 1952 – ''Op afbetaling'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman) * 1952–1953 – ''De schandalen'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman) * 1956 – 1956 – ''Het glinsterend pantser'' (half-outobiografies) (SVS 1) * 1956–1957 – ''De beker van de min'' (AW 5) * 1957 – 1957 – ''Open boek'' (SVS 2) * 1957–1958 – ''De vrije vogel en zijn kooien'' (AW 6) * 1957–1958 – ''De arme Heinrich'' (SVS 3) * 1958–1959 – ''De rimpels van Esther Ornstein'' (AW 7) * 1958–1959 – ''De ziener'' * 1958–1960 – ''De laatste kans'' (AW 8) * 1959–1961 – ''De filosoof en de sluipmoordenaar'' (historiese roman oor Voltaire) * 1959–1960 – ''Een moderne Antonius'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman) * 1960–1962 – ''De held van Temesa'' (historiese roman, Griekse oudheid) * 1960–1961 – ''Een alpenroman'' (roman oor lesbiese verhoudinge) * 1962/1963 – 1963 – ''Bericht uit het hiernamaals''<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/vest002beri01_01/ Dnbl.nl: Bericht uit het hiernamaals, volledige tekst]</ref> ([[wetenskapfiksie]]) * 1963–1964 – ''Het genadeschot'' (sielkundige oorlogsroman) * 1963–1965 – ''Juffrouw Lot'' (eietydse sielkundige roman) * 1964–1965 – ''Zo de oude zongen...'' (half-outobiografies) * 1964–1966 – ''De onmogelijke moord'' * 1965–1966 – ''Het spook en de schaduw'' * 1965–1967 – ''Een huisbewaarder'' (eietydse sielkundige roman) * 1966–1967 – ''De leeuw en zijn huid'' (historiese roman, Venesië) * 1966–1968 – ''De filmheld en het gidsmeisje'' (eietydse sielkundige/psigologiese roman) * 1967–1968 – ''De hôtelier doet niet meer mee'' (historiese roman) * 1967–1968 – ''Het schandaal der blauwbaarden'' * 1968–1969 – ''Vijf vadem diep'' * 1968–1969 – ''Het verboden bacchanaal'' * 1969–1970 – ''Het proces van Meester Eckhardt'' (historiese roman) * 1969–1973 – ''De persconferentie'' (romanfragment, eietyds) == Verhale == * 1917–1983 – ''Gestileerde waarnemingen'' * 1917/1925 – 1982 – ''Zes verhalen'' * 1922/1981 – ''Het dagboek van het witte bloedlichaampje'' * 1922/1926 – 1981 – ''Negen jeugdverhalen'' * 1933/1934 – 1984 – ''Het litteken'' * 1933/1937 – 1982 – ''Blauwbaard en Reus'' * 1935 – ''De dood betrapt'', bundel van ses [[novelle]] met as titels: Het veer, Drie van Tilly, Parc-aux-Cerfs, Barioni en Peter, Het stenen gezicht en Ars moriendi * 1935 – ''De bruine vriend'', novelle * 1938 – ''Narcissus op vrijersvoeten'' * 1939 – ''De verdwenen horlogemaker'' * 1958 – ''Fantasia en andere verhalen'' * 1974 – ''Verzamelde verhalen'' == Poësie == * 1932 – ''Verzen'' * 1933 – ''Berijmd palet'' * 1934 – ''Vrouwendienst'' * 1936 – ''Kind van stad en land'' * 1938 – ''Fabels met kleurkrijt'' * 1940 – ''Klimmende legenden'' * 1940 – ''Water in zicht'' * 1941 – ''De vliegende Hollander'' * 1941 – ''Simplicia'' * 1942 – ''Het geroofde lam'' * 1942 – ''Ascensus ad inferos'' (met F.R.A. Henkels) * 1943 – ''De terugkomst'' * 1944 – ''De houtdiefstal'' (met F.R.A. Henkels) * 1944 – ''De doode zwanen'' * 1944 – ''Allegretto innocente'' * 1944 – ''De uiterste seconde'' * 1946 – ''Mnemosyne in de bergen'' * 1948 – ''Thanatos aan banden'' * 1949 – ''Gestelsche liederen''<ref>[http://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=vest002gest01 Dnbl.nl: Gestelsche liederen, volledige tekst]</ref> * 1950 – ''Swordplay – Wordplay'' (met [[Adriaan Roland Holst]]) * 1955 – ''Een op de zeven'' * 1956 – ''Rembrandt en de engelen'' * 1972 – ''Verzamelde gedichten'' (versorg deur Martin Hartkamp) * 1981 – ''Arcadisch Pansbeeldje en andere gedichten'' (versorg deur Tom van Deel) * 1986 – ''Nagelaten gedichten'' (versorg deur Tom van Deel e.a.) * 1997 – ''Rondgang door het jaar'' * 1999 – ''Didactische kwatrijnen'' == Essays == * 1937 – ''Kunstenaar en oorlogspsychologie'' * 1938 – ''[[Rainer Maria Rilke|Rilke]] als barokkunstenaar'' * 1939 – ''Lier en lancet'' * 1939 – ''Strijd en vlucht op papier'' * 1940 – ''[[Albert Verwey]] en de Idee'' * 1942 – ''Muiterij tegen het etmaal'' (deel I, gesensureer) * 1945 – ''Het schuldprobleem bij [[Dostojefski]]'' * 1945 – ''Brieven over literatuur'' (met [[Hendrik Marsman|H. Marsman]]) * 1946–1983 – ''Dichtkunst als magie'' * 1946 – ''De Poolsche ruiter''<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/vest002pool01_01/ Dnbl.nl: De Poolsche ruiter, volledige tekst]</ref> * 1947 – ''Het eeuwige telaat'' * 1947 – ''Muiterij tegen het etmaal'' (deel II) * 1947 – ''De toekomst der religie'' * 1949 – ''Astrologie en wetenschap'' * 1950 – ''De glanzende kiemcel''<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/vest002glan01_01/ Dbnl: De glanzende kiemcel, volledige teks]</ref> * 1952 – ''Essays in duodecimo'' * 1956 – ''Zuiverende kroniek'' * 1956 – ''Keerpunten'' * 1957 – ''Kunst en droom'' * 1957 – ''Marionettenspel met de dood'' (met [[Sem Dresden]]) * 1960 – ''Voor en na de explosie'' * 1961 – ''Gestalten tegenover mij'' * 1964 – ''De zieke mens in de romanliteratuur'' * 1965 – ''De leugen is onze moeder'' * 1968 – ''Gallische facetten'' * 2016 – ''Gepassioneerd wikken en wegen'' == Aforismes == * 2018 ''Zweepslagen en klaroenstoten'' == Musiekessays == * 1951 – ''Het 'programma' in de muziek'' (met Herman Passchier) * 1956 – ''Het eerste en het laatste'' * 1957 – ''Keurtroepen van Euterpe''<ref>[http://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=vest002keur01 Dnbl.nl: Keurtroepen van Euterpe, volledige teks]</ref> * 1958 – ''Het kastje van oma'' * 1960 – ''De dubbele weegschaal'' * 1960 – ''[[Gustav Mahler]]'' * 1960 – ''Muziek in blik'' * 1962 – ''De symfonieën van [[Jean Sibelius]]'' * 1963 – ''Hoe schrijft men over muziek?'' * 1966 – ''De symfonieën van [[Anton Bruckner]]'' == Wetenskaplike werk == * 1947 – ''De toekomst der religie'' * 1949 – ''Astrologie en wetenschap'' * 1949–1968 – ''Het wezen van de angst. Een psychologische studie.'' == Drama == * 1957 – ''Merlijn. Een drama in verzen'' ('n ander weergawe in 1939 reeds voltooi as [[libretto]] vir [[Willem Pijper]] se onvoltooide opera)<ref>'[https://www.nrc.nl/nieuws/1992/12/18/een-zingbare-klinker-graag-willem-pijper-simon-vestdijk-7166966-a524857 Een zingbare klinker graag; Willem Pijper, Simon Vestdijk en de opera Merlijn]', ''[[NRC Handelsblad]]'', 18 Desember 1992</ref> == Briewe == * 1946 – S. Vestdijk & Jeanne van Schaik-Willing – "De Overnachting" (Briewe 1926–1939) * 1985 – S. Vestdijk & Theun de Vries – "Briefwisseling" versorg deur S.A.J. van Faassen * 2007 – S. Vestdijk & Henriëtte van Eyk – ''Wij zijn van elkaar'' (Briewe 1946–1947) * 2016 – Jozef Eijckmans & Simon Vestdijk – ''Molto moderato'' (Briewe oor musiek) * 2018 – S. Vestdijk & Willem Brakman ''Gaven, giften en vergiften'' == Vertalings == === Uit die Engels === * [[Arthur Conan Doyle|Conan Doyle, Arthur]] – ''Avonturen van Sherlock Holmes''. Amsterdam, Contact, 1948 * [[Arthur Conan Doyle|Conan Doyle, Arthur]] – ''Nieuwe avonturen van Sherlock Holmes''. Amsterdam, Contact, 1948 * [[Arthur Conan Doyle|Conan Doyle, Arthur]] – ''De hond van de Baskervilles''. Amsterdam, Contact, 1948 * [[Joseph Conrad|Conrad, Joseph]], John Masefield, [[Jack London]], [[Edgar Allan Poe]], [[W. Somerset Maugham]], kaptein Frederick Marryat, [[Herman Melville]] en andere- ''Verhalen van de zee'', postuum 1976 * Emily Dickinson – ''Gedichten''. Den Haag, De Vrije Bladen, 1939 * Lowe, Eric – ''Terugkeer van een held. De geschiedenis van Robin Stuart'' (trilogie Salute for freedom), Stok, Zuid-Hollandsche Uitgevers Maatschappij, 's-Gravenhage, 1940 * Lowe, Eric – ''Ochtend zonder wolken. De geschiedenis van Robin Stuart'' (trilogie Salute for freedom), Stok, Zuid-Hollandsche Uitgevers Maatschappij, 's-Gravenhage, 1940 * Lowe, Eric – ''Voorwaarts door de tijden. De geschiedenis van Robin Stuart'' (trilogie Salute for freedom), Stok, Zuid-Hollandsche Uitgevers Maatschappij, 's-Gravenhage, 1940 * [[Edgar Allan Poe|Poe, Edgar Allan]] – ''Fantastische vertellingen'' (later ook verschenen onder de titels: ''Gruwelijke verhalen'' en ''26 Griezelverhalen''), Amsterdam, Contact, 1941 * [[Robert Louis Stevenson|Stevenson, Robert Louis]] – ''De zonderlinge geschiedenis van dr. Jekyll en mr. Hyde''. Amsterdam, Contact, 1945. === Uit die [[Duits]] === * Brehm, Bruno – ''Voor hun vaderland'' (Apis und Este), roman, Uitgeverij L.J.C. Boucher, 1935, 1943 * Kreisler, Karl – ''Catilina, De roman van een samenzweerder''. Wereldbibliotheek, A'dam, 1940 * Tügel, Ludwig – ''Een zoon verliest en wint'' (Sankt Blehk), Uitgeverij Boot, Den Haag, 1942 === Uit die Frans === * [[Paul Verlaine|Verlaine, Paul]] – ''Ballade van de twee olmen''. De Blauwe Schuit, Heerenveen, 1948. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Vestdijk, Simon}} [[Kategorie:Nederlandse skrywers]] twdmndkcmze56ob3jamew440qxv8l1p 0 287063 2892929 2620898 2026-04-11T23:53:52Z Jcb 223 2892929 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Elephant0567.JPG|duimnael|300px|'n Gestroopte olifant in Kenia.]] '''Wildstropery''' word gedefinieer as die onwettige [[jag]] of vang van wilde [[diere]], gewoonlik geassosieer met grondgebruiksregte. Stropery word uitgevoer deur verarmde kleinboere vir bestaansdoeleindes en 'n aanvulling vir karige diëte. Dit word in teenstelling met die jagvoorregte van adelikes en gebiedsheersers beskou. Sedert die 1980's word die term "stropery" ook gebruik om te verwys na die onwettige oes van wilde [[plant]]spesies.<ref>{{Cite journal|title=Effects of disturbance by visitors on two woodland orchid species in Great Smoky Mountains National Park, USA|pages=211–227}}</ref><ref name="Muth1998">{{Cite journal|title=Illegal harvest of renewable natural resources in North America: Toward a typology of the motivations for poaching|pages=9–24}}</ref> In landbouterme word die term "stropery" ook toegepas op die verlies van grond of gras deur die skadelike werking van die pote van vee, wat die beskikbaarheid van produktiewe grond kan beïnvloed deur besoedeling van afloopwater en welsynsprobleme vir kuddevee. Om [[vee]] te steel word geklassifiseer as diefstal, nie stropery nie.<ref>{{Cite journal|title=Cowboys v. Rancheros: The Origins of Western American Livestock Law|pages=457–490}}</ref> In 1998 het omgewingswetenskaplikes van die Universiteit van Massachusetts Amherst die konsep van stropery as 'n omgewingsmisdaad voorgestel, wat enige aktiwiteit as onwettig omskryf wat in stryd is met die [[Reg|wette]] en regulasies wat ingestel is om hernubare [[natuurlike hulpbron]]ne te beskerm, insluitend die onwettige oes van wilde diere met die opset om te besit, [[vervoer]], verbruik of [[Koopkontrak|verkoop]] asook die gebruik van liggaamsdele. Hulle beskou stropery as een van die mees ernstige bedreigings vir die oorlewing van plant- en dierebevolkings. Wildbioloë en bewaringsbewustes beskou stropery as 'n nadelige uitwerking op [[biodiversiteit]] binne en buite beskermde gebiede namate die bevolkings van die natuur afneem, [[spesie]]s plaaslik uitgeput word en die funksionaliteit van [[Ekostelsel|ekosisteme]] versteur word. == Afrika == Stephen Corry, direkteur van die menseregte-groep Survival International, het aangevoer dat die term "stropery" soms gebruik word om die tradisionele bestaansmeganismes van [[Inheemse volke|inheemse bevolking]] te kriminaliseer en om te verhoed dat hulle op hul voorvaderlike lande jag wanneer hierdie lande verklaar word as slegs wildtuine.<ref name="Diplomat">Harvey, Gemima (1 Oktober 2015). [http://thediplomat.com/2015/10/indigenous-communities-and-biodiversity/ "Indigenous Communities and Biodiversity".] ''The Diplomat''.</ref> Corry voer aan dat parke soos die [[Sentraal Kalahari Wildreservaat|Sentraal-Kalahari-wildreservaat]] tot voordeel van buitelandse toeriste en safarigroepe bestuur word, ten koste van die lewensbestaan van stamme soos die Kalahari- [[boesman]].<ref>Smith, Oliver (1 Oktober 2010). [https://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8036214/Tourists-urged-to-boycott-Botswana.html "Tourists urged to boycott Botswana".] ''The Telegraph'' (London).</ref> In landelike gebiede in [[Afrika]] is die gebrek aan werkgeleenthede en 'n beperkte potensiaal vir [[landbou]] en veeproduksie die belangrikste motiewe vir stropery. Arm mense vertrou op [[natuurlike hulpbron]]ne vir hul voortbestaan en genereer kontantinkomste deur die verkoop van wildsvleis, wat hoë pryse in stedelike sentrums lok. Liggaamsdele van die natuurlewe is ook in aanvraag vir tradisionele medisyne en seremonies. Die bestaan van 'n internasionale mark vir gestroopte wilde diere impliseer dat goed georganiseerde bendes van professionele stropers kwesbare gebiede binnekom om te jag, en misdaadsindikate organiseer die handel in liggaamsdele deur wild deur 'n komplekse onderlinge netwerk met markte buite die onderskeie lande van oorsprong.<ref name="Banks2006">Banks, D., Lawson, S., Wright, B. (eds.) (2006). [http://www.wpsi-india.org/images/EIA-WPSI_Skinning_The_Cat.pdf ''Skinning the Cat: Crime and Politics of the Big Cat Skin Trade'']. Environmental Investigation Agency, Wildlife Protection Society of India</ref><ref name="Miliken2012">Milliken, T. and Shaw, J. (2012). [http://www.traffic.org/species-reports/traffic_species_mammals66.pdf The South Africa – Viet Nam Rhino Horn Trade Nexus: A deadly combination of institutional lapses, corrupt wildlife industry professionals and Asian crime syndicates.] TRAFFIC, Johannesburg, South Africa.</ref> Gewapende konflik in Afrika is gekoppel aan verskerpte stropery en agteruitgang van wild in beskermde gebiede,<ref name="DaskinPringle">{{Cite journal|title=Warfare and wildlife declines in Africa's protected areas|year=2018}}</ref> wat waarskynlik die ontwrigting van tradisionele lewensbestaan weerspieël, wat veroorsaak dat mense alternatiewe voedselbronne soek. In 'n studie wat in Tanzanië onderneem is deur twee wetenskaplikes, by name Paul Wilfred en Andrew Maccoll, is ondersoek ingestel na waarom die mense in Tanzanië sekere spesies gestroop het en wanneer dit meer waarskynlik is om dit te doen. Hulle het besluit om onderhoude te voer met mense uit verskeie dorpe wat naby die Ugalla-wildreservaat gewoon het. Om seker te maak dat die onderhoud en die resultate daarvan onbevooroordeeld was, het hulle willekeurig verskillende dorpe en verskillende gesinne uit elke dorp gekies om onderhoude mee te voer.<ref name=":3">{{Cite journal|last=MacColl|first=Andrew|title=Local Perspectives on Factors Influencing the Extent of Wildlife Poaching for Bushmeat in a Game Reserve, Western Tanzania|journal=International Journal of Conservation Science|volume=}}</ref> Een van die belangrikste redes vir wildstropery is vir sg. bosvleis, wat verbruik word van nie-makgemaakte diersoorte uit allerhande klasse soos soogdiere of selfs voëls. Gewoonlik word bosvleis as 'n deel van stropery beskou as gevolg van die jag van diere, ongeag die wette wat sekere soorte diere beskerm Stropers jag bosvleis vir verbruik sowel as vir kontantwins.<ref name=":3"/> Die gevolgtrekking van die studie was dat baie gesinne meer bosvleis sou verbruik as daar nie proteïen-alternatiewe soos vis was nie, en hoe verder die families van die reservaat af woon, hoe minder waarskynlik sou hulle onwettig vir wildsvleis jag. Gesinne was ook meer geneig om te jag vir vleis net voor die oesseisoen en tydens swaar reën, omrede daar voor die oestyd nie veel landbouwerk te doen is nie, en swaar reënval die mense se spore verberg, wat dit vir stropers makliker maak om met hul misdade weg te kom.<ref name=":3"/> Armoede blyk 'n groot stukrag te wees om mense te laat stroop, iets wat beide inwoners in Afrika en Asië beïnvloed. In Thailand bestaan daar byvoorbeeld anekdotiese verhale oor die begeerte na 'n beter lewe vir hul kinders, wat landelike stropers daartoe lei om die risiko te waag om te stroop, selfs al hou hulle nie daarvan om die natuurlewe te vernietig nie. 'n Ander groot oorsaak van stropery is te danke aan die kulturele groot aanvraag na wildsprodukte, soos ivoor, wat in China as simbole van status en welvaart gesien word. Volgens Joseph Vandegrift het China in die een-en-twintigste eeu 'n buitengewone styging in die vraag na ivoor beleef weens die ekonomiese oplewing wat meer middelklas-Chinese in staat gestel het om 'n hoër koopkrag te hê wat hulle aangespoor het om hul nuutgevonde rykdom met ivoor te wys, 'n seldsame kommoditeit sedert die Han-dinastie.<ref>{{Cite journal|title=Elephant Poaching: CITES Failure to Combat the Growth in Chinese Demand for Ivory|journal=Virginia Environmental Law Journal|volume=}}</ref> In China is daar probleme met die bewaring van wild, veral met betrekking tot tiere. Verskeie skrywers het saamgewerk aan 'n stuk met die titel "Openbare houding jeens tierboerdery en tierbewaring in Beijing, China", waarin hulle die opsie ondersoek of dit 'n beter beleid sou wees om tiere op 'n plaas groot te maak of om dit in 'n habitat van wildbewaarders te plaas. spesies. Met 'n opname onder 1 058 inwoners van Beijing, China, met 381 universiteitstudente en die ander 677 gewone burgers, het hulle die openbare mening oor tiere en bewaringspogings probeer beoordeel. Daar is vrae gevra oor die waarde van tiere in die verhouding met ekologie, wetenskap, opvoeding, estetisisme en kultuur. Daar is egter een rede waarom tiere nog steeds in aanvraag is in onwettige handel: kultureel is dit steeds statussimbole van rykdom vir die hoër klas, en daar word steeds gedink dat hulle misterieuse medisinale en gesondheidseffekte het.<ref name=":5">{{Cite journal|title=Public attitude toward tiger farming and tiger conservation in Beijing, China.|journal=Animal Conservation|volume=18|issue=4|doi=10.1111/acv.12181|year=2015|pages=367–376|url=https://semanticscholar.org/paper/a3942545449cebc9b6723cb4ae0d48d095c4c7ea}}</ref> == Effek van stropery == [[Lêer:Rhino_Killings.jpg|duimnael| Gedenksteen vir renosters wat deur stropers naby [[St. Lucia, KwaZulu-Natal|St Lucia Estuary]], Suid-Afrika, afgemaai is]] [[Lêer:Seashell_vendor.jpeg|duimnael| 'n [[Skulp|Seeskulpverkoper]] in [[Tanzanië]] verkoop aan toeriste, seeskulpe wat lewendig uit die see gehaal is, maar die dier binne-in is doodgemaak.]] [[Lêer:Chinese_illegal_medicinal_products.jpg|duimnael|267x267px| 'n Verkoper wat onwettige items op 'n Chinese mark verkoop vir gebruik in [[tradisionele Chinese medisyne]]. Sommige van die stukke sluit dele van diere soos 'n [[tier]] se poot in.]] [[Tradisionele Chinese medisyne]] bevat bestanddele van alle plante, die blare, stam, blomme, wortels en bestanddele van diere en minerale. Die gebruik van dele van [[Bedreigde spesie|bedreigde spesies]] (soos [[Seeperd|seeperde]], [[Renoster|renosterhorings]] en [[Tier|tierbene]] en kloue) het kontroversie geskep en tot 'n [[Sluikhandel|swart mark]] van stropers gelei.<ref>{{Cite web|url=http://www.scientist.com/channel/life/endangered-species/dn3376|title=Rhino rescue plan decimates Asian antelopes|publisher=Newscientist.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517061549/http://www.scientist.com/channel/life/endangered-species/dn3376|archive-date=2013-05-17|access-date=2010-03-18}}</ref> Die diepliggende kultuuropvattings in die sterkte van die tierdele kom so algemeen in China en ander lande in Oos-Asië voor dat beskermingswetgewing vir selfs bedreigde spesies soos die Sumatraanse tier nie daarin slaag om die vertoon en verkoop van hierdie items op oop markte te stop nie, aldus 'n 2008-verslag van TRAFFIC.<ref>{{cite web |url=http://www.traffic.org/home/2008/2/13/tiger-tiger-future-not-so-bright.html |title=Traffic.org |last=Wednesday |date=13 Februarie 2008 |publisher=Traffic.org |access-date=8 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115002942/http://www.traffic.org/home/2008/2/13/tiger-tiger-future-not-so-bright.html |archive-date=15 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Populêre "medisinale" tierdele van gestroopte diere sluit in tier-geslagsdele, wat kultureel geglo word om viriliteit te verbeter, en tieroë. Renosterbevolkings word uitgewis weens die vraag in Asië (vir tradisionele medisyne en as 'n luukse item) en in die [[Midde-Ooste]] (waar horings as versiering gebruik word). 'n Groot toename in die vraag na renosterhoring in Viëtnam word toegeskryf aan gerugte dat die horing kanker genees, al het die gerug geen basis in die wetenskap nie. Onlangse pryse vir 'n kilogram gekneusde renosterhoring het tot $ 60 000 gestyg, duurder as 'n kilogram goud. Viëtnam is die enigste land wat bakkies vervaardig vir die maal van renosterhoring. [[Ivoor]], wat 'n natuurlike materiaal van verskeie diere is, speel 'n groot rol in die handel met onwettige dieremateriaal en stropery. Ivoor is 'n materiaal wat gebruik word om kunsvoorwerpe en [[juweliersware]] te skep. [[Volksrepubliek China|China]] is 'n verbruiker in die ivoorhandel en sorg vir 'n beduidende hoeveelheid ivoorverkope. In 2012 het ''[[The New York Times]]'' berig oor 'n groot oplewing in ivoorstropery, met ongeveer 70% van alle onwettige ivoor wat na China versend is. Pels en hare is ook natuurlike materiaal gesog by stropers. 'n Gamsbart, letterlik ''verkleurde baard'', 'n haardos wat tradisioneel gedra is as versiering op trachten-hoede in die [[Alpe|alpiese]] streke van Oostenryk en [[Beiere]] is voorheen gedra as 'n [[jag]]- en strooptrofee. In die verlede is dit uitsluitlik gemaak van borshare van 'n chamois-anteloop. == Anti-stroperypogings == Daar is wêreldwyd verskillende pogings om teen stropery te werk. TRAFFIC bring baie van die stropersgebiede en mensehandelroetes aan die lig, en help om die smokkelroetes wat die stropers gebruik om die ivoor in gebiede met 'n groot aanvraag, veral Asië, te bekamp.<ref>{{Cite web|url=https://www.traffic.org/|title=TRAFFIC {{!}} Wildlife trade specialists|website=www.traffic.org|language=en|access-date=2019-01-10}}</ref> Tot soveel as 35&nbsp;000 [[Afrika-olifant]]e<ref>[https://www.awf.org/wildlife-conservation/elephant African elephants]</ref> word jaarliks geslag om die vraag na hul ivoortande te bevredig. Hierdie ivoor word dan gebruik in juweliersware, musiekinstrumente en ander snuisterye. Lede van die ''Rhino Rescue Project'' het 'n tegniek geïmplementeer om renosterstropery in [[Suid-Afrika]] te bekamp deur 'n mengsel van onuitwisbare kleurstof en 'n parasietdoder in die horings van die diere te spuit, wat die horings onaantreklik vir kopers maak. Aangesien renosterhoring van keratien gemaak is, meen voorstanders hiervan dat die prosedure pynloos vir die dier is.<ref>Angler, M. (2013). [http://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/2013/05/09/dye-and-poison-stop-rhino-poachers/ Dye and Poison Stop Rhino Poachers], Scientific American, besoek 8 Augustus 2013</ref> 'n Ander strategie wat gebruik word om renosterstropers in Afrika teë te staan, word ''RhODIS'' genoem. Dit is 'n databasis wat inligting stoor oor renoster-DNS van gekonfiskeerde horings en ander goedere wat onwettig verhandel word, asook DNS wat van stropery verkry is.<ref>[http://rhodis.co.za/?cat=9#aboutus]</ref> RhODIS kruisverwys die DNS as dit soek na ooreenkomste; as 'n ooreenkomste gevind word, word dit gebruik om die stropers op te spoor. Africa's Wildlife Trust wil [[Afrika-olifant]]bevolkings beskerm teen stropery-aktiwiteite in Tanzanië. Die jag na [[ivoor]] is in 1989 verbied, maar die stropery van olifante duur voort in groot dele van Afrika wat deur ekonomiese agteruitgang getref word. Die Internasionale Anti-Poaching Foundation het 'n gestruktureerde militêre benadering tot bewaring, die gebruik van taktiek en tegnologie wat gewoonlik vir die slagveld gereserveer is. Die stigter Damien Mander is 'n voorstander van die gebruik van militêre toerusting en taktieke, insluitend [[Onbemande vliegtuig|onbemande lugvoertuie]], vir militêre styl teenstropery-operasies.<ref>{{Cite journal|title=Rise of the drones|url=http://www.iapf.org/images/documents/riseofthedronesjan2013.pdf|access-date=19 Januarie 2020|archive-date= 2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402124230/http://www.iapf.org/images/documents/riseofthedronesjan2013.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>Jacobs, H. (2013). [http://www.australiaunlimited.com/environment/eco-warrior ''The Eco-Warrior''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317005631/http://www.australiaunlimited.com/environment/eco-warrior |date=17 Maart 2014 }}. Australia Unlimited, 19 April 2013</ref> Sulke benaderings in die militêre styl is gekritiseer omdat hulle nie die onderliggende redes vir stropery opgelos het nie, maar om nie die rol van wêreldwye handelsnetwerke of die voortdurende vraag na diereprodukte aan te pak nie. In plaas daarvan lei hulle tot 'n dwang-, onregverdige en teenproduktiewe benadering tot natuurbewaring.<ref>{{Cite journal|title=Waging a war to save biodiversity: the rise of militarized conservation|url=http://eprints.whiterose.ac.uk/109071/1/Duffy-Int%20Affairs%20pre%20publication%20version.pdf}}</ref> In 2013 dring die Minister van Natuurlike Hulpbronne en Toerisme in Tanzanië aan dat stropers op die visier geskiet word in 'n poging om die massamoord van olifante te stuit. Sedert Desember 2016 word polisie-eenhede teen stropery in Namibië toegelaat om stropers aan die brand te steek as daar op hulle gevuur word.<ref>{{cite web |url=https://www.namibiansun.com/news/no-mercy-for-poachers/ |title=No mercy for poachers |last=Smith |first=J.-M. |date=2016 |access-date=30 Desember 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505154427/https://www.namibiansun.com/news/no-mercy-for-poachers |archive-date=5 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regering van Botswana het in 2013 'n 'shoot-to-kill'-beleid teen stropers aangeneem as 'n wettige bewaringsstrategie en 'n noodsaaklike euwel, wat stropery verminder het tot die punt dat dit feitlik nie bestaan in die land nie, en dat buurlande soos Suid-Afrika ook soortgelyke maatreëls moet tref om wild van uitsterwing te red.<ref>{{Cite journal|date=2017}}</ref> In Mei 2018 het die Keniaanse regering aangekondig dat stropers die [[doodstraf]] in die gesig staar, aangesien boetes en lewenslange gevangenisstraf hul "nie genoeg afgeskrik het om stropery te bekamp nie, vandaar die voorgestelde stywe vonnis". Menseregte-organisasies is gekant teen die skuif, maar advokate van die natuurlewe ondersteun dit. Save the Rhino, 'n organisasie wat 'n organisasie in die natuurlewe vir die natuurlewe van die Verenigde Koninkryk het, sê in Kenia is 23 renosters en 156 olifante tussen 2016 en 2017 deur stropers doodgemaak. Vanaf Maart 2019 word die maatreël vinnig op die been gebring vir implementering deur Keniaanse wetgewers. Groot hoeveelhede ivoor word soms vernietig as 'n verklaring teen stropery.<ref>{{Cite web|url=http://www.fws.gov/international/pdf/factsheet-ivory-crush-qa.pdf|title=U.S. Ivory Crush|date=November 2013|publisher=U.S. Fish & Wildlife Service|access-date=2014-02-01}}</ref> In 2013 was die [[Filippyne]] die eerste land wat hul nasionale ivoorvoorraad vernietig het. In 2014 het [[Volksrepubliek China|China]] gevolg en ses ton ivoor verpletter as 'n simboliese verklaring teen stropery. Volgens Frederick Chen is daar twee hoofoplossings wat die aanbodkant van hierdie stroperprobleem sal aanval om die gevolge daarvan te verminder: die handhawing en implementering van meer beleid en wette vir bewaring en deur plaaslike gemeenskappe aan te moedig om die natuurlewe rondom hulle te beskerm deur meer grondregte te gee.<ref name=":5"/> In [[Viëtnam]] is daar beslag gelê op renosterhorings wat in gips omsluit is, wat in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] verhandel word. Ondanks die verbod op die handel sedert die 1970's, het die stroperyvlak van renosterhorings die afgelope dekade gestyg, wat die renosterbevolking tot 'n krisisvlak gebring het. Stropery het baie oorsake in beide Afrika en China. Die kwessie van stropery is nie maklik om op te los nie, aangesien tradisionele metodes om stropery teë te werk nie die armoede in ag geneem het wat sommige stropers aanlok nie, en die wins gemaak deur sindikate met georganiseerde misdaad wat onwettige mensehandel bedryf. Bewaringsbewustes hoop dat die nuwe opkomende multilaterale benadering, wat die publiek, bewaringsgroepe en die polisie insluit, suksesvol sal wees vir die toekoms van hierdie diere. == Verwysings == {{Verwysings|2 }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Poaching (criminal activity)}} {{Normdata}} 5cwq8q12hmoksc9j7p6weooh8ss633k 0 296089 2892749 2438916 2026-04-11T19:01:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892749 wikitext text/x-wiki '''Mark Perrow''' (13 November 1965 - 15 Maart 2020) was 'n legendariese [[Kanovaart|kanovaarder]] van [[Suid-Afrika]] wat onder andere die [[Dusi-kanowedvaart]] en die [[Bergrivier-kanowedvaart]] gewen het. Hy is in [[Kaapstad]] gebore, het later in [[Port Elizabeth]], [[Johannesburg]] en in [[Ballito]] gewoon. Hy het [[Suid-Afrika]] in 1992 by die [[Olimpiese Somerspele 1992|Olimpiese Spele]] in [[Barcelona]] verteenwoordig. Hy het ook 36 Umkomaaskanovaarte voltooi, sy eerste in 1983 en laaste in 2009. Hy het twee susters, Julie en Sally. Hy sterf tydens 'n vliegongeluk in die Umkomaasvallei en word oorleef deur sy vrou, Belinda en twee dogters, Kate en Alice. == Bronnelys == * ''Geliefde kanovaarder het lewe ten volle geleef'', Rapport Weekliks, 22 Maart 2020 * https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/pe/mark-perrow-1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418122145/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/pe/mark-perrow-1.html |date=18 April 2020 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Perrow, Mark}} [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] 5mt8i12yx3ssjp7n350b0g8vx3jmma9 0 296373 2892900 2218430 2026-04-11T23:39:09Z Jcb 223 2892900 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Xiao Long Bao by Kanko.jpg|duimnael|Chinese ''dim-sum''-geregte word in bamboesmandjies in 'n pot geplaas waarin water verhit word en in die stoom, wat opstyg, gaargemaak]] [[Lêer:HK North Point 252-264 King's Road 怡安中心 Greenwich Centre night Fortress May-2014 streamers Goodway Tefat Kenwood brands.JPG|duimnael|Elektriese stoomkokers in 'n winkel in [[Hongkong]]. Hulle is geskik vir die stoomgaarmaak van aartappels, groente, rys en vis. Sekere soorte vleis mag eweneens gestoom word, maar daar word geen braai-effek verkry nie]] [[Lêer:Olla a presion.jpg|duimnael|'n Ultramoderne stoomdruk-snelkookpot van die Duitse vervaardiger WMF. Hier word twee gaarmaakmetodes - drukkook en stoomgaar - met mekaar gekombineer]] [[Lêer:Bamboo steamers in Tiong Bahru, Singapore - 20060414.jpg|duimnael|Die stoomgaarmetode het al eeue lank 'n vaste plek in die Chinese kookkuns. Hiervoor word bamboeshouers in 'n pot met kokende water geplaas sodat groentes en geregte soos ''dim-sum'' in die stoom gaar word]] [[Lêer:Steaming_rice.jpg|duimnael|Rys word in mandjies gestoom in Luang Prabang, Laos]] [[Lêer:Papin'scher Drucktopf.jpg|duimnael|'n 17de eeuse Franse stoomdruk-kookpot met ventiel vir privaat huishuishoudings, ontwikkel deur Denis Papin]] [[Lêer:Ellen von Meyern - Maori women and children cooking at Geothermal Hangi Pit.jpg|duimnael|Maori-vroue en -kinders maak kos in geotermiese stoom gaar<br /><small>Skildery deur Ellen von Meyern, olieverf op karton, 1903</small>]] 'n '''Stoomkoker''' is 'n huishoudelike toestel waarin kos met stoom gaargemaak word. Stoomgaar het veral in die kookkuns van oosterse beskawings, onder meer [[China]] en [[Japan]], 'n lang tradisie. Hier het argeoloë op die oudste bekende stoomgaarmaakpotte en -mandjies afgekom. Ook in [[Vulkaan|vulkaniese]] streke van [[Nieu-Seeland]], soos Rotorua en Bay of Plenty, het inheemse [[Maori]] die stoom van geotermiese warmwaterbronne al vroeg gebruik om kos te kook wat in mandjies in die stoom gehang is.<ref>[https://www.newzealand.com/us/feature/maori-hangi/ New Zealand.com: Māori Hāngī cooking.] Besoek op 31 Maart 2020</ref> In [[Europa]] het die stoomgaarmaakmetode in die 17de eeu belangstelling gewek toe die [[Frankryk|Franse]] uitvinder, fisikus en wiskundige Denis Papin (1647−1710) in 1674 die eerste stoomdruk-snelkookpot ontwikkel het. Moderne stoomdruk-snelkookpotte is vir die eerste keer in 1927 in Duitsland bemark. Hulle het vanaf die 1960's hoogty gevier. In die 1970's is professionele stoomkokers vir die restaurantbedryf ingevoer. == Drukstoomkokers == Ingeboude drukstoomkokers word as ooghoogteoonde deur die Duitse vervaardiger ''Miele'' aangebied. Vis en groente word hier teen temperature van tussen 101 en 120&nbsp;°C en onder druk gaargemaak. In vergelyking met konvensionele stoomkokers verminder drukstoomkokers kooktye met sowat vyftig persent. Hierdie toestelle benodig 'n varswateraansluiting om stoom op te wek. == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Konveksiestoomkoker]] == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Steamers for cooking}} {{Normdata}} [[Kategorie:Huishoudelike toestelle]] 7r0z35dyu8duzg5h1drrdx572mcqpx4 3 297069 2892637 2479545 2026-04-11T13:39:26Z HakanIST 73708 HakanIST het bladsy [[Gebruikerbespreking:DenizD28]] na [[Gebruikerbespreking:ANotherpartofme2805]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/DenizD28|DenizD28]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/ANotherpartofme2805|ANotherpartofme2805]]" 2161225 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br/>Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening - sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 11:14, 12 April 2020 (UTC) bw8cjzpt8ehe3ks2d4n9s00n1h3r53f 0 300305 2893050 2863411 2026-04-12T09:59:45Z Aliwal2012 39067 2893050 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Golden Retriever Carlos (10581910556).jpg|duimnael|Goue apporteerhond]] 'n '''Goue apporteerhond''' of '''golden retriever''' is 'n mediumgrootte, goud- of roomkleurige hond. Die goue apporteerhond word tydens die jag van [[Anseriformes|watervoëls]], byvoorbeeld [[Eend|eende]] en ander wilde voëls, gebruik om die dooie wild te gaan optel en na die jagter te bring.<ref name="Sporting Breeds: Golden Retriever">{{cite web |url=http://www.animalforum.com/dbreed/spgolden.htm |title=Sporting Breeds: Golden Retriever |website=Animal Forum.com. |access-date=30 November 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604112437/http://www.animalforum.com/dbreed/spgolden.htm |archive-date= 4 Junie 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die ras het 'n buitengewone vermoë om die prooi sagkens in hulle bekke op te tel en te dra, sodat die dooie wild onbeskadig na die jagter teruggebring word. Goue apporteerhonde het 'n instinktiewe liefde vir water, en dit is maklik om hulle na basiese of gevorderde gehoorsaamheidsvlakke op te lei. Dit is 'n ras met lang hare, met 'n digte onderste laag wat hulle voldoende hitte bied in koue weer buite die huis. Hulle buitenste laag hare lê plat teen hul liggame en weer water af. Goue apporteerhonde aard goed in voorstedelike of plattelandse omgewings. Hulle gooi heelwat hare af, veral tydens seisoensveranderings, en benodig redelike gereelde versorging. Die goue apporteerhond is oorspronklik in die middel van die 19de eeu in Skotland geteel.<ref name="Golden Retrievers: History">[http://www.k9web.com/dog-faqs/breeds/goldens.html Golden Retrievers: History.] K9web.com. Besoek op 30 November 2007.</ref> Die ras is 'n prominente deelnemer aan hondeskoue vir rasegte honde. Goue apporteerhonde is gewild as hulpverleningshonde vir diegene met [[gestremdhede]], byvoorbeeld as 'n gidshond vir blindes en 'n gehoorhond vir dowes. Daarbenewens kan hulle ook as 'n jaghond en 'n opsporingshond, en om deel van 'n [[Reddingswese|soek- en reddingsoperasie]] te wees, opgelei word. Die ras se vriendelike, minsame geaardheid het tot gevolg dat hulle nie geskik is om 'n professionele waghond te wees nie. Hulle innemende geaardheid maak hulle egter die derde gewildste honderas vir gesinne (per registrasie) in die Verenigde State,<ref>{{cite web |url=http://www.akc.org/news/the-most-popular-dog-breeds-in-america/ |title=AKC Dog Registration Statistics |publisher=AKC.org |access-date=20 Julie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117192503/http://www.akc.org/news/the-most-popular-dog-breeds-in-america/ |archive-date=17 Januarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> die vyfde gewildste in Brasilië <ref>{{cite web |url=https://www.terra.com.br/vida-e-estilo/mulher/comportamento/conheca-as-10-racas-de-caes-preferidas-entre-os-brasileiros,055a3dfe5eaf2410VgnVCM10000098cceb0aRCRD.html |title=Conheça as 10 raças de cães preferidas entre os brasileiros |publisher=Terra |access-date=5 September 2017 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221024610/https://www.terra.com.br/vida-e-estilo/mulher/comportamento/conheca-as-10-racas-de-caes-preferidas-entre-os-brasileiros,055a3dfe5eaf2410VgnVCM10000098cceb0aRCRD.html |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Australië, <ref>{{cite web |url=http://www.rspca.org.au/how-you-can-help/campaigns/pedigree-dogs/frequently-asked-questions.html |title=Pedigree Dogs Exposed – FAQ |publisher=RSPCA Australia |access-date=3 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409040048/http://www.rspca.org.au/how-you-can-help/campaigns/pedigree-dogs/frequently-asked-questions.html |archive-date=9 April 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die agtste gewildste in die Verenigde Koninkryk.<ref>{{Cite web|url=http://www.thekennelclub.org.uk/download/7748/Top-20.pdf|title=Top twenty breeds in registration order for the years 2008 and 2009|publisher=The Kennel Club|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516142417/http://www.thekennelclub.org.uk/download/7748/Top-20.pdf|archive-date=May 16, 2011|access-date=1 Augustus 2010}}</ref> Goue apporteerhonde is selde kieskeurige eters, maar benodig voldoende oefening (twee of meer uur per dag).<ref>{{cite web |url=http://www.the-kennel-club.org.uk/services/public/breed/display.aspx?id=2047 |title=Breed information centre – Retriever (Golden) |publisher=The Kennel Club |access-date=23 Augustus 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728014341/http://www.the-kennel-club.org.uk/services/public/breed/display.aspx?id=2047 |archive-date=28 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die ras is lief vir speel, maar is ook hoogs opleibaar. == Eienskappe == Die goue apporteerhond is 'n mediumgrootte, sterk geboude ras met 'n digte, golwende, waterwerende pels. As 'n hond wat sy oorsprong in stamboomteling het, en as gevolg van sy wydverspreide historiese gewildheid, het sommige streeksvariasies van die ras ontstaan; daarom weerspieël die drie subtipes van die goue apporteerhond die tipiese variasies in terme van afmetings en pels. Alle goue apporteerhonde is egter blond, geel of goud van kleur, en alle subtipes is vir dieselfde gesondheidsprobleme vatbaar. [[Lêer:Golden_Retriever_dog_at_MAV-USP.jpg|senter|duimnael|300x300px|Skelet van goue apporteerhond]] === Britse honde === [[Lêer:WizzdomOfSoulcharisma.jpg|regs|duimnael|Die goue apporteerhond is die eerste keer in Skotland geteel. Britse goue apporteerhonde is meer gespierd as Noord-Amerikaanse variëteite. Hulle weeg swaarder en het dik pelse.]] Britse-tipe goue apporteerhonde kom algemeen in Europa en Australië voor. Die skedel is breër en die voorkwart is meer gespierd as by ander soorte. Die snoet is gebalanseerd en goed gevorm. Die pels is oor die algemeen ligter van kleur as by die Amerikaanse soorte. Reunhonde is by die skof 56 tot 61 cm hoog; teefhonde se hoogte is tussen 51 en 56 cm. Die aanvaarbare of verwagte gewig van die honde word nie deur die Britse standaard gespesifiseer nie. Die standaard van die Hondeskuilingsklub verlang egter 'n gelykmatige bokant en reguit agterkwart, sonder die effense afwaartse hoekigheid, tiperend van Amerikaanse honde.<ref name="UK Breed Standard">[http://www.thekennelclub.org.uk/services/public/breed/standard.aspx?id=2047 KC Golden Retriever standard.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} UK Kennel Club. Besoek op 30 November 2007.</ref> <ref name="US vs. UK">[http://www.brightongoldens.com/AboutGoldens.html American and the British Golden Retrievers – the same breed?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018013943/http://www.brightongoldens.com/AboutGoldens.html |date=18 Oktober 2014 }} Brighton Goldens.com. Besoek op 8 Desember 2007.</ref> Die oë is rond en donker, in teenstelling met die driehoekige of skuins vorm van hul Amerikaanse eweknieë. Die pelskleur van Britse goue apporteerhonde kan enige kleurskakering van goud of room wees; rooi of mahonie is egter nie aanvaarbaar nie. Oorspronklik was room volgens die Britse standaard 'n onaanvaarbare kleur, maar die standaard is in 1936 hersien om roomkleurig in te sluit. Ten tyde van hierdie hersiening is ooreengekom dat die oorspronklike weglating van room as 'n kleur, as 'n fout beskou moes word, aangesien die oorspronklike "geel" apporteerhonde van die 19de eeu eintlik ligter in kleur was as wat volgens die standaarde voor 1936 toegelaat is. Soos met Amerikaanse goue apporteerhonde, is wit 'n onaanvaarbare kleur wanneer hulle aan skoue en tentoonstellings deelneem. <ref name="White Golden Retrievers">[https://www.grca.org/about-the-breed/articles/english-cream-golden-retrievers/ White Golden Retrievers] Golden Retriever Club of America. Besoek op 8 April 2016.</ref> Die Britse hondeskuilingsklub se standaard word in alle lande behalwe die VSA en Kanada gebruik.<ref name="US vs. UK"/> Goue apporteerhonde het weens hul oorsprong as jaghonde, gespierde liggame met goeie uithouvermoë. === Amerikaanse honde === [[Lêer:GoldenRetrieverSnow.jpg|duimnael|Amerikaanse goue apporteerhond]] Amerikaanse goue apporteerhonde is langer en minder gespierd as ander soorte; reunhonde se hoogte by die skof is tussen 58 en 61 cm; teefhonde se hoogte is tussen 55 en 57 cm. Hul pelse is donkerder van kleur, in verskillende glansende skakerings van goud, met matige veeragtigheid. Wanneer hulle draf, het hulle 'n vrye, gladde, kragtige en goed gekoördineerde gang; wanneer die hond hardloop, kom sy pote byeen in die middel van die balanslyn. <ref name="AKC">[http://www.akc.org/dog-breeds/golden-retriever/#standard ''American Kennel Club'' website, breed standards – Golden Retriever]. American Kennel Club. Retrieved on February 4, 2007.</ref> Die Amerikaanse standaard stel ook vereistes rakende die proporsie, substansie, kop en skedel, nek, lyf, toplyn, voorkwart en agterkwart; in hierdie opsig stem die Amerikaanse-retriever met ander goue apporteerhonde, wat aan ander nasionale standaarde moet voldoen, ooreen. Amerikaanse telers van goue apporteerhonde voer soms hul honde vanaf Brittanje in om voordeel te trek uit die geaardheid en voorkoms van die Britse rasse. === Kanadese honde === [[Lêer:Canadian_Golden_Retriever.jpeg|regs|duimnael|Kanadese goue apporteerhond]] Die Kanadese goue apporteerhond het 'n dunner en donkerder pels en hul hoogte is hoër as dié van ander soorte. Reunhonde se hoogte is 58 tot 61 cm; teefhonde se hoogte is tussen 55 tot 57 cm. Die gewig van reunhonde is tussen 29 en 34 kg, teefhonde weeg tussen 27 en 32 kg. <ref>{{Cite web|url=https://www.ckc.ca/en/Files/Forms/Shows-Trials/Breed-Standards/Group-1-Sporting/RTG-Retriever-Golden|title=Canadian kennel club Golden Retriever|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930004428/http://www.ckc.ca/en/Files/Forms/Shows-Trials/Breed-Standards/Group-1-Sporting/RTG-Retriever-Golden|archive-date=September 30, 2015|access-date=June 1, 2015}}</ref> == Pels en kleur == Soos deur hul naam aangedui word, het goue apporteerhonde pelse wat kan wissel van liggoud- tot donkergoudkleurig. Die bolaag van die pels is waterbestand en effens golwend; hare word regdeur die jaar in klein hoeveelhede gewerp. Die onderlaag is sag en hou die apporteerhond koel in die somer en warm in die winter; hare werp in die lente en herfs. <ref name="Brekka Hervey Larrew">"Golden Retrievers" by Brekka Hervey Larrew</ref> Die hare lê gewoonlik plat teen die buik. Die goue apporteerhond se pels behoort nooit te lank te wees nie, omdat dit onprakties kan wees wanneer hulle in die veld diens doen, veral wanneer hulle dooie wild moet gaan haal. <ref>[http://www.akc.org/dog-breeds/affenpinscher/care/#grooming AKC Golden Retriever standard.] American Kennel Club. Besoek op 4 Februarie 2007.</ref> Die pels van goue apporteerhonde toon matige veeragtigheid aan die agterkant van hul voorpote en 'n groter mate van veeragtigheid aan die voorkante van hulle nekke, agterkant van hul boude en onderkant van hulle sterte. Volgens die Amerikaanse hondeskuilingsklub se standaarde is die pels 'n 'ryk, glansryke goue kleur van verskillende skakerings', wat nie uiterse ligte of buitengewone donker kleure toelaat nie.<ref>{{cite web |url=https://www.akc.org/dog-breeds/golden-retriever/ |title=American Kennel Club |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422054230/https://www.akc.org/dog-breeds/golden-retriever/ |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit laat die kleur van die pels wat aanvaarbaar is, aan die oordeel van beoordelaars by hondeskoue oor. 'Suiwer wit' en 'rooi', sowel as 'swart', word as onaanvaarbaar beskou.<ref name="White Golden Retrievers"/> Die Hondeskuilingsklub van Brittanje laat ook room as 'n aanvaarbare pelskleur toe. <ref name="UK Breed Standard"/> Beoordelaars mag goue apporteerhonde met pienk neuse of honde met 'n gebrek aan pigment, diskwalifiseer. Die goue apporteerhond se pels kan ook mahoniekleurig, wat 'rooikop' genoem word, wees, hoewel dit nie by Britse hondeskoue toegelaat word nie. Namate 'n goue appporteerhond ouer word, kan sy pels donkerder of ligter word, tesame daarmee dat die pels op en rondom die snoet ook merkbaar witter word. Babahondjies se pelse is gewoonlik baie ligter as wanneer hulle volwassenheid bereik. 'n Babahondjie met donkerder oorpunte kan egter aanduidend daarvan wees dat die hond by volwassenheid 'n donkerder kleur sal wees. <gallery widths="170" heights="170"> Lêer:Golden Retrievers dark and light.jpg|Goue apporteerhonde wissel in kleur, van wit tot mahoniekleurig Lêer:Golden Retriever standing Tucker.jpg|Die pels is 'n ryk en glansend in verskillende skakerings van goud. Lêer:4 months old white golden retriever.JPG|'n Vier maand-oue witkleurige goue apporteerhondjie Lêer:Golde33443.jpg|'n Liggoudkleurige hondjie Lêer:Goldensondika.jpg|'n Hond met 'n donkerder pels Lêer:Moose & Rutherford - summer 2016.jpg|Golden apporteerhonde (links) word gereeld met geel labradors (regs) verwar. Een sleutelverskil is dat die labrador baie korter hare het. Lêer:Golden Retriever Adolescent.jpg|Adolessente hond Lêer:Golden Retriever Carlos im herbstlichen Heessener Wald (10577994213).jpg|Volwasse hond </gallery> == Geaardheid == [[Lêer:Golden_Retriever_Carlos_beim_ersten_Dummy-Training_(10577749343).jpg|links|duimnael|Die goue apporteerhond, wat geteel is om dooie wild te gaan optel, is instinktief baie lief vir water en swem.<ref>{{Cite web|url=http://www.pedigree.com/all-things-dog/article-library/golden-retrievers-born-to-swim.aspx|title=Golden Retrievers: Born to Swim {{!}} PEDIGREE®|website=www.pedigree.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225130029/http://www.pedigree.com/all-things-dog/article-library/golden-retrievers-born-to-swim.aspx|archive-date=February 25, 2017|access-date=2017-02-24}}</ref> ]] Die geaardheid van die goue apporteerhond is 'n uitstaande eienskap van die ras, en word beskryf as "vriendelik, saggeaard en selfversekerd".<ref name="UK Breed Standard"/> Goue apporteerhonde is goeie troeteldiere vir 'n gesin, veral omdat hulle geduldig is met kinders. Hulle is nie 'eenmanshonde' nie en is oor die algemeen ewe liefdevol met vreemdelinge en dié wat hulle ken.<ref name="Golden Retriever Extended Breed Standard: Origin of The Golden Retriever">[http://www.grcv.org.au/images/Breed%20Standard%20of%20the%20Golden%20Retriever/Extended%20Breed%20Standard%20of%20the%20GoldenRetriever.pdf Golden Retriever Extended Breed Standard: Origin of the Breed.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310234101/http://grcv.org.au/images/Breed%20Standard%20of%20the%20Golden%20Retriever/Extended%20Breed%20Standard%20of%20the%20GoldenRetriever.pdf |date=10 Maart 2018 }} grcv.org.au Retrieved on April 8, 2016.</ref> Hul vertrouende, sagte ingesteldheid maak van hulle swak waghonde. <ref name="Canada's Guide to Dogs">[http://www.canadasguidetodogs.com/retrievergolden.htm Canada's Guide to Dogs: Golden Retriever.] Canadasguidetodogs.com Retrieved on December 17, 2007.</ref> Enige vorm van onuitgelokte aggressie of vyandigheid teenoor mense, honde of ander diere, hetsy in die skouring of in die gemeenskap, word by 'n goue apporteerhond as onaanvaarbaar beskou, en is dit nie in ooreenstemming met die karakter van die ras nie. 'n Goue apporteerhond moet ook nie uitermate skugter of senuweeagtig wees nie. <ref name="AKC"/> Die tipiese goue apporteerhond is kalm, van nature intelligent en gehoorsaam en met 'n uitsonderlike wil om plesier te verskaf. Goue apporteerhonde is bekend vir hul intelligensie. Volgens [[Stanley Coren]] se [[The Intelligence of Dogs]], is goue apporteerhonde die vierde mees intelligente hond - gemeet volgens gehoorsaamheid na 'n opdrag. Volgens Coren behoort die eerste drie plekke aan die borderkollie, die poedel en die Duitse herdershond. Tipiese goue apporteerhonde is aktiewe en pretliewende diere. Hulle toon ook die buitegewoon geduldige gedrag van 'n hond wat geteel is om vir ure tydens 'n jagtog stil te sit. Volwasse goue apporteerhonde hou baie daarvan om te werk, en het 'n uitsonderlike vermoë om op 'n gegewe taak te fokus. Hulle sal werk totdat hulle ineenstort, en daarom moet daarteen gewaak word om hulle nie te oorwerk nie. Ander kenmerke wat met hul jagerfenis verband hou, is hul grootte wat dit vir hulle moontlik maak om in en uit bote te skarrel, sowel as hulle buitensporige liefde vir water. Goue apporteerhonde is buitengewoon opleibaar - vanweë hul intelligensie, atletiese vermoëns en hul begeerte om hul hanteerders te behaag - en blink uit in gehoorsaamheidstoetse. Hulle is ook baie mededingend met betrekking tot ratsheid en ander vertoningsaksies. Strawwe opleidingsmetodes is onnodig, omdat goue apporteerhonde gewoonlik baie goed reageer met positiewe en optimale opleidingstyle. <ref name="Golden Retriever: Breed Center">[http://www.fetchdog.com/learn-connect/dog-breed-center/g/golden-retriever/Golden-Retriever/D/lcbreedfactcenter/P/1:5:51:507:5128/I/BR00005128?#facts Golden Retriever.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004133222/http://www.fetchdog.com/learn-connect/dog-breed-center/g/golden-retriever/Golden-Retriever/D/lcbreedfactcenter/P/1:5:51:507:5128/I/BR00005128|date=October 4, 2011}} www.fetchdog.com Retrieved on September 16, 2008.</ref> Goue apporteerhonde kom goed oor die weg met ander honde, katte en die meeste vee. Daar is veral waardering vir hulle hoë vlak van sosialiteit teenoor mense, sowel as hulle kalmte en gewilligheid om te leer. As gevolg hiervan word hulle gereeld as gidshonde, mobiliteitsbystandshonde en as soek- en reddingshonde gebruik. == Gesondheid en lewensduur == [[Lêer:Newborn_Golden_Retriever_Puppies.JPG|duimnael| Die werpsels van goue apporteerhonde bestaan tipies uit vyf tot tien hondjies <ref>{{Cite web|url=http://www.petplanet.co.uk/dog_breed_profile.asp?dbid=33|title=Golden Retriever Dog Breed Profile {{!}} PetPlanet.co.uk|website=PetPlanet|access-date=2017-02-24|archive-date=2017-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224212059/http://www.petplanet.co.uk/dog_breed_profile.asp?dbid=33|url-status=dead}}</ref> ]] [[Lêer:GoldenRetriver_agility_tunnel_wb.jpg|duimnael| Goue apporteerhonde het 'n oorvloed van energie en benodig baie oefening. Hulle presteer gewoonlik uitmuntend by hondekompetisies <ref>{{cite web |url=https://www.totallygoldens.com/14-best-ways-to-exercise-your-golden-retriever/#Agility%20Training |title=14 Best Ways To Exercise Your Golden Retriever |website=www.totallygoldens.com |access-date=24 Februarie 2017 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105203210/https://www.totallygoldens.com/14-best-ways-to-exercise-your-golden-retriever/ |archive-date=5 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]] Die gemiddelde leeftyd van 'n goue apporteerhond is ongeveer 11 tot 12 jaar.<ref name="study">[http://www.goldenretrieverfoundation.org/insidepagesdata/healthsurvey/GRCA%20Health%20Survey.pdf The Golden Retriever Club of America, National Health Survey: 1998–1999 (PDF).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061207234449/http://www.goldenretrieverfoundation.org/insidepagesdata/healthsurvey/GRCA%20Health%20Survey.pdf}} The Golden Retriever Foundation. Besoek op 4 Februarie 2007.</ref> <ref name="KCsurvey">{{Cite web|url=http://www.thekennelclub.org.uk/download/1563/hsgoldenretriever.pdf|title=2004 Purebred Dog Health Survey for Golden Retrievers|publisher=Kennel Club/British Small Animal Veterinary Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20090424040908/http://www.thekennelclub.org.uk/download/1563/hsgoldenretriever.pdf|archive-date=April 24, 2009|access-date=August 4, 2010}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Longevity and mortality of owned dogs in England}}</ref> Die ras is vatbaar vir spesifieke kwale, daarom moet troeteldiere vir jaarlikse ondersoeke na 'n veearts geneem word . Dit is bekend dat goue apporteerhonde genetiese afwykings en ander siektes kan hê. Heupdisplasie is algemeen by die ras; wanneer 'n babahondjie aangekoop word, moet die stamboom van die hondjie bekend gemaak en nagegaan word om vas te stel of daar 'n geskiedenis van heupdisplasie by die hondjie se voorsate is. Vetsug is ook algemeen by die ras omdat goue apporteerhonde daarvan hou om te eet. Afhangende van die kos en hoe aktief die hond is, behoort babahondjies ongeveer drie koppies kos per dag eet en volwassenes drie tot vyf koppies. <ref name="Brekka Hervey Larrew">"Golden Retrievers" by Brekka Hervey Larrew</ref> == Algemene gesondheidsprobleme == [[Kanker]] is die grootste oorsaak van die ras se sterftes. Volgens 'n gesondheidsstudie wat in 1998 deur die Goue apporteerhondvereniging van Amerika uitgevoer is, veroorsaak kanker 61,4% van Amerikaanse goue apporteerhonde se sterftes. Volgens 'n opname in 2004 deur die Britse hondeskuilingsklub is die syfer 38,8%. <ref name="KCsurvey"/> Hoewel bekende telers wel poog om die babahondjies voor verkope vir afwykings na te gaan, word een-vyfde van die honde deur heup- en elmboogdisplasie geaffekteer. <ref name="health">[https://www.grca.org/find-a-golden/begin-the-search/health-issues-introduction-section-a/ Health Issues – Introduction.] The Golden Retriever Club of America. Retrieved on April 8, 2016.</ref> <ref name="Orthopedic Foundation for Animals">{{Cite web|url=http://www.offa.org/stats_hip.html|title=Orthopedic Foundation for Animals|publisher=Offa.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101019034631/http://www.offa.org/stats_hip.html|archive-date=October 19, 2010|access-date=December 10, 2011}}</ref> Oogsiektes is ook by die ras moontlik; [[Katarak|katarakte]] is die algemeenste oogsiekte, maar hulle kan ook verskeie ander toestande opdoen. Goue apporteerhonde kan aan hartsiektes,<ref name="health"/> kardiomiopatie en gewrigsiektes lei. Lang hare onder die ore, sowel as onder die buik en bene, koek saam in knope. Indien dit nie versorg word nie sal die harige knope met 'n skêr losgeknip moet word. Dit kan pyn en ongemak veroorsaak, en as dit te lank gelaat word, vererger die probleem. Goue apporteerhonde kan ook aan velsiektes ly; die mees algemene velprobleem is allergieë (wat dikwels lei tot akute, vogtige dermatitis). Hulle is ook dikwels allergies vir [[Vlooi|vlooie]].<ref name="study"/> == Versorging == Dit is nodig om goue apporteerhonde gereeld te versorg en af en toe te bad. Hul werp voortdurend tot 'n mate hare af, maar twee maal per jaar werp hulle geweldig baie hare af. Hulle ore moet gereeld skoongemaak word om oorinfeksies te voorkom. Terwyl dit onvermydelik is dat hulle hare sal werp, sal gereelde versorging (daagliks tot weekliks) die hoeveelheid hare wat hulle verloor verminder. As hulle oormatige hoeveelhede hare verloor, wat tot kaal kolle lei, kan dit 'n aanduiding van spanning of siekte wees. == Aktiwiteite == Die goue apporteerhonde se ywerigheid om te behaag, het tot gevolg dat hulle konsekwente toppresteerders by gehoorsaamheidstoetse en behendigheidsaktiwiteite is. Hul uitstekende swemvermoë stel hulle in staat om die hondesport van dokspring te kan doen. 'n Natuurlike vermoë om voorwerpe te gaan haal, het tot gevolg dat hulle ook mededingend aan ander hondesportsoorte soos vliegbal en veldtoetse deelneem.<ref name="Golden Retrievers: History"/> Aangesien goue apporteerhonde goed opleibaar is, word hulle dikwels vir belangrike take gebruik, byvoorbeeld as gidshonde vir blinde mense, om dwelms of bomme by lughawens uit te snuffel, of om mense tydens aardbewings en ander natuurlike rampe te red.<ref name="Brekka Hervey Larrew">"Golden Retrievers" by Brekka Hervey Larrew</ref> Hierdie ras word ook gereeld vir waterreddingsdoeleindes gebruik. == Oorsprong en geskiedenis == [[Lêer:Water_dog.jpg|regs|duimnael|Goue apporteerhonde is geteel sodat hulle voorwerpe, soos wild, met 'n sagte greep in hulle bekke kan vashou.]] Die goue apporteerhond is oorspronklik in die middel van die 19de eeu in Skotland geteel.<ref name="Sporting Breeds: Golden Retriever" /> <ref name="Golden Retrievers: History"/> Destyds was jag van wilde voëls 'n gewilde sportsoort vir die welgestelde Skotse elite; die bestaande retrieverrasse was egter nie daartoe in staat om wild wat geskiet is in sowel water as op land te gaan haal nie. Aangesien die jagveld deurspek was van riviere en moerasgtige poele, was dit nodig om 'n hond te teel wat op land sowel as in die water die prooi sou kon gaan optel. Gevolglik is die beste waterspanjoels met die bestaande retrievers gekruis, wat gelei het tot die vestiging van die ras wat vandag bekend staan as die goue apporteerhond of goue retriever. <ref>A Spot-it Guide to Dogs/by Mary Ross</ref> Die goue apporteerhond is die eerste keer naby Glen Affric in Skotland, by 'Guisachan', die hooglandgoed van Dudley Marjoribanks, 1ste Baron Tweedmouth, geteel.<ref>Baldwin, Lorna (August 7, 2013) [https://www.pbs.org/newshour/rundown/golden-retriever-gathering/ Golden Retrievers Go ‘Home’ for Gathering in Scottish Highlands] Public Broadcasting System, Newshour, Besoek op 4 Julie 2014</ref> Daar word vermoed dat die ras van die nou uitgestorwe Russiese spoorsnyerhond afkomstig is.<ref>"A Complete Introduction to Golden Retrievers", by Kerry V. Donnelly, p. 14</ref> <ref>"The guide to owning a golden retriever", by Joanne P. Huxley, p. 2</ref> Verbeterings in gewere gedurende die 1800's het daartoe gelei dat meer wilde voëls oor groter afstande en oor toenemend moeilike terrein, geskiet is, wat tot 'n groter verlies aan voëls tydens die jag gelei het. As gevolg van hierdie verbetering in [[Vuurwapen|vuurwapens]], het 'n behoefte aan 'n spesialisretriever ontstaan, omdat daar gevind is dat die patryshond- en jaghondrasse nie die prooi doeltreffend genoeg gaan haal het nie. Daar is dus met die teel van die hond begin om hierdie broodnodige rol te vervul. <ref name="Golden Retriever Extended Breed Standard: Origin of The Golden Retriever"/> Die oorspronklike kruising was afkomstig van 'n geelkleurige retrieverreun, 'Nous', met 'n Tweed waterspanjoelteef, 'Belle'. <ref name="Golden Retrievers: Everything You Need To know">[http://www.goldenretriever-dog.com/ Golden Retrievers: Everything You Need To know.] goldenretriever-dog.com</ref> Die Tweed waterspanjoel is nou uitgesterf, maar was op daardie stadium algemeen in die hierdie gebied. Marjoribanks het Nous in 1865 by 'n ongeregistreerde werpsel retrieverhondjies, met andersins swart golwende pelse, gekoop. In 1868 het hierdie kruising 'n werpsel van vier hondjies opgelewer; hierdie vier hondjies het die basis van 'n teelprogram gevorm wat die Ierse patryshond, die sandkleurige bloedhond, die St. John's waterhond van Newfoundland, en nog twee swart retrievers met golwende pelse, ingesluit. Die bloedlyn is ook ingeteel, en na aanleiding van Marjoribanks se idee van die ideale jaghond, geselekteer. Sy visie was om 'n sterker en meer lewenskragtige hond as die bestaande retrievers, maar ook 'n hond wat saggeaard en opleibaar is, te teel. Russiese skaaphonde word nie in hierdie rekords genoem nie, en ook nie ander werkende honde-rasse nie. Die voorouers van die goue apporteerhond is, in ooreenstemming met Marjoribanks se oorspronklike doelwitte, almal sporthonde. Die goue apporteerhond was aktief en sterk, en kon dooie wild tydens jagtogte met 'n sagte greep in sy bek terugdra.   Verskeie organisasies, behalwe klubs, dra die belange van goue apporteerhonde op die hart. Ras-spesifieke aannemingsplekke soos die Goue apporteerklub van Skotland is so 'n organisasie wat in Augustus 2013 222 goue apporteerhonde by die historiese tuiste van die eerste goue apporteerhond byeengebring het. === In die Verenigde Koninkryk === [[Lêer:Golden_Retriever_Carlos_beim_Ballspielen_am_Nordseestrand_(10577119554).jpg|duimnael|150px|'n Goue apporteerhondjie besig om te speel]] Die registrasie van goue apporteerhonde is vir die eerste keer in 1903 deur die Hondeskuilingsklub as 'Goues met 'n platpels' aanvaar. Die honderas is die eerste keer in 1908 by skoue ten toon gestel, en in 1911 is erkenning aan hulle gegee as 'n retrieverras wat goud-of geelkleurig is. ==== In Skotland ==== In Julie 2006 het die Goue apporteerhondklub van Skotland 'n byeenkoms vir goue apporteerhonde by die geskiedkundige Guisachan-huis gehou. 'n Foto wat deur fotograaf Lynn Kipps geneem is, ter herdenking van die geleentheid, toon 188 goue apporteerhonde; dit is die meeste goue apporteerhonde wat tot op datum in een foto vasgevang is.<ref>{{cite web |url=http://www.goldenretrieverclubofscotland.com/ |title=Golden Retriever Club of Scotland |access-date=22 Desember 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407213830/https://goldenretrieverclubofscotland.com/ |archive-date=7 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === In die Verenigde State === Dit het nog 14 jaar geduur voordat die ras in Amerika erken is; dit is in 1925 deur die Amerikaanse hondeskuilingsklub gedoen. In 1938 is die Goue apporteerklub van Amerika gestig. Goue apporteerhonde is die honderas wat die tweede meeste by die Amerikaanse hondeskuilingsklub geregistreer word. Tot en met die jaar 1999 is 62.652 goue apporteerhonde geregistreer; die enigste ras wat meer geregistreer is, is die labrador retriever. <ref>{{Cite journal|title=Top 50 American Kennel Club Registrations.}}</ref> Volgens die hondehandleiding vir rasegte honde, wat deur die Amerikaanse hondeskuilingsklub gebruik word, word goue apporteerhonde aan die hand van die volgende eienskappe beoordeel: kleur, pels, ore, pote, neus, lyf, ens. === In Kanada === Die agbare Archie Marjoribanks het in 1881 'n goue apporteerhond na Kanada geneem; in 1894 is 'Lady' by die AKC geregistreer. Dit is die eerste rekord van die ras in hierdie land. Die ras is in 1927 vir die eerste keer in Kanada geregistreer, en die Goue apporteerhondklub van Ontario is in 1958 gestig. Die medewerkers van die klub was Cliff Drysdale, 'n Engelsman wat 'n Engelse goue apporteerhond na Kanada gebring het, en Jutta Baker, skoondogter van Louis Baker, wat die Northland hondeskulingklub besit het. <ref>[http://grcc.net/index.php/grcc-history/ GRCC History.] Golden Retriever Club of America. Retrieved on April 8, 2016.</ref> Die klub het later jare uitgebrei om die Goue apporteerklub van Kanada te word. === Merkwaardige honde === * Liberty, die presidensiële troeteldier van president [[Gerald Ford|Gerald R. Ford]],<ref>[http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=4445 Remarks at a Dinner Honoring William W. Scranton in Philadelphia, Pennsylvania] - The American Presidency Project at UCSB</ref> en Victory, die presidensiële troeteldier van [[Ronald Reagan]], <ref name="coren">Stanley Coren, ''Why Does My Dog Act That Way?'', Simon and Schuster, 2007, {{ISBN|0-7432-7707-4}}. pp 6.</ref> <ref name="coren2">Stanley Coren, ''Why We Love the Dogs We Do: How to Find the Dog That Matches Your Personality'', Simon and Schuster, 2000, {{ISBN|0-684-85502-X}}. pp. 5.</ref> was beide goue apporteerhonde. Die honderas het ook in 'n aantal films en TV-reekse verskyn, waaronder die ''Air Bud''-filmreeks, ''Full House'', ''Homeward Bound: The Incredible Journey'' en ''Homeward Bound II: Lost in San Francisco'', ''Fluke'', ''Napoleon'', ''Up'', ''Pushing Daisies'', ''You 've Got Mail'', ''The Drew Carey Show'', en ''Cats &amp;amp; Dogs''. ''Cash'' van ''The Fox and the Hound 2,'' sowel as ''Whopper'' van ''Pound Puppies'' was ook goue apporteerhonde wat met ander honderasse gekruis is. * 'n Goue apporteerteef, genaamd Goldie het op die Britse BBC One- kinderprogram ''Blue Peter'' van 1978 tot 1986 verskyn.<ref name="goldie">[https://www.bbc.co.uk/cult/classic/bluepeter/pets/goldie.shtml Blue Peter pets at BBC] Retrieved October 5, 2015</ref> Monty Don, 'n aanbieder van die Britse BBC Two-tuinprogram ''Gardeners'World'', het 'n goue apporteerreun, genaamd Nigel, wat die meeste van die tyd saam met hom op die program verskyn.<ref name="DM">[http://www.dailymail.co.uk/femail/article-2377862/Monty-Don-feared-worst-beloved-retriever-Nigel-paralysed-accident-Then-met-Britains-passionate-pioneering-vet.html Retriever Nigel at] ''[[Daily Mail]]''<span> July 26, 2013</span>. Besoek op 4 Oktober 2015</ref> 'n Goue apporteerhond vertolk die rol van Levi, die ''gehoorhond'' van die titulêre dowe FBI-agent in ''Sue Thomas: F.B.Eye'', wat op die lewe van die werklike [[Sue Thomas]] gebaseer was. * Die PDSA-goue medalje vir dapperheid is aan Orca toegeken * Kira (2019), 'n Engelse goue apporteerteef wat 'n heldin en 'n onmiddellike wêreldsensasie geword het, toe sy twee keer op haar eie haar eienaar bygestaan het om deur ys te breek en twee honde te red wat afsonderlik in 'n bevrore meer vasgekeer was, en hulle gehelp het om die oewer veilig te bereik. Die video van die redding het viraal gegaan, en is in minder as een week meer as 100 miljoen keer gekyk. * Bailey, die troeteldier van die Amerikaanse senator Elizabeth Warren, verskyn in haar 2020-presidensiële veldtog. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Honde]] k27ye2bnk3yv8niegtj6fl640m85zmh 0 300375 2893101 2748561 2026-04-12T11:53:44Z Jcb 223 2893101 wikitext text/x-wiki [[Beeld:KarelvdHeijden.jpg|regs|duimnael|150px|Generaal Karel van der Heijden was adjudant van die koning van Nederland.]] 'n '''Adjudant''', of '''Aide-de-camp''' in sommige lande, is 'n persoonlike assistent van 'n hooggeplaaste persoon, deurgaans van 'n hoë militêre bevelhebber, 'n bewindsman, 'n hoëpriester of 'n [[staatshoof]]. Die woord kom van die [[Latyn]]se woord ''adiuvare'' of ''adjuvare'', ''hulp''. In Latyn is die woord vir ''adjudant'' '''adiutor'''. Militêre adjudante maak deel uit van die militêre huis van die koning van [[Nederland]]. 'n Adjudant, altyd 'n offisier of 'n onderoffisier, dra dikwels kenmerkende versiersels op hul [[Militêre uniform|uniform]] om hul as sodanig te herken. Die (Nederlandse) adjudante dra 'n goue [[nestel]], altyd aan die regterkant, en as sodanig maak dit die persoon dadelik herkenbaar. Diegene wat die rang van Adjudant dra, het 'n goue punt in hul uniform. Daar word ook onderskeid getref tussen 'n ''veld-adjudant'' ([[Frans]]: ''aide de camp'', [[Engels]]: ''aide-de-camp'') vir 'n adjudant in die leër, en 'n ''vleuel-adjudant'', 'n adjudant wat 'n monarg bystaan en lid is van die hofhouding. {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Adjudant (functie) }} [[Kategorie:Militariste]] 0hc240l9y1odyj161dlw7wjgix8dyg2 0 301942 2892921 2217067 2026-04-11T23:48:11Z Jcb 223 2892921 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |name=Vestland |official_name=Vestland |population_footnotes= |leader_title=Goewerneur |leader_name= |established_title= |established_date=1 Januarie 2020 <!-- Area ---------------------> |area_footnotes= |area_total_km2=33870.99 |area_land_km2= |area_water_km2= |elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m= |population_as_of=1 Januarie 2020 |population_note= |leader_title1=Burgemeester |population_total=636 533<ref>https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde</ref> |population_density_km2=<!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> |population_blank1_title= |population_blank1= |timezone=[[Sentraal-Europese Tyd|SET]] |utc_offset=+01:00 |timezone_DST=[[Sentraal-Europese Somertyd|SEST]] |utc_offset_DST=+02:00 |postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code= |area_code= |leader_name1= |government_type= |other_name= |image_shield=Vestland våpen.svg |native_name= |nickname= |settlement_type=[[Fylke|Provinsie]] |motto=<!-- images and maps -----------> |image_skyline=Myklebustdalen-sanddal-fjordane.jpg |imagesize= |image_caption=Myklebustdalen |image_flag= |flag_size= |image_seal= |seal_size= |shield_size= |government_footnotes= |image_map=Norway Counties Vestland Position.svg |mapsize=175px|map_caption=Vestland binne Noorweë <!-- Location ------------------> |subdivision_type=Land |subdivision_name=[[Noorweë]] |subdivision_type1=[[Fylke|Provinsie]] |subdivision_name1=Vestland |subdivision_type2=[[Lys van streke in Noorweë|Streek]] |subdivision_name2=[[Wes-Noorweë]] |subdivision_type3=Provinsie-ID |subdivision_name3=[[ISO 3166-2:NO|NO-46]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |website={{URL|vlfk.no}} }} '''Vestland''' is 'n [[fylke|provinsie]] (''fylke'') in [[Noorweë]] wat op 1 Januarie 2020 gestig is.<ref>{{cite web |url=http://kartverket.no/kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/ |title=Arealstatistikk for Norge |date=8 Maart 2013 |website=Kartverket |access-date=2 Januarie 2020 |language=nb |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511091128/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/ |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="nrk">{{cite web |url=https://www.nrk.no/hordaland/19-fylker-blir-til-11-_-dette-skal-de-hete-1.13994702 |title=19 fylker blir til 11 – dette skal de hete ''(19 counties becoming 11 – this will be their names)'' |access-date=28 Mei 2019 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430202809/https://www.nrk.no/hordaland/19-fylker-blir-til-11-_-dette-skal-de-hete-1.13994702 |archive-date=30 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit bestaan uit die voormalige provinsies [[Hordaland]] en [[Sogn og Fjordane]], met die uitsondering van die [[Hornindal]]-munisipaliteit, wat deel geword het van die [[Volda]]-munisipaliteit in die provinsie [[Møre og Romsdal]].<ref name="regjeringen">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunereform/Hvorfor-kommunereform/nye-kommuner/id2470015/ |title=Navn på nye kommuner ''(Name of new municipalities)'' |access-date=28 Mei 2019 |language=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901145016/https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunereform/Hvorfor-kommunereform/nye-kommuner/id2470015/ |archive-date=1 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Munisipaliteite == Die provinsie Vestland het altesaam 43 munisipaliteite:<ref>[[:no:Liste over norske kommunenummer#Rogaland|Lys van Noorse munisiplaitietnommers]]</ref> {| class="sortable wikitable" !Nr. !Munisipaliteitnr. !Naam !Geskep !Voormalige munisipaliteitnr. !Voormalige provinsie |- |1 |4601 |[[Bergen]] |1 Januarie 1972 |1201 Bergen |[[Hordaland]] |- |2 |4602 |Kinn |1 Januarie 2020 |1401 Flora<br /><br />1439 Vågsøy | Sogn og Fjordane |- |3 |4611 |Etne |1 Januarie 2020 |1211 Etne | rowspan="24" |Hordaland |- |4 |4612 |Sveio |1 Januarie 2020 |1216 Sveio |- |5 |4613 |Bømlo |1 Januarie 2020 |1219 Bømlo |- |6 |4614 |Stord |1 Januarie 2020 |1221 Stord |- |7 |4615 |Fitjar |1 Januarie 2020 |1222 Fitjar |- |8 |4616 |Tysnes |1 Januarie 2020 |1223 Tysnes |- |9 |4617 |Kvinnherad |1 Januarie 2020 |1224 Kvinnherad |- |10 |4618 |Ullensvang |1 Januarie 2020 |1227 Jondal<br /><br />1228 Odda<br /><br />1230 Ullensvang |- |11 |4619 |Eidfjord |1 Januarie 2020 |1232 Eidfjord |- |12 |4620 |Ulvik |1 Januarie 2020 |1233 Ulvik |- |13 |4621 |Voss |1 Januarie 2020 |1234 Granvin<br /><br />1235 Voss |- |14 |4622 |Kvam |1 Januarie 2020 |1238 Kvam |- |15 |4623 |Samnanger |1 Januarie 2020 |1242 Samnanger |- |16 |4624 |Bjørnafjorden |1 Januarie 2020 |1241 Fusa<br /><br />1243 Os |- |17 |4625 |Austevoll |1 Januarie 2020 |1244 Austevoll |- |18 |4626 |Øygarden |1 Januarie 2020 |1245 Sund<br /><br />1246 Fjell<br /><br />1259 Øygarden |- |19 |4627 |Askøy |1 Januarie 2020 |1247 Askøy |- |20 |4628 |Vaksdal |1 Januarie 2020 |1251 Vaksdal |- |21 |4629 |Modalen |1 Januarie 2020 |1252 Modalen |- |22 |4630 |Osterøy |1 Januarie 2020 |1253 Osterøy |- |23 |4631 |Alver |1 Januarie 2020 |1256 Meland<br /><br />1260 Radøy<br /><br />1263 Lindås |- |24 |4632 |Austrheim |1 Januarie 2020 |1264 Austrheim |- |25 |4633 |Fedje |1 Januarie 2020 |1265 Fedje |- |26 |4634 |Masfjorden |1 Januarie 2020 |1266 Masfjorden |- |27 |4635 |Gulen |1 Januarie 2020 |1411 Gulen | rowspan="17" |Sogn og Fjordane |- |28 |4636 |Solund |1 Januarie 2020 |1412 Solund |- |29 |4637 |Hyllestad |1 Januarie 2020 |1413 Hyllestad |- |30 |4638 |Høyanger |1 Januarie 2020 |1416 Høyanger |- |31 |4639 |Vik |1 Januarie 2020 |1417 Vik |- |32 |4640 |Sogndal |1 Januarie 2020 |1418 Balestrand<br /><br />1419 Leikanger<br /><br />1420 Sogndal |- |33 |4641 |Aurland |1 Januarie 2020 |1421 Aurland |- |34 |4642 |Lærdal |1 Januarie 2020 |1422 Lærdal |- |35 |4643 |Årdal |1 Januarie 2020 |1424 Årdal |- |36 |4644 |Luster |1 Januarie 2020 |1426 Luster |- |37 |4645 |Askvoll |1 Januarie 2020 |1428 Askvoll |- |38 |4646 |Fjaler |1 Januarie 2020 |1429 Fjaler |- |39 |4647 | Sunnfjord |1 Januarie 2020 |1430 Gaular<br /><br />1431 Jølster<br /><br />1432 Førde<br /><br />1433 Naustdal |- |40 |4648 |Bremanger |1 Januarie 2020 |1438 Bremanger |- |41 |4649 | Stad |1 Januarie 2020 |1441 Selje<br /><br />1443 Eid |- |42 |4650 |Gloppen |1 Januarie 2020 |1445 Gloppen |- |43 |4651 |Stryn |1 Januarie 2020 |1449 Stryn |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Noorweë-saadjie}} {{Vestland}} {{Provinsies van Noorweë}} [[Kategorie:Provinsies van Noorweë]] [[Kategorie:Vestland]] cp1wxzbdt2x7lx8zuobct0yx84cm7wn 0 302338 2893020 2429103 2026-04-12T07:51:32Z Aliwal2012 39067 2893020 wikitext text/x-wiki [[Beeld:001 Siegfried und Roy 100 Jahre magischer Zirkel im Gasteig.JPG|duimnael|Siegfried & Roy in [[2012]]]] '''Siegfried & Roy''' was 'n duet bestaande uit Duits-Amerikaanse kunstenaars wat veral bekend was om hul optredes saam met wit [[leeu]]s en -[[tier]]e. Die naam van die duet is saamgestel uit die name van die lede naamlik '''Siegfried Fischbacher''' (gebore [[13 Junie]] [[1939]] – [[13 Januarie]] [[2021]]) en '''Roy Horn''' (gebore '''Uwe Ludwig Horn'''; [[3 Oktober]] [[1944]] – [[8 Mei]] [[2020]]). Vanaf [[1 Februarie]] [[1990]] tot Horn se besering op 3 Oktober [[2003]] was die duet se ''Siegfried & Roy in die Mirage Resort and Casino''-program as die gewildste vermaaklikheidsprogram in [[Las Vegas]], [[Nevada]] beskou. Van [[Augustus]] [[2004]] tot [[Mei]] [[2005]] was Fischbacher en Horn uitvoerende vervaardigers van die geanimeerde program ''[[Father of the Pride]]''. ==Agtergrond== [[Lêer:Siegfried & Roy by Carol M. Highsmith.jpg|duimnael|regs|300px|Siegfried & Roy saam met een van hul leeus (Roy links, Siegfried regs)]] Die eienaar van die Astoria-teater in [[Bremen]] het Fischbacher en Horn se optrede aan boord van 'n Karibiese passasierskip gesien en die duet gewerf om by haar nagklub op te tree. Dit het hul loopbaan op die Europese nagklubtoneel van stapel gestuur, en vervolgens het hulle ook saam met [[tier]]e begin optree. Hulle is tydens een van hul optredes in Parys deur Tony Azzie ontdek, wat hulle gevra het om in 1967 na Las Vegas te kom. Hulle was vlugtig in [[Puerto Rico]] woonagtig en het na bewering ook eiendom daar aangeskaf. In 1981 het Ken Feld van ''Irvin & Kenneth Feld Productions'' die ''Beyond Belief''-vertoning by die ''New Frontier Hotel and Casino'' begin.<ref name=ubj>{{cite news |last1=Grove |first1=Lloyd |title=The World According to Kenneth Feld |url=http://upstart.bizjournals.com/views/columns/the-world-according-to/2008/08/28/Interview-With-Kenneth-Feld.html?page=all |access-date=3 Augustus 2015 |work=Upstart Business Journal |publisher=American City Business Journals |date=28 Augustus 2008 |page=5,18 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105211939/http://upstart.bizjournals.com/views/columns/the-world-according-to/2008/08/28/Interview-With-Kenneth-Feld.html?page=all |archive-date=5 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=lat>{{cite news|title=Disney Ice Extravaganza Opens|url=http://articles.latimes.com/1988-07-01/entertainment/ca-6453_1_walt-disney|accessdate=10 Augustus 2015|work=Los Angeles Times|agency=Times Wire Services|date=1 Julie 1988}}</ref> 'n Nuwe weergawe van die vertoning is in die derde kwartaal van 1988 op 'n wêreldtoer geneem.<ref name=lat/> Fischbacher en Horn was vir 'n tyd lank romanties betrokke.<ref name="Relationship">{{cite news |last1=Friess |first1=Steve |title=The truth about Siegfried & Roy: the duo have never denied their past romantic relationship. So why is the media ignoring it? |url=https://www.thefreelibrary.com/The+truth+about+Siegfried+&+Roy:+the+duo+have+never+denied+their+past...-a0111166126 |accessdate=8 Mei 2020 |publisher=The Advocate |date=11 November 2003}}</ref>Op 23 April 2010 het Fischbacher en Horn uit die vermaaklikheidsbedryf getree.<ref>{{cite news |url=http://www.siegfriedandroy.com/detail-5#top |access-date=12 Junie 2010 |date=23 April 2010 |title=Siegfried & Roy Farewell Appearance |agency=Associated Press |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120526021158/http://www.siegfriedandroy.com/detail-5#top |archive-date=26 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>Op 19 Maart 2014 is een van hul tiere, genaamd ''Montecore'', na 'n kort siekte oorlede. Hy was 17 jaar oud.<ref>{{cite news |url=http://www.reviewjournal.com/entertainment/mantecore-tiger-injured-roy-horn-has-died |title=Mantecore, the tiger that injured Roy Horn, has died |date=25 Maart 2014 |newspaper=Las Vegas Review Journal |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109231845/http://www.reviewjournal.com/entertainment/mantecore-tiger-injured-roy-horn-has-died |archive-date=9 Januarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>In Junie 2016 het die regisseur [[Philipp Stölzl]] aangekondig dat Fischbacher en Horn 'n biopiese film sou vervaardig wat hul lewens sou dokumenteer.<ref>{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/siegfried-roy-get-biopic-treatment-906508 |title=Siegfried & Roy to Get Biopic Treatment |website=Hollywoodreporter.com |access-date=26 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519042830/https://www.hollywoodreporter.com/news/siegfried-roy-get-biopic-treatment-906508 |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Horn se afsterwe== Op 28 April 2020 het Horn se adverteerder gesê dat hy "positief getoets het vir die virus wat COVID-19 veroorsaak en dat hy tans goed reageer op behandeling".<ref>{{cite web |title=Roy Horn of 'Siegfried and Roy' fame tests positive for COVID-19 |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/roy-horn-siegfried-roy-fame-tests-positive-covid/story?id=70389869 |first=Allie |last=Yang |date=28 April 2020 |access-date=8 Mei 2020 |publisher=ABC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526154227/https://abcnews.go.com/Entertainment/roy-horn-siegfried-roy-fame-tests-positive-covid/story?id=70389869 |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy toestand het egter versleg en hy is op 8 Mei 2020 op 75-jarige ouderdom in die Mountain View Hospitaal in Las Vegas oorlede.<ref name="Katsilometes2"/><ref name=nytimes>{{cite web |title=Roy Horn, Illusionist Who Dazzled Audiences as Half of Siegfried & Roy, Dies at 75 |url=https://www.nytimes.com/2020/05/08/obituaries/roy-horn-dead-covid.html |website=NYTimes.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525154708/https://www.nytimes.com/2020/05/08/obituaries/roy-horn-dead-covid.html |archive-date=25 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die duet se woordvoerder, Dave Kirvin, het Horn se dood aangekondig en gesê dit is te wyte aan komplikasies wat verband hou met die siekte.<ref name=nytimes /><ref name=Katsilometes2>{{cite news |title=Roy Horn of Siegfried & Roy dies at 75 |url=https://www.reviewjournal.com/entertainment/entertainment-columns/kats/roy-horn-of-siegfried-roy-dies-at-75-2024476/ |first=John |last=Katsilometes |date=8 Mei 2020 |access-date=8 Mei 2020 |newspaper=Las Vegas Review-Journal |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523175455/https://www.reviewjournal.com/entertainment/entertainment-columns/kats/roy-horn-of-siegfried-roy-dies-at-75-2024476/ |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{CommonsKategorie|Siegfried & Roy}} * [http://www.siegfriedandroy.com/ Amptelike webwerf] {{en}} * {{IMDb|4424651}} * {{Facebook|SARMOTI|Siegfried & Roy}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Roy en Siegfried}} [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in die 20ste eeu]] [[Kategorie:Sterftes aan Kovis-19]] fg7fm51er7u3i5fwqpv4q24u954asxh 0 302863 2892753 2212949 2026-04-11T19:02:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892753 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Mary Watson''' ([[31 Mei]] [[1975]], [[Kaapstad]] –) is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]]. ==Lewe== Sy studeer aan die [[Universiteit van Kaapstad]] en aan die [[Universiteit van Bristol]]. Sy woon sedert 2009 in [[Galway]], [[Ierland]]. ==Werke== *''Moss'', 2004 *''Jungfrau'', 2006 *''The Cutting Room'', 2013 *''The Wren Hunt'', 2018 *''The Wickerlight'', 2019 == Toekennings== *[[Caine Prize]], [[2006]] <ref>https://www.theguardian.com/books/2006/jul/11/news.awardsandprizes</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Watson, Mary}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] etxzrbxva25kqc3pyj1br3pfao7li5l 0 307510 2892725 2763335 2026-04-11T18:53:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892725 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Leó Szilárd | bynaam = | beeld = Leo Szilard.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Spitz Leó | geboortedatum = {{Geboortedatum|1898|2|11}} | geboorteplek = [[Boedapest]], [[Hongarye]] | sterfdatum = {{Sterftedatum|1964|5|30}} | sterfteplek = La Jolla, Verenigde State | ouers = Louis Spitz<br />Thekla Vidor | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | alma_mater = | beroep = Fisikus | ander = | bekend = Eerste met idee vir kern[[kettingreaksie]] na vore gekom, Eerste die VSA gewaarsku oor moontlikheid van [[kernwapen]]s en [[Manhattan-projek]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:Fermi-Szilard Neutronic Reactor - Figure 38.png|duimnael|Figuur by die patent vir die "neutroniese reaktor" van Enrico Fermi en Szilard]] '''Leó Szilárd''' ([[Hongaars]]: '''Szilárd Leó''', gebore '''Spitz Leó''') ([[Boedapest]], [[11 Februarie]] [[1898]] - La Jolla, [[30 Mei]] [[1964]]) was 'n Hongaars-Amerikaanse [[fisikus]]. Hy is veral bekend vir sy ontdekking van die beginsel van die kern[[kettingreaksie]] en sy deelname aan die bou van die eerste Amerikaanse [[kernwapen]] in die [[Manhattan-projek]]. == Biografie == === Jeug === Szilárd is in Boedapest gebore tydens die [[Oostenryk-Hongarye|Oostenryk-Hongaarse monargie]], die seun van die [[ingenieur]] Louis Spitz en Thekla Vidor. As die oudste van hul drie kinders, was sy gesondheid as kind sleg en is hy gevolglik jare lank tuis onderrig deur sy moeder. In die jare 1908-1916 besoek hy die ''Reáliskola'' daar. In 1916 gaan hy [[ingenieurswese]] studeer aan die Tegniese Universiteit van Boedapest, maar word verplig om in 1917 as kandidaat-offisier in die leër dien. In 1919 wou hy verder studeer, maar verlaat Hongarye weens die toenemende [[antisemitisme]] en die daarstelling van 'n ''numerus clausus'' vir [[Jode]] aan Hongaarse universiteite. Szilárd het sy studies aan die Technische Hochschule in Berlyn-Charlottenburg voortgesit. Hy het gou na fisika oorgeskakel en lesings deur [[Albert Einstein]], [[Max Planck]] en [[Max von Laue]] bygewoon. Sy tesis oor [[termodinamika]]; ''Über die thermodynamischen Schwankungserscheinungen'' (verskynsels van termodinamiese skommelinge) in 1922 is deur Einstein geprys en het 'n uitstekende beoordeling ontvang. In 1923 ontvang hy 'n doktorsgraad in [[fisika]] aan die Humboldt Universiteit van Berlyn. In 1924 word hy assistent van Von Laue aan die Instituut vir Teoretiese Fisika van die Universiteit van Berlyn. In 1927 voltooi hy sy habilitasie en word hy 'n privaat dosent in fisika aan dieselfde universiteit. In sy Berlynse tydperk het hy aan baie tegniese uitvindings gewerk, soos die lineêre versneller (Duitse patentaansoek 1928), die [[siklotron]] (Duitse patentaansoek 1929) en vanaf 1926 in samewerking met Einstein aan 'n [[yskas]] sonder bewegende onderdele (Amerikaanse patent nommer 1781541 van 11 November 1930). === Kernkettingreaksie === In 1933 het Szilárd van die [[Nazi]]-vervolging na [[Londen]] gevlug en in die St. Bartholomew's-hospitaal gewerk. Daar het hy 'n artikel van [[Ernest Rutherford]] in ''[[The Times]]'' gelees waarin beweer is dat praktiese toepassings van [[kernenergie]] onmoontlik was. Alhoewel kernsplyting op daardie nog nie ontdek was nie, was Szilárd na bewering so geïrriteerd dat hy met die idee van die kern[[kettingreaksie]] vorendag gekom het terwyl hy vir die verkeerslig op Southampton Row in [[Bloomsbury]] gewag het. Sy vriend Jacob Bronowski het opgemerk dat Szilárd nooit op die verkeerslig gewag het nie.<ref>Bronowski: Knowledge or Certainty, TV reeks ''The Ascent of Man''</ref> Die volgende jaar het hy sy patent vir die kernkettingreaksie ingedien. In 1938 aanvaar Szilárd 'n aanbod om navorsing aan die Universiteit van Columbia in New York te doen waar hy spoedig met [[Enrico Fermi]] saamwerk. Daar het hy verrassende nuus uit [[Europa]] ontvang. Otto Hahn en Fritz Strassmann het die splitsing van 'n atoomkern bewerkstellig; 'n gebeurtenis wat kort daarna deur [[Lise Meitner]] en Otto Frisch teoreties uiteengesit is. Szilárd het onmiddellik die belangrikheid van hierdie ontdekking erken, wat sy kernkettingreaksie-teorie waaraan hy in Londen gewerk het, ten volle ondersteun het. In 'n eenvoudige eksperiment het Szilárd en Fermi gewys dat uraan 'n groter aantal neutrone vrystel as wat dit opneem. Saam het hulle tot die gevolgtrekking gekom dat uraan as element 'n kernreaksie kon onderhou. As gevolg van groot verskille in werkmetodes en temperament, het die twee wetenskaplikes nie goed oor die weg gekom nie. === Manhattan-projek === Szilárd het die [[Manhattan-projek]] geïnisieer. Hy was een van die eerstes wat erken het dat uraan-splitsing as 'n [[plofstof]] baie kragtiger was as konvensionele chemiese plofstof. Saam met mede-Hongaarse landgenote [[Edward Teller]] en [[Eugene Wigner]] het hy 'n [[Einstein-Szilárd-brief|vertroulike brief]] aan [[Franklin D. Roosevelt]] geskryf waarin hy die moontlikheid van kernwapens verklaar en waarsku dat die Nazi's reeds 'n [[Duitse kernwapenprogram|kernwapenprogram]] begin het. In Augustus 1939 het hy sy ou vriend en kollega [[Albert Einstein]] genader en hom te vra om die brief te onderteken. Die brief sou ondersteun word deur die prestige van Einstein.<ref name="Atomic Heritage Foundation 1939">{{cite web | title=Einstein-Szilard Letter | website=Atomic Heritage Foundation | date=2 Augustus 1939 | url=https://www.atomicheritage.org/key-documents/einstein-szilard-letter | access-date=18 Mei 2021}}</ref> Einstein se brief bereik president Roosevelt eers vroeg in Oktober, nadat Duitsland [[Pole]] binnegeval het en die [[Tweede Wêreldoorlog]] begin het. Roosevelt het die advies aangeneem en 'n advieskomitee gestig wat uiteindelik in die Manhattan-projek omgeskakel het. Vanweë sy buitelandse nasionaliteit is Szilárd aanvanklik uit die geheime militêre projek gehou. Szilárd is eers in 1943 genaturaliseer as burger van die Verenigde State. In Maart 1945, toe dit duidelik word dat die Geallieerde oorwinning oor Nazi-Duitsland dreigend was, het sommige fisici van die [[Chicago]] metallurgiese laboratorium, Szilárd inkluis, begin bevraagteken of die gebruik van kernbomme as militêre wapen teen die mensdom eties verantwoordelik is. Hulle was veral besorg oor die dramatiese gevolge daarvan vir die naoorlogse [[magsbalans]] in die wêreld en die waarskynlike verspreiding van kernwapens. Szilárd het 'n nota aan president Roosevelt geskryf en Einstein gevra om 'n vergadering te reël, een wat nooit gebeur het nie weens die skielike dood van Roosevelt. Na die oorgawe van Nazi-Duitsland op 8 Mei 1945, het 'n groep fisici die Komitee vir Politieke en Sosiale Probleme vir die Kernbom aangestel, onder voorsitterskap van [[James Franck]]. Onder sy leiding is die Franck-verslag wat aan president Truman gerig is, begin Junie 1945 geskryf, 'n verslag waarin hy adviseer teen die gebruik van die kernbom teen Japan en voorgestel word om die kernbom op 'n onbewoonbare plek te demonstreer. === Szilard-versoekskrif === [[Lêer:SzilardLeo Bajza50.jpg|duimnael|Gedenkplaat ter ere van Szilárd in Boedapest Diskrik VI, Bajzastraat Nr. 50]] Toe daar geen antwoord op die Franck-verslag is nie, het Szilárd 'n versoekskrif opgestel wat onderteken is deur 155 wetenskaplikes wat aan die Manhattan-projek in Oak Ridge, Tennessee en die Metallurgical Laboratory in Chicago gewerk het. Die versoekskrif is ook aan Los Alamos gestuur, maar [[Robert Oppenheimer]] het die verspreiding daarvan aan teenwoordige werknemers verbied. In die versoekskrif het Szilárd weer president [[Harry S. Truman]] gevra om die mag van die kernbom vreedsaam te oorweeg voordat hy dit teen die Japanse bevolking ontplooi. Die versoekskrif het Truman egter nooit bereik nie omdat senior amptenare van mening was dat die vraag of die bom gebruik moes word al dan nie, breedvoerig deur die bevoegde owerhede bespreek en opgelos is. Later dieselfde jaar - op 6-9 Augustus 1945 - is die twee kernbomme oor [[Hiroshima]] en [[Nagasaki]] laat val. Die oorlog het 'n week later geëindig. In 1946 stig Szilárd saam met Albert Einstein die ''Emergency Committee of Atomic Scientists'' (ECAS) om die publiek te waarsku oor die gevare van kernwapens en om die vreedsame gebruik van kernenergie te bevorder. Die lede was Harold Urey, [[Hans Bethe]], [[Linus Pauling]] (Nobelprys vir Vrede in 1962) en Victor Weisskopf. Hy was ook aktief in die vorming en beplanning van die Pugwash-konferensies oor wetenskap en wêreldsake, 'n reeks vergaderings oor kernveiligheid in die laat 1950's en vroeë 1960's. == Patente == U.S. Patent 2708656 -- Neutroniese reaktor -- E. Fermi, L. Szilárd, geregistreer 19 Desember 1944, aanvaar 17 Mei 1955 U.S. Patent 1781541 -- Einstein Yskas -- ontwikkel met Albert Einstein geregistreer in 1926, aanvaar 11 November 1930 == Verwysings == {{Verwysings}} == Bibliografie == * Leo Szilárd, ''The Voice of the Dolphins and Other Stories'', London, Victor Gollancz Ltd. 1961. Ook verskyn by Simon & Schuster, 1961 {{ISBN|0-8047-1754-0}} (kort verhale oor die [[Koue Oorlog]] en gewetensvrae oor kernwapens). * William Lanouette en Bela Szilard, ''Genius in the Shadows: A Biography of Leo Szilárd: The Man Behind The Bom'', Charles Scribner's Sons, 1992, {{ISBN|0-684-19011-7}} ==Eksterne skakels== *{{CommonsKategorie-inlyn|Leó Szilárd}} {{Vertaaluit | taalafk = nl | il = Leó Szilárd }} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Szilárd, Leó}} [[Kategorie:Amerikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1898]] [[Kategorie:Sterftes in 1964]] fbmzy188x61pdm1hhiy0nl2hnid23a7 0 307751 2892916 2243538 2026-04-11T23:46:27Z Jcb 223 2892916 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Maatskappy |naam = VanDutch Inc. |kenteken = [[Lêer:VanDutch logo.jpg|220px]]<br /><br />[[Lêer:VanDutch40.jpg|220px]] |tipe = Privaat maatskappy |stigting = 2008 in [[Heerenveen]], [[Nederland]] |ligging_stad = [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] |ligging_land = [[Verenigde State]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Henk Erenstein en Ruud Koekkoek (stigters)<ref>[https://centurion-magazine.com/lifestyle/yachts-jets/yachting-sailing/vandutch-marine-reveals-bentley-blue-colour-vandutch-30-yacht ''Centurion Magazine, Januarie 2017: True Blue Yachting. Besoek op 18 Julie 2020'']</ref> |gebied_bedien = Verenigde State • Kanada <br />Meksiko • Karibiese See <br />Europa • Midde-Ooste |industrie = Skeepsbou |produkte = Luukse motorjagte |inkomste = |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = |ouer = Cantiere del Pardo, Italië |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [https://www.vandutch.com/ ''vandutch.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''VanDutch Inc.''' [væn'dʌtʃ] is 'n [[Nederland]]se skeepsbou-onderneming wat in 2008 gestig is en op [[Jag (plesierboot)|jag]]te en superjagte fokus, met 'n Amerikaanse hoofkwartier in [[Fort Lauderdale]], [[Florida]], 'n Europese hoofkwartier in Port de la Rague in die suide van [[Frankryk]] en 'n ontwerpkantoor in Amstelveen, [[Nederland]]. VanDutch se sakemodel het daarop berus dat jagte in Nederland ontwikkel en ontwerp is, terwyl hulle op buitelandse skeepswerwe gebou is. Die subkontrakteurs was ''Marquis Yachts'' in [[Wisconsin]] vir die Amerikaanse en ''Couach'' in Gujan-Mestras naby [[Bordeaux]], [[Frankryk]] vir die Europese mark. [[Lêer:VanDutch75.jpg|duimnael|links|VanDutch 75. Die jagreeks se elegant-funksionele, minimalistiese ontwerpstyl en sy gebruikersvriendelikheid is bemarkingsfaktore - net soos die vinnige versnelling en hoë snelheid van maksimaal 40 [[Knoop (snelheid)|knope]]]] Op 17 Junie 2020 het die Italiaanse skeepswerf Cantiere del Pardo, bekend vir sy jaghandelsmerke ''Grand Soleil'' en ''Pardo Yachts'', bekend gemaak dat hulle VanDutch oorgeneem het. Toekomstige VanDutch-jagte sal op die onderneming se Italiaanse skeepswerf in Forlì gebou word, waarby drie modelle vir 2021 aangekondig is.<ref>[http://www.yachtingart.com/2020/06/italian-cantiere-del-pardo-buys-vandutch-shipyard.html ''Yachting Art, Junie 2020: Italian Cantiere Del Pardo buys VanDutch shipyard. Besoek op 18 Julie 2020'']</ref> == Ontwerpbeginsels == VanDutch-jagte is ontwerp om deur hul eienaars bestuur te word - geen kaptein word benodig nie. Die onderneming se gebruikersvriendelike jagte het met hul unieke ontwerp en 'n fokus op funksionaliteit en maklike onderhoud het onder meer bekende persoonlikhede soos [[Leonardo DiCaprio]] en [[David Beckham|David]] en [[Victoria Beckham]] as teikengroep wat die bote as leefstylprodukte koop. Die eerste boot, VanDutch 40, is in 2009 geloods. Die modelreeks is vervolgens uitgebrei met die VanDutch 30, 40.2 (nuut ingevoer in 2019), die ''Super Yacht Edition'' (2019), VanDutch 48 (2019) en 75. {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne media == ;Media ---- * [https://www.youtube.com/watch?v=G44NVMpNLnI ''Amptelike video''] [[Kategorie:Skeepsbou]] gylnfvrwuu2y3nows7doil500ehpmie 0 308058 2893005 2571990 2026-04-12T07:21:26Z Aliwal2012 39067 2893005 wikitext text/x-wiki '''Gerrit van Wyk Kruger''' (gebore [[11 Junie]] [[1937]]) is 'n Suid-Afrikaanse [[Die klassieke|klassikus]] en [[skrywer]] wat verbonde was aan [[Stellenbosch Universiteit]]. Hy is in [[Namakwaland]] gebore.<ref>http://www.stellenboschwriters.com/krugerg.html Opgespoor en besoek op 21 Julie 2020</ref> == Beknopte biografie en loopbaan == Kruger matrikuleer in [[1955]] aan die Hoërskool Martin Oosthuizen te [[Kakamas]] in die eerste klas, met Theo Pauw as skoolhoof. In 1958 verwerf hy sy [[Baccalaureus artium|B.A. graad]] ''cum laude'' aan [[Stellenbosch Universiteit]], met as hoofvakke [[Grieks]] en [[Hebreeus]], en met [[Latyn]] en [[Afrikaans]] as sekondêre vakke. In 1959 skryf hy in aan die Teologiese Seminarium van die [[NG Kerk]] op Stellenbosch tydens die seminarium se eeufeesjaar. In 1960 wen Kruger die Sir Henry Strakosch-gedenkbeurs vir verdere studie aan die [[Universiteit van Cambridge]] en in 1961 behaal hy 'n BA Hons, ''cum laude'', aan Stellenbosch Universiteit. In September 1961 verlaat hy [[Kaapstad]] aan boord die ''Pendennis Castle'' vir [[Southampton]], [[Engeland]]. Hy was van 1961 tot 1964 'n lid van King's College, Cambridge, waar hy studeer onder CDF Moule, die Lady Margaret's professor in Godheid (die oudste leerstoel aan die universiteit, waar [[Desiderius Erasmus|Erasmus]] van Rotterdam die eerste leser in Grieks was). In 1963 tree hy in die huwelik met Christa de Wit in die Presbiteriaanse kerk in St. Columba, Downingstreet, Cambridge, en vertrek hierna op 'n uitgebreide toer deur Europa, met [[Griekeland]] as eindbestemming. Teen Julie 1964 was hy [[lektor|dosent]] in Grieks aan Stellenbosch Universiteit, en in 1967 ontvang hy sy Ph.D. in Nuwe Testamentiese Grieks aan die [[Universiteit van Cambridge]], met 'n proefskrif getiteld ''Conditionals in the New Testament. A Study in their Rationale.''<ref>Vir 'n uitgebreide evaluering daarvan, sien Stanley E. Porter, ''Verbal Aspect of the Greek of the NT'' (Studies in Biblical Greek, volume I), Peter Lang Publishing Inc., New York, 1993, p.319ff).</ref> Teen 1969 was hy die Senior lektor in Grieks aan Stellenbosch Universiteit, en vanaf 1969 tot 1973 die hoofeksaminator vir Matrikulasie-Grieks in Suid-Afrika. Sy seun (André) is op 25 Julie 1970 gebore. In 1973 word hy professorskappe aangebied aan die [[Universiteit van Port Elizabeth]] en aan die destydse Universiteit van die Oranje-Vrystaat. In 1976 is hy aangewys as eerste professor in Nuwe Testamentiese Grieks aan Stellenbosch Universiteit. In 1986 spandeer hy sy Sabbatsverlof saam met sy gesin, en danksy 'n Senior HSRC-beurs in Cambridge, saam met Dr. Richard Hunter van Pembroke College, nou Regius-professor in Grieks aan Cambridge, werk Kruger aan die antieke Griekse romanse. Hy was vanaf 1977 tot 1985 mede-lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], en in 1985 studieleier van die eerste doktorsgraad in Nuwe Testamentiese Grieks aan Stellenbosch Universiteit. Hy was van 1985 tot 1995 moderator vir [[Grieks|Hellenistiese Grieks]] aan die [[Universiteit van Wes-Kaapland]]. In 1994 tree hy af aan Universiteit Stellenbosch. Gerrit Kruger het sedert sy aftrede verskeie nuwe boeke voltooi (gepubliseer in 2017 en 2019) en etlike verdere manuskripte. Van 1994 tot 2000 was hy korrespondent vir [[Die Burger]], en verantwoordelik vir tot 70 artikels oor Afrikaans, politiek, letterkunde en ander polemica. Sy 125 artikels oor die geskiedenis van Stellenbosch wat tussen 1987 en 1993 vir Eikestadnuus geskryf is, kan in die argief van die Gericke-biblioteek, Africana-afdeling, gevind word, benewens sy volledige versameling van Afrikaanse literatuur uit die 20ste eeu, waarvan etlike getekende eerste uitgawes is.<ref> https://www.netwerk24.com/ZA/Eikestadnuus/Vermaak/oud-griekse-komedie-in-nuwe-studie-bekyk-20190717-2 Besoek en opgespoor op 21 Julie 2020</ref> Kruger se essays en skrywes word ook gereeld gepubliseer op die Afrikaanstalige letterkundige webwerf [[Litnet]].<ref>https://www.litnet.co.za/author/gerrit-van-wyk-kruger/ Opgespoor en besoek op 21 Julie 2020</ref> == Publikasies == === Boeke === * Inleiding tot die studie van Nuwe-Testamentiese Grieks, T. Wever, Meppel/ Stellenbosch, 1975 * Rondom die antieke Griekse boek, Universiteits-Uitgewers en -Boekhandelaars (UUB), Stellenbosch, 1977 * Die skrywers van die Nuwe Testament, UUB, Stellenbosch, 1981 * Gregoire: Selfportretstudies/ Selfportrait Studies (mede-redakteur van Hester Borman), Stellenbosch Kunsgalery, 1997 * Die geskiedenis van die Griekse taal oor 35 eeue heen, Sun Media, 2017 (geborg deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]) * En wie het God geskep? Op weg na 'n nuwe definisie van die Godheid, e-book, 2017 * Raar, maar waar, some 2&nbsp;000 lemmas on everyday most interesting things, 2017 * Die Griekse ou Komedie - Aristophanes, [[Naledi Uitgewers|Naledi]], 2019 - Kruger se mees onlangse publikasie. ;Boeke gepubliseer in geslote sirkulasie deur die Universiteits-Uitgewers en -Boekhandelaars (UUB), Stellenbosch/Grahamstad * Die voor-Sokratiese natuurfilosowe, 1976 * [[Aristofanes|Aristophanes]]. Die Griekse Ou Komedie, 1977 * Teorie en eksegese van die NT verbum, 1981 * Die na-klassieke Griekse letterkunde, 1983 * Die oud-Griekse roman, 1986 * [[Plato]], god van die filosowe, 1992 * Die Evangeliegenre, 1992 * Skrywers van die Nuwe Testament, Deel II, 1994s die Martelaar, Irenaeus, Athenatius, Origenes, Clemens Alexandrinus en Eusebius, 2010 === Verdere manuskripte vir publikasie === * Sappho van Lesbos, Vroegste digteres uit die Westerse Letterkunde: Die fragmente uit Eoliese Grieks vertaal en ingelei, met 'n Addendum van [[Ovidius]] se Brief van [[Sapfo|Sappho]] uit Latyn vertaal), 2006 * Denkers deur die eeue: Die Westerse wysbegeerte in die n‡-klassieke tydvak buite die Christelike dogma, 2006 * Die oud-Griekse visuele kunste en musiek, 2007 * Die oud-Griekse geskiedskrywing, 2007 * Die vóór-[[Sokrates|Sokratiese]] natuurfilosofie: Begin van die Westerse teoretiese fisika in Griekeland, 2008 * [[Plato]] en [[Aristoteles]], 2008 * Die [[Homeros|Homeriese]] epos, met spesiale verwysing na die [[Ilias]], 2009 * Mens en taal, 2009 * Hindoeïsme: Geskiedenis, godsdiens en taal, 2009 * Egiptologie: 'n Inleiding met die oog op die oud-Egiptiese religie, 2010 * Die vroeë Griekse kerkvaders: Ignatius, Justinu ;Reeds voltooi in 'n ses-volume reeks oor klassieke erfenis * 'n Geskiedenis van die Latynse Letterkunde, vol.1 (Vanaf die inskripsionele pre-literêre fase tot met die val van die Romeinse ryk in die Weste in 476 AD, met 'n uitvoerige Inleiding) * 'n Geskiedenis van die Latynse Letterkunde, vol.2 (Die Latynse taal en letterkunde van die Middeleeue, 476 - 1492, vanaf die val van die Romeinse ryk tot by die ontdekking van Amerika deur [[Christophorus Columbus|Columbus]], d.w.s. tot met die opkoms van die [[Nuwe Wêreld]] wat gevolg het op die [[Renaissance]]) * Die Bisantynse Griekse Letterkunde: Die ontstaan van 'n Griekse Letterkunde in Konstantinopel tydens die Middeleeue ;Verdere manuskripte vir publikasie sedert 2005 * [[Aischulos]]: Eerste groot oud-Griekse treurspeldigter * [[Sophokles]]: Tweede groot oud-Griekse treurspeldigter * [[Euripides]]: Derde groot oud-Griekse treurspeldigter * Die literêre Koinê-skrywers (met insluiting van Polubios, Diodorus Siculus, Strabo, Philo Judaeus, Flavius Josephus, Plutarchus, Pausanias, Philo van Bisantium, Apollodorus van Athene, Artemidorus van Efese en Nikolaos van Damaskus) * Studies rondom die Griekse Nuwe Testament: Teks, taal en konteks * Die Briewe van [[Paulus van Tarsus|Paulus]]: Teks en konteks * Denkers deur die eeue, Deel Twee * Stromata: Bakens uit die Griekse Oudheid * 'n Reis deur [[Griekeland]]: Feit en legende * En wie het vir God geskep? Onderweg na 'n nuwe definisie van die Godheid [97 pp.] * Kommentaar op die negentien tragedies van [[Euripides]] [168 bl.] * Die geskiedenis van klassieke Griekeland [147 bl.] * Die geskiedenis en monumente van klassieke Athene [53 pp.] * Die alledaagse in klassieke Athene [84 pp.] * Die geskiedenis van Rome [125] * Die verhaal van die Griekse taal oor 35 eeue heen [in 2 vols., 438 pp.] == Pryse en toekennings == * Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se [[N.P. van Wyk Louw-medalje]] (2023)<ref>https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/wenners-van-sa-akademiepryse-bekend/ Opgespoor en besoek op 24 April 2023</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kruger, Gerrit van Wyk}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0mydrj3p29gg8z35m137nq8m75n1h98 0 308701 2893085 2828409 2026-04-12T11:30:50Z Aliwal2012 39067 2893085 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |naam = Gerard Manley Hopkins |beeld = GerardManleyHopkins.jpg |onderskrif = |geboortedatum = {{geboortedatum|1844|7|28}} |geboorteplek = Stratford, Londen, Essex, Engeland |sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1889|6|8|1844|7|28}} |sterfplek = [[Dublin]], Ierland |nasionaliteit = [[Verenigde Koninkryk|Brits]] |geloof = [[Rooms-Katoliek]] |ouers = |huweliksmaat = |kinders = |beroep = [[Digter]], Jesuïet priester |opvoeding = Highgate Skool |alma_mater = Heythrop Kollege, Londen<br />Balliol College, Oxford }} '''Gerard Manley Hopkins''' ([[28 Julie]] [[1844]] – [[8 Junie]] [[1889]]) was 'n [[Engeland|Engelse]] [[digter]] en priester. Sy nadoodse faam het hom gevestig as een van die voorste Victoriaanse digters. Sy manipulasie van prosodie – veral sy begrip van ''"sprung rhythm"'' – het hom stewig gevestig as 'n vindingryke skrywer van die verskuns, net soos sy tegniek om God te loof en te prys deur sy verbeeldingryke gebruik van beeldskepping en die natuur. Dit was eers na sy afsterwe dat Robert Bridges begin het om 'n paar van Hopkins se volwasse gedigte in bloemlesings te publiseer, met die hoop dat hy hierdeur die weg sou voorberei vir die wyer aanvaarding van Hopkins se styl. Teen 1930 was sy werk erken as een van die mees oorspronklikste letterkundige prestasies van sy eeu. Dit het 'n merkbare invloed uitgeoefen op van die voorste 20ste eeuse digters, soos [[T. S. Eliot]], Dylan Thomas, [[W. H. Auden]], Stephen Spender en Cecil Day-Lewis. == Vroeë lewe en familie == Gerard Manley Hopkins is gebore in Stratford, Londen, kiesafdeling Suid-Essex<ref name="Gardnerxvi">W. H. Gardner (1963), ''Gerard Manley Hopkins: Poems and Prose'' Penguin pxvi.</ref> (nou deel van Groter Londen) as die oudste van waarskynlik nege kinders aan Manley en Catherine Hopkins, née Smith. <!-- Webwerwe gee verskillende getalle broers en susters. Die ''ODNB'' vermeld nege. Moet dit nie verander voordat u dit op die besprekingsblad bespreek nie .--><ref>Norman White, "Hopkins, Gerard Manley (1844–1889)", '' Oxford Dictionary of National Biography '', Oxford University Press.</ref> Hy is gedoop in die Anglikaanse kerk van St. John's, Stratford. Sy vader het 'n marine versekeringsfirma gestig, en ook op 'n tydstip gedien as die konsul-generaal vir Hawaii in Londen. Hy was ook vir tyd lank die kerkopsigter by St John-at-Hampstead. Sy oupa was die dokter John Simm Smith, 'n universiteitskollega van [[John Keats]], en 'n hegte vriend van die eksentrieke filantroop Ann Thwaytes. Hopkins se vader het as digter werke gepubliseer soos ''A Philosopher's Stone and Other Poems'' (1843), ''Pietas Metrica'' (1849) en ''Spicelegium Poeticum, A Gathering of Verses by Manley Hopkins'' (1892 ). Hy het digwerk vir ''The Times'' beoordeel en ook 'n roman geskryf. Catherine (Smith) Hopkins was die dogter van 'n Londense dokter, en was veral lief vir musiek en lees, Duitse filosofie, letterkunde en die romans van [[Charles Dickens|Dickens]]. Beide ouers was uiters gelowige Anglikane. Catherine se suster, Maria Smith Giberne, het haar neef Gerard geleer om te skets. Dit is ondersteun deur sy oom, Edward Smith, sy groot-oom Richard James Lane, 'n professionele kunstenaar, en verskeie ander familielede.<ref name="Gardnerxvi" /> Hopkins se eerste ambisie was om 'n skilder te wees, en hy sou tydens sy hele lewe bly skets. Hy is as volwassene geïnspireer deur die werk van [[John Ruskin]] en die [[Lys van Pre-Raphaelite skilderye|Pre-Raphaelites]].<ref name="Gardnerxvi" /><ref name="PF ">[http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=81375 Poetry Foundation Biography] Besoek 18 Maart 2010</ref> Hopkins het 'n bekwame tekenaar geword. Sy vroeëre opleiding in visuele kuns het sy latere werk as digter ondersteun.<ref name="Gardnerxvi" /> Sy broers en susters is geïnspireer deur taal, godsdiens en die skeppende kunste. Milicent (1849–1946) het in 1878 by 'n Anglikaanse susterskap aangesluit. Kate (1856–1933) sou Hopkins help om die eerste uitgawe van sy poësie te publiseer. Hopkins se jongste suster Grace (1857–1945) het baie van sy gedigte getoonset. Lionel Charles Hopkins (1854–1952) het 'n wêreldbekende kenner geword van argaïese Chinees. Arthur (1848–1930) en Everard (1860–1928) was albei uiters suksesvolle kunstenaars. Cyril (1846–1932) sou by sy vader se versekeringsfirma aansluit.<ref name="PF" /> [[Lêer:Young Gerard Manley Hopkins.jpg|duimnael|regs|Hopkins, soos geskilder op 24 Julie 1866]] Manley Hopkins en sy gesin het in 1852 na Hampstead verhuis, digby die plek waar [[John Keats]] dertig jaar tevore gewoon het; naby die uitgestrekte ruimtes van Hampstead Heath. Toe hy tien jaar oud was, is Gerard na Highgate Skool gestuur(1854–1863).<ref name="Gardnerxvi" /> Terwyl hy Keats se poësie bestudeer het, het hy ''"The Escorial"'' (1860) geskryf, te wete sy vroegste bestaande gedig. Hier het hy vroeë pogings tot asketisme beoefen. Hy het eenkeer aangevoer dat die meeste mense meer vloeistowwe gedrink het as wat hulle regtig benodig, en 'n weddenskap aangegaan dat hy 'n week sonder vloeistowwe kon gaan. Hy het volgehou totdat sy tong swart was en hy ineengestort het. By 'n ander geleentheid het hy hom 'n week lank van sout onthou.<ref name="PF" /><ref name="ER">Eleanor Ruggles (1944) '' Gerard Manley Hopkins: A Life ''. Norton.</ref> Sy onderwysers by Highgate was onder andere Richard Watson Dixon, wat 'n blywende vriend en korrespondent geword het; en onder die ouer leerlinge wat Hopkins in sy koshuis onthou, was die digter Philip Stanhope Worsley, wat die Newdigate-prys gewen het.<ref>{{Cite book |last1=Abbott |first1=Claude Colleer |title=The Correspondence of Gerard Manley Hopkins and Richard Watson Dixon |date=1955 |publisher=Oxford University Press |pages=1, 6 |edition=2nd}}</ref> === Isolasie === Hopkins het die laaste vyf jaar van sy lewe deurgebring as professor in klassieke studies aan University College, Dublin. Hopkins se isolasie in 1885 was veelvoudig: hy was 'n Jesuïet wat vervreemd was van sy Anglikaanse familie en sy vaderland, 'n Engelsman wat in Dublin klas gegee het gedurende 'n tyd van politieke onrus, en ook 'n ongepubliseerde digter wat sy artistieke en godsdienstige roepings met mekaar probeer versoen het.<ref name=Allbery>[http://poems.com/Poets'%20Picks%202012/April_24_Debra_Allbery.html Allbery, Debra. "To seem the stranger lies my lot, my life", Poetry Daily, 24 April 2012]{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die gedig ''"To seem the stranger"'' is tussen 1885 en 1886 in Ierland geskryf. Dit is 'n gedig wat deurspek is met isolasie, droefgeestigheid en eensaamheid.<ref>[http://www.poemhunter.com/poem/to-seem-the-stranger-lies-my-lot-my-life/ Hopkins, Gerard M. "To seem the stranger lies my lot, my life", Poemhunter.com]</ref> == Oxford en priesterskap == Hopkins het klassieke studies aan Balliol College, Oxford (1863–1867) geneem.<ref name="Gardnerxvii">W. H. Gardner (1963), ''Gerard Manley Hopkins: Poems and prose'' Penguin p. xvii.</ref> Hy begin sy tyd in Oxford as ywerige sosiale vlinder en produktiewe digter, maar dit wil voorkom asof hy ontstel is deur die gevolglike veranderinge in sy gedrag. In Oxford het hy 'n lewenslange vriendskap gesmee met Robert Bridges (later die digter-laureaat van die Verenigde Koninkryk), wat van belang sou wees in sy ontwikkeling as digter en in die vestiging van sy nadoodse lof.<ref name="Gardnerxvii" /> Hopkins was diep onder die indruk van die werk van Christina Rossetti, en sy het een van sy grootste kontemporêre invloede geword nadat sy hom in 1864 ontmoet het.<ref name="Gardnerxviii">Gardner, WH (1963) ''Gerard Manley Hopkins: Poems and prose'' Penguin p. xviii.</ref> Gedurende hierdie tyd studeer hy by die vooraanstaande skrywer en kritikus Walter Pater, wat hom in 1866 tutor en 'n vriend bly totdat Hopkins in September 1879 Oxford verlaat.<ref name="PF" /><ref>Gerald Monsman, "Pater, Hopkins and the self", ''Victorian Notes'', 1974.</ref> [[Lêer:Alfred William Garrett; William Alexander Comyn Macfarlane; Gerard Manley Hopkins by Thomas C. Bayfield.jpg|duimnael|upright|links|Alfred William Garrett, William Alexander Comyn Macfarlane en Gerard Manley Hopkins (links na regs) deur Thomas C. Bayfield, 1866]] Hopkins het in 'n dagboekinskrywing van 6 November 1865 'n asketiese doelwit vir sy lewe en werk verklaar. "Op hierdie dag het ek deur God se genade besluit om alle skoonheid prys te gee totdat ek Sy toestemming ontvang het."<ref>Dagboekinskrywing (6 November 1865), soos gerapporteer in In ''Extremity: A Study of Gerard Manley Hopkins'' (1978) deur John Robinson, bl. 1.</ref> Op 18 Januarie 1866 het Hopkins sy mees asketiese gedig, getiteld ''The Habit of Perfection'', geskryf. Op 23 Januarie het hy poësie ingesluit in die lys van dinge wat tydens [[Lent]] opgegee moet word. In Julie besluit hy om [[Rooms-Katoliek|Katoliek]] te word en reis in September na Birmingham om die leier van die Oxford-bekeerlinge, John Henry Newman, te raadpleeg.<ref name="Gardnerxviii" /> Hy het hom op 21 Oktober 1866 na die Rooms-Katolisisme bekeer. Sy besluit om hom te bekeer het hom van sy familie en van 'n aantal van sy kennisse vervreem. Na sy graduering in 1867 is Hopkins deur Newman van 'n onderwyspos aan die Oratorium in Birmingham voorsien. Terwyl hy daar was, het hy die viool begin studeer. Op 5 Mei 1868 besluit Hopkins met beslistheid "om 'n gelowige te wees". Minder as 'n week later het hy 'n vuur van sy gedigte gemaak en digkuns bykans sewe jaar lank prysgegee. Hy het ook die bediening betree en besluit om 'n Jesuïet te word. Hy het egter eers [[Switserland]] besoek, wat Jesuïete destyds amptelik verbied het.<ref name="PF" /><ref name="ReferenceA">P. Kitchen, ''Gerard Manley Hopkins'', Londen, 1978.</ref> Hopkins het sy tydperk as Jesuïet in September 1868 in Parkstead (Manresa) House, Roehampton, begin. Twee jaar later verhuis hy na St Mary's Hall, Stonyhurst, vir sy filosofiese studies, waar hy geloftes van armoede, kuisheid en gehoorsaamheid op 8 September 1870 aflê.<ref>{{cite web |url=http://www.gerardmanleyhopkins.net/about/gerard_manley_hopkins.html |title=Gerard Manley Hopkins, Poet Priest Artist Writer Musician |work=Gerard Manley Hopkins' poems to music |first=Sean |last=O'Leary |accessdate=15 Mei 2017 |date=Julie 2006 |archive-date=29 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229164914/http://www.gerardmanleyhopkins.net/about/gerard_manley_hopkins.html |url-status=dead }}</ref> Hy het gevoel dat sy belangstelling in poësie hom daarvan weerhou om hom ten volle aan godsdiens te wy. Toe hy egter Duns Scotus in 1872 lees, sien hy in dat die twee nie in konflik met mekaar hoef te wees nie.<ref>[http://www.victorianweb.org/authors/hopkins/hopkins12.html Gerard Manley Hopkins: A Brief Biography] Glenn Everett, PhD.</ref> Hy gaan voort om 'n gedetailleerde dagboek tussen 1868 en 1875 by te hou. Hy was egter nie in staat daartoe om sy begeerte om die natuurlike wêreld te beskryf te onderdruk nie, en het ook musiek geskryf, geskets en vir kerklike geleenthede enkele "verse" geskryf, soos hy hulle noem. Hy sou later preke en ander godsdienstige stukke skryf. In 1874 keer Hopkins terug na Manresa House om klas te gee in klassieke studies. Terwyl hy in die Jesuïete huis van teologiese studies, St Beuno's College, naby St Asaph in [[Wallis|Noord-Wallis]], gestudeer het, is hy deur sy leraar gevra om 'n gedig ter herdenking van die sinking van 'n Duitse skip tydens 'n storm te gedenk. In 1875 word hy dus weer oortuig om poësie te skryf en 'n lang gedig te skryf getiteld ''"The Wreck of the Deutschland"''. Die werk is geïnspireer deur die "Deutschland" voorval van 1866, te wete 'n maritieme ramp waarin 157 mense gesterf het, waaronder vyf Franciskaanse nonne wat Duitsland verlaat het weens onderdrukkende anti-Katolieke wette (sien die begrip ''Kulturkampf''). Die werk vertoon godsdienstige bekommernisse sowel as sommige van die ongewone ritmes van sy daaropvolgende poësie wat nie in sy enkele oorblywende vroeë werke aanwesig was nie. Dit beeld nie net die dramatiese gebeure en heldedade uit nie, maar bevat ook die digter se versoenende uitbeelding jeens die verskriklike gebeure en God se hoër doel. Die gedig is aanvaar, maar nie deur 'n Jesuïete-publikasie gedruk nie. Hierdie verwerping het sy twyfel oor sy poësie gevoed. Die grootste deel van sy poësie het tot ná sy dood ongepubliseer gebly. [[Lêer:GerardManleyHopkinsBluePlaque.jpg|duimnael|Blou gedenkplaat ter herdenking van Hopkins in Roehampton, Londen]] Hopkins het die asketiese en beperkende leefwyse van 'n Jesuïet gekies, en was by tye besonders terneergedruk en somber. Die briljante student wat Oxford verlaat het met 'n eersteklas honneursgraad, het sy finale teologie-eksamen gedruip. In 1877 skryf hy ''"God's Grandeur"'', 'n reeks sonnette wat ''"The Starlight Night"'' insluit. In Oktober 1877, nie lank nadat hy ''"The Sea and the Skylark"'' voltooi nie, en slegs 'n maand nadat hy tot priester verorden is, het Hopkins 'n aanvang geneem met sy pos as onderpriester en leraar by St St Mary's College naby Sheffield. In Julie 1878 word hy kurator by die Jesuïete-kerk in Mount Street, Londen, en in Desember dié van St Aloysius's Church, Oxford. Hierna verhuis hy na onderskeidelik Manchester, Liverpool en Glasgow.<ref name="PF" /> Terwyl hy in Oxford dien, word hy 'n stigterslid van ''The Newman Society'', 'n vereniging wat in 1878 gestig is vir Katolieke lede van die [[Universiteit van Oxford]]. Hy gee onderrig in [[Grieks]] en [[Latyn]] aan Mount St Mary's College, Sheffield, en Stonyhurst College, Lancashire. In die laat 1880's ontmoet Hopkins Vader Matthew Russell, die Jesuïete stigter en redakteur van die ''Irish Monthly'' tydskrif, wat hom voorstel aan Katharine Tynan en [[W. B. Yeats]].<ref>{{Cite publication |first1=Norman |last1=White |authorlink=Norman White |url=https://academic.oup.com/nq/article-abstract/32/3/363/1169956?redirectedFrom=fulltext |title=A Newly Discovered Version of a Verse Translation by Gerard Manley Hopkins |journal=Notes and Queries |volume=32 |issue=3 |date=September 1985 |pages=363–364 | publisher=Oxford University Press |access-date=June 17, 2020 |doi=10.1093/notesj/32.3.363 |issn=0029-3970 |oclc=6941186639 |language=en-UK |via=[http://archive.is/oAxjI archive.is]}}</ref> In 1884 word hy professor in [[Grieks]] en [[Latyn]] aan University College Dublin.<ref>New English key notes 2013 Mentor boeke Dublin</ref> Sy Engelse wortels en sy onenigheid met die Ierse politiek van die tyd, sowel as sy eie klein statuur (5 voet 2 duim), onbeskaamde aard en persoonlike eienaardighede het beteken dat hy nie 'n besondere effektiewe onderwyser was nie. Dit, sowel as sy isolasie in Ierland, het sy droefgeestigheid verdiep. Sy gedigte van die tyd, soos ''"I Wake and Feel the Fell of Dark, not Day"'', weerspieël hierdie stemming. Die gedigte het weldra bekendgestaan as die ''"terrible sonnets"'', nie vanweë hul kwaliteit nie, maar omdat hulle volgens Hopkins se vriend, Canon Richard Watson Dixon, die "verskriklike kristal" bereik het, bedoelende dat die gedigte die melancholiese verwerping gekristalliseer het wat die latere deel van Hopkins se lewe gekenmerk het. == Invloed op andere == Ricks noem Hopkins "die oorspronklikste digter van die Victoriaanse era."<ref name=Ricks>[https://www.newcriterion.com/articles.cfm/The-art-and-faith-of-Gerard-Manley-Hopkins-4424 Ricks, Christopher. "The art and faith of Gerard Manley Hopkins", ''The New Criterion'', September 1991]</ref> Hopkins word in dieselfde asem as [[T. S. Eliot]] genoem m.b.t. sy invloed op die moderne beweging in poësie.<ref>[https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/robert-bernard-martin/gerard-manley-hopkins/ "Review: Martin, 'A Very Private Life'", Kirkus Reviews].</ref> Sy eksperimente met elliptiese frasering, dubbele betekenisse en vreemde gespreksritmes het bevrydend ingewerk op digters soos [[W. H. Auden]] en Dylan Thomas.<ref>[https://articles.latimes.com/1991-06-18/news/vw-865_1_gerard-manley-hopkins Casey, Constance. "Book Review : A Very Private Life of a Victorian Poet : Gerard Manley Hopkins: A Very Private Life by Robert Bernard Martin", ''The Los Angeles Times'', 18 Junie 1991].</ref> == Geselekteerde gedigte == Bekende gedigte deur Hopkins sluit in: * ''Binsey Poplars'' * ''Pied Beauty'' * ''The Windhover: To Christ our Lord'' * ''The Wreck of the Deutschland'' === Eksterne skakels === * {{Cite wikisource |title=Poems of Gerard Manley Hopkins}} === Opnames === * Richard Austin lees Hopkins se poësie in ''Back to Beauty's Giver''.<ref>Luisterboek, CD, {{ISBN|0-9548188-0-6}}, 2003. 27 gedigte, insluitende ''The Wreck of the Deutschland'', ''God's Grandeur'', ''The Windhover'', ''Pied Beauty'' en ''Binsley Poplars'', en die "Terrible Sonnets".</ref> * Jeremy Northam lees Hopkins se poësie in ''The Great Poets''.<ref>THE GREAT POETS: G.M HOPKINS (JEREMY NORTHAM) (NAXOS AUDIO BOOKS: NA190012)</ref> * Die Amerikaanse sanger/liedjieskrywer Natalie Merchant het Hopkins se gedig ''Spring and Fall: To a Young Child'' getoonset vir haar 2010 album ''Leave Your Sleep''. * Die skrywer Simon Edge lees ''The Wreck of The Deutschland'' tydens 'n opname wat sy roman ''The Hopkins Conundrum'' vergesel.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=OvdNbRSAd9w. Opgespoor op 26 Julie 2018.]</ref> * Die musikant Paul Kelly sing ''God's Grandeur'' op sy 2018 album ''Nature''. * [http://www.lancepierson.org/ Lance Pierson] het twee opnames van Hopkins se gedigte gemaak wat nou beskikbaar is as 'n [https://directory.libsyn.com/shows/view/id/106114 potgooi] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leeswerk == * Abbott, Claude Colleer (Ed.), 1955. ''The Correspondence of Gerard Manley Hopkins and Richard Watson Dixon'' (Londen: Oxford University Press.) * Abbott, Claude Colleer (Ed.), 1955. ''The Letters of Gerard Manley Hopkins to Robert Bridges'' (Londen: Oxford University Press.) * Fiddes, Paul S., 2009. 'G.M. Hopkins', in Rebecca Lemon, Emma Mason, Jonathan Roberts, and Christopher Rowland, eds, ''The Blackwell companion to the Bible in English literature'' (Blackwell companions to religion, Chichester: Wiley-Blackwell), pp.&nbsp;563–76 * MacKenzie, Norman H. (Ed.), 1989. ''The Early Poetic Manuscripts and Note-books of Gerard Manley Hopkins in Facsimile''. (New York en Londen: Garland Publishing.) * MacKenzie, Norman H. (Ed.), 1991. ''The Later Poetic Manuscripts of Gerard Manley Hopkins in Facsimile'' (New York: Garland Publishing.) * Martin, Robert Bernard, 1992. ''Gerard Manley Hopkins – A Very Private Life'' (Londen: Flamingo/HarperCollins Publishers) * Pomplun, Trent, "The Theology of Gerard Manley Hopkins: From John Duns Scotus to the Baroque," ''Journal of Religion'' (Januarie 2015) 95#1 pp: 1–34. DOI: 10.1086/678532 * Sagar, Keith, 2005. "Hopkins and the Religion of the Diamond Body", in ''Literature and the Crime Against Nature'', (Londen: Chaucer Press.) * Stiles, Cheryl, 2010. [http://works.bepress.com/cheryl_stiles/12/ "Hopkins-Stricken: Gerard Manley Hopkins, a Selective Bibliography."] (Berkeley Electronic Press). * White, Norman, 1992. ''Hopkins – A literary Biography'' (Oxford: Oxford University Press) * Chakrabarti, Tapan Kumar, ''Gerard Manley Hopkins: His Experiments in Poetic Diction'' (Ph.D. proefskrif, goedgekeur deur die Universiteit van Kolkata [ongepubliseer]) == Eksterne skakels == {{Commonskat}} {{Wikiquote}} * [https://www.regis.edu/About-Regis-University/JesuitEducated/How-we-live-the-Mission/Hopkins-Conference.aspx Gerard Manley Hopkins], S.J. Konferensie, Regis Universiteit * [http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=81375 Profiel en gedigte] by die Poetry Foundation. Opgespoor 2010-03-18 * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/284 Profiel en gedigte] by Poets.org * [http://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/gerard_manley_hopkins.shtml Profiel en gedigte (geskrewe en video)] by die BBC * [http://www.crossref-it.info/textguide/The-poetry-of-Gerard-Manley-Hopkins/6/0 Gids tot Hopkins] by Crossref-it. Opgespoor 2010-03-18 * [https://web.archive.org/web/20070501101045/http://www.beunos.com/hopkins.htm Gerard Manley Hopkins] by St Beuno's retreat. Opgespoor 2010-03-18 * [http://www.monasterevinhopkinssociety.org/ Jaarlikse Literêre Fees] – Monasterevin Hopkins Genootskap, Ierland. Opgespoor 2015-05-12 * [http://www.hopkinssociety.co.uk/ The Hopkins Society] Verenigde Koninkryk * [https://digital.ucd.ie/view/ivrla:3573 UCD Briewe, insluitende 43 briewe en poskaarte wat geskryf is aan Alexander William Mowbray tussen 1863 en 1888.] 'n ''UCD Digital Library'' Versameling. * {{Gutenberg author |id=Hopkins,+Gerard+Manley |name=Gerard Manley Hopkins}} * {{Internet Archive author |sname=Gerard Manley Hopkins}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hopkins, Gerard Manley}} [[Kategorie:Geboortes in 1844]] [[Kategorie:Sterftes in 1889]] [[Kategorie:Engelse digters]] e3b4fnz3hik3g9m1rodj1n4l2lu6t08 0 310898 2892905 2463033 2026-04-11T23:40:55Z Jcb 223 2892905 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wapen | name = | image = [[Lêer:Bundesarchiv Bild 101I-680-8282A-06, Budapest, Panzer VI (Tiger II, Königstiger).jpg|300px|]] | image_size = 300 | alt = | caption = Tiger II-tenk op 'n geplavleide straat in [[Budapest]], Oktober 1944 | origin = {{vlagland|Nazi-Duitsland}} | type = Swaartenk | is_artillery = | is_vehicle = Ja | service = 1944–1945 | used_by = | wars = [[Tweede Wêreldoorlog]] | designer = | design_date = 1943 | manufacturer = [[Henschel & Son]] / [[Krupp]] (skiettoring) | unit_cost = 800,000 Ryksmark ($300,000 VSD) in 1944–45<ref>{{Cite web|url=http://www.tanks-encyclopedia.com/ww2/nazi_germany/Panzer-VI_Konigstiger.php|title=Panzer VI Ausf.B Königstiger (1944)|website=www.tanks-encyclopedia.com|language=en-US|access-date=2018-11-12}}</ref> | production_date = | number = 492<ref name="Jentz96-288">Jentz 1996, p. 288.</ref> | variants = | spec_label = | weight = 68.5 metrieke [[ton]] met eerste skiettoring<br />69.8 metrieke ton met latere skiettoring | length = 7.38 m (romp)<br />10.286 m met kanon vorentoe | part_length = | width = 3,577 m | height = 3,09 m | diameter = | crew = 5 (drywer, kanonnier, laaier, bevelvoerder, drywer) | passengers = | cartridge = | cartridge_weight = | caliber = | barrels = | action = | rate = | velocity = | range = | max_range = | feed = | sights = | breech = | recoil = | carriage = | elevation = | traverse = | armour = 25–185 mm | primary_armament = 1× enkelstuk 8.8 cm KwK 43 L/71 (Eerste modelle)<br />1x 2-stuk 8.8 cm KwK 43 L/71. (Serien turm)<br/>Produksiemodelle het 86 projektiele gedra | secondary_armament = 2× 7.92 mm MG 34 masjiengewere met 5,850 rondtes | engine = Petrol aangedrewe V-12 Maybach HL 230 P30 | engine_power = 515 kW | pw_ratio = | payload_capacity = | transmission = Maybach OLVAR EG 40 12 16 B (8 ratte vorentoe en 4 tru) | suspension = Torsiestawe | clearance = 495 tot 510 mm | fuel_capacity = 860 liters | vehicle_range = 170 km | speed = Maks. 41.7 km/h | guidance = | steering = }} Die '''Tiger II''' is 'n [[Duitsland|Duitse]] swaartenk van die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Die finale amptelike Duitse naam van die tenk was ''Panzerkampfwagen'' Tiger ''Ausf''. B,<ref group=nota>''Panzerkampfwagen'' – abbr: ''Pz.'' of ''Pz.Kfw.'' (Afrikaans: "pantser gevegs voertuig")<br /> ''Ausführung'' – abbr: ''Ausf.'' (Afrikaans: variant).<br /> Die volle titles ''Panzerkampfwagen'' Tiger ''Ausf''. B en ''Panzerbefehlswagen'' Tiger ''Ausf''. B (vir die bevelvoerder weergawe) was gebruik vir opleiding en instanhoudings handleidings asook in die organisasie en toerusting tabelle. (Jentz and Doyle 1997)<br /> Also sometimes referred to as "Pz. VI ''Ausf'' B", not to be confused with "Pz. VI ''Ausf'' E”, which was the [[Tiger I-tenk]].</ref> soms verkort tot ''Tiger B''.<ref name="J&D16">Jentz and Doyle 1993, p. 16.</ref> Die krygslogistieke naam was ''Sd.Kfz.'' 182.<ref name="J&D16"/> Dit was ook informeel bekend as ''Königstiger''<ref name="J&D16"/> (die Duitse naam van die Bengaalse tier), soms vertaal as ''Koninklike Tier'', of soms verkeerdelik vertaal as ''Koning Tier'' deur die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde]] soldate.<ref>Buckley 2004, p. 119.</ref><ref>Tank Spotter's Guide, Bovington 2011 p. 63</ref> Die Tiger II was die opvolger van die [[Tiger I-tenk|Tiger I]] en het die Tiger I se dik pantser met die skuins pantser van die [[Panther-tenk]] mediumtenk gekombineer. Die Tiger II het amper 70 ton geweeg en was beskerm met 100 tot 185 mm pantser aan die voorkant.<ref name="J&Darmor">Jentz and Doyle 1993, pp. 12, 15.</ref> Dit was toegerus met die lang loop 8.8 cm KwK 43 L/71 teentenkkanon.<ref group=nota>''Kampfwagenkanone'' – abbr: ''KwK'' (Afrikaans: "gevegsvoertuigkanon")</ref> Die onderstel is ook gebruik as basis vir die ''Jagdtiger'' skiettoringlose teentenkvoertuig.<ref name="Schneider19">Schneider 1990, p. 18.</ref> Die Tiger II was uitgereik aan die swaartenkbataljons van die Duitse Leër en die [[Waffen-SS]]. Dit was die keer op 11 Junie 1944 vir oorlogvoering deur die 503de Swaarpantserbataljon gebruik gedurende die Geallieerdes se inval van [[Normandië]].<ref>Jentz and Doyle 1993, p. 37.</ref> Aan die Oosfront was die 501ste Swaarpantserbataljon die eerste eenheid wat met die Tiger II toegerus is. Hulle het op 1 September 1944 oor 25 Tiger II-tenks beskik.<ref>Jentz and Doyle 1993, p. 40.</ref> == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Tiger II}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tenks]] qqwa2p34jf6n0x6lfd2mzx8bj3q5gke 0 310983 2893019 2697806 2026-04-12T07:49:00Z Aliwal2012 39067 2893019 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212.jpg|duimnael|Trini Lopez in 1963]] '''Trini Lopez''' (gebore '''Trinidad López III''', [[Dallas]] ([[Texas]]), [[15 Mei]] [[1937]] - Palm Springs ([[Kalifornië]]), [[11 Augustus]] [[2020]]) was 'n [[Amerikaanse]] [[sanger]] van Mexikaanse afkoms. Hy het in 1963 groot sukses gehad met die liedjie ''If I had a hamer''. Dit het die topposisie in die treffersparade in vyf-en-twintig lande bereik. Die liedjie was op sy debuutalbum ''Trini Lopez Live by PJ's'', wat vrygestel word deur Reprise Records, [[Frank Sinatra]] se [[platemaatskappy]]. ''La Bamba'' van dieselfde langspeler het ook 'n treffer geword. Lopez se latere treffers sluit in ''This land is your land, Kansas City'' en ''Adalita''. Lopez het ook met minder sukses as [[akteur]] gewerk. Sy eerste film was ''Marriage On The Rocks'' (1965), waarin hy saam met Sinatra en [[Dean Martin]] opgetree het. Die bekendste film waarin hy gespeel het, was ''The Dirty Dozen'' (1967). Trini Lopez het tot op 'n hoë ouderdom opgetree. In 2005 neem hy deel aan 'n voordeelkonsert vir die slagoffers van die [[Tsoenami#26_Desember_2004_Indiese_Oseaan-tsoenami|tsoenami in die Indiese Oseaan]]. In die somer van 2013 tree hy op in die konsertreeks van André Rieu in die Vrijthof in [[Maastricht]]. Lopez is op 83-jarige ouderdom aan [[Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2|Covid-19-infeksie]] oorlede.<ref>[https://heavy.com/news/2020/08/trini-lopez-dead/ Trini Lopez III Dead: Legendary Singer Dies 83 From Covid-19], heavy.com, 11 Augustus 2020.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Trini Lopez}} {{Vertaaluit | taalafk = nl | il = Trini Lopez }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lopez, Trini}} [[Kategorie:Amerikaanse akteurs]] [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] [[Kategorie:Sterftes aan Kovis-19]] tvku6jovvuaacixc6pdq62stgom9tk4 0 311043 2893010 2595245 2026-04-12T07:28:24Z Aliwal2012 39067 2893010 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Douglas Bader headshot.jpg|duimnael|Douglas Bader]] Groepskaptein Sir '''Douglas Robert Steuart Bader''', [[Orde van die Britse Ryk|CBE]], DSO & Balkie, DFC & Balkie, DL, FRAeS; [[21 Februarie]] [[1910]] - [[5 September]] [[1982]]) was 'n [[Britse Koninklike Lugmag]], (RAF) [[bobaasvlieënier]] wat aan die die [[Tweede Wêreldoorlog]] deel geneem het. Daar is 22 lugoorwinnings, vier gedeelde oorwinnings, ses waarskynlikhede, een gedeelde waarskynlike oorwinning aan hom toegeken. Hy het ook 11 vyandelike vliegtuie beskadig.{{sfn|Holmes|1998|bl.=100}}<ref>Price and Holmes 2000, bl. 44.</ref> Bader het in 1928 by die RAF aangesluit en in 1930 as offisier aangestel. In Desember 1931 het hy, terwyl hy probeer het om aërobatiek te doen, neergestort en albei sy bene verloor. Nadat hy byna die dood was, herstel hy, neem weer vlugopleiding, slaag sy toetsvlugte en vra daarna weer om as vlieënier aangestel te word. Alhoewel daar geen regulasies op sy situasie van toepassing was nie, is hy op mediese gronde teen sy wil op pensioen geplaas. {{sfn|Gazette|33936}} Na die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog in 1939 het Douglas Bader egter na die lugmag teruggekeer en is hy as [[vlieënier]] aanvaar. Hy behaal sy eerste oorwinnings oor [[Duinkerken]] tydens die [[Slag van Frankryk]] in 1940. Hy neem aan die [[Slag om Brittanje]] deel en word 'n vriend en ondersteuner van Vise-Lugmaarskalk [[Trafford Leigh-Mallory]] en sy "''Big Wing''"-eksperimente. In Augustus 1941 moes Bader uitspring met 'n [[valskerm]] oor [[Duitsland]]-besette [[Frankryk]] en is hy gevange geneem. Kort daarna ontmoet hy en word bevriend met [[Adolf Galland]], 'n prominente Duitse vegvlieënier.{{sfn|Jackson|1983|bl.=111}} Ondanks sy [[gestremdheid]] het Bader 'n aantal ontsnappingspogings aangewend en is hy uiteindelik na die krygsgevangene kamp op die Colditz-kasteel gestuur. Hy het daar gebly tot April 1945 toe die kamp deur die Eerste Amerikaanse Leër bevry is. Bader het die RAF in Februarie 1946 permanent verlaat en sy loopbaan in die oliebedryf hervat. Gedurende die vyftigerjare het 'n boek en 'n film, ''Reach for the Sky'', sy lewe en RAF-loopbaan tot die einde van die Tweede Wêreldoorlog getoon het. Bader het 'n veldtog vir gestremdes geloods en in die Koningin se verjaarsdag ererol in 1976 benoem tot 'n ridder "vir dienste aan gestremdes".{{sfn|Jackson|1983|p=111}} Hy het voortgegaan om te vlieg totdat slegte gesondheid hom in 1979 gedwing het om op te hou. Bader is op 5 September 1982, op 72 jarige leeftyd aan 'n [[hartaanval]] oorlede. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Douglas Bader}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Douglas Bader }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bader, Douglas}} [[Kategorie:Britse militariste]] [[Kategorie:Britse vlieëniers]] [[Kategorie:Geboortes in 1910]] [[Kategorie:Sterftes in 1982]] l1hqjs3m8nnhgncng8v3brsm7pesg5r 0 311114 2892827 2546918 2026-04-11T19:32:04Z Jcb 223 2892827 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Quaalude.jpg|thumb|200px|’n Verskeidenheid metakaloonpille en {{nowrap|-kapsules}}.]] '''Metakaloon''' is ’n [[Hipnose|hipnotiserende]]- en [[kalmeermiddel]]. Dit word onder meer onder die handelsnaam '''Mandrax''' verkoop as ’n kombinasiemiddel, met 250&nbsp;mg metakaloon en 25&nbsp;mg [[difenhidramien]] in dieselfde [[Tablet (medisyne)|tablet]]. Die wettige vervaardiging van metakaloon vir die [[handel]] is gestaak weens die wydverspreide misbruik en verslawende potensiaal daarvan. ==As dwelmmiddel== Metakaloon het in die 1960's en 1970's al hoe gewilder geraak as ’n [[dwelmmiddel]]. In die 1970's is strenger maatreëls oor die beheer daarvan in verskeie lande ingestel, onder meer in [[Brittanje]] en die [[VSA]], en in die 1980's is dit in baie lande aan die mark onttrek. Onwettige metakaloon is een van die algemeens gebruikte dwelmmiddels in [[Suid-Afrika]]. Dit word onder meer in [[Indië]] vervaardig, dikwels in onhigiëniese toestande. Dit kom voor in tabletvorm, maar kan ook saam met [[dagga]] gerook word.<ref name="SA">{{Cite web|url=http://www.drugaware.co.za/mandrax.html|title=Mandrax|year=2003|work=DrugAware|publisher=Reality Media|access-date=2009-08-13}}</ref><ref name="Cochrane">{{Cite journal | vauthors = McCarthy G, Myers B, Siegfried N | title = Treatment for methaqualone dependence in adults | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | issue = 2 | pages = CD004146 | date = April 2005 | pmid = 15846700 | doi = 10.1002/14651858.CD004146.pub2}}</ref> Dit is ook elders in [[Afrika]] en in Indië gewild.<ref name="Cochrane" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Methaqualone}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Methaqualone}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dwelms]] n0qrf7prsfuvbtfb8qjzz1v01nfskwt 0 313368 2893022 2874230 2026-04-12T07:58:02Z Aliwal2012 39067 2893022 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jürgen Schadeberg | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1931|03|18}} | geboorteplek = [[Berlyn]], [[Duitsland]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1931|03|18|2020|8|29}} | sterfteplek = La Drova, [[Valencia, Spanje|Valencia]], [[Spanje]] | ouers = | familie = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | alma_mater = | beroep = Fotograaf | ander = | bekend = ''Sof'town Blues: images from the black '50s'', ''Voices from Robben Island'', ''The Black and White Fifties: Jürgen Schadeberg's South Africa'' | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | kleinkinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jürgen Schadeberg''' ([[18 Maart]] [[1931]]<ref name="SAhistory">[https://www.sahistory.org.za/people/jurgen-schadeberg Jürgen Schadeberg] South African History Online</ref> - [[29 Augustus]] [[2020]]<ref name="Botha">Ted Botha: [https://www.sapeople.com/2020/08/30/famous-mandela-photographer-at-drum-magazine-jurgen-schadeberg-dies/ Famous Mandela Photographer at Drum Magazine Jürgen Schadeberg Dies] sapeople.com 30 Augustus 2020</ref>) was 'n Duits-gebore Suid-Afrikaanse [[fotograaf]] en [[kunstenaar]]. Hy het belangrike oomblikke in die Suid-Afrikaanse geskiedenis gefotografeer,<ref name="Botha" /> insluitend ikoniese foto's soos van [[Nelson Mandela]] in die [[Robbeneiland]]-gevangenis.<ref name="Citizen" /> Hy het ook in [[Londen]] en [[Spanje]] gewoon, gewerk en klas gegee en foto’s in baie Afrikalande geneem. Sy werk word in die versamelings van die [[Verenigde Koninkryk]] se kunsraad, die nasionale portretgalery, Tate en die Victoria en Albert-museum in Londen bewaar. == Lewe == Jürgen Schadeberg is in 1931 in [[Berlyn]], [[Duitsland]], gebore waar hy grootgeword het tydens die [[Nazi]]-bewind en die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref name="Botha" /> In die nasleep van die oorlog het sy moeder 'n verhouding met 'n Britse offisier in die besettingsleër begin en in 1947 saam met hom na [[Suid-Afrika]] geëmigreer. Schadeberg homself as fotograaf bekwaam by die ''Deutsche Presseagentur'' (Duitse persagentskap).<ref name="Döring">{{cite web | last=Döring | first = Laura |url = https://www.dw.com/de/mandelas-fotograf-j%C3%BCrgen-schadeberg/a-17117050 | title=Mandelas Fotograf: Jürgen Schadeberg | date=7 Oktober 2013 | website=Deutsche Welle | language=de | accessdate=31 Augustus 2020 }}</ref> Hy verhuis in 1950 na Suid-Afrika om weer by sy gesin aan te sluit en vind die volgende jaar werk by die [[tydskrif]] ''[[Drum (tydskrif)|Drum]]'' as amptelike fotograaf en uitlegkunstenaar.<ref name="Botha" /><ref name="Darren">Newbury, Darren. "Johannesburg Lunch-Hour 1951–1963: The emergence and development of the humanist photographic essay in Drum magazine." In ''Journalism Studies'' 8 April 2007, bl 584-594.</ref><ref>''The Finest photos from the old Drum'', Bailey's African Photo Archives, 1987; Penguin Books [distributor], {{ISBN|062010581X}}</ref><ref>Enwezor, O. (1 Januarie 2013). 'A critical presence: Drum magazine in context'. In ''Modern Art in Africa, Asia, and Latin America: an Introduction to Global Modernisms'', 58-62.</ref> Schadeberg het die seniorfiguur van die groep geword<ref name="SAhistory" /><ref>{{Citation | editor=Wells, Liz| author1=Henning, Michelle| title=Photography : a critical introduction | publication-date=2015 | publisher=Routledge | edition=Fifth | isbn=978-1-315-72737-0 }}</ref> en 'n onderwyser en mentor vir sommige van die mees kreatiewe Suid-Afrikaanse fotograwe van sy tyd, waaronder Bob Gosani, Ernest Cole en later [[Peter Magubane]].<ref name='Mentor'>{{cite news|first= |last= |author2= |title=Jürgen Schadeberg |date= |publisher= |url=http://www.linkpicturelibrary.com/jurgen_gallery.htm |work=Link Portfolio |pages= |accessdate=19 April 2009 |language= |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820045323/http://www.linkpicturelibrary.com/jurgen_gallery.htm |archivedate=20 Augustus 2008 }}</ref> As een van die min wit fotograwe wat die daaglikse lewe onder die swart gemeenskap gefotografeer het, het hy kennis gemaak met die lewe en [[kultuur]] van Swartes. As gevolg hiervan het hy die begin van die vryheidsbeweging, die gevolge van [[apartheid]] en die lewenskragtigheid van die ''[[township]]''-lewe op film vasgelê.<ref>{{Citation | author1=Sampson, Anthony | title=Drum : the making of a magazine | publication-date=2005 | publisher=Jonathan Ball Publishers | edition=2005 | isbn=978-1-86842-211-1}}</ref> Schadeberg het in die vyftigerjare talle historiese en belangrike gebeure gefotografeer, waaronder die Defiance-veldtog (uitdagingsveldtog) van 1952, die verraadverhoor van 1956, die verwydering uit [[Sophiatown]] in 1955, die [[jazz]]- en sosiale toneel van Sophiatown, <ref>''Sof'town Blues: images from the black '50s'', J. Schadeberg, 1994, {{ISBN|0-9583980-1-1}}</ref> die begrafnis van slagoffers van die [[Sharpeville-slagting]] van 1960, en foto's van Robbeneiland-gevangenes.<ref>Jürgen Schadeberg, ''Voices from Robben Island'', Ravan Press, 1994, {{ISBN|0-86975-454-8}}</ref> Van die bekende persone wat hy gefotografeer het, is onder andere Nelson Mandela,<ref>''Nelson Mandela and the Rise of the ANC'' / compiled and edited by Jürgen Schadeberg ; photographs by Ian Berry ... [et al.] ; text by Benson Dyantyi ...[et al.], Jonathan Ball, 1990, {{ISBN|0-947464-18-2}}</ref> [[Walter Sisulu]], [[Oliver Tambo]], Trevor Huddleston en [[Govan Mbeki]]. Hy dokumenteer ook jazz-legendes uit die 1950's soos Thandi Klaasen, [[Hugh Masekela]], [[Kippie Moeketsi]] en [[Miriam Makeba]]<ref name="Döring" /><ref name="Oxley">Matthew Oxley: [https://www.worldphoto.org/blogs/22-11-16/father-south-african-photography-j%C3%BCrgen-schadeberg The Father of South African Photography - Jürgen Schadeberg] (interview) worldphoto.org 2017</ref><ref name="Leica">[https://us.leica-camera.com/Leica-Galleries/Leica-Gallery-Prague/News-Program/A-TRIBUTE-TO-THE-MASTERS-OF-PHOTOGRAPHY-J%C3%BCrgen-Schadeberg A Tribute to the Masters of Photography / Jürgen Schadeberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929222610/https://us.leica-camera.com/Leica-Galleries/Leica-Gallery-Prague/News-Program/A-TRIBUTE-TO-THE-MASTERS-OF-PHOTOGRAPHY-J%C3%BCrgen-Schadeberg |date=29 September 2020 }} leica-camera.com</ref> Hy het dokumentasie oor die alledaagse lewe geskep.<ref name="Döring" /> ''Drum'' wou hê dat die sangeres [[Dolly Rathebe]] die voorbladmeisie vir een van hul uitgawes moes wees. Schadeberg het haar na 'n Johannesburgse mynhoop geneem en in 'n [[bikini]] afgeneem. Die twee is in hegtenis geneem weens oortreding van die [[Ontugwet]] wat verhoudings tussen rasse verbied het.<ref name='Rathebe'>{{cite news | first= | last= | author2= | title=Dolly Rathebe | date= | publisher=S A History | url=http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/rathebe-d.htm | work= | pages= | accessdate=3 Desember 2007 | language= | archive-url=https://web.archive.org/web/20071010143011/http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/rathebe-d.htm | archive-date=10 Oktober 2007 | url-status=dead }}</ref> In 1959 verlaat Schadeberg ''Drum'' om vryskutwerk te doen. Hy was deel van 'n ekspedisie onder leiding van professor [[Phillip Tobias]] van die [[Universiteit van die Witwatersrand]] om die [[Boesmans]] te bestudeer en publiseer beelde in ''The Kalahari Bushmen Dance'' in 1982.<ref name="SAhistory" /> Schadeberg voel gedwonge deur toenemende burgerlike onrus om Suid-Afrika te verlaat, en gaan in 1964<ref name="Döring" /> na Londen, <ref name="Leica" /><ref name="Botha" /> waar hy fotoredakteur was van die tydskrif ''Camera Owner'' (voorloper van ''Creative Camera''),<ref>Brittain, David (1999). Creative camera : thirty years of writing. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5804-2}}.</ref> waarin hy 'n sterker ontwerpsin opgeneem het en die beeldinhoud daarvan verhoog het. Hy was van April tot Julie 1965 die redakteur van die publikasie.<ref>David Allan Mellor, "A Contextual Chronology", bl.150. In David Allan Mellor, ed., No Such Thing as Society: Photography in Britain 1967–87: From the British Council and the Arts Council Collection (London: Hayward, 2007; {{ISBN|978-1-85332-265-5}}).</ref><ref>Val Williams, 'Crowned with Thorns: Creative Camera 1965-1978'. In ''Creative Camera'' No.321, April–Mei 1993</ref> Hy het ook fotografiese uitstallings in Engeland aangebied en saamgestel, veral vir die Whitechapel-kunsgalery.<ref name='Mentor'/> Daarna verhuis hy na Spanje waar hy hom toespits op 'n loopbaan as kunstenaar.<ref name="SAhistory" /> In 1972 keer hy terug na Afrika waar hy 'n pos as fotograaf vir Christian Aid in [[Botswana]] en [[Tanzanië]] aanvaar. In 1973 reis hy in [[Senegal]], [[Mali]], [[Kenia]] en [[Zaire]] om foto's te neem.<ref name="SAhistory" /> In 1985 keer Schadeberg terug na Suid-Afrika, waar hy saam met sy vrou Claudia woon. Hy het voortgegaan om as fotojoernalis te werk en het ook dokumentêre films oor die swart gemeenskap<ref name="Botha" /> gemaak tot 2007, toe hy na Europa teruggekeer het.<ref name="Döring" /> == Afsterwe == Schadeberg sterf aan 'n [[beroerte]] in sy huis in La Drova, [[Valencia, Spanje|Valencia]], Spanje, op 29 Augustus 2020, 89 jaar oud.<ref>{{cite news |last=Cowell |first=Alan |date=30 August 2020 |title=Jürgen Schadeberg, Whose Photos Chronicled Apartheid, Dies at 89 |url=https://www.nytimes.com/2020/08/30/obituaries/jurgen-schadeberg-dead.html |work=[[The New York Times]] |location=New York City |access-date=31 August 2020}}</ref><ref name="Citizen">[https://citizen.co.za/news/south-africa/general/2351681/celebrated-photographer-jurgen-schadeberg-dies-aged-89/ Celebrated photographer Jürgen Schadeberg dies, aged 89] ''[[The Citizen]]'', 30 Augustus 2020</ref> == Publikasies == *''The Fifties People of South Africa : the lives of some ninety-five people who were influential in South Africa during the fifties, a period which saw the first stirrings of the coming revolution / with photos by Bob Gosani ... [et al.]'', Bailey's African Photo Archives, 1987, {{ISBN|0-620-10529-1}} *''The Finest photos from the old Drum, Bailey's African Photo Archives'', 1987; Penguin Books [distributor], {{ISBN|062010581X}} *''The Kalahari Bushmen Dance,'' Jürgen Schadeberg, 1982, {{ISBN|0-7045-0472-3}} *''Nelson Mandela and the Rise of the ANC / compiled and edited by Jürgen Schadeberg ; photographs by Ian Berry'' ... [et al.] ; text by Benson Dyantyi ...[et al.], Jonathan Ball, 1990, {{ISBN|0-947464-18-2}} *''Sof'town Blues:[a] images from the black '50s'', J. Schadeberg, 1994, {{ISBN|0-9583980-1-1}} *''Voices from Robben Island,'' Ravan Press, 1994, {{ISBN|0-86975-454-8}} *''The Black and White Fifties : Jürgen Schadeberg's South Africa'', Protea, 2001, {{ISBN|1-919825-71-1}} *''Soweto today'', Protea Book House, 2002, {{ISBN|1-919825-72-X}} *''Who Killed Mr. Drum? / Sylvester Stein / photography by Jürgen Schadeberg'', Corvo Books, 2003, {{ISBN|0-9543255-1-6}} *''The Book of Life, UN Development Programme'', 2004, {{ISBN|0-620-33285-9}} *''Witness: 52 Years of Pointing Lenses at Life'', Protea Book House, 2004, {{ISBN|1-86919-067-X}} *''Voices from the Land'', Protea Book House, 2005, {{ISBN|1-86919-105-6}} *''Tales from Jozi'', Protea Book House, 2007, {{ISBN|978-1-86919-175-7}} *''Jürgen Schadeberg'', Hatje Cantz Verlag, edited by Ralf-P. Seippel, 2008, German/English/French, {{ISBN|978-3-7757-2150-9}} == Film en video == * ''Ernest Cole'' — Video, 52 minute. ''The life and work of a courageous and pioneering black photographe''r<ref>David Smith: [https://www.theguardian.com/world/2010/nov/25/ernest-cole-david-goldblatt-apartheid-photography Life through a lens: Ernest Cole photographs shed light on apartheid] ''[[The Guardian]]'' 25 November 2010</ref> * ''Voices from Robben Island'' — 16&nbsp;mm, 90 minute. ''The history of the infamous island prison, a BBC co-production''<ref>[https://archive.nelsonmandela.org/index.php/za-com-mm-163 Voices from Robben Island] archive.nelsonmandela.org</ref> * ''War & Peace'' — Video, 60 minute. ''The history of the [[African National Congress|ANC]] from 1900—1994'' * ''Have you seen Drum recently?'' — 35&nbsp;mm, 77 minute. *''The vibrant and turbulent 1950s in South Africa, with original music and photographs from Drum magazine.''<ref>[https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b79d97975 ''Have You Seen Drum Recently?'' (1989)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211112125131/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b79d97975 |date=12 November 2021 }} bfi.org.uk</ref> * ''The seven ages of music'' — Video, 56 minute. ''A musical trip through history, from San singing to [[Hugh Masekela]]''<ref>{{OCLC|41480188}}</ref> * ''Dolly & the Inkspots'' — Video, 26 minute. ''The life and memories of this legendary jazz singing combination''<ref>{{OCLC|40978258}}</ref> * ''Drumbeats'' — 16&nbsp;mm, 56 minute * ''Ballroom Fever'' — Video, 26 minute * ''Jo'burg Cocktail'' — Video, 56 minute * ''Halala Bomane!'' (''Hail the Women''!) — Video, 56 minute == Versamelings == Schadeberg se werk word in die volgende permanente versamelings gehou: *Verenigde Koninkryk kunsraad, VK: 2 afdrukke (September 2020)<ref>{{cite web|accessdate=2020-09-02|title=Schadeberg, Jurgen|url=http://www.artscouncilcollection.org.uk/explore/artist/schadeberg-jurgen|website=Arts Council Collection}}</ref> *Nasionale portretgalery, Londen: 8 afdrukke (September 2020)<ref>{{cite web|accessdate=2020-09-02|title=Jurgen Schadeberg - National Portrait Gallery|url=https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp132713/jurgen-schadeberg|website=National Portrait Gallery}}</ref> *Tate, Londen: 3 afdrukke (September 2020)<ref>{{cite web|last1=Tate|accessdate=2020-09-02|title=Jurgen Schadeberg born 1931|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/jurgen-schadeberg-15787|website=Tate}}</ref> *Victoria en Albert-museum, Londen: 2 afdrukke (September 2020)<ref>{{cite web|accessdate=2020-09-02|title=Your Search Results|url=http://collections.vam.ac.uk/search/?listing_type=&offset=0&limit=15&narrow=&extrasearch=&q=Schadeberg%252C+Jurgen&commit=Search&quality=0&objectnamesearch=&placesearch=&after=&before=&namesearch=&materialsearch=&mnsearch=&locationsearch=|website=Victoria and Albert Museum}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jürgen Schadeberg}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Jürgen Schadeberg }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schadeberg, Jürgen}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse fotograwe]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kunstenaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1931]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] 45oyv90jxamqj212m9m58gzprjeli42 0 313445 2892860 2583865 2026-04-11T20:10:46Z Jcb 223 2892860 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Motorvoertuig |name=Renault Twingo |image=[[Lêer:Renault Twingo III 02.JPG|260px]] |manufacturer=[[Renault]] |production=1992–2021 |predecessor=Renault 4 |class=stadsmotor |body_style=3-deur [[luikrug]] (Twingo I en II)<br />5-deur [[luikrug]] (Twingo III) |layout=[[motordryfuitleg|Voorenjin, voorwieldryf]] (Twingo I en II)<br />[[motordryfuitleg|Agterenjin, agterwieldryf]] (Twingo III）}} Die '''Renault Twingo''' is 'n stadsmotortjie vir vier passasiers wat vervaardig en bemark word deur die Franse motorvervaardiger [[Renault]], wat in 1992 bekendgestel is en tans in sy derde generasie is. Die eerste generasie Twingo (tweedeur, voorenjin) is op 5 Oktober 1992 by die [[Paryse Motorskou]] bekendgestel en verkoop in Europese markte vanaf April 1993. Renault het in die somer van 2007 die tweede generasie Twingo bekendgestel. {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Twingo I | image = [[Lêer:BlackRenaultTwingo1998.jpg|260px]] | production = 1992–2007 (Frankryk)<br /> 1994–2003 (Spanje)<br/>1999–2002 (Uruguay)<br />1995–2012 (Colombia) | assembly = {{ubl |Frankryk: Flins |Uruguay: [[Montevideo]] |Colombia: Envigado |Spanje: [[Valladolid]]}} | body_style = 3-deur [[luikrug]] | layout = [[motordryfuitleg|Voorenjin, voorwieldryf]] | designer = Patrick Le Quément<ref>{{cite web|url=https://www.automotivedesignconference.com/portfolio/patrick-le-quement/|title=Patrick le Quément|website=automotivedesignconference.com|accessdate=11 Januarie 2020}}</ref> | engine = 1.0 L ''D7D'' [[inlynviersilinder|I4]] ([[Petrolenjin|petrol]])<br />1.2 L ''C3G'' [[inlynviersilinder|I4]] (petrol)<br />1.2 L ''D7F'' [[inlynviersilinder|I4]] (petrol)<br />1.2 L ''D4F'' [[inlynviersilinder|I4]] (petrol) | transmission =5-gang [[handrat]]<br />3-gang [[outomaties]] | front_suspension = | rear_suspension = | wheelbase = {{convert|2345|mm|in|1|abbr=on}} | length = {{convert|3430|mm|in|1|abbr=on}} | width = {{convert|1630|mm|in|1|abbr=on}} | height = {{convert|1420|mm|in|1|abbr=on}} | weight = 790 kg en swaarder }} [[Lêer:Renault_Twingo_Dynamique_(III)_–_Heckansicht,_24._Oktober_2015,_Münster.jpg|links|duimnael|Renault Twingo Dynamique (Duitsland) ]] [[Lêer:Renault_Twingo_FL_Genf_2019_1Y7A5643.jpg|links|duimnael| Renault Twingo, fase 2 ]] [[Lêer:Renault_Twingo_Genf_2019_1Y7A5983.jpg|links|duimnael| Renault Twingo, fase 2 ]] Die derde generasie Renault Twingo (vierdeur, agterenjin) debuteer in Maart 2013 op die [[Geneefse Internasionale Motorskou]]<ref>{{Cite web|url=http://www.just-auto.com/news/global-debuts-list-citroen-c1-peugeot-108-toyota-aygo-added_id140598.aspx|title=GENEVA SHOW: World premieres [final list]|website=just-auto.com|access-date= 5 September 2020|archive-date=13 Januarie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113134110/http://www.just-auto.com/news/global-debuts-list-citroen-c1-peugeot-108-toyota-aygo-added_id140598.aspx|url-status=dead}}</ref> in 'n vyfdeur,<ref>{{Cite web|url=http://www.carscoops.com/2013/06/next-renault-twingo-to-only-be.html|title=Next Renault Twingo to Only Be Available as a Five-Door – Carscoops|date=26 Junie 2013|website=carscoops.com}}</ref> agterenjin–agterwielaandrywing, wat saam met [[Daimler]] se derde generasie [[Smart Fortwo]]<ref name="autoevolution">{{Cite web|url=http://www.autoevolution.com/news/spyshots-all-new-renault-twingo-spotted-for-first-time-looks-like-twin-run-concept-66453.html|title=Spyshots: All-New Renault Twingo Spotted for First Time, Looks Like Twin'Run Concept|last=Mihnea Radu|website=autoevolution}}</ref> en tweede generasie [[Smart Forfour]] ontwikkel is. Die derde generasie Twingo en die tweede generasie Forfour word in dieselfde fabriek in Novo Mesto, [[Slowenië]], vervaardig. == Ontwerp en ontwikkeling == In Maart 2010 het Renault en Daimler, as deel van hul bestaande vennootskap, 'Project Edison' aangekondig, 'n samewerking wat daarop gemik is om 'n gedeelde platform te ontwerp vir klein stadsmotors wat deur albei maatskappye gebruik kan word. Die eerste motors wat die platform gebruik, was die derde generasie Twingo en die tweede generasie Smart Forfour. Renault en Daimler het eweveel in die navorsings- en ontwikkelingsfase belê, met Renault wat daarna in die enjins begin spesialiseer het en Daimler in die transmissies.<ref>{{Cite web|url=http://www.usinenouvelle.com/article/nouvelle-twingo-entre-renault-et-daimler-qui-fait-quoi.N282037|title=Nouvelle Twingo : entre Renault et Daimler, qui fait quoi ?|last=Ducamp, Pauline|date=4 September 2014|publisher=L'Usine nouvelle|language=Frans|trans-title=New Twingo: Renault and Daimler, who does what?|access-date=2 Oktober 2014}}</ref> Die Twingo III is ongeveer 10&nbsp;mm korter as die Twingo II.<ref name="TWINBRO">{{Cite web|url=https://www.cdn.renault.com/content/dam/Renault/UK/brand-and-editorial/Brochures/Vehicles/twingo-brochure-q4-october.pdf|title=New Twingo brochure|publisher=Renault UK|access-date=3 Oktober 2014|archive-date=18 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018082643/https://www.cdn.renault.com/content/dam/Renault/UK/brand-and-editorial/Brochures/Vehicles/twingo-brochure-q4-october.pdf|url-status=dead}}</ref> Die agterenjinuitleg verbeter die beweegbaarheid en die kajuitruimte, maar verminder die bagasieruim.<ref name="TELE">{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/motoring/car-manufacturers/renault/11060933/2014-Renault-Twingo-first-drive.html|title=Renault Twingo first drive|last=English, Andrew|date=29 Augustus 2014|website=The Daily Telegraph|access-date=1 Oktober 2014}}</ref> Die vering bestaan uit [[MacPhersonstut]]te aan die vooras en 'n De Dion-buis aan die agterkant. Die motor gebruik 'n vyfdeur-argitektuur wat dit van sy driedeur-voorgangers onderskei. Remme is [[Skyfremme|geventileerde skywe]] aan die voorkant en trommels aan die agterkant, behalwe in die basismodel (SCe 70) wat trommelremme rondom gebruik.<ref name="TWINBRO"/> Die enjinkap het 'n spesiale oopmaakmeganisme wat slegs gedeeltelike toegang tot die ruitwasvloeistof, remvloeistof en koelvloeistofreservoirs en die battery toelaat.<ref>{{Cite web|url=https://www.carmanualsonline.info/renault-twingo-2016-3-g-owners-manual/15#146|title=RENAULT TWINGO 2016 3.G Owners Manual|website=carmanualsonline.info|access-date=19 Maart 2017}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Renault]] 5mtf2ostaxs5obncb733mrhg2vc6gts 0 313932 2892799 2666517 2026-04-11T19:19:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892799 wikitext text/x-wiki '''Nigel Jeremy Morgan''' ([[25 September]] [[1954]], [[Woking]], [[Surrey]] - [[17 November]] [[2018]], [[Harrismith]], [[Suid-Afrika]]), ook bekend as '''Nosher Morgan''' en '''Captain Pig''', was 'n Britse en Suid-Afrikaanse veiligheidskonsultant en voormalige offisier van die Britse Leër wat noue bande met Suid-Afrika se intelligensiediens gehad het.<ref name="obit1">{{cite web |author1=Telegraph Obituaries |title=Nigel ‘Nosher’ Morgan|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2019/01/21/nigel-nosher-morgan-adventurer-embroiled-abortive-wonga-coup/ |website=The Daily Telegraph |accessdate=7 Maart 2020 |date=21 Januarie 2019}}</ref> Hy het erken dat hy in 2004 'n poging tot 'n [[2004-Ekwatoriaal-Guinese staatsgreepspoging|staatsgreep teen die regering van Ekwatoriaal-Guinee]] blootgelê het.<ref>{{cite web |last1=Rademyer |first1=Julian |title=Mercenary: Govt knew of coup |url=https://www.news24.com/southafrica/news/mercenary-govt-knew-of-coup-20091122 |website=News24 |accessdate=7 Maart 2020 |language=en |date=22 November 2009 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Persoonlik == Morgan was die seun van Ronan 'Bowlegs' Morgan, 'n [[Alkoholisme|geharde drinker]] en uitgewer wat gereeld by ''El Vino'' in [[Fleet Street]] was, en die neef van die rugbyspeler Cliff Morgan.<ref name=obit1 /> Sy moeder Pamela, met [[bipolêre gemoedsteuring]], het die gesin verlaat nadat Nigel se ouer broer Malcolm in 1970 in 'n motorongeluk dood is.<ref name="obit2">{{cite web |last1=Prichard |first1=Dai |title=Captain Nigel Morgan |url=http://guardsmagazine.com/obits/2018_19_Winter/07_Morgan.html |website=Guards Magazine |accessdate=7 Maart 2020}}</ref> == Onderwys == Morgan, wat in Cranleigh skool gegaan het, het by die Irish Guards in 1974 aangesluit.<ref name=obit1 /> Daarna het hy 'n graad in [[Politiek]] aan die Durham-universiteit bekom met 'n militêre beurs, waar hy president van die Durham-unie was vir die periode van 1978.<ref name=obit1 /> Volgens sy beursvoorwaardes moes Morgan 'n minimum diensperiode in die Britse Leër voltooi nadat hy sy graad voltooi het.<ref name=obit2 /> Hy behaal sy graad in 1978.<ref name="gazette">{{cite journal |title=Results of Final Examinations held in June 1978 |journal=Durham University Gazette |date=31 Januarie 1979 |volume=24 (New Series) |page=56 |url=http://reed.dur.ac.uk/xtf/view?docId=bookreader/DU_Gazettes/DUGazette24/dg24METS.xml#page/56/mode/2up |accessdate=7 Maart 2020}}</ref> Een van sy klasmaats was die toekomstige omroeper George Alagiah, terwyl medegraadstudente in dieselfde groep aan die Hatfield College die rugbyspeler Jeremy Campbell-Lamerton en Peter Waterworth, destydse SR president en later die goewerneur van [[Montserrat]], insluit.<ref name=gazette /><ref>Durham University Gazette, bl. 64–66</ref> == Loopbaan == Terwyl hy by sy regiment in Londen gestasioneer was, het Morgan vertroud geraak met baie van die denkers wat by Thatcherisme betrokke was, waaronder John Hoskyns, 'n spesiale adviseur van premier [[Margaret Thatcher]].<ref name=obit2 /> Hy beywer hom vir die beëindiging van sy kommissie en sê vir sy bevelvoerder dat hy 'nie 'n teetrollie kan aanvoer nie', maar hy slaag nie.<ref name=obit2 />Toe hy uiteindelik ontslag ontvang, werk hy onder Alfred Sherman by die Centre for Policy Studies, maar bedank in 1983.<ref name=obit2 /> Later in die dekade het hy 'n jaar lank as 'n [[Jesuïet]]-priester opleiding ondergaan, maar hy verlaat dit na meningsverskille met die destydse gewilde [[bevrydingsteologie]].<ref name=obit2 /> Wat hierna gevolg het, was die prospekteer vir [[goud]] in die [[Yukon]] met 'n vriend van die Skotse Garde en 'n rampspoedige goudkooponderneming in [[Liberië]] waarin hy $1 miljoen van beleggers se geld verloor het op goudbedekte koper.<ref name=obit1 /> Vanaf 1993 was hy in Suid-Afrika werksaam as 'n vryskut-veiligheidskonsultant. Hy het bevriend geraak het met politici en figure in die intelligensiegemeenskap, en ontledings vir risikobestuursfirmas in [[Londen]] opgestel.<ref name=obit2 /> In 2000 vertrek hy na die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] om die veiligheid by 'n diamantmyn wat deur die staatsonderneming MIBA bedryf word, te bestuur. Hy word egter gedwing om te vlug nadat hy doodsdreigemente ontvang het wat waarskynlik verband hou met die feit dat hy gewys het op die herhaalde diefstal van diamante deur werknemers van MIBA. <ref>{{cite news |title=Sifting Through A Dark Business |url=https://www.newsweek.com/sifting-through-dark-business-131907 |accessdate=7 Maart 2020 |work=[[Newsweek]] |date=7 Desember 2003 |language=en}}</ref> == Wonga staatsgreep == ''Hoofartikel: [[2004-Ekwatoriaal-Guinese staatsgreepspoging]]'' In 2004 word hy uitgewys in verband met die sogenaamde 'Wonga-komplot', 'n staatsgreeppoging op president [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]], die diktator van olieryk [[Ekwatoriaal-Guinee]]. Die saak het internasionale aandag geniet toe Mark Thatcher, 'n inwoner van [[Constantia]] in Kaapstad, aangewys is as een van die finansiers. <ref name="times">{{cite news |last1=Roberts |first1=Adam |title=Scratcher's downfall |url=https://www.thetimes.co.uk/article/scratchers-downfall-ptnjwv887wv |accessdate=7 Maart 2020 |work=[[The Times]] |date=11 Junie 2006 |language=en}}</ref> Morgan was hegte vriende met sowel Thatcher as die voormalige [[Special Air Service]] huursoldaat Simon Mann.<ref name=times /> Omdat Morgan verbintenisse met die Suid-Afrikaanse geheimediens gehad het, het sommige van die betrokkenes by die beplande staatsgreep na bewering aangeneem dat hulle die stilswyende steun van die Suid-Afrikaanse regering sou geniet.<ref name=obit1 /> Dit sluit blykbaar Mann self in.<ref name=times /> Trouens, Morgan was 'n dubbelagent wat 'n mol, James Kershaw, geplant het om as assistent van Mann op te tree en aan hom inligting te voer oor wat aangaan.<ref name=times /> Morgan, wat albei kante gespeel het, het tot tien verslae geskryf wat in die hande van kontakte binne die Suid-Afrikaanse intelligensie beland het, maar tog ook tot $ 10 000 van Mann geneem het vir hulp met die beplanning, voordat hy uiteindelik 'n rooi waarskuwing aan die owerhede gestuur het.<ref name=times /> Mann en sy mede-samesweerders is in [[Zimbabwe]] in hegtenis geneem nadat hul [[Boeing 727]] in [[Harare]] geland het om wapens en toerusting op te laai.<ref>{{cite news |last1=Wilson |first1=Jamie |last2=Lashmar |first2=Paul |last3=Meldrum |first3=Andrew |title=Mercenary Mann faces 10 years jail over coup attempt linked to Mark Thatcher |url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/28/politics.equatorialguinea |accessdate=7 Maart 2020 |work=[[The Guardian]] |date=28 Augustus 2004}}</ref> Morgan het sy optrede verduidelik deur aan te voer dat Mann se komplot immoreel was en hy het hom aangesê om nie voort te gaan nie.<ref name=obit1 /> Hy beweer dat hy slegs 'n 'perifere' rol gespeel het in die uiteindelike arrestasie van Mann, en het ook voorgestel dat die komplot 'n groot kans gehad het om te misluk, dat dit die [[internasionale reg]] oortree en die Suid-Afrikaanse regering erg in die verleentheid sou stel, wat sy ingryping geregverdig het.<ref>{{cite news |last1=Alderson |first1=Andrew |last2=Leach |first2=Ben |title=Simon Mann: spotlight falls on business associates of freed British mercenary |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/equatorialguinea/6520780/Simon-Mann-spotlight-falls-on-business-associates-of-freed-British-mercenary.html |accessdate=7 Maart 2020 |work=The Telegraph |date=7 November 2009}}</ref> == Nadraai == Morgan het later tyd spandeer in [[Mosambiek]], waar hy aktief was in wildbewaring. In 2013, as woordvoerder van die Joaquin Chissano-stigting, het hy planne aangekondig om 'n gewapende eenheid op die been te bring om renosterstropery te bekamp.<ref>{{cite news |title=Mozambique to establish armed force to halt rhino slaughter |url=https://www.columbian.com/news/2013/oct/23/mozambique-to-establish-armed-force-to-halt-rhino/ |accessdate=7 Maart 2020 |work=The Columbian |date=22 Oktober 2013}}</ref> Hy het ook Rhula Intelligent Solutions gestig, 'n sekuriteitsbestuursfirma in [[Maputo]], waar hy as direkteur gedien het.<ref>{{cite web |title=Key Personnel |url=https://rhula.net/key-personnel/ |website=Rhula |accessdate=7 Maart 2020 |archive-date= 7 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907015928/http://rhula.net/key-personnel/ |url-status=dead }}</ref> Morgan is uiteindelik uit Rhula gedryf. Bitter en [[Depressie (gemoedstoestand)|depressief]], begin hy met 'n 'massiewe drinksessie' wat daartoe gelei het dat hy in 'n geïnduseerde [[koma]] geplaas is.<ref name=obit1 /> == Dood == Morgan was baie jare 'n swaar drinker. Hy het gedink dat hy gesond genoeg is om die hospitaal te verlaat, maar moes spoedig terugkeer nadat hy weer begin drink het. Hy sterf weens die langdurige [[lewer]]<nowiki/>skade.<ref name="obit1" /> In 2019 is 'n gedenkdiens in die Farm Street Church in [[Londen]] gehou, gevolg deur eet- en drinkgoed by die ''Cavalry and Guards Club''.<ref>{{cite web |last1=Hughes-Onslow |first1=James |title=Nigel Morgan |url=https://www.pressreader.com/uk/the-oldie/20190501/281689731205223 |website=The Oldie |publisher=PressReader |accessdate=7 Maart 2020 |date=1 Mei 2019}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://guardsmagazine.com/obits/2018_19_Winter/07_Morgan.html Captain Nigel Morgan] * [https://www.vryeweekblad.com/nuus-en-politiek/2019-04-12-braai-gerus-voort-ek-moet-n-staatsgreep-gaan-keer/ Braai gerus voort, ek moet 'n staatsgreep gaan keer! Artikel in die [[Vrye Weekblad]] ] {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Nigel Morgan }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Morgan|Nigel}} [[Kategorie:Britse militariste]] [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Sterftes in 2018]] 4082k4t8ct4rkr5uixawwkguaff8ino 2893013 2892799 2026-04-12T07:38:27Z Aliwal2012 39067 2893013 wikitext text/x-wiki '''Nigel Jeremy Morgan''' ([[25 September]] [[1954]], [[Woking]], [[Surrey]] - [[17 November]] [[2018]], [[Harrismith]], [[Suid-Afrika]]), ook bekend as '''Nosher Morgan''' en '''Captain Pig''', was 'n Britse en Suid-Afrikaanse veiligheidskonsultant en voormalige offisier van die Britse Leër wat noue bande met Suid-Afrika se intelligensiediens gehad het.<ref name="obit1">{{cite web |author1=Telegraph Obituaries |title=Nigel ‘Nosher’ Morgan|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2019/01/21/nigel-nosher-morgan-adventurer-embroiled-abortive-wonga-coup/ |website=The Daily Telegraph |accessdate=7 Maart 2020 |date=21 Januarie 2019}}</ref> Hy het erken dat hy in 2004 'n poging tot 'n [[2004-Ekwatoriaal-Guinese staatsgreepspoging|staatsgreep teen die regering van Ekwatoriaal-Guinee]] blootgelê het.<ref>{{cite web |last1=Rademyer |first1=Julian |title=Mercenary: Govt knew of coup |url=https://www.news24.com/southafrica/news/mercenary-govt-knew-of-coup-20091122 |website=News24 |accessdate=7 Maart 2020 |language=en |date=22 November 2009 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Persoonlik == Morgan was die seun van Ronan 'Bowlegs' Morgan, 'n [[Alkoholisme|geharde drinker]] en uitgewer wat gereeld by ''El Vino'' in [[Fleet Street]] was, en die neef van die rugbyspeler Cliff Morgan.<ref name=obit1 /> Sy moeder Pamela, met [[bipolêre gemoedsteuring]], het die gesin verlaat nadat Nigel se ouer broer Malcolm in 1970 in 'n motorongeluk dood is.<ref name="obit2">{{cite web |last1=Prichard |first1=Dai |title=Captain Nigel Morgan |url=http://guardsmagazine.com/obits/2018_19_Winter/07_Morgan.html |website=Guards Magazine |accessdate=7 Maart 2020}}</ref> == Onderwys == Morgan, wat in Cranleigh skool gegaan het, het by die Irish Guards in 1974 aangesluit.<ref name=obit1 /> Daarna het hy 'n graad in [[Politiek]] aan die Durham-universiteit bekom met 'n militêre beurs, waar hy president van die Durham-unie was vir die periode van 1978.<ref name=obit1 /> Volgens sy beursvoorwaardes moes Morgan 'n minimum diensperiode in die Britse Leër voltooi nadat hy sy graad voltooi het.<ref name=obit2 /> Hy behaal sy graad in 1978.<ref name="gazette">{{cite journal |title=Results of Final Examinations held in June 1978 |journal=Durham University Gazette |date=31 Januarie 1979 |volume=24 (New Series) |page=56 |url=http://reed.dur.ac.uk/xtf/view?docId=bookreader/DU_Gazettes/DUGazette24/dg24METS.xml#page/56/mode/2up |accessdate=7 Maart 2020}}</ref> Een van sy klasmaats was die toekomstige omroeper George Alagiah, terwyl medegraadstudente in dieselfde groep aan die Hatfield College die rugbyspeler Jeremy Campbell-Lamerton en Peter Waterworth, destydse SR president en later die goewerneur van [[Montserrat]], insluit.<ref name=gazette /><ref>Durham University Gazette, bl. 64–66</ref> == Loopbaan == Terwyl hy by sy regiment in Londen gestasioneer was, het Morgan vertroud geraak met baie van die denkers wat by Thatcherisme betrokke was, waaronder John Hoskyns, 'n spesiale adviseur van premier [[Margaret Thatcher]].<ref name=obit2 /> Hy beywer hom vir die beëindiging van sy kommissie en sê vir sy bevelvoerder dat hy 'nie 'n teetrollie kan aanvoer nie', maar hy slaag nie.<ref name=obit2 />Toe hy uiteindelik ontslag ontvang, werk hy onder Alfred Sherman by die Centre for Policy Studies, maar bedank in 1983.<ref name=obit2 /> Later in die dekade het hy 'n jaar lank as 'n [[Jesuïet]]-priester opleiding ondergaan, maar hy verlaat dit na meningsverskille met die destydse gewilde [[bevrydingsteologie]].<ref name=obit2 /> Wat hierna gevolg het, was die prospekteer vir [[goud]] in die [[Yukon]] met 'n vriend van die Skotse Garde en 'n rampspoedige goudkooponderneming in [[Liberië]] waarin hy $1 miljoen van beleggers se geld verloor het op goudbedekte koper.<ref name=obit1 /> Vanaf 1993 was hy in Suid-Afrika werksaam as 'n vryskut-veiligheidskonsultant. Hy het bevriend geraak het met politici en figure in die intelligensiegemeenskap, en ontledings vir risikobestuursfirmas in [[Londen]] opgestel.<ref name=obit2 /> In 2000 vertrek hy na die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] om die veiligheid by 'n diamantmyn wat deur die staatsonderneming MIBA bedryf word, te bestuur. Hy word egter gedwing om te vlug nadat hy doodsdreigemente ontvang het wat waarskynlik verband hou met die feit dat hy gewys het op die herhaalde diefstal van diamante deur werknemers van MIBA. <ref>{{cite news |title=Sifting Through A Dark Business |url=https://www.newsweek.com/sifting-through-dark-business-131907 |accessdate=7 Maart 2020 |work=[[Newsweek]] |date=7 Desember 2003 |language=en}}</ref> == Wonga staatsgreep == ''Hoofartikel: [[2004-Ekwatoriaal-Guinese staatsgreepspoging]]'' In 2004 word hy uitgewys in verband met die sogenaamde 'Wonga-komplot', 'n staatsgreeppoging op president [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]], die diktator van olieryk [[Ekwatoriaal-Guinee]]. Die saak het internasionale aandag geniet toe Mark Thatcher, 'n inwoner van [[Constantia]] in Kaapstad, aangewys is as een van die finansiers. <ref name="times">{{cite news |last1=Roberts |first1=Adam |title=Scratcher's downfall |url=https://www.thetimes.co.uk/article/scratchers-downfall-ptnjwv887wv |accessdate=7 Maart 2020 |work=[[The Times]] |date=11 Junie 2006 |language=en}}</ref> Morgan was hegte vriende met sowel Thatcher as die voormalige [[Special Air Service]] huursoldaat Simon Mann.<ref name=times /> Omdat Morgan verbintenisse met die Suid-Afrikaanse geheimediens gehad het, het sommige van die betrokkenes by die beplande staatsgreep na bewering aangeneem dat hulle die stilswyende steun van die Suid-Afrikaanse regering sou geniet.<ref name=obit1 /> Dit sluit blykbaar Mann self in.<ref name=times /> Trouens, Morgan was 'n dubbelagent wat 'n mol, James Kershaw, geplant het om as assistent van Mann op te tree en aan hom inligting te voer oor wat aangaan.<ref name=times /> Morgan, wat albei kante gespeel het, het tot tien verslae geskryf wat in die hande van kontakte binne die Suid-Afrikaanse intelligensie beland het, maar tog ook tot $ 10 000 van Mann geneem het vir hulp met die beplanning, voordat hy uiteindelik 'n rooi waarskuwing aan die owerhede gestuur het.<ref name=times /> Mann en sy mede-samesweerders is in [[Zimbabwe]] in hegtenis geneem nadat hul [[Boeing 727]] in [[Harare]] geland het om wapens en toerusting op te laai.<ref>{{cite news |last1=Wilson |first1=Jamie |last2=Lashmar |first2=Paul |last3=Meldrum |first3=Andrew |title=Mercenary Mann faces 10 years jail over coup attempt linked to Mark Thatcher |url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/28/politics.equatorialguinea |accessdate=7 Maart 2020 |work=[[The Guardian]] |date=28 Augustus 2004}}</ref> Morgan het sy optrede verduidelik deur aan te voer dat Mann se komplot immoreel was en hy het hom aangesê om nie voort te gaan nie.<ref name=obit1 /> Hy beweer dat hy slegs 'n 'perifere' rol gespeel het in die uiteindelike arrestasie van Mann, en het ook voorgestel dat die komplot 'n groot kans gehad het om te misluk, dat dit die [[internasionale reg]] oortree en die Suid-Afrikaanse regering erg in die verleentheid sou stel, wat sy ingryping geregverdig het.<ref>{{cite news |last1=Alderson |first1=Andrew |last2=Leach |first2=Ben |title=Simon Mann: spotlight falls on business associates of freed British mercenary |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/equatorialguinea/6520780/Simon-Mann-spotlight-falls-on-business-associates-of-freed-British-mercenary.html |accessdate=7 Maart 2020 |work=The Telegraph |date=7 November 2009}}</ref> == Nadraai == Morgan het later tyd spandeer in [[Mosambiek]], waar hy aktief was in wildbewaring. In 2013, as woordvoerder van die Joaquin Chissano-stigting, het hy planne aangekondig om 'n gewapende eenheid op die been te bring om renosterstropery te bekamp.<ref>{{cite news |title=Mozambique to establish armed force to halt rhino slaughter |url=https://www.columbian.com/news/2013/oct/23/mozambique-to-establish-armed-force-to-halt-rhino/ |accessdate=7 Maart 2020 |work=The Columbian |date=22 Oktober 2013}}</ref> Hy het ook Rhula Intelligent Solutions gestig, 'n sekuriteitsbestuursfirma in [[Maputo]], waar hy as direkteur gedien het.<ref>{{cite web |title=Key Personnel |url=https://rhula.net/key-personnel/ |website=Rhula |accessdate=7 Maart 2020 |archive-date= 7 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907015928/http://rhula.net/key-personnel/ |url-status=dead }}</ref> Morgan is uiteindelik uit Rhula gedryf. Bitter en [[Depressie (gemoedstoestand)|depressief]], begin hy met 'n 'massiewe drinksessie' wat daartoe gelei het dat hy in 'n geïnduseerde [[koma]] geplaas is.<ref name=obit1 /> == Dood == Morgan was baie jare 'n swaar drinker. Hy het gedink dat hy gesond genoeg is om die hospitaal te verlaat, maar moes spoedig terugkeer nadat hy weer begin drink het. Hy sterf weens die langdurige [[lewer]]<nowiki/>skade.<ref name="obit1" /> In 2019 is 'n gedenkdiens in die Farm Street Church in [[Londen]] gehou, gevolg deur eet- en drinkgoed by die ''Cavalry and Guards Club''.<ref>{{cite web |last1=Hughes-Onslow |first1=James |title=Nigel Morgan |url=https://www.pressreader.com/uk/the-oldie/20190501/281689731205223 |website=The Oldie |publisher=PressReader |accessdate=7 Maart 2020 |date=1 Mei 2019}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://guardsmagazine.com/obits/2018_19_Winter/07_Morgan.html Captain Nigel Morgan] * [https://www.vryeweekblad.com/nuus-en-politiek/2019-04-12-braai-gerus-voort-ek-moet-n-staatsgreep-gaan-keer/ Braai gerus voort, ek moet 'n staatsgreep gaan keer! Artikel in die [[Vrye Weekblad]] ] {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Nigel Morgan }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Morgan, Nigel}} [[Kategorie:Britse militariste]] [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Sterftes in 2018]] b2el7kldfwq53dltvte2xe9f7pbiqu1 0 315244 2892851 2730050 2026-04-11T20:07:55Z Jcb 223 2892851 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Plaza de España - panoramio - Undeadbit.jpg|duimnael|Administratief val die Piazza di Spagna onder die Romeinse distrik Rione IV - Campo Marzio (Marsveld)]] [[Lêer:Spanish steps Rome Italy.jpg|duimnael|Piazza di Spagna: Spaanse trappe en die fontein ''Fontana della Barcaccia'', tussen 1627 en 1629 ontwerp en opgerig deur Pietro Bernini en sy befaamde seun Gianlorenzo, teen die voorgrond. Die fontein word gevoed met water uit die antieke [[akwaduk]] [[Aqua Virgo]] (''Acqua Vergine'' in Italiaans). Sy ontwerp versinnebeeld 'n halfvergane boot en herinner volgens historiese oorlewerings aan 'n verwoestende Tibervloed gedurende die Kersfees van 1598 waartydens 'n boot vanuit die rivier na die plein gespoel is. Die meer waarskynlike verklaring is dat die waterdruk in die buurt so laag was dat die bron benede straatvlak gebou moes word. Die bootsontwerp was sodoende 'n geniale oplossing]] [[Lêer:Babington's Tea Rooms (8136327600).jpg|duimnael|''Babington's Tea Rooms & Restaurant'' - sedert 1893 nie net by Engelse besoekers gewild nie]] [[Lêer:Ludwig Passini - Künstler im Cafe Greco in Rom.jpg|duimnael|''Künstler im Cafe Greco in Rom''<br /><small>Skildery deur Ludwig Passini (1856). Waterverf op papier. Hamburger Kunsthalle</small>]] [[Lêer:Blick vom Pincio auf das nächtliche Rom.jpg|duimnael|Uitsig vanuit die Pincioheuwel oor die nagtelike Rome en die Vatikaanstad met die Sint Pieterskerk]] [[Lêer:Pincio Panorama di Roma.jpg|duimnael|Die panoramiese uitsig bedags (hier in 'n suidelike rigting)]] '''Piazza di Spagna''' (Spanjeplein) is een van die [[Italië|Italiaanse]] hoofstad [[Rome]] se bekendste pleine, geleë aan die voet van die Pincio-heuwel en die befaamde [[Spaanse trappe]] wat die [[Tiber]]-vloedvlakte met die heuweltop verbind, en vernoem na die ''Palazzo di Spagna'' in Piazza di Spagna 50, sedert 1647 setel van die Spaanse ambassade by die Heilige Stoel en die Malteser Ridderorde. Eeue lank is eksterritoriale regte op die plein aan die Koninkryk Spanje verskaf; soms is [[Italianers]], wat die plein betree het, tot diens in die Spaanse leër gedwing. Die grond rondom die [[klooster]] Trinità dei Monti (Frans: ''Couvent de la Trinité-des-Monts'') op die heuweltop was daarenteen in Franse besit; hieruit het Franse burgers hul reg afgelei om die plein te eniger tyd te betree op hul pad na die klooster wat deur die Orde van die Minieme gestig is. Die 16de eeuse kloosterkerk in die laat Frans-Gotiese styl met sy kenmerkende rooskleurige dubbeltoring-fasade en die nabygeleë klassisistiese Pincio-tuine en -terras (ontwerp deur die Italiaanse argitek en stadsbeplanner Giuseppe Valadier) bied indrukwekkende uitsigte oor Rome wat tot die [[Vatikaanstad]] met die [[Sint Pieterskerk]] en die Gianicolo-heuwel suidoos daarvan strek. == Verblyfbedryf en Grand Tour == Die plein is naby die stadspoort ''Porta del Popolo'' geleë wat in die 18de eeu een van die hoofpoorte van Rome was. Naby die plein was daar 'n groot aantal gashuise wat aan buitelandse besoekers welkome verblyf ná 'n lang en moeisame reis gebied het - en aan die buurt die bynaam ''Quartiere degli stranieri'' ("Kwartier van die vreemdelinge") besorg het. Die kwartier het reeds vanaf die 15de eeu akkommodasie aan besoekers uit vreemde lande verskaf. Later het ook jong adellikes op hul opvoedkundige reis deur klassieke Europese reisbestemmings, die ''[[Grand Tour]]'', hier losies gevind, onder wie die Engelse Romantiese digters [[John Keats]] en [[Percy Bysshe Shelley]]. Keats se laaste woonplek in Piazza di Spagna 26 (oorspronklik bekend as ''Casina Rossa'' - 'n sinspeling op die rooi kleur van sy fasade), geleë aan die Spaanse trappe se regterkant, waar die digter saam met sy vriend, die skilder Joseph Severn, 'n klein woonstel gehuur het, is in 1906 deur 'n Brits-Amerikaans-Italiaanse vereniging en belangegroep onder leiding van die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] skrywer en diplomaat Robert Underwood Johnson (1853–1937) gekoop, gerestoureer en later in 'n museum omgeskep, die ''Keats-Shelley House'' (''Casa di Keats-Shelley'').<ref>{{Cite web |url=https://www.turismoroma.it/en/piazza-di-spagna |title=''TurismoRoma.it: Piazza di Spagna. Besoek op 15 September 2020'' |access-date=14 September 2020 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924112515/http://www.turismoroma.it/en/piazza-di-spagna |url-status=dead }}</ref> In 1893 het twee gesiene jong dames uit [[Engeland]] die befaamde ''Babington's Tea Rooms'' op die plein geopen wat steeds bestaan en na die plaaslike Angel-Saksiese gemeenskap se teetydbehoeftes omsien.<ref>{{Cite web |url=https://www.babingtons.com/en/pages/11623-our-history |title=''Babingtons.com: Our History. Besoek op 15 September 2020'' |access-date=14 September 2020 |archive-date=11 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811190038/https://www.babingtons.com/en/pages/11623-our-history |url-status=dead }}</ref> == Ontwerp == Opvallend is die plein se ongewone ontwerp - dit lyk op twee teenoorliggende driehoeke wat hul gemeenskaplike draaipunt by die fontein ''Fontana della Barcaccia'' het. Histories is net die oostelike gedeelte van die plein ''Piazza di Spagna ''genoem; die westelike gedeelte is oorheers deur die Franse kerk ''SS. Trinità dei Monti'' en het derhalwe as ''Piazza di Francia'' (Frankrykplein) bekend gestaan. Ook die Spaanse trappe (in Italiaans dikwels kortweg ''la Scalinata'' genoem) het in 1723 in opdrag van die Franse koningshuis ontstaan - ter geleentheid van 'n diplomatieke besoek, wat die koning van Spanje aan Rome gebring het, waarvoor die kloosterkerk op die heuweltop met die Via dei Condotti verbind is. Net die oorspronklik beplande ruiterstandbeeld van koning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]], wat in die trap se sentrum sou staan, is uiteindelik nie verwesenlik nie. So is die historiese stryd van mag en invloed in Italië tussen die twee Europese grootmoondhede in Rome se [[topografie]] weerspieël.<ref>[https://www.romeartlover.it/Vasi40.html ''RomeArtlover.it: Rome in the Footsteps of an XVIIIth Century Traveller. Besoek op 15 September 2020'']</ref> Al is daar in Rome met sy talle heuwels 'n groot verskeidenheid trappe gebou om buurte met mekaar te verbind, word die Spaanse trappe as die mooiste trapontwerp beskou. Gedurende die 19de eeu was die Spaanse trappe 'n vergaderplek vir Romeinse jongmense wat graag model sou staan vir 'n kunstenaar - die kans om hier deur een van die skilders in Rome raakgesien te word, was betreklik groot. == Nabye omgewing == Die kunstenaars het lankal plek gemaak vir skare toeriste en [[mode]]geesdriftiges - die buurt tussen die Piazza di Spagna en Via del Corso word veral met modeboetieke verbind. Van die mees gesogte ontwerpers en etikette word in die elegante winkelstraat Via dei Condotti aangetref. In hierdie nou en skaduryke straat is ook die befaamde ''Antico Caffè Greco'' geleë wat in 1760 geopen is en bekendheid verwerf het as die kuierplek van literêre persoonlikhede en ander kunstenaars, onder wie [[Johann Wolfgang von Goethe]], [[Lord Byron]] en [[Franz Liszt]]. [[Buffalo Bill]] het tydens 'n Italiaanse toernooi van sy ''Wild West Show''-teatergroep 'n besoek aan die ''caffè'' gebring. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Toerisme ---- * [https://www.archeoroma.org/sites/piazza-di-spagna/ ''ArcheoRoma: Piazza di Spagna''] * [https://www.unterwegs-in-rom.eu/backstage-rom/rund-um-die-spanische-treppe/ ''Unterwegs in Rom: Backstage - Insidertipps rund um die Spanische Treppe''] ;Keats-Shelley House & Memorial Association ---- * [https://ksh.roma.it/ ''Keats-Shelley House''] * [https://keats-shelley.org/about/house ''Keats-Shelley Memorial Association: The House''] * [https://www.youtube.com/watch?v=7ZxAGg9qhKg ''YouTube.com: A Walk Through the Keats-Shelley House with curator Giuseppe Albano''] * {{it}} [https://www.centoparole.it/2016/04/keats-shelley-house-la-casa-in-piazza-di-spagna-a-roma/ ''Centoparole: Keats-Shelley House: la casa in Piazza di Spagna a Roma''] ;Caffè Greco en kunstenaarslewe ---- * [http://www.kuenstlerleben-in-rom.de/der-traum-von-italien/das-caffe-greco/ ''Der Traum von Italien - Künstlerleben in Rom: Das Caffè Greco''] {{Normdata}} [[Kategorie:Rome]] [[Kategorie:Pleine in Italië]] l0922aw15q6do2bvd1nem8xf6ygi15b 0 315660 2892954 2619890 2026-04-12T02:42:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892954 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Valentin Toertsjin (1977).jpg|duimnael|Peter agter sy vader Valentin (1977)]] '''Peter Valentinovich Turchin''' ([[Russies]]: Пётр Валенти́нович Турчи́н; gebore [[1957]]) is 'n Russies-Amerikaanse [[wetenskaplike]] wat spesialiseer in kulturele evolusie en [[kliodinamika]] - wiskundige modellering en statistiese ontleding van die dinamika van historiese samelewings. Hy is professor aan die Universiteit van Connecticut in die Departement Ekologie en Evolusionêre Biologie, sowel as in die Departement Antropologie en in die Departement Wiskunde. Hy is die vise-president van die Evolution Institute. == Vroeë lewe en opvoeding == Peter Turchin is in 1957 in Obninsk, [[Sowjetunie]], gebore en in 1964 verhuis hy met sy gesin na [[Moskou]]. In 1975 skryf hy in by die Fakulteit Biologie aan die [[Moskouse Staatsuniversiteit]] en studeer daar tot 1977, toe sy vader, die andersdenkende Valentin Turchin, uit die Sowjetunie verban is. In 1980 ontvang Peter Turchin 'n B.A. (cum laude) in biologie aan die Universiteit van New York, en in 1985 'n Ph.D. in dierkunde van die Duke-universiteit. == Werk == [[Lêer:Clio.jpg|duimnael|Die geskiedenis [[Muse]], Klio— detail uit "Die Allegorie van Skilder" deur [[Johannes Vermeer]]]] Turchin het bydraes gelewer tot die velde van bevolkingsielkunde, kulturele evolusie en historiese dinamika. Hy is een van die grondleggers van kliodinamika, die wetenskaplike dissipline oor die kruising van historiese makrososiologie, kliometrie en wiskundige modellering van sosiale prosesse. Turchin het 'n oorspronklike teorie ontwikkel wat verduidelik waarom groot historiese ryke ontwikkel deur die meganisme van multivlakkeuses.<ref>{{cite journal |last1=Turchin |first1=P |year=2009 |title=A Theory for Formation of Large Empires |url=http://peterturchin.com/PDF/Turchin_JGH_2009.pdf |journal=Journal of Global History |volume=4 |issue=2 |pages=191–207 |doi=10.1017/s174002280900312x |access-date=25 September 2020 |archive-date=13 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213052037/http://peterturchin.com/PDF/Turchin_JGH_2009.pdf |url-status=dead }}</ref> Sy navorsing oor sekulêre siklusse<ref name="Turchin2006">Turchin P. and Korotayev A. 2006. [http://www.socionauki.ru/journal/files/seh/2006_2/population_dynamics_and_internal_warfare.pdf Population Dynamics and Internal Warfare: A Reconsideration]. ''Social Evolution & History'' 5(2): 112–147; Turchin P. and Nefedov S. 2009. [http://press.princeton.edu/titles/8904.html Secular Cycles]. Princeton University Press.</ref> het bygedra tot ons begrip van die ineenstorting van komplekse samelewings, asook sy herinterpretasie van [[Ibn Khaldun]] se ''asabiyya''-begrip as 'kollektiewe solidariteit'.<ref name="Turchin2003">{{citation |last=Turchin |first=P. |title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall |year=2003 |publisher=Princeton University Press |location= |isbn= }}.</ref><ref name="urss.ru">Korotayev A.V., Khaltourina D.A. [https://www.academia.edu/27503953/Introduction_to_Social_Macrodynamics_Secular_Cycles_and_Millennial_Trends_in_Africa ''Introduction to Social Macrodynamics: Secular Cycles and Millennial Trends in Africa''.] Moscow: URSS, 2006. {{ISBN|5-484-00560-4}}.</ref> Van besondere belang, is sy studie van die [[hipotese]] dat [[bevolkingsdigtheid]] 'n verhoogde kans op [[oorlog]]voering veroorsaak. Hierdie hipotese is op empiriese gronde gekritiseer. Studies wat gefokus het op spesifieke historiese samelewings en ontledings van kruiskulturele gegewens kon nie daarin slaag om 'n positiewe verband tussen [[bevolkingsdigtheid]] en voorkoms van oorlogvoering te vind nie. Turchin, in samewerking met [[Andrey Korotayev]], het getoon dat sulke negatiewe resultate nie noodwendig die bevolking-oorlogvoering hipotese weerlê nie.<ref name="Turchin2006" /> Bevolking en oorlogvoering is dinamiese veranderlikes. As hul interaksie volgehoue ossillasies veroorsaak, verwag ons in die algemeen nie om 'n sterk korrelasie te vind tussen die twee veranderlikes wat gelyktydig gemeet word nie (aangesien dit uitgestel word). Turchin en Korotayev het wiskundig ondersoek wat die dinamiese patrone van interaksie tussen bevolking en oorlogvoering (met die fokus op interne oorlogvoering) in staatlose en staatssamelwewings kan wees. Vervolgens het hulle die modelvoorspellings in verskeie empiriese gevallestudies getoets: vroeë-moderne Engeland, [[Han-dinastie|Han]] en [[Tang-dinastie|Tang]] China en die [[Romeinse ryk]]. Hul empiriese resultate het die bevolking-oorlogvoeringsteorie ondersteun: Turchin en Korotayev het gevind dat daar 'n neiging is na ossilasie tussen bevolkingsgetalle en interne oorlogvoeringintensiteit met dieselfde tydperk, maar wissel in fase (met oorloghoogtepunte na bevolkingshoogtepunte). Verder het hulle getoon dat die tempo van verandering van die twee veranderlikes nougeset optree soos voorspel deur die teorie: bevolkingstempo van verandering word negatief beïnvloed deur oorlogvoeringsintensiteit, terwyl oorlogvoeringsverandering positief beïnvloed word deur bevolkingsdigtheid.<ref name="Turchin2006" /> In 2010 het Turchin navorsing gepubliseer deur gebruik te maak van 40 gesamentlike sosiale aanwysers om te voorspel dat daar wêreldwye sosiale onrus in die 2020's sou wees.<ref>{{cite journal |last1= Turchin|first1=Peter |date= 4 Februarie 2010|title=Political instability may be a contributor in the coming decade|journal=Nature|volume=463 |issue=607|pages= 608|doi= 10.1038/463608a|pmid=20130632 |bibcode=2010Natur.463..608T |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.livescience.com/22109-cycles-violence-2020.html|title=Will the US Really Experience a Violent Upheaval in 2020?|date=3 Augustus 2012|website=Live Science}}</ref> Vervolgens noem hy die sukses van [[Donald Trump]] se presidensiële veldtog in 2016 as bewys dat 'negatiewe neigings blyk te versnel' en dat daar 'n 'ongekende ineenstorting van sosiale norme vir beskaafde diskoers was'.<ref>{{Cite web|url=https://today.uconn.edu/2016/12/using-social-science-to-predict-the-future/|title=Social Instability Lies Ahead, Researcher Says|date=2016-12-27|website=UConn Today|language=en-US|access-date=2019-07-17}}</ref> == Publikasies == Turchin het meer as 200 wetenskaplike artikels gepubliseer (waaronder meer as 'n dosyn in ''Nature'', ''Science'' of ''PNAS'') en minstens sewe boeke. '''Boeke''' *{{citation |last=Turchin |first=P. |title=Ages of Discord |year=2016 |publisher=Beresta Books |location= |isbn=978-0996139540}} *{{citation |last=Turchin |first=P. |title=Ultrasociety: How 10,000 Years of War Made Humans the Greatest Cooperators on Earth |year=2016 |publisher=Beresta Books |location= |isbn=978-0996139519}} *{{citation |last=Turchin |first=P. |last2=Nefedov |first2=S. |title=Secular Cycles |year=2009 |publisher=Princeton University Press |location= |isbn=978-0691136967}} *{{citation |last=Turchin |first=P. |title=War and Peace and War: The Rise and Fall of Empires |year=2006 |publisher=Plume |location= |isbn=978-0452288195}} *{{citation |last=Turchin |first=P. |title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall |year=2003 |publisher=Princeton University Press |location= |isbn=978-0691116693}} *{{citation |last=Turchin |first=P. |title=Complex Population Dynamics: a Theoretical/Empirical Synthesis |year=2003 |publisher=Princeton University Press |location= |isbn=978-0691090214 }} *{{citation |last=Turchin |first=P. |title=Quantitative Analysis of Movement: Measuring and Modeling Population Redistribution in Animals and Plants |year=1998 |publisher=Sinauer Associates Inc |location= |isbn=978-0878938476}} '''Geselekteerde joernaal artikels''' *{{cite journal |last=Whitehouse |first=H. |last2=François |first2=P. |last3=Savage |first3=P. |last4=Currie |first4=T. |last5=Feeney |first5=K. |last6=Cioni |first6=E. |last7=Purcell |first7=R. |last8=Ross |first8=R. |last9=Larson |first9=J. |last10=Baines |first10=J. |last11=Ter Haar |first11=B. |last12=Covey |first12=A. |last13=Turchin |first13=P. |year=2019 |title=Complex societies precede moralizing gods throughout world history |url=https://www.nature.com/articles/s41586-019-1043-4 |journal=Nature |volume=568 |number=7751 |pages=226–229 |doi=10.1038/s41586-019-1043-4|pmid=30894750 |pmc= |bibcode=2019Natur.568..226W|hdl=10871/36936 |hdl-access=free }} *{{cite journal |last1=Turchin |first1=P. |last2=Currie |first2=T.E. |last3=Turner |first3=E.A. |last4=Gavrilets |first4=S. |year=2013 |title=War, space, and the evolution of Old World complex societies |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=110 |issue=41 |pages=16384–9 |doi=10.1073/pnas.1308825110|pmid=24062433 |pmc=3799307|bibcode=2013PNAS..11016384T }} *{{Citation |last=Turchin |first=P. |last2=Scheidel |first2=W. |year=2009 |title=Coin Hoards Speak of Population Declines in Ancient Rome |url=http://cliodynamics.info/PDF/HoardCens_PNAS.pdf |journal=PNAS |volume=106 |number=4 |pages=17276–17279 |doi=10.1073/pnas.0904576106 |archive-date=October 12, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012192912/http://cliodynamics.info/PDF/HoardCens_PNAS.pdf |pmid=19805043 |pmc=2762679 |bibcode=2009PNAS..10617276T |access-date=25 September 2020 |archivedate=12 Oktober 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012192912/http://cliodynamics.info/PDF/HoardCens_PNAS.pdf }} *{{citation |last=Turchin |first=P. |editor1-last=Ostfeld |editor1-first=R. S. |editor2-last=Schlesinger |editor2-first=W. H. |chapter=Long-term population cycles in human societies |title=The Year in Ecology and Conservation Biology, 2009 |year=2009 |publisher= |location= |isbn= |pages=1–17 |chapter-url=http://cliodynamics.info/PDF/RevSEC.pdf |access-date=25 September 2020 |archivedate=21 Julie 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721193004/http://cliodynamics.info/PDF/RevSEC.pdf }} *Turchin P. (2006). [http://www.socionauki.ru/journal/files/seh/2006_2/population_dynamics_and_internal_warfare.pdf Population Dynamics and Internal Warfare: A Reconsideration]. ''Social Evolution & History'' 5(2): 112–147 (with [[Andrey Korotayev]]). *{{Citation |last=Burtsev |first=M. |last2=Turchin |first2=P. |lastauthoramp= |year=2006 |title=Evolution of cooperative strategies from first principles |journal=Nature |volume=440 |issue=7087 |pages=1041–1044 |doi=10.1038/nature04470|pmid=16625195|bibcode=2006Natur.440.1041B }} *{{Citation |last=Turchin |first=P. |last2=Oksanen |first2=L. |last3=Ekerholm |first3=P. |last4=Oksanen |first4=T. |last5=Henttonen |first5=H. |lastauthoramp=yes |year=2000 |title=Are lemmings prey or predators? |journal=Nature |volume=405 |issue=6786 |pages=562–565 |doi=10.1038/35014595|pmid=10850713|bibcode=2000Natur.405..562T }} *{{Citation |last=Turchin |first=P. |last2=Taylor |first2=A. D. |last3=Reeve |first3=J. D. |lastauthoramp=yes |year=1999 |title=Dynamical role of predators in population cycles of a forest insect: an experimental test |journal=Science |volume=285 |issue=5430 |pages=1068–1071 |doi=10.1126/science.285.5430.1068|pmid=10446053}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://socialevolutionforum.com/ Social Evolution Forum] *{{cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21528781.800-calculated-violence-numbers-that-predict-revolutions.html|title=Calculated violence: Numbers that predict revolutions|date=2012-08-23|author=Bob Holmes|publisher=New Scientist|url-access=subscription }} *Maini, Alessandro. „On Historical Dynamics by P. Turchin“. ''Biophysical Economics and Sustainability'' 5, Nr. 1 (4. Februar 2020): 3. [https://doi.org/10.1007/s41247-019-0063-x DOI: 10.1007/s41247-019-0063-x]. {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Peter Turchin}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Turchin, Peter }} [[Kategorie:Akademici]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geskiedkundiges]] c5x5bxh6ww1dwos9nh4mutuml89gqgl 0 319712 2893058 2382517 2026-04-12T10:36:56Z Aliwal2012 39067 2893058 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Boris Vian - WIKI retouched.jpg|duimnael|Boris Vian]] '''Boris Paul Vian''' ([[10 Maart]] [[1920]], Ville-d'Avray - [[23 Junie]] [[1959]], naby [[Parys]]) was 'n [[Franse]] [[skrywer]], [[digter]], [[chansonnier]] en [[Trompet|trompetspeler]] van [[Jazz|jazzmusiek]]. Hy het ook werke onder die [[skuilnaam]] '''Vernon Sullivan''' gepubliseer. == Lewe en werk == Sy werk was dikwels omstrede, veral in Frankryk in die vyftigerjare. Hy het 11 [[roman]]s, vier digbundels, verskillende [[Toneelstuk|teaterstukke]], filmtekste, chansons asook ander werke geskryf. Vian het ook Raymond Chandler se werk in Frans vertaal. As trompetspeler kon hy gereeld gehoor word in die jazzklub "Tabou", toe in die Rue Dauphine, naby die literêre en kulturele sentrum [[Saint-Germain-des-Prés]] in [[Parys]]. Vian het ongeveer 400 liedjies geskryf. Sy bekendste is ''Le déserteur'', 'n pasifistiese lied wat tydens die oorlog in Frans Indochina geskryf is. Na aanleiding van hierdie lied is Vian deur die Franse regering aangekla, maar vrygespreek. Sy liedjies is opgeneem deur talle ander kunstenaars, waaronder Serge Reggiani, [[Juliette Gréco]], Nana Mouskouri, Yves Montand, Magali Noël en Henri Salvador. [[Serge Gainsbourg]] het gesê dat Vian hom geïnspireer het om liedjies te skryf. As jazz-entoesias het Vian onder andere opgetree as skakelbeampte vir [[Duke Ellington]] en [[Miles Davis]] in Parys. Hy het vir verskeie Franse jazz-tydskrifte (''Jazz Hot'', ''Paris Jazz'') geskryf en verskeie artikels oor jazz gepubliseer, sowel in Frankryk as in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. Vian het van jongs af hartprobleme gehad: 'n sleg behandelde [[Angina pectoris|angina]], toe hy twee jaar oud was, het gelei tot 'n swak funksionerende aorta. Hy is op 'n stadium afgeraai om trompet te speel, want "elke noot wat hy gespeel het, sou hom 'n dag van sy lewe kos". Vian het nieteenstaande daarmee voortgegaan. Hy was oortuig dat hy nie oud sou word nie, wat sy enorme hoë produksie verklaar. == Afsterwe == Vian het op die oggend van 23 Junie 1959 die première van 'n rolprent bygewoon wat gebaseer was op sy roman ''J'irai cracher sur vos tombes''. Hy het 'n rusie gehad met die rolprentvervaardigers oor hul interpretasie van sy boek, en het reeds in die openbaar aangekondig dat sy naam nie in die krediete moes verskyn nie. 'n Paar minute na die aanvang van die rolprent het hy in sy stoel inmekaargesak en op pad na die hospitaal aan 'n [[hartaanval]] gesterf. Hy was maar 39 jaar oud. == Bibliografie (keur) == === As Boris Vian === * ''Trouble dans les Andains'' (1947, postuum in 1966 gepubliseer) * ''Vercoquin et le plancton'' (1947) * ''L'Écume des Jours'' (1947) * ''L'automne a Pékin'' (1947) * ''Les Fourmis'' (1949, kortverhale) * ''L'Herbe rouge'' (1950) * ''L'Arrache-coeur'' (1953) * ''Le loup garou'' (postuum gepubliseer in 1970, kortverhale) * ''Tête de Méduse'' (1974) === As Vernon Sullivan === * ''J'irai cracher sur vos tombes'' (1946) * ''Les morts ont tous la même peau'' (1947) * ''Et on tuera tous les affreux'' (1948) * ''Elles se rendent pas compte'' (1949) == Bronne == * ''Boris Vian. Biografie.''. Deur Philippe Boggio (vertaling Théo Buckinx), De Prom 1996. == Eksterne skakels == * [https://web.archive.org/web/20060216123503/http://www.borisvian.fr/ Le Petit Cahier du Grand Boris Vian: Biografie, gesegdes, artikels (in Frans)] * [https://web.archive.org/web/20060419194258/http://www.gainsbourg.org/vrsn3/html/zooms/borisvian/index.html 'n Ode aan Gainsbourg, fokus op Boris Vian (in Frans)] * [http://www.antiwarsongs.org/canzone.php?id=1 Le Déserteur] in verskeie tale vertaal. {{vertaalvanaf | taalafk = nl | pl = https://nl.wikipedia.org/wiki/Boris_Vian }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vian, Boris}} [[Kategorie:Franse sangers]] [[Kategorie:Franse skrywers]] [[Kategorie:Franse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Sterftes in 1959]] q9db299minicrtadtfts1wkln1ricw8 0 365253 2893017 2841104 2026-04-12T07:45:06Z Aliwal2012 39067 2893017 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Sergey Kapitsa | beeld = Sergey Kapitsa.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1928|02|14}} | geboorteplek = [[Cambridge]], [[Engeland]] | sterftedatum ={{Sterfdatum en ouderdom|2012|08|14|1928|02|14|df=y}} | sterfteplek = [[Moskou]], [[Rusland]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Rusland}} | vakgebied = [[Fisika]], [[demografie]] | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Werk op elektrodinamika, versnellerfisika en demografie. Aanbieder van die gewilde en langdurige Russiese wetenskaplike TV-program | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Sergey Petrovich Kapitsa''' ([[Russies]]: ''Сергей Петрович Капица''; [[14 Februarie]] [[1928]] – [[14 Augustus]] [[2012]]) was 'n [[Russiese]] [[fisikus]] en demograaf. Hy was veral bekend as die aanbieder van die gewilde en langdurige Russiese wetenskaplike TV-program, ''Очевидное — невероятное'' (Vanselfsprekend, maar ongelooflik). Sy vader was die [[Nobelprys vir fisika|Nobelpryswenner fisikus]] Pyotr Kapitsa uit die [[Sowjet]]-era, en sy broer was die geograaf en Antarktiese ontdekkingsreisiger Andrey Kapitsa. == Lewe en loopbaan == Kapitsa is gebore in [[Cambridge]], [[Engeland]],<ref>{{cite web |title = Russian Archives Online – Interview transcript – Sergei Kaptisa |url = https://www.pbs.org/redfiles/rao/catalogues/trans/trac/trac_kapi_1.html |publisher = The Russian–American Center |accessdate = 17 Maart 2011 }}</ref>die seun van Anna Alekseevna (Krylova) en Pyotr Kapitsa. Sy grootvader aan moederskant was Aleksey Nikolaevich Krylov, vlootingenieur, toegepaste wiskundige en skrywer van [[Outobiografie|memoires]], en die ontwikkelaar van 'n teenskeepsonderdompelingstegniek. Hy is ge[[doop]] toe hy weer in [[Brittanje]] was, met [[Iwan Pawlof]] as sy peetouer.<ref name='vandenko'>Andrei Vandenko. [http://www.itogi.ru/obsch-exclus/2008/7/3499.html Onderhoud met die ''Itogy'' tydskrif №7 / 609], 12 Februarie 2008 (in Russies)</ref> Later in sy lewe beskryf Kapitsa homself as 'n "Russies-Ortodokse ateïs".<ref name='vandenko' /> In 1935 keer sy gesin terug na die [[Sowjetunie]]. Kapitsa gradueer in 1949 aan die Moskou Lugvaartinstituut. Hy word senior navorsingsgenoot aan die Lebedev Fisika Instituut, Russiese Akademie vir Wetenskap en professor aan die Moskou Instituut vir Fisika en Tegnologie. Kapitsa se bydrae tot fisika was op die gebied van toegepaste elektrodinamika en versnellerfisika; hy is veral bekend vir sy werk aan die mikrotron, 'n apparaat vir die skepping van elektronstrale.<ref>{{citation |title = The microtron |last1 = Kapitza |first1 = S. P. |last2 = Melekhin |first2 = V. N. |type = translated from the Russian by I. N. Sviatoslavsky; English edition by Ednor M. Rowe |publisher = Harwood Academic Publishers |year = 1978 }}</ref> Later het sy navorsing op historiese [[demografie]] gefokus, waar hy 'n aantal wiskundige modelle ontwikkel het van die wêreldstelsel se hiperboliese groei en die wêreldwye demografiese oorgang. Sy werksaamhede in die popularisering van [[wetenskap]] sluit in dat hy die aanbieding van die Russiese televisieprogram, Очевидное — невероятное (Vanselfsprekend, maar ongelooflik) wat begin word in 1973, waarvoor hy in 1979 die [[UNESCO]] se Kalingaprys vir die popularisering van wetenskap<ref>{{cite web |title = Kalinga Prize Laureates |url = http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/science-technology/sti-policy/global-focus/science-popularization/science-popularization/kalinga-winners/ |publisher = United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |accessdate = 17 Maart 2011 }}</ref> en die USSR-staatsprys in 1980 ontvang het, en die redigering daarvan Russiese uitgawe van ''Scientific American'' vanaf 1982. Hy was ook aktief in kwessies oor wetenskap en samelewing deur sy deelname aan die Pugwash-konferensies en die Club of Rome. In die 1980's was hy, saam met [[Carl Sagan]], uitgesproke oor die moontlikheid dat 'n internasionale [[kernoorlog]] 'n kernwinter sou bewerkstellig, en in 1983 het hy in die Amerikaanse senaat<ref>{{citation |title = U.S., Soviet scientists say nuclear war likely to doom life on earth |newspaper = Miami Herald |date = 9 Desember 1983 }}</ref><ref>{{citation |title = Limited nuclear war would have profound effects, experts say |last = Strout |first = Richard L. |newspaper = Christian Science Monitor |date = 14 Desember 1983 }}</ref> en die [[Verenigde Nasies]] in 1985 aanbiedings gedoen.<ref>{{citation |title = Beyond War: Movement takes disarming approach to world tensions |newspaper = Los Angeles Times |date = 15 September 1985 |last = Hendrix | first = Kathleen }}</ref> Hy was 'n voorstander van [[Ruimteverkenning|planetêre verkenning]] en het in die adviesraad van die Planetary Society gedien.<ref>{{cite web |title = Advisory Council – Who we are |publisher = The Planetary Society |url = http://www.planetary.org/about/advisory_council.html |accessdate = 17 Maart 2011 }}</ref> In 2012 word Kapitsa bekroon met die eerste goue medalje van die Russiese Akademie vir Wetenskappe vir uitstaande prestasies in die verspreiding van wetenskaplike kennis.<ref name="english.ruvr.ru">{{Cite web |url=http://english.ruvr.ru/2012_08_14/Sergey-Kapitsa-dies-at-84/ |title=Prominent Russian scientist Sergey Kapitsa dies at 84 |access-date=13 Desember 2020 |archive-date=12 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112210455/http://english.ruvr.ru/2012_08_14/Sergey-Kapitsa-dies-at-84/ |url-status=dead }}</ref> Kapitsa was 'n pionier van [[skubaduik]] in die Sowjetunie, en hy het die eerste onderwaterfilm oor die [[See van Japan]] geskiet, wat op internasionale filmfeeste vertoon is, veral in [[Cannes]], waar dit die tweede plek was na 'n film van [[Jacques Cousteau]].<ref name="english.ruvr.ru" /> Kapitsa was die vise-president van die Russiese Akademie vir Natuurwetenskappe en president van die Eurasian Physical Society, en was 'n sterk voorstander van die herstel van die steun vir wetenskap in Rusland. <ref>{{cite web |title = TED^x Perm |url = http://www.ted.com/tedx/events/1128 |publisher = TED Conferences LLC |accessdate = 17 Maart 2011 }}</ref> In 1992 het die Komitee vir Skeptiese Ondersoek (CSICOP) die Toekenning vir Openbare Onderwys in Wetenskap aan Kapitsa toegeken.<ref name="Dallas 1992">{{cite journal|title=CSICOP's 1992 Awards|journal=Skeptical Inquirer|date=1993|volume=17|issue=3|page=236}}</ref> Op 14 Augustus 2012 sterf Kapitsa op 84-jarige ouderdom in [[Moskou]]. Hy word onthou vir sy rol in die popularisering van die wetenskap en, na veertig jaar as aanbieder, ''Очевидное — невероятное'' (Vanselfsprekend, maar ongelooflik), het hy die rekord gehou dat hy die langste tydperk as aanbieder van 'n TV-program was.<ref name="english.ruvr.ru" /> == Sienings == In 2008 onderteken Kapitsa 'n ope brief ter verdediging van Svetlana Bakhmina.<ref>[https://www.novayagazeta.ru/articles/2008/10/30/36012-v-zaschitu-svetlany-bahminoy In defense of Svetlana Bakhmina] open letter at Novaya Gazeta № 81, 30 Oktober 2008 (in Russies)</ref> Gedurende die laat jare was Kapitsa baie krities oor die stand van die populêre wetenskap en die Russiese televisie in die algemeen. In een van die laaste onderhoude vertel hy oor die afsluiting van sy TV-program: "Kanaal Een het my beveel om die Sowjet-wetenskap te vernietig, en, tweedens, nie teen [[pseudowetenskap]] beswaar te maak nie. Ek het dit kategories geweier. Toe is ek uitgegooi .. Hulle was sinies … Die resultate van hul politieke opstelling kon vandag gevoel word: intellektuele nederlaag van Rusland, ek kan nie 'n ander woord vir hul aktiwiteit vind nie … TEFI (Russiese media toekenning) sou nooit voorheen in 'n eenklas-diktatuur verander het nie. Ek het geen enkele TEFI ontvang nie. Eers in die afgelope 2008, toe Vladimir Posner weg is, word een aan my toegeken vir 'persoonlike bydrae tot die ontwikkeling van Russiese televisie'.<ref>National Broadcast. Creators and Stars of National Television About Themselves and Their Work. Volume 1 // compiled by Vitaly Tretiakov. — Moskou; Algorythm, bl. 113—121 {{ISBN|978-5-9265-0741-3}}</ref> == Erkenning == [[Lêer:Сергей Капица на почтовой марке.jpg|duimnael|Sergei Kapitsa op 'n Russiese [[posseël]] van 2015.]] 5094 Seryozha-hoofgordelsteroïde, wat op 20 Oktober 1982 ontdek is, is vernoem ter ere van Sergei Kapitsa.<ref>[http://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=5094 5094 Seryozha at IAU Minor Planet Center]</ref> Op 5 Maart 2014 onderteken die president van die Russiese Federasie 'n dekreet "Oor die herdenking van S. P. Kapitsa". Op 12 Februarie 2015 het die Uitgewers- en Handelsentrum Marka 'n gedenkposseël uitgereik en 'n posstempel met die beeld van Sergei Kapitsa.<ref>[http://www.rusmarka.ru/en/catalog/marka/position/28197.aspx Sergei Kapitsa stamp at Publishing and Trading Centre Marka]</ref><ref>[http://www.rusmarka.ru/en/catalog/spec/position/28180.aspx Sergey Kapitsa postmark at Publishing and Trading Centre Marka]</ref> == Familie == * Vader – Pyotr Kapitsa, 'n toonaangewende Sowjet-fisikus en Nobelpryswenner vir Fisika "...vir sy basiese uitvindings en ontdekkings op die gebied van lae temperatuur-fisika." * Moeder – Anna Alekseevna Kapitsa (gebore Krylova). * Grootvader van moederskant – Aleksey Nikolaevich Krylov, vlootingenieur, toegepaste wiskundige en memoires, ontwikkelaar van ononderdompelingstegniek. * Jonger broer – Andrey Kapitsa, geograaf, word toegeskryf aan die ontdekking en benaming van die [[Wostokmeer]], die grootste ondergletserse meer in [[Antarktika]], wat 4000 meter onder die Ysplaat van die kontinent lê.<ref name=rgs>{{cite news |title=Andrey Kapitsa dies in Moscow |url=http://int.rgo.ru/news/andrey-kapitsa-dies-in-moscow/ |work=Russian Geographical Society |date=2011-08-03 |accessdate=2011-08-04 |archive-date=2012-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116030839/http://int.rgo.ru/news/andrey-kapitsa-dies-in-moscow |url-status=dead }}</ref> * Vrou – Tatiana Alimovna Damir (sedert 1949). ** Seun – Fyodor Kapitsa (1950–2017), Russiese [[Filologie|filoloog]], [[folklore]]kenner en [[skrywer]]. ** Dogter – Maria (1954), [[sielkundige]] aan die [[Moskouse Staatsuniversiteit|Staatsuniversiteit van Moskou]]. ** Dogter – Varvara (1960), 'n dokter.<ref>Dmitry Gordon. [http://bulvar.com.ua/gazeta/archive/s19_63859/6147.html Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117153258/https://www.bulvar.com.ua/gazeta/archive/s19_63859/6147.html |date=17 Januarie 2021 }} at Gordon's Boulevard № 19 (263), 11 Mei 2010 (in Russian)</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakel == * {{IMDb name|id=3531086}} * {{Find a Grave|96970527}} {{en-vertaal| Sergey Kapitsa}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kapitsa, Sergey}} [[Kategorie:Russiese wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2012]] ct1ucafdw2d56lbyuu3tvh2rmnfi7kc 0 365261 2893012 2712198 2026-04-12T07:35:53Z Aliwal2012 39067 2893012 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = John le Carré | bynaam = | beeld = John le Carre.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Le Carré in 2008 | skuilnaam = | geboortenaam = David John Moore Cornwell | geboortedatum = [[19 Oktober]] [[1931]] | geboorteplek = [[Poole]], [[Engeland]] | sterfdatum = [[12 Desember]] [[2020]] | sterfteplek = Truro, Engeland | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | alma mater = Lincoln College, [[Universiteit van Oxford]] | beroep = Skrywer | genre = Rillers en spioenasieverhale. | ander = | bekend = ''The Spy Who Came in from the Cold''<br/>''Tinker Tailor Soldier Spy''<br/>''The Honourable Schoolboy''<br/>''Smiley's People''<br/>''A Perfect Spy''<br/>''The Night Manager''<br/>''The Constant Gardener''<br/>''The Little Drummer Girl'' | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Prix Femina]] 1992<br/>[[Booker-prys]] 2011 | party = | religie = | huweliksmaat = Alison Sharp<br/>Valerie Eustace | kinders = 4 | webwerf = http://www.johnlecarre.com | handtekening = }} '''John le Carré''', skuilnaam van '''David John Moore Cornwell''' ([[Poole]], [[19 Oktober]] [[1931]] - Truro, [[12 Desember]] [[2020]]) was 'n [[Britse]] [[skrywer]] van [[riller]]s en spioenasieverhale. == Lewe== Gedurende sy studie van [[Duits]] vir een jaar aan die Universiteit van Bern, het Le Carré belangstelling in vreemde tale ontwikkel. Daarna studeer hy moderne tale aan die Lincoln College, [[Universiteit van Oxford]]. Nadat hy gegradueer het, het hy twee jaar klas gegee aan die [[Eton College]], toe aansoek gedoen by die Britse buitelandse diens en later by MI6, wat hom tussen 1959 en 1964 in [[Bonn]] en [[Hamburg]], [[Wes-Duitsland]], gestasioneer het. By sy eerste vrou het hy drie seuns gehad, en uit sy tweede huwelik is 'n ander seun gebore. In Februarie 2011 besluit hy dat sy argief na sy dood aan die Bodleian-biblioteek in Oxford geskenk moet word, want "Oxford is die inspirasie vir Smiley." Na 'n kort siekbed is Le Carré in Desember 2020 in die ouderdom van 89 oorlede. == Rillers == John le Carré was die skrywer van baie rillers uit die [[Koue Oorlog]]-tydperk. Twee van sy boeke is deur die [[BBC]] in televisiereekse verwerk. Na die val van die [[Berlynse Muur]] het hy ook geskryf oor nuwe onderwerpe soos die stryd teen [[terrorisme]] en oor multinasionale ondernemings. Sy skryfstyl was op 'n manier kritiek op die talle en suksesvolle [[James Bond]]-boeke. Dit is veral sigbaar in die uitwerking van die protagoniste. Die hoofkarakters is dikwels meer realisties en minder heldhaftig, wat sy boeke ook meer geloofwaardig maak. Die protagonis kry 'n meer menslike gesig, juis omdat hy ook foute maak en identifisering met die leser daarom vergemaklik. Sy werke kritiseer ook dikwels die manier waarop [[spioenasie]] gedoen word, dat dit dikwels ten koste gaan van die mense in die veld. Verder word die ''cliché'' van goed teenoor sleg ook verwerp, aangesien die goeie in werklikheid slegs is wat 'n mens glo goed is. Dit verskil tussen die twee opponerende partye (gewoonlik die [[Weste]] en die [[Sowjetunie]]). 'n Verdere verband met die menslikheid van die karakters kan gevind word op die manier waarop hulle gedwing word om keuses te maak tussen goed en sleg, en hoe dit hulle (en die leser) laat dink. == Werke == *''Agent running in the field'' - (2019) *''A Legacy of Spies'' - (2017) *''The Pigeon Tunnel, Stories from My Life'' - (2016) *''A delicate truth'' - (2013) *''Our Kind of Traitor'' - (2010) *''A Most Wanted Man'' - (2008) *''The Mission Song'' - (2006) *''Absolute Friends'' - (2003) *''The Constant Gardener'' - (2001) *''Single & Single'' - (1999) *''The Tailor of Panama'' - (1996) *''Our Game'' - (1995) *''The Night Manager'' - (1993) *''The Unbearable peace'' - (1991) *''The Secret Pilgrim'' - (1991) *''The Russia House'' - (1989) *''A Perfect Spy'' - (1986) *''The Little Drummer Girl'' - (1983) *''The Quest for Karla'' (omnibus) - (1982) *''Smiley's People'' - (1979) *''The Honourable Schoolboy'' - (1977) *''Tinker, Tailor, Soldier, Spy'' - (1974) *''The Naïve and Sentimental Lover'' - (1971) *''A Small Town in Germany'' - (1968) *''The Looking-Glass War'' - (1965) *''The Incongruous Spy (omnibus)'' - (1964) **"''Call for the Dead''" **"''A Murder of Quality''" *''The Spy who Came in from the Cold'' - (1963) *''A Murder of Quality'' - (1962) *''Call for the Dead'' - (1961) == Pryse == 2020 - Olof Palme-prys 2019. Hy skenk die bedrag geld wat met die prys geassosieer word, aan Médecins Sans Frontières.<ref> ''Het Parool'' van 11 Januarie 2020</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakel == * [http://www.johnlecarre.com/ John Le Carré Website] {{nl-vertaal| John le Carré }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Le Carre, John}} [[Kategorie:Britse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1931]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] 5pqkb6qpqou51b5vtx49tgjim6o4ngb 0 365285 2892969 2664960 2026-04-12T03:46:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892969 wikitext text/x-wiki '''Randall Collins''' (gebore op [[29 Julie]] [[1941]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[sosioloog]] wat invloedryk was in sy onderrig en skryfwerk. Hy het onderrig gegee aan baie noemenswaardige universiteite regoor die wêreld en sy akademiese werke is in verskillende tale vertaal.<ref>{{Cite news|url=http://www.asanet.org/about-asa/asa-story/asa-history/past-asa-officers/past-asa-presidents/randall-collins|title=Randall Collins|date=2012-11-09|newspaper=American Sociological Association|access-date=2016-10-15}}</ref> Collins is tans die Dorothy Swaine Thomas professor in sosiologie, emeritus aan die Universiteit van Pennsilvanië. Hy is 'n toonaangewende hedendaagse sosiale teoretikus waarvan die kundigheidsgebiede die makro-historiese sosiologie van politieke en ekonomiese verandering insluit; mikro-sosiologie, insluitend interaksie van aangesig tot aangesig; en die sosiologie van intellektuele en sosiale konflik.<ref>{{cite web|last=Collins|first=Randall|title=UPenn Almanac, Vol. 51|url=http://www.upenn.edu/almanac/volumes/v51/n28/rc.html|access-date=12 April 2005}}</ref> Collins se publikasies sluit in ''The Sociology of Philosophies: A Global Theory of Intellectual Change'' (1998), wat die netwerk van filosowe en wiskundiges vir meer as tweeduisend jaar in sowel Asiatiese as Westerse samelewings ontleed. Sy huidige navorsing behels makro-patrone van [[geweld]], insluitend kontemporêre [[oorlog]], asook oplossings vir polisiegeweld. Hy word beskou as een van die voorste nie-marxistiese konflikteoretici in die [[Verenigde State]], en was van 2010 tot 2011 die president van die Amerikaanse sosiologiese vereniging.<ref>Hurn, Christopher J. ''The Limits and Possibilities of Schooling''.</ref><ref>{{cite web|title=Past Presidents, American Sociological Association|url=http://www.asanet.org/about/past_presidents.cfm|access-date=10 Desember 2015}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Collins het in verskillende stede grootgeword en 'n groot deel van sy vroeë jare in [[Europa]] deurgebring, waar sy vader tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] deel was van militêre intelligensie en ook in die Amerikaanse departement van buitelandse sake gedien het. Hulle het albei in [[Duitsland]] gewoon onmiddellik na die Tweede Wêreldoorlog, en later in [[Moskou]]. Collins het 'n voorskool in [[New England]] bygewoon. Daarna voltooi hy 'n B.A. in sielkunde aan die Harvard Universiteit, waar hy onderrig kry deur die noemenswaardige sosioloog [[Talcott Parsons]]. Vervolgens behaal hy 'n M.A.-graad in die dissipline aan die Stanford Universiteit (1964) <ref>http://web.sas.upenn.edu/socialinteraction16/about-professor-collins/</ref> voordat hy 'n M.A.- en Ph.D. in sosiologie aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] behaal (1969).<ref>http://www.asanet.org/about-asa/asa-story/asa-history/past-asa-officers/past-asa-presidents/randall-collins</ref> Alhoewel hy nie saamstem met Parsons se sosiaal-konserwatiewe metodiek nie, het hy die aansien van teoretici gerespekteer en dit in sy latere jare nagevolg. Collins wou persoonlikheid en menslike [[kognisie]] bestudeer, maar is aangestel om as navorsingsassistent in 'n rotlaboratorium te werk; dit het hom laat besef dat hy eerder in sosiologie wil studeer.<ref>{{Cite web|url=http://sociology.berkeley.edu/randall-alfred-collins-1964|title=Randall Alfred Collins (1964) {{!}} UC Berkeley Sociology Department|website=sociology.berkeley.edu|access-date=2016-04-07|archive-date=2016-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417232506/http://sociology.berkeley.edu/randall-alfred-collins-1964|url-status=dead}}</ref> Gedurende sy tyd in Berkeley was Collins betrokke by kampusbetogings, die vrye spraakbeweging en die anti-oorlogsbeweging. Op 3 Desember 1964 is Collins gearresteer tydens 'n protesaksie vir die vrye spraakbeweging saam met meer as 600 van sy eweknieë<ref>{{Cite web|url=http://texts.cdlib.org/view?docId=kt687004sg&chunk.id=d0e10313&doc.view=entire_text|title=THE FREE SPEECH MOVEMENT|website=texts.cdlib.org|access-date=2016-04-07}}</ref> Terwyl Collins baie invloedryke sosioloë van sy tyd in Berkeley teëgekom het, waaronder Herbert Blumer, Philip Selznick en Leo Löwenthal. Hy werk saam met Joseph Ben-David, 'n Israeliese sosioloog wat van die Hebreeuse Universiteit kom, aan die sosiologie van die [[wetenskap]], wat uiteindelik dekades later tot Collins se publikasie ''The Sociology of Philosophies'' gelei het. Collins is bekendgestel aan die Weberiaanse konflikteorie deur Reinhard Bendix, 'n toonaangewende [[Max Weber]]-geleerde. Van sy vroeë loopbaan sou Collins later sê: "Ek was deel van die generasie jong sosioloë wat met die funksionalistiese teorie gebreek het en na konflikteorie beweeg het."<ref>{{Cite journal|title=In conversation with American Sociological Association President: Randall Collins|journal=Canadian Review of Sociology|volume=1 Februarie 2010}}</ref> Hy skryf later 'n hoofstuk vir Bendix se werk ''State and Society''. Met hierdie werk kon Collins hierdie teorie later kombineer met Erving Goffman se mikrososiologie, wat gelei het tot Collins se publikasie ''Conflict Sociology'' in 1975 en later ''Interaction Ritual Chains'' in 2004. Goffman was ook een van Collins se professore gedurende sy tyd in Berkeley. Collins se proefskrifadviseur was die organisasie- en bedryfsosioloog Harold Wilensky. Dit het die titel ''Education and Employment: Some Determinants of Requirements for Hiring in Various Types of Organizations'', en dit is later in 1979 gepubliseer as ''The Credential Society: A Historical Sociology of Education and Stratification.'' Die monografie het organisatoriese gegewens ontleed om aan te toon dat stygende opvoedkundige vereistes vir indiensneming nie te wyte was aan tegnologiese gedrewe vraag na vaardighede nie, maar aan veranderende standaarde vir kulturele respek. == Loopbaan == Collins het eers as waarnemende dosent by Berkeley (1967–1968) klas gegee. Daarna dien hy in die fakulteite van die Universiteit van Wisconsin-Madison (dosent; 1968–1969), die Universiteit van Kalifornië, San Diego (assistent en medeprofessor; 1969–1977), die Universiteit van Virginië (professor; 1978–1982) en die Universiteit van Kalifornië, Riverside (professor; 1985–1997) voordat hy sy huidige pos aan die Universiteit van Pennsilvanië aanvaar het.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.ssc.wisc.edu/theoryatmadison/papers/rcollins.pdf|title=Randall Collins|date=10 Oktober 2016|website=www.ssc.wisc.edu/sscc|publisher=University of Wisconsin- Madison|access-date=17 Oktober 2016}}</ref> Hy tree gereeld uit die akademie (1977–1978; 1982–1985) as onafhanklike geleerde en romanskrywer. Hy het ook besoekende poste beklee aan die Universiteit van Chicago (1985), [[Harvard-universiteit]] (1994) en die [[Universiteit van Cambridge]] (2000-2001), asook aan verskillende instellings in Europa, [[Japan]] en die [[Volksrepubliek van China]].<ref name=":2">{{Cite book|title=Contemporary Social and Sociological Theory|last=Allan|first=Kenneth|publisher=Pine Forest Press|year=2006|pages=95–116}}</ref> Collins het byna honderd artikels gepubliseer sedert hy sy voorgraadse opleiding voltooi het. Hy het ook geskryf en bygedra tot verskeie boeke met 'n verskeidenheid onderwerpe soos die ontdekking van die samelewing tot die sosiologie van die [[huwelik]] en die gesinslewe. <ref name=":1" /> Ter ere van Collins se uittrede uit die veld, het die Universiteit van Pennsilvanië 'n "''Social Interaction and Theory: A Conference in Honour of Professor Randall Collins''" aangebied. Toonaangewende geleerdes in sosiologie het gesprekke bygedra, waaronder Elijah Anderson, Paul DiMaggio, David R. Gibson, Michèle Lamont, Jonathan Turner en Viviana Zelizer.<ref>{{Cite web|url=http://web.sas.upenn.edu/socialinteraction16/|title=Social Interaction and Theory {{!}} A Conference in Honor of Professor Randall Collins|website=web.sas.upenn.edu|access-date=2016-04-07}}</ref> == Navorsing == Collins is 'n sosiale wetenskaplike wat [[teorie]] as noodsaaklik beskou om die [[wêreld]] te verstaan. Hy sê "Die essensie van die wetenskap is juis teorie ... 'n algemene en samehangende idee, wat die verskeidenheid variasies in die empiriese wêreld in terme van algemene beginsels verklaar." Dit is Collins se manier om die sosiale wêreld te ondersoek en die rol en interaksie van groter sosiale strukture te beklemtoon.<ref>{{cite book|last=Allan|first=Kenneth|title=Contemporary Social & Sociological Theory|year=2006|isbn=978-1-4129-1362-1|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporarysoci00alla}}</ref> Hy het baie van sy loopbaan en navorsing gewy aan die samelewingstudie, hoe word dit geskep en vernietig deur emosionele [[gedrag]] van [[mens]]e. Collins is van mening dat [[emosie]] die eenvoudigste verklaring vir radikale gedrag en optrede is.<ref name=":2" /> Emosionele energie, sê Collins, is die "hoeveelheid emosionele krag wat deur 'n mens se dade vloei" en verwys nie na een spesifieke emosie nie. As Collins oor emosie praat, praat hy nooit oor spesifieke emosies soos [[liefde]], vreugde, haat, ensovoorts nie. Dieselfde geld sy belangstelling in [[kultuur]]. In Collins se siening word kultuur simboliese goed wat in ruil gebruik word of heilige [[simbool|simbole]] wat 'n groep verenig. Collins beklemtoon ook die belangrikheid van mense wat saamkom en die invloed wat dit op gedrag het.<ref>{{Cite book|title=Contemporary Social and Sociological Theory|last=Allan|first=Kenneth|publisher=Pine Forest Press|year=2006|location=Thousand Oaks, Ca|pages=99|quote="amount of emotional power that flows through one's actions"}}</ref> Collins voer aan [[seks]], [[Rookgewoonte|rook]] en sosiale stratifikasie, en baie ander aksies in ons sosiale lewens aangedryf word deur 'n gemeenskaplike mag: interaksierituele. Sy interaksie rituele kettings is 'n belangrike werk van die sosiologiese teorie wat poog om 'n 'radikale mikrososiologie' te ontwikkel. Dit stel voor dat suksesvolle rituele simbole van groeplidmaatskap skep en individue met emosionele energie opjaag, terwyl mislukte rituele emosionele energie tap. Elke persoon vloei van situasie na situasie, aangetrokke tot die interaksies waar hul kulturele kapitaal hulle die beste emosionele energie gee. Hierdie teorie van interaksie rituele kettings is waar die individu die draer van die mikro-makro skakel is. Daar is twee komponente aan hierdie skakel: emosionele energie en kulturele kapitaal. Emosionele energie is die emosionele lading wat mense kan saamneem uit 'n interaksie. Kultuur is die kort manier om te praat oor die verskillende hulpbronne wat ons het om kultureel met ander mense te skakel. Die idee van kulturele kapitaal dek 'n volledige reeks kulturele items: dit verwys na die manier waarop ons praat; waaroor ons moet praat, hoe ons aantrek, loop en optree. Kortom, alles wat kultureel verwys kan word, verwys ons na ander. Daar is drie soorte kulturele kapitaal wat bekend staan as algemene kulturele kapitaal, gespesifiseerde kulturele kapitaal en reputasie kapitaal. Algemene kulturele kapitaal is die individu se voorraad simbole wat verband hou met die groepspesifieke en wat by vreemdelinge gebruik kan word, net soos [[geld]] gebruik kan word. Gespesifiseerde kulturele kapitaal verwys na kulturele items wat ons gemeen het met spesifieke mense. Laastens, reputasie kapitaal is wanneer iemand iets van jou weet, hy of sy meer geneig is om ‘n gesprek te voer as wat jy 'n vreemdeling is. [[Denke]] kan ook verklaar word deur die internalisering van gesprekke binne die stroom van situasies; die individuele self is terdeë en voortdurend sosiaal, van buite af opgebou. Die teorie van interaksie-rituele kettings is geïnspireer deur [[Émile Durkheim]] se teorie van rituele, wat in sy boek ''The Elementary Forms of Religious Life'' uiteengesit word, deur die konflikteorie van [[Max Weber]], mikrososiologie van Erving Goffman. Dit het self verskeie domeine in die [[Sosiale wetenskap|sosiale wetenskappe]] geïnspireer, insluitend bestuurstudies,<ref>{{Cite journal|last=Miller|first=Toyah L.|last2=Grimes|first2=Matthew G.|last3=McMullen|first3=Jeffrey S.|last4=Vogus|first4=Timothy J.|date=2012|title=Venturing for Others with Heart and Head: How Compassion Encourages Social Entrepreneurship|journal=Academy of Management Review|language=en|volume=37|issue=4|pages=616–640|doi=10.5465/amr.2010.0456|issn=1930-3807}}</ref> kreatiewe [[toerisme]],<ref>{{Cite journal|last=Richards|first=Greg|date=2011|title=Creativity and tourism: The State of the Art|journal=Annals of Tourism Research|language=en|volume=38|issue=4|pages=1225–1253|doi=10.1016/j.annals.2011.07.008|issn=0160-7383}}</ref> [[internasionale betrekkinge]]<ref name="Pacher2018">{{Cite journal|last=Pacher|first=Andreas|date=2018|title=The ritual creation of political symbols: International exchanges in public diplomacy|journal=The British Journal of Politics and International Relations|language=en|volume=20|issue=4|pages=880–897|doi=10.1177/1369148118786043|issn=1467-856X}}</ref> en Jeffrey C. Alexander se ''cultural pragmatics''.<ref>{{Cite journal|last=Alexander|first=Jeffrey C.|date=2004|title=Cultural Pragmatics: Social Performance Between Ritual and Strategy|journal=Sociological Theory|language=en|volume=42|issue=4|pages=527–573|doi=10.1111/j.0735-2751.2004.00233.x|issn=1467-9558}}</ref> Talle empiriese studies het ook ''Interaction Ritual Theory'' gebruik, byvoorbeeld om te ondersoek hoe spesifieke instellings hulself handhaaf,<ref>{{Cite journal|last=Dacin|first=M. Tina|last2=Munir|first2=Kamal|last3=Tracey|first3=Paul|date=2017|title=Formal Dining at Cambridge Colleges: Linking Ritual Performance and Institutional Maintenance|journal=Academy of Management Review|language=en|volume=53|issue=6|pages=1393–1418|doi=10.5465/amj.2010.57318388|issn=1930-3807}}</ref> hoe webwerwe interaksie-rituele kettings gebruik om die identiteit van sy gebruikers te vorm,<ref>{{Cite journal|last=Maloney|first=Patricia|date=2012|title=Online Networks and Emotional Energy: How pro-anorexic websites use interaction ritual chains to (re)form identity|journal=Information, Communication & Society|language=en|volume=16|issue=1|pages=105–124|doi=10.1080/1369118X.2012.659197|issn=1468-4462}}</ref> of hoe diplomate uitruilprogramme opstel om buitelandse elite uit te nooi na hul lande.<ref name="Pacher2018" /> Collins het ook aangevoer dat gewelddadige konfrontasie teen menslike fisiologiese instelling is. Dit is die uitsondering, nie die reël nie - ongeag die onderliggende toestande of beweegredes. Dit is in teenstelling met die verklarings van sosiale wetenskaplikes dat geweld onder sekere omstandighede maklik is, soos [[armoede]], rasse- of [[ideologie]]se haat, of gesinspatologieë. == Geselekteerde bibliografie == === Joernaalartikels === Collins, Randall (Maart 2013). "''Entering and leaving the tunnel of violence: Micro-sociological dynamics of emotional entrainment in violent interactions''". ''Current Sociology''. 61 (2): 132–151. doi:10.1177/0011392112456500. === Boeke === *1975/2019 - ''Conflict Sociology: Toward an Explanatory Science'' *1979 - ''The Credential Society: An Historical Sociology of Education and Stratification'' *1984 - ''The Discovery of Society'' (met Michael Makowsky) *1986 - ''Weberian Sociological Theory'' *1988 - ''Theoretical Sociology'' *1992 - ''Sociological Insight: An Introduction to Non-Obvious Sociology'' 2nde uitgawe. *1994 - ''Four Sociological Traditions'' *1998 - ''The Sociology of Philosophies: A Global Theory of Intellectual Change'' *1999 - ''Macro-History'' *2004 - ''Interaction Ritual Chains'' *2008 - ''Violence: A Microsociological Theory'' *2015 - ''Napoleon Never Slept'' (met Maren McConnell) === Fiksie skryf === Vroeg in sy loopbaan het Collins die akademie by verskeie geleenthede verlaat om [[fiksie]] te skryf. Een van sy [[roman]]s is ''The Case of the Philosopher's Ring'', met Sherlock Holmes. <ref>{{cite web | title = Randall Collins Papers, Social Science Computing Cooperative: Supporting Statistical Analysis for Research | website = ssc.wisc.edu | url = http://www.ssc.wisc.edu/theory@madison/papers/ivwCollins.pdf | publisher = Department of Sociology, University of Wisconsin–Madison }}</ref> == Sien ook == * [[Kliodinamika]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} * [http://sociological-eye.blogspot.com Randall Collins' blog The Sociological Eye] * http://sociology.sas.upenn.edu/r_collins * http://sociology.ucr.edu/people/faculty/collins/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704085704/http://sociology.ucr.edu/people/faculty/collins/index.html |date= 4 Julie 2017 }} * http://www.ssc.wisc.edu/theoryatmadison/papers/rcollins.pdf {{en-vertaal|Randall Collins}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Collins|Randall }} [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Akademici]] 2vsad7knfew602adozn6d0x3h0m8xst 2893016 2892969 2026-04-12T07:43:29Z Aliwal2012 39067 2893016 wikitext text/x-wiki '''Randall Collins''' (gebore op [[29 Julie]] [[1941]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[sosioloog]] wat invloedryk was in sy onderrig en skryfwerk. Hy het onderrig gegee aan baie noemenswaardige universiteite regoor die wêreld en sy akademiese werke is in verskillende tale vertaal.<ref>{{Cite news|url=http://www.asanet.org/about-asa/asa-story/asa-history/past-asa-officers/past-asa-presidents/randall-collins|title=Randall Collins|date=2012-11-09|newspaper=American Sociological Association|access-date=2016-10-15}}</ref> Collins is tans die Dorothy Swaine Thomas professor in sosiologie, emeritus aan die Universiteit van Pennsilvanië. Hy is 'n toonaangewende hedendaagse sosiale teoretikus waarvan die kundigheidsgebiede die makro-historiese sosiologie van politieke en ekonomiese verandering insluit; mikro-sosiologie, insluitend interaksie van aangesig tot aangesig; en die sosiologie van intellektuele en sosiale konflik.<ref>{{cite web|last=Collins|first=Randall|title=UPenn Almanac, Vol. 51|url=http://www.upenn.edu/almanac/volumes/v51/n28/rc.html|access-date=12 April 2005}}</ref> Collins se publikasies sluit in ''The Sociology of Philosophies: A Global Theory of Intellectual Change'' (1998), wat die netwerk van filosowe en wiskundiges vir meer as tweeduisend jaar in sowel Asiatiese as Westerse samelewings ontleed. Sy huidige navorsing behels makro-patrone van [[geweld]], insluitend kontemporêre [[oorlog]], asook oplossings vir polisiegeweld. Hy word beskou as een van die voorste nie-marxistiese konflikteoretici in die [[Verenigde State]], en was van 2010 tot 2011 die president van die Amerikaanse sosiologiese vereniging.<ref>Hurn, Christopher J. ''The Limits and Possibilities of Schooling''.</ref><ref>{{cite web|title=Past Presidents, American Sociological Association|url=http://www.asanet.org/about/past_presidents.cfm|access-date=10 Desember 2015}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Collins het in verskillende stede grootgeword en 'n groot deel van sy vroeë jare in [[Europa]] deurgebring, waar sy vader tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] deel was van militêre intelligensie en ook in die Amerikaanse departement van buitelandse sake gedien het. Hulle het albei in [[Duitsland]] gewoon onmiddellik na die Tweede Wêreldoorlog, en later in [[Moskou]]. Collins het 'n voorskool in [[New England]] bygewoon. Daarna voltooi hy 'n B.A. in sielkunde aan die Harvard Universiteit, waar hy onderrig kry deur die noemenswaardige sosioloog [[Talcott Parsons]]. Vervolgens behaal hy 'n M.A.-graad in die dissipline aan die Stanford Universiteit (1964) <ref>http://web.sas.upenn.edu/socialinteraction16/about-professor-collins/</ref> voordat hy 'n M.A.- en Ph.D. in sosiologie aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] behaal (1969).<ref>http://www.asanet.org/about-asa/asa-story/asa-history/past-asa-officers/past-asa-presidents/randall-collins</ref> Alhoewel hy nie saamstem met Parsons se sosiaal-konserwatiewe metodiek nie, het hy die aansien van teoretici gerespekteer en dit in sy latere jare nagevolg. Collins wou persoonlikheid en menslike [[kognisie]] bestudeer, maar is aangestel om as navorsingsassistent in 'n rotlaboratorium te werk; dit het hom laat besef dat hy eerder in sosiologie wil studeer.<ref>{{Cite web|url=http://sociology.berkeley.edu/randall-alfred-collins-1964|title=Randall Alfred Collins (1964) {{!}} UC Berkeley Sociology Department|website=sociology.berkeley.edu|access-date=2016-04-07|archive-date=2016-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417232506/http://sociology.berkeley.edu/randall-alfred-collins-1964|url-status=dead}}</ref> Gedurende sy tyd in Berkeley was Collins betrokke by kampusbetogings, die vrye spraakbeweging en die anti-oorlogsbeweging. Op 3 Desember 1964 is Collins gearresteer tydens 'n protesaksie vir die vrye spraakbeweging saam met meer as 600 van sy eweknieë<ref>{{Cite web|url=http://texts.cdlib.org/view?docId=kt687004sg&chunk.id=d0e10313&doc.view=entire_text|title=THE FREE SPEECH MOVEMENT|website=texts.cdlib.org|access-date=2016-04-07}}</ref> Terwyl Collins baie invloedryke sosioloë van sy tyd in Berkeley teëgekom het, waaronder Herbert Blumer, Philip Selznick en Leo Löwenthal. Hy werk saam met Joseph Ben-David, 'n Israeliese sosioloog wat van die Hebreeuse Universiteit kom, aan die sosiologie van die [[wetenskap]], wat uiteindelik dekades later tot Collins se publikasie ''The Sociology of Philosophies'' gelei het. Collins is bekendgestel aan die Weberiaanse konflikteorie deur Reinhard Bendix, 'n toonaangewende [[Max Weber]]-geleerde. Van sy vroeë loopbaan sou Collins later sê: "Ek was deel van die generasie jong sosioloë wat met die funksionalistiese teorie gebreek het en na konflikteorie beweeg het."<ref>{{Cite journal|title=In conversation with American Sociological Association President: Randall Collins|journal=Canadian Review of Sociology|volume=1 Februarie 2010}}</ref> Hy skryf later 'n hoofstuk vir Bendix se werk ''State and Society''. Met hierdie werk kon Collins hierdie teorie later kombineer met Erving Goffman se mikrososiologie, wat gelei het tot Collins se publikasie ''Conflict Sociology'' in 1975 en later ''Interaction Ritual Chains'' in 2004. Goffman was ook een van Collins se professore gedurende sy tyd in Berkeley. Collins se proefskrifadviseur was die organisasie- en bedryfsosioloog Harold Wilensky. Dit het die titel ''Education and Employment: Some Determinants of Requirements for Hiring in Various Types of Organizations'', en dit is later in 1979 gepubliseer as ''The Credential Society: A Historical Sociology of Education and Stratification.'' Die monografie het organisatoriese gegewens ontleed om aan te toon dat stygende opvoedkundige vereistes vir indiensneming nie te wyte was aan tegnologiese gedrewe vraag na vaardighede nie, maar aan veranderende standaarde vir kulturele respek. == Loopbaan == Collins het eers as waarnemende dosent by Berkeley (1967–1968) klas gegee. Daarna dien hy in die fakulteite van die Universiteit van Wisconsin-Madison (dosent; 1968–1969), die Universiteit van Kalifornië, San Diego (assistent en medeprofessor; 1969–1977), die Universiteit van Virginië (professor; 1978–1982) en die Universiteit van Kalifornië, Riverside (professor; 1985–1997) voordat hy sy huidige pos aan die Universiteit van Pennsilvanië aanvaar het.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.ssc.wisc.edu/theoryatmadison/papers/rcollins.pdf|title=Randall Collins|date=10 Oktober 2016|website=www.ssc.wisc.edu/sscc|publisher=University of Wisconsin- Madison|access-date=17 Oktober 2016}}</ref> Hy tree gereeld uit die akademie (1977–1978; 1982–1985) as onafhanklike geleerde en romanskrywer. Hy het ook besoekende poste beklee aan die Universiteit van Chicago (1985), [[Harvard-universiteit]] (1994) en die [[Universiteit van Cambridge]] (2000-2001), asook aan verskillende instellings in Europa, [[Japan]] en die [[Volksrepubliek van China]].<ref name=":2">{{Cite book|title=Contemporary Social and Sociological Theory|last=Allan|first=Kenneth|publisher=Pine Forest Press|year=2006|pages=95–116}}</ref> Collins het byna honderd artikels gepubliseer sedert hy sy voorgraadse opleiding voltooi het. Hy het ook geskryf en bygedra tot verskeie boeke met 'n verskeidenheid onderwerpe soos die ontdekking van die samelewing tot die sosiologie van die [[huwelik]] en die gesinslewe. <ref name=":1" /> Ter ere van Collins se uittrede uit die veld, het die Universiteit van Pennsilvanië 'n "''Social Interaction and Theory: A Conference in Honour of Professor Randall Collins''" aangebied. Toonaangewende geleerdes in sosiologie het gesprekke bygedra, waaronder Elijah Anderson, Paul DiMaggio, David R. Gibson, Michèle Lamont, Jonathan Turner en Viviana Zelizer.<ref>{{Cite web|url=http://web.sas.upenn.edu/socialinteraction16/|title=Social Interaction and Theory {{!}} A Conference in Honor of Professor Randall Collins|website=web.sas.upenn.edu|access-date=2016-04-07}}</ref> == Navorsing == Collins is 'n sosiale wetenskaplike wat [[teorie]] as noodsaaklik beskou om die [[wêreld]] te verstaan. Hy sê "Die essensie van die wetenskap is juis teorie ... 'n algemene en samehangende idee, wat die verskeidenheid variasies in die empiriese wêreld in terme van algemene beginsels verklaar." Dit is Collins se manier om die sosiale wêreld te ondersoek en die rol en interaksie van groter sosiale strukture te beklemtoon.<ref>{{cite book|last=Allan|first=Kenneth|title=Contemporary Social & Sociological Theory|year=2006|isbn=978-1-4129-1362-1|url-access=registration|url=https://archive.org/details/contemporarysoci00alla}}</ref> Hy het baie van sy loopbaan en navorsing gewy aan die samelewingstudie, hoe word dit geskep en vernietig deur emosionele [[gedrag]] van [[mens]]e. Collins is van mening dat [[emosie]] die eenvoudigste verklaring vir radikale gedrag en optrede is.<ref name=":2" /> Emosionele energie, sê Collins, is die "hoeveelheid emosionele krag wat deur 'n mens se dade vloei" en verwys nie na een spesifieke emosie nie. As Collins oor emosie praat, praat hy nooit oor spesifieke emosies soos [[liefde]], vreugde, haat, ensovoorts nie. Dieselfde geld sy belangstelling in [[kultuur]]. In Collins se siening word kultuur simboliese goed wat in ruil gebruik word of heilige [[simbool|simbole]] wat 'n groep verenig. Collins beklemtoon ook die belangrikheid van mense wat saamkom en die invloed wat dit op gedrag het.<ref>{{Cite book|title=Contemporary Social and Sociological Theory|last=Allan|first=Kenneth|publisher=Pine Forest Press|year=2006|location=Thousand Oaks, Ca|pages=99|quote="amount of emotional power that flows through one's actions"}}</ref> Collins voer aan [[seks]], [[Rookgewoonte|rook]] en sosiale stratifikasie, en baie ander aksies in ons sosiale lewens aangedryf word deur 'n gemeenskaplike mag: interaksierituele. Sy interaksie rituele kettings is 'n belangrike werk van die sosiologiese teorie wat poog om 'n 'radikale mikrososiologie' te ontwikkel. Dit stel voor dat suksesvolle rituele simbole van groeplidmaatskap skep en individue met emosionele energie opjaag, terwyl mislukte rituele emosionele energie tap. Elke persoon vloei van situasie na situasie, aangetrokke tot die interaksies waar hul kulturele kapitaal hulle die beste emosionele energie gee. Hierdie teorie van interaksie rituele kettings is waar die individu die draer van die mikro-makro skakel is. Daar is twee komponente aan hierdie skakel: emosionele energie en kulturele kapitaal. Emosionele energie is die emosionele lading wat mense kan saamneem uit 'n interaksie. Kultuur is die kort manier om te praat oor die verskillende hulpbronne wat ons het om kultureel met ander mense te skakel. Die idee van kulturele kapitaal dek 'n volledige reeks kulturele items: dit verwys na die manier waarop ons praat; waaroor ons moet praat, hoe ons aantrek, loop en optree. Kortom, alles wat kultureel verwys kan word, verwys ons na ander. Daar is drie soorte kulturele kapitaal wat bekend staan as algemene kulturele kapitaal, gespesifiseerde kulturele kapitaal en reputasie kapitaal. Algemene kulturele kapitaal is die individu se voorraad simbole wat verband hou met die groepspesifieke en wat by vreemdelinge gebruik kan word, net soos [[geld]] gebruik kan word. Gespesifiseerde kulturele kapitaal verwys na kulturele items wat ons gemeen het met spesifieke mense. Laastens, reputasie kapitaal is wanneer iemand iets van jou weet, hy of sy meer geneig is om ‘n gesprek te voer as wat jy 'n vreemdeling is. [[Denke]] kan ook verklaar word deur die internalisering van gesprekke binne die stroom van situasies; die individuele self is terdeë en voortdurend sosiaal, van buite af opgebou. Die teorie van interaksie-rituele kettings is geïnspireer deur [[Émile Durkheim]] se teorie van rituele, wat in sy boek ''The Elementary Forms of Religious Life'' uiteengesit word, deur die konflikteorie van [[Max Weber]], mikrososiologie van Erving Goffman. Dit het self verskeie domeine in die [[Sosiale wetenskap|sosiale wetenskappe]] geïnspireer, insluitend bestuurstudies,<ref>{{Cite journal|last=Miller|first=Toyah L.|last2=Grimes|first2=Matthew G.|last3=McMullen|first3=Jeffrey S.|last4=Vogus|first4=Timothy J.|date=2012|title=Venturing for Others with Heart and Head: How Compassion Encourages Social Entrepreneurship|journal=Academy of Management Review|language=en|volume=37|issue=4|pages=616–640|doi=10.5465/amr.2010.0456|issn=1930-3807}}</ref> kreatiewe [[toerisme]],<ref>{{Cite journal|last=Richards|first=Greg|date=2011|title=Creativity and tourism: The State of the Art|journal=Annals of Tourism Research|language=en|volume=38|issue=4|pages=1225–1253|doi=10.1016/j.annals.2011.07.008|issn=0160-7383}}</ref> [[internasionale betrekkinge]]<ref name="Pacher2018">{{Cite journal|last=Pacher|first=Andreas|date=2018|title=The ritual creation of political symbols: International exchanges in public diplomacy|journal=The British Journal of Politics and International Relations|language=en|volume=20|issue=4|pages=880–897|doi=10.1177/1369148118786043|issn=1467-856X}}</ref> en Jeffrey C. Alexander se ''cultural pragmatics''.<ref>{{Cite journal|last=Alexander|first=Jeffrey C.|date=2004|title=Cultural Pragmatics: Social Performance Between Ritual and Strategy|journal=Sociological Theory|language=en|volume=42|issue=4|pages=527–573|doi=10.1111/j.0735-2751.2004.00233.x|issn=1467-9558}}</ref> Talle empiriese studies het ook ''Interaction Ritual Theory'' gebruik, byvoorbeeld om te ondersoek hoe spesifieke instellings hulself handhaaf,<ref>{{Cite journal|last=Dacin|first=M. Tina|last2=Munir|first2=Kamal|last3=Tracey|first3=Paul|date=2017|title=Formal Dining at Cambridge Colleges: Linking Ritual Performance and Institutional Maintenance|journal=Academy of Management Review|language=en|volume=53|issue=6|pages=1393–1418|doi=10.5465/amj.2010.57318388|issn=1930-3807}}</ref> hoe webwerwe interaksie-rituele kettings gebruik om die identiteit van sy gebruikers te vorm,<ref>{{Cite journal|last=Maloney|first=Patricia|date=2012|title=Online Networks and Emotional Energy: How pro-anorexic websites use interaction ritual chains to (re)form identity|journal=Information, Communication & Society|language=en|volume=16|issue=1|pages=105–124|doi=10.1080/1369118X.2012.659197|issn=1468-4462}}</ref> of hoe diplomate uitruilprogramme opstel om buitelandse elite uit te nooi na hul lande.<ref name="Pacher2018" /> Collins het ook aangevoer dat gewelddadige konfrontasie teen menslike fisiologiese instelling is. Dit is die uitsondering, nie die reël nie - ongeag die onderliggende toestande of beweegredes. Dit is in teenstelling met die verklarings van sosiale wetenskaplikes dat geweld onder sekere omstandighede maklik is, soos [[armoede]], rasse- of [[ideologie]]se haat, of gesinspatologieë. == Geselekteerde bibliografie == === Joernaalartikels === Collins, Randall (Maart 2013). "''Entering and leaving the tunnel of violence: Micro-sociological dynamics of emotional entrainment in violent interactions''". ''Current Sociology''. 61 (2): 132–151. doi:10.1177/0011392112456500. === Boeke === *1975/2019 - ''Conflict Sociology: Toward an Explanatory Science'' *1979 - ''The Credential Society: An Historical Sociology of Education and Stratification'' *1984 - ''The Discovery of Society'' (met Michael Makowsky) *1986 - ''Weberian Sociological Theory'' *1988 - ''Theoretical Sociology'' *1992 - ''Sociological Insight: An Introduction to Non-Obvious Sociology'' 2nde uitgawe. *1994 - ''Four Sociological Traditions'' *1998 - ''The Sociology of Philosophies: A Global Theory of Intellectual Change'' *1999 - ''Macro-History'' *2004 - ''Interaction Ritual Chains'' *2008 - ''Violence: A Microsociological Theory'' *2015 - ''Napoleon Never Slept'' (met Maren McConnell) === Fiksie skryf === Vroeg in sy loopbaan het Collins die akademie by verskeie geleenthede verlaat om [[fiksie]] te skryf. Een van sy [[roman]]s is ''The Case of the Philosopher's Ring'', met Sherlock Holmes. <ref>{{cite web | title = Randall Collins Papers, Social Science Computing Cooperative: Supporting Statistical Analysis for Research | website = ssc.wisc.edu | url = http://www.ssc.wisc.edu/theory@madison/papers/ivwCollins.pdf | publisher = Department of Sociology, University of Wisconsin–Madison }}</ref> == Sien ook == * [[Kliodinamika]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} * [http://sociological-eye.blogspot.com Randall Collins' blog The Sociological Eye] * http://sociology.sas.upenn.edu/r_collins * http://sociology.ucr.edu/people/faculty/collins/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704085704/http://sociology.ucr.edu/people/faculty/collins/index.html |date= 4 Julie 2017 }} * http://www.ssc.wisc.edu/theoryatmadison/papers/rcollins.pdf {{en-vertaal|Randall Collins}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Collins, Randall}} [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Akademici]] is5uror00b4a5bd5f6w64dccyogt7dc 0 365376 2893006 2595274 2026-04-12T07:22:33Z Aliwal2012 39067 2893006 wikitext text/x-wiki '''John Komlos''' (gebore [[28 Desember]] [[1944]]) is 'n [[Amerikaanse]] ekonomiese [[historikus]] van [[Hongare|Hongaarse]] afkoms en agtien jaar voormalige houer van die leerstoel vir ekonomiese [[geskiedenis]] aan die universiteit van München. In die 1980's was Komlos instrumenteel in die ontstaan van antropometriese geskiedenis, die studie van die effek van ekonomiese ontwikkeling op menslike biologiese uitkomste soos fisiese gestalte.<ref>{{Cite journal|last=Komlos|first=John|date=1985|title=Stature and Nutrition in the Habsburg Monarchy: The Standard of Living and Economic Development in the Eighteenth Century|journal=The American Historical Review|volume=90|issue=5|pages=1149–1161|doi=10.2307/1859662|jstor=1859662}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Komlos|first=John|date=1987|title=The Height and Weight of West Point Cadets: Dietary Change in Antebellum America|journal=The Journal of Economic History|volume=47|issue=4|pages=897–927|doi=10.1017/s002205070004986x|issn=0022-0507}}</ref> == Loopbaan == Komlos het 'n PhD in die geskiedenis (1978) en 'n tweede PhD in ekonomie (1990) aan die universiteit van Chicago behaal, waar hy deur die ekonomiese historikus Robert Fogel beïnvloed is om die ekonomiese geskiedenis van menslike liggaamlike gestalte te ondersoek. Komlos noem hierdie nuwe vakgebied 'antropometriese geskiedenis' in 1989. Hy was 'n mede-student aan die Carolina Population Centre van die Universiteit van Noord-Carolina in Chapel Hill van 1984 tot 1986. Komlos het ook klas gegee aan instellings soos [[Harvard-universiteit]], Duke-universiteit, universiteit van Noord-Carolina by Chapel Hill, [[universiteit van Wene]], en die Weense universiteit vir ekonomie. Hy was agtien jaar lank professor in [[ekonomie]] en ekonomiese geskiedenis aan die universiteit van München voor sy aftrede. Hy is ook die hoofredakteur van ''Economics and Human Biology'' in 2003. Komlos is in 2013 verkies tot 'n genoot van die Cliometric Society.<ref>{{cite web |url=http://cliometrics.org/fellows/2013.htm |title=2013 Fellows |website=The Cliometric Society: 2013 Fellows |accessdate=21 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211053404/http://cliometrics.org/fellows/2013.htm |archive-date=11 Desember 2017 |url-status=dead }}</ref> Komlos blog ook vir PBS oor huidige ekonomiese aangeleenthede <ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/author/john-komlos |title=PBS Newshour |website=PBS |accessdate=10 Desember 2017}}</ref> en het onlangs 'n ekonomie handboek geskryf.<ref>{{cite book|title= What Every Economics Student Needs to Know |isbn = 978-0765639233|last1 = Komlos|first1 = John|year = 2014}}</ref> == Sien ook == * [[Kliodinamika]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [https://econpapers.repec.org/ras/pko37.htm Lys van publikasies] {{en-vertaal| John Komlos}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Komlos, John}} [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Akademici]] 411a9qr1dsiu6oi43r95pztkillihc6 0 367862 2892960 2844928 2026-04-12T02:44:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892960 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Portrait Pierre-Joseph Proudhon.jpg|duimnael|Proudhon (1862)]] '''Pierre-Joseph Proudhon''' ([[Besançon]], [[15 Januarie]] [[1809]] – Passy (Seine) naby [[Parys]], [[19 Januarie]] [[1865]]) was 'n Franse selfgeleerde [[ekonoom]], [[sosioloog]], [[filosoof]] en teoretikus van [[sosialisme]] wat beskou word as een van die eerste anargistiese denkers. Proudhon was die eerste persoon wat homself 'n anargis genoem het en hy het die woord [[anargisme]] in 1840 bekendgestel.<ref name="wca">George Woodcock: ''Anarchism; A History of Libertarian Ideas and Movements''; 1962.</ref><ref name="AC">[https://www.dbnl.org/tekst/cons002anar01_01/ Anton Constandse: ''Anarchisme van de Daad''; 1969; bladsye 26 en 27.]</ref><ref>Daniel Guerin: ''Anarchisme''; 1965.</ref> Hy het outoritêre sosialisme en [[kapitalisme]] teëgestaan. In plaas daarvan pleit hy vir 'n samewerkende vereniging sonder regering. Proudhon was van mening dat anargisme vreedsaam moet realiseer. Proudhon het [[Mikhail Bakunin]] en [[Pjotr Kropotkin]] sterk beïnvloed. Behalwe 'n teoretikus, was Proudhon ook 'n praktisyn. Hy het probeer om 'n [[Bank (finansiële instelling)|bank]] op te rig wat rentevrye lenings sou verleen en die grondslag gelê vir 'n gesondheidsversekeringsstelsel, waarvan die beginsels steeds in die versekeringswêreld toegepas word. == Jeug == Proudhon kom uit 'n [[Armoede|arm]] gesin. Sy vader en moeder het aanvanklik in 'n brouery gewerk totdat dit in 1814 deur die oorlog vernietig is. Sy pa begin toe 'n [[kuiper]]y, waarin hy ook wil hê dat sy seun vanaf twaalfjarige ouderdom moet werk. Sy ma Catherine Proudhon-Tournesi het dit stopgesit: met finansiële steun van die bierbrouer vir wie sy vroeër gewerk het, het sy daarin geslaag om vir haar seun 'n plek by die Latynse skool te reël. Proudhon was 'n baie suksesvolle student vanweë sy ywer, terwyl hy weens armoede nie een handboek kon bekom nie. Hy het boeke by vriende geleen en getranskribeer; later was hy gereeld tuis in die stadsbiblioteek van Besançon. Op agtienjarige ouderdom het Proudhon as proefleser en tipograaf by 'n drukkery begin werk, waar hy veral Latynse wetlike en teologiese werke gesien het. Proudhon het in sy vrye tyd verder studeer deur die drukproewe te gebruik wat hy by die werk bekom het. In 1837 skryf Proudhon sy eerste eie werk: ''Essai de grammaire générale'', 'n aanhangsel tot 'n taalboek wat deur sy werkgewer gedruk is. H.P.G. Quack merk op dat hierdie werk van min wetenskaplike waarde was, as gevolg van Proudhon se swak kennis van die [[taalkunde]] van sy tyd.<ref name="dbnl">[https://www.dbnl.org/tekst/quac001soci03_01/ H.P.G. Quack ''De socialisten: Personen en stelsels. Deel 3: Tijdvak tusschen de jaren 1830 en 1850, eerste helft: Frankrijk''; 1875–1897].</ref> Die stad Besançon het in 1838 aan Proudhon 'n driejarige beurs toegeken met 'n jaarlikse fooi van 1500 frank (destyds 'n aansienlike bedrag), wat hom drie jaar ongestoord kon laat studeer. == Sosiale kritiek == Proudhon publiseer sy eerste sosialistiese werk, ''De la célébration du Dimanche'' ("Oor die Sondagviering") in 1839. In hierdie werk gee hy 'n uiteensetting van die sosiale aspekte van die Sondag rusdag, wat vir die werkersklas 'n breek beteken van die konstante ritme van werk, maar is van min waarde vir die besittersklas. In 1840 het sy boek ''Qu'est-ce que la propriété?'' ("Wat is eienaarskap?"). Op die vraag beantwoord hy die stelling: ''la propriété c'est le vol'' ("eiendom is diefstal;" dikwels verkeerd vertaal as "besittings is diefstal"). Uit 'n ontleding van [[eiendom]] en [[arbeid]] het Proudhon tot die slotsom gekom dat die kollektiewe faktor van arbeid die toewysing van die produk van daardie arbeid onregverdig maak. Hy het betoog vir die afskaffing van private eiendom en die vervanging daarvan deur spesifieke eiendom en vruggebruik. In 1843 verhuis Proudhon na [[Lyon]] en werk daar as rekenmeester. Proudhon word 'n lid van die organisasie van die mutualiste. Proudhon gebruik die term mutualisme as 'n naam vir sy [[ekonomie]]se idees en anargisme vir sy politieke idees.<ref name="wca" /><ref>In 1873 het die [[biologie| bioloog]] Pierre van Beneden die term mutualisme in die biologie bekendgestel. [http://anarchism.pageabode.com/anarcho/mutual-aid-an-introduction-and-evaluation Anarcho: ''Mutual Aid: An Introduction and Evaluation''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125022824/http://anarchism.pageabode.com/anarcho/mutual-aid-an-introduction-and-evaluation |date=25 November 2010 }}.</ref> Van 1844 tot 1846 werk Proudhon aan ''Système des contradictions économiques, ou philosophie de la misère'' ("Stelsel van ekonomiese teenstrydighede, of filosofie van armoede"), 'n sosio-ekonomiese uiteensetting wat beter bekend is onder die subtitel ''Philosophie de la misère'' (" Filosofie van armoede "). ''Philosophie de la misère'' is gebaseer op die [[Hegel]] se [[dialektiek]]. Dit kritiseer Proudhon se teoretiese voorgangers kras, wat hy beskuldig as [[utopie]]se denke. Proudhon vestig die aandag van die owerhede en van [[Karl Marx]] wat 'n korrespondensie met hom begin. Proudhon se beroemde antwoord, die eerste en laaste, sal hom die lewenslange vyandskap van Marx besorg. Daarin veroordeel hy die onverdraagsaamheid van Marx en sy teorie van [[historiese materialisme]]. Hierdie brief dui op die kontras tussen die Marxiste en anargiste. Marx sal sy hele lewe lank 'n diep wrewel teenoor Proudhon hê. Marx reageer op ''Philosophie de la misère'' met die polemiese "Armoede van die Filosofie". == Politieke aksies == In 1847 verhuis hy na [[Parys]]. Gedurende die Februarie-rewolusie van 1848 neem hy deel aan die gewelddadige bestorming van die [[Tuileries-paleis]] en die oprigting van versperrings. Die rewolusie het koning Louis-Phillip afgesit en 'n republiek uitgeroep. Proudhon publiseer die koerant ''Le Représentant du Peuple'' sedert 7 Februarie 1848.<ref name="AC" /> In die eerste helfte van Junie 1848 het Proudhon aan die parlementêre verkiesing deelgeneem, nadat hy die parlement voorheen gekritiseer het omdat hy nutteloos was vir sosiale hervorming. Proudhon was van mening dat hy hierdie beginsels moes laat vaar omdat hy die parlement wou betree om [[geweld]] teen die bevolking te voorkom. Proudhon is met ongeveer 77 000 stemme in die parlement verkies.<ref name="wca" /> Hy verdedig die Junie opstandelinge en veroordeel die harde optrede teen die betogers. Na die Junie-opstand is Proudhon se koerant verbied. In die parlement het Proudhon 'n mosie ingedien waarin hy eis dat byna alle skuld gekanselleer word. Hy het gou vertroue in die parlement verloor en dit as nutteloos beskou.<ref name="wca" /> Proudhon het op 31 Januarie 1849 'n ruilbank begin. Hierdie ruilbank sou rentevrye lenings uitreik waarmee werknemers self produksiemiddele kon koop om hul eie ondernemings of koöperasies op te rig. Deur middel van die ruilbank kon die lede produkte met mekaar koop en verkoop via arbeidsbewyse. Proudhon het gehoop om 'n netwerk van selfstandige mense en koöperasies te skep wat die kapitalisme sou vervang.<ref name="wca" /> Ongeveer 12 000 Parysenaars was verbonde aan die ruilbank.<ref name="dbnl" /> Proudhon beskuldig president [[Napoleon III van Frankryk| Louis-Napoleon Bonaparte]] van die beplanning van 'n [[staatsgreep]]. Hiervoor het die parlement die parlementêre immuniteit van Proudhon opgehef, waarna hy tot drie jaar gevangenisstraf gevonnis is. Hy het na [[België]] gevlug. Hy keer later terug na Parys om sy werk vir ''Le Peuple'' voort te sit. Proudhon is in Junie 1849 in hegtenis geneem en die ruilbank is gesluit.<ref name="wca" /> As politieke gevangene het hy weekliks verlof gekry om die gevangenis te verlaat.<ref name="wca" /> Tydens sy gevangenskap is hy getroud. ''Le Peuple'' is verban en die redaksie en drukkery is deur die polisie vernietig. Op 30 September 1849 verskyn Proudhon se nuwe koerant ''Le Voix du Peuple'' met 'n oplaag van 60 000.<ref name="wca" /> Proudhon is weer tydens sy gevangenis vervolg vir 'n artikel waarin hy voorspel dat Louis-Napoleon 'n staatsgreep sou uitvoer. Proudhon is weens die tegniese fout deur die hof nie weer skuldig bevind nie. ''Le Voix du People'' is in Mei 1850 verban. Hierna het Proudhon 'n nuwe koerant met die naam ''Le Peuple'' begin, maar dit is dieselfde jaar verbied. Louis-Napoleon het 'n staatsgreep in 1851 uitgevoer.<ref name="wca" /> == Na sy vrylating == Proudhon is in 1852 vrygelaat. In 1858 publiseer hy die boek ''De la justice dans la révolution et dans l'église'', waarvoor Proudhon tot drie jaar gevangenisstraf gevonnis is. Hy vlug na België en na 'n algemene amnestie vir politieke oortreders keer Proudhon in 1862 terug na Frankryk.<ref name="wca" /> Proudhon skryf in sy boek ''Du principe federatif'' uit 1863 dat hy glo dat anargisme slegs 'n ideaal is wat nie gerealiseer kan word nie.<ref>[http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bright/diehl/diehlessay.html Karl Diehl: ''Essay Six: The theory of Anarchism''.]</ref> Proudhon wou die regering desentraliseer deur die regering in 'n federasie van gemeenskappe te verander. 'n [[Konfederasie]] van nasionale federasies sou op Europese skaal gevorm word.<ref name="wca" /> In sy laaste boek ''De la capacité politique des classes ouvriéves'' uit 1865 het hy 'n beroep op loonwerkers, handelaars en boere gedoen om hulself in 'n federasie te organiseer, sodat hulle gesamentlik hul regte en belange kan verdedig.<ref name="wca" /> == Mutualisme == Proudhon wou die regering tydens sy anargistiese periode afskaf en vervang deur 'n konfederasie van onafhanklike gemeenskappe, waar lidmaatskap van die gemeenskap vrywillig was. Die wette sou vervang word deur vrywillige ooreenkomste en onderling aanvaarde verpligtinge tussen gemeenskappe en individue. Volgens Proudhon sou [[kapitalisme]] deur die onderlinge ruilbank afgeskaf word. Die mutualistiese bank sal demokraties deur sy lede bestuur word.<ref name="wca" /><ref name="Dana">[https://web.archive.org/web/20170213082255/http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/proudhon/dana.html Charles A. Dana: ''Proudhon and his "Bank of the People"''; 1896.]</ref> Die ruilbank sou krediet verleen aan selfstandige ambagsmanne, boere en koöperasies waarmee hulle die produksiemiddele kon koop, uitbrei, verbeter of in stand hou. Die kapitalistiese [[loon]]stelsel sou volgens Proudhon hierdeur verdwyn. Geen rente word op hierdie lenings gehef nie. 'n Bydrae moet egter betaal word om statistieke en boekhouding by te hou. Die bedrag van hierdie fooi sal afneem namate meer mense by die uitruilbank aansluit. Die bank bied ook versekering en pensioene. Die lenings en pensioene word in sertifikate vir arbeidswaarde verskaf.<ref name="wca" /><ref name="Dana" /> Lede van die onderlinge vereniging kon hul geproduseerde goedere vir hierdie koepons verruil waarmee hulle goedere en dienste kon koop. Die afleweraar kry die waarde van die produk op grond van die hoeveelheid arbeidsure wat gemiddeld benodig word om die produk te vervaardig. Met hierdie koopbewyse kan produkte gekoop word by die pakhuise, winkels en maatskappye verbonde aan die mutualistiese vereniging. Uiteindelik het Proudhon gehoop dat alle verkope en aankope deur hierdie koepons sou geskied.<ref name="Dana" /> == Bibliografie == * ''Qu'est ce que la propriété?'' (''Wat is eiendom?'', 1840) * ''Avertissement aux Propriétaires'' (''Waarskuwing aan alle besitters'', 1842) * ''Système des contradictions économiques ou Philosophie de la misère'' (''Die sisteem van ekonomiese teenstrydighede of Die filosofie van die armoede'', 1846) * ''Solution of the Social Problem'', (''Oplossing van die sosiale vraagstuk,''1849) * ''Idée générale de la révolution au XIXe siècle'' (''Algemene idee van die revolusie in die negentiende eeu'', 1851) * ''Le manuel du spéculateur à la bourse'' (''Die handleiding vir die beurspekulant'', 1853) * ''De la justice dans la révolution et dans l'Eglise'' (''Oor geregtigheid in die revolusie en binne die kerk'', 1858) * ''La Guerre et la Paix'' (''Oorlog en vrede'', 1861) * ''Du principe Fédératif'' (''Oor die federale beginsel'', 1863) * ''De la capacité politique des classes ouvrières'' (''Oor die politieke vermoëns van die werkersklasse'', 1865) * ''Théorie de la propriété'' (''Teorie van eiendom'', 1866) * ''Théorie du mouvement constitutionnel'' (''Teorie van die konstitusionele beweging,'' 1870) * ''Du principe de l'art'' (''Die beginsel van die kuns'', 1875) * ''Correspondence'' (''Korrespondensies'', 1875) == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{nl-vertaal| Pierre-Joseph Proudhon}} {{DEFAULTSORT:Proudhon, Pierre-Joseph}} [[Kategorie:Franse anargiste]] [[Kategorie:Franse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1809]] [[Kategorie:Sterftes in 1865]] iig43xrufumkqnd7kutrkhvq8npfalg 0 367895 2892748 2628224 2026-04-11T19:01:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892748 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Mark Fisher | beeld = Mark fisher.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Mark Fisher in 2011. | geboortenaam = | geboortedatum = 11 Julie 1968 | geboorteplek = | sterftedatum = 13 Januarie 2017 | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Brittanje | nasionaliteit = | vakgebied = Filosofie, musiek, kritiese teorie, politieke teorie | werkplek = | alma mater = Universiteit van Warwick | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Kapitalistiese realisme en besigheid [[ontologie]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = http://k-punk.abstractdynamics.org | voetnotas = }} '''Mark Fisher''' ([[11 Julie]] [[1968]] - [[13 Januarie]] [[2017]]), ook bekend onder sy [[blog]] [[alias]] '''k-punk''', was 'n [[Britse]] [[skrywer]], kritikus, kultuurteoretikus, [[filosoof]] en dosent gebaseer in die Departement Visuele Kulture aan Goldsmiths, [[Universiteit van Londen]]. Hy het aanvanklik lof ontvang vir sy blogging as k-punk in die vroeë 2000's, en was bekend vir sy skryfwerk oor radikale politiek, [[musiek]] en populêre kultuur. Fisher het verskeie boeke gepubliseer, waaronder die onverwagse sukses ''Capitalist Realism: Is There No Alternative?'' (2009), en het bygedra tot publikasies soos ''The Wire'', ''Fact, New Statesman'' en ''Sight & Sound''. Hy was ook die medestigter van Zero Books, en later Repeater Books. Hy het in Januarie 2017 [[selfmoord]] gepleeg, kort voor die publikasie van ''The Weird and the Eerie'' (2017). == Biografie == === Onderwys en vroeë lewe === Fisher is gebore en getoë in die Midlands en is in sy jeug formatief beïnvloed deur die post-punk-musiekpers in die laat 1970's, veral publikasies soos ''NME'' wat musiek verbind het met [[politiek]], [[film]] en [[fiksie]].<ref name="g"/> Fisher behaal 'n [[Baccalaureus Artium]] in [[Engels]] en [[Filosofie]] aan die Hull Universiteit (1989) en voltooi in 1999 'n PhD aan die Universiteit van Warwick met die titel ''Flatline Constructs: Gothic Materialism and Cybernetic Theory-Fiction''.<ref>PhD, University of Warwick|title, Flatline constructs : Gothic materialism and cybernetic theory-fiction. Mark, Fisher, 1999, http://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.340547|website=ethos.bl.uk , datum 2010-12-24</ref> Gedurende hierdie tyd was Fisher 'n stigterslid van die [[interdissiplinêre]] kollektief bekend as die Cybernetic Culture Research Unit, wat verband hou met versnellende politieke denke en die werk van filosowe Sadie Plant en [[Nick Land]].<ref name="g"/><ref>{{cite web|first=Mark |last=Fisher| url= http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/10459/1/nick-land-mind-games|title=Nick Land: Mind Games|work=Dazed|date=1 Junie 2011}}</ref> Daar het hy bevriend geraak met en beïnvloed produsent Kode9, wat later die Hyperdub-platemaatskappy sou stig.<ref name=wireobituary>{{cite web|title=Mark Fisher 1968–2017|url= https://www.thewire.co.uk/news/45139/mark-fisher-1968-2017 |accessdate=20 November 2018}}</ref> In die vroeë negentigerjare het hy ook musiek gemaak as deel van die [[Techno-musiek|technogroep]] D-Generation, wat die ''12 "Entropy'' in die Verenigde Koninkryk vrygestel het.<ref name=wireobituary /><ref>{{cite news |last1=Reynolds |first1=Simon |title=D-Generation |url=https://reynoldsretro.blogspot.com/2018/11/d-generation-or-dawn-of-k-punk.html?m=1 |accessdate=20 November 2018 |work=Melody Maker}}</ref> Na 'n tydperk wat hy as filosofie-dosent aan 'n verdere onderwyskollege gedoseer het,<ref>{{cite journal |author1=Fisher, Mark |author2=Gilbert, Jeremy |title=Capitalist Realism and Neoliberal Hegemony: A Dialogue |journal=New Formations |issue=80–81 |date=Winter 2013 |pages=89–101 (at p. 90) |doi=10.3898/neWF.80/81.05.2013|s2cid=142588084 }}</ref> het Fisher sy blog oor kultuurteorie, ''k-punk'', in 2003 begin. Musiekkritikus Simon Reynolds het dit beskryf as "... 'n eenman-tydskrif wat beter is as die meeste tydskrifte in Brittanje"<ref name="g"/> en as "...die middelpunt van 'n konstellasie van blogs waarin populêre kultuur, musiek, film, politiek en kritiese teorie, terselfdertyd deur joernaliste, akademici en kollegas bespreek word."<ref>[http://blog.frieze.com/music_theory/ frieze] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073857/http://blog.frieze.com/music_theory/ |date=4 Maart 2016 }}</ref> ''Vice Magazine'' beskryf later sy skryfwerk op k-punk as "helder en openbarend, en neem literatuur, musiek en bioskoop wat ons ken, en maak hul innerlike geheime moeiteloos bekend."<ref>Koshy, Yohann (20 Februarie 2017). "The Revolution Will Be Weird and Eerie". ''Vice Magazine''. Besoek op 28 Februarie 2018."</ref> Fisher het die [[blog]] gebruik as 'n meer buigsame, generatiewe plek vir skryf, 'n blaaskans van die raamwerke en verwagtinge van akademiese skryfwerk.<ref name="Jacobin-Aug2020-PopModernism">{{cite news |last1=Braithwaite |first1=Phoebe |title=Mark Fisher's Popular Modernism |url=https://jacobinmag.com/2020/08/mark-fishers-popular-modernism |work=Jacobin Magazine |date=11 Augustus 2020}}</ref> Fisher is ook medestigter van die boodskapbord ''Dissensus'' saam met die skrywer Matt Ingram.<ref name="g">"[https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/jan/18/mark-fisher-k-punk-blogs-did-48-politics Mark Fisher's K-punk blogs were required reading for a generation]" by Simon Reynolds, ''[[The Guardian]]'', 18 Januarie 2017</ref> == Loopbaan == Daarna was Fisher 'n besoekende genoot en 'n dosent oor gehoor- en visuele kulture aan die Goldsmiths College, 'n opdraggewende redakteur by Zero books, 'n redaksielid van ''Interference: A Journal of Audio Culture'' en Edinburgh University Press's se ''Speculative Realism''-reeks, en 'n waarnemende adjunk redakteur by ''The Wire''.<ref name="gold">{{cite web|url=http://www.gold.ac.uk/visual-cultures/staff/fishermark/|title=Fisher, Mark, Goldsmiths, University of London|publisher=gold.ac.uk|accessdate=2015-08-01|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20150622122716/http://www.gold.ac.uk/visual-cultures/staff/fishermark/|archive-date=22 Junie 2015|df=dmy-all}}</ref> In 2009 redigeer Fisher ''The Resistible Demise of Michael Jackson'', 'n versameling kritiese opstelle oor die loopbaan en dood van [[Michael Jackson]], en publiseer ''Capitalist Realism: Is There No Alternative?'', 'n analise van die [[ideologie]]se effekte van neoliberalisme op die hedendaagse kultuur. Hy was 'n vroeë kritikus van die uitroepkultuur en publiseer in 2013 'n omstrede opstel getiteld "''Exiting the Vampire Castle''".<ref>{{cite web|url=https://thenorthstar.info/2013/11/22/exiting-the-vampire-castle |title=Exiting the Vampire Castle |first=Mark |last=Fisher |date=22 November 2013 |archive-date=4 Februarie 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180204081250/https://thenorthstar.info/2013/11/22/exiting-the-vampire-castle}}</ref><ref>{{Cite web|title=Exiting the Vampire Castle|url=https://www.opendemocracy.net/en/opendemocracyuk/exiting-vampire-castle/|access-date=2020-11-30|website=openDemocracy|language=en}}</ref> Fisher het aangevoer dat die uitroepkultuur 'n ruimte skep "waar solidariteit onmoontlik is, maar skuldgevoelens en vrees alomteenwoordig is". Fisher voer ook aan dat uitroepkultuur elke politieke kwessie verminder tot kritiek op die gedrag van individue, in plaas daarvan om sulke politieke kwessies deur kollektiewe optrede te hanteer<ref name="av">Vansintjan, Aaron. (29 Oktober 2017) [https://www.opendemocracy.net/aaron-vansintjan/beyond-bloodsucking "Beyond Bloodsucking"], ''openDemocracy'', Retrieved 23 November 2018.</ref><ref>Izaakson, Jen. (12 Augustus 2017)[https://www.feministcurrent.com/2017/08/12/kill-normies-skewers-online-identity-politics/ ‘Kill All Normies’ skewers online identity politics] ''Feminist Current''. Retrieved 23 November 2018.</ref> In 2014 publiseer Fisher ''Ghosts of My Life: Writings on Depression, Hauntology and Lost Futures'', 'n versameling opstelle oor soortgelyke temas wat gesien word deur die prisma's van musiek, film en spooktologie. Hy het ook met tussenposes bygedra tot 'n aantal publikasies, waaronder ''Fact'' en ''The Wire''. In 2016 het Fisher saam met Kodwo Eshun en Gavin Butt 'n kritiese bloemlesing oor die postpunk-era wat deur Repeater Books uitgegee word met die titel ''Post-Punk Then and Now''.<ref>Mankowski, Guy. "[http://www.3ammagazine.com/3am/post-punk-now-review/ ''Post-Punk Then and Now'': a review]", ''3:AM'' magazine, 22 Desember 2016.</ref> === Dood === Fisher sterf op 13 Januarie 2017 op 48-jarige ouderdom, kort voor die publikasie van sy nuutste boek ''The Weird and the Eerie'' (2017).<ref>"[http://thequietus.com/articles/21567-mark-fisher-dies-rip Capitalist Realism Author Mark Fisher Dies]", ''The Quietus'', 14 Januarie 2017</ref> Sy vrou het bevestig dat hy sy eie lewe geneem het.<ref name="g"/><ref name="F">"[http://www.factmag.com/2017/01/14/mark-fisher-k-punk-capitalist-realism-has-died/ Mark Fisher, influential music writer and theorist known as K-Punk, has died ]", ''Fact'', 14 Januarie 2017</ref> Sy worsteling met [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]] is bespreek deur Fisher in artikels en in sy boek ''Capitalist Realism''. Volgens Simon Reynolds in [[The Guardian]] het Fisher aangevoer dat "die [[pandemie]] van geestesangs wat ons tyd teister, nie behoorlik verstaan of genees kan word as dit beskou word as 'n private probleem waaraan beskadigde individue ly nie."<ref>{{cite web |last1=Reynolds |first1=Simon |title=Opinion: Mark Fisher's K-punk blogs were required reading for a generation |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/jan/18/mark-fisher-k-punk-blogs-did-48-politics |work=The Guardian |language=en |date=18 Januarie 2017}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Mark Fisher}} {{DEFAULTSORT:Fisher, Mark}} [[Kategorie:Britse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2017]] gcybxmb01y4yn22ps2ph93r1gqxbnyn 0 368175 2892881 2774269 2026-04-11T21:51:40Z Jcb 223 2892881 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Sean Hannity | beeld = Sean Hannity 2020.jpg | beeldonderskrif = Hannity in June 2020 | geboortenaam = Sean Patrick Hannity | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1961|12|30}} | geboorteplek = [[New York Stad]], [[New York (deelstaat)|New York]], Verenigde State | nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | beroep = [[Radio]]aanbieder, [[televisie]]aanbieder, politiese kommentator, skrywer | employer = Fox Nuuskanaal | known_for = [[Konserwatisme|konserwatiewe]] politiese kommentaar | net_worth = | party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] | huweliksmaat = {{marriage|Jill Rhodes|1993|2019|end=egskeiding}} | kinders = 2 | webwerf = {{URL|hannity.com}} }} '''Sean Patrick Hannity'''<ref name=middle>{{cite web |url=http://www.hannity.com/article/about-sean-hannity/14852 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105234529/http://www.hannity.com/article/about-sean-hannity/14852|url-status=dead |archive-date=5 Januarie 2012 |title=About Sean Hannity |last=Hannity |first=Sean Patrick|date=26 Desember 2011 |website=Hannity.com |access-date=15 September 2013}}</ref> (gebore op [[30 Desember]] [[1961]])<ref name=biography.com>{{cite web|url=https://www.biography.com/people/sean-hannity|title =Sean Hannity: Television Host, Television Personality (1961–)|publisher=Biography.com|access-date=3 Junie 2020|archive-date=17 Mei 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200517013338/https://www.biography.com/media-figure/sean-hannity|url-status=live}}</ref> is 'n Amerikaanse [[televisie]]aanbieder en konserwatiewe politieke kommentator. Hannity is die aanbieder van die ''The Sean Hannity Show'', 'n nasionaal-gesindikeerde radioprogram. Hy is ook die aanbieder van ''Hannity'' op Fox-nuus. Hannity was werksaam as 'n algemene kontrakteur en aanbieder van 'n kletsprogram aan die Universiteit van Kalifornië, Santa Barbara in 1989. Hy het later aangesluit by Radio-WVNN in Athens, [[Alabama]] en kort daarna by Radio-WGST in [[Atlanta]]. Nadat hy Radio-WGST verlaat het, was hy tot 2013 werksaam by Talkradio 77 WABC in New York. Hannity werk sedert 2014 by Radio-WOR (bekend as ''"The Voice of New York"'').<ref>{{cite news |last1=Hinckley |first1=David |title=Sean Hannity extends contract, paving way for switch from WABC to WOR |url=https://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/sean-hannity-extends-contract-paving-switch-wabc-wor-article-1.1453700 |newspaper=New York Daily News|publisher=Tribune Publishing|location=New York City|date=2 September 2013|access-date=19 April 2020}}</ref> In 1996 was Hannity saam met Alan Colmes die mede-aanbieder van ''Hannity & Colmes'' op Fox-nuus. Nadat Colmes in Januarie 2008 aangekondig het dat hy die program verlaat, het Hannity die ''Hannity & Colmes'' program voortgesit onder die vaandel van ''Hannity''. Hannity het verskeie pryse en eerbewyse ontvang, insluitende 'n eregraad van Liberty-universiteit. Hy het drie topverkoper boeke geskryf: ''Let Freedom Ring: Winning the War of Liberty over Liberalism''; ''Deliver Us from Evil: Defeating Terrorism, Despotism, and Liberalism''; en ''Conservative Victory: Defeating Obama's Radical Agenda'', en in 2020 'n vierde vrygestel, getiteld ''Live Free or Die''.<ref>{{cite news |last1=Concha |first1=Joe |title=Hannity planning first book in ten years: 'Live Free or Die' |url=https://thehill.com/homenews/media/495222-hannity-planning-first-book-in-ten-years-live-free-or-die |newspaper=The Hill |publisher=Captiol Hill Publishing |location=Washington, D.C.|date=29 April 2020|access-date=9 Mei 2020}}</ref> Hannity was 'n vroeë ondersteuner van President [[Donald Trump]] tydens die voorverkiesings vir die presidensiële verkiesing van 2016. Hy het die media gekritiseer vir hul bevooroordeelde rol asook die ondersoek van Robert Mueller.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newsweek.com/fox-news-hannity-carlson-ingraham-attack-mueller-hes-sleazy-and-dishonest-1439017|title=Fox News' Hannity, Carlson, Ingraham attack Mueller: He's a "sleazy and dishonest" "mean girl" who's "full of crap"|last=Zhao|first=Christina|date=30 Mei 2019|magazine=Newsweek|publisher=IBT Media|location=New York Stad|language=en|access-date=April 17, 2020}}</ref> Hannity het ook as segsman opgetree tydens President Trump se veldtogte. Adviseurs verbonde aan die [[Withuis]] het hom gekarakteriseer as die "skaduwee" Hoof van Personeel. Volgens ''Forbes'' was Hannity teen 2018 een van die gewildste nuusaanbieders en een van die mees geluisterde en gewildste radio uitsaaiers, deels as gevolg van sy verhouding met en toegang tot President Trump. ==Geloof== Hannity het die [[Katolieke Kerk]] in 2019 verlaat, en as rede "te veel geïnstitusionaliseerde korrupsie" aangegee. Hy het egter ook gesê dat sy [[Christendom|Christelike]] geloof "sterker geword het" soos wat hy ouer word en dat hy strewe na [[God]] se teenwoordigheid in sy lewe en Hom benodig.<ref>{{cite web |first=Leah MarieAnn|last=Klett|title=Sean Hannity says faith is 'stronger' than ever after leaving Catholic Church over 'institutionalized corruption' |url=https://www.christianpost.com/news/sean-hannity-says-faith-is-stronger-than-ever-after-leaving-catholic-church-over-institutionalized-corruption.html |website=Christian Post|date=10 Desember 2019|access-date=18 April 2020 |language=en}}</ref> == Bibliografie == * Hannity, Sean (2002). ''Let Freedom Ring: Winning the War of Liberty over Liberalism'', New York: ReganBooks, {{ISBN|0-06-051455-8}}. * Hannity, Sean (2004). ''Deliver Us from Evil: Defeating Terrorism, Despotism, and Liberalism'', New York: ReganBooks, {{ISBN|0-06-058251-0}}. * Hannity, Sean (2010). ''Conservative Victory: Defeating Obama's Radical Agenda'', New York: HarperCollins, {{ISBN|0-06-200305-4}}. * Hannity, Sean (2020). ''Live Free or Die: America (and the World) On the Brink'', New York: Simon & Schuster, {{ISBN|978-1-982-14-9970}}. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commons category}} {{Wikiquote}} * {{Official website|http://www.hannity.com}} * {{C-SPAN|Sean Hannity}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hannity, Sean}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] qi9hy17fpyyfc40sm7qny5c8hgoq26b 0 368718 2892716 2824381 2026-04-11T18:50:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892716 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Klaus Fuchs | bynaam = | beeld = Klaus Fuchs - police photograph.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = [[Polisiefoto]] geneem 1940 | geboortenaam = Klaus Emil Julius Fuchs | geboortedatum = {{Geboortedatum|1911|12|29}} | geboorteplek = Rüsselsheim, [[Duitse Ryk]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1911|12|29|1988|1|28}} | sterfteplek = [[Oos-Berlyn]], [[Duitse Demokratiese Republiek]] | ouers = Emil Fuchs en Else Wagner | familie = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Duitse Demokratiese Republiek}} | alma_mater = Universiteit van Leipzig<br />Universiteit van Kiel<br />Universiteit van Bristol<br />Universiteit van Edinburgh | beroep = Wetenskaplike, spioen | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | kleinkinders = | webblad = | handtekening = }} '''Klaus Emil Julius Fuchs''' ([[29 Desember]] [[1911]] - [[28 Januarie]] [[1988]]) was 'n [[Duitse]] teoretiese [[fisikus]] en atoom[[spioen]] wat inligting van die Amerikaanse, Britse en Kanadese [[Manhattan-projek]] tydens en kort na die [[Tweede Wêreldoorlog]] aan die [[Sowjetunie]] verskaf het. Terwyl hy in die Los Alamos Nasionale Laboratorium was, was Fuchs verantwoordelik vir baie belangrike teoretiese berekeninge rakende die eerste [[kernwapen]]s en later vroeë modelle van die [[waterstofbom]]. Na sy skuldigbevinding in 1950 dien hy nege jaar gevangenisstraf in die [[Verenigde Koninkryk]] en verhuis daarna na [[Oos-Duitsland]] waar hy sy loopbaan as fisikus en wetenskaplike leier hervat. Die seun van 'n [[Lutherse]] predikant, Fuchs, het aan die Universiteit van Leipzig gestudeer, waar sy vader 'n professor in [[teologie]] was, en betrokke geraak by studentepolitiek, en by die studentetak van die Sosiaal-Demokratiese Party van Duitsland (SPD) en die ''Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold-'' aangesluit, die SPD se paramilitêre organisasie. Hy is in 1932 uit die SPD geskors en het by die Kommunistiese Party van Duitsland (KPD) aangesluit. Hy het weggekruip na die Reichstag-brand in 1933 en gevlug na die Verenigde Koninkryk, waar hy sy doktorsgraad aan die Universiteit van Bristol onder toesig van Nevill Mott ontvang het, en sy DSc aan die Universiteit van Edinburgh, waar hy as assistent vir [[Max Born]], gewerk het. Nadat die Tweede Wêreldoorlog in [[Europa]] uitgebreek het, is hy in die [[Man (eiland)|Isle of Man]] en later in [[Kanada]] geïnterneer. Nadat hy in 1941 na Brittanje teruggekeer het, word hy 'n assistent van Rudolf Peierls en werk by die 'Tube Alloys' - die Britse atoombomprojek. Hy begin inligting oor die projek aan die Sowjetunie deurgee deur Ursula Kuczynski, met die kodenaam "Sonya", 'n Duitse kommunis en 'n majoor in die Sowjet-militêre intelligensie wat saam met Richard Sorge se spioenasiering in die [[Verre Ooste]] gewerk het. In 1943 is Fuchs en Peierls na die Columbia Universiteit, in [[New York Stad]], om by die Manhattan-projek te werk. In Augustus 1944 het Fuchs by die Los Alamos-laboratorium aangesluit by die Afdeling Teoretiese Fisika, onder [[Hans Bethe]]. Sy vernaamste kundigheidsgebied was die probleem van inploffing wat nodig was vir die ontwikkeling van die plutoniumbom. Na die oorlog keer hy terug na die Verenigde Koninkryk en werk hy by die Atomic Energy Research Establishment in Harwell as hoof van die Afdeling Teoretiese Fisika. In Januarie 1950 het Fuchs erken dat hy 'n spioen was. 'n Britse hof het hom tot veertien jaar gevangenisstraf gevonnis en van sy Britse burgerskap gestroop. Hy is in 1959 vrygelaat, nadat hy nege jaar gedien het, en het na die Duitse Demokratiese Republiek (Oos-Duitsland) geëmigreer, waar hy tot die Akademie van Wetenskappe verkies is en 'n lid van die Sentrale Komitee van die [[Sosialistiese Eenheidsparty van Duitsland]] (SED) geword het. Hy is later aangestel as adjunkdirekteur van die Instituut vir Kernnavorsing in Rossendorf, waar hy gedien het totdat hy in 1979 afgetree het. == Bronne == * {{cite book | last=Baylis |first=John| title=Ambiguity and Deterrence: British Nuclear Strategy 1945–1964 | publisher=Clarendon Press | year=1995 | location=Oxford | isbn=0-19-828012-2 |oclc=32700008 }} * {{cite journal |last=Bernstein |first=Jeremy |title=[[John von Neumann]] and Klaus Fuchs: an Unlikely Collaboration |journal=Physics in Perspective |volume=12 |issue=1 |date=March 2010 |pages=36–50 |issn=1422-6944 |bibcode = 2010PhP....12...36B |doi = 10.1007/s00016-009-0001-1 |s2cid=121790196 }} * {{cite book |last1=Brown |first1=Anthony Cave |first2=Charles B. |last2=MacDonald |title=On a Field of Red: the Communist International and the Coming of World War II |publisher= Putnam |year= 1981 |location=New York |isbn= 978-0-399-12542-3 |oclc= 6421801 }} *{{cite journal |last=Goodman |first=Michael |title=Who Is Trying to Keep What Secret From Whom and Why? MI5-FBI Relations and the Klaus Fuchs Case |date=July 2005 |journal=Journal of Cold War Studies |issn=1531-3298 |volume=7 |issue=3 |pages=124–146 |doi=10.1162/1520397054377160 |s2cid=57560118 }} * {{cite book |last=Greenspan |first=Nancy Thorndike |title=The End of the Certain World: The Life and Science of Max Born |publisher=Basic Books |location=New York |year=2005 |isbn=0-7382-0693-8 |oclc=56534998 }} * {{cite journal |last=Goncharov |first=German A. |title=American and Soviet H-bomb development programmes: historical background |journal=Physics-Uspekhi |volume=39 |issue=10 |year=1996 |pages=1033–1044 |issn=1063-7869 |url=https://fas.org/nuke/guide/russia/nuke/goncharov-h-bomb.pdf |access-date=16 May 2013 |doi=10.1070/pu1996v039n10abeh000174|bibcode = 1996PhyU...39.1033G }} *{{cite journal |last=Hoffmann |first=Dieter |title=Fritz Lange, Klaus Fuchs, and the Remigration of Scientists to East Germany |date=December 2009 |volume=11 |issue=4 |journal=Physics in Perspective |pages=405–425 |doi=10.1007/s00016-009-0427-5 |bibcode=2009PhP....11..405H |s2cid=122995548 }} * {{cite book |last=Holloway |first=David |title=Stalin and the Bomb: The Soviet Union and Atomic Energy, 1939–1956 |location=New Haven, Connecticut |publisher=Yale University Press |year=1994 |isbn=0-300-06056-4|oclc=29911222 }} * {{cite book |last=Laucht |first=Christoph |year=2012 |title=Elemental Germans: Klaus Fuchs, Rudolf Peierls, and the making of British Nuclear Culture 1939–59. |location=Houndmills, Basingstoke, Hampshire |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-35487-6 |oclc=774489660 }} * {{cite book |last=Moss |first=Norman |year=1987 |title=Klaus Fuchs: the Man who Stole the Atom Bomb |location=New York |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-01349-3 |oclc=16277749 |url=https://archive.org/details/klausfuchsmanwho00moss }} * {{cite journal |last1=Norris |first1=Robert S. |last2=Bernstein |first2=Jeremy |last3=Zimmerman |first3=Peter D. |title=An Uncertain Train of Nuclear Events |journal=The Nonproliferation Review |volume=16 |issue=2 |date=July 2009 |pages=293–301 |doi=10.1080/10736700902969729 |s2cid=144249829 |issn=1073-6700 }} * {{cite journal |last = Reed |first= Thomas C. |title=The Chinese nuclear tests, 1964–1996 |journal=Physics Today |issn = 0031-9228 |volume = 61 |issue = 9 |pages= 47–53 |date=September 2008 |doi = 10.1063/1.2982122 |bibcode = 2008PhT....61i..47R }} * {{cite book | last = Rhodes | first = Richard | year = 1995 | title = Dark Sun: The Making of the Hydrogen Bomb | publisher = Simon & Schuster | location = New York | isbn = 0-684-80400-X | oclc = 32509950 | url = https://archive.org/details/darksunmakingofh00rhod }} * {{cite book |last=Rossiter |first=Mike |title=The Spy who Changed the World |year=2014 |location=London |publisher=Headline Publishing Group |isbn=978-0-7553-6564-7 |oclc=881346616 }} * {{cite book | last = Szasz |first=Ferenc Morton |year=1992 |title=British Scientists and the Manhattan Project: the Los Alamos Years |location=New York |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-06167-8 |oclc=23901666 }} * {{cite book |last=Trenear-Harvey |first=Glenmore S. |year=2011 |title=Historical Dictionary of Atomic Espionage |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-7383-4 |oclc=695857029 }} * {{cite book |last1=Weinstein |first1=Allen |first2=Alexander |last2=Vassiliev |year=1999 |title=The Haunted Wood: Soviet Espionage in America—the Stalin era |location=New York |publisher=Random House |isbn=978-0-679-45724-4 |oclc=39051089 |url=https://archive.org/details/hauntedwoodsovie00wein }} * {{cite book |last=Williams |first=Robert Chadwell |title=Klaus Fuchs: Atom Spy |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |year=1987 |isbn=0-674-50507-7 |oclc=15520151 }} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fuchs, Klaus}} [[Kategorie:Spioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1911]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Manhattan-projek]] aqe6k24c67clv7zeidp4uzr3c042cfx 0 368786 2892728 2860907 2026-04-11T18:53:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892728 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon |naam = Leslie Groves |gebore = 17 Augustus 1896 |oorlede = 13 Julie 1970 (73 jaar oud) |beeld = Leslie Groves.jpg |byskrif = Leslie Groves as generaal-majoor |bynaam = |geboorteplek = [[Albany, New York]], Verenigde State |sterfteplek = [[Washington D.C.]], Verenigde State |lojaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} |tak = VSA Leër |diensjare = 1918–1948 |rang = Luitenant-generaal |eenheid = Ingenieurskorps |poste = Projekbestuurder van die [[Manhattan-projek]] |oorloë = |toekennings = |familie = |anderwerk = }} Luitenant-generaal '''Leslie Richard Groves Jr.''' ([[17 Augustus]] [[1896]] – [[13 Julie]] [[1970]]) was 'n offisier van die Verenigde State se ''Army Corps of Engineers'' wat toesig gehou het oor die konstruksie van die [[Pentagon]] en daarna die [[Manhattan-projek]] gelei het, 'n uiters geheime navorsingsprojek wat die [[atoombom]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] ontwikkel het. As die seun van 'n kapelaan in die [[Amerikaanse Leër]], het Groves tydens sy kinderjare op verskillende plekke gewoon weens sy pa se militêre ontplooiings. In 1918 gradueer hy as vierde in sy klas aan die Amerikaanse Militêre Akademie te West Point en ontvang 'n kommissie in die ''US Army Corps of Engineers''. In 1929 is hy na [[Nicaragua]] as deel van 'n ekspedisie om 'n opname vir die Inter-Oseaniese Nicaragua-kanaal te doen. Na die aardbewing in 1931 het Groves die watervoorsieningstelsel van [[Managua]] oorgeneem, waarvoor hy die Nicaraguaanse presidensiële verdienstemedalje ontvang het. Hy het die ''Command and General Staff School'' in Fort Leavenworth, [[Kansas]], in 1935 en 1936 bygewoon; en die ''Army War College'' in 1938 en 1939, waarna hy in die generale staf van die Oorlogsdepartement aangestel is. Groves ontwikkel 'n reputasie as 'n doener, 'n bestuurder en 'n ondersteuner van dienstigheid.<ref>Norris, Robert S. (2002). Racing for the Bomb: General Leslie R. Groves, the Manhattan Project's Indispensable Man. South Royalton, Vermont: Steerforth Press. {{ISBN|1-58642-039-9}}. OCLC 48544060, bl. 25–28</ref> In 1940 word hy spesiale assistent vir die konstruksie van die kwartiermeester-generaal, met die taak om konstruksieterreine te ondersoek en te bepaal of dit vorder. In Augustus 1941 word hy aangestel om die reusagtige kantoorkompleks te skep vir die oorlogsdepartement se 40&nbsp;000 personeel wat uiteindelik die [[Pentagon]] sou word. In September 1942 neem Groves die leiding oor die Manhattan-projek. Hy was betrokke by die meeste aspekte van die ontwikkeling van die atoombom: hy het deelgeneem aan die keuse van terreine vir navorsing en produksie in Oak Ridge, [[Tennessee]]; Los Alamos, [[Nieu-Meksiko]]; en Hanford, [[Washington (deelstaat)|Washington]]. Hy het die enorme konstruksiewerk gelei, kritieke besluite geneem oor die verskillende metodes vir [[isotoop]]skeiding, grondstowwe aangeskaf, die insameling van [[Spioenasie|militêre intelligensie]] gerig op die [[Duitse kernwapenprogram]] en gehelp om die stede in [[Japan]] te kies wat as teikens geïdentifiseer is. Groves het die Manhattan-projek in veiligheid omhul, maar kon nie die [[Sowjetunie]] verhinder om 'n suksesvolle spioenasieprogram te voer wat van sy belangrikste geheime gesteel het nie. Na die oorlog het Groves in beheer van die Manhattan-projek gebly totdat die verantwoordelikheid vir die produksie van kernwapens in 1947 aan die Amerikaanse atoomenergiekommissie oorgedra is. Hy was toe aan die hoof van die spesiale wapenprojek van die weermag, wat geskep is om die militêre aspekte van kernwapens te beheer. Die stafhoof van die leër, generaal van die leër [[Dwight D. Eisenhower]], het hom eens toegesnou en gesê dat hy nooit as ingenieurshoof aangestel sal word nie. Drie dae later kondig Groves aan dat hy van plan is om die leër te verlaat. Hy is bevorder tot luitenant-generaal net voor sy uittrede op 29 Februarie 1948 as erkenning vir sy leierskap van die kernbomprogram. Deur 'n spesiale Kongreswet is sy rangdatum terugwerkend gestel tot 16 Julie 1945, die datum van die [[Trinity-kernwapentoets]]. Hy het daarna 'n vise-president by die maatskappy Sperry Rand geword. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == {{Refbegin}} * {{cite book | last = Ancell | first = R. Manning | last2 = Miller | first2 = Christine | title = The Biographical Dictionary of World War II Generals and Flag Officers: The US Armed Forces | place = Westport, Connecticut | publisher = Greenwood Press | year = 1996 | isbn = 0-313-29546-8 | oclc = 33862161 }} * {{cite book | last = Bird | first = Kai | first2 = Martin J. | last2 = Sherwin | title = American Prometheus: The Triumph and Tragedy of J. Robert Oppenheimer | location = New York | publisher = Alfred A. Knopf | year = 2005 | isbn = 0-375-41202-6 | oclc = 56753298 }} * {{cite book | title = Biographical Register of the Officers and Graduates of the US Military Academy at West Point New York Since Its Establishment in 1802: Supplement Volume VII 1920–1930 | last = Cullum | first = George W. | publisher = R. R. Donnelly and Sons, The Lakeside Press | location = Chicago | year = 1930 | url=http://digital-library.usma.edu/cdm/compoundobject/collection/p16919coll3/id/24660/rec/8 | access-date=6 Oktober 2015 }} * {{cite book | title = Biographical Register of the Officers and Graduates of the US Military Academy at West Point New York Since Its Establishment in 1802: Supplement Volume VIII 1930–1940 | last = Cullum | first = George W. | publisher = R. R. Donnelly and Sons, The Lakeside Press | location = Chicago | year = 1940 | url=http://digital-library.usma.edu/cdm/compoundobject/collection/p16919coll3/id/19424/rec/9 | access-date=6 Oktober 2015 }} * {{cite book | title = Biographical Register of the Officers and Graduates of the US Military Academy at West Point New York Since Its Establishment in 1802: Supplement Volume IX 1940–1950 | last = Cullum | first = George W. | publisher = R. R. Donnelly and Sons, The Lakeside Press | location = Chicago | year = 1950 | url=http://digital-library.usma.edu/cdm/compoundobject/collection/p16919coll3/id/22314/rec/10 | access-date=6 Oktober 2015 }} * {{cite book | editor-last= Ermenc | editor-first = Joseph J. | title = Atomic Bomb Scientists: Memoirs, 1939–1945 | year= 1989 | publisher = Meckler | location = Westport, Connecticut | isbn = 0-88736-267-2 | oclc = 708445679 }} * {{cite book | last = Fine | first = Lenore | last2 = Remington | first2 = Jesse A. | title = The Corps of Engineers: Construction in the United States | publisher = United States Army Center of Military History | location = Washington, D.C. | year = 1972 | oclc = 834187 }} * {{cite book | last = Groves | first = Leslie | title = Now It Can Be Told: The Story of the Manhattan Project | url = https://archive.org/details/nowitcanbetolds00grov | url-access = registration | location = New York | publisher = Harper | year = 1962 | isbn = 0-306-70738-1 | oclc = 537684 }} * {{cite book | last = Herman | first = Arthur | title = Freedom's Forge: How American Business Produced Victory in World War II | publisher = Random House | location = New York | year = 2012 | isbn = 978-1-4000-6964-4 | oclc = 756377562 | url = https://archive.org/details/freedomsforgehow00herm }} * {{cite book | last = Jones | first = Vincent | title = Manhattan: The Army and the Atomic Bomb | publisher = United States Army Center of Military History | location = Washington, D.C. | year = 1985 | oclc = 10913875 }} * {{cite book | last = Lawren | first = William | title = The General and the Bomb: A Biography of General Leslie R. Groves, Director of the Manhattan Project | publisher = Dodd, Mead | location = New York | year = 1988 | isbn = 0-396-08761-2 | oclc = 6868107 | ref = lawren | url = https://archive.org/details/generalbomb00lawr }} * {{cite book | last = Nichols | first = Kenneth D. | title = The Road to Trinity | year = 1987 | publisher = William Morrow and Company | location = New York | isbn = 0-688-06910-X | oclc = 15223648 }} * {{cite book | last = Norris | first = Robert S. | title = Racing for the Bomb: General Leslie R. Groves, the Manhattan Project's Indispensable Man | year = 2002 | publisher = Steerforth Press | location = South Royalton, Vermont | isbn = 1-58642-039-9 | oclc = 48544060 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/racingforbombgen00norr }} * {{cite book | last = Rhodes | first = Richard L. | title = The Making of the Atomic Bomb | year =1986 | publisher = Simon and Schuster | location = New York | isbn = 0-671-44133-7 | oclc = 13793436 }} {{Refend}} == Eksterne skakels == {{commons category|Leslie Groves}} {{wikiquote}} * {{cite web|title=1965 Audio Interviews with General Leslie R. Groves by Stephane Groueff|url=http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/general-leslie-grovess-interview-part-1|website=Voices of the Manhattan Project |access-date=14 September 2015}} 11 ure se onderhoude met Groves oor die Manhattan-projek. * {{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/primary-resources/truman-bombtest/ |title=The First Nuclear Test in New Mexico |publisher=WGBH American Experience |date=18 July 1945 |access-date=14 September 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911070321/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/primary-resources/truman-bombtest/ |archive-date=11 September 2015 |df=dmy-all }} Groves beskryf die eerste Trinity (kerntoets) in Nieu-Meksiko in die memorandum vir die Oorlogsekretaris. * [https://catalog.archives.gov/id/10568610 Papers of Leslie Groves at the National Archives and Records Administration] * [https://ancexplorer.army.mil/publicwmv/#/arlington-national/search/results/1/CgZncm92ZXMSBmxlc2xpZQ--/ Arlington National Cemetery] {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Groves, Leslie}} [[Kategorie:Amerikaanse militariste]] [[Kategorie:Geboortes in 1896]] [[Kategorie:Sterftes in 1970]] izk94qvcq7yjmi7ql5qkqetzep400zj 0 368992 2892909 2624343 2026-04-11T23:42:19Z Jcb 223 2892909 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = '''Turkse Lugmag'''<br /><small>''Türk Hava Kuvvetleri''</small> | beeld = | beeld_byskrif = | gestig = 1911 ([[Ottomaanse Ryk|Ottoman Aviation Sqd.]])<br/>23 April 1920 (Turkse Lugmagtak) | ontbind = | land = {{vlagland|Turkye}} | weermagdeel = | organisasie = | onderdeel van = Turkse Weermag | tipe = [[Lugmag]] | spesialisasie = | rondeel = [[Beeld:Roundel of Turkey.svg|100px]] | kommandostruktuur = | aantal = 50&nbsp;000 personeel | hoofkwartier = [[Ankara]] | leuse = | mars = Turkse Lugmag-mars | kleur = [[Grys]], [[wit]] & [[blou]] {{color box|#808080}}{{color box|#FFFFFF}}{{color box|#0000FF}} | uitrusting = 1&nbsp;248 vastevlerkvliegtuie<br />720 [[helikopter]]s<br />185 Onbemande lugvaartuie | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = |logo=[[Beeld:Flag_of_Turkish_Air_Force_Command.svg|100px]]}} Die '''Turkse Lugmag''' ([[Turks]]: ''Türk Hava Kuvvetleri'') is die lugvleuel van die Turkse Weermag. Die Turkse Lugmag kan sy oorsprong terugdateer na Junie 1911 toe dit deur die [[Ottomaanse Ryk]] gestig is, <ref>{{Cite web|url=http://www.hvkk.tsk.tr/EN/IcerikDetay.aspx?ID=19|title=The First Establishment and the Early Years|last=Mebs|first=Hv. K. K.|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007104345/http://www.hvkk.tsk.tr/EN/IcerikDetay.aspx?ID=19|archive-date=7 Oktober 2011|access-date=24 Desember 2014}}</ref> alhoewel die lugmag soos dit vandag bekend staan, eers in 1923 tot stand gebring is met die skepping van die [[Turkye|Republiek van Turkye]].<ref name="scramble.nl">{{Cite web|url=http://www.scramble.nl/tr.htm|title=Scramble on the Web: Turkish Air Force - Order of Battle|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001022410/http://www.scramble.nl/tr.htm|archive-date=1 Oktober 2010}}</ref> In 1998 het die Turkse Weermag 'n program van modernisering ter waarde van VS$ 160&nbsp;miljard oor 'n periode van twintig jaar in verskillende projekte aangekondig.<ref>Economist Intelligence Unit: Turkey, p.22 (2005)</ref> 45 miljard dollar is geoormerk om vir die opknapping van die Turkse Lugmag te gaan, en sluit die ingebruikneming van nuwe vegvliegtuie (bestaande uit TAI TFX en [[Lockheed Martin F-35 Lightning II]]) en helikopters (bestaande uit aanval, swaarlig, mediumlig en ligte helikopters vir algemene doeleindes) in. Die wêreld se eerste swart vlieënier Ahmet Ali Çelikten en die eerste vroulike vegvlieënier Sabiha Gökçen het albei in die TAF gedien. <ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/first-female-combat-pilot?fb_comment_id=847048878660727_1953127661386171|title=First female combat pilot|website=Guinness World Records}}</ref> == Na die staatsgreeppoging van 2016 == [[Lêer:Turkish_Air_Force_F4E_Phantom_II_MOD_45157794.jpg|duimnael| F-4E 2020 Terminator by die 3de Lugmagbasis in [[Konya]]]] [[Lêer:Turkish_AF_F-16D_(5808444013).jpg|regs|duimnael|F-16DJ van die 192ste Tiger Eskader]] In die nasleep van die Turkse staatsgreeppoging in 2016 is duisende militêre offisiere ontslaan, met baie in hegtenis geneem en tronk toe. <ref>https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/05/turkey-military-purges-career-officer-pilot.html</ref> Aangesien vlieëniers van die lugmag 'n belangrike rol in die staatsgreeppoging gespeel het (die hoofkwartier van die staatsgreeppoging was in die Akinci-basis naby die hoofstad [[Ankara]]), is meer as 350 [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]]-vlieëniers ook in die tronk gestop, wat die lugmag met meer vliegtuie gelaat het as vlieëniers. <ref>https://www.reuters.com/article/us-turkey-security-airforce-idUSKBN1350ID</ref> In reaksie daarop het die Turkse regering gepoog om afgetrede vlieëniers te dwing om na die weermag terug te keer om sy lugafweerstelsels te versterk <ref>https://www.businessinsider.com/r-depleted-by-coup-turkish-air-force-seeks-to-lure-back-seasoned-pilots-2016-11?IR=T</ref> 'n Voormalige hoof van die lugmag is ontslaan, sowel as 42% van die lugmaggeneraals en verskeie basisbevelvoerders, waaronder die bevelvoerder van die belangrike Incirlik-lugbasis.<ref>https://nationalinterest.org/blog/buzz/turkeys-air-force-ruin-neither-russia-nor-iran-blame-115901</ref> == Vliegtuie vir vroeë waarskuwing en beheer (AEW&C) == [[Lêer:Boeing_737_AEW&C_MESA_Peace_Eagle.jpg|regs|duimnael|Boeing 737 AEW&C Peace Eagle]] Altesaam vier Boeing 737 AEW&amp;C Peace Eagle vliegtuie (saam met grondondersteuningstelsels) is deur die Turkse lugmag bestel, met 'n opsie vir nog twee vliegtuie Turkish Aerospace Industries (TAI) is die primêre subkontrakteur vir die produksie van Peace Eagle-onderdele, vliegtuigmodifikasie, montering en toetse. Die kontrak met Boeing, wat op 23 Julie 2003 onderteken is, het 'n waarde van 1,385 miljard dollar, wat later met 59 miljoen dollar verminder is omdat daar nie voldoen is aan sommige van die vereistes nie. Die uitbetaling aan Boeing het VS$ 637 miljoen beloop. Die projek bestaan uit die aflewering van 737-700 vliegtuigraamwerke, grondradar en beheerstelsels, grondbeheersegmente vir opleiding van sendingpersoneel, sendingondersteuning en onderhoudsondersteuning.<ref name="hdn">{{Cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-imposes-183-million-penalty-on-boeing-over-delivery-delay-.aspx?pageID=238&nID=62627&NewsCatID=345|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140225003853/http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-imposes-183-million-penalty-on-boeing-over-delivery-delay-.aspx?pageID=238&nID=62627&NewsCatID=345|title=Turkey imposes 183 million penalty on Boeing over delivery delay|archivedate=2014-02-25}}</ref> == Lughervulvliegtuie == [[Lêer:KC-135R_Stratotanker_(62-3567)_of_the_Turkish_Air_Force_arrives_2016_RIAT_7Jul2016_arp.jpg|duimnael|links|280px|[[Boeing KC-135 Stratotenker]] (kode 62-3567) van die Turkse Lugmag kom by die Royal International Air Tattoo 2016 in [[Engeland]] aan.]] In 1994 het die Turkse Lugmag 'n ooreenkoms onderteken vir die huur van twee en aankoop van sewe [[Boeing KC-135 Stratotenker]]-vliegtuie.<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.tayyareci.com/digerucaklar/turkiye/1951ve2006/kc135.asp|title=Boeing KC-135R "Stratotanker"|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412044509/http://www.tayyareci.com/digerucaklar/turkiye/1951ve2006/kc135.asp|archive-date=2008-04-12|access-date=2008-05-17}}</ref> Na die suksesvolle aflewering van al sewe aangekoopte vliegtuie, is die twee gehuurde KC-135R's aan die Verenigde State terugbesorg. Al sewe die KC-135R Stratotanker-vliegtuie van die Turkse Lugmag het die opgradering met Pacer CRAG (kompas, radar en GPS) ontvang. Die KC-135R-CRAG Stratotanker-tenkvliegtuie van die Turkse Lugmag word bedryf deur die 101ste eskader, gestasioneer by die Incirlik-lugbasis. [[Lêer:Airbus_A400M_EC-404_MSN_004_at_Seville.jpg|regs|duimnael|[[Airbus A400M Atlas]]]] Turkye is 'n vennoot in die [[Airbus A400M Atlas]]-produksieprogram. Die Turkse Lugmag het altesaam tien A400M Atlas-vliegtuie bestel. Die eerste twee A400M Atlas is in 2014 aan die Turkse Lugmag gelewer.<ref name="flightglobal-b">{{cite news|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/turkish-air-force-receives-second-a400m-407503/|title=Turkish air force receives second A400M|work=Flightglobal|access-date=30 Desember 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230151701/http://www.flightglobal.com/news/articles/turkish-air-force-receives-second-a400m-407503/|archive-date=2014-12-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.airbus-group.com/airbusgroup/int/en/news/press.20140404_airbus_defence_and_space_a400m_turkey.html|title=Airbus Defence and Space delivers A400M to Turkish Air Force|website=airbus-group.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522181017/http://www.airbus-group.com/airbusgroup/int/en/news/press.20140404_airbus_defence_and_space_a400m_turkey.html|archive-date=22 Mei 2014|access-date=22 Mei 2014}}</ref> <ref>[http://www.defensenews.com/article/20140407/DEFREG01/304070015/Turkey-Accepts-First-A400M "Turkey Accepts First A400M"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200527083702/https://www.defensenews.com/article/20140407/DEFREG01/304070015/Turkey-Accepts-First-A400M/ |date=27 Mei 2020 }} ''Defense news'' Besoek: 11 Mei 2014.</ref> Al die A400M Atlas-aflewerings aan die Turkse Lugmag was geskeduleer om teen 2018 voltooi te wees.<ref>{{Cite web|url=http://www.airrecognition.com/index.php/archive-world-worldwide-news-air-force-aviation-aerospace-air-military-defence-industry/2014-global-news-worldwide-world-international-air-force-aviation/april-2014-global-news-worldwide-world-international-air-force-aviation-aerospace-air-defence-/1040-turkey-accepts-delivery-of-its-first-airbus-a400m.html|title=Turkey accepts delivery of its First Airbus A400M|date=5 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224123102/http://www.airrecognition.com/index.php/archive-world-worldwide-news-air-force-aviation-aerospace-air-military-defence-industry/2014-global-news-worldwide-world-international-air-force-aviation/april-2014-global-news-worldwide-world-international-air-force-aviation-aerospace-air-defence-/1040-turkey-accepts-delivery-of-its-first-airbus-a400m.html|archive-date=2014-12-24|access-date=2015-02-18}}</ref> Turkish Aerospace Industries (TAI) vervaardig verskeie komponente van die A400M Atlas, waaronder die middelste voorste romp, nooduitgangdeure, agterste romp se boonste panele, agterste boonste ontsnappingsdeure, rolroere en drukvlerke; wat na die Airbus Militêre fabriek in [[Spanje]] gestuur word vir montering. <ref>{{Cite web|url=http://www.todayszaman.com/news-118614-tai-ships-first-body-parts-of-a400m-planes.html|title=TAI ships first body parts of A400M planes|website=TodaysZaman|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225002839/http://www.todayszaman.com/news-118614-tai-ships-first-body-parts-of-a400m-planes.html|archive-date=25 Desember 2014|access-date=24 Desember 2014}}</ref> Alhoewel die Airbus A400M Atlas in wese 'n swaar taktiese transportvliegtuig is, kan dit ook op kort kennisgewing in 'n tenkvliegtuig omgeskakel word. Die Turkse Lugmag gebruik ook die [[CASA/IPTN CN-235|CASA CN-235]], [[Lockheed C-130 Hercules|C-130 Hercules]] en [[Transall C-160]] militêre vragvliegtuie. == Onbemande lugvaartuie (UAV) == [[Lêer:TAI-ANKA-UAV-FAR14-3659.JPG|duimnael|links|300px|TAI Anka UAV]]<!-- [[Lêer:TAI_TF-X(MMU)Mockup_Teknofest2019_(1).jpg|duimnael|SOM-J-kruisermissiel ontwikkel deur TÜBİTAK SAGE en ROKETSAN is ontwerp om in die binnenste wapenruimte van die [[Lockheed Martin F-35 Lightning II|F-35]] en TAI TF-X te pas.]] --> {{clearleft}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugmagte]] [[Kategorie:Turkye]] 7wyucvamj1h4nczftt8c5drjhbhqf1c 0 368993 2892809 2729981 2026-04-11T19:25:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892809 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Omar ibn Said | bynaam = | beeld = Uncle Marian - crop & levels.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Omar ibn Said, ongeveer 1850 | geboortenaam = Omar ibn Said | geboortedatum = 1770 | geboorteplek = Futa Toro, [[Senegal]] | sterfdatum = | sterfteplek = Bladen County, Noord Carolina, [[VSA]] | ouers = | familie = | titel = | nasionaliteit = [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaner]] | alma_mater = Formele Islamitiese onderwys in Senegal | beroep = Geleerde, slaaf | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | kleinkinders = | webblad = | handtekening = }} '''Omar ibn Said''' ([[Arabies]]: عمر بن سعيد '''Umar bin Saïd'''; 1770–1864) was 'n geleerde wat gebore is in die huidige [[Senegal]] in [[Wes-Afrika]], en in [[1807]] [[slaaf|verslaaf]] is en na die [[Verenigde State]] vervoer is. Daar, terwyl hy vir die res van sy lewe 'n slaaf was het hy 'n reeks werke met geskiedkundige en teologiese waarde geskryf, waaronder 'n postume en later bekende [[outobiografie]]. == Biografie == Omar ibn Said is gebore in die huidige Senegal in Futa Toro,<ref name="autobiography">{{cite web |url=http://docsouth.unc.edu/nc/omarsaid/omarsaid.html |title=Autobiography of Omar ibn Sa'id, Slave in North Carolina, 1831 |author=Omar ibn Said |year=1831 |publisher=University of North Carolina at Chapel Hill}}</ref> 'n streek langs die Middel [[Senegalrivier]] in Wes-Afrika, in 'n welgestelde familie.<ref>{{cite web |url=http://docsouth.unc.edu/nc/omarsaid/bio.html |title=Omar ibn Said, b. 1770? |work=Dictionary of North Carolina Biography |first=William S. |last=Powell |year=1979 |publisher=University of North Carolina Press}}</ref> Hy was 'n Islamitiese geleerde en 'n [[Fula]] wat 25 jaar van sy lewe saam met vooraanstaande Moslem-geleerdes studeer het. Hy het onderwerpe bestudeer wat wissel van [[rekenkunde]] tot [[teologie]] in Afrika. In 1807 is hy tydens 'n militêre konflik gevange geneem, verslaaf en oor die [[Atlantiese Oseaan]] na die Verenigde State geneem. Hy ontsnap van 'n wrede meester in [[Charleston, Suid-Carolina]], en reis na Fayetteville, [[Noord-Carolina]]. Daar is hy weer gevang en later aan James Owen verkoop. Said het tot sy middel negentigs geleef en was nog steeds slaaf tydens sy dood in 1864. Hy is begrawe in Bladen County, Noord-Carolina. Omar ibn Said was ook bekend as '''oom Moreau''' en '''prins Omeroh'''.<ref name="autobiography"/> Alhoewel Omar op 3 Desember 1820 tot die [[Christendom]] bekeer is, is daar toewydings aan [[Mohammed]] in sy [[Bybel]] geskryf, en 'n kaart van 1857 waarop hy Surat An-Nasr geskryf het, 'n kort Sura wat verwys na die bekering van nie-Moslems tot Islam 'in menigtes.' Die agterkant van hierdie kaart bevat die handskrif van 'n ander persoon in [[Engels]] wat die Sura verkeerd identifiseer as die [[Onse Vader]] en wat getuig van Omar se status as 'n goeie Christen.<ref>{{cite web |url=http://docsouth.unc.edu/highlights/omarsaid.html |title=Omar ibn Sa'id, African Muslim Enslaved in the Carolinas |first=Patrick E. |last=Horn |publisher=University Library, University of North Carolina}}</ref> Terwyl ander wat namens Omar skryf, hom as 'n Christen identifiseer, bied sy eie outobiografie en ander geskrifte meer dubbelsinnige posisie. In die outobiografie gee hy steeds lof aan Mohammed wanneer hy sy lewe in sy eie land beskryf; sy verwysings na "[[Jesus]] die Messias" in werklikheid parallelle beskrywings in die [[Koran]] van Jesus (wat altesaam elf keer in die Koran المسيح 'die Messias' genoem word) en beskrywings van Jesus as 'ons heer / meester' (سيدنا sayyidunā) gebruik die tipiese Islamitiese eerbewys vir profete en moet nie verwar word met Heer (ربّ rabb) nie; en beskrywing van Jesus as 'bring genade en waarheid' ('n verwysing na [[Johannes]] 1:14) is net so gepas vir die opvatting van [[Jesus in Islam]]. Literêre analise van Said se outobiografie dui daarop dat hy dit vir twee gehore geskryf het, die wit geletterdes wat sy bekering tot die Christendom wou benut, en Moslem-lesers wat Koran-literêre instrumente en subteks sou herken en sy posisie as mede-Moslem sou verstaan wat onder vervolging leef. In 'n brief aan Sheikh Hunter oor die outobiografie, het hy verskoning gevra dat hy die "praat" van sy vaderland vergeet het en die brief beëindig en gesê: "O my broers, moet my nie kwalik neem nie", met die wete dat Hunter Arabies-sprekende vertalers sou benodig om die boodskap te lees. Geleerde Basima Kamel Shaheen voer aan dat Said se geestelike dubbelsinnigheid moontlik doelbewus gekweek is om 'n wye lesersgroep die onregte van slawerny te beïndruk.<ref>{{cite book |last=Shaheen |first=Basima Kamel |year=2014 |chapter=Literary Form and Islamic Identity in The Life of Omar Ibn Said |title=Journeys of the Slave Narrative in the Early Americas |editor-first=Nicole N. |editor-last=Aljoe |editor2-first=Ian |editor2-last=Finseth |pages=187–208 |location=Charlottesville |publisher=University of Virginia Press |isbn=978-0-8139-3637-6 }}</ref> == Manuskripte == [[File:Surat al Mulk bu Omar bin Said (1770-1864).jpg|left|thumb|Surat Al-Mulk uit die [[Koran]], gekopieer deur Omar ibn Said in 'n rudimentêre [[Fulani]]-skrif.]] Omar ibn Said is alombekend vir veertien [[manuskrip]]te wat hy in Arabies geskryf het. Uit al sy Arabiese manuskripte is hy veral bekend vir sy outobiografiese opstel, ''Die lewe van Omar Ibn Said'', geskryf in 1831.<ref>{{cite book |first=Jonathan |last=Curiel |title=Al' America: Travels Through America's Arab and Islamic Roots |location=New York |publisher=The New Press |year=2008 |pages=30–32 |isbn=978-1-59558-352-9 }}</ref> Dit beskryf 'n paar gebeure in sy lewe en bevat besinnings oor sy standvastige nakoming van [[Islam]] en sy openhartigheid teenoor ander "godvresende" mense. Op die oog af lyk dit of die dokument verdraagsaam is teenoor [[slawerny]]; Said begin dit egter met Surat Al-Mulk, 'n hoofstuk uit die Koran, wat sê dat slegs [[God]] soewereiniteit oor mense het.<ref>{{Cite web|url=http://www.alim.org/library/quran/ayah/compare/67/1/|title=Al-Quran Surah 67. Al-Mulk, Ayah 1| website=Alim - Islamic Software for Quran and Hadith|access-date=2019-04-30}}</ref> Die manuskrip is die enigste bekende Arabiese outobiografie deur 'n slaaf in Amerika. Dit is binne 'n versameling van Said se dokumente tussen private versamelaars verkoop voordat dit deur die ''Library of Congress'' in 2017 verkry is. Dit is sedertdien vir bewaring behandel en aanlyn geplaas.<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/prn-19-004/only-known-surviving-muslim-american-slave-autobiography-goes-online-at-the-library-of-congress/2019-01-15/|title=Only Known Surviving Muslim American Slave Autobiography Goes Online at the Library of Congress|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA|access-date=2019-01-18}}</ref> Die meeste van Said se ander werke bestaan uit Islamitiese manuskripte in Arabies, insluitend 'n handgeskrewe eksemplaar van enkele kort hoofstukke (Surat) uit die Koran wat nou deel uitmaak van die Noord-Carolina-versameling in die Wilson-biblioteek aan die Universiteit van Noord-Carolina in Chapel Hill. Uit die geheue oorgeskryf het ibn Said 'n paar foute in sy werk gemaak, veral aan die begin van Surat An-Nasr. Sy Bybel, 'n vertaling in Arabies, uitgegee deur 'n sendinggenootskap, wat 'n notasie in Arabies deur Omar het, is deel van die seldsame boekeversameling aan Davidson College.<ref>Davidson College Archives [http://libraries.davidson.edu/archives/encyclopedia/omar-ibn-sayyid Omar Ibn Sayyid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170409155614/http://libraries.davidson.edu/archives/encyclopedia/omar-ibn-sayyid |date= 9 April 2017 }}</ref> Said was ook die outeur van 'n brief, gedateer 1819, gerig aan James Owen se broer, majoor John Owen, geskryf in Arabies en bevat talle Koranverwysings (onder meer uit bogenoemde Surat Al-Mulk), wat ook verskeie geometriese [[simbole]] en vorms bevat wat dui op die moontlike [[Esoterie|esoteriese]] bedoelings daarvan.<ref>{{cite web |url=http://www.lancs.ac.uk/jais/volume/docs/vol5/5_hunwick.pdf |first=John O. |last=Hunwick |title=I Wish to be Seen in Our Land Called Afrika: Umar b. Sayyid's Appeal to be Released from Slavery (1819) |work=Journal of Arabic and Islamic Studies 5 |year=2004}}</ref> Hierdie brief, tans gehuisves in Andover Theological Seminary, word herdruk in Allen Austin se ''African Muslims in Antebellum America: A Sourcebook''. == Nalatenskap == In 1991 herdoop 'n [[moskee]] in Fayetteville, Noord-Carolina hom tot Masjid Omar ibn Sayyid ter ere van hom.<ref>[http://library.davidson.edu/archives/ency/omars.asp Omar ibn Said] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516133242/http://library.davidson.edu/archives/ency/omars.asp |date=2008-05-16 }} Davidson Encyclopedia Tammy Ivins, Junie 2007</ref> ==Galery== <gallery mode="packed" widths="250px" heights="250px"> File:Omar_Ibn_Said.jpg| Ambrotipe portret, ongeveer 1855 File:Omar_Ibn_Said_c1905_front.jpg | Fotografiese portret, ongeveer 1905 File:Omar_Ibn_Said_c1905_verso.jpg| Agterkant van die 1905 portret. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} ==Verdere leeswerk== *{{cite book |first=Muhammed |last=Al-Ahari |title=Five Classic Muslim Slave Narratives |location=Chicago |publisher=Magribine Press |year=2006 |isbn=978-1-4635-9327-8 }} *{{cite book |title=A Muslim American Slave: The Life of Omar Ibn Said |translator-first=Ala |translator-last=Alryyes |publisher=University of Wisconsin Press |year=2011 |isbn=978-0-299-24954-0 }} *{{cite book |first=Allan D. |last=Austin |title=African Muslims in [[Antebellum-Suid|Antebellum America]]: A Sourcebook |location=New York |publisher=Garland |year=1984 |isbn=0-8240-9317-8 }} *{{cite journal |first=Thomas C. |last=Parramore |title=Muslim Slave Aristocrats in North Carolina |journal=North Carolina Historical Review |volume=77 |issue=2 |year=2000 |pages=127–150 |jstor=23522130 }} == Eksterne skakels == {{commonscat|Omar Ibn Said}} *[https://www.loc.gov/collections/omar-ibn-said-collection/about-this-collection/ Omar Ibn Said Collection] by die ''Library of Congress'' {{Normdata}} {{en-vertaal| Omar ibn Said}} {{DEFAULTSORT:Ibn Said, Omar}} [[Kategorie:Geboortes in 1770]] [[Kategorie:Sterftes in 1864]] [[Kategorie:Slawerny]] 6un5ct7g3vjpcangqvduekc1qecaj0r 0 369361 2892934 2689157 2026-04-12T00:01:56Z Jcb 223 2892934 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Raasheide | image = Erica peltata imported from iNaturalist photo 31126832 on 6 February 2020.jpg | image2 = | status = LC | status_system = iucn3.1 | taxon = Erica peltata | authority = [[Henry Cranke Andrews|Andrews]], (1810) | synonyms = * ''Erica actaea'' <small>Link</small> * ''Ericoides peltatum'' <small>(Andrews) Kuntze</small> * ''Gypsocallis actaea'' <small>G.Don</small> * ''Gypsocallis peltata'' <small>G.Don</small> * ''Philippia pallida'' <small>[[Louise Guthrie|L.Guthrie]]</small> | range_map = }} '''''Erica peltata''''' is 'n plant wat tot die [[genus]] ''[[Erica]]'' behoort en is deel van die [[fynbos]]. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Wes-Kaap]]. == Sien ook == * [[Lys van Erica-spesies]] == Bronne == * [http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:329316-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Erica|peltata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 0vfyirnvothwgnadv400y8nslpl46li 2893100 2892934 2026-04-12T11:53:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893100 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Raasheide | image = Erica peltata imported from iNaturalist photo 31126832 on 6 February 2020.jpg | image2 = | status = LC | status_system = iucn3.1 | taxon = Erica peltata | authority = [[Henry Cranke Andrews|Andrews]], (1810) | synonyms = * ''Erica actaea'' <small>Link</small> * ''Erica exserta'' <small>G.Sinclair</small> * ''Ericoides peltatum'' <small>(Andrews) Kuntze</small> * ''Gypsocallis actaea'' <small>G.Don</small> * ''Gypsocallis peltata'' <small>G.Don</small> * ''Philippia pallida'' <small>[[Louise Guthrie|L.Guthrie]]</small> | range_map = }} '''''Erica peltata''''' is 'n plant wat tot die [[genus]] ''[[Erica]]'' behoort en is deel van die [[fynbos]]. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Wes-Kaap]] en staan ook as die ''Ker-Ker'' bekend. == Sien ook == * [[Lys van Erica-spesies]] == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=1820-681 REDLIST Sanbi] * [http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:329316-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Erica|peltata]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 0gs26p7871ablwvjv9f5nnoa53sem9c 0 369830 2892811 2443872 2026-04-11T19:26:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892811 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Piers Morgan | bynaam = | beeld = Piers Morgan at PaleyFest 2013.jpg | beeldbeskrywing = Piers Morgan by PaleyFest in 2013 | onderskrif = | geboortenaam = Piers Stefan O'Meara | geboortedatum = [[30 Maart]] [[1965]] | geboorteplek = [[Surrey]], [[Engeland]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland]] | beroep = Omroeper, [[joernalis]] en [[skrywer]] | bekend = Televisiepersoonlikheid | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Piers Stefan Pughe-Morgan''' (/ pɪərs /; gebore O'Meara; [[30 Maart]] [[1965]]) is 'n [[Engelse]] omroeper, [[joernalis]], [[skrywer]] en televisiepersoonlikheid. Morgan begin sy loopbaan in 1989 in [[Fleet Street]] as skrywer en redakteur vir verskeie Britse poniekoerante, waaronder ''The Sun'', ''News of the World'' en die ''[[Daily Mirror]]''. In 1994, op 29-jarige ouderdom, word hy deur Rupert Murdoch aangestel as redakteur van die ''News of the World'', wat hom die jongste redakteur van 'n Britse nasionale [[koerant]] in meer as 'n halwe eeu gemaak het.<ref>Davies, Hunter (13 Desember 1994). "From City boy to World leader". The Independent. Besoek op 16 Julie 2018.</ref> Van 2006 tot 2007 was hy die redaksionele direkteur van ''First News''. Op [[televisie]] het Morgan sy eie geselsprogramme ''Piers Morgan's Life Stories'' (2009 – hede) en ''Piers Morgan Live'' (2011–2014) aangebied, saam met Susanna Reid die ITV-ontbytprogram ''Good Morning Britain'' (2015–2021) aangebied, en saam met Susanna Reid beoordeel op die talentkompetisie ''America's Got Talent'' (FIPS1) en ''Britain's Got Talent'' (2007–2010).<ref>{{cite news|last=Nudd|first=Tim|url=http://www.people.com/people/article/0,,20544255,00.html|title=Piers Morgan Leaving America's Got Talent|newspaper=People|access-date=15 Augustus 2012|archive-date=19 Januarie 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6Dm739c5Y?url=http://www.people.com/people/article/0,,20544255,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=CNN cancels Piers Morgan Live {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/world/piers-morgan-s-cnn-show-cancelled-after-3-years-1.2548831|access-date=2020-11-17}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://today.msnbc.msn.com/id/39060518/ns/today-entertainment|title=Piers Morgan is Larry King's CNN replacement - TODAYshow.com|work=MSNBC|date=8 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100911024937/http://today.msnbc.msn.com/id/39060518/ns/today-entertainment|archive-date=11 September 2010|url-status=dead}}</ref> In 2008 wen hy die sewende seisoen van die Amerikaanse ''Celebrity Apprentice.''<ref>{{cite news |last=Johnson |first=Caitlin |date=28 Maart 2008 |title=Relative unknown wins 'Celebrity Apprentice' |url=http://www.today.com/id/23838097/ns/today-entertainment/t/relative-unknown-wins-celebrity-apprentice |work=Today |access-date=15 Augustus 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.pinknews.co.uk/2017/08/01/piers-morgan-has-been-replaced-on-good-morning-britain/1/?tse_id=INF_6f69916076e411e785e8bfcdfe5d7856|title=Piers Morgan has been replaced on Good Morning Britain|work=PinkNews|access-date=9 August 2017}}</ref> Morgan het agt boeke geskryf, waaronder vier volumes van sy [[outobiografie]]. Terwyl hy by die ''Daily Mirror'' gewerk het, was hy aan die stuur van sake tydens die tydperk wat die koerant betrek is by die skandaal vir telefoonafluistering. In 2011 het Morgan ontken dat hy ooit 'n telefoon afgeluister het of "na my wete 'n verhaal gepubliseer het wat verkry is uit die afluister van 'n telefoon". Die volgende jaar is hy gekritiseer in die bevindings van die Leveson-ondersoek deur voorsitter, Brian Leveson, wat verklaar het dat kommentaar in Morgan se getuienis oor die afluister op die telefoon "heeltemal onoortuigend" was en dat hy daarvan bewus was dat dit in die pers plaasgevind het as 'n geheel en dat hy onbevange oor die misdadige gedrag was dat hy bereid was om daaroor grappe te maak".<ref name="Mark Sweney">{{cite news |last=Sweney |first=Mark |date=30 November 2012 |title=Piers Morgan claims over phone hacking branded 'utterly unpersuasive' |url=https://www.theguardian.com/media/2012/nov/30/piers-morgan-phone-hacking-leveson-inquiry |work=The Guardian |access-date=24 Desember 2012}}</ref> Morgan se uitgesproke menings en omstrede kommentaar oor ''Good Morning Britain'' het Ofcom daartoe gelei dat hy by verskeie geleenthede uitspraak gelewer het.<ref>Sweney, Mark (30 November 2012). "Piers Morgan claims over phone hacking branded 'utterly unpersuasive'". The Guardian. Besoek op 24 Desember 2012.</ref> <ref>Sweney, Mark (15 Junie 2015). "Piers Morgan criticised for laughing as Good Morning Britain guest swore on air". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 14 Februarie 2020. </ref><ref>{{Cite news|date=11 April 2016|title=Piers Morgan escapes censure over Christian homophobe remark|url=http://www.theguardian.com/media/2016/apr/11/piers-morgan-escapes-censure-over-christian-homophobe-remark|access-date=2020-11-17|work=[[The Guardian]]|language=en}}</ref> Op 9 Maart 2021 het ITV aangekondig dat Morgan besluit om die program onmiddellik te verlaat, na aanleiding van negatiewe opmerkings wat hy gemaak het oor [[Meghan, Hertogin van Sussex]], in die dae nadat die [[Oprah Winfrey]] onderhoud met Meghan- en [[Prins Harry, Hertog van Sussex| Harry]] uitgesaai is. Ofcom het meer as 41 000 klagtes van kykers ontvang.<ref name="BBC20210309">{{cite news|date=9 Maart 2021|title=Piers Morgan leaves ITV's Good Morning Britain after row over Meghan remarks|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-56334082|access-date=9 March 2021}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ravindran|first1=Manori|date=9 Maart 2021|title=Piers Morgan Quits 'Good Morning Britain' Following Meghan Markle Comments|work=Variety|url=https://variety.com/2021/tv/global/piers-morgan-quits-good-morning-britain-following-meghan-markle-comments-1234925643/|access-date=9 Maart 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{CommonsKategorie}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Piers Morgan}} {{DEFAULTSORT:Morgan, Piers}} [[Kategorie:Engelse joernaliste]] [[Kategorie:Televisieaanbieders]] [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] oi4d2gc8dbuho3ppnid64bngpsniqam 0 370077 2892821 2867456 2026-04-11T19:30:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892821 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Bahai Temple in Haifa Israel.jpg|duimnael|Die Baha’i-wêreldsentrum soos gesien vanaf die boonste terrasse]] [[Lêer:Haifa Shrine and Port.jpg|duimnael|Die hawestad Haifa met die Heiligdom van die Bab in die voorgrond]] [[Lêer:Israel - Haifa - Bahai Gardens 004.jpg|duimnael|Die Baha’i se hangende tuine word beskou as 'n simbool van vrede en 'n plek van rustigheid in die hartjie van die Haifa-metropool op Karmelberg. Hulle is van die mees besoekte toeriste-aantreklikhede in Israel]] Die '''Baha’i-wêreldsentrum''' ([[Engels]]: ''Baháʼí World Centre''; [[Arabies]]: المركز البهائي العالمي; [[Hebreeus]]: המרכז הבהאי העולמי) is die administratiewe en godsdienstige sentrum van die [[Baha’i]]-geloof<ref name="Smith_2000">{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=71–72 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref> en sluit geboue in of naby die stede [[Akko]] en [[Haifa]] in Noord-[[Israel]] in. Die Baha’i-wêreldsentrum se ligging in Akko en Haifa het sy oorsprong in [[Baha'u'llah]], die Baha’i-geloof se stigter, se verbanning na Akko se vesting deur [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse owerhede]] in 1868.<ref>{{en}} {{cite book |author=Houchang Chehabi |year=2008 |chapter=Anatomy of Prejudice |title=The Baha'is of Iran: Socio-historical studies |editor=Dominic P. Brookshaw, Seena B. Fazel |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-203-00280-3 |page=190–194}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Christopher Buck |title=Islam and Minorities: The Case of the Baháʼís |work=Studies in Contemporary Islam |volume=5 |issue=1 |year=2003 |page=83–106}}</ref> In die Baha’i-wêreldsentrum is talle van die Baha’i se heilige plekke geleë, waaronder die Heiligdom van Baha'u'llah, die Heiligdom van die Bab en die Heiligdom van ʻAbdu'l-Bahá. Daarbenewens sluit dit die huise in, waar Baha'u'llah en sy familie hul ballingskap deurgebring het of wat 'n belangrike betekenis in die Baha’i-geskiedenis het. Van dié geboue, monumente en heiligdomme is in die Baha’i-tuine by [[Karmelberg]] geleë. Digby die Heiligdom van die Bab op Karmelberg is ook die Universale Huis van Geregtigheid (die hoogste beheerliggaam van die Baha’i-geloof), die Setel van die Internasionale Onderrigsentrum, die Internasionale Argief en die Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte geleë. Die meeste van die Baha’i-geloof se internasionale bestuur en koördinasie vind by die Baha’i-wêreldsentrum plaas, waaronder onderrigplanne en beide die studie en vertaling van die Baha’i se [[heilige geskrifte]]. Die Baha’i-wêreldsentrum is ook die hoofbestemming vir beide godsdienstige [[toerisme]] en Baha’i-pelgrims, en lok jaarliks sowat een miljoen besoekers.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=228–236 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die meeste van die Baha’i-wêreldsentrum se geboue, waaronder die terrasse en die Heiligdom van die Bab aan die noordelike hange van [[Karmelberg]], is in 2008 deur [[Unesco]] as 'n [[wêrelderfenisgebied]] gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/news/452 |title=Three new sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List |publisher=[[Unesco]] |date=8 Julie 2008 |accessdate=9 Januarie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1220 |title=Bahá’i Holy Places in Haifa and the Western Galilee |publisher=[[Unesco]] |accessdate=9 Januarie 2026}}</ref> == Karmelberg == Dwarsdeur die religieuse geskiedenis is in 'n aantal bronne na Karmelberg verwys. Byvoorbeeld word in die [[Ou Testament]] se boek [[Jesaja]] geprofeteer dat dit die "Here se berg" is, waarna "al die volke sal stroom". Baha'u'llah het Haifa vier keer besoek en sy tent op Karmelberg opgeslaan. Tydens een van hierdie besoeke het hy vir ʻAbdu'l-Bahá die plek aangedui waar die Heiligdom van die Bab opgerig sou word. Op 'n ander keer het hy die sogenoemde "Tablet van Karmel" geskryf, waarin Karmelberg se betekenis vir die toekomstige Baha’i-gemeenskap beskryf word. == Geskiedenis == [[Lêer:Map iran ottoman empire banishment.png|duimnael|Baha'u'llah se pad van ballingskap tot in Akko van 1853 tot 1868]] [[Lêer:BahaiHaifaAkka.png|duimnael|Ligging van die Baha’i-wêreldsentrum in Akko en Haifa, Israel]] Die ligging van die administratiewe sentrum was die gevolg van 'n opeenvolgende aantal verbannings en gevangenisstrawwe wat [[Baha'u'llah]], die stigter van die [[Baha’i]]-geloof, opgelê is. Baha'u'llah is in 1853 deur [[Naser ed-Din Kadjar]] uit [[Iran|Persië]] verban, waarna Baha'u'llah na [[Bagdad]] in die destydse [[Ottomaanse Ryk]] gegaan het.<ref>{{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026 |page=99}}</ref> In 1863 is hy deur die Ottomaanse sultan [[Abdülaziz]] verban op versoek deur die Persiese sjah na gebiede verder weg van Iran en in 1868 uiteindelik na [[Akko]] in die destydse Ottomaanse Sirië.<ref>{{en}} {{cite book |author=Adib Taherzadeh |year=1977 |title=The Revelation of Baháʼu'lláh, Volume 2: Adrianople 1863–68 |publisher=George Ronald |place=Oxford |isbn=0-85398-071-3 |url=http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V2/Cover.html |accessdate=6 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306102023/http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V2/Cover.html |archive-date=6 Maart 2012 |url-status=live |page=56–58}}</ref> In dié gebied het Baha'u'llah sy laaste lewensjare deurgebring en hy het met sy volgelinge dwarsdeur die [[Nabye Ooste]], [[Sentraal-Asië]] en [[Indië]] deur spesiale koeriers gekommunikeer, waardeur Akko in die sentrum van die groeiende Baha’i-geloof se netwerk ontwikkel het.<ref name="Smith_2000" /> Toe Baha'u'llah se gevangenisstraf gelig is, het die gebied ook 'n sentrum van Baha’i-pelgrimstogte geword, aangesien Baha’i die langste afstand sou aflê om Baha'u'llah te ontmoet.<ref name="Smith_2000" /> Tydens 'n besoek aan [[Haifa]] het Baha'u'llah vir sy seun [[ʻAbdu'l-Bahá]] die ligging van die latere Heiligdom van die Bab op [[Karmelberg]] aangedui. Daarbenewens het Baha'u'llah in sy Tablet van Karmel, wat beskou word as een van die Baha’i-administrasie se handvesdokumente, die toekomstige ligging van die Baha’i-geloof se administratiewe sentrum op Karmelberg beskryf.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=45–46 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref> In 1892 is Baha'u'llah naby Akko oorlede en sy rusplek is in sy Heiligdom in Bahji. Ná Baha'u'llah se dood is sy seun ʻAbdu'l-Bahá tot hoof van sy vader se godsdiens benoem en die ontwikkeling van die plek as die sentrum van die Baha’i-geloof is voortgesit.<ref name="Smith_2000" /> Hy het aanhou kommunikeer met Baha’i dwarsoor die wêreld, waaronder nou ook Baha’i in [[Weste]]rse lande. Terwyl hy steeds amptelik 'n gevangene en op Akko beperk was, het ʻAbdu'l-Bahá ook die oordrag van die [[Bab]] se oorskot van Iran na Palestina gereël. Hy het die aankoop van land by Karmelberg georganiseer, waar Baha'u'llah opdrag gegee het om die oorskot van die Bab ter ruste te lê en het ook die oprigting van die Heiligdom van die Bab georganiseer. Dié projek het nog tien jaar geneem en is in 1909 voltooi.<ref name="Smith_2000" /><ref>{{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026 |page=90–93}}</ref> In 1908 is ná die [[Jong Turke|Jong Turkse rewolusie]] al die politieke gevangenes in die Ottomaanse Ryk vrygelaat, waaronder ook ʻAbdu'l-Bahá. Kort ná die rewolusie het hy na [[Haifa]] verhuis om naby die Heiligdom van die Bab te woon,<ref>{{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026 |page=131}}</ref> en sedertdien is die administratiewe hoofkwartier van die godsdiens in Haifa geleë.<ref name="Smith_2000" /> Gedurende ʻAbdu'l-Bahá se oorblywende lewensjare het die toenemende vlak aan korrespondensie gelei tot die indiensneming van 'n aantal sekretarisse, waaronder sommiges van Westerse tale en die voorsiening van 'n pelgrimhuis in die gebied.<ref name="Smith_2000" /> ʻAbdu'l-Bahá is in 1921 oorlede en hy is in 'n kamer in die Heiligdom van die Bab in Haifa ter ruste gelê.<ref>{{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026 |page=452}}</ref> Ná ʻAbdu'l-Bahá se dood was [[Shoghi Effendi]] die leier van die godsdiens en hy het die ontwikkeling van 'n aantal afsonderlike bouprojekte in die gebied gelei.<ref name="Smith_2000" /> Hy het in 1929 die huis van Baha'u'llah in Bahji gerenoveer en in die 1950's wettige besit van die grond rondom die gebou verseker, waarop 'n aantal tuine aangelê is.<ref name="Universale_Huis_van_Geregtigheid">{{en}} {{cite web |url=http://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/#d=19870430_001&f=f1 |title=Regarding the development of the properties of the Baháʼí World Centre |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |author=Universale Huis van Geregtigheid |date=30 Maart 1987 |accessdate=20 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420172310/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/#d=19870430_001&f=f1 |archive-date=20 April 2019 |url-status=live}}</ref> Hy het ook besit verkry van ander plekke rondom Akko wat verband hou met Baha'u'llah se lewe, waaronder die Huis van ʻAbbud. Rondom Haifa het hy die Heiligdom van die Bab uitgebrei deur sy goue koepelvormige bobou op te rig en grond rondom die Heiligdom aangekoop om tuine aan te lê. Shoghi Effendi het ook besluit dat die geboue wat die instellings van die godsdiens, waarvoor in Baha'u'llah se Tablet van Karmel voorsiening gemaak is, waaronder die Universale Huis van Geregtigheid, die destyds nog nie gestigte beheerliggaam van die wêreldwye Baha’i-gemeenskap, in 'n deur tuine omringde Boog sou gerangskik wees.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=45–46 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref> Die sentrum van dié Boog het die Graftuine geword, wat die grafte van lede van die Baha’i-heilige familie bevat.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ruhiyyih Rabbani |title=The Priceless Pearl |edition=Hardcover |publisher=Baháʼí Publishing Trust |location=Londen |year=1969 |isbn=1-870989-91-0 |page=261}}</ref> Gedurende sy eie leeftyd het hy die oprigting van een van die Boog se geboue begin, die Internasionale Argiefgebou.<ref name="Smith_2000" /> Daarbenewens het hy met Israel belastingvrye status vir al die Baha’i-eiendomme onderhandel.<ref name="Universale_Huis_van_Geregtigheid" /> Die godsdiens se situasie in Israel is uitgeklaar in 'n ooreenkoms wat in 1987 deur die destydse adjunkpremier en minister van buitelandse sake, [[Shimon Peres]], onderteken is, waarin die regering die Baha’i-geloof beskryf as 'n "erkende godsdiensgemeenskap in Israel" en sy "vriendskaplike betrekkinge" met die wêreldwye Baha’i-gemeenskap bekragtig en opmerk dat die "heiligste plekke van die Baha’i-geloof, … in Israel geleë is", en bevestig "dat die Universale Huis van Geregtigheid van die Internasionale Baha’i-gemeenskap die toesighouer oor die Heilige Plekke van die Baha’i-geloof in Israel en oor die Baha’i-skenkings in Israel" is.<ref name="Universale_Huis_van_Geregtigheid" /> == Geboue == === Heilige plekke in Haifa en Akko === {{Inligtingskas Wêrelderfenisgebied |naam = Heilige Plekke van die Bahai in Haifa en Wes-Galilea |beeld = [[Lêer:Bahai Terraces.jpg|250px]] |beeldbyskrif= Die Heiligdom van die Bab op Karmelberg |lande = {{vlagland|Israel}} |onderafdelings = |tipe = Kultuur |kriteria = iii, vi |ID = 1220 |skakel = |streek = [[Europa]] en [[Noord-Amerika]] |duimdrukkerkaart = Israel |duimdrukkerkaartbyskrif = Ligging van die Heilige Plekke van die Bahai in Haifa en Wes-Galilea |duimdrukkeretiketposisie = links |duimdrukkerkaartgrootte = |kaart_byskrif = |breedtegraad = 32 |breedtegraad_m = 48 |breedtegraad_s = 52 |breedtegraad_NS = N |lengtegraad = 34 |lengtegraad_m = 59 |lengtegraad_s = 13 |lengtegraad_OW = O |koördinate = |jaar = 2008 |sessie = 32ste |uitbreiding = |bedreigd = }} === Heiligdom van die Bab === In dié [[mausoleum]] is die [[Bab]] se oorskot ter ruste gelê en dit is op die plek opgerig, wat deur Baha'u'llah tydens 'n besoek aan Haifa self aangedui het. ʻAbdu'l-Bahá het die opdrag gehad om die gebou op te rig, die Bab se oorskot ná 60 jaar se wandelgang uit van [[Teheran]] in [[Iran]] na die heilige [[Karmelberg]] te bring en daar te begrawe. Die gebou huisves tans ook ʻAbdu'l-Bahá se graftombe. === Heiligdom van Baha'u'llah === Dit bevat Baha'u'llah se oorskot. Volgens die Baha’i is die plek uniek, aangesien hier volgens [[Shoghi Effendi]] "die heiligste stof wat die aarde ooit in sy baarmoeder ontvang het" begrawe is. Baha'u'llah is in die noordelikste kamer in die huis van sy skoonseun Siyyid ʻAli Afnan op die dag van sy dood op 29 Mei 1892 net ná sononder begrawe. Vir dié kamer is later 'n aparte oordekte toegang opgerig. Dit word daagliks deur talle Baha’i besoek, wat die heilige plekke meestal tydens hul pelgrimstogte besoek vir stille gebede en meditasies. Hierdie plek is ook van groot belang vir al die Baha’i wêreldwyd, omdat dit as "[[Kiebli]]" die rigting vir die daaglikse verpligte gebede en die gebed vir die dooies aandui. === Heiligdom van ʻAbdu'l-Bahá === Deesdae is ʻAbdu'l-Bahá in die Heiligdom van die Bab begrawe. Op 7 Mei 2019 het die Universale Huis van Geregtigheid aangekondig dat [[Hossein Amanat]] opdrag gegee is met die ontwerp vir die Heiligdom van ʻAbdu'l-Bahá.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20190507_001/1#627844598 |title=7 May 2019 – To all National Spiritual Assemblies – Baháʼí Reference Library |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |accessdate=7 Mei 2019}}</ref> Op 19 September 2019 het die Universale Huis van Geregtigheid die ontwerp vir die Heiligdom publiek gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.bahai.org/story/1353/ |title=Baha'i World News Service: Design concept for the Shrine of ʻAbdu'l-Baha unveiled |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |accessdate=20 September 2019}}</ref> Die heiligdom se konstruksie vorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.bahai.org/story/1467/ |title=Shrine of ‘Abdu’l-Bahá: Structure rises above foundations |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |date=16 November 2020 |accessdate=9 Desember 2020}}</ref> === Ridvan-tuin === Baha'u'llah het hierdie klein, groen eiland in die middel van 'n rivier die Ridvan-tuin ([[Arabies]]: "Paradys") genoem, wat egter nie moet verwar word met die Ridvan-tuin in [[Bagdad]] nie, waar Baha'u'llah in 1863 sy sending verkondig het. Die Ridvan-tuin was die plek waar Baha'u'llah ná byna tien jaar se arrestasie in [[Akko]] vir die eerste keer die Akko-gevangenis se mure kon verlaat en weer die natuur ervaar het. Voorheen was sy enigste fisiese bewegings om in sy slaapkamer op en af te loop. === Landhuis Bahji === Die Landhuis Bahji is op 'n heuwel in 'n gebied geleë waarna vroeër as ''Al-Bahja'' (Arabies: "Plek van Vreugde") verwys is. Uit dié voormalige somerpaleis van die ryk koopman Udi Khammar, wat oorspronklik in besit was van die Huis Abbud se oostelike helfte, is ná 'n pandemie deur die eienaars ontruim. In 1879 het ʻAbdu'l-Bahá die landhuis verkry en dit het die verblyf geword vir die meeste van sy familie. Verskeie kamers in die huis is vir die Baha’i van groot historiese belang. === Huis van Abbud === In die gebou wat uit twee dele bestaan, wat die "Huis van Abbud" genoem is, het Baha'u'llah byna sewe jaar gewoon. Die gebou was vir die aantal familielede van Baha'u'llah heeltemal te klein, omdat deels 13 mense een kamer moes deel. Nietemin is hier in 1873 die [[Kitab-i-Aqdas]], die Baha’i se heiligste boek, geopenbaar. ==== Baha'u'llah se sel in die Akko-gevangenis === Die sel in die Akko-gevangenis, waar Baha'u'llah van 1868 tot 1870 saam met familielede gevange gehou is, is vandag 'n pelgrimsterrein in die Museum van die Ondergrondse Gevangenes. Israeliese monumentbewaring, die Baha’i-gemeenskap en die Genootskap vir die Ontwikkeling van Ou Akko het die sel in Junie 2004 herstel en heropen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news.bahai.org/story/336/ |title=Holy place restored and open to pilgrims |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |date=24 November 2004 |accessdate=12 Junie 2018}}</ref> === Ander geboue === Die ander geboue van die Boog, die Setel van die Universale Huis van Geregtigheid, die Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte en die Setel van die Internasionale Onderrigsentrum is onderskeidelik in 1982, 1999 en 2000 voltooi.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=45–46 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6 |page=74}}</ref> Die vyfde gebou wat nog opgerig sal word, die Internasionale Baha’i-bibliotek, sal uiteindelik aan die oostelike kant van die Boog opgerig word en sal na verwagting as 'n sentrum vir "kennis in alle gebiede" dien, waaronder wetenskaplike ondersoek.<ref>{{en}} {{Cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19870831_001/1#679148887 |title=To the Followers of Bahá'u'lláh throughout the world |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=31 Augustus 1987 |accessdate=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413094654/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19870831_001/1#679148887 |archive-date=13 April 2021 |url-status=live}}</ref> Die terrasse rondom die Heiligdom van die Bab is in 2001 voltooi.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6 |page=74}}</ref> === Galery === <center><gallery mode="packed" heights="150px"> Lêer:International-Teaching-Centre.jpg|Internasionale Onderrigsentrum Lêer:Bahaiarchivesbuilding.JPG|Internasionale Argief Lêer:Centre for Study of Texts.jpg|Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte Lêer:Shrine of the Bab 2.jpg|Heiligdom van die Bab Lêer:Shrine-of-Bahaullah.jpg|Heiligdom van Baha'u'llah Lêer:Garden-of-Ridvan.jpg|Ridvan-tuin Lêer:Bahji.jpg|Landhuis Bahji Lêer:HouseOfAbbud.jpg|Huis van Abbud Lêer:AkkaPrison.jpg|duimnael|Die noordwestelike toring met Baha'u'llah se sel in die Akko-gevangenis </gallery></center> == Administrasie == [[Lêer:Baha'i arc from archives.jpg|duimnael|Die Baha’i-boog soos gesien vanaf die Internasionale Argief]] [[Lêer:Centre for Study of Texts IMG 0905.JPG|duimnael|Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte]] Baie van die internasionale bestuur en koördinering van die Baha’i-geloof geskied by die Baha’i-wêreldsentrum. Dit sluit besluite in wat die godsdiens op 'n wêreldwye vlak raak en beide die bestudering en vertaling van die Baha’i se [[heilige geskrifte]]. Die [[Universale Huis van Geregtigheid]], wat die Baha’i-geloof se hoogste beheerliggaam is, is in Haifa gesetel, saam met die Internasionale Onderrigsentrum, wat die aktiwiteite tussen die vastelandse beraders koördineer en as 'n skakelbeampte tussen hulle en die Universale Huis van Geregtigheid dien.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=45–46 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref> Gedurende [[Shoghi Effendi]] se termyn as leier van die Baha’i-geloof het die [[Britse mandaat van Palestina]] te kampe gehad met die toenemende konflik tussen [[Sionisme|Sioniste]] en [[Arabiere]] in die streek Palestina. Ná die einde van die Britse mandaat in Palestina en die daaropvolgende Arabies-Israeliese oorlog het in 1948 die meeste Baha’i Israel verlaat en slegs Shoghi Effendi en enkele ander het in die land aangebly. In 1963 is die eerste Universale Huis van Geregtigheid met sy setel in Haifa verkies en sedertdien het die aantal ondersteuningspersoneel in Haifa na etlike honderde van meer as 60 lande gegroei.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6 |page=75}}</ref> Die groeiende personeel het gepaard gegaan met die internasionale groei van die Baha’i-gemeenskap en die toenemende werk wat by die Baha’i-wêreldsentrum gedoen word; die personeel sluit in die Universale Huis van Geregtigheid se gespesialiseerde departemente soos die sekretariaat, navorsing, finansies, statistieke en ander wat met die geboue en tuine se onderhoud besig is. Daarbenewens is verkose individue by ander Baha’i-liggame aangestel soos die Internasionale Onderrigsentrum en die Baha’i Internasionale Ontwikkelingsorganisasie en hulle dien as sulks by die Baha’i-wêreldsentrum.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6 |page=75}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20181109_001/1#820534023 |title=9 November 2018 – To the Baháʼís of the World |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=9 November 2018 |accessdate=8 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508115936/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20181109_001/1#820534023 |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live}}</ref> Ondanks die teenwoordigheid van etlike honderde se vrywillige personeel in Haifa en Akko is daar geen formele Baha’i-gemeenskap in Israel nie, waarvolgens daar geen Negentiendagfeeste, Geestelike Rade, ens. is nie. Daarbenewens het Baha’i sedert Baha'u'llah se dae 'n selfopgelegde verbod nagekom om hul godsdiens aan die plaaslike bevolking van Israel te leer. Formele geloofverklarings deur Israelis word nie aanvaar nie. In 'n 1995-brief het die Universale Huis van Geregtigheid soos volg geskryf: {{cquote|...the people in Israel have access to factual information about the Faith, its history and general principles. Books concerning the Faith are available in libraries throughout Israel, and Israelis are welcome to visit the Shrines and the surrounding gardens. However, in keeping with a policy that has been strictly followed since the days of Baháʼu'lláh, Baháʼís do not teach the Faith in Israel. Likewise, the Faith is not taught to Israelis abroad if they intend to return to Israel. When Israelis ask about the Faith, their questions are answered, but this is done in a manner which provides factual information without stimulating further interest.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://bahai-library.com/uhj_teaching_in_israel |title=Teaching the Faith in Israel |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=23 Junie 1995 |accessdate=18 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918140720/http://bahai-library.com/uhj_teaching_in_israel |archive-date=18 September 2010 |url-status=live}}</ref>}} {{cquote|...die mense in Israel het toegang tot feitelike inligting oor die geloof, sy geskiedenis en algemene beginsels. Boeke aangaande die geloof is beskikbaar in biblioteke dwarsdeur Israel, en Israelis is welkom om die Heiligdomme en die omliggende tuine te besoek. In ooreenstemming met 'n beleid wat egter sedert Baha'u'llah se dae streng nagekom word, leer Baha’i die geloof nie in Israel nie. Net so word die geloof nie vir oorsese Israelis geleer as hulle beplan om na Israel terug te keer nie. Wanneer Israelis vrae oor die geloof vra, word hulle vrae beantwoord, maar dit word in 'n manier gedoen wat feitelike inligting verskaf sonder om verdere belangstelling te prikkel.}} In 2002 het Israel se Departement van Finansies gedreig om die statusooreenkoms tussen die Baha’i-wêreldsentrum en die Israeliese regering ongeldig te verklaar. Die Baha’i is opdrag gegee om meer Israelis by hul sentrums in die [[Haifa-distrik]] aan te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.haaretz.com/2002-03-29/ty-article/treasury-tells-bahai-to-hire-more-israelis-if-status-pact-is-to-be-renewed/0000017f-e38e-d804-ad7f-f3feb2bb0000 |title=Treasury tells Bahai to hire more Israelis if status pact is to be renewed |publisher=Haaretz |accessdate=29 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729122401/https://www.haaretz.com/1.5286432 |archive-date=29 Julie 2021 |url-status=live}}</ref> Die plaaslike Israelis en die personeel by die Baha’i-wêreldsentrum het min onderlinge kontak. Self die personeellede wat vir baie jare in Israel gewoon het, het nóg [[Hebreeus]] nóg [[Arabies]] gepraat. Moeders met klein kinders wat met personeellede getrou het en Irannese Baha’i met 'n Joodse agtergrond is op die een of ander manier verbind met die Israeliese samelewing.<ref>{{en}} {{cite book |author=Margit Warburg |url=https://books.google.com/books?id=tAvXAAAAMAAJ |title=Citizens of the World: A History and Sociology of the Bahaʹis from a Globalisation Perspective |date=2006 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-14373-9 |pages=471}}</ref> == Waarneming deur die bevolking == [[Lêer:CarmelArc.jpg|duimnael|'n Lugbeeld van die Baha’i se administratiewe geboue op Karmelberg in Haifa]] Sommige dosente by die [[Universiteit van Haifa]] het onderhoude met 29 mense vanuit Haifa wat deur die Baha’i-wêreldsentrum se uitbreidings in die laat 1980's en deurgaans die 1990's geraak is gedoen. Dié uitbreiding het tuine, terrasse, die Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte, die Internasionale Onderrigsentrum en die uitbreiding van die Argiewe ingesluit. Dié uitbreiding is in 2001 voltooi.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=229–230 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die ondervraagdes het die plek as "'n simbool van die stad", asook "uitstekend bestuur en onderhou" beskryf, en na die uitbreiding het inwoners die voordele van "finansiële bydrae tot die buurtgemeenskapsentrum en aan Arabiese studente in die stad, verhoogde eiendomswaardes en verbeterde omgewingsgehalte" erken. Hulle het egter ook "vervreemd en toenemend gedistansieer van die plek" gevoel as gevolg van heinings en toegangsbeheer, asook ongelykheid wanneer hulle die plek se "esteties indrukwekkende, goed gekultiveerde voorkoms met hul eie naburige woonbuurte" vergelyk.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=234 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die stad Haifa en ander het die plek se vestiging ondersteun en die projekte vanweë hul intergodsdienstige verdraagsaamheid, estetika, ekonomiese groei, toerisme en die stad Haifa se verhoogde internasionale status bevorder.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=234 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die onderhoude het daarop gedui dat die uitbreiding tot konflikte gelei het met sommige plaaslike inwoners wat die konstruksies waargeneem het as "misleidend en/of oordrewe aggressief en uitoefening van onnodige mag en politieke invloed oor besluitnemers... Geskille het nie rondom waardes ontstaan nie, maar hoofsaaklik rondom vrae oor fisiese beplanning en plaaslike oorlas."<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=235 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die ondervraagdes wat gevoel het dat hulle onregverdig behandel is, het ná die inwyding te eniger tyd onbelemmerde toegang tot die Baha’i-wêreldsentrum geëis, maar die plek bied slegs beheerde toegang met openingstye en begeleide toere.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=234–235 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Sommige het Haifa beskryf as "'n stad wat heilig geword het as gevolg van die effens vreemde en geheimsinnige Baha’i-geloof".<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=234 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> == Sien ook == * [[Lotustempel]] in [[Nieu-Delhi]], [[Indië]] * [[Lys van Wêrelderfenisgebiede]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Hugh C. Adamson |date=2009 |title=The A to Z of the Baháʼí Faith |publisher=The Scarecrow Press |location=Plymouth |isbn=978-0-8108-6853-3 |chapter=World Centre, Baháʼí |pages=503–504}} * {{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026}} * {{en}} {{cite book |authors=E. Braun, H. Chance |title=A Crown of Beauty, The Baháʼí Faith and the Holy Land |publisher=George Ronald |location=Oxford |year=1982 |isbn=0-85398-139-6}} * {{en}} {{cite book |author=Houchang Chehabi |year=2008 |chapter=Anatomy of Prejudice |title=The Baha'is of Iran: Socio-historical studies |editor=Dominic P. Brookshaw, Seena B. Fazel |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-203-00280-3}} * {{en}} {{cite journal |author=Christopher Buck |title=Islam and Minorities: The Case of the Baháʼís |work=Studies in Contemporary Islam |volume=5 |issue=1 |year=2003}} * {{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}} * {{en}} {{cite encyclopedia |author=Moojan Momen |year=2009 |title=Baháʼí World Center |encyclopedia=Baháʼí Encyclopedia Project |publisher=National Spiritual Assembly of the Baháʼís of the United States |location=Evanston |url=https://www.bahai-encyclopedia-project.org/index.php?view=article&catid=56%3Aa-selection-of-articles&id=74%3Abahai-world-center |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327125949/https://www.bahai-encyclopedia-project.org/index.php?view=article&catid=56:a-selection-of-articles&id=74:bahai-world-center |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}} * {{en}} {{cite book |author=Ruhiyyih Rabbani |title=The Priceless Pearl |edition=Hardcover |publisher=Baháʼí Publishing Trust |location=Londen |year=1969 |isbn=1-870989-91-0}} * {{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=71–72 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}} * {{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6}} * {{en}} {{cite book |author=Adib Taherzadeh |year=1977 |title=The Revelation of Baháʼu'lláh, Volume 2: Adrianople 1863–68 |publisher=George Ronald |place=Oxford |isbn=0-85398-071-3 |url=http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V2/Cover.html |accessdate=6 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306102023/http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V2/Cover.html |archive-date=6 Maart 2012 |url-status=live |page=56–58}} * {{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/news/452 |title=Three new sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List |publisher=[[Unesco]] |date=8 Julie 2008 |accessdate=9 Januarie 2026}} * {{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1220 |title=Bahá’i Holy Places in Haifa and the Western Galilee |publisher=[[Unesco]] |accessdate=9 Januarie 2026}} * {{en}} {{cite web |url=http://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/#d=19870430_001&f=f1 |title=Regarding the development of the properties of the Baháʼí World Centre |author=Universale Huis van Geregtigheid |date=30 Maart 1987 |accessdate=20 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420172310/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/#d=19870430_001&f=f1 |archive-date=20 April 2019 |url-status=live}} * {{en}} {{Cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19870831_001/1#679148887 |title=To the Followers of Bahá'u'lláh throughout the world |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=31 Augustus 1987 |accessdate=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413094654/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19870831_001/1#679148887 |archive-date=13 April 2021 |url-status=live}} * {{en}} {{cite web |url=http://bahai-library.com/uhj_teaching_in_israel |title=Teaching the Faith in Israel |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=23 Junie 1995 |accessdate=18 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918140720/http://bahai-library.com/uhj_teaching_in_israel |archive-date=18 September 2010 |url-status=live}} * {{en}} {{cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20181109_001/1#820534023 |title=9 November 2018 – To the Baháʼís of the World |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=9 November 2018 |accessdate=8 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508115936/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20181109_001/1#820534023 |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Bahá'í World Centre|Baha’i-wêreldsentrum}} * {{en}} [https://www.bahai.org/ Amptelike webwerf van die Baha’i-geloof] * {{en}} [https://media.bahai.org/ Foto's van die Baha’i-wêreldsentrum] * {{ar}} {{en}} {{he}} [https://ganbahai.org.il/ Amptelike webwerf van die Baha’i-tuine] * {{en}} [http://www.bahaipictures.com/ Prente van die Baha’i-wêreldsentrum] * {{en}} [https://whc.unesco.org/en/list/1220 Amptelike Unesco-bladsy] {{Normdata}} [[Kategorie:Baha'i]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Israel]] [[Kategorie:Religieuse geboue en strukture]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Israel]] lduq6o4ov3t1uloj1ifuhqd2fnmfl2i 2892823 2892821 2026-04-11T19:31:19Z Oesjaar 7467 /* = Baha'u'llah se sel in die Akko-gevangenis */ Verbeter 2892823 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Bahai Temple in Haifa Israel.jpg|duimnael|Die Baha’i-wêreldsentrum soos gesien vanaf die boonste terrasse]] [[Lêer:Haifa Shrine and Port.jpg|duimnael|Die hawestad Haifa met die Heiligdom van die Bab in die voorgrond]] [[Lêer:Israel - Haifa - Bahai Gardens 004.jpg|duimnael|Die Baha’i se hangende tuine word beskou as 'n simbool van vrede en 'n plek van rustigheid in die hartjie van die Haifa-metropool op Karmelberg. Hulle is van die mees besoekte toeriste-aantreklikhede in Israel]] Die '''Baha’i-wêreldsentrum''' ([[Engels]]: ''Baháʼí World Centre''; [[Arabies]]: المركز البهائي العالمي; [[Hebreeus]]: המרכז הבהאי העולמי) is die administratiewe en godsdienstige sentrum van die [[Baha’i]]-geloof<ref name="Smith_2000">{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=71–72 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref> en sluit geboue in of naby die stede [[Akko]] en [[Haifa]] in Noord-[[Israel]] in. Die Baha’i-wêreldsentrum se ligging in Akko en Haifa het sy oorsprong in [[Baha'u'llah]], die Baha’i-geloof se stigter, se verbanning na Akko se vesting deur [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse owerhede]] in 1868.<ref>{{en}} {{cite book |author=Houchang Chehabi |year=2008 |chapter=Anatomy of Prejudice |title=The Baha'is of Iran: Socio-historical studies |editor=Dominic P. Brookshaw, Seena B. Fazel |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-203-00280-3 |page=190–194}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Christopher Buck |title=Islam and Minorities: The Case of the Baháʼís |work=Studies in Contemporary Islam |volume=5 |issue=1 |year=2003 |page=83–106}}</ref> In die Baha’i-wêreldsentrum is talle van die Baha’i se heilige plekke geleë, waaronder die Heiligdom van Baha'u'llah, die Heiligdom van die Bab en die Heiligdom van ʻAbdu'l-Bahá. Daarbenewens sluit dit die huise in, waar Baha'u'llah en sy familie hul ballingskap deurgebring het of wat 'n belangrike betekenis in die Baha’i-geskiedenis het. Van dié geboue, monumente en heiligdomme is in die Baha’i-tuine by [[Karmelberg]] geleë. Digby die Heiligdom van die Bab op Karmelberg is ook die Universale Huis van Geregtigheid (die hoogste beheerliggaam van die Baha’i-geloof), die Setel van die Internasionale Onderrigsentrum, die Internasionale Argief en die Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte geleë. Die meeste van die Baha’i-geloof se internasionale bestuur en koördinasie vind by die Baha’i-wêreldsentrum plaas, waaronder onderrigplanne en beide die studie en vertaling van die Baha’i se [[heilige geskrifte]]. Die Baha’i-wêreldsentrum is ook die hoofbestemming vir beide godsdienstige [[toerisme]] en Baha’i-pelgrims, en lok jaarliks sowat een miljoen besoekers.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=228–236 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die meeste van die Baha’i-wêreldsentrum se geboue, waaronder die terrasse en die Heiligdom van die Bab aan die noordelike hange van [[Karmelberg]], is in 2008 deur [[Unesco]] as 'n [[wêrelderfenisgebied]] gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/news/452 |title=Three new sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List |publisher=[[Unesco]] |date=8 Julie 2008 |accessdate=9 Januarie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1220 |title=Bahá’i Holy Places in Haifa and the Western Galilee |publisher=[[Unesco]] |accessdate=9 Januarie 2026}}</ref> == Karmelberg == Dwarsdeur die religieuse geskiedenis is in 'n aantal bronne na Karmelberg verwys. Byvoorbeeld word in die [[Ou Testament]] se boek [[Jesaja]] geprofeteer dat dit die "Here se berg" is, waarna "al die volke sal stroom". Baha'u'llah het Haifa vier keer besoek en sy tent op Karmelberg opgeslaan. Tydens een van hierdie besoeke het hy vir ʻAbdu'l-Bahá die plek aangedui waar die Heiligdom van die Bab opgerig sou word. Op 'n ander keer het hy die sogenoemde "Tablet van Karmel" geskryf, waarin Karmelberg se betekenis vir die toekomstige Baha’i-gemeenskap beskryf word. == Geskiedenis == [[Lêer:Map iran ottoman empire banishment.png|duimnael|Baha'u'llah se pad van ballingskap tot in Akko van 1853 tot 1868]] [[Lêer:BahaiHaifaAkka.png|duimnael|Ligging van die Baha’i-wêreldsentrum in Akko en Haifa, Israel]] Die ligging van die administratiewe sentrum was die gevolg van 'n opeenvolgende aantal verbannings en gevangenisstrawwe wat [[Baha'u'llah]], die stigter van die [[Baha’i]]-geloof, opgelê is. Baha'u'llah is in 1853 deur [[Naser ed-Din Kadjar]] uit [[Iran|Persië]] verban, waarna Baha'u'llah na [[Bagdad]] in die destydse [[Ottomaanse Ryk]] gegaan het.<ref>{{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026 |page=99}}</ref> In 1863 is hy deur die Ottomaanse sultan [[Abdülaziz]] verban op versoek deur die Persiese sjah na gebiede verder weg van Iran en in 1868 uiteindelik na [[Akko]] in die destydse Ottomaanse Sirië.<ref>{{en}} {{cite book |author=Adib Taherzadeh |year=1977 |title=The Revelation of Baháʼu'lláh, Volume 2: Adrianople 1863–68 |publisher=George Ronald |place=Oxford |isbn=0-85398-071-3 |url=http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V2/Cover.html |accessdate=6 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306102023/http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V2/Cover.html |archive-date=6 Maart 2012 |url-status=live |page=56–58}}</ref> In dié gebied het Baha'u'llah sy laaste lewensjare deurgebring en hy het met sy volgelinge dwarsdeur die [[Nabye Ooste]], [[Sentraal-Asië]] en [[Indië]] deur spesiale koeriers gekommunikeer, waardeur Akko in die sentrum van die groeiende Baha’i-geloof se netwerk ontwikkel het.<ref name="Smith_2000" /> Toe Baha'u'llah se gevangenisstraf gelig is, het die gebied ook 'n sentrum van Baha’i-pelgrimstogte geword, aangesien Baha’i die langste afstand sou aflê om Baha'u'llah te ontmoet.<ref name="Smith_2000" /> Tydens 'n besoek aan [[Haifa]] het Baha'u'llah vir sy seun [[ʻAbdu'l-Bahá]] die ligging van die latere Heiligdom van die Bab op [[Karmelberg]] aangedui. Daarbenewens het Baha'u'llah in sy Tablet van Karmel, wat beskou word as een van die Baha’i-administrasie se handvesdokumente, die toekomstige ligging van die Baha’i-geloof se administratiewe sentrum op Karmelberg beskryf.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=45–46 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref> In 1892 is Baha'u'llah naby Akko oorlede en sy rusplek is in sy Heiligdom in Bahji. Ná Baha'u'llah se dood is sy seun ʻAbdu'l-Bahá tot hoof van sy vader se godsdiens benoem en die ontwikkeling van die plek as die sentrum van die Baha’i-geloof is voortgesit.<ref name="Smith_2000" /> Hy het aanhou kommunikeer met Baha’i dwarsoor die wêreld, waaronder nou ook Baha’i in [[Weste]]rse lande. Terwyl hy steeds amptelik 'n gevangene en op Akko beperk was, het ʻAbdu'l-Bahá ook die oordrag van die [[Bab]] se oorskot van Iran na Palestina gereël. Hy het die aankoop van land by Karmelberg georganiseer, waar Baha'u'llah opdrag gegee het om die oorskot van die Bab ter ruste te lê en het ook die oprigting van die Heiligdom van die Bab georganiseer. Dié projek het nog tien jaar geneem en is in 1909 voltooi.<ref name="Smith_2000" /><ref>{{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026 |page=90–93}}</ref> In 1908 is ná die [[Jong Turke|Jong Turkse rewolusie]] al die politieke gevangenes in die Ottomaanse Ryk vrygelaat, waaronder ook ʻAbdu'l-Bahá. Kort ná die rewolusie het hy na [[Haifa]] verhuis om naby die Heiligdom van die Bab te woon,<ref>{{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026 |page=131}}</ref> en sedertdien is die administratiewe hoofkwartier van die godsdiens in Haifa geleë.<ref name="Smith_2000" /> Gedurende ʻAbdu'l-Bahá se oorblywende lewensjare het die toenemende vlak aan korrespondensie gelei tot die indiensneming van 'n aantal sekretarisse, waaronder sommiges van Westerse tale en die voorsiening van 'n pelgrimhuis in die gebied.<ref name="Smith_2000" /> ʻAbdu'l-Bahá is in 1921 oorlede en hy is in 'n kamer in die Heiligdom van die Bab in Haifa ter ruste gelê.<ref>{{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026 |page=452}}</ref> Ná ʻAbdu'l-Bahá se dood was [[Shoghi Effendi]] die leier van die godsdiens en hy het die ontwikkeling van 'n aantal afsonderlike bouprojekte in die gebied gelei.<ref name="Smith_2000" /> Hy het in 1929 die huis van Baha'u'llah in Bahji gerenoveer en in die 1950's wettige besit van die grond rondom die gebou verseker, waarop 'n aantal tuine aangelê is.<ref name="Universale_Huis_van_Geregtigheid">{{en}} {{cite web |url=http://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/#d=19870430_001&f=f1 |title=Regarding the development of the properties of the Baháʼí World Centre |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |author=Universale Huis van Geregtigheid |date=30 Maart 1987 |accessdate=20 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420172310/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/#d=19870430_001&f=f1 |archive-date=20 April 2019 |url-status=live}}</ref> Hy het ook besit verkry van ander plekke rondom Akko wat verband hou met Baha'u'llah se lewe, waaronder die Huis van ʻAbbud. Rondom Haifa het hy die Heiligdom van die Bab uitgebrei deur sy goue koepelvormige bobou op te rig en grond rondom die Heiligdom aangekoop om tuine aan te lê. Shoghi Effendi het ook besluit dat die geboue wat die instellings van die godsdiens, waarvoor in Baha'u'llah se Tablet van Karmel voorsiening gemaak is, waaronder die Universale Huis van Geregtigheid, die destyds nog nie gestigte beheerliggaam van die wêreldwye Baha’i-gemeenskap, in 'n deur tuine omringde Boog sou gerangskik wees.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=45–46 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref> Die sentrum van dié Boog het die Graftuine geword, wat die grafte van lede van die Baha’i-heilige familie bevat.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ruhiyyih Rabbani |title=The Priceless Pearl |edition=Hardcover |publisher=Baháʼí Publishing Trust |location=Londen |year=1969 |isbn=1-870989-91-0 |page=261}}</ref> Gedurende sy eie leeftyd het hy die oprigting van een van die Boog se geboue begin, die Internasionale Argiefgebou.<ref name="Smith_2000" /> Daarbenewens het hy met Israel belastingvrye status vir al die Baha’i-eiendomme onderhandel.<ref name="Universale_Huis_van_Geregtigheid" /> Die godsdiens se situasie in Israel is uitgeklaar in 'n ooreenkoms wat in 1987 deur die destydse adjunkpremier en minister van buitelandse sake, [[Shimon Peres]], onderteken is, waarin die regering die Baha’i-geloof beskryf as 'n "erkende godsdiensgemeenskap in Israel" en sy "vriendskaplike betrekkinge" met die wêreldwye Baha’i-gemeenskap bekragtig en opmerk dat die "heiligste plekke van die Baha’i-geloof, … in Israel geleë is", en bevestig "dat die Universale Huis van Geregtigheid van die Internasionale Baha’i-gemeenskap die toesighouer oor die Heilige Plekke van die Baha’i-geloof in Israel en oor die Baha’i-skenkings in Israel" is.<ref name="Universale_Huis_van_Geregtigheid" /> == Geboue == === Heilige plekke in Haifa en Akko === {{Inligtingskas Wêrelderfenisgebied |naam = Heilige Plekke van die Bahai in Haifa en Wes-Galilea |beeld = [[Lêer:Bahai Terraces.jpg|250px]] |beeldbyskrif= Die Heiligdom van die Bab op Karmelberg |lande = {{vlagland|Israel}} |onderafdelings = |tipe = Kultuur |kriteria = iii, vi |ID = 1220 |skakel = |streek = [[Europa]] en [[Noord-Amerika]] |duimdrukkerkaart = Israel |duimdrukkerkaartbyskrif = Ligging van die Heilige Plekke van die Bahai in Haifa en Wes-Galilea |duimdrukkeretiketposisie = links |duimdrukkerkaartgrootte = |kaart_byskrif = |breedtegraad = 32 |breedtegraad_m = 48 |breedtegraad_s = 52 |breedtegraad_NS = N |lengtegraad = 34 |lengtegraad_m = 59 |lengtegraad_s = 13 |lengtegraad_OW = O |koördinate = |jaar = 2008 |sessie = 32ste |uitbreiding = |bedreigd = }} === Heiligdom van die Bab === In dié [[mausoleum]] is die [[Bab]] se oorskot ter ruste gelê en dit is op die plek opgerig, wat deur Baha'u'llah tydens 'n besoek aan Haifa self aangedui het. ʻAbdu'l-Bahá het die opdrag gehad om die gebou op te rig, die Bab se oorskot ná 60 jaar se wandelgang uit van [[Teheran]] in [[Iran]] na die heilige [[Karmelberg]] te bring en daar te begrawe. Die gebou huisves tans ook ʻAbdu'l-Bahá se graftombe. === Heiligdom van Baha'u'llah === Dit bevat Baha'u'llah se oorskot. Volgens die Baha’i is die plek uniek, aangesien hier volgens [[Shoghi Effendi]] "die heiligste stof wat die aarde ooit in sy baarmoeder ontvang het" begrawe is. Baha'u'llah is in die noordelikste kamer in die huis van sy skoonseun Siyyid ʻAli Afnan op die dag van sy dood op 29 Mei 1892 net ná sononder begrawe. Vir dié kamer is later 'n aparte oordekte toegang opgerig. Dit word daagliks deur talle Baha’i besoek, wat die heilige plekke meestal tydens hul pelgrimstogte besoek vir stille gebede en meditasies. Hierdie plek is ook van groot belang vir al die Baha’i wêreldwyd, omdat dit as "[[Kiebli]]" die rigting vir die daaglikse verpligte gebede en die gebed vir die dooies aandui. === Heiligdom van ʻAbdu'l-Bahá === Deesdae is ʻAbdu'l-Bahá in die Heiligdom van die Bab begrawe. Op 7 Mei 2019 het die Universale Huis van Geregtigheid aangekondig dat [[Hossein Amanat]] opdrag gegee is met die ontwerp vir die Heiligdom van ʻAbdu'l-Bahá.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20190507_001/1#627844598 |title=7 May 2019 – To all National Spiritual Assemblies – Baháʼí Reference Library |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |accessdate=7 Mei 2019}}</ref> Op 19 September 2019 het die Universale Huis van Geregtigheid die ontwerp vir die Heiligdom publiek gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.bahai.org/story/1353/ |title=Baha'i World News Service: Design concept for the Shrine of ʻAbdu'l-Baha unveiled |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |accessdate=20 September 2019}}</ref> Die heiligdom se konstruksie vorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.bahai.org/story/1467/ |title=Shrine of ‘Abdu’l-Bahá: Structure rises above foundations |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |date=16 November 2020 |accessdate=9 Desember 2020}}</ref> === Ridvan-tuin === Baha'u'llah het hierdie klein, groen eiland in die middel van 'n rivier die Ridvan-tuin ([[Arabies]]: "Paradys") genoem, wat egter nie moet verwar word met die Ridvan-tuin in [[Bagdad]] nie, waar Baha'u'llah in 1863 sy sending verkondig het. Die Ridvan-tuin was die plek waar Baha'u'llah ná byna tien jaar se arrestasie in [[Akko]] vir die eerste keer die Akko-gevangenis se mure kon verlaat en weer die natuur ervaar het. Voorheen was sy enigste fisiese bewegings om in sy slaapkamer op en af te loop. === Landhuis Bahji === Die Landhuis Bahji is op 'n heuwel in 'n gebied geleë waarna vroeër as ''Al-Bahja'' (Arabies: "Plek van Vreugde") verwys is. Uit dié voormalige somerpaleis van die ryk koopman Udi Khammar, wat oorspronklik in besit was van die Huis Abbud se oostelike helfte, is ná 'n pandemie deur die eienaars ontruim. In 1879 het ʻAbdu'l-Bahá die landhuis verkry en dit het die verblyf geword vir die meeste van sy familie. Verskeie kamers in die huis is vir die Baha’i van groot historiese belang. === Huis van Abbud === In die gebou wat uit twee dele bestaan, wat die "Huis van Abbud" genoem is, het Baha'u'llah byna sewe jaar gewoon. Die gebou was vir die aantal familielede van Baha'u'llah heeltemal te klein, omdat deels 13 mense een kamer moes deel. Nietemin is hier in 1873 die [[Kitab-i-Aqdas]], die Baha’i se heiligste boek, geopenbaar. === Baha'u'llah se sel in die Akko-gevangenis === Die sel in die Akko-gevangenis, waar Baha'u'llah van 1868 tot 1870 saam met familielede gevange gehou is, is vandag 'n pelgrimsterrein in die Museum van die Ondergrondse Gevangenes. Israeliese monumentbewaring, die Baha’i-gemeenskap en die Genootskap vir die Ontwikkeling van Ou Akko het die sel in Junie 2004 herstel en heropen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news.bahai.org/story/336/ |title=Holy place restored and open to pilgrims |publisher=Internasionale Baha’i-gemeenskap |date=24 November 2004 |accessdate=12 Junie 2018}}</ref> === Ander geboue === Die ander geboue van die Boog, die Setel van die Universale Huis van Geregtigheid, die Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte en die Setel van die Internasionale Onderrigsentrum is onderskeidelik in 1982, 1999 en 2000 voltooi.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=45–46 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6 |page=74}}</ref> Die vyfde gebou wat nog opgerig sal word, die Internasionale Baha’i-bibliotek, sal uiteindelik aan die oostelike kant van die Boog opgerig word en sal na verwagting as 'n sentrum vir "kennis in alle gebiede" dien, waaronder wetenskaplike ondersoek.<ref>{{en}} {{Cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19870831_001/1#679148887 |title=To the Followers of Bahá'u'lláh throughout the world |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=31 Augustus 1987 |accessdate=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413094654/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19870831_001/1#679148887 |archive-date=13 April 2021 |url-status=live}}</ref> Die terrasse rondom die Heiligdom van die Bab is in 2001 voltooi.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6 |page=74}}</ref> === Galery === <center><gallery mode="packed" heights="150px"> Lêer:International-Teaching-Centre.jpg|Internasionale Onderrigsentrum Lêer:Bahaiarchivesbuilding.JPG|Internasionale Argief Lêer:Centre for Study of Texts.jpg|Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte Lêer:Shrine of the Bab 2.jpg|Heiligdom van die Bab Lêer:Shrine-of-Bahaullah.jpg|Heiligdom van Baha'u'llah Lêer:Garden-of-Ridvan.jpg|Ridvan-tuin Lêer:Bahji.jpg|Landhuis Bahji Lêer:HouseOfAbbud.jpg|Huis van Abbud Lêer:AkkaPrison.jpg|duimnael|Die noordwestelike toring met Baha'u'llah se sel in die Akko-gevangenis </gallery></center> == Administrasie == [[Lêer:Baha'i arc from archives.jpg|duimnael|Die Baha’i-boog soos gesien vanaf die Internasionale Argief]] [[Lêer:Centre for Study of Texts IMG 0905.JPG|duimnael|Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte]] Baie van die internasionale bestuur en koördinering van die Baha’i-geloof geskied by die Baha’i-wêreldsentrum. Dit sluit besluite in wat die godsdiens op 'n wêreldwye vlak raak en beide die bestudering en vertaling van die Baha’i se [[heilige geskrifte]]. Die [[Universale Huis van Geregtigheid]], wat die Baha’i-geloof se hoogste beheerliggaam is, is in Haifa gesetel, saam met die Internasionale Onderrigsentrum, wat die aktiwiteite tussen die vastelandse beraders koördineer en as 'n skakelbeampte tussen hulle en die Universale Huis van Geregtigheid dien.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=45–46 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}}</ref> Gedurende [[Shoghi Effendi]] se termyn as leier van die Baha’i-geloof het die [[Britse mandaat van Palestina]] te kampe gehad met die toenemende konflik tussen [[Sionisme|Sioniste]] en [[Arabiere]] in die streek Palestina. Ná die einde van die Britse mandaat in Palestina en die daaropvolgende Arabies-Israeliese oorlog het in 1948 die meeste Baha’i Israel verlaat en slegs Shoghi Effendi en enkele ander het in die land aangebly. In 1963 is die eerste Universale Huis van Geregtigheid met sy setel in Haifa verkies en sedertdien het die aantal ondersteuningspersoneel in Haifa na etlike honderde van meer as 60 lande gegroei.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6 |page=75}}</ref> Die groeiende personeel het gepaard gegaan met die internasionale groei van die Baha’i-gemeenskap en die toenemende werk wat by die Baha’i-wêreldsentrum gedoen word; die personeel sluit in die Universale Huis van Geregtigheid se gespesialiseerde departemente soos die sekretariaat, navorsing, finansies, statistieke en ander wat met die geboue en tuine se onderhoud besig is. Daarbenewens is verkose individue by ander Baha’i-liggame aangestel soos die Internasionale Onderrigsentrum en die Baha’i Internasionale Ontwikkelingsorganisasie en hulle dien as sulks by die Baha’i-wêreldsentrum.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6 |page=75}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20181109_001/1#820534023 |title=9 November 2018 – To the Baháʼís of the World |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=9 November 2018 |accessdate=8 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508115936/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20181109_001/1#820534023 |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live}}</ref> Ondanks die teenwoordigheid van etlike honderde se vrywillige personeel in Haifa en Akko is daar geen formele Baha’i-gemeenskap in Israel nie, waarvolgens daar geen Negentiendagfeeste, Geestelike Rade, ens. is nie. Daarbenewens het Baha’i sedert Baha'u'llah se dae 'n selfopgelegde verbod nagekom om hul godsdiens aan die plaaslike bevolking van Israel te leer. Formele geloofverklarings deur Israelis word nie aanvaar nie. In 'n 1995-brief het die Universale Huis van Geregtigheid soos volg geskryf: {{cquote|...the people in Israel have access to factual information about the Faith, its history and general principles. Books concerning the Faith are available in libraries throughout Israel, and Israelis are welcome to visit the Shrines and the surrounding gardens. However, in keeping with a policy that has been strictly followed since the days of Baháʼu'lláh, Baháʼís do not teach the Faith in Israel. Likewise, the Faith is not taught to Israelis abroad if they intend to return to Israel. When Israelis ask about the Faith, their questions are answered, but this is done in a manner which provides factual information without stimulating further interest.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://bahai-library.com/uhj_teaching_in_israel |title=Teaching the Faith in Israel |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=23 Junie 1995 |accessdate=18 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918140720/http://bahai-library.com/uhj_teaching_in_israel |archive-date=18 September 2010 |url-status=live}}</ref>}} {{cquote|...die mense in Israel het toegang tot feitelike inligting oor die geloof, sy geskiedenis en algemene beginsels. Boeke aangaande die geloof is beskikbaar in biblioteke dwarsdeur Israel, en Israelis is welkom om die Heiligdomme en die omliggende tuine te besoek. In ooreenstemming met 'n beleid wat egter sedert Baha'u'llah se dae streng nagekom word, leer Baha’i die geloof nie in Israel nie. Net so word die geloof nie vir oorsese Israelis geleer as hulle beplan om na Israel terug te keer nie. Wanneer Israelis vrae oor die geloof vra, word hulle vrae beantwoord, maar dit word in 'n manier gedoen wat feitelike inligting verskaf sonder om verdere belangstelling te prikkel.}} In 2002 het Israel se Departement van Finansies gedreig om die statusooreenkoms tussen die Baha’i-wêreldsentrum en die Israeliese regering ongeldig te verklaar. Die Baha’i is opdrag gegee om meer Israelis by hul sentrums in die [[Haifa-distrik]] aan te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.haaretz.com/2002-03-29/ty-article/treasury-tells-bahai-to-hire-more-israelis-if-status-pact-is-to-be-renewed/0000017f-e38e-d804-ad7f-f3feb2bb0000 |title=Treasury tells Bahai to hire more Israelis if status pact is to be renewed |publisher=Haaretz |accessdate=29 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729122401/https://www.haaretz.com/1.5286432 |archive-date=29 Julie 2021 |url-status=live}}</ref> Die plaaslike Israelis en die personeel by die Baha’i-wêreldsentrum het min onderlinge kontak. Self die personeellede wat vir baie jare in Israel gewoon het, het nóg [[Hebreeus]] nóg [[Arabies]] gepraat. Moeders met klein kinders wat met personeellede getrou het en Irannese Baha’i met 'n Joodse agtergrond is op die een of ander manier verbind met die Israeliese samelewing.<ref>{{en}} {{cite book |author=Margit Warburg |url=https://books.google.com/books?id=tAvXAAAAMAAJ |title=Citizens of the World: A History and Sociology of the Bahaʹis from a Globalisation Perspective |date=2006 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-14373-9 |pages=471}}</ref> == Waarneming deur die bevolking == [[Lêer:CarmelArc.jpg|duimnael|'n Lugbeeld van die Baha’i se administratiewe geboue op Karmelberg in Haifa]] Sommige dosente by die [[Universiteit van Haifa]] het onderhoude met 29 mense vanuit Haifa wat deur die Baha’i-wêreldsentrum se uitbreidings in die laat 1980's en deurgaans die 1990's geraak is gedoen. Dié uitbreiding het tuine, terrasse, die Sentrum vir die Bestudering van die Heilige Geskrifte, die Internasionale Onderrigsentrum en die uitbreiding van die Argiewe ingesluit. Dié uitbreiding is in 2001 voltooi.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=229–230 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die ondervraagdes het die plek as "'n simbool van die stad", asook "uitstekend bestuur en onderhou" beskryf, en na die uitbreiding het inwoners die voordele van "finansiële bydrae tot die buurtgemeenskapsentrum en aan Arabiese studente in die stad, verhoogde eiendomswaardes en verbeterde omgewingsgehalte" erken. Hulle het egter ook "vervreemd en toenemend gedistansieer van die plek" gevoel as gevolg van heinings en toegangsbeheer, asook ongelykheid wanneer hulle die plek se "esteties indrukwekkende, goed gekultiveerde voorkoms met hul eie naburige woonbuurte" vergelyk.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=234 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die stad Haifa en ander het die plek se vestiging ondersteun en die projekte vanweë hul intergodsdienstige verdraagsaamheid, estetika, ekonomiese groei, toerisme en die stad Haifa se verhoogde internasionale status bevorder.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=234 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die onderhoude het daarop gedui dat die uitbreiding tot konflikte gelei het met sommige plaaslike inwoners wat die konstruksies waargeneem het as "misleidend en/of oordrewe aggressief en uitoefening van onnodige mag en politieke invloed oor besluitnemers... Geskille het nie rondom waardes ontstaan nie, maar hoofsaaklik rondom vrae oor fisiese beplanning en plaaslike oorlas."<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=235 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Die ondervraagdes wat gevoel het dat hulle onregverdig behandel is, het ná die inwyding te eniger tyd onbelemmerde toegang tot die Baha’i-wêreldsentrum geëis, maar die plek bied slegs beheerde toegang met openingstye en begeleide toere.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=234–235 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> Sommige het Haifa beskryf as "'n stad wat heilig geword het as gevolg van die effens vreemde en geheimsinnige Baha’i-geloof".<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |pages=234 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}}</ref> == Sien ook == * [[Lotustempel]] in [[Nieu-Delhi]], [[Indië]] * [[Lys van Wêrelderfenisgebiede]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Hugh C. Adamson |date=2009 |title=The A to Z of the Baháʼí Faith |publisher=The Scarecrow Press |location=Plymouth |isbn=978-0-8108-6853-3 |chapter=World Centre, Baháʼí |pages=503–504}} * {{en}} {{cite book |author=H.M. Balyuzi |year=2001 |title=ʻAbdu'l-Bahá: The Centre of the Covenant of Baháʼu'lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford |isbn=0-85398-043-8 |url=https://archive.org/details/abdulbahacentreo0000baly |accessdate=9 Januarie 2026}} * {{en}} {{cite book |authors=E. Braun, H. Chance |title=A Crown of Beauty, The Baháʼí Faith and the Holy Land |publisher=George Ronald |location=Oxford |year=1982 |isbn=0-85398-139-6}} * {{en}} {{cite book |author=Houchang Chehabi |year=2008 |chapter=Anatomy of Prejudice |title=The Baha'is of Iran: Socio-historical studies |editor=Dominic P. Brookshaw, Seena B. Fazel |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-203-00280-3}} * {{en}} {{cite journal |author=Christopher Buck |title=Islam and Minorities: The Case of the Baháʼís |work=Studies in Contemporary Islam |volume=5 |issue=1 |year=2003}} * {{en}} {{cite journal |authors=Noga Collins Kreiner, Deborah F. Shmueli, Michal Ben Gal |date=30 April 2015 |title=Understanding conflicts at religious-tourism sites: The Baha'i World Center, Israel |url=https://www.academia.edu/15426699 |work=Tourism Management Perspectives |volume=16 |doi=10.1016/j.tmp.2015.04.001 |issn=2211-9736 |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130753/https://www.academia.edu/15426699 |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}} * {{en}} {{cite encyclopedia |author=Moojan Momen |year=2009 |title=Baháʼí World Center |encyclopedia=Baháʼí Encyclopedia Project |publisher=National Spiritual Assembly of the Baháʼís of the United States |location=Evanston |url=https://www.bahai-encyclopedia-project.org/index.php?view=article&catid=56%3Aa-selection-of-articles&id=74%3Abahai-world-center |accessdate=27 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327125949/https://www.bahai-encyclopedia-project.org/index.php?view=article&catid=56:a-selection-of-articles&id=74:bahai-world-center |archive-date=27 Maart 2023 |url-status=live}} * {{en}} {{cite book |author=Ruhiyyih Rabbani |title=The Priceless Pearl |edition=Hardcover |publisher=Baháʼí Publishing Trust |location=Londen |year=1969 |isbn=1-870989-91-0}} * {{en}} {{cite encyclopedia |author=Peter Smith |date=2000 |title=Baháʼí World Centre |encyclopedia=A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith |url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |publisher=Oneworld Publications |isbn=1-85168-184-1 |pages=71–72 |accessdate=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ |archive-date=1 November 2023 |url-status=live}} * {{en}} {{cite book |author=Peter Smith |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |isbn=978-0-521-86251-6}} * {{en}} {{cite book |author=Adib Taherzadeh |year=1977 |title=The Revelation of Baháʼu'lláh, Volume 2: Adrianople 1863–68 |publisher=George Ronald |place=Oxford |isbn=0-85398-071-3 |url=http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V2/Cover.html |accessdate=6 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306102023/http://www.peyman.info/cl/Baha%27i/Others/ROB/V2/Cover.html |archive-date=6 Maart 2012 |url-status=live |page=56–58}} * {{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/news/452 |title=Three new sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List |publisher=[[Unesco]] |date=8 Julie 2008 |accessdate=9 Januarie 2026}} * {{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1220 |title=Bahá’i Holy Places in Haifa and the Western Galilee |publisher=[[Unesco]] |accessdate=9 Januarie 2026}} * {{en}} {{cite web |url=http://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/#d=19870430_001&f=f1 |title=Regarding the development of the properties of the Baháʼí World Centre |author=Universale Huis van Geregtigheid |date=30 Maart 1987 |accessdate=20 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420172310/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/#d=19870430_001&f=f1 |archive-date=20 April 2019 |url-status=live}} * {{en}} {{Cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19870831_001/1#679148887 |title=To the Followers of Bahá'u'lláh throughout the world |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=31 Augustus 1987 |accessdate=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413094654/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19870831_001/1#679148887 |archive-date=13 April 2021 |url-status=live}} * {{en}} {{cite web |url=http://bahai-library.com/uhj_teaching_in_israel |title=Teaching the Faith in Israel |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=23 Junie 1995 |accessdate=18 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918140720/http://bahai-library.com/uhj_teaching_in_israel |archive-date=18 September 2010 |url-status=live}} * {{en}} {{cite web |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20181109_001/1#820534023 |title=9 November 2018 – To the Baháʼís of the World |publisher=Universale Huis van Geregtigheid |date=9 November 2018 |accessdate=8 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508115936/https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20181109_001/1#820534023 |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Bahá'í World Centre|Baha’i-wêreldsentrum}} * {{en}} [https://www.bahai.org/ Amptelike webwerf van die Baha’i-geloof] * {{en}} [https://media.bahai.org/ Foto's van die Baha’i-wêreldsentrum] * {{ar}} {{en}} {{he}} [https://ganbahai.org.il/ Amptelike webwerf van die Baha’i-tuine] * {{en}} [http://www.bahaipictures.com/ Prente van die Baha’i-wêreldsentrum] * {{en}} [https://whc.unesco.org/en/list/1220 Amptelike Unesco-bladsy] {{Normdata}} [[Kategorie:Baha'i]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Israel]] [[Kategorie:Religieuse geboue en strukture]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Israel]] ehkqy0skhamdvgoxd9pdqf0su4gp0h6 0 370510 2892855 2647492 2026-04-11T20:09:04Z Jcb 223 2892855 wikitext text/x-wiki Die '''Portugese Vloot''' ([[Portugees]]: ''Marinha de Guerra Portuguesa'' of ''Armada Portuguesa'') is die vloottak van die Portugese Weermag wat, in samewerking en geïntegreer met die ander takke van die Portugese Weermag, belas word met die militêre verdediging van [[Portugal]]. Op 12 Desember 2017 herdenk die Portugese Vloot die 700ste herdenking van sy amptelike skepping deur koning Denis van Portugal. Sy oorsprong in die 12de eeu maak dit die oudste vloot ter wêreld. Die vloot het 'n sleutelrol gespeel aan die begin en tydens die groot vaarte van ondekkingsreise in die 15de en 16de eeu. Die resultaat van hierdie tegniese en wetenskaplike ontdekkings het daartoe gelei dat Portugal gevorderde skepe ontwikkel het, insluitend die [[karveel]], nuwe en meer gesofistikeerde tipes karakke vir tussenseereise en die oseaan-galjoen, <ref name="auto">[http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131107180747/http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667|date=7 November 2013}} Os Navios e as Técnicas Náuticas Atlânticas nos Séculos XV e XVI: Os Pilares da Estratégia 3C - Rear Admiral Antonio Silva Ribeiro - ''Revista Militar'' </ref> <ref>[http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218114018/http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html|date=18 Februarie 2017}} Galeão - ''Navegações Portuguesas'' by Francisco Contente Domingues {{In taal|pt}}</ref> en om die seeroete na die Ooste te vind en roetes na Suid- en Noord-Amerika. [[Lêer:Caravela_Vera_Cruz_no_rio_Tejo.jpg|duimnael|217px|Replika van 'n Portugese karaveel uit die 15de eeu]] In die [[Mosambiekse Vryheidsoorlog|teater van Mosambiek]] was die Portugese Vloot se grootste operasionele fokus op die [[Malawimeer|Nyasameer]], in 'n poging om [[FRELIMO]]-infiltrasies van hul basisse in [[Tanzanië]] af te weer en om saam te werk met die weermag van Malawi. Hierdie missie is gedoen deur die Nyasa Flotilla, hoofsaaklik vanaf die Metangula-vlootbasis, en deur eenhede mariniers. Die oprigting van die Nyasa-flottielje was moontlik deur die organisering van ingewikkelde logistieke operasies om altesaam 12 patrollie- en landingsvaartuie vanaf die kushawe van [[Nacala]] na die Nyasa-meer te vervoer, met 'n roete van ongeveer 750&nbsp;km oor land. In die omvang van die samewerking met die buurman [[Malawi]] was die Portugese Vloot diep betrokke by die organisasie van sy vlootmagte en het hy van die Nyassa Flotilla-bote aan hulle oorgedra. Die vloot het ook gefokus op die voorsiening van die Portugese magte wat in Noord-Mosambiek opereer, en hulle per see verbind met die belangrikste logistieke sentrums in [[Maputo|Lourenço Marques]] en [[Beira]]. Met die aanvang van die bou van die Cahora Bassa-dam en die verspreiding van die FRELIMO-guerrilla's na die [[Tete]]-streek, in die vroeë 1970's, het die Vloot 'n deel van sy poging op die [[Zambezirivier]] gerig. == Die oorsese oorloë == Na 'n halfeeu was die Portugese Vloot weer in geveg gedurende die tweede helfte van die 20ste eeu. Hierdie gevegte het in die [[Indiese Oseaan]] teen die Indiese Unie en in [[Afrika]] teen die onafhanklikheidsbewegings van die Portugese gebiede plaasgevind. Op die oggend van 17 Desember 1961 het die Indiese Weermag 'n massiewe aanval op Portugese Indië geloods en die gebiede [[Goa]], Daman en Diu binnegeval met groot land-, lug- en vlootmagte. Die [[Indiese Vloot|Indiese vlootmagte]] wat Goa aangeval het, het 'n [[vliegdekskip]], twee kruisers, agt fregatte en vyf ander skepe ingesluit. Die Portugese vlootmagte het slegs uit drie klein patrolliebote bestaan, elk een in Goa, Daman en Diu, en die ou sloep NRP Afonso de Albuquerque, gebaseer in Goa. ''Afonso de Albuquerque'' is, behalwe sy missie om die vyandelike vlooteenhede in die gesig te staar, ook opgedra om as kusbattery te dien vir die verdediging van die Mormugao-hawe, asook om belangrike radiokommunikasie met Lissabon te lewer nadat radiofasiliteite aanland in Indiese lugaanvalle vernietig is. Tydens die oorsese oorloë wat in Afrika geveg is (1961–1975), het die Portugese Vloot 'n fundamentele rol gespeel in gevegs-, patrollie- en amfibiese missies in die oseaan en binnelandse waters van Angola, Portugees-Guinea en Mosambiek. In amfibiese missies was die optrede van die Portugese mariniers fundamenteel. Twee soorte mariene eenhede is geskep, die Spesiale Mariniers (''fuzileiros especiais'') spesialiseer in offensiewe operasies en die Mariniers (''fuzileiros'') vir die verdediging van vlootbates. Die Portugese vloot moes homself toerus met 'n groot vloot van klein eenhede, insluitend patrolliebote en landingstuie, waarvan baie in Portugal ontwerp en gebou is. [[Lêer:LG&CD_-_Guine_Xime_LDG.jpg|duimnael|Die landingsvaartuig NRP ''Bombarda'' wat in 1969 voorberei het om troepe in Xime, Oos-Portugese Guineë, te land]] In die [[Angolese Oorlog vir Onafhanklikheid|Angolese teater]] was die belangrikste fokus van die Portugese vlootpoging die beskerming van die [[Kongorivier]], om die infiltrasie van UPA/[[FNLA]]- en [[MPLA]]-guerrilla's oor die grens van [[Zaïre|Republiek Zaïre]] te vermy. Hierdie missie is gedoen deur die patrollie- en landingsbote van die Zaire Flotielje, af en toe ondersteun deur fregatte, en deur eenhede van mariniers wat rubberbote gebruik het. Die beskerming van die Kongorivier was so suksesvol dat dit die infiltrasie van die guerrillas kon stop, wat die Portugese magte in staat gestel het om hulle te verslaan en bykans die geheel uit Noord-Angola te elimineer, wat die oorlog in die streek feitlik beëindig het in die vroeë 1970's. Die nederlaag en uitskakeling van die guerrilla's in Noord-Angola het daartoe gelei dat die onafhanklikheidsbewegings hul aktiwiteite in die laat-sestigerjare weer in die uitgestrekte, afgeleë en byna woestyngebiede van Oos-Angola gerig het, wat voordeel getrek het uit steun en basisse in die naburige [[Zambië]]. Om op hierdie stap te reageer, het die vloot ook in Oos-Angola begin fokus en die vloot- en mariene-eenhede op meer as 100 km van die kus af. Dit het in die [[Zambezirivier|Zambezi-]], [[Kwandorivier|Kwando-]], Cuanza- en ander plaaslike riviere opgetree teen die [[Unita|guerrilla's van die MPLA en UNITA]] wat in die omgewing aktief was. Aan die einde van 1968 is die bevel van die vlootmagte in die Ooste gestig in 'n basis in 'n streek bekend as die Terras do Fim do Mundo (die lande van die einde van die wêreld). Vanaf 1970 het die Portugese Vloot sy teenwoordigheid in Angola gestabiliseer, waaronder een fregat in rotasie, vier patrollieskepe, 11 patrolliemotorbote, 15 landingstuie, twee spesiale mariene afdelings, vier mariene kompanies en vyf afdelings van die vlootmagte in die Ooste. [[Lêer:2010-08-06_F-471_Antonio_Enes_03.jpg|duimnael|Die NRP ''António Enes'', 'n Portugeesontwerpte oorsese oorlogstydperk ''João Coutinho''-korvet]] Vanaf 1971 het die Portugese Vloot se teenwoordigheid in Mosambiek drie fregatte of korvette ingesluit, een logistieke ondersteuningsskip, drie patrolliebote en een landingstuig in die [[Indiese Oseaan]], vyf patrolliebote en sewe landingsvaartuie in die Nyassameer, drie afdelings van die spesiale mariniers en drie mariene kompanjies. [[Lêer:NRP_Afonso_Cerqueira_F488_1988.jpg|duimnael| NRP ''Afonso Cerqueira'', 'n ''Baptista de Andrade''-klas korvet.]] Aan die einde van 1975 was Portugal vir die eerste keer in 500 jaar weer bloot 'n Europese land en sy vloot slegs 'n Noord-Atlantiese vloot. Die Portugese vloot moes weer sy hoofpogings op die verdediging van die Atlantiese Oseaan teen die vlootbedreiging van die Warskou-verdrag in die konteks van die laat Koue Oorlog herfokus. Die vloot het ook gefokus op sy verantwoordelikheid vir die patrollie en beheer van die nuutgeskepte eksklusiewe ekonomiese sone van Portugal, die 10de grootste ter wêreld. Aan die begin van 1976 het die Portugese vloot vier fregatte van die ''Comandante João Belo-klas'', drie ''Almirante Pereira da Silva''-fregatte. Alhoewel die meeste van hierdie skepe onlangs en modern was, was hulle meestal toegerus om te help om konflik in lae intensiteit in Afrika te ondersteun, met beperkte geïnstalleerde vermoë om die rolle in die anti-duikboot- en anti-skeepsrolle te verrig. 'n Beplande program vir die aanpassing van die vloot, wat die installering van anti-skip- en [[Grond-tot-lugmissiel]] in die fregatte en korvette ingesluit het, kon nie voortgaan nie weens 'n gebrek aan fondse. Sonder modernisering is die ''Almirante Pereira da Silva-''fregatte binnekort as verouderd beskou, in die vroeë 1980's uit gebruik geneem en in die 1990 finaal uit diens gestel. Die Portugese vloot het vir baie jare lank geen noemenswaardige nuwe skepe ontvang nie, met vier fregatte, tien korvette, drie duikboot- en tien patrollieskepe, behalwe die ondersteuningsskepe en klein eenhede. Die gebrek aan gespesialiseerde buitelandse patrollievaartuie het daartoe gelei dat die korvette en selfs die fregatte intensief gebruik is vir die beskerming van visserye en [[Reddingswese|soek en reddingsmissies]] op see, behalwe hul oorspronklike militêre rolle. Op 7 Junie 1998 sou 'n militêre staatsgreep in Guinee-Bissau plaasvind, 'n groot vlootreddingsoperasie veroorsaak wat die vermoë van die Portugese vloot om op duisende kilometers van Portugal af in te gryp, sou demonstreer. Die staatsgreep het vinnig ontwikkel in 'n burgerlike konflik wat die rebellemagte teen die magte lojaal aan die regering (met militêre steun van die bure Senegal en Republiek Guinee) teëstaan, met duisende Portugese en ander buitelandse inwoners wat te midde van die gevegte vasgevang is. Die Portugese weermag het onmiddellik 'n reddingsoperasie voorberei, met die kodenaam ''Crocodile'' ( ''Operação'' Crocodilo). 'n Aanvanklike ontruiming van burgerlikes is gedoen deur die Portugese handelsskip MS ''Ponta de Sagres'', wat in die streek opgevaar het. Op 11 Junie het ''Ponta de Sagres'' onder leiding van kaptein Hélder Costa Almeida die hawe van Bissau binnegegaan, onder artillerievuur, en meer as 2200 burgers gered, waaronder 500 Portugese burgers. 'n Lugontruiming wat beplan is om deur die Portugese Lugmag C-130 vliegtuie en spesiale operasionele magte na Senegal ontplooi te word, moes gekanselleer word as gevolg van die besetting van die Internasionale Lughawe Bissau deur vegtende magte. Die Portugese Vloot stuur hiena 'n vlootmag, onder bevel van kaptein Melo Gomes, saamgestel uit die fregat ''Vasco da Gama'', die korvette ''Honório Barreto'' en ''João Coutinho'' en die ondersteuningskip ''Bérrio''. ''Bérrio'' het 'n marinemag aan boord gehad wat die ''Special Actions Detachment'' (DAE), die 22ste Marinierskompanjie en ondersteuningselemente (kommando, skakeling, boot, duikers en mediese spanne) ingesluit het. Die Portugese vlootmag het op 15 Junie in Guinee-Bissau aangekom en die volgende dag die Gebarivier binnegegaan. Sy marinemag - gelei deur die DAE-agente - het in die hawe van Bissau geland en dit beset, en sodoende die ontruiming van Portugese burgers en buitelandse burgers na die skepe begin. Later is addisionele mense met behulp van rubberbote en helikopters vanaf ander dele van die kus van Guinee-Bissau versamel, in totaal meer as 1 200 geredde burgers. Op 28 Junie, onder bemiddeling van die [[Gemeenskap van Portugese Lande]], het die onderhandelinge vir 'n skietstilstand tussen die stryders aan boord van die fregat NRP ''Vasco da Gama'' begin. Operasie Krokodil eindig op 21 Julie 1998, met die Portugese vlootmag wat die waters van Guinee-Bissau verlaat onder die wakende oog van die fregat NRP ''Corte-Real''. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Portugal]] [[Kategorie:Vlote]] axb4palzmj1ocshyxolmt3jdagpw4ne 0 373011 2893103 2604488 2026-04-12T11:54:46Z Jcb 223 2893103 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Agora van Antiphellos.jpg|thumb|Die ''agora'' van Antiphellos ([[Lisië]])]] 'n '''Agora''' (Oudgrieks: ἀγορά) was die markplein en die hart van die ''[[polis (stad)|polis]]'' in [[Griekeland|Hellas]]. 'n Voorbeeld hiervan is die Agora van [[Athene]] in die [[5de eeu v.C.]] (vgl. [[Forum Romanum]] te [[Rome]]). Dit was die plek waar die sosiale lewe plaasgevind het. Dit het vroeër verskillende funksies gehad: politiek, sosiaal en kommersieel. Die woord ''agora'' beteken "versamelplek". Die agora was aanvanklik 'n ontmoetings- en bymekaarkomplek vir die vryburgers (mans, omdat algemene werksaamhede deur vroue en slawe verrig is). Oorspronklik het die "ekklèsia" (volksvergadering) ook hier plaasgevind. Daarbenewens is die agora gebruik as 'n mark en as 'n plek waar mense kon ontspan. Boonop was die agora dikwels met [[tempel]]s omring, wat gewy was aan allerlei, maar meestal gewilde [[Lys van Griekse mitologiese figure|gode]]. Die Atheense ''agora'' was dus die ontmoetingspunt vir alle Atheense mans, wat hulle tyd bestee het aan hul gunsteling aktiwiteit op die plein of in die skadu van die stoa (kolonnades): die filosofiese gesprek. Hier het hulle die jongste nuus aangehoor en hulle deur allerlei filosowe laat "onderrig". Met die groei van Athene het elke funksie 'n gepaste plek gekry, die plenêre sessies van die volksvergadering het na die Pnyx verhuis, maar die meeste openbare geboue van die Agora het steeds in gebruik gebly. ==Bronne== * [http://dagr.univ-tlse2.fr/sdx/dagr/feuilleter.xsp?tome=1&partie=1&numPage=162&nomEntree=AGORA E. Guillaume, art. agora, in C. Daremberg - E. Saglio (reds.), ''Le Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines'', I.1, Parys, 1877, pp. 150-154.] * O. Seyffert, art. agora, in O. Seyffert, Dictionary of Classical Antiquities, Londen, 1894, p. 18. * P. Smith, art. agora, in W. Smith (red.), ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', Boston, 1870, bl. 32-36. {{Commonscat|Agoras}} {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Agora }} [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] 26asetmu0l1pdgh6rnad5az2s1g6e9n 0 374834 2893015 2857038 2026-04-12T07:42:21Z Aliwal2012 39067 {{DEFAULTSORT:COVID 19 entstof, Pfizer BioNTech}} 2893015 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Covid19 vaccine biontech pfizer 3.jpg|duimnael|regs|130px|'n Flessie Pfizer Covid-19-entstof]] Die '''Pfizer–BioNTech COVID-19-entstof''' (INN: '''tozinameran'''), verkoop onder die handelsnaam '''Comirnaty''', <ref name="Comirnaty EPAR">{{Cite web|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicinespx|title=Comirnaty EPAR|website=European Medicines Agency (EMA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317131756/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/comirnaty|archive-date=17 Maart 2021|access-date=23 Desember 2020}}</ref> is 'n [[mRNA]]- gebaseerde [[Covid-19-entstof]] wat ontwikkel is deur die [[Duitsland|Duitse]] maatskappy BioNTech. Dit is gemagtig vir gebruik by mense van 12 jaar en ouer in sommige jurisdiksies en vir mense van 16 jaar en ouer in ander jurisdiksies, <ref name="CA Regulatory Decision Summary">{{Cite web|url=https://covid-vaccine.canada.ca/info/regulatory-decision-summary-detailTwo.html?linkID=RDS00802|title=Regulatory Decision Summary - Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine|publisher=Health Canada|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512081946/https://covid-vaccine.canada.ca/info/regulatory-decision-summary-detailTwo.html?linkID=RDS00802|archive-date=12 Mei 2021|access-date=11 Mei 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=First COVID-19 vaccine approved for children aged 12 to 15 in EU | website=European Medicines Agency | date=28 Mei 2021 | url=https://www.ema.europa.eu/en/news/first-covid-19-vaccine-approved-children-aged-12-15-eu | access-date=29 Mei 2021 | archive-date=28 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210528212329/https://www.ema.europa.eu/en/news/first-covid-19-vaccine-approved-children-aged-12-15-eu | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/regulatory-approval-of-pfizer-biontech-vaccine-for-covid-19/information-for-uk-recipients-on-pfizerbiontech-covid-19-vaccine|title=Information for UK recipients on Pfizer/BioNTech COVID-19 vaccine|date=8 Desember 2020|publisher=Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210530190316/https://www.gov.uk/government/publications/regulatory-approval-of-pfizer-biontech-vaccine-for-covid-19/information-for-uk-recipients-on-pfizerbiontech-covid-19-vaccine|archive-date=30 Mei 2021|access-date=29 Mei 2021}}</ref> om beskerming te bied teen [[infeksie]] deur die [[Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2|SAID- CoV-2]] [[virus]], wat [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]] veroorsaak. Vir die ontwikkeling daarvan het [[BioNTech]] saamgewerk met [[Pfizer]], 'n Amerikaanse maatskappy, vir ondersteuning met kliniese toetse, logistiek en vervaardiging. <ref>{{cite news|title=What you need to know about BioNTech – the European company behind Pfizer's Covid-19 vaccine|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2020/11/11/biontech-the-european-company-behind-pfizers-covid-19-vaccine.html|date=11 November 2020|access-date=14 Januarie 2021|author=Browne, R|archive-date=4 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304192058/https://www.cnbc.com/2020/11/11/biontech-the-european-company-behind-pfizers-covid-19-vaccine.html|url-status=live}}</ref><ref name="nytimes-2020-11-09">{{cite news|title=Pfizer's early data shows vaccine is more than 90% effective|vauthors=Thomas K, Gelles D, Zimmer C|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/11/09/health/covid-vaccine-pfizer.html|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123032409/https://www.nytimes.com/2020/11/09/health/covid-vaccine-pfizer.html|url-status=live}}</ref> Die entstof word toegedien deur 'n binnespierse inspuiting. Dit is saamgestel uit nukleosied-gemodifiseerde mRNA (modRNA) wat 'n gemuteerde vorm van die vollengte aarproteïen van [[Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2|SARS-CoV-2]] kodeer, wat in lipiede nanodeeltjies vervat is. [[Inenting]] vereis twee dosisse wat minstens drie weke uitmekaar gegee word. <ref name="palca">{{Cite web|url=https://www.npr.org/sections/health-shots/2020/11/09/933006651/pfizer-says-experimental-covid-19-vaccine-is-more-than-90-effective|title=Pfizer says experimental COVID-19 vaccine is more than 90% effective|date=9 November 2020|publisher=NPR|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109130110/https://www.npr.org/sections/health-shots/2020/11/09/933006651/pfizer-says-experimental-covid-19-vaccine-is-more-than-90-effective|archive-date=9 November 2020|access-date=9 November 2020}}</ref> <ref name="herper">{{Cite web|url=https://www.statnews.com/2020/11/09/covid-19-vaccine-from-pfizer-and-biontech-is-strongly-effective-early-data-from-large-trial-indicate/|title=Covid-19 vaccine from Pfizer and BioNTech is strongly effective, early data from large trial indicate|date=9 November 2020|website=STAT|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109114554/https://www.statnews.com/2020/11/09/covid-19-vaccine-from-pfizer-and-biontech-is-strongly-effective-early-data-from-large-trial-indicate/|archive-date=9 November 2020|access-date=9 November 2020}}</ref> Die [[entstof]] is die eerste COVID-19-entstof wat deur 'n streng reguleringsowerheid vir noodgebruik goedgekeur is <ref name="ukgov12-22">{{cite web|title=UK medicines regulator gives approval for first UK COVID-19 vaccine|url=https://www.gov.uk/government/news/uk-medicines-regulator-gives-approval-for-first-uk-covid-19-vaccine|publisher=Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA)|access-date=2 Desember 2020|date=2 Desember 2020|archive-date=17 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317204122/https://www.gov.uk/government/news/uk-medicines-regulator-gives-approval-for-first-uk-covid-19-vaccine|url-status=live}}</ref> <ref name="boseley2">{{cite news|date=2 Desember 2020|title=UK approves Pfizer/BioNTech Covid vaccine for rollout next week|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/society/2020/dec/02/pfizer-biontech-covid-vaccine-wins-licence-for-use-in-the-uk|access-date=14 Desember 2020|vauthors=Boseley S, Halliday J|archive-date=2 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202074938/https://www.theguardian.com/society/2020/dec/02/pfizer-biontech-covid-vaccine-wins-licence-for-use-in-the-uk|url-status=live}}</ref> en die eerste wat goedgekeur is vir gereelde gebruik.<ref name="Swiss authorization">{{cite press release|title=Swissmedic grants authorisation for the first COVID-19 vaccine in Switzerland|url=https://www.bag.admin.ch/bag/en/home/das-bag/aktuell/medienmitteilungen.msg-id-81761.html|publisher=Swissmedic|date=19 Desember 2020|access-date=19 Desember 2020|archive-date=10 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110142826/https://www.bag.admin.ch/bag/en/home/das-bag/aktuell/medienmitteilungen.msg-id-81761.html|url-status=live|archivedate=10 Januarie 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110142826/https://www.bag.admin.ch/bag/en/home/das-bag/aktuell/medienmitteilungen.msg-id-81761.html}}</ref> In Desember 2020 was die [[Verenigde Koninkryk]] die eerste land wat die gebruik daarvan op 'n noodgrondslag goedgekeur het. <ref name="nhs-cvac">{{Cite web|url=https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/coronavirus-vaccination/coronavirus-vaccine/|title=Coronavirus vaccine|date=7 December 2020|publisher=National Health Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207150116/https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/coronavirus-vaccination/coronavirus-vaccine/|archive-date=7 Desember 2020|access-date=7 Desember 2020}}</ref> Dit is toegelaat vir gebruik op 'n sekere vlak in 84 lande, insluitend die Verenigde State en Kanada, lande in die Europese Unie, die Verenigde Koninkryk, Australië, Oekraïne, Israel, Brasilië, Bangladesj, Suid-Afrika, Mexiko, Japan en Singapoer. <ref>{{Cite web|url=https://covid19.trackvaccines.org/vaccines/6/|title=COVID-19 Vaccine Tracker: Pfizer/BioNTech: BNT162b2|publisher=McGill University|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508175111/https://covid19.trackvaccines.org/vaccines/6/|archive-date=8 Mei 2021|access-date=8 Mei 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/coronavirus-disease-2019-covid-19/pfizer-biontech-covid-19-vaccine|title=Pfizer–BioNTech COVID-19 Vaccine|date=3 Februarie 2021|publisher=U.S. Food and Drug Administration (FDA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114221304/https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/coronavirus-disease-2019-COVID-19/pfizer-biontech-COVID-19-vaccine|archive-date=14 Januarie 2021|access-date=5 Februarie 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/12/11/health/pfizer-vaccine-authorized.html|title=F.D.A. Clears Pfizer Vaccine, and Millions of Doses Will Be Shipped Right Away|date=20 November 2020|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212023020/https://www.nytimes.com/2020/12/11/health/pfizer-vaccine-authorized.html|archive-date=12 December 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.health.gov.au/initiatives-and-programs/covid-19-vaccines/learn-about-covid-19-vaccines/about-the-pfizerbiontech-covid-19-vaccine|title=About the Pfizer/BioNTech COVID-19 vaccine|last=Australian Government Department of Health|date=2021-01-24|website=Australian Government Department of Health|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523030500/https://www.health.gov.au/initiatives-and-programs/covid-19-vaccines/learn-about-covid-19-vaccines/about-the-pfizerbiontech-covid-19-vaccine|archive-date=23 Mei 2021|access-date=2021-05-31}}</ref> Op 30 Maart 2021 beoog Pfizer en BioNTech om ongeveer 2,5 miljard dosisse in 2021 te vervaardig.<ref>{{cite press release |date=17 Februarie 2021 |title=Pfizer and BioNTech to Supply the European Union with 200 Million Additional Doses of Comirnaty |publisher=BioNTech |url=https://investors.biontech.de/news-releases/news-release-details/pfizer-and-biontech-supply-european-union-200-million-additional |access-date=1 Maart 2021 |archive-date=26 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226164309/https://investors.biontech.de/news-releases/news-release-details/pfizer-and-biontech-supply-european-union-200-million-additional |url-status=live }}</ref><ref name="Bloom2p5b">{{cite news | vauthors = Kresge N | title=BioNTech Raises Covid Vaccine Target to 2.5 Billion Doses | website=Bloomberg | date=30 Maart 2021 | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-30/biontech-raises-2021-covid-vaccine-target-to-2-5-billion-doses | access-date=11 April 2021 | archive-date=11 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210411125303/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-30/biontech-raises-2021-covid-vaccine-target-to-2-5-billion-doses | url-status=live }}</ref> BioNTech en Pfizer het vooraf koopooreenkomste van ongeveer VS$3 miljard om 'n gelisensieerde entstof in die Verenigde State, die Europese Unie, die Verenigde Koninkryk, Japan, Kanada, Peru, Singapoer, Suid-Afrika en Mexiko te lewer. <ref>{{cite web |title=Securing Singapore's access to COVID-19 vaccines |url=https://www.gov.sg/article/securing-singapores-access-to-covid-19-vaccines |website=gov.sg |publisher=Government of Singapore |access-date=1 Februarie 2021 |date=14 Desember 2020 |archive-date=29 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129004727/https://www.gov.sg/article/securing-singapores-access-to-covid-19-vaccines |url-status=live }}</ref><ref name="bloom11-10">{{cite news |title=Deep-freeze hurdle makes Pfizer's vaccine one for the rich |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-10/deep-freeze-challenge-makes-pfizer-s-shot-a-vaccine-for-the-rich |access-date=12 November 2020 |work=Bloomberg |date=10 November 2020 |quote=Vaccine goes bad five days after thawing, requires two shots; Many nations face costly ramp up of cold-chain infrastructure |archive-date=22 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122105948/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-10/deep-freeze-challenge-makes-pfizer-s-shot-a-vaccine-for-the-rich |url-status=live }}</ref> Verspreiding en opberging is 'n logistieke uitdaging omdat die entstof teen uiters lae temperature gestoor moet word. <ref name="Vaccination Storage">{{Cite web|url=https://www.cvdvaccine-us.com/product-storage-and-dry-ice|title=Pfizer–BioNTech COVID-19 Vaccine Vaccination Storage & Dry Ice Safety Handling|publisher=Pfizer-BioNTech|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124024401/https://www.cvdvaccine-us.com/product-storage-and-dry-ice|archive-date=24 Januarie 2021|access-date=17 Desember 2020}}</ref> BioNTech en Pfizer toets 'n gevriesdroogde weergawe wat nie ultrakoue berging benodig nie.<ref>{{cite news | vauthors = Hopkins JS | title=Pfizer to Test Covid-19 Vaccine That Doesn't Need Ultracold Storage | website=The Wall Street Journal | date=30 Maart 2021 | url=https://www.wsj.com/articles/pfizer-to-test-covid-19-vaccine-that-doesnt-need-ultracold-storage-11617129345 | access-date=16 May 2021 | url-access=subscription | archive-date=15 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210515053429/https://www.wsj.com/articles/pfizer-to-test-covid-19-vaccine-that-doesnt-need-ultracold-storage-11617129345 | url-status=live }}</ref> == Farmakologie == Die BioNTech tegnologie vir die BNT162b2 entstof is gebaseer op die gebruik van nukleosied-gemodifiseerde mRNA (modRNA) wat 'n gemuteerde vorm van die vollengte piek [[proteïen]] wat op die oppervlak van die [[Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2|SAID-COV-2 virus]] gevind word, kodeer, wat dan 'n immuunreaksie uitlok teen infeksie deur die virusproteïen. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{en-vertaal|Pfizer–BioNTech COVID-19 vaccine}} {{DEFAULTSORT:COVID 19 entstof, Pfizer BioNTech}} [[Kategorie:Entstowwe]] 08te50a3tvf1rnvvlyt6av8ci5jcqyo 0 374847 2893007 2759063 2026-04-12T07:23:25Z Aliwal2012 39067 2893007 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kelly Craft poses a photo with Haitian President Moise (cropped).jpg|duimnael|Jovenel Moïse]] '''Jovenel Moïse''' ([[26 Junie]] [[1968]] - [[7 Julie]] [[2021]]) was 'n Haïtiaanse [[entrepreneur]] en [[politikus]] wat president van [[Haïti]] was vanaf 2017 tot sy [[sluipmoord]] in 2021. Finale amptelike uitslae het hom getoon as die gekose wenner van die verkiesing in November 2016.<ref>{{cite tweet |user=cep_haiti |number=803456135873363968 |date=28 November 2016 |title=Résultats préliminaires des élections présidentielles du 20 Novembre 2016 pic.twitter.com/i9GsrkkU8p }}</ref><ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/uk-haiti-elecion-idUKKBN13O08L |title=Businessman Moise wins Haiti election in first round - provisional results |publisher=Reuters |date=29 November 2016 |access-date=16 November 2017 |location=Port-au-Prince |first=Makini |last=Brice |archive-date= 7 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807204157/https://uk.reuters.com/article/uk-haiti-elecion-idUKKBN13O08L |url-status=dead }}</ref> In 2019 het politieke onrus en oproepe om sy bedanking 'n krisis geword.<ref>{{Cite web|url=https://www.wlrn.org/post/mo-se-mess-haitis-political-standoff-and-humanitarian-crisis-wont-likely-end-soon|title=Moïse Mess: Haiti&#039;s Political Standoff – And Humanitarian Crisis – Won&#039;t Likely End Soon|first=Tim|last=Padgett|website=www.wlrn.org|access-date=15 Desember 2019}}</ref><ref>[https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/haiti/article235817752.html ''Miami Herald'']</ref> Hy is op 7 Julie 2021 om 1 uur EDT in sy woning vermoor.<ref>{{Cite web|last=EUGENE|first=Ody BIEN|title=Le président Jovenel Moïse blessé mortellement lors d'une attaque armée, confirme le PM Claude Joseph - Juno7|url=https://www.juno7.ht/jovenel-moise-blesse-mortellement-lors-dune-attaque/|access-date=7 Julie 2021|website=www.juno7.ht|language=fr-FR}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Ma|first=Alexandra|title=The president of Haiti has been killed|url=https://www.businessinsider.com/haiti-president-jovonel-moise-killed-2021-7|access-date=7 Julie 2021|website=Business Insider|language=en-US}}</ref> Tussentydse premier Claude Joseph volg hom op.<ref>{{Cite web|last=Mustafa|first=DJ Kamal|date=7 Julie 2021|title=Jovenel Moise Haitian President at his private residence|url=https://emeatribune.com/jovenel-moise-haitian-president-at-his-private-residence/|access-date=7 Julie 2021|website=Europe, Africa, Middle East, Tribune, Breaking News, World News|language=en-US|archive-date= 9 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183939/https://emeatribune.com/jovenel-moise-haiti-president-killed-at-his-private-residence/|url-status=dead}}</ref> Moïse se vrou Martine is ook in die aanval geskiet en gewond.<ref>{{Cite web|date=7 Julie 2021|title=Haiti President Jovenel Moïse assassinated at home, official says|url=https://www.euronews.com/2021/07/07/haiti-president-jovenel-moise-assassinated-at-home-prime-minister-says|access-date=7 Julie 2021|website=euronews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/07/07/americas/haiti-president-jovenel-moise-attack-intl/index.html|title=Haiti President Jovenel Moise assassinated in attack on his residence|first=Etant Dupain, Gerardo Lemos and Ivana Kottasová|last=CNN|website=CNN|accessdate=7 Julie 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Moïse, Jovenel}} [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2021]] [[Kategorie:Haïti]] reog5enbn5g19bxc4p744j69iwgtj4a 2893008 2893007 2026-04-12T07:25:29Z Aliwal2012 39067 2893008 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kelly Craft poses a photo with Haitian President Moise (cropped).jpg|duimnael|Jovenel Moïse]] '''Jovenel Moïse''' ([[26 Junie]] [[1968]] - [[7 Julie]] [[2021]]) was 'n Haïtiaanse [[entrepreneur]] en [[politikus]] wat president van [[Haïti]] was vanaf 2017 tot sy [[sluipmoord]] in 2021. Finale amptelike uitslae het hom getoon as die gekose wenner van die verkiesing in November 2016.<ref>{{cite tweet |user=cep_haiti |number=803456135873363968 |date=28 November 2016 |title=Résultats préliminaires des élections présidentielles du 20 Novembre 2016 pic.twitter.com/i9GsrkkU8p }}</ref><ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/uk-haiti-elecion-idUKKBN13O08L |title=Businessman Moise wins Haiti election in first round - provisional results |publisher=Reuters |date=29 November 2016 |access-date=16 November 2017 |location=Port-au-Prince |first=Makini |last=Brice |archive-date= 7 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807204157/https://uk.reuters.com/article/uk-haiti-elecion-idUKKBN13O08L |url-status=dead }}</ref> In 2019 het politieke onrus en oproepe om sy bedanking 'n krisis geword.<ref>{{Cite web|url=https://www.wlrn.org/post/mo-se-mess-haitis-political-standoff-and-humanitarian-crisis-wont-likely-end-soon|title=Moïse Mess: Haiti&#039;s Political Standoff – And Humanitarian Crisis – Won&#039;t Likely End Soon|first=Tim|last=Padgett|website=www.wlrn.org|access-date=15 Desember 2019}}</ref><ref>[https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/haiti/article235817752.html ''Miami Herald'']</ref> Hy is op 7 Julie 2021 om 1:00 vm EDT (5:00 UTC) in sy woning vermoor.<ref>{{Cite web|last=EUGENE|first=Ody BIEN|title=Le président Jovenel Moïse blessé mortellement lors d'une attaque armée, confirme le PM Claude Joseph - Juno7|url=https://www.juno7.ht/jovenel-moise-blesse-mortellement-lors-dune-attaque/|access-date=7 Julie 2021|website=www.juno7.ht|language=fr-FR}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Ma|first=Alexandra|title=The president of Haiti has been killed|url=https://www.businessinsider.com/haiti-president-jovonel-moise-killed-2021-7|access-date=7 Julie 2021|website=Business Insider|language=en-US}}</ref> Tussentydse premier Claude Joseph volg hom op.<ref>{{Cite web|last=Mustafa|first=DJ Kamal|date=7 Julie 2021|title=Jovenel Moise Haitian President at his private residence|url=https://emeatribune.com/jovenel-moise-haitian-president-at-his-private-residence/|access-date=7 Julie 2021|website=Europe, Africa, Middle East, Tribune, Breaking News, World News|language=en-US|archive-date= 9 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183939/https://emeatribune.com/jovenel-moise-haiti-president-killed-at-his-private-residence/|url-status=dead}}</ref> Moïse se vrou Martine is ook in die aanval geskiet en gewond.<ref>{{Cite web|date=7 Julie 2021|title=Haiti President Jovenel Moïse assassinated at home, official says|url=https://www.euronews.com/2021/07/07/haiti-president-jovenel-moise-assassinated-at-home-prime-minister-says|access-date=7 Julie 2021|website=euronews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/07/07/americas/haiti-president-jovenel-moise-attack-intl/index.html|title=Haiti President Jovenel Moise assassinated in attack on his residence|first=Etant Dupain, Gerardo Lemos and Ivana Kottasová|last=CNN|website=CNN|accessdate=7 Julie 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Moïse, Jovenel}} [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2021]] [[Kategorie:Haïti]] 57in2150y5f3sxra3oobq293xkyp1i3 0 384887 2892984 2883529 2026-04-12T05:55:04Z ~2026-22530-19 206101 2892984 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Sejong'''</span><br />세종<br /> [[Lêer:Hannuridaero and Bangchukcheon.jpg|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Seël''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Sejong in South Korea 2023.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of Sejong City, South Korea.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Sejong City.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Suid-Korea}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Streek''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Hoseo |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|36|29|N|127|17|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2012 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 465,23 [[vierkante kilometer|vk km]] |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2020) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 351&nbsp;007 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 754,48/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +9 (KST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Lee Choon-hee |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.sejong.go.kr/ www.sejong.go.kr] |} '''Sejong''' ([[Koreaans]]: 세종특별자치시; Hanja: 世宗, [ˈsʰe̞ː.dzoŋ], {{Audio|Ko-세종.oga|luister}}) is 'n spesiale selfregerende stad en die ''[[de facto]]'' administratiewe [[hoofstad]] van [[Suid-Korea]]. [[Lêer:Government Complex Sejong (N).jpg|duimnael|links|Die regeringskompleks in Sejong]] Sejong is in 2007 as die nuwe beplande hoofstad van Suid-Korea gestig uit groot dele van die provinsie Suid-Chungcheong en kleiner dele van die provinsie Noord-Chungcheong om die opeenhoping in Suid-Korea se huidige hoofstad en grootste stad [[Seoel]] te verlig en beleggings in die sentrale streek van die land aan te moedig. Sedert 2012 het die Suid-Koreaanse regering 'n aantal ministeries en agentskappe na Sejong verhuis, maar baie bly steeds in ander stede, veral Seoel, waar die Nasionale Vergadering en baie belangrike regeringsliggame bly. Sejong het in 2020 'n bevolking van 351&nbsp;007 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 465,23&nbsp;km², wat dit die mins bevolkte en kleinste administratiewe afdeling op die eerste vlak in Suid-Korea maak. Sejong is geleë in die wessentrale Hoseo-streek, en grens in die weste aan Suid-Chungcheong, in die suide aan [[Daejeon]], asook in die ooste aan Noord-Chungcheong. Die bou van die stad behoort in 2030 voltooi te wees. In dieselfde jaar sal alle staatsinstellings na Sejong verskuif wees. In 2030 sal die stad 'n bevolking van sowat 500&nbsp;000 hê.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/05/113_114241.html |title=Mini-capital Sejong City opens |publisher=Korea Times |date=1 Julie 2012 |accessdate=27 Mei 2019}}</ref> == Naam == Sejong is genoem na koning [[Sejong die Grote]], die vierde koning van die Joseon-dinastie en skepper van die Koreaanse alfabet [[Hangul]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm |title=S Korea chooses new capital site |publisher=[[BBC]] |date=11 Augustus 2004 |accessdate=3 September 2021}}</ref> Die stad is gevorm deur die saamsluiting Yeongi, die provinsie Suid-Chungcheong, waaruit die meerderheid van die stad se gebied ontstaan het is, en ander provinsies. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Sejong City|Sejong}} * {{en}} {{Wikivoyage|Sejong_City|Sejong}} * {{ko}} [https://www.sejong.go.kr/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Suid-Korea]] gxfecwdh5lp6seo4xz361t2uul5gfdb 0 385006 2892903 2824802 2026-04-11T23:40:29Z Jcb 223 2892903 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Syringodea bifucata 13815904.jpg |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Syringodea |authority = Hook.f., (1873), nom. cons. |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = * ''Afrocrocus'' <small>[[John Charles Manning|J.C.Manning]] & [[Peter Goldblatt|Goldblatt]]</small> }} '''''Syringodea''''' is 'n [[blomplant]] [[genus]] en [[Geofiet|geofiete]] wat hoort tot [[Iridaceae]], die ''irisfamilie'', en is die eerste keer in 1873 beskryf. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]].<ref name=j>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=324721 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref><ref>De Vos, M.P. (1983). Flora of Southern Africa 7(2; 2): i-ix, 1-76. Botanical Research Institute, Department of Agriculture.</ref> Die genus is 1983 deur die [[plantkundige]], [[Miriam Phoebe de Vos|Miriam de Vos]], hersien.<ref>https://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/Syringodea</ref> Die naam is afgelei van die Griekse woord ''syrinx'' wat pyp beteken.<ref name=Goldblatt2008>{{cite book |author1=Manning, John |author2=Goldblatt, Peter |title=The Iris Family: Natural History & Classification |publisher=Timber Press |location=Portland, Oregon|pages=91–93 |year=2008|isbn=0-88192-897-6}}</ref> == Spesies == * ''[[Syringodea bifucata]]'' <small>M.P.de Vos</small> - Oos-Kaap, Vrystaat, Gauteng * ''[[Syringodea concolor]]'' <small>(Baker) M.P.de Vos</small> - Oos-Kaap, Noord-Kaap, Wes-Kaap * ''[[Syringodea derustensis]]'' <small>M.P.de Vos</small> - Wes-Kaap * ''[[Syringodea flanaganii]]'' <small>Baker</small> - Oos-Kaap * ''[[Syringodea longituba]]'' <small>(Klatt) Kuntze</small> - Wes-Kaap * ''[[Syringodea pulchella]]'' <small>Hook.f.</small> - Oos-Kaap * ''[[Syringodea saxatilis]]'' <small>M.P.de Vos</small> - Wes-Kaap == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Syringodea| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] p7y7j2gd08t810g7qonit0woaht6hsg 0 386533 2892917 2730800 2026-04-11T23:46:42Z Jcb 223 2892917 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Vasco da Gama | settlement_type = [[Stad]] | image_skyline = Goa-Vasco_03-2016_02_Vaddem.jpg | image_alt = | image_caption = Uitsig op die stad | pushpin_map = Indië Goa | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Ligging van Vasco da Gama in Goa | coordinates = {{koördinate|15|23|53|N|73|48|40|O|aansig=inlyn,titel}} | subdivision_type = Land | subdivision_name = [[Indië]] | subdivision_type1 = Staat | subdivision_type2 = Distrik | subdivision_type3 = Subdistrik | subdivision_name1 = [[Goa]] | subdivision_name2 = Suid-Goa | subdivision_name3 = Mormugao | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = [[Vasco da Gama]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 43 | population_total = 100000<ref>{{Cite web|url=http://www.mapsofindia.com/vasco-da-gama/|title=Maps of India-Vasco da Gama|access-date=2017-03-01}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = Poskode | postal_code = 403802 | area_code = 91-832 | registration_plate = <!-- GA-06 --> | website = {{URL|http://www.mmcvasco.com/}} | footnotes = }} '''Vasco da Gama''' ({{IPAc-en|ˌ|v|æ|s|k|oʊ|_|d|ə|_|ˈ|ɡ|æ|m|ə}}), dikwels verkort na '''Vasco,''' is 'n stad in die staat van [[Goa]] aan die weskus van [[Indië]]. Dit is vernoem na die [[Portugal|Portugese]] ontdekkingsreisiger [[Vasco da Gama]]. Dit is die hoofkwartier van die Mormugão taluka (subdistrik). Die stad lê op die westelike punt van die Mormugao-skiereiland, by die monding van die Zuari-rivier, ongeveer 30 km vanaf Panaji, Goa se hoofstad, 28 km vanaf Margao, die distrikshoofkwartier en slegs 5 km vanaf Dabolim-lughawe. Die stad is in 1543 gestig en het in Portugese beheer gebly tot 1961, waarna Goa nie meer 'n Portugese gebied was nie.<ref>{{Cite web|url=http://theneutralview.com/reclaiming-vasco-da-gama-the-port-town/|title=RECLAIMING VASCO-DA-GAMA, THE PORT TOWN|date=2018-01-30|website=The Neutral View|language=en-US|access-date=2018-12-12}}</ref>  Die Mormugao-hawe wat in 1888 gebou is, bly 'n besige skeepsroete in Asië. Dit is een van die belangrikste hawens van onafhanklike Indië. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/major-ports-cargo-traffic-up-483-in-apr-nov/article25711532.ece|title=Major ports cargo traffic up 4.83% in Apr–Nov|date=December 10, 2018|website=The Hindu: Business Line|language=en|access-date=2018-12-12}}</ref> Die skeepsbouwerf van "Goa Shipyard Limited", wat [[Indiese Vloot]]- en kuswagvaartuie bou, is ook in 1957 (gedurende die Portugese era) daar gebou. Aanvanklik gebou rondom die stad se hawe as die skeepsherstelwerf Estaleiros Navais de Goa, het die gebied tans uitgebrei om meer verwante aktiwiteite in te sluit. Die Indiese Vloot het ook 'n teenwoordigheid met sy groot kampusse, wat die vlootbasis INS Hansa insluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/goa-airport-s-runway-deteriorating-may-affect-operations-indian-navy/story-ANBq1OFhD14t0CLWHAwiKP.html|title=Goa airport's runway deteriorating, may affect operations: Indian Navy|date=2018-05-11|website=Hindustan Times|access-date=2018-12-12}}</ref> == Opknapping van die kloktoring == [[Lêer:Vasco_Clock_Tower.jpg|links|duimnael|180px|Kloktoring by Vasco da Gama, Goa]] In 2015, na 'n veldtog deur die Goa Heritage Action Group en die History Lovers Group, het die Mormugao Munisipale Raad (MMC) besluit om die kloktoring van die munisipale mark in die hartjie van die stad op te knap. Die kompleks, wat in 1938 gebou is, is 'n voorbeeld van die [[Art Deco]]styl van argitektuur. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Vascos-heritage-clock-tower-to-get-a-new-lease-of-life/articleshow/47751732.cms|title=Vasco's heritage clock tower to get a new lease of life|website=The Times of India|access-date=2018-12-12}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.navhindtimes.in/history-lovers-group-all-set-to-restore-the-vasco-clock-tower/|title=History Lovers Group all set to restore the Vasco Clock Tower|date=Mar 13, 2015|website=The Navhind Times|access-date=2018-12-12}}</ref> Die opknappingswerk is in 2017 voltooi met befondsing verskaf deur die Rajaram en Tarabai Bandekar Charitable Trust, en die [[horlosie]]klok is van [[Nashik]] af ingebring. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/tick-tock-vascos-heritage-clock-tower-catches-up-with-the-times/articleshow/57950626.cms|title=Tick-tock! Vasco's heritage clock tower catches up with the times|date=Apr 1, 2017|website=The Times of India|access-date=2018-12-12}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Citizen-Herald/Vasco-heritage-clock-stands-tall-amidst-a-dilapidated-market/115977.html|title=Vasco heritage clock stands tall amidst a dilapidated market|last=Fernandes|first=Adelmo|date=June 5, 2017|website=oHeraldo|access-date=2018-12-12|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215221933/https://www.heraldgoa.in/Goa/Citizen-Herald/Vasco-heritage-clock-stands-tall-amidst-a-dilapidated-market/115977.html|url-status=dead}}</ref> == Vervoer == Vasco word per pad verbind deur die Nasionale Hoofweg 17A en 17B, per spoor deur die Vasco da Gama-treinstasie, <ref>{{Cite web|url=https://www.heraldgoa.in/Goa-News/Vasco-Railway-Station-bags-%E2%80%98best-maintained-station%E2%80%99-award-/129906.html|title=Vasco Railway Station bags 'best maintained station' award|website=oHeraldo|access-date=2018-12-12|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223624/https://www.heraldgoa.in/Goa-News/Vasco-Railway-Station-bags-%E2%80%98best-maintained-station%E2%80%99-award-/129906.html|url-status=dead}}</ref> per see via die Mormugao- hawe <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/italian-cruise-ship-brings-over-1000-visitors-to-goa/articleshow/66994323.cms|title=Italian cruise ship brings over 1,000 visitors to Goa – Times of India|website=The Times of India|access-date=2018-12-12}}</ref> en per lug deur Dabolim-lughawe, en dien dus as die belangrikste spilpunt vir die meeste toeriste wat die staat Goa besoek. == Nywerheid == Vasco is grootliks afhanklik van die hawe vir die meeste van sy ekonomiese aktiwiteit. [[Mangaan]]erts wat in binnelandse streke ontgin word, word na Mormugao gebring deur skuite wat op die riviere Mandovi en Zuari vaar, en dan óf in die Mormugao-hawe versamel om op grootmaatskepe gelaai te word óf direk op die skepe gelaai met behulp van trans-verskepers. Erts wat op die hawe versamel word, word hanteer deur masjinerie genaamd MOHP (Mechanical Ore-Handling Plant). Dit sluit massiewe bakwiellaaiers en kilometers se vervoerbande in. Die hawe het aanlêgeriewe vir groot vaartuie sowel as 'n drywende droëdok vir herstelwerk. Daar is verskepings- en vragagente sowel as kantore van groot mynmaatskappye in die stad. Die Mormugao Port Trust wat die hawe bedryf is die grootste werkgewer in die Vasco-streek en het 'n volledige miniwoonbuurt in Headland Sada wat skole, woonkomplekse en inkopiegeriewe vir werknemers van die hawe insluit. == Toerisme en kultuur == Bogmalo-strand is 8 km vanaf Vasco. Hierdie strand is nogal gevaarlik aangesien dit onderwaterstrome het. Hollant (Issorcim) en Baina is twee kleiner strande rondom Vasco. Afgesien van die nabygeleë strande, het die stad Vasco min groot toeriste-aantreklikhede, die opvallendste monument is die 400 jaar oue ''Igreja de Santo André'' (St. Andrew's Church), geleë by die ingang van die stad. Die Vlootlugmuseum naby die lughawe is egter 'n gewilde toeristeplek en is een van drie sulke museums in Indië. Dit toon die evolusie en geskiedenis van die Indiese vlootlugvaart deur middel van vliegtuiguitstallings en skaars foto's. == Galery == <gallery mode="packed" heights="130"> Lêer:Vasco 1.jpg|Ou busstasie Lêer:Vasco Motorcycle Taxi Stand and Municipal School.jpg|Staanplek vir motorfietstaxi's by die Munisipale Skool Lêer:Vasco Old Municipal Market.jpg|Ou Munisipale Mark Lêer:Vasco Post Office.jpg|Poskantoor Lêer:St. Andrew's Church, Vasco.jpg|St Andrew's Kerk Lêer:Vasco's Fish and Produce Market 2.jpg|Belangrikste vis- en produktemark Lêer:Goa-Vasco 03-2016 01 railway station.jpg|Treinstasie Lêer:Bat's Island seen from Biana Beach2.jpg|Bat's Island gesien vanaf Baina Beach Lêer:INS Viraat Replica.jpg|Replika van die INS Viraat by die Vlootlugmuseum </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} 7xwq6xdbsmno11pe39ft8ekxnp4cjo9 0 386784 2892770 2840659 2026-04-11T19:07:15Z Jcb 223 2892770 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Titelhouer | naam= Lalela Mswane | beeld=Lalela Mswane meets Joko Widodo at the State Palace Jakarta.jpg | onderskrif= Lalela Mswane - Mej Supranasionaal 2022 | gebore={{Geboortedatum en ouderdom|1997|3|27}} | plek=[[Richardsbaai]], [[KwaZulu-Natal]] | nasionaliteit={{vlagikoon|RSA}} Suid-Afrikaner | geboortenaam= | oorlede= | beroep=[[Model]] | almamater= [[Universiteit van Pretoria]] | aktief= | titels= Mejuffrou Suid-Afrika 2021<br />Mej Supranasionaal 2022 | kompetisies= | haarkleur=Swart | oogkleur=Bruin | lengte=1,72 m | gewig= | gade= | lewensmaat= | kinders= | handtekening= }} [[Lêer:Lalela Mswane and Luma Russo arrived in Indonesia for Puteri Indonesia 2023 (1).jpg|duimnael|330px|Lalela Mswane en Luma Russo arriveer in Indonesië vir Puteri Indonesia 2023]] '''Lalela Mswane''' (gebore 27 Maart [[1997]]<ref name="Miss SA Biography">{{Cite web|url=https://www.misssa.co.za/wp-content/uploads/2021/08/Lalela-Mswane-KZN.pdf|title=LALELA MSWANE - KWASOKHULU, RICHARDS BAY, KWAZULU-NATAL|publisher=[[Mejuffrou Suid-Afrika|Miss South Africa]]|access-date=16 October 2021}}</ref>) is 'n Suid-Afrikaanse model en skoonheidskoningin wat as Mej Suid-Afrika 2021 gekroon is. As Mej Suid-Afrika het sy Suid-Afrika by Mej Heelal 2021 verteenwoordig. Op 13 Desember 2021 het Mswane aan Mej Heelal 2021 deelgeneem en as die tweede naaswenner geplaas.<ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/watch-lalela-mswane-makes-history-as-the-first-black-woman-to-win-miss-supranational-ea32c075-1b45-44e8-9cfa-687f23fc9ba2|title=WATCH: Lalela Mswane makes history as the first Black woman to win Miss Supranational|first=Thobile|last=Mazibuko|access-date=2022-07-16|publisher=iol.co.za}}</ref> Mswane is in 1997 in [[Richardsbaai]] in die [[KwaZulu-Natal]] provinsie van Suid-Afrika gebore.<ref name="Miss SA Biography"/> Haar pa, Muntu Mswane, was 'n [[Eswatini]]-gebore voormalige diplomaat en minister wat in 2010 oorlede is, terwyl haar ma Hleliselwe 'n [[Boekhoustelsel|rekeningkundige]] en tuisteskepper is.<ref>{{Cite web|url=http://www.times.co.sz/entertainment/133284-lalela-mswane-makes-it-to-miss-sa-top-10.html|title=Lalela Mswane makes it to Miss SA Top 10|date=4 August 2021|website=Times of Swaziland}}</ref> Sy is die jongste van drie kinders, met 'n ouer broer en suster. Nadat sy haar skoolopleiding in Pretoria by Pro Arte Alphen Park in 2015 voltooi het, het Mswane by die [[Universiteit van Pretoria]] ingeskryf en met 'n Baccalaureusgraad die in Regte gegradueer.<ref name="Miss SA Biography" /><ref>{{Cite web|url=https://www.sowetanlive.co.za/s-mag/2021-10-08-getting-to-know-lalela-mswane-time-is-the-most-precious-gift/|title=Getting to know Lalela Mswane: Time is the most precious gift|date=8 October 2021|website=[[The Sowetan]]}}</ref> Voordat sy Mej Suid-Afrika geword het, het Mswane as 'n professionele model vir die Suid-Afrikaanse modelagentskap Alushi Models gewerk.<ref name="alushi models">{{Cite web|url=https://www.alushi.co.za/portfolio/models-women/women/1509065/lalela|title=Lalela|publisher=Alushi Models|access-date=16 October 2021|archive-date=16 Oktober 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016172602/https://www.alushi.co.za/portfolio/models-women/women/1509065/lalela|url-status=dead}}</ref> == Mej Suid-Afrika 2021 == Op 6 Julie 2021 is aangekondig dat Mswane een van die 30 dames op die kortlys vir die Mej Suid-Afrika 2021-kompetisie is.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/CQqdNpoN4EW/|title=Road to Miss South Africa|last=Miss South Africa 2021|date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/meet-the-miss-south-africa-2021-top-30-contestants-20210706|title=Meet the Miss South Africa 2021 top 30 contestants|date=6 July 2021|website=[[News24]]}}</ref> Ná ’n verdere reeks onderhoude en openbare stemming het sy op 3 Augustus as een van die tien semifinaliste deurgedring na die televisie-eindstryd.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/where-to-watch-the-miss-south-africa-top-10-reveal-20210730|title=Where to watch the Miss South Africa top 10 reveal|last=Morkel|first=Graye|website=Channel|language=en-US|access-date=2021-07-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/channel/The-Juice/News/Pageant/photos-miss-south-africa-2021-top-10-finalists-announced-20210803-2|title=PHOTOS Miss South Africa 2021 top 10 finalists announced|date=3 August 2021|website=Channel 24}}</ref> Die eindronde van Mej Suid-Afrika 2021 is op 16 Oktober by Grand West Arena in [[Kaapstad]] gehou. Nadat sy aan die swemkostuum- en aandrok-gedeeltes van die kompetisie deelgeneem het, het Mswane as lid van die topvyf deurgedring. Sy het later aan die vraag-en-antwoord-rondte deelgeneem, en is as een van die drie finaliste gekies, voordat sy as Mej Suid-Afrika 2021 gekroon is.<ref>{{Cite web|url=https://www.jacarandafm.com/shows/breakfast-martin-bester/meet-lalela-mswane-our-brand-new-miss-south-africa-2021/|title=Meet Lalela Mswane: Our brand new Miss South Africa 2021|date=16 October 2021|website=[[Jacaranda FM]]|access-date=16 November 2021|archive-date= 9 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409212336/https://www.jacarandafm.com/shows/breakfast-martin-bester/meet-lalela-mswane-our-brand-new-miss-south-africa-2021/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/sunday-times/lifestyle/2021-10-16-all-hail-queen-lalela-mswane-winner-of-the-2021-miss-sa-pageant/|title=All hail queen Lalela Mswane, winner of the 2021 Miss SA pageant|date=16 October 2021|website=TimesLIVE}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/miss-south-africa-2021-live-stream-where-to-watch-right-now-20211016-2|title=Lalela Mswane crowned Miss South Africa 2021|date=16 October 2021|website=Channel 24}}</ref> As Mej Suid-Afrika het Mswane 'n verskeidenheid pryse en belonings ontvang, insluitend [[Suid-Afrikaanse rand|R]]1 miljoen kontant, 'n eenjaar verblyf in 'n volledig gemeubileerde woonstel in [[Sandton]], 'n huurkontrak van een jaar vir 'n [[Mercedes-Benz C-klas]], en die geleentheid om Suid-Afrika by Mej Heelal 2021 te verteenwoordig.<ref>{{Cite web|url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/fashion-and-beauty/breaking-just-in-lalela-mswane-is-crowned-miss-south-africa-2021/|title=Just in! Lalela Mswane is crowned Miss South Africa 2021|date=16 October 2021|website=The South African}}</ref> Op 14 November 2021 het die regering van Suid-Afrika sy steun aan Mej Suid-Afrika 2021 vir die Mej Heelal 2021 skoonheidskompetisie onttrek, omdat die geleentheid in [[Israel]] gehou sou word.<ref>https://www.newsendip.com/miss-south-africa-2021-participation-miss-universe-israel-boycott/</ref> {{beginboks}} {{opvolgboks| titel=Mej. Suid-Afrika| voor=[[Natasha Joubert (Mej. SA 2023)|Natasha Joubert]]| na=[[Ndavi Nokeri]]| jare=2021}} {{eindboks}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Mejuffroue Suid-Afrika]] [[Kategorie:Zoeloes]] j4npxvm0cm2wgp89ocqkpsvk33y1yya 0 387241 2892798 2838718 2026-04-11T19:18:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892798 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Otto Lilienthal | bynaam = | beeld = otto-lilienthal.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Lilienthal, ongeveer 1895 | geboortenaam = Karl Wilhelm Otto Lilienthal | geboortedatum = [[23 Mei]] [[1848]] | geboorteplek = Alkam, [[Pruise]] | dood_datum = {{SDEO|1848|5|23|1896|8|10}} | sterfteplek = [[Berlyn]], [[Duitse Ryk]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Duitse Ryk | beroep = Ingenieur en lugvaartpionier | ander = | bekend = Suksesvolle sweefeksperimente | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = Unterschrift Otto Lilienthal (1848 -1896).png }} '''Karl Wilhelm Otto Lilienthal''' (Aklam, [[23 Mei]] [[1848]] – [[Berlyn]], [[10 Augustus]] [[1896]]) was 'n Duitse uitvinder en ontwerper van baie [[Sweeftuig|sweeftuie]]. Hy word beskou as een van die pioniers van die [[vliegtuig]]. ==Lewensloop== [[Lêer:Fliegeberg1.jpg|links|duimnael|Fliegeberg met die Lilienthal-monument]] Na sy opleiding aan 'n tegniese skool in [[Potsdam]] het hy in 1867 met sy eksperimente begin. In 1891 het hy sy eerste sweefvlug van meer as 25 meter gemaak. In 1893 het hy reeds sweefvlugte van 250 meter gemaak en in 1896 het hy sy eerste vlug met 'n [[Tweedekker(Vliegtuig)|tweedekker]] gemaak. In Lichterfelde (Berlyn), sy destydse woning, het hy 'n 15 meter hoë kunsmatige heuwel (Fliegeberg) laat bou waar hy 'n sweeftuigloods gebou het. Van hier af het hy talle proef- en toetsvlugte gemaak, wat hierdie heuwel in Berlyn vinnig 'n landmerk gemaak het. Vandag het hierdie gebied die Otto Lilienthal-park geword en op die top van daardie heuwel is die gedenkmonument vir Lilienthal. Nadat hy 2000 sweeftugvlugte gemaak het, is hy ernstig beseer in 'n mislukte sweefvlug in 1896 en is die volgende dag dood. Op sy sterfbed sou Lilienthal die onvergeetlike woorde sê: " ''Opfer müssen gebracht werden!''“(Opofferings moet gemaak word!”). Dit blyk egter dat hy hierdie woorde vroeër in sy lewe gebruik het om na iets anders te verwys. Die [[Wright-broers]] het sy kennis van vlieg benut en ook verskeie vlugte in sy sweeftuie gemaak. Die broers het ook self sweeftuie gebou en toe dit bevredigend was, het hulle besluit om 'n enjin in 'n effens groter tipe te plaas. Met hierdie vliegtuig, die ''[[Wright Flyer]]'', het hulle geskiedenis gemaak deur die eerste suksesvolle gemotoriseerdevlug op [[17 Desember]] [[1903]] uit te voer. ==Teorieë== [[Lêer:Lilienthal aviodrome.JPG|links|duimnael|Model van Lilienthal en sy vlerke in die Lugvaartmuseum Aviodrome]] [[Lêer:Lilienthal in flight.jpg|duimnael|Sweefvlug deur Otto Lilienthal.]] As gevolg van verskeie sketse en studies oor [[voël]]vlug het hy die boek ''Der Vogelflug als Grundlage der Fliegerkunst'' (Die voëlvlug as basis vir die kuns van vlieg) geskryf. Alhoewel hierdie boek as sy mees gevestigde werk beskou word, het Lilienthal voor, tydens en na (van 1876 tot 1896) sy beroemde eksperimente talle essays en lesings geskryf en dit hoofsaaklik in tydskrifte gepubliseer. 'n Keur van sy publikasies: *''Theorie des Vogelflugs'' (1873), Lilienthal se vroegste gedokumenteerde lesing met insigte in menslike pogings om voëlvlug tot op daardie staduim na te boots. *''Der Flug der Vögel und des Menschen durch die Sonnenwärme'' (1890), Oor termiese en sirkulerende [[Lugstroom|lugstrome]]. *''Über meine diesjährigen Flugversuche'' (1891) ==Bibliografie== * Anderson, John D. ''A History of Aerodynamics and Its Impact on Flying Machines.'' Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2001, First edition 1999. {{ISBN|978-0-521-66955-9}}. * Crouch, Tom D. ''The Bishop's Boys: A Life of Wilbur and Orville Wright''. New York: W. W. Norton & Company, 1989. {{ISBN|0-393-30695-X}}. * Jarret, Philip. "Soaring Inspiration: Otto Lilienthal's Influence in Britain". ''Air Enthusiast'', No. 65, September–October 1996, pp.&nbsp;2–7. {{ISSN|0143-5450}}. * Lilienthal, Otto. [http://www.lilienthal-museum.de/olma/e6.htm ''Birdflight as the Basis of Aviation.''] First edition, 1911 reprinted 2001: {{ISBN|0-938716-58-1}}. (Translation from German edition, Berlin 1889: [http://www.lilienthal-museum.de/olma/6.htm ''Der Vogelflug als Grundlage der Fliegekunst''] reprinted 2003: {{ISBN|3-9809023-8-2}}.) * Nitsch, Stephan. ''Vom Sprung zum Flug (From the jump to the flight)''. Berlin, Brandenburgisches Verlagshaus, 1991. {{ISBN|3-327-01090-0}}. Modified second edition: ''Die Flugzeuge von Otto Lilienthal. Technik - Dokumentation - Rekonstruktion. (The airplanes of Otto Lilienthal. Technique - Documentation - Reconstruction)''. Otto-Lilienthal-Museum Anklam, 2016. {{ISBN|978-3-941681-88-0}}. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{de}}{{en}}[http://www.lilienthal-museum.de/olma/el2026.htm Lilienthal-museum] * {{de}}[http://www.deutsches-museum.de/sammlungen/ausgewaehlte-objekte/meisterwerke-iii/segelapparat/ ''Der Normal-Segelapparat von Otto Lilienthal'' - Deutsches-Museum] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lilienthal, Otto}} [[Kategorie:Lugvaartpioniers]] [[Kategorie:Geboortes in 1848]] [[Kategorie:Sterftes in 1896]] 9xzml0xq57bpyeaooh352zt629ko2ey 0 387295 2892946 2474069 2026-04-12T02:40:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892946 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Paul Laurence Dunbar | bynaam = | beeld = Paul Laurence Dunbar circa 1890.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Paul Laurence Dunbar in ongeveer 1890 | geboortenaam = Paul Laurence Dunbar | geboortedatum = [[27 Junie]] [[1872]] | geboorteplek = Dayton, [[Ohio]], VSA | sterfdatum = {{SDEO|1872|6|27|1906|2|9}} | sterfteplek = Dayton, Ohio, [[VSA]] | ouers = | familie = | titel = | nasionaliteit = Verenigde State | alma_mater = | beroep = Digter en skrywer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | kleinkinders = | webblad = | handtekening = }} '''Paul Laurence Dunbar''' ([[27 Junie]] [[1872]] - [[9 Februarie]] [[1906]])<ref>https://www.poetryfoundation.org/,Paul{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Laurence Dunbar. Besoek op 02-12-2021, Poetry Foundation, 2021-12-02</ref><ref>https://poets.org/poet/paul-laurence-dunbar ,About Paul Laurence Dunbar, Academy of American Poets, besoek op 02-12-2021. </ref><ref>https://www.britannica.com/biography/Paul-Laurence-Dunbar ,Paul Laurence Dunbar, American writer, Britannica, besoek op 02-12-2021.</ref><ref>https://www.libraries.wright.edu/special/dunbar/biography ,Paul Laurence Dunbar : Biography, Wright State University Libraries, besoek op 02-12-2021.</ref><ref>https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/american-literature-biographies/paul-laurence-dunbar , Paul Laurence Dunbar, Encyclopedia.com, besoek op 02-12-2021.</ref> was 'n [[Amerikaanse]] [[skrywer]]. ==Biografie== Dunbar was die seun van 'n voormalige [[Slawerny|slaaf]] van [[Kentucky]]. Hy het die hoërskool in Dayton bygewoon, waar hy die enigste [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaner]] in sy klas was. Een van sy klasmaats was Orville Wright, vir wie se familie Dunbar se ma gewerk het. Reeds tydens sy skooldae het hy 'n literêre talent getoon, was lid van die letterkundekring en het die skoolkoerant geredigeer. Met die ondersteuning van die [[Wright-broers]] kon hy sy eerste koerant, ''The Dayton Tattler'', publiseer. Ná hoërskool het finansiële omstandighede hom gedwing om as hysbakoperateur te werk. Op 'n vergadering van die Western Association of Writers in 1892, het hy op uitnodiging van 'n voormalige skoolonderwyser [[gedig]]te voorgedra en het so 'n indruk gemaak dat hy 'n aanbevelingsbrief van die bekende digter James Whitcomb Riley ontvang het. In dieselfde jaar publiseer hy sy eerste digbundel ''Oak and Ivy''. Nadat hy na [[Chicago]] verhuis het, het hy [[Frederick Douglass]] daar ontmoet. Dunbar se gedigte het in bekende koerante, soos [[The New York Times]], verskyn. Sy tweede digbundel ''Majors and Minors'' (''Majors'' staan vir tekste in standaard [[Engels]] en ''Minors'' vir tekste in [[dialek]]) het so suksesvol geword dat hy op 'n ses maande lange lesingreis na die [[Verenigde Koninkryk]] genooi is. Nadat hy na die Verenigde State teruggekeer het, het hy werk by die [[Biblioteek van die V.S.A. Kongres]] in [[Washington D.C.]] Daar ontmoet en getroud met die skrywer Alice Ruth Moore. ’n Verdere [[roman]] en twee [[digbundel]]s is in Washington geskryf. Verskeie libretto's is ook gedurende hierdie tydperk geskep. Toe Dunbar in 1898 met [[tuberkulose]] gediagnoseer word, het hy na Dayton teruggekeer en hom uitsluitlik aan skryf en lesings gewy. In 1902 het hy van sy vrou geskei. Dunbar het in sy romans en gedigte, dikwels met behulp van dialek, die ervarings van Afro-Amerikaners en die Ou Suide van die Verenigde State geskilder. Sy uiteenlopende taalgebruik het hom in staat gestel om 'n wye gehoor te bereik. ==Heengaan== Paul Laurence Dunbar is in Februarie 1906 op die ouderdom van 33 oorlede. Hy is by die Woodland-begraafplaas en Arboretum in Dayton begrawe. ==Werke== *1893: ''Oak and ivy'' *1903: ''Lyrics of love and laughter'' *1905: ''Lyrics of sunshine and shadow '' ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leeswerk== * Tim Brooks, ''Lost Sounds: Blacks and the Birth of the Recording Industry, 1890–1919'', pp.&nbsp;260–267. University of Illinois Press, 2004. Early recordings of his work. * Lida Keck Wiggins, [https://books.google.com/books?id=d1E-kBatE3UC&printsec=frontcover&dq=The+Life+and+Works+of+Paul+Lawrence+Dunbar&sig=lV96ZUneubDoxCAag8Yl1Pe_zUA#PPA1,M1 ''The Life and Works of Paul Lawrence Dunbar''], Winston-Derek, 1992. {{ISBN|1-55523-473-9}}. ==Eksterne skakels== {{wikisource author}} {{wikiquote|Paul Laurence Dunbar}} {{commons category}} * {{Gutenberg author |id=6269}} * {{Internet Archive author |sname=Paul Laurence Dunbar}} * [https://guides.loc.gov/paul-laurence-dunbar Paul Laurence Dunbar: Online Resources], Library of Congress * [https://web.archive.org/web/20080814071352/http://ohsweb.ohiohistory.org/places/sw03/index.shtml Dunbar House State Historical Site], Ohio Historical Society * [http://www.nps.gov/DAAV Dunbar House] is part of Dayton Aviation Heritage National Historical Park, which includes both the Wright Brothers bicycle shop and Dunbar's home * [http://www.libraries.wright.edu/special/dunbar/ "Paul Laurence Dunbar Library special collection"], Wright State University * [https://web.archive.org/web/20060722015004/http://www.toledosattic.org/details.asp?did=39 "Paul Laurence Dunbar"] "Progressives and the Poet: How Toledo 'Discovered' Paul Laurence Dunbar", essay by Timothy Messer-Kruse * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5200796 "Dunbar's Legacy of Language"], NPR, 2006 program marking the 100th anniversary of Dunbar's death; includes a poetry reading. * [https://poets.org/poet/paul-laurence-dunbar Paul Laurence Dunbar: Profile and Poems] * [http://www.oldmagazinearticles.com/article-summary/poet-paul-l-dunbar#.Xs6iz2hKizk Paul Laurence Dunbar in the ''New York Times'' (1897)] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dunbar, Paul Laurence }} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1872]] [[Kategorie:Sterftes in 1906]] sdf7v5dej4ogdxrj2x26ek0pxvyzfar 0 387883 2893065 2688061 2026-04-12T10:54:16Z Aliwal2012 39067 2893065 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Huis van Chakri |titel = |kleur = |beeld = Emblem of the House of Chakri.svg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Die embleem van die Huis van Chakri. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Plaaslike naam |1 = ราชวงศ์จักรี |opskrif2 = Land |2 = {{vlagland|Thailand}} |opskrif3 = Godsdiens |3 = [[Boeddhisme]] |opskrif4 = Titel van hoof |4 = Koning van Siam (1782-1949) <br/>Koning van Thailand (1949-tans) |opskrif5 = Stigter |5 = [[Rama I]] |opskrif6 = Huidige hoof |6 = [[Maha Vajiralongkorn|Rama X]] |opskrif7 = Stigting |7 = 6 April 1782 |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = }} Die '''Chakri-dinastie''' ({{lang-th|ราชวงศ์จักรี}}, ''Ratchawong Chakkri'', {{Audio|Chakri dynasty (TH).ogg|luister}}) is die huidige regerende dinastie van die [[Thailand|Koninkryk Thailand]]. Die hoof van die huis is die [[koning]] en [[staatshoof]]. Die familie regeer oor Thailand sedert die stigting van die Rattanakosin-tydperk en die stad [[Bangkok]] in 1782, en ná die einde van Taksin Thonburi se bewind, toe [[Siam]] se hoofstad na Bangkok geskuif is. Die koningshuis is gestig deur [[Rama I]], 'n militêre leier van [[Ayutthaya]]. Hy was van Sino-Mon-afkoms.<ref name="RamaI">{{cite book|last1=Reid|first1=Anthony|title=A History of Southeast Asia: Critical Crossroads|year=2015|url=https://books.google.com/books?id=cETJBgAAQBAJ&dq=chakri+dynasty+chinese+mon&pg=PA215|page=215|isbn=9780631179610}}</ref> Voordat hy die troon bestyg het, was Rama I jare lank die minister van burgersake, met die gepaardgaande adellike titel '''chakri'''. Toe hy die dinastie stig, het hy "Chakri" as die naam daarvan gekies. Die huis se embleem bestaan uit die diskus (''chakra'') en drietandvurk (''trisula''), die hemelse wapens van die gode [[Vishnu]] en [[Shiva]], van wie die Thaise koning volgens oortuiging die inkarnasie is. Die huidige hoof van die huis is [[Maha Vajiralongkorn]], wat op 1 Desember 2016 koning geword het, maar terugwerkend van 13 Oktober 2016 regeer ná die dood van sy pa, [[Bhumibol Adulyadej]]. Die huis se huidige setel is die [[Groot Paleis]]. Die kroning van Vajiralongkorn en die tradisionele seremonie het op Saterdag 4 Mei 2019 in Bangkok plaasgevind.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/04/thailands-king-vajiralongkorn-is-crowned-as-three-day-coronation-begins | title=King Vajiralongkorn of Thailand is crowned in elaborate ceremony | website=theguardian.com | access-date=10 Mei 2019 }}</ref> ==Lede== Die belangrikste lede van die Huis van Chakri is: * Koning [[Maha Vajiralongkorn]] (Phra Vajira Klao Chao Yu Hua) * Koningin Suthida (die koning se gemalin) ** Prinses Bajrakitiyabha (die koning se dogter) ** Prinses Sirivannavari (die koning se dogter) ** Prins Dipangkorn Rasmijoti (die koning se vyfde en jongste seun en vermoedelike opvolger tot die troon) * Koningin Sirikit, die koninginmoeder ** Prinses Sirindhorn (koning Rama IX se dogter) ** Prinses Chulabhorn, (koning Rama IX se dogter) *** Prinses Siribhachudhabhorn (prinses Chulabhorn se dogter) *** Prinses Adityadhornkitikhun (prinses Chulabhorn se dogter) ** Prinses Ubolratana Rajakanya (koning Rama IX se dogter) ==Konings== {|style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" |- ! width="80" |Beeld!!width=10%|Naam!!width=15%|Gebore!!width=15%|Bewind begin!!width=8%|Bewind eindig!!width=10%|Dood!!width=15%|Gemalinne!!width=20%|Kinders |- |[[Beeld:Buddha Yodfa Chulaloke portrait.jpg|80px|Rama I]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra <br/>Paramoruracha Maha <br/>Chakri Borommanat Phra <br/>[[Rama I|Buddha Yodfa Chulaloke]]<br/>('''Rama I''') ||20 Maart 1737<br/>Ayutthaya ||6 April 1782 <br/><small>(gekroon in die Dusit Maha Prasat-saal, [[Groot Paleis]], op 10 Junie 1782)</small> |" colspan="2"|7 September 1809<br/>Groot Paleis, [[Bangkok]]<br/>op 72 ||Koningin Amarindra<br/>en 31 ander gemalinne ||42 <br/>(17 seuns en 25 dogters) |- |[[Beeld:Buddha Loetla Nabhalai portrait.jpg|80px|Rama II]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra <br/>Boromratchapongchet <br/>Mahetsawarasunthon Phra [[Rama II|Buddha Loetla Nabhalai]]<br/>('''Rama II''') ||24 Februarie 1767<br/>Ayutthaya ||7 September 1809<br/><small>(gekroon in die Phaisan Thaksin-saal)</small> |" colspan="2"|21 Julie 1824<br/>Groot Paleis, Bangkok <br/>op 57 ||Koningin Srisuriyendra<br/>Prinsesgemalin Sri Sulalai<br/>en 51 ander gemalinne ||73 <br/>(38 seuns en 35 dogters) |- |[[Beeld:Nangklao portrait.jpg|80px|Rama III]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra Paramathiworaset Maha<br>Jessadabodindra<br>Phra [[Rama III|Nangklao]] <br>Chao Yu Hua<br>('''Rama III''') ||31 Maart 1788<br>Thonburi-paleis, Bangkok ||21 Julie 1824<br><small>(gekroon in die Phaisan Thaksin-saal)</small> |" colspan="2"|2 April 1851<br>Groot Paleis, Bangkok <br>op 63 ||42 gemalinne ||51 <br>(22 seuns en 29 dogters) |- |[[Beeld:Mongkut portrait.jpg|80px|Rama IV]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra Paramenthra<br>Ramathibodhi Srisindra<br>Maha [[Mongkut]]<br>Phra Chom Klao <br>Chao Yu Hua <br>Phra Syamadevamahamakut Vidyamaharaj<br>('''Rama IV''') ||18 Oktober 1804<br>Thonburi-paleis, Bangkok ||2 April 1851<br><small>(gekroon in die Phaisan Thaksin-saal op 15 Mei 1851)</small> |" colspan="2"|1 Oktober 1868<br>Groot Paleis, Bangkok <br>op 63 ||Koningin Somanas Vadhanavadi<br>Koningin Debsirindra<br>Prinses Pannarai<br>en 58 ander gemalinne ||82 <br>(39 seuns en 43 dogters) |- |[[Beeld:King Chulalongkorn.jpg|80px|Rama V]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra Paraminthra Maha<br>[[Chulalongkorn]]<br>Phra Chulachomklao <br>Chao Yu Hua<br>('''Rama V''') ||20 September 1853<br>Groot Paleis, Bangkok ||1 Oktober 1868<br><small>(gekroon in die Phaisan Thaksin-saal op 11 November 1868 (1ste keer) en 16 November 1873 (2de keer)</small> |" colspan="2"|23 Oktober 1910<br>Dusit-paleis, Bangkok <br>op 57 ||Koningin Sunandha Kumariratana<br>Koningin Sukumalmarsri<br>Koningin Savang Vadhana<br>Koningin Saovabha Phongsri<br>en 88 ander gemalinne ||76 <br>(32 seuns en 44 dogters) |- |[[Beeld:King Vajiravudh.jpg|80px|Rama VI]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra Paramenthra Maha<br>[[Vajiravudh]]<br>Phra Mongkut Klao <br>Chao Yu Hua<br>('''Rama VI''') ||1 Januarie 1881<br>Groot Paleis, Bangkok ||23 Oktober 1910<br><small>(gekroon in die Phaisan Thaksin-saal op 11 November 1910)</small> |" colspan="2"|26 November 1925<br>Groot Paleis, Bangkok <br>op 44 ||Prinsesgemalin Indrasakdi Sachi <br>Gemalin Sucharit Suda<br>Prinsesgemalin Laksamilawan<br>Prinsesgemalin Suvadhana ||Prinses Bejaratana Rajasuda |- |[[Beeld:Prajadhipok portrait.jpg|80px|Rama VII]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra Paraminthra Maha<br>[[Prajadhipok]]<br>Phra Pok Klao <br>Chao Yu Hua<br>('''Rama VII''') ||8 November 1893<br>Groot Paleis, Bangkok ||26 November 1925<br><small>(gekroon in die Phaisan Thaksin-saal op 25 Februarie 1926)</small> ||2 Maart 1935<br><small>(geabdikeer)</small> ||30 Mei 1941<br>[[Surrey]], [[Verenigde Koninkryk]]<br>op 47 ||Koningin Rambai Barni ||Geen |- |[[Beeld:King Ananda Mahidol portrait photograph.jpg|alt=|108x108px|Rama VIII]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra Paramenthra Maha<br>[[Ananda Mahidol]]<br>('''Rama VIII''') ||20 September 1925<br>[[Heidelberg, Duitsland]] ||2 Maart 1935<br><small>(nooit gekroon nie),<br>regeer onder regentskap van 1935 tot 1946</small> |" colspan="2"|9 June 1946<br>Groot Paleis, Bangkok <br>op 20 ||Geen ||Geen |- |[[Beeld:Portrait painting of King Bhumibol Adulyadej.jpg|80px|Rama IX]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra Boromchanakathibet Maha<br>[[Bhumibol Adulyadej]] Maharat Borommanatbophit<br>('''Rama IX''') ||5 Desember 1927<br>Mount Auburn-hospitaal, [[Cambridge, Massachusetts]], [[VSA]] ||9 Junie 1946<br><small>(gekroon in die Phaisan Thaksin-saal op 5 Mei 1950)</small> |" colspan="2"|13 Oktober 2016<br>Siriraj-hospitaal, Bangkok <br>op 88 ||Koningin Sirikit ||Prinses Ubol Ratana<br>Koning Maha Vajiralongkorn <small>(Rama X)</small><br>Prinses Sirindhorn<br>Prinses Chulabhorn |- |[[Beeld:Portrait of King Rama X.jpg|80px|Rama X]] | style="background:#fffaf0;"|Phrabat Somdet Phra Paramenthra<br>Ramathibodhi Srisindra<br>[[Maha Vajiralongkorn]]<br>Phra Vajira Klao Chao Yu Hua<br>('''Rama X''') ||28 Julie 1952<br>Dusit-paleis, Bangkok ||13 Oktober 2016<br><small>(gekroon in die Phaisan Thaksin-saal op 4 Mei 2019)</small> |" colspan="2"|''Verkose'' ||Koningin Suthida<br>Gemalin Sineenat ||Prinses Bajrakitiyabha<br>Juthavachara Vivacharawongse<br>Vacharaesorn Vivacharawongse<br>Chakriwat Vivacharawongse<br>Vatchrawee Vivacharawongse<br>Prinses Sirivannavari Nariratana<br>Prins Dipangkorn Rasmijoti |} ===Tydlyn=== <timeline> ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:25 PlotArea = top:20 bottom:20 right:20 left:10 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1780 till:2055 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1782 Colors = id:king value:rgb(1,0.70,0) legend: King BarData = barset:PM PlotData= align:left fontsize:S shift:(3,-4) anchor:from width:15 barset:PM from: start till: 1809 color:king text:"Rama I" fontsize:9 from: 1809 till: 1824 color:king text:"Rama II" fontsize:9 from: 1824 till: 1851 color:king text:"Rama III" fontsize:9 from: 1851 till: 1868 color:king text:"Rama IV" fontsize:9 from: 1868 till: 1910 color:king text:"Rama V" fontsize:9 from: 1910 till: 1925 color:king text:"Rama VI" fontsize:9 from: 1925 till: 1935 color:king text:"Rama VII" fontsize:9 from: 1935 till: 1946 color:king text:"Rama VIII" fontsize:9 from: 1946 till: 2016 color:king text:"Rama IX" fontsize:9 from: 2016 till: 2022 color:king text:"Rama X" fontsize:9 </timeline> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Chakri dynasty}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Chakri dynasty}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thaise konings| ]] shckkldbib302h6dqx0xz0prpisn509 3 388230 2892657 2479546 2026-04-11T17:23:25Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[Gebruikerbespreking:ANotherpartofme2805]] reggemaak 2892657 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:ANotherpartofme2805]] k0m3u7kgeezqgcgkwgfpii0pbqaz7i8 0 388348 2892743 2874178 2026-04-11T18:58:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892743 wikitext text/x-wiki [[Lêer:MargaretSanger-Underwood.LOC (cropped).jpg|duimnael|Margaret Sanger]] '''Margaret Sanger Slee''', gebore '''Margaret Louise Higgins''' ([[14 September]] [[1879]] Corning, New York – [[6 September]] [[1966]])<ref>Die meeste bronne vermeld [[1883]], maar volgens die ''Margaret Sanger Papers Project'' [http://www.infoplease.com/biography/var/margaretsanger.html het sy gemaak of sy vier jaar jonger is:] "''She provided inaccurate dates to contemporary biographical dictionaries, which is why so many sources have the 1883 date''."</ref> was 'n [[Amerikaanse]] [[verpleegster]] en [[Feminisme|feminis]] wie se finansiële posisie haar toegelaat het om haar aan haar roeping te wy. Sanger het haar beywer vir geboortebeperking, gesinsbeplanning, [[eugenetika]] <ref>Sanger, 'A Plan for Peace', ''Birth Control Review'', April 1932, bl. 106</ref><ref>Sanger, ''What Every Boy and Girl Should Know'', 1915, bl. 140</ref> en sosiale hervorming, en het verskeie boeke geskryf, waarvan die bekendste is ''What Every Girl Should Know'' van 1920. Sy het tronkstraf in die gesig gestaar deur die voordele van geboortebeperking te verkondig, wat destyds deur die Comstock-wet van 1873 as obseniteit in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verbied is. Sanger was die stigter van die American Birth Control League, die voorganger van Planned Parenthood, en het al in Amerika, sowel as [[Europa]] en [[Japan]] lesings gehou. Sy het Gregory Pincus aangemoedig om 'n voorbehoedpil te ontwikkel. As gevolg van haar uitgesproke standpunte en omdat sy eugenetiese praktyke bevorder het, bly sy 'n omstrede figuur.<ref>Robert G. Marshall & Chuck Donovan. ''Blessed Are the Barren: The Social Policy of Planned Parenthood''. Fort Collins, CO: Ignatius Press. {{ISBN|0-89870-353-0}}; {{ISBN|978-0-89870-353-5}}, 1991</ref> ==Lewensloop== Sy was die sesde van elf kinders en het twee keer getroud: met Williams Sanger in 1900 en, na 'n egskeiding, in 1922 met J. Noah H. Slee. Na 'n kort loopbaan as onderwyser het sy as 'n verpleegster aan New York se Lower East Side gewerk. In 1914 het sy 'n tydskrif, ''The Woman Rebel'', begin publiseer, later herdoop tot ''Birth Control Review'', en die pamflet ''Family Limitation'' geskryf. Sy is aangekla van die verspreiding van dokumente wat voorbehoeding bevorder, maar die saak is in 1916 laat vaar. Dieselfde jaar het sy die eerste Amerikaanse geboortebeperkingskliniek in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]] geopen. In 1921 stig sy die American Birth Control League en was die voorsitter daarvan tot 1928. In September 1930 het sy Eugen Fischer ontvang, wat [[Adolf Hitler|Hitler]] se rasseteorie en [[Nasionaal-Sosialisme|nasionaal-sosialisme]] ontwikkel het.<ref>François-Marie Algoud, ''La Peste et le choléra: Marx, Hitler, et leurs héritiers'', Chiré, 2000, bl. 68</ref><ref>Désiré Dutonnerre, ''La Marée noire de la pornographie'', Chiré, 1992, bl. 213 e.v.</ref> Sy het die eerste president daarvan geword toe die International Planned Parenthood Federation in 1953 gestig is. Later het sy gefokus op die bevordering van voorbehoeding in Asiatiese lande, hoofsaaklik [[Indië]] en Japan. Sy is in 1966 oorlede en word in Fishkill-plattelandse begafplaas in Fishkill begrawe.<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6544735 Find a Grave]</ref> ==Opvattings== Margaret Sanger het onder meer die eis dat vroue haar eie liggaam en [[seksualiteit]] moet beheer, haar seksvoorligtingsveldtogte, haar begeerte om die [[voortplanting]] van diegene wat as geneties onbekwaam geag word te ontmoedig en haar siening dat die samelewing moet kan ingryp in dit is die seksuele keuses van individue. Ten slotte was daar sienings wat nie ongewoon was in haar tyd nie, maar wat nou as [[rassisme|rassisties]] beskou word, soos haar siening dat die [[Aborigines]] 'n minderwaardige ras was. Haar siening dat die lewensomstandighede van swartes verbeter kan word deur hul getalle te beperk<ref>{{en}}Tanya L. Green, ''[http://www.citizenreviewonline.org/special_issues/population/the_negro_project.htm The Negro Project, Margaret Sanger's Eugenic Plan for Black Americans''], 10 Mei 2001</ref> het ook nie goed by [[Afro-Amerikaners]] gegaan nie en baie swart militante het veral in die 1970's geboortebeperking as 'n poging tot 'n vorm van [[volksmoord]] beskou.<ref>{{en}} Simone M. Caron, [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2005/is_n3_v31/ai_20574139/pg_1 Birth control and the black community in the 1960s: genocide or power politics?], ''Journal of Social History'', 1998</ref> Dit is opvallend dat Sanger 'n daad gewoonlik volgens die gevolge daarvan beoordeel het, en nie volgens 'n inherente goed of kwaad nie, soos blyk uit haar standpunt oor [[masturbasie]]. Aangesien sy haarself buite die Amerikaanse hoofstroom van daardie tyd geplaas het met hierdie lewensfilosofie, het sy gereeld in konflik met die samelewing en met die regbank gekom. ==Oortuigings oor fisiese selfbeskikking== Vir Sanger het fisieke selfbeskikking onder meer beteken: 'n reg op seksvoorligting, sodat die vrou gegronde keuses kan maak. Sy was ook 'n voorstander van [[aborsie]], [[sterilisasie]] en ander vorme van geboortebeperking. Masturbeer was vir haar 'n teken van verstandelike swakheid, maar afwykend van algemene sienings van haar tyd, het sy die daad nie as sodanig aanstootlik gevind nie, maar slegs weens die veronderstelde gevolge. Dit sluit in die onvermoë om seksuele omgang te hê of te geniet, sowel as wat sy "geestelike masturbasie" genoem het, 'n fiksasie op erotika.<ref>Sanger, ''What Every Girl Should Know'', 1920, bl. 39 e.v.</ref> ==Bibliografie== *''The Pivot of Civilization'' *''What Every Mother Should Know'' (1917) *''Woman and the New Race'' (c.1920) *''What Every Girl Should Know'' (1920 ed.) *''What Every Girl Should Know'' (1922 ed.) *''The Case for Birth Control'' (eerste gepubliseer in die ''Woman Citizen'', 23 Februarie 1924) *''My Fight for Birth Control'' (1934) *''Margaret Sanger: An Autobiography'' (1938) *Korrespondensie tussen Margaret Sanger en Katharine McCormick *''The Margaret Sanger Papers'' by die Smith College ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sanger, Margaret}} [[Kategorie:Aktiviste]] [[Kategorie:Feministe]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1966]] qpx6t0m91lh8dw1bfjjghqf4ydqi27t 0 390601 2892896 2766728 2026-04-11T23:38:06Z Jcb 223 2892896 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emblem of the Spanish Air Force.svg|duimnael|260px|Embleem van die Spaanse Lugmag]] [[Lêer:Roundel of Spain.svg|duimnael|130px|Rondeel van Spanje]] Die '''Spaanse Lugmag''' (Spaans: "Leër van die lug") is die lugtak van die Spaanse Weermag. Die Spaanse leër se lugvleuel het formeel in 1909 ontstaan toe kolonel Pedro Vives Vich en kaptein Alfredo Kindelán 'n amptelike reis na verskillende Europese stede onderneem het om die potensiaal van die bekendstelling van lugskepe en [[vliegtuie]] in die Spaanse weermag te ondersoek. 'n Jaar later het 'n koninklike dekreet die Nasionale Lugvaartskool (''Escuela Nacional de Aviación (civil))'' gestig in Getafe, naby [[Madrid]], onder die Ministerie van Openbare Werke en Vervoer. == Na-Burgeroorlog-era == [[Lêer:HA-200_Saeta_(recortada).jpg|duimnael| 'n Spaanse Hispano HA-200 ''"Saeta"'' (Bolt)]] Die huidige Spaanse Lugmag (''Ejército del Aire'', of EdA) is amptelik op 7 Oktober 1939 gestig, na die einde van die [[Spaanse Burgeroorlog]]. Die EdA was 'n opvolger van die Nasionalistiese en Republikeinse Lugmagte. Spaanse Republikeinse kleure het verdwyn en die swart rondel van die vliegtuie is vervang deur 'n geel en rooi rondel. Die swart en wit Saint Andrew's Cross vinflits, die stertkenteken van Franco se lugmag, asook van die Aviazione Legionaria van Fascistiese Italië en die Condor-legioen van [[Nazi-Duitsland]], is steeds in gebruik in die hedendaagse Spaanse Lugmag.<ref>{{Cite web|url=http://www.ejercitodelaire.mde.es/ea/pag?idDoc=homeARN|title=Ejército del aire. Aeronaves|last=Ejército del Aire|archive-url=https://web.archive.org/web/20141122043837/http://www.ejercitodelaire.mde.es/ea/pag?idDoc=homeARN|archive-date=22 November 2014|access-date=25 December 2014}}</ref> [[Lêer:F-104G_Starfighter_(Museo_del_Aire_de_Madrid)_(6).jpg|links|duimnael|'n Voormalige [[Lockheed F-104 Starfighter|F-104 Starfighter]] van die Spaanse Lugmag]] Gedurende die eerste jare na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Spaanse Lugmag grootliks uit [[Duitsland|Duitse]] en Italiaanse vliegtuie en kopieë daarvan bestaan. 'n Interessante voorbeeld was die HA-1112- ''M1L Buchón'' (Pouter), dit was in wese 'n gelisensieerde produksie van die [[Messerschmitt Bf 109]] wat herontplooi is met 'n [[Rolls-Royce Merlin]] 500-45 vir gebruik in Spanje.<ref>Fitzsimons, Bernard, ed. </ref> [[Lêer:EF-18A_Spain_(16527586494).jpg|duimnael|'n [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|EF-18 A]] styg op en swenk na links in 2015.]] Na die dood van diktator Franco in 1975 en die daaropvolgende Spaanse oorgang na demokrasiejare, is die organisasie en toerusting van die Spaanse Lugmag weer gemoderniseer om voor te berei vir [[Spanje]] se lidmaatskap van [[NAVO]] in 1982. Vliegtuie soos die [[Dassault Mirage III|Mirage III]] en [[Dassault Mirage F1|Mirage F1]] is van [[Frankryk]] gekoop en het gedurende die 1970's en deel van die 1980's die ruggraat van die Lugmag geword. Franse vegters het die lugmag se steunpilaar gevorm tot die aankoms van die Amerikaanse [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|F/A-18]]. Spaanse F/A-18's het deelgeneem aan die Bosniese Oorlog en die [[Kosovo-oorlog]] onder [[NAVO]]-bevel, gebaseer in Aviano, [[Italië]].<ref>{{Cite web|url=http://www.ejercitodelaire.mde.es/ea/pag?idDoc=2273E6349C429C85C12575E400382BEF&idRef=ACEF1BFFF9DE1599C12575E400386986|title=Ejército del aire. Balcanes|last=Ejército del Aire|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106174121/http://www.ejercitodelaire.mde.es/ea/pag?idDoc=2273E6349C429C85C12575E400382BEF&idRef=ACEF1BFFF9DE1599C12575E400386986|archive-date=6 January 2010|access-date=25 December 2014}}</ref> Bygestaan deur [[Amerikaanse Lugmag]] [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16's]], het die Spaanse Lugmag [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|EF-18A]]'s op 25 en 26 Mei 1994 lasergeleide bomme op Bosnies-Serwiese ammunisiedepots by Pale laat val. Die Spaanse Lugmag vervang ouer vliegtuie in die inventaris met nuweres, insluitende die [[Eurofighter Typhoon]] en die onlangs-bekendgestelde [[Airbus A400M Atlas]] vragvliegtuig. Albei word met Spaanse deelname vervaardig; EADS CASA maak die Eurofighter se regtervlerk- en voorrandlatte,<ref>{{Cite web|url=http://www.targetlock.org.uk/typhoon/production.html|title=Target Lock: Eurofighter Typhoon : Production|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924113258/http://www.targetlock.org.uk/typhoon/production.html|archive-date=24 September 2015|access-date=25 December 2014}}</ref> en Spanje neem deel aan die toets en samestelling van die lugvervoerder.<ref>{{Cite web|url=http://www.airbus.com/en/presscentre/pressreleases/press-release/detail/first-a400m-wings-delivered-to-final-assembly-line/news-browse/1/news-period/1175378400/2591999/archived/news-category/press_release/?tx_felogin_pi1%5Bforgot%5D=1|title=Airbus, a leading aircraft manufacturer|archive-url=https://archive.today/20120717025147/http://www.airbus.com/en/presscentre/pressreleases/press-release/detail/first-a400m-wings-delivered-to-final-assembly-line/news-browse/1/news-period/1175378400/2591999/archived/news-category/press_release/?tx_felogin_pi1%5Bforgot%5D=1|archive-date=17 July 2012|access-date=25 December 2014}}</ref> In Julie 2014 het die Spaanse Lugmag by die Europese Lugvervoerkommandement aangesluit, met hul hoofkwartier by die Eindhoven-lugbasis in [[Nederland]].<ref>{{Cite web|url=http://eatc-mil.com/45/Articles/News%20&%20Press%20updates/265/Spain+is+now+member+of+the+EATC|title=Spain is now member of the EATC - Articles - EATC - European Air Transport Command|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095201/http://eatc-mil.com/45/Articles/News%20%26%20Press%20updates/265/Spain+is+now+member+of+the+EATC|archive-date=7 July 2014|access-date=25 December 2014}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugmagte]] [[Kategorie:Spanje]] pyqvchxdtlo04ypauzqi71dklinvuzl 0 390801 2892848 2890086 2026-04-11T20:06:47Z Jcb 223 2892848 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Lugredery | airline = Pakistan International Airlines | image = | logo = <!-- Pakistan International Airlines logo (2004).svg ... nie op commons gelaai nie.....--> | logo_size = 250 | traded_as = PIAA | IATA = PK | ICAO = PIA | callsign = PAKISTAN | aoc = | hubs = <div> * [[Jinnah Internasionale Lughawe|Karatsji]] * [[Islamabad Internasionale Lughawe|Islamabad]] * [[Allama Iqbal Internasionale Lughawe|Lahore]] </div> | focus_cities = * Peshawar * Multan * Sialkot | frequent_flyer = PIA Awards Plus | alliance = | fleet_size = 28 | destinations = 56<ref name="cms.piac.aero">{{Cite web |url=https://cms.piac.aero/where-we-fly/destinations |title= Fly destinations|access-date=7 November 2021 |archive-date=17 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917071433/https://cms.piac.aero/where-we-fly/destinations |url-status=dead }}</ref> | parent = Aviation Division, Government of Pakistan<ref>{{cite web| title=Annual Report 2006 (Part-I)| publisher=Pakistan International Airlines| date=3 April 2007| url=http://www.piac.com.pk/PIA_About/profiles/2006/PIA_Annual_Report_2006-P1.pdf| access-date=14 Augustus 2007| archive-date=6 Januarie 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190106212109/https://www.piac.com.pk/| url-status=dead}}</ref> | num_employees = ~10&nbsp;500<ref>{{Cite web|title=PIA starts clearing VSS dues after months' delay|url=https://www.thenews.com.pk/print/802152-pia-starts-clearing-vss-dues-after-months-delay|access-date=2021-04-10|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> (2021) | revenue = {{decrease}}₨94.989 miljard (VS$590 miljoen)<br /><small>(''FY 2019–20'')</small> | net_income = {{increase}}₨-34.643 miljard (VS$−220 miljoen) <br /><small>(''FY 2019–20'')</small> | operating_income = {{increase}}₨-680 miljoen (VS$−4.2 miljoen)<br /><small>(''FY 2019–20'')</small> | founded = {{Begin datum en ouderdom|1946|10|29|df=y}}<small> (as ''Orient Airways'')</small> | headquarters = [[Jinnah Internasionale Lughawe]]<br />[[Karatsji]], Pakistan | key_people = | subsidiaries = * Roosevelt Hotel (New York) * Hotel The Scribe (Paris) * Skyrooms (Pty) Limited * PIA Investments Limited | website = [https://www.piac.com.pk/ piac.com.pk] }} '''Pakistan International Airlines''' ([[Oerdoe]]: پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائنز; afgekort '''PIA''') is 'n internasionale [[lugredery]] wat dien as die nasionale vlagdraer van [[Pakistan]] onder die administratiewe beheer van die Lugvaartsekretaris van die regering van Pakistan. Sy sentrale spilpunt is [[Karatsji]] se [[Jinnah Internasionale Lughawe]], terwyl [[Allama Iqbal Internasionale Lughawe]] in [[Lahore]], en [[Islamabad Internasionale Lughawe]] as sekondêre spilpunte dien. {{Multibeeld|align=right|direction=vertical|image1=Fokker F27-200 Friendship, Pakistan International Airlines (PIA) JP12491.jpg|caption1='n PIA [[Fokker F27 Friendship]] arriveer op Chitral-lughawe vanaf Peshawar op 1 Augustus 1972<ref>{{Cite web|url=https://www.airliners.net/photo/Pakistan-International-Airlines-PIA/Fokker-F-27-200-Friendship/58284|title=Aviation Photo #0058284: Fokker F-27-200 Friendship – Pakistan International Airlines – PIA|website=Airliners.net}}</ref>|image2=Douglas DC-10-30 AP-AYM PIA FRA 08.05.77.jpg|caption2='n PIA McDonnell Douglas DC-10 styg op van [[Lughawe Frankfurt]], [[Wes-Duitsland]], circa 1977}} PIA is Pakistan se grootste lugredery en bedryf 'n vloot van 29 vliegtuie. Die lugredery bedryf daagliks byna 100 vlugte en bedien 18 binnelandse bestemmings en 25 internasionale bestemmings regoor Asië, Europa, die Midde-Ooste en Noord-Amerika. Benewens kommersiële vlugbedrywighede, besit PIA ook The Roosevelt Hotel in New York Stad, en die Sofitel Paris Scribe Hotel in Parys.<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/702442/overseas-assets-sale-of-pia-hotels-likely-to-rake-in-700-million/|title=Overseas assets: Sale of PIA hotels likely to rake in $700 million – The Express Tribune|date=30 April 2014|access-date=25 June 2016}}</ref> Die lugredery bedryf 'n gereelde vliegprogram, PIA Awards +, en het verskeie codeshare- en interlyn-ooreenkomste. Dit is egter nie deel van enige lugredery-alliansie nie.<ref>{{cite web |title=Pakistan International Airlines – PIA award plus |url=https://www.piac.com.pk/awards/awards-plus |website=www.piac.com.pk |access-date=28 July 2021}}</ref> Op 30 Junie 2020 is PIA aanvanklik vir ses maande verbied om in die Europese lugruim te vlieg, vanaf 1 Julie 2020, en daarna onbepaald nadat [[EASA]] vasgestel het dat die lugredery nie in staat was om sy operateurs en vliegtuie te sertifiseer en toesig te hou in ooreenstemming met toepaslike internasionale standaarde nie.<ref>{{cite news |url=https://simpleflying.com/pia-europe-return/ |title=Pakistan International Airlines' Return To Europe Hits A Snag |date=23 January 2022 |publisher=Simple Flying |last=Hardman |first=Jake |accessdate=7 May 2022}}</ref> Dié besluit is geneem kort nadat dit aan die lig gekom het dat minstens 'n derde van alle vlieënierslisensies wat in Pakistan uitgereik is, nie eg was nie.<ref>{{Cite web|last=Kaminski-Morrow|first=David|title=PIA banned from European operations after mounting safety concerns|url=https://www.flightglobal.com/safety/pia-banned-from-european-operations-after-mounting-safety-concerns/139069.article|website=Flight Global|date=30 June 2020|access-date=1 July 2020}}</ref> Teen 9 Julie 2020 is die lugredery ook deur die Verenigde Koninkryk en die Verenigde State verbied.<ref>{{Cite news|date=2020-07-10|title=U.S. bans Pakistan International Airlines flights over pilot concerns|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-airlines-usa-idUSKBN24A3HV|access-date=2020-07-19}}</ref> == 1960's == [[Lêer:Boeing_720-040B_AP-AMG_PIA_LHR_24.06.62_edited-2.jpg|duimnael|'n Boeing 720 by die Heathrow-lughawe op 24 Junie 1962<ref>{{Cite web|url=https://www.airliners.net/photo/Pakistan-International-Airlines-PIA/Boeing-720-040B/2342874|title=Aviation Photo #2342874: Boeing 720-040B – Pakistan International Airlines – PIA|website=Airliners.net}}</ref>]] In Februarie 1960 het PIA 'n Boeing 707 van [[Pan Am|Pan American lugredery]] gehuur en dit op 7 Maart 1960 op die Karatsji-Londen-roete ingevoer, aanvanklik deur PanAm-vlieëniers geloods,<ref name=":2">{{Cite web|url=http://digitool.library.mcgill.ca/webclient/StreamGate?folder_id=0&dvs=1573185917944~142|title=RCD Collaboration in Air Transport|date=July 1972|website=digitool.library.mcgill.ca|page=75|access-date=2019-11-08}}</ref> en daardeur die eerste Asiatiese lugdiens om 'n straalvliegtuig in te voer en kommersieel te bedryf in sy vloot.<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/10867051/PIAs-flightpath-out-of-turbulent-times.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/10867051/PIAs-flightpath-out-of-turbulent-times.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=PIA's flightpath out of turbulent times|work=Daily Telegraph|last=Crilly|first=Rob|date=31 May 2014|access-date=2019-11-08|issn=0307-1235|quote=It was the first Asian airline to operate jetliners (Boeing 707's)}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.piac.com.pk/corporate/about-us/history|title=History|website=www.piac.com.pk|access-date=2019-11-08}}</ref> – [[Air India]] het vroeër op 21 Februarie 1960 'n 707 in ontvangs geneem, maar het die vliegtuig eers op 19 April 1960 in kommersiële diens geneem.<ref>{{Cite web|url=https://airwaysmag.com/best-of-airways/air-india-part-1/|title=Air-India Part 1|date=4 May 2016|website=Airways Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108035400/https://airwaysmag.com/best-of-airways/air-india-part-1/|archive-date=8 November 2019|access-date=2019-11-08}}</ref> 'n Vol-Pakistanse bemanning het vanaf 20 Junie 1960 met die 707 begin vlieg.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://digitool.library.mcgill.ca/webclient/StreamGate?folder_id=0&dvs=1573185917944~142|title=RCD Collaboration in Air Transport|date=July 1972|website=digitool.library.mcgill.ca|pages=66–100|access-date=2019-11-08}}</ref> Teen die einde van 1960 het PIA vir die eerste keer finansiële winsgewendheid getoon.<ref name=":3" /> Met die nuutaangekoopte vliegtuie het die lugdiens sy eerste trans-Atlantiese roete Karasji-New York via Londen op 5 Mei 1961 bekendgestel,<ref name=":3"/> wat in Februarie 1963 opgeskort is.<ref name=":52">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n-fQAAAAMAAJ&pg=PA66|title=International Air Transportation Competition: Hearings Before the Committee on Interstate and Foreign Commerce, House of Representatives, and the Subcommittee on Transportation and Aeronautics, Ninety-third Congress, Second Session ...|last=Commerce|first=United States Congress House Committee on Interstate and Foreign|date=1974|publisher=U.S. Government Printing Office|pages=65–67}}</ref> In 1961 het dit sy vloot uitgebrei deur bestellings vir 3 Boeing 720's te plaas, wat in 1962 afgelewer is.<ref name=":3" /> Op 2 Januarie 1962 het 'n PIA Boeing 720B wat deur kaptein Abdullah Baig van Londen na Karasji geloods is, 'n wêreldspoedrekord oor 'n kommersiële lugrederyroete van 938,78&nbsp;km/h opgestel, 'n rekord wat tot vandag toe nog staan.<ref>{{Cite web|url=http://www.fai.org/fai-record-file/?recordId=7679|title=fai.org FAI Record File Number #7679|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922100915/http://www.fai.org/fai-record-file/?recordId=7679|archive-date=22 September 2017}}</ref> [[Fokker F27 Friendship|Fokker F27 Friendships]] en Sikorsky-[[helikopter]]s is ook in 1963 bestel en afgelewer, met die helikopters wat tot 1966 lugdiens aan 20 dorpe in Oos-Pakistan verskaf het. <ref name=":3" /<ref name="FlightIntl1969">{{cite news |last=Fricker |first=John |date=29 Mei 1969 |title=PIA Looks Ahead |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1969/1969%20-%200960.html |newspaper=[[Flight International]] |page=867 |access-date=27 Februarie 2015}}</ref> Met die uitbreek van die [[Indies-Pakistanse Oorlog van 1965]] het die Pakistanse Weermag PIA se dienste vir logistieke en vervoerdoeleindes gebruik. Die Viscounts is in 1966 uitgefaseer en is deur vier Hawker Siddeley Tridents vervang. PIA se roete het vinnig gegroei in die middel tot laat 1960's: Dhahran is in 1965 bygevoeg, terwyl diens na Kaïro hervat is. In 1966 is Parys, Istanboel, Bagdad, Koeweit, Djedda en Nairobi by PIA se roetes gevoeg. Bangkok is in 1967 bygevoeg, terwyl Manila, Tokio en Damaskus in 1969 bygevoeg is.<ref name=":3"/> {{Multibeeld|align=right|direction=vertical|image1=Pakistan Airbus A300 Bidini.jpg|caption1='n PIA [[Airbus A300]] by [[Lughawe Leonardo da Vinci–Fiumicino|Rome–Fiumicino-lughawe]], [[Italië]] circa 1991|image2=Boeing 747-240BM, Pakistan International Airlines - PIA AN1094848.jpg|caption2=PIA [[Boeing 747-400|Boeing 747-Combi]] taksi by die [[Lughawe Londen-Heathrow]] in Junie 1992}} PIA het McDonnell Douglas DC-10's in 1973 verkry om sy oorblywende Boeing 707-300's te vervang. Nur Khan is in 1974 vir die tweede termyn as PIA-uitvoerende beampte aangestel.<ref name=":53">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n-fQAAAAMAAJ&pg=PA66|title=International Air Transportation Competition: Hearings Before the Committee on Interstate and Foreign Commerce, House of Representatives, and the Subcommittee on Transportation and Aeronautics, Ninety-third Congress, Second Session ...|last=Commerce|first=United States Congress House Committee on Interstate and Foreign|date=1974|publisher=U.S. Government Printing Office|pages=65–67}}</ref> Vir die eerste keer sedert sy inhuldiging het PIA begin om tegniese en administratiewe bystand te verskaf of vliegtuie aan buitelandse lugrederye verhuur, insluitend [[Air China]] en andere. ’n Filiaal van PIA het ook teen die einde van die dekade begin om hotelbestuurdienste in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] te verskaf. Politieke omwenteling in Pakistan in die laat 1970's het PIA se bedrywighede negatief begin beïnvloed.<ref name=":92">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WZOvCwAAQBAJ&q=PIA+pakistan+1980s&pg=PA98|title=Airline Organization in the 1980s: An Industry Report on Strategies and Structures for Coping withChange|last=Lynch|first=James J.|date=11 November 1984|publisher=Springer|isbn=9781349076307}}</ref> == 1980's == Die 1980's het 'n voortsetting van groei by PIA ondervind. Die dekade het begin met die opening van 'n vraghanteringsentrum by die Karasji-lughawe, belastingvrye winkels, die eerste C- en D-veiligheidskontroles op sy hele vloot, sowel as die bekendstelling van die lugredery se eerste [[Airbus A300|Airbus A300B4-200]]-vliegtuig. In 1981 het PIA 'n arbeidsmag van byna 24 000 gehad, wat ondanks die feit dat dit teen 1983 tot 20 000 verminder is, steeds daartoe gelei het dat PIA die wêreld se hoogste verhouding van werknemers tot vliegtuie gehad het.<ref name=":93">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WZOvCwAAQBAJ&q=PIA+pakistan+1980s&pg=PA98|title=Airline Organization in the 1980s: An Industry Report on Strategies and Structures for Coping withChange|last=Lynch|first=James J.|date=11 November 1984|publisher=Springer|isbn=9781349076307}}</ref> PIA se bedrywighede het gedurende die vroeë 1980's toenemend gedesentraliseer geraak, met verantwoordelikhede wat tussen nuwe departemente verdeel is..<ref name=":94">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WZOvCwAAQBAJ&q=PIA+pakistan+1980s&pg=PA98|title=Airline Organization in the 1980s: An Industry Report on Strategies and Structures for Coping withChange|last=Lynch|first=James J.|date=11 November 1984|publisher=Springer|isbn=9781349076307}}</ref> Ondanks desentralisasie het PIA sy hoogste wins ooit in 1981/82 gerapporteer,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NVU8AQAAIAAJ&q=PIA+pakistan+1982&pg=RA15-PA7|title=Pakistan Affairs|date=1982|publisher=Information Division, Embassy of Pakistan.}}</ref> gevolg deur rekordwinste weer in 1983/84.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lr7whfyPqEcC&q=PIA+pakistan+1983&pg=PP7|title=Pakistan Affairs|date=1984|publisher=The Embassy.}}</ref> In Junie 1985 het PIA die eerste Asiatiese lugdiens geword om die [[Boeing 737|Boeing 737-300]]-vliegtuie te bedryf, nadat ses van die vliegtuie afgelewer is.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8G_xZCHA6LgC&q=PIA+pakistan+737-300&pg=PP53|title=Pakistan Affairs|date=1985|publisher=Information Division, Embassy of Pakistan.}}</ref> Pakistan International Airlines het ook 'n beduidende rol gespeel in die vestiging van die VAE se [[Emirates]]-lugredery in 1985 deur tegniese en administratiewe bystand aan die nuwe lugdiens te verskaf, asook deur 'n nuwe Boeing 737–300 en 'n [[Airbus A300|Airbus A300B4-200]] te huur.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1987/1987%20-%202153.html|title=gulf air {{!}} boeing {{!}} airbus {{!}} 1987 {{!}} 2153 {{!}} Flight Archive|website=www.flightglobal.com|access-date=2019-11-08}}</ref> Aan die einde van 1987 en vroeg in 1988 is dienste na [[Malé]], [[Manchester]] en [[Toronto]] ingestel.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=d3VCAAAAYAAJ&q=PIA+pakistan+1987|title=Pakistan Year Book|date=1989|publisher=East & West Publishing Company}}</ref> == 1990's == {{Multibeeld|align=right|direction=vertical|image1=Boeing 747-367, Pakistan International Airlines - PIA AN0367768.jpg|caption1='n PIA Boeing 747–300 land op [[Lughawe Londen-Heathrow]], 2003|image2=Boeing 777-240(ER), Pakistan International Airlines (PIA) JP5656886.jpg|caption2='n PIA [[Boeing 777|Boeing 777-200ER]] styg op van Manchester-lughawe, 2006}} PIA het gedurende die 1990's bedryfsverliese en likiditeitsprobleme ondervind weens gereelde vlieënierstakings, probleme met verskeie verskaffers, oorbemanning en politieke inmenging in lugrederybestuur.<ref name=":10">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BFKogTkq1XEC&q=PIA+pakistan+1990&pg=PA63|title=Pakistan: Selected Issues and Statistical Appendix|last=Fund|first=International Monetary|date=2005|publisher=International Monetary Fund}}</ref> In 1990 het eerste offisier Maliha Sami die eerste vroulike vlieënier van PIA geword toe sy op die Karatsji-Panjgur-Turbat-Gwadar-roete opgestyg het.<ref>{{cite news |title=Breaking new ground at 30,000 feet |url=https://www.scmp.com/article/67743/breaking-new-ground-30000-feet |access-date=28 July 2021 |work=South China Morning Post |language=en}}</ref> In Junie 1991 het PIA sy eerste van ses Airbus A310-300's in ontvangs geneem. Met die nuwe vliegtuie het die lugredery vlugte na [[Tasjkent]] in 1992 en na Zürich in 1993 bekendgestel. == 2000's == Die oorlog in Afghanistan na die [[aanvalle op 11 September 2001]] het PIA se bedrywighede negatief beïnvloed aangesien die Afghaanse lugruim gesluit is. Na die herstrukturering van die lugredery onder nuwe bestuur in April 2001 het die lugdiens egter weer winsgewend geword.<ref name=":10" /> Koste per werknemer het tussen 2000 en 2003 met 24% gedaal, wat met laer ingenieurs- en instandhoudingskoste tot verhoogde lugdiensinkomste gelei het.<ref name=":10" /> In Julie 2002 het PIA ses Boeing 747–300-vliegtuie van [[Cathay Pacific]] gekoop, waarvan vyf reeds gehuur was. Die sesde een het kort daarna opgedaag en is hoofsaaklik op sy Noord-Amerikaanse en Europese roetes gebruik. In Oktober 2002, na tien jaar sonder enige nuwe bestellings, het die lugredery 'n bestelling vir agt [[Boeing 777]]-vliegtuie geplaas. Die bestelling het al drie variante van 777 ingesluit, dit wil sê drie 777-200ER (Verlengde Reeks), twee 777-200LR (Langer Reeks), en drie 777-300ER weergawes. PIA was die bekendstellingskliënt wat die Boeing 777-200LR-projek laat herleef het. Boeing het die eerste van drie 777-200ER-vliegtuie in Januarie 2004 aan PIA gelewer, en PIA het 'n nuwe kleurskema vir die 777-200ER's bekendgestel waarin die meeste van sy vloot geverf is. PIA het ook nog ses Airbus A310-300-vliegtuie direk van Airbus gehuur. Op 3 November 2005 het PIA 'n bestelling geplaas om sewe [[ATR 42]]-500 vliegtuie te koop om sy verouderende vloot van [[Fokker F27 Friendship]]s te vervang. Op 10 November 2005 het PIA die 777-200LR gebruik om die wêreld se langste vlug met 'n kommersiële vliegtuig te vlieg, wat meer as 21&nbsp;000&nbsp;kilometer op 'n ooswaartse vlug van [[Hongkong]] na Londen vir 22 uur en 22 minute gevlieg het <ref name=":19">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1502648/Plane-lands-after-longest-non-stop-passenger-flight.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/1502648/Plane-lands-after-longest-non-stop-passenger-flight.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Plane lands after longest non-stop passenger flight|work=Daily Telegraph|date=2005-11-10|access-date=2020-01-13|issn=0307-1235}}</ref><ref name=":20">{{Cite web|url=https://www.traveller.com.au/qantas-nonstop-flights-from-new-york-to-sydney-final-project-sunrise-test-flight-touches-down-h1khwd|title=Qantas' final ultra-long haul test flight touches down after epic journey|last=Platt|first=Craig|date=2019-12-18|website=Traveller|access-date=2020-01-13|quote=Despite the long flight time, the last Project Sunrise test flight falls well short of the world record for the longest flight by a commercial airliner."<br /><br />"That title belongs to Pakistan International Airline, which flew a Boeing 777-200LR test flight from Hong Kong to London eastward, taking a whopping 22 hours, 22 minutes to complete the 21,600 kilometre journey.}}</ref> – 'n rekord wat steeds staan teen 2022. Op 6 Desember 2005 het PIA nog 'n nuwe Boeing 777-200ER op 'n tienjaarhuurkontrak verkry. Dieselfde jaar het Ayesha Rabia Naveed die eerste vrou geword om 'n geskeduleerde kommersiële vlug aan te voer.<ref name=":21">{{Cite news|date=2017-05-15|title=Shukriya Khanum: Pakistan's first female commercial pilot dies|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39922670|access-date=2020-12-02}}</ref> Die volgende jaar het sy 'n vlug met die eerste bemanning van slegs vroue aangevoer.<ref name=":21" /> Op 23 Desember 2006 het PIA sy eerste [[Boeing 777]]-300ER in ontvangs geneem. Die oorblywende vliegtuie is in Januarie 2007 afgelewer. ’n PIA-vlug vanaf Multan het in Julie 2006 neergestort en 45 het gesterf. ’n Regeringsondersoek het daarna verouderde vliegtuie vir die ongeluk geblameer.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-10792774|title=Pakistan crash raises questions about air safety|last=Hasan|first=Syed Shoaib|date=28 July 2010|access-date=2019-11-08}}</ref> Houston-dienste het ook in 2006 geëindig. Ná die ongeluk, op 5 Maart 2007, het die Europese Kommissie almal behalwe 9 van PIA se 42-sterk vloot verbied om na Europa te vlieg, met verwysing na veiligheidskwessies oor sy verouderende vliegtuie.<ref>{{Cite web|url=http://archives.dawn.com/2007/02/28/nat3.htm|title=Restrictions force PIA to suspend Frankfurt flight|date=28 Februarie 2007|website=Dawn|location=Pakistan|access-date=11 September 2013}}</ref> Die vloot Boeing 777's is van die verbod vrygestel,<ref name="BBC">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/Europe/6418891.stm|title= EU bans Pakistan airline flights|publisher= BBC News|access-date= 5 Maart 2007|archive-date= 26 Mei 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070526062921/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6418891.stm|url-status= dead}}</ref> maar 15 vliegtuie was reeds teen hierdie stadium ouer as 20 jaar. PIA het beweer dat die verbod diskriminerend en onregverdig was. Op 26 Maart 2007 is Tariq Saeed Kirmani gedwing om te bedank ná druk van owerhede weens die EU-verbod. Zafar Khan is toe as die nuwe voorsitter van Pakistan International Airlines aangestel. Die verbod op sommige van die vliegtuie is na vier maande op 5 Julie 2007 opgehef, na 'n inspeksie deur die Europese Unie se Lugveiligheidsadministrasie. Van die elf vliegtuie wat toegelaat is om bedrywighede na die EU te hervat, was vyf Boeing 747-300's, en die oorblywende ses was Airbus A310-300's. Op 29 November 2007 het die EU die verbod heeltemal opgehef, en PIA se hele vloot is toegelaat om weer na Europa te vlieg.<ref>[http://www.brecorder.com/index.php?id=657501&currPageNo=1&query=&search=&term=&supDate= EU Lifts ban on PIA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227093139/http://www.brecorder.com/index.php?id=657501&currPageNo=1&query=&search=&term=&supDate= |date=27 Februarie 2021 }} Brecorder Newspapers.</ref> == 2010's == {{Multibeeld|align=right|direction=vertical|image1=ATR ATR-42-500, Pakistan International Airlines - PIA AN2034388.jpg|caption1=PIA [[ATR 42]]-500 in 'n Balochistan provinsiale stertkleurskema op 14 November 2011}} In 2010 het PIA sy kleurskema verander. Die stertontwerp is vervang met 'n veel groter weergawe van die Pakistanse nasionale vlag en het die teks "Pakistan International" in goue skrif onder die groot advertensiebord-styl PIA op die romp bygevoeg. Die groen streep is gewysig om goud in te sluit en is na die agterkant van die romp verleng. Teen 2011 het PIA weer onwinsgewend geraak, wat staatsubsidies vereis het. <ref name=":11">{{Cite web|url=http://www.sbp.org.pk/reports/annual/arFY12/complete.pdf|title=ANNUAL REPORT 2011 – 2012: THE STATE OF PAKISTAN'S ECONOMY|last=STATE BANK OF PAKISTAN|page=21|access-date= 1 Junie 2022|archive-date= 9 Maart 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309221909/https://www.sbp.org.pk/reports/annual/arFY12/complete.pdf|url-status=dead}}</ref> ’n Kombinasie van verhoogde mededinging van Midde-Oosterse lugrederye, stygende brandstofpryse, korporatiewe wanbestuur en oorbemanning het bygedra tot PIA se skerp daling in inkomste. In 2014 het PIA vier Boeing 737-800's gehuur. PIA het ook 'n versoek om tender vir vier Boeing 777-300ER's uitgereik, maar die bod vir die 777's is egter nie aanvaar nie. Die lugredery het wel Airbus A320-vliegtuie gehuur en in 2014 twee A320-214's in sy vloot opgeneem. Nog 'n gehuurde A320-211's het op 11 Augustus 2014 by PIA aangesluit. In Oktober 2014 het die lugredery weer drie Boeing 737-800's volgehuur, en hy het ook aanbiedinge aanvaar om vyf ATR 72–500's vir agt jaar te huur. In 2015, nadat dit PIA vir 16 jaar lank gedien het, is die laaste van PIA se Boeing 747-300's uitgefaseer. Nuwe winsgewende roetes is in 2019 bekendgestel,<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-08/20/c_138323878.htm|title=PIA records 30 pct increase in revenue in 1st half of 2019: report – Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-11-08|archive-date=2019-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820161216/http://www.xinhuanet.com/english/2019-08/20/c_138323878.htm|url-status=dead}}</ref> terwyl winsgewende roetes soos Karatsji-Toronto verhoogde frekwensies beleef het. In April 2019 het PIA beweer dat sy inkomste ooreenstem met bedryfskoste.<ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1507266|title=PIA CEO touts revenues, but without any financial statements|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=25 September 2019|website=DAWN.COM|access-date=2019-11-08}}</ref> Later daardie jaar na 'n besoek van TSA-amptenare aan die Islamabad Internasionale Lughawe in Julie 2019, het PIA die hoop uitgespreek dat ononderbroke vlugte na die VSA toegelaat sou word.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelpulse.com/news/airlines/pakistan-wants-to-resume-flights-to-the-us.html|title=Pakistan Wants to Resume Flights to the US|website=TravelPulse|access-date=2019-11-08}}</ref> In Augustus 2019 het PIA 1 000 "oortollige werknemers" afgelê. In September het PIA aangekondig dat hy bykomende vliegtuie sal huur om die lugredery se vloot te vergroot tot 37 teen 2020,<ref>{{Cite web|url=https://arynews.tv/en/pia-fleet-new-planes-business-plan/|title=PIA to induct seven new planes to its fleet under new business plan|date=13 September 2019|website=ARY NEWS|access-date=2019-11-08|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228114540/https://arynews.tv/en/pia-fleet-new-planes-business-plan/|url-status=dead}}</ref> en 45 teen 2023. <ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1505640|title=14 more aircraft being added to PIA fleet: minister|last=Iqbal|first=Amjad|date=17 September 2019|website=DAWN.COM|access-date=2019-11-08}}</ref> Teen die einde van 2019 het PIA 'n toename van 41% in jaar-tot-jaar inkomste gerapporteer as gevolg van die sluit van onwinsgewende roetes, die herinstelling van gegronde vliegtuie en 'n skerp toename in die lugredery se vragruimtebenutting.<ref name=":17">{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/497277/pia-finally-showing-signs-of-improvement/|title=PIA finally showing signs of improvement|date=8 November 2019|website=Daily Times|access-date=2019-11-08}}</ref> [[Lêer:PIA_Legacy_Tail.jpg|duimnael|140px|PIA se 1980's erfenisstert, wat 'n identiteit vir die lugredery geword het]] == Vervoer van staatsamptenare == PIA dien voortdurend regeringsamptenare van Pakistan en het altyd die president en premier op oorsese besoeke vervoer. Gedurende die laat 1990's is 'n PIA Boeing 737–300 <ref>{{Cite web|url=http://www.airliners.net/open.file/058787/M/|title=Photos: Boeing 737-33A Aircraft Pictures - Airliners.net|access-date=24 April 2015}}</ref> vir amptelike besoeke deur die [[Benazir Bhutto|Bhutto-]] en Sharif-regerings gebruik. Die vliegtuig het amptelike regeringskleure gedra, maar is later aan die einde van die dekade in die lugredery se amptelike kleure oorgeverf. Toe die regering ná 'n militêre staatsgreep in 1999 verander het, is die Boeing 737–300 permanent na PIA oorgeplaas. Die president en premier het toe gebruik gemaak van twee van PIA se Airbus A310-300's vir amptelike besoeke, terwyl seldsame reise op gereelde kommersiële vlugte van die lugredery gedoen is. In Februarie 2007 het die regering van [[Katar]] 'n Airbus A310 uit sy BBP-vloot<ref>{{Cite web|url=http://www.airliners.net/open.file/1201966/M/|title=Photos: Airbus A310-304 Aircraft Pictures - Airliners.net|access-date=24 April 2015}}</ref> aan die Pakistanse regering geskenk; dit het die behoefte aan die gebruik van PIA-vliegtuie beëindig. Die regering gebruik egter van tyd tot tyd een van die lugredery se Airbus A320's, of soms 'n Boeing 777, vir amptelike reise.<ref>{{cite web|url=http://pakistanpressclub.net/pia-pakistan-international-air-lines/|title=PIA – Pakistan International|work=Pakistan News|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105010126/http://pakistanpressclub.net/pia-pakistan-international-air-lines/|archive-date=5 January 2016|access-date=24 April 2015|url-status=dead}}</ref> == Huurvlugte == PIA bedryf privaat huurvlugte met sy ATR 42s na Bhit, Kadanwari en Sehwan Sharif in Sindh, sowel as ander dele van die land vir olie- en gasmaatskappye en ander klante. Ad hoc vlugte vir die Verenigde Nasies se vredesmagte word ook onderneem na Afrika, Oos-Europa, Asië (Suid-Korea, Afghanistan, Tajikistan, Oos-Timor) en vele ander internasionale bestemmings; PIA Charter Team verskaf hierdie diens. == Hadj- en Umrah-bedrywighede == PIA bedryf elke jaar 'n twee maande lange (voor- en na-) [[Hadj]]-operasie na en van [[Saoedi-Arabië]]. PIA het elke jaar meer as 100&nbsp;000 voornemende pelgrims na die Koninkryk van Saoedi-Arabië vervoer totdat sy vloot in 2011–2012 tot 25 vliegtuie gekrimp het. Sedertdien is die lugredery se Hadj-kwota tot 70&nbsp;000 pelgrims verminder deur die destydse regering. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugrederye]] [[Kategorie:Koördinate nie op Wikidata nie]] [[Kategorie:Pakistan]] e368ae34w38m5a0tdbsjs2ib4l96m38 0 392043 2892732 2731739 2026-04-11T18:55:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892732 wikitext text/x-wiki '''Lionel Peterson''' (gebore in [[Alexandra]], [[Johannesburg]], op [[13 Oktober]] [[1947]], sterf [[14 Julie]] [[2022]]) was 'n [[Suid-Afrikaanse]] gospelsanger en [[Evangelie|evangelis]] wat gewild was vir die uitvoering van rhythm & blues en gospelliedjies. == Lewensloop == Lionel Petersen was die hoofsanger van ''The Winners''. Petersen, ook genoem ''Mr. Music'', het op tienjarige ouderdom begin sing nadat hy deur kunstenaars beïnvloed is soos [[Elvis Presley]], Tom Jones, [[James Brown]], [[Otis Redding]] en Wilson Pickett.<ref name="missed">{{webaanhaling|titel=Lionel Peterson Died Age 75, South African Gospel Singer Will Be Missed.|url=https://www.thelocalreport.in/lionel-peterson-died-age-75-south-african-gospel-singer-will-be-missed/?amp=1 |toegangsdatum= 15 Julie 2022}}.</ref> In die laat 1970's het hy begin optree met verskillende rock- en R&B-groepe, veral die ''Miracles'' en ''Thunderballs'' van Johannesburg. Daarna het hy van Johannesburg na [[Port Elizabeth]] verhuis, waar hy in die middel 1970's by ''The Invaders'', een van die top groepe in die land gedurende die sewentigs, aangesluit het.<ref name="missed"/> Peterson sterf op 14 Julie 2022 in die ouderdom van 75. == Diskografie == === Albums === * ''Mr Music'' (Plum, 1974). * ''I’ll Take You Where the Music’s Playing'' (1975). * ''Soul Brother'' (Plum, 1975). * ''That’s the Way'' (1976). * ''Gold'' (Plum, 1976). * ''Flying Out'' – Harari (Gallo, 1981). * ''Home Brew'' – Harari (Rufaro Records, 1982). * ''Feel Free'' (Shandel, 1986). * ''Rejoice Africa'' (Integrity, 1991). * ''Day By Day'' (Harmony Records, 1999). * ''The Heart and Soul of the Invaders'' (1998). Compilation album. * ''Just Hymns'' (Rhema, 2002). Featuring Adlan Cruz. === Enkelsnitte === * ''Come Back Liza/Freight Train'' (CCP, 1973). * ''I Need A Little Love/I Can Sing It'' (Plum, 1973). * ''Private Number/For Love'' (Plum, 1974). * ''Try A Little Love/ Make It, Don’t Break It'' (Plum, 1974). * ''I’ll Take You Where The Music’s Playing/Dolly My Love'' (1975). * ''Bouncy, Bouncy, Bounce'' (Plum, 1976). * ''That’s The Way/ Black Queen'' (Plum, 1976). * ''I’ll Keep On Coming Back/Freight Train'' (Plum, 1977). * ''Sweets For My Sweet'' (RCA, 1977). * ''Stay'' (Bullet, 1979). * ''Please Don’t Pass Me By'' (Bullet, 1980). * ''We Are Number One'' – The Winners (EMI/CCP Records, 1984).<ref>{{webaanhaling|titel=Gospel Singer Lionel Peterson Biography – Age, Career, Cause Of Death|url=https://tsbnews.com/2022/07/gospel-singer-lionel-peterson-biography-age-career-cause-of-death-and-net-worth/ |toegangsdatum= 15 Julie 2022}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Peterson, Lionel}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] tdpf2gvw435cdbf196dd6w9atey3u0r 0 392289 2893067 2696199 2026-04-12T10:55:52Z Aliwal2012 39067 2893067 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tucker's_Falls,_Chimanimani,_Mozambique01.jpg|regs|duimnael|300x300px|Tucker se Waterval in die Chimanimaniberge, Mosambiek]] Die '''Chimanimaniberge''' is 'n bergreeks op die grens van [[Zimbabwe]] en [[Mosambiek]]. Die berge is in die suidelike gedeelte van die Oostelike Hoogland, of Manica Hoogland, 'n gordel van hooglande wat noord en suid strek langs die internasionale grens, tussen die [[Zambezirivier|Zambezi-]] en [[Saverivier]]e. Die Chimanimaniberge sluit in Monte Binga (2 436 m), die hoogste piek in [[Mosambiek]] en die tweede hoogste in Zimbabwe. Die berge is die tuiste van uiteenlopende woude, savannas, berggrasvelde en heidelande. Zimbabwe se '''Chimanimani Nasionale Park''' en Mosambiek se aangrensende Chimanimani Nasionale Reservaat beskerm dele van die reeks. Hierdie twee parke, tesame met 'n groter buffersone, vorm die '''Chimanimani-oorgrensbewaringsgebied'''.<ref name="Timberlake">Timberlake, J.R., Darbyshire, I., Wursten, B., Hadj-Hammou, J., Ballings, P., Mapaura, A., Matimele, H., Banze, A., Chipanga, H., Muassinar, D., Massunde, M., Chelene, I., Osborne, J. & Shah, T. (2016). Chimanimani Mountains: Botany and Conservation. Report produced under CEPF Grant 63512. Royal Botanic Gardens, Kew, London. 95 pp.</ref> == Geografie == 'n Groot gedeelte van die reeks bestaan uit kwartsietrante wat noord en suid loop, met Monte Binga (2 436 m) as die hoogste punt. Ander pieke sluit in Berg Peza (2 152 m), Berg Dombe (2 188 m), en Mawenje (2 362 m) in Zimbabwe, en Berg Nhamadimo (2 144 m) in Mosambiek.<ref name="Timberlake"/> Die berge word gedreineer deur [[sytak]]ke van die [[Buzirivier]], insluitend die Rusitu en die Mussapa.<ref>Chakona, Albert & Kadye, Wilbert & Bere, Taurai & Mazungula, Daniel & Emmanuel, Vreven. (2018). Evidence of hidden diversity and taxonomic conflicts in five stream fishes from the Eastern Zimbabwe Highlands freshwater ecoregion. ZooKeys. 768. 69-95. 10.3897/zookeys.768.21944.</ref> == Ekologie == Die berge bo 1 000 meter is deel van die Oos-Zimbabwiese bergbos-grasveld-mosaïek-ekostreek. Grasveld is die mees wydverspreide plantegroei wat op gelyke en golwende terrein voorkom. Grasvelde is van drie hooftipes - kwartsietgraslande, skifgraslande en nat of hidromorfiese graslande. Die kwartsiet- en skeurgrasveldtipes word deur die onderliggende geologie bepaal. Die kwartsietgraslande groei oor die algemeen laag, met klossiesgrasse. Skifgraslande groei op grond wat van skis afkomstig is, wat oor die algemeen rooi van kleur en dieper en meer voedingstofryk is as grond wat van kwartsiet afkomstig is. Skifgrasvelde groei langer en digter, met [[rooigras]] (''Themeda triandra'') as die dominante gras, langs die grasse ''Loudetia simplex, Tristachya hispida, Monocymbium ceresiiforme'' en die sif ''Bulbostylis contexta''. Die struike ''[[Gewone protea|Protea afra]]'' subsp. ''gazensis, Indigofera ceciliae'', en ''Morella chimanimaniana'' en die varing ''Pteridium aquilinum'' is ook tipies. Skifgrasvelde beslaan 'n oppervlakte van ongeveer 150 km². === Struiklande === Struiklande groei op steiler hellings, en behels twee hooftipes, Ericaceous en Proteaceous. Ericaceous struikgewas word op kwartiet-afgeleide gronde bo 1 200 meter hoogte aangetref. Dit word gekenmerk deur struike in die heidefamilie [[Ericaceae]]. Die ericaceous struikgewas sluit baie ander spesies in, insluitend vele spesies endemies aan die Oostelike Hooglande en Chimanimaniberge. Proteaceous struikgewas word aangetref op skif-afgeleide gronde tussen 1 100 en 1 800 meter hoogte, afgewissel met skifgrasvelde. Dominante struike is van die proteafamilie ([[Proteaceae]]), insluitend [[Gewone protea|''Protea afra'']], [[troshofiesuikerbos]] (''P. welwitschii''), [[Wentzel-se-suikerbos]], en [[spitsblaarspeldekussing]] (''Leucospermum saxosum''), saam met kleiner struike, kruie en grasse. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Berge van Afrika]] [[Kategorie:Landvorme van Mosambiek]] [[Kategorie:Landvorme van Zimbabwe]] mdau7mzjm6scdctiv1q237snxoynh03 0 394168 2893081 2859723 2026-04-12T11:28:28Z Aliwal2012 39067 2893081 wikitext text/x-wiki {{Infobox persoon | naam = François Daniël Changuion | titel = Jonkheer | beeld = FD Changuion c1800-1815 - Copy1.jpg | beeldonderskrif = François Daniël Changuion (omstreeks 1800 tot 1815) | geboortenaam = François Daniël Changuion | geboortedatum = 16 Februarie 1766 | geboorteplek = Demerara | sterfdatum = 15 Junie 1850 | sterfplek = Offenbach am Main, Duitsland | nasionaliteit = Nederlands | beroep = Administrateur, diplomaat | bekend_vir = Sekretaris van die voorlopige bewind (1813) | eggenoot = Henriëtte Wilhelmina Hartingh | kinders = 5 }} '''Jonkheer François Daniël Changuion''' (Demerara, 16 Februarie 1766 - [[Offenbach am Main]], Duitsland, 15 Junie 1850), algemeen bekend as Daniël Changuion, was ’n [[Nederland|Nederlandse]] administrateur en diplomaat. Hy het in 1813 as sekretaris van die voorlopige bewind van Nederland opgetree en word in die historiografie beskou as een van die grondleggers van die Koninkryk der Nederlande. Lede van sy nageslag het hulle in die negentiende eeu in Suid-Afrika gevestig. == Familie == Die [[Changuion|Changuion-]]<nowiki/>familie is van Franse oorsprong. François Daniël Changuion se grootvader, François Changuion (1694-1777), het hom in 1717 of 1718 in Amsterdam gevestig. Sy vader, François (1727-omstreeks 1778), was raadslid van die hof van geregtigheid in die Nederlandse kolonie van Essequibo, en sy moeder was Anna Geertruida (van) Gelskerke (1730-1795).<ref name="Adelsboek-bl26">''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. pp. 25-26.</ref> In die mid-1790's het Changuion ’n verhouding met Antonia van Limburgh (1766-1843) gehad, waaruit ’n seun Fransch Antonie Changuion (1795-1797) gebore is.<ref name=":3" /> === Huwelik en kinders === In 1800 is François Daniël in Emmerik getroud met Henriëtte Wilhelmina Hartingh (1775-1860), die dogter van Nicolaas Hartingh, ’n gesiene inwoner van Leiden en seun van VOC-goewerneur Nicolaas Hartingh<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 8. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=8&page=354&accessor=accessor_index 696-697]. </ref>, en Louise Ernestine Meyners. Vier kinders is uit hierdie huwelik gebore:<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. p. 26.</ref> * François Daniël Changuion (1801-1854) * Louise Anne Changuion (1802-1872) * [[Antoine Changuion|Antoine Nicolas Ernest Changuion]] (1803-1881) * Laurent Jonathan Changuion (1805-1851). == Loopbaan == === Vroeë loopbaan === Changuion het in 1788 aan die [[Universiteit van Leiden]] ’n doktorsgraad in die regte verwerf. In dieselfde jaar is hy aangestel as raadslid en wetsheer van Leiden. Na die uitroeping van die Bataafse Republiek in Nederland in 1795 is hy uit sy administratiewe poste ontslaan, waarna hy Nederland verlaat het. In 1803 het hy na Nederland teruggekeer en hom in [[Den Haag]] gevestig. In Den Haag het hy by die [[Driemanskap van 1813]] betrokke geraak.<ref name=":1" /> === Rol in 1813 === Die Driemanskap, ’n voorlopige regeringsliggaam wat in November 1813 die magsvakuum ná die Franse tydperk in Nederland bestuur het, het onder leiding van Gijsbert Karel van Hogendorp gestaan. Van Hogendorp was ’n verre neef van Changuion se vrou, Henriëtte Wilhelmina Hartingh. Van 17 tot 29 November 1813 het Changuion as sekretaris van hierdie voorlopige bewind opgetree.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), ''Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek''. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. p. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 411].</ref> Die Driemanskap het [[Willem I van Nederland|Prins Willem van Oranje]] in November 1813 uit ballingskap in Brittanje teruggeroep om die rol van soewereine vors van die Nederlande te aanvaar. Weens sy rol as sekretaris word Changuion in die historiografie as een van die grondleggers van die [[Koninkryk van die Nederlande|Koninkryk]] [[Koninkryk van die Nederlande|der Nederlande]] beskou. Sy naam verskyn saam met die lede van die [[Driemanskap van 1813|Driemanskap]] op die monument op Plein 1813 in Den Haag.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11</ref> === Diplomatieke aanstellings === In Januarie 1814 is Changuion deur die soewereine vors aangestel as Nederland se eerste gesant na die [[Verenigde State van Amerika]]. In Mei 1814 het hy saam met sy gesin daarheen vertrek. Weens die [[Oorlog van 1812]] en die onsekere politieke omstandighede was sy diplomatieke werksaamhede egter beperk.<ref name=":1">Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's.'' Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 57.</ref><ref name=":0">''Nederland's Adelsboek'', 81. Den Haag. 1990–1991. p. 97.</ref> In Mei 1815 het hy kennis ontvang dat hy reeds in Desember 1814 as gesant in [[Konstantinopel]] aangestel is. Hoewel hy na Nederland teruggekeer het, is hy nooit na Konstantinopel gestuur nie. Die presiese rede hiervoor is nie amptelik gedokumenteer nie, maar volgens bronne het daar gerugte bestaan oor Changuion se finansiële solvensie. Daar was ook hoë koste en finansiële risiko’s verbonde aan die ambassadeurspos in Konstantinopel.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". De Nederlandsche Leeuw, CXXXVI: 56-57.</ref> === Latere jare === In 1818 het Changuion herhaaldelik versoek om as goewerneur-generaal van Suriname aangestel te word. Hy het onder meer aangevoer dat hy oor uitgebreide kennis van die Wes-Indiese kolonies beskik het, en dat hy die pos teen ’n laer vergoeding as ander kandidate sou kon beklee en het voorgestel dat sy aanstelling tot beduidende besparings vir die staatskas sou lei. Ná oorlegpleging met verskeie ministers, waaronder die minister van Koloniën en die minister van Buitelandse Sake, is Changuion se versoeke egter van die hand gewys. Met ingang van 1 Oktober 1818 is Changuion op pensioen geplaas.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". De Nederlandsche Leeuw, CXXXVI: 57.</ref><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 59-63.</ref> Changuion se persoonlike korrespondensie uit omstreeks 1818 toon dat sy finansiële posisie heel ernstig verswak het. Volgens bronne uit die tydperk het hy hom daarna skuldig gemaak aan die vervalsing en inning van wissels, hoofsaaklik ten koste van voormalige bekendes, ten bedrae van ongeveer 44 000 gulde. Nadat hy die fondse in Nederland ingesamel het, het hy na Duitsland uitgewyk. Versoeke om sy uitlewering aan Nederland was onsuksesvol. Op 27 Februarie 1823 is hy in absentia deur ’n Nederlandse hof tot tien jaar gevangenisstraf en ’n boete van 11 000 gulde gevonnis.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 411-412].</ref> == Adelstand == [[Lêer:Changuion Coat of Arms.jpg|duimnael|Die familiewapen van François Daniël Changuion (1766-1850) en sy nageslag.]] In 1815 is François Daniël Changuion deur [[Willem I van Nederland|Koning Willem I]] in die [[Nederlandse adel]] verhef weens sy rol as sekretaris van die voorlopige bewind van 1813. Hy en sy nageslag het daarvolgens die reg verkry om die predikaat [[Jonkheer|jonkheer of jonkvrouw]] te gebruik.<ref name=":0" /> Weens sy onterende vonnis van 1823 is Changuion nie in 1825 opgeneem in die eerste amptelike lys van persone wat tot die Nederlandse adel behoort nie. Sy kinders, wat almal voor die datum van sy vonnis gebore is, is wel op die lys vermeld,<ref>''[https://books.google.nl/books?id=6oVRAAAAcAAJ&hl=nl&pg=PA27#v=onepage&q&f=false Wetten en besluiten betrekkelijk den adel en het Koningrijk der Nederlanden]'' (1839), p. 27.</ref><ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11-12.</ref> het hul adelstatus behou en aan hul nageslag oorgedra.<ref name=":3">Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXXXVI''': 40-77.</ref><ref name=":2">Töpfer, John. "[https://www.adelinnederland.nl/de-adelskwestie-changuion/ De adelskwestie Changuion]". ''Adel in Nederland''. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 29 Augustus 2022.</ref> Hierdie interpretasie word bevestig deur die Hoge Raad van Adel in Nederland. == Nalatenskap == François Daniël Changuion is in 1850 in Duitsland op die ouderdom van 84 oorlede. Sy weduwee, Henriëtte Wilhelmina Hartingh, is in 1860 oorlede.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 410, 412].</ref> Van sy kinders het slegs een ’n nageslag voortgebring. Sy seun [[Antoine Changuion|Antoine Nicolas Ernest Changuion]] (1803-1881) het hom in 1831 in Kaapstad gevestig en het die stamvader geword van ’n omvangryke Suid-Afrikaanse nageslag,<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 73–75.</ref> waarvan ’n deel volgens die Nederlandse adelreg as adellik erken word.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief'', '''Zomer''': 12-13.</ref><ref name=":2" /> Sy Suid-Afrikaanse nageslag strek oor verskeie gemeenskappe en sosiale agtergronde. == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * [http://www.historici.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=213&accessor=accessor_index Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek] * ''[[Nederland's Adelsboek]]'' 81 (1990-1991), p. 97. * C.P. Briët 'Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd', in: ''[[De Nederlandsche Leeuw]]'' CXXXVI (2019) 2 (juni), p. 49-77. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Changuion, Francois Daniel}} [[Kategorie:Nederlandse adel]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] 4spxxg1duhzlqvjm4552nsqus1zpxk8 2893082 2893081 2026-04-12T11:29:12Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Geboortes in 1766]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2893082 wikitext text/x-wiki {{Infobox persoon | naam = François Daniël Changuion | titel = Jonkheer | beeld = FD Changuion c1800-1815 - Copy1.jpg | beeldonderskrif = François Daniël Changuion (omstreeks 1800 tot 1815) | geboortenaam = François Daniël Changuion | geboortedatum = 16 Februarie 1766 | geboorteplek = Demerara | sterfdatum = 15 Junie 1850 | sterfplek = Offenbach am Main, Duitsland | nasionaliteit = Nederlands | beroep = Administrateur, diplomaat | bekend_vir = Sekretaris van die voorlopige bewind (1813) | eggenoot = Henriëtte Wilhelmina Hartingh | kinders = 5 }} '''Jonkheer François Daniël Changuion''' (Demerara, 16 Februarie 1766 - [[Offenbach am Main]], Duitsland, 15 Junie 1850), algemeen bekend as Daniël Changuion, was ’n [[Nederland|Nederlandse]] administrateur en diplomaat. Hy het in 1813 as sekretaris van die voorlopige bewind van Nederland opgetree en word in die historiografie beskou as een van die grondleggers van die Koninkryk der Nederlande. Lede van sy nageslag het hulle in die negentiende eeu in Suid-Afrika gevestig. == Familie == Die [[Changuion|Changuion-]]<nowiki/>familie is van Franse oorsprong. François Daniël Changuion se grootvader, François Changuion (1694-1777), het hom in 1717 of 1718 in Amsterdam gevestig. Sy vader, François (1727-omstreeks 1778), was raadslid van die hof van geregtigheid in die Nederlandse kolonie van Essequibo, en sy moeder was Anna Geertruida (van) Gelskerke (1730-1795).<ref name="Adelsboek-bl26">''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. pp. 25-26.</ref> In die mid-1790's het Changuion ’n verhouding met Antonia van Limburgh (1766-1843) gehad, waaruit ’n seun Fransch Antonie Changuion (1795-1797) gebore is.<ref name=":3" /> === Huwelik en kinders === In 1800 is François Daniël in Emmerik getroud met Henriëtte Wilhelmina Hartingh (1775-1860), die dogter van Nicolaas Hartingh, ’n gesiene inwoner van Leiden en seun van VOC-goewerneur Nicolaas Hartingh<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 8. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=8&page=354&accessor=accessor_index 696-697]. </ref>, en Louise Ernestine Meyners. Vier kinders is uit hierdie huwelik gebore:<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. p. 26.</ref> * François Daniël Changuion (1801-1854) * Louise Anne Changuion (1802-1872) * [[Antoine Changuion|Antoine Nicolas Ernest Changuion]] (1803-1881) * Laurent Jonathan Changuion (1805-1851). == Loopbaan == === Vroeë loopbaan === Changuion het in 1788 aan die [[Universiteit van Leiden]] ’n doktorsgraad in die regte verwerf. In dieselfde jaar is hy aangestel as raadslid en wetsheer van Leiden. Na die uitroeping van die Bataafse Republiek in Nederland in 1795 is hy uit sy administratiewe poste ontslaan, waarna hy Nederland verlaat het. In 1803 het hy na Nederland teruggekeer en hom in [[Den Haag]] gevestig. In Den Haag het hy by die [[Driemanskap van 1813]] betrokke geraak.<ref name=":1" /> === Rol in 1813 === Die Driemanskap, ’n voorlopige regeringsliggaam wat in November 1813 die magsvakuum ná die Franse tydperk in Nederland bestuur het, het onder leiding van Gijsbert Karel van Hogendorp gestaan. Van Hogendorp was ’n verre neef van Changuion se vrou, Henriëtte Wilhelmina Hartingh. Van 17 tot 29 November 1813 het Changuion as sekretaris van hierdie voorlopige bewind opgetree.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), ''Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek''. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. p. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 411].</ref> Die Driemanskap het [[Willem I van Nederland|Prins Willem van Oranje]] in November 1813 uit ballingskap in Brittanje teruggeroep om die rol van soewereine vors van die Nederlande te aanvaar. Weens sy rol as sekretaris word Changuion in die historiografie as een van die grondleggers van die [[Koninkryk van die Nederlande|Koninkryk]] [[Koninkryk van die Nederlande|der Nederlande]] beskou. Sy naam verskyn saam met die lede van die [[Driemanskap van 1813|Driemanskap]] op die monument op Plein 1813 in Den Haag.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11</ref> === Diplomatieke aanstellings === In Januarie 1814 is Changuion deur die soewereine vors aangestel as Nederland se eerste gesant na die [[Verenigde State van Amerika]]. In Mei 1814 het hy saam met sy gesin daarheen vertrek. Weens die [[Oorlog van 1812]] en die onsekere politieke omstandighede was sy diplomatieke werksaamhede egter beperk.<ref name=":1">Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's.'' Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 57.</ref><ref name=":0">''Nederland's Adelsboek'', 81. Den Haag. 1990–1991. p. 97.</ref> In Mei 1815 het hy kennis ontvang dat hy reeds in Desember 1814 as gesant in [[Konstantinopel]] aangestel is. Hoewel hy na Nederland teruggekeer het, is hy nooit na Konstantinopel gestuur nie. Die presiese rede hiervoor is nie amptelik gedokumenteer nie, maar volgens bronne het daar gerugte bestaan oor Changuion se finansiële solvensie. Daar was ook hoë koste en finansiële risiko’s verbonde aan die ambassadeurspos in Konstantinopel.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". De Nederlandsche Leeuw, CXXXVI: 56-57.</ref> === Latere jare === In 1818 het Changuion herhaaldelik versoek om as goewerneur-generaal van Suriname aangestel te word. Hy het onder meer aangevoer dat hy oor uitgebreide kennis van die Wes-Indiese kolonies beskik het, en dat hy die pos teen ’n laer vergoeding as ander kandidate sou kon beklee en het voorgestel dat sy aanstelling tot beduidende besparings vir die staatskas sou lei. Ná oorlegpleging met verskeie ministers, waaronder die minister van Koloniën en die minister van Buitelandse Sake, is Changuion se versoeke egter van die hand gewys. Met ingang van 1 Oktober 1818 is Changuion op pensioen geplaas.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". De Nederlandsche Leeuw, CXXXVI: 57.</ref><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 59-63.</ref> Changuion se persoonlike korrespondensie uit omstreeks 1818 toon dat sy finansiële posisie heel ernstig verswak het. Volgens bronne uit die tydperk het hy hom daarna skuldig gemaak aan die vervalsing en inning van wissels, hoofsaaklik ten koste van voormalige bekendes, ten bedrae van ongeveer 44 000 gulde. Nadat hy die fondse in Nederland ingesamel het, het hy na Duitsland uitgewyk. Versoeke om sy uitlewering aan Nederland was onsuksesvol. Op 27 Februarie 1823 is hy in absentia deur ’n Nederlandse hof tot tien jaar gevangenisstraf en ’n boete van 11 000 gulde gevonnis.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 411-412].</ref> == Adelstand == [[Lêer:Changuion Coat of Arms.jpg|duimnael|Die familiewapen van François Daniël Changuion (1766-1850) en sy nageslag.]] In 1815 is François Daniël Changuion deur [[Willem I van Nederland|Koning Willem I]] in die [[Nederlandse adel]] verhef weens sy rol as sekretaris van die voorlopige bewind van 1813. Hy en sy nageslag het daarvolgens die reg verkry om die predikaat [[Jonkheer|jonkheer of jonkvrouw]] te gebruik.<ref name=":0" /> Weens sy onterende vonnis van 1823 is Changuion nie in 1825 opgeneem in die eerste amptelike lys van persone wat tot die Nederlandse adel behoort nie. Sy kinders, wat almal voor die datum van sy vonnis gebore is, is wel op die lys vermeld,<ref>''[https://books.google.nl/books?id=6oVRAAAAcAAJ&hl=nl&pg=PA27#v=onepage&q&f=false Wetten en besluiten betrekkelijk den adel en het Koningrijk der Nederlanden]'' (1839), p. 27.</ref><ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11-12.</ref> het hul adelstatus behou en aan hul nageslag oorgedra.<ref name=":3">Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXXXVI''': 40-77.</ref><ref name=":2">Töpfer, John. "[https://www.adelinnederland.nl/de-adelskwestie-changuion/ De adelskwestie Changuion]". ''Adel in Nederland''. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 29 Augustus 2022.</ref> Hierdie interpretasie word bevestig deur die Hoge Raad van Adel in Nederland. == Nalatenskap == François Daniël Changuion is in 1850 in Duitsland op die ouderdom van 84 oorlede. Sy weduwee, Henriëtte Wilhelmina Hartingh, is in 1860 oorlede.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 410, 412].</ref> Van sy kinders het slegs een ’n nageslag voortgebring. Sy seun [[Antoine Changuion|Antoine Nicolas Ernest Changuion]] (1803-1881) het hom in 1831 in Kaapstad gevestig en het die stamvader geword van ’n omvangryke Suid-Afrikaanse nageslag,<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 73–75.</ref> waarvan ’n deel volgens die Nederlandse adelreg as adellik erken word.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief'', '''Zomer''': 12-13.</ref><ref name=":2" /> Sy Suid-Afrikaanse nageslag strek oor verskeie gemeenskappe en sosiale agtergronde. == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * [http://www.historici.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=213&accessor=accessor_index Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek] * ''[[Nederland's Adelsboek]]'' 81 (1990-1991), p. 97. * C.P. Briët 'Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd', in: ''[[De Nederlandsche Leeuw]]'' CXXXVI (2019) 2 (juni), p. 49-77. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Changuion, Francois Daniel}} [[Kategorie:Nederlandse adel]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Geboortes in 1766]] g937zaml8f2742zqjtwpanjvcdy3m62 2893083 2893082 2026-04-12T11:29:38Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sterftes in 1855]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2893083 wikitext text/x-wiki {{Infobox persoon | naam = François Daniël Changuion | titel = Jonkheer | beeld = FD Changuion c1800-1815 - Copy1.jpg | beeldonderskrif = François Daniël Changuion (omstreeks 1800 tot 1815) | geboortenaam = François Daniël Changuion | geboortedatum = 16 Februarie 1766 | geboorteplek = Demerara | sterfdatum = 15 Junie 1850 | sterfplek = Offenbach am Main, Duitsland | nasionaliteit = Nederlands | beroep = Administrateur, diplomaat | bekend_vir = Sekretaris van die voorlopige bewind (1813) | eggenoot = Henriëtte Wilhelmina Hartingh | kinders = 5 }} '''Jonkheer François Daniël Changuion''' (Demerara, 16 Februarie 1766 - [[Offenbach am Main]], Duitsland, 15 Junie 1850), algemeen bekend as Daniël Changuion, was ’n [[Nederland|Nederlandse]] administrateur en diplomaat. Hy het in 1813 as sekretaris van die voorlopige bewind van Nederland opgetree en word in die historiografie beskou as een van die grondleggers van die Koninkryk der Nederlande. Lede van sy nageslag het hulle in die negentiende eeu in Suid-Afrika gevestig. == Familie == Die [[Changuion|Changuion-]]<nowiki/>familie is van Franse oorsprong. François Daniël Changuion se grootvader, François Changuion (1694-1777), het hom in 1717 of 1718 in Amsterdam gevestig. Sy vader, François (1727-omstreeks 1778), was raadslid van die hof van geregtigheid in die Nederlandse kolonie van Essequibo, en sy moeder was Anna Geertruida (van) Gelskerke (1730-1795).<ref name="Adelsboek-bl26">''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. pp. 25-26.</ref> In die mid-1790's het Changuion ’n verhouding met Antonia van Limburgh (1766-1843) gehad, waaruit ’n seun Fransch Antonie Changuion (1795-1797) gebore is.<ref name=":3" /> === Huwelik en kinders === In 1800 is François Daniël in Emmerik getroud met Henriëtte Wilhelmina Hartingh (1775-1860), die dogter van Nicolaas Hartingh, ’n gesiene inwoner van Leiden en seun van VOC-goewerneur Nicolaas Hartingh<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 8. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=8&page=354&accessor=accessor_index 696-697]. </ref>, en Louise Ernestine Meyners. Vier kinders is uit hierdie huwelik gebore:<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. p. 26.</ref> * François Daniël Changuion (1801-1854) * Louise Anne Changuion (1802-1872) * [[Antoine Changuion|Antoine Nicolas Ernest Changuion]] (1803-1881) * Laurent Jonathan Changuion (1805-1851). == Loopbaan == === Vroeë loopbaan === Changuion het in 1788 aan die [[Universiteit van Leiden]] ’n doktorsgraad in die regte verwerf. In dieselfde jaar is hy aangestel as raadslid en wetsheer van Leiden. Na die uitroeping van die Bataafse Republiek in Nederland in 1795 is hy uit sy administratiewe poste ontslaan, waarna hy Nederland verlaat het. In 1803 het hy na Nederland teruggekeer en hom in [[Den Haag]] gevestig. In Den Haag het hy by die [[Driemanskap van 1813]] betrokke geraak.<ref name=":1" /> === Rol in 1813 === Die Driemanskap, ’n voorlopige regeringsliggaam wat in November 1813 die magsvakuum ná die Franse tydperk in Nederland bestuur het, het onder leiding van Gijsbert Karel van Hogendorp gestaan. Van Hogendorp was ’n verre neef van Changuion se vrou, Henriëtte Wilhelmina Hartingh. Van 17 tot 29 November 1813 het Changuion as sekretaris van hierdie voorlopige bewind opgetree.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), ''Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek''. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. p. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 411].</ref> Die Driemanskap het [[Willem I van Nederland|Prins Willem van Oranje]] in November 1813 uit ballingskap in Brittanje teruggeroep om die rol van soewereine vors van die Nederlande te aanvaar. Weens sy rol as sekretaris word Changuion in die historiografie as een van die grondleggers van die [[Koninkryk van die Nederlande|Koninkryk]] [[Koninkryk van die Nederlande|der Nederlande]] beskou. Sy naam verskyn saam met die lede van die [[Driemanskap van 1813|Driemanskap]] op die monument op Plein 1813 in Den Haag.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11</ref> === Diplomatieke aanstellings === In Januarie 1814 is Changuion deur die soewereine vors aangestel as Nederland se eerste gesant na die [[Verenigde State van Amerika]]. In Mei 1814 het hy saam met sy gesin daarheen vertrek. Weens die [[Oorlog van 1812]] en die onsekere politieke omstandighede was sy diplomatieke werksaamhede egter beperk.<ref name=":1">Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's.'' Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 57.</ref><ref name=":0">''Nederland's Adelsboek'', 81. Den Haag. 1990–1991. p. 97.</ref> In Mei 1815 het hy kennis ontvang dat hy reeds in Desember 1814 as gesant in [[Konstantinopel]] aangestel is. Hoewel hy na Nederland teruggekeer het, is hy nooit na Konstantinopel gestuur nie. Die presiese rede hiervoor is nie amptelik gedokumenteer nie, maar volgens bronne het daar gerugte bestaan oor Changuion se finansiële solvensie. Daar was ook hoë koste en finansiële risiko’s verbonde aan die ambassadeurspos in Konstantinopel.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". De Nederlandsche Leeuw, CXXXVI: 56-57.</ref> === Latere jare === In 1818 het Changuion herhaaldelik versoek om as goewerneur-generaal van Suriname aangestel te word. Hy het onder meer aangevoer dat hy oor uitgebreide kennis van die Wes-Indiese kolonies beskik het, en dat hy die pos teen ’n laer vergoeding as ander kandidate sou kon beklee en het voorgestel dat sy aanstelling tot beduidende besparings vir die staatskas sou lei. Ná oorlegpleging met verskeie ministers, waaronder die minister van Koloniën en die minister van Buitelandse Sake, is Changuion se versoeke egter van die hand gewys. Met ingang van 1 Oktober 1818 is Changuion op pensioen geplaas.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". De Nederlandsche Leeuw, CXXXVI: 57.</ref><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 59-63.</ref> Changuion se persoonlike korrespondensie uit omstreeks 1818 toon dat sy finansiële posisie heel ernstig verswak het. Volgens bronne uit die tydperk het hy hom daarna skuldig gemaak aan die vervalsing en inning van wissels, hoofsaaklik ten koste van voormalige bekendes, ten bedrae van ongeveer 44 000 gulde. Nadat hy die fondse in Nederland ingesamel het, het hy na Duitsland uitgewyk. Versoeke om sy uitlewering aan Nederland was onsuksesvol. Op 27 Februarie 1823 is hy in absentia deur ’n Nederlandse hof tot tien jaar gevangenisstraf en ’n boete van 11 000 gulde gevonnis.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 411-412].</ref> == Adelstand == [[Lêer:Changuion Coat of Arms.jpg|duimnael|Die familiewapen van François Daniël Changuion (1766-1850) en sy nageslag.]] In 1815 is François Daniël Changuion deur [[Willem I van Nederland|Koning Willem I]] in die [[Nederlandse adel]] verhef weens sy rol as sekretaris van die voorlopige bewind van 1813. Hy en sy nageslag het daarvolgens die reg verkry om die predikaat [[Jonkheer|jonkheer of jonkvrouw]] te gebruik.<ref name=":0" /> Weens sy onterende vonnis van 1823 is Changuion nie in 1825 opgeneem in die eerste amptelike lys van persone wat tot die Nederlandse adel behoort nie. Sy kinders, wat almal voor die datum van sy vonnis gebore is, is wel op die lys vermeld,<ref>''[https://books.google.nl/books?id=6oVRAAAAcAAJ&hl=nl&pg=PA27#v=onepage&q&f=false Wetten en besluiten betrekkelijk den adel en het Koningrijk der Nederlanden]'' (1839), p. 27.</ref><ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11-12.</ref> het hul adelstatus behou en aan hul nageslag oorgedra.<ref name=":3">Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXXXVI''': 40-77.</ref><ref name=":2">Töpfer, John. "[https://www.adelinnederland.nl/de-adelskwestie-changuion/ De adelskwestie Changuion]". ''Adel in Nederland''. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 29 Augustus 2022.</ref> Hierdie interpretasie word bevestig deur die Hoge Raad van Adel in Nederland. == Nalatenskap == François Daniël Changuion is in 1850 in Duitsland op die ouderdom van 84 oorlede. Sy weduwee, Henriëtte Wilhelmina Hartingh, is in 1860 oorlede.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 410, 412].</ref> Van sy kinders het slegs een ’n nageslag voortgebring. Sy seun [[Antoine Changuion|Antoine Nicolas Ernest Changuion]] (1803-1881) het hom in 1831 in Kaapstad gevestig en het die stamvader geword van ’n omvangryke Suid-Afrikaanse nageslag,<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 73–75.</ref> waarvan ’n deel volgens die Nederlandse adelreg as adellik erken word.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief'', '''Zomer''': 12-13.</ref><ref name=":2" /> Sy Suid-Afrikaanse nageslag strek oor verskeie gemeenskappe en sosiale agtergronde. == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * [http://www.historici.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=213&accessor=accessor_index Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek] * ''[[Nederland's Adelsboek]]'' 81 (1990-1991), p. 97. * C.P. Briët 'Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd', in: ''[[De Nederlandsche Leeuw]]'' CXXXVI (2019) 2 (juni), p. 49-77. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Changuion, Francois Daniel}} [[Kategorie:Nederlandse adel]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Geboortes in 1766]] [[Kategorie:Sterftes in 1855]] i3sye2fusjcm515qhcpq6k8t3bv927s 2893084 2893083 2026-04-12T11:29:59Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sterftes in 1855]] verwyder; [[:Kategorie:Sterftes in 1850]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2893084 wikitext text/x-wiki {{Infobox persoon | naam = François Daniël Changuion | titel = Jonkheer | beeld = FD Changuion c1800-1815 - Copy1.jpg | beeldonderskrif = François Daniël Changuion (omstreeks 1800 tot 1815) | geboortenaam = François Daniël Changuion | geboortedatum = 16 Februarie 1766 | geboorteplek = Demerara | sterfdatum = 15 Junie 1850 | sterfplek = Offenbach am Main, Duitsland | nasionaliteit = Nederlands | beroep = Administrateur, diplomaat | bekend_vir = Sekretaris van die voorlopige bewind (1813) | eggenoot = Henriëtte Wilhelmina Hartingh | kinders = 5 }} '''Jonkheer François Daniël Changuion''' (Demerara, 16 Februarie 1766 - [[Offenbach am Main]], Duitsland, 15 Junie 1850), algemeen bekend as Daniël Changuion, was ’n [[Nederland|Nederlandse]] administrateur en diplomaat. Hy het in 1813 as sekretaris van die voorlopige bewind van Nederland opgetree en word in die historiografie beskou as een van die grondleggers van die Koninkryk der Nederlande. Lede van sy nageslag het hulle in die negentiende eeu in Suid-Afrika gevestig. == Familie == Die [[Changuion|Changuion-]]<nowiki/>familie is van Franse oorsprong. François Daniël Changuion se grootvader, François Changuion (1694-1777), het hom in 1717 of 1718 in Amsterdam gevestig. Sy vader, François (1727-omstreeks 1778), was raadslid van die hof van geregtigheid in die Nederlandse kolonie van Essequibo, en sy moeder was Anna Geertruida (van) Gelskerke (1730-1795).<ref name="Adelsboek-bl26">''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. pp. 25-26.</ref> In die mid-1790's het Changuion ’n verhouding met Antonia van Limburgh (1766-1843) gehad, waaruit ’n seun Fransch Antonie Changuion (1795-1797) gebore is.<ref name=":3" /> === Huwelik en kinders === In 1800 is François Daniël in Emmerik getroud met Henriëtte Wilhelmina Hartingh (1775-1860), die dogter van Nicolaas Hartingh, ’n gesiene inwoner van Leiden en seun van VOC-goewerneur Nicolaas Hartingh<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 8. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=8&page=354&accessor=accessor_index 696-697]. </ref>, en Louise Ernestine Meyners. Vier kinders is uit hierdie huwelik gebore:<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. p. 26.</ref> * François Daniël Changuion (1801-1854) * Louise Anne Changuion (1802-1872) * [[Antoine Changuion|Antoine Nicolas Ernest Changuion]] (1803-1881) * Laurent Jonathan Changuion (1805-1851). == Loopbaan == === Vroeë loopbaan === Changuion het in 1788 aan die [[Universiteit van Leiden]] ’n doktorsgraad in die regte verwerf. In dieselfde jaar is hy aangestel as raadslid en wetsheer van Leiden. Na die uitroeping van die Bataafse Republiek in Nederland in 1795 is hy uit sy administratiewe poste ontslaan, waarna hy Nederland verlaat het. In 1803 het hy na Nederland teruggekeer en hom in [[Den Haag]] gevestig. In Den Haag het hy by die [[Driemanskap van 1813]] betrokke geraak.<ref name=":1" /> === Rol in 1813 === Die Driemanskap, ’n voorlopige regeringsliggaam wat in November 1813 die magsvakuum ná die Franse tydperk in Nederland bestuur het, het onder leiding van Gijsbert Karel van Hogendorp gestaan. Van Hogendorp was ’n verre neef van Changuion se vrou, Henriëtte Wilhelmina Hartingh. Van 17 tot 29 November 1813 het Changuion as sekretaris van hierdie voorlopige bewind opgetree.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), ''Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek''. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. p. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 411].</ref> Die Driemanskap het [[Willem I van Nederland|Prins Willem van Oranje]] in November 1813 uit ballingskap in Brittanje teruggeroep om die rol van soewereine vors van die Nederlande te aanvaar. Weens sy rol as sekretaris word Changuion in die historiografie as een van die grondleggers van die [[Koninkryk van die Nederlande|Koninkryk]] [[Koninkryk van die Nederlande|der Nederlande]] beskou. Sy naam verskyn saam met die lede van die [[Driemanskap van 1813|Driemanskap]] op die monument op Plein 1813 in Den Haag.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11</ref> === Diplomatieke aanstellings === In Januarie 1814 is Changuion deur die soewereine vors aangestel as Nederland se eerste gesant na die [[Verenigde State van Amerika]]. In Mei 1814 het hy saam met sy gesin daarheen vertrek. Weens die [[Oorlog van 1812]] en die onsekere politieke omstandighede was sy diplomatieke werksaamhede egter beperk.<ref name=":1">Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's.'' Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 57.</ref><ref name=":0">''Nederland's Adelsboek'', 81. Den Haag. 1990–1991. p. 97.</ref> In Mei 1815 het hy kennis ontvang dat hy reeds in Desember 1814 as gesant in [[Konstantinopel]] aangestel is. Hoewel hy na Nederland teruggekeer het, is hy nooit na Konstantinopel gestuur nie. Die presiese rede hiervoor is nie amptelik gedokumenteer nie, maar volgens bronne het daar gerugte bestaan oor Changuion se finansiële solvensie. Daar was ook hoë koste en finansiële risiko’s verbonde aan die ambassadeurspos in Konstantinopel.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". De Nederlandsche Leeuw, CXXXVI: 56-57.</ref> === Latere jare === In 1818 het Changuion herhaaldelik versoek om as goewerneur-generaal van Suriname aangestel te word. Hy het onder meer aangevoer dat hy oor uitgebreide kennis van die Wes-Indiese kolonies beskik het, en dat hy die pos teen ’n laer vergoeding as ander kandidate sou kon beklee en het voorgestel dat sy aanstelling tot beduidende besparings vir die staatskas sou lei. Ná oorlegpleging met verskeie ministers, waaronder die minister van Koloniën en die minister van Buitelandse Sake, is Changuion se versoeke egter van die hand gewys. Met ingang van 1 Oktober 1818 is Changuion op pensioen geplaas.<ref>Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". De Nederlandsche Leeuw, CXXXVI: 57.</ref><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 59-63.</ref> Changuion se persoonlike korrespondensie uit omstreeks 1818 toon dat sy finansiële posisie heel ernstig verswak het. Volgens bronne uit die tydperk het hy hom daarna skuldig gemaak aan die vervalsing en inning van wissels, hoofsaaklik ten koste van voormalige bekendes, ten bedrae van ongeveer 44 000 gulde. Nadat hy die fondse in Nederland ingesamel het, het hy na Duitsland uitgewyk. Versoeke om sy uitlewering aan Nederland was onsuksesvol. Op 27 Februarie 1823 is hy in absentia deur ’n Nederlandse hof tot tien jaar gevangenisstraf en ’n boete van 11 000 gulde gevonnis.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 411-412].</ref> == Adelstand == [[Lêer:Changuion Coat of Arms.jpg|duimnael|Die familiewapen van François Daniël Changuion (1766-1850) en sy nageslag.]] In 1815 is François Daniël Changuion deur [[Willem I van Nederland|Koning Willem I]] in die [[Nederlandse adel]] verhef weens sy rol as sekretaris van die voorlopige bewind van 1813. Hy en sy nageslag het daarvolgens die reg verkry om die predikaat [[Jonkheer|jonkheer of jonkvrouw]] te gebruik.<ref name=":0" /> Weens sy onterende vonnis van 1823 is Changuion nie in 1825 opgeneem in die eerste amptelike lys van persone wat tot die Nederlandse adel behoort nie. Sy kinders, wat almal voor die datum van sy vonnis gebore is, is wel op die lys vermeld,<ref>''[https://books.google.nl/books?id=6oVRAAAAcAAJ&hl=nl&pg=PA27#v=onepage&q&f=false Wetten en besluiten betrekkelijk den adel en het Koningrijk der Nederlanden]'' (1839), p. 27.</ref><ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11-12.</ref> het hul adelstatus behou en aan hul nageslag oorgedra.<ref name=":3">Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXXXVI''': 40-77.</ref><ref name=":2">Töpfer, John. "[https://www.adelinnederland.nl/de-adelskwestie-changuion/ De adelskwestie Changuion]". ''Adel in Nederland''. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 29 Augustus 2022.</ref> Hierdie interpretasie word bevestig deur die Hoge Raad van Adel in Nederland. == Nalatenskap == François Daniël Changuion is in 1850 in Duitsland op die ouderdom van 84 oorlede. Sy weduwee, Henriëtte Wilhelmina Hartingh, is in 1860 oorlede.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu04_01/molh003nieu04_01_0660.php 410, 412].</ref> Van sy kinders het slegs een ’n nageslag voortgebring. Sy seun [[Antoine Changuion|Antoine Nicolas Ernest Changuion]] (1803-1881) het hom in 1831 in Kaapstad gevestig en het die stamvader geword van ’n omvangryke Suid-Afrikaanse nageslag,<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 73–75.</ref> waarvan ’n deel volgens die Nederlandse adelreg as adellik erken word.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief'', '''Zomer''': 12-13.</ref><ref name=":2" /> Sy Suid-Afrikaanse nageslag strek oor verskeie gemeenskappe en sosiale agtergronde. == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * [http://www.historici.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=213&accessor=accessor_index Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek] * ''[[Nederland's Adelsboek]]'' 81 (1990-1991), p. 97. * C.P. Briët 'Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd', in: ''[[De Nederlandsche Leeuw]]'' CXXXVI (2019) 2 (juni), p. 49-77. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Changuion, Francois Daniel}} [[Kategorie:Nederlandse adel]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nederland]] [[Kategorie:Geboortes in 1766]] [[Kategorie:Sterftes in 1850]] c4fpj71eomodskifc6sbgwbccy73x7w 0 394290 2892814 2530793 2026-04-11T19:26:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892814 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bundesarchiv Bild 102-00176, Owen D. Young.jpg|duimnael|Owen D. Young ]] '''Owen D. Young''' ([[27 Oktober]] [[1874]] – [[11 Julie]] [[1962]]) was 'n [[Amerikaanse]] nyweraar, [[sakeman]], prokureur en diplomaat by die Tweede Vergoedingdkonferensie in 1929, as 'n lid van die German Reparations International Commission.<ref name="obit">{{cite news |title=Owen D. Young, 87, Industrialist, Dies. Owen D. Young, 87, Ex-G.E. Head, Dies |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9904E3DB1339E43BBC4A52DFB1668389679EDE |newspaper=[[New York Times]] |date=12 Julie 1962}}</ref> Hy is bekend vir die plan vir [[Duitsland]] se herstel van die [[Eerste Wêreldoorlog]], bekend as die Young Plan, te skik en vir die skepping van die Radio Corporation of America (RCA). Young het RCA as 'n filiaal van General Electric in 1919 gestig; hy het sy eerste voorsitter geword en het in daardie posisie gedien tot 1929. RCA is in 1986 deur GE gelikwideer. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Owen}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1874]] [[Kategorie:Sterftes in 1962]] hm7btqiwdt2e2qwjrc0allsbtswa8sa 0 394576 2892720 2661632 2026-04-11T18:52:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892720 wikitext text/x-wiki '''Lawrence George Green''' (1900 – 14 Mei 1972), Suid-Afrikaanse skrywer en joernalis is in [[Kimberley]] gebore. Hy ontvang opleiding aan die ''[[SACS|South African College Schools]]'' in [[Kaapstad]]. Hy veg in die [[Eerste Wêreldoorlog]] as 'n [[vlieënier]]. Daarna sluit hy by die redaksie van die ''[[Cape Argus]]'' aan. Hy doen merkwaardige kennis op oor die minder bekende aspekte van [[Afrika]] wat hy in 'n reeks boeke oor reis, geskiedenis en herinneringe vasgelê het. Die totale verkope het 450 000 oorskry. Van die bekendste boeke is: ''Grow Lovely, Growing Old'', ''Beyond the City Lights'', ''So Few are Free'', ''To the Rider's End'' en ''At Daybreak for the isles''. Hy is op 14 Mei 1972 oorlede. == Bron == * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]], 1967 * Yates-Benyon, John: Lawrence Green - Memories of a Friendship. Kaapstad: Howard Timmins, 1973 * [https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22GREEN%2C%20Lawrence%22%20OR%20subject%3A%22Lawrence%20GREEN%22%20OR%20creator%3A%22GREEN%2C%20Lawrence%22%20OR%20creator%3A%22Lawrence%20GREEN%22%20OR%20creator%3A%22GREEN%2C%20L%2E%22%20OR%20title%3A%22Lawrence%20GREEN%22%20OR%20description%3A%22GREEN%2C%20Lawrence%22%20OR%20description%3A%22Lawrence%20GREEN%22%29%20OR%20%28%221900-1972%22%20AND%20GREEN%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Werke deur, of oor Lawrence Green] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Green, Laurence George}} [[Kategorie:Geboortes in 1900]] [[Kategorie:Sterftes in 1972]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] g19ia8kuos42o0rpcfhr56ybqp4hnpo 0 395016 2892826 2535575 2026-04-11T19:31:52Z Jcb 223 2892826 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Memento mori''}} [[Lêer:Braque Family Triptych closed WGA.jpg|duimnael|Die buitepanele van Rogier van der Weyden se ''Braque Triptiek'' (ongeveer 1452) toon die skedel van die beskermheilige. Dit rus op 'n baksteen, 'n simbool van sy voormalige beroep.<ref>Campbell, Lorne. ''Van der Weyden''. London: Chaucer Press, 2004. 89. {{ISBN|1904449247}}</ref>]] '''''Memento mori''''' ([[Latyn]] vir 'onthou [of dink daaraan] dat jy [moet] sterf'<ref name='oed'>[https://web.archive.org/web/20130629014511/http://oxforddictionaries.com/definition/english/memento-mori </ref>) is 'n artistieke of simboliese uitdrukking wat dien as herinnering aan die onafwendbaarheid van die [[dood]].<ref name='oed' /> Die begrip se wortels kan teruggevoer word na die [[filosofie]]ë van die [[Klassieke Oudheid]] en die [[Christendom]]. Dit het vanaf die [[middeleeue]] begin figureer in die grafkuns en die [[argitektuur]]. Die algemeenste motief is 'n skedel, dikwels vergesel van een of meer bene van die menslike geraamte of skelet. Dikwels is hierdie simbole genoeg om die idee op te roep. Ander motiewe soos 'n kis, uurglas of verwelkte blomme, dui op die verganklikheid van die menslike [[lewe]]. Dikwels funksioneer hierdie motiewe binne 'n werk (soos 'n portret) met 'n ander onderwerp. [[Digkuns|Digters]] maak ook dikwels gebruik van die uitdrukking as titel vir hul gedigte. Die ''vanitas'' is 'n artistieke genre waar die tema van die dood egter die uitsluitlike onderwerp is. Die ''Danse Macabre'' en die Dood, voorgestel deur 'n doodsengel met 'n seis, spreek selfs meer direk tot die onderwerp. ==Galery== <gallery mode="packed" heights="150px"> Lêer:Edinburgh. St. Cuthbert's Churchyard. Grave of James Bailie. Detail.jpg|duimnael|''Memento mori''. Inskripsie op 'n grafsteen (1746). Edinburgh. St. Cuthbert's Churchyard. Lêer:MANNapoli 109982 roue de la fortune memento mori.jpg|[[Antieke Rome|Roomse]] [[mosaïek]] wat die ''Rota Fortunae'' (Wiel van Fortuin) voorstel wat, soos dit draai, die rykes arm en die armes ryk kan maak; in effek is beide toestande baie onseker en onbestendig, met die dood wat altyd om die draai wag, en die lewe wat aan 'n draadjie hang; wanneer die draad breek, ontsnap die siel, en so word almal gelyk gemaak. (Collezioni pompeiane. Nasionale Argeologiese Museum, Napels) Lêer:Young Man with a Skull, Frans Hals, National Gallery, London.jpg|[[Frans Hals]], ''Jongman met 'n Skedel'', ongeveer 1626–1628 Lêer:Momento mori in the form of a small coffin, probably Southern Germany, 1700s, wax figure on silk in a wooden coffin - Museum Schnütgen - Cologne, Germany - DSC09943.jpg|Memento mori in die vorm van 'n klein kis, 1700's, wasfiguur op satyn in 'n houtkis (Museum Schnütgen, Keulen, Duitsland) </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commons category-inline}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Memento mori}} [[Kategorie:Dood]] slu8iaqtpmcxrosomtpkqck4hpweaa8 0 395406 2892874 2733464 2026-04-11T21:48:53Z Jcb 223 2892874 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Roy Orbison | beeld = Roy Orbison (1965).jpg | beeldonderskrif = Orbison in 1965 | geboortenaam = Roy Kelton Orbison | geboortedatum = 23 April 1936 | geboorteplek = Vernon, [[Texas]], V.S.A. | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1988|12|6|1936|4|23}} | sterfplek = Hendersonville, [[Tennessee]], V.S.A | beroep = {{flatlist| *Sanger-liedjieskrywer *musikant }} | webwerf = {{url|royorbison.com}} }} '''Roy Kelton Orbison''' ([[23 April]] [[1936]] – [[6 Desember]] [[1988]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] sanger-liedjieskrywer en musikant wat bekend is vir sy emosiebelaaide sangstyl, ingewikkelde liedstrukture en donker, intense ballades. Sy musiek is destyds deur kritici vergelyk met [[opera]]stukke, wat aan hom die byname "Die [[Enrico Caruso|Caruso]] van Rock" en "The Big O" verleen het. Baie van Orbison se liedere dra 'n gevoel van weerloosheid oor, in teenstelling met sy manlike tydgenote wat 'n gevoel van "machismo" wou oordra. Hy het gewoonlik tydens sy opvoerings bewegingloos gestaan, en swart klere gedra saam met sy gekleurde swart hare en donker sonbril; laasgenoemde het hy gedra om sy teruggetrokkenheid en skugterheid teen te werk. Orbison is gebore in [[Texas]], en het reeds as tiener in 'n "rockabilly" en "country-en-western" "band" begin sing. Hy het in 1956 'n kontrak aangegaan met Sam Phillips van Sun Records, maar het egter sy grootste sukses behaal met die plaatetiket Monument Records. In die tydperk 1960 tot 1966 het 22 van Orbison se enkelspelerplate die ''Billboard'' Top 40 behaal. Hy het byna al sy grootste treffers (Top 10) self of saam met iemand anders geskryf, insluitende "Only the Lonely" (1960), "Running Scared" (1961), "Crying" (1961), "In Dreams" (1963), en "Oh, Pretty Woman" (1964). Van sy ander belangrike liedjies sluit in "Blue Angel", "It's Over", "I Drove All Night", "Leah", "A Love So Beautiful", "Blue Bayou" en "You Got It." In die middel van die 1960's het 'n aantal persoonlike tragedies Orbison getref, en sy loopbaan het ook daaronder gely. In die 1980's het sy gewildheid egter weer skerp toegeneem na die sukses van verskeie "cover versions" van sy liedjies. In 1988 is hy medestigter van die ''Traveling Wilburys'' ('n rock supergroep), saam met George Harrison, [[Bob Dylan]], Tom Petty en Jeff Lynne. Orbison sterf tragies in [[Desember]] [[1988]] op die ouderdom van 52 aan 'n [[hartaanval]]. 'n Maand later is "You Got It" (1989) vrygestel as 'n enkelspeler. Dit was sy eerste treffer in byna 25 jaar om die VSA en [[Verenigde Koninkryk|VK]] se Top 10 trefferlyste te bereik. Orbison is in 1987 in die Rock and Roll Hall of Fame en Nashville Songwriters Hall of Fame, in 1989 in die Songwriters Hall of Fame en in 2014 in die Musicians Hall of Fame and Museum ingelyf. In 2002 het die ''Billboard''-tydskrif hom as no. 74 gehad op hul lys van die Top-600 opnamekunstenaars van alle tye. == Opvoeringstyl == [[Lêer:Roy Orbison.jpg|duimnael|250 px|Orbison (in die middel in wit geklee), tydens 'n opvoering in 1976]] Orbison het dikwels sy stilstaande en roerlose optredes probeer verskoon deur te sê dat sy liedjies nie instrumentele afdelings bevat wat hom sou toelaat om op die verhoog rond te beweeg of te dans nie, hoewel liedjies soos "Mean Woman Blues" wel die geleentheid gebied het.<ref>Lehman, p. 62.</ref> Hy was reeds in die vroeë 1960's bewus van sy unieke uitvoeringstyl, toe hy soos volg kommentaar daarop gelewer het: "Ek is nie 'n superpersoonlikheid nie—nie op die verhoog of daarvan af nie. Ek bedoel, jy kan mense soos Chubby Checker of Bobby Rydell in tweederangse programme insluit en hulle sal steeds deurskyn, maar nie ek nie. Ek sal voorbereid moet wees. Mense kom luister na my musiek,... my liedjies. Dit is waarop ek moet konsentreer, en aan hulle moet oordra."<ref>Clayson, Alan, bl. 78.</ref> k.d. lang het Orbison met 'n boom vergelyk; met 'n terughoudende maar daadkragtige skoonheid.<ref>{{cite web |author=Lang, k. d. |date=15 April 2004 |url=https://www.rollingstone.com/news/story/5939233/the_immortals__the_greatest_artists_of_all_time_37_roy_orbison |title=The Immortals – The Greatest Artists of All Time: 37) Roy Orbison |magazine=Rolling Stone |access-date=2 Junie 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090506004850/https://www.rollingstone.com/news/story/5939233/the_immortals__the_greatest_artists_of_all_time_37_roy_orbison |archive-date=6 Mei 2009}}</ref>Hierdie beeld van Orbison as onbeweeglik tydens opvoerings is in so 'n mate met hom geassosieer dat dit geparodieer is deur John Belushi op ''Saturday Night Live'', met Belushi aangetrek as "Orbison" wat omval terwyl hy "Oh, Pretty Woman" sing, en dan doodluiters voortgaan met die opvoering terwyl sy mede spelers hom weer regop laat staan. Lang het egter hierdie styl gekwantifiseer deur die volgende opmerking te maak: "Dit is so moeilik om te beskryf hoe Roy se energie werklik daar uitgesien het, want hy kon 'n kamer met slegs sy energie en teenwoordigheid van hom laat kennis neem en laat "bruis", maar terselfdertyd nie 'n enkele woord uiter nie, synde dat hy so gegrond en so sterk en so sag en stil was. Hy was net daar." Orbison het sy eie passie tydens sy optredes toegeskryf aan die tydperk toe hy in Fort Worth grootgeword het terwyl die [[Verenigde State|VSA]] vir die [[Tweede Wêreldoorlog]] gemobiliseer het. Sy ouers het in 'n verdedigingsaanleg gewerk; sy pa het in die aande 'n kitaar te voorskyn gebring, en hul vriende en familielede wat pas by die weermag aangesluit het, het bymekaargekom om lekker te drink en te sing. Orbison het later hieroor besin: "Ek dink daardie intensiteitsvlak het 'n groot en blywende indruk op my gemaak, want dit is steeds daar. Daardie gevoel van 'doen dit vir alles wat dit werd is en doen dit nou en doen dit goed.' Ek wil dit nou nie te veel ontleed nie, maar ek dink die geesdrif en entoesiasme wat almal rondom my gevoel en uitgeleef het, het my al die tyd bygebly."<ref>Amburn, p. 7.</ref> == Diskografie == {{Hoof|Diskografie van Roy Orbison}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Amburn, Ellis (1990). ''Dark Star: The Roy Orbison Story'', Carol Publishing Group. {{ISBN|0-8184-0518-X}}. * Brown, Tony; Kutner, Jon; Warwick, Neil (2000). ''Complete Book of the British Charts: Singles & Albums'', Omnibus. {{ISBN|0-7119-7670-8}}. * Clayson, Alan (1989). ''Only the Lonely: Roy Orbison's Life and Legacy''. St. Martin's Press. {{ISBN|0-312-03961-1}}. * Clayton, Lawrence; Sprecht, Joe, eds. (2003). ''The Roots of Texas Music'', Texas A&M University Press. {{ISBN|1-58544-997-0}}. * Creswell, Toby (2006). ''1001 Songs: The Greatest Songs of All Time and the Artists, Stories, and Secrets Behind Them''. Thunder's Mouth Press. {{ISBN|1-56025-915-9}}. * DeCurtis, Anthony; Henke, James (eds.) (1992). ''The Rolling Stone Illustrated History of Rock & Roll''. Random House. {{ISBN|0-679-73728-6}}. * Hoffman, Frank W., Ferstler, Howard (2005). ''Encyclopedia of Recorded Sound, Volume 1''. CRC Press. {{ISBN|0-415-93835-X}}. * Lehman, Peter (2003). ''Roy Orbison: The Invention of An Alternative Rock Masculinity''. Temple University Press. {{ISBN|1-59213-037-2}}. * {{Cite book |first1=Roy Jr |last1=Orbison |first2=Wesley |last2=Orbison |first3=Alex |last3=Orbison |first4=Jeff |last4=Slate |year=2017 |title=The Authorized Roy Orbison |publisher=Center Street |isbn=9781478976547 |edition= 2nd |location=New York |oclc=1017566749 |ref={{harvid|Slate, Orbison et al.|2017}}}} * {{Cite book |last=Whitburn |first=Joel |year=2004 |title=The Billboard Book of Top 40 Hits |publisher=Billboard Books |isbn=0-8230-7499-4}} * Wolfe, Charles K., Akenson, James (eds.) (2000). ''Country Music Annual'', issue 1. University Press of Kentucky. {{ISBN|0-8131-0989-2}}. * Zak, Albin (2010). "[https://books.google.com/books?id=eg0dpgvfVqEC&pg=PA18 'Only The Lonely'&nbsp;— Roy Orbison's Sweet West Texas Style]", pp.&nbsp;18–41 in John Covach and Mark Spicer, ''Sounding Out Pop: Analytical Essays in Popular Music''. University of Michigan Press. {{ISBN|0-472-03400-6}}. == Eksterne skakels == *[http://hdl.handle.net/1903.1/4595 Hugo Keesing Collection on Roy Orbison] — Special Collections in Performing Arts, University of Maryland {{wikiquote}} {{Commons category}} *{{allMusic|artist|id=mn0000852007}} *{{Find a Grave|1463}} * {{IMDb name|649413}} * [https://www.youtube.com/watch?v=gPg7YyNOz3M Youtube video: Orbison se grootste treffers] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Orbison, Roy}} [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Amerikaanse musici]] [[Kategorie:Amerikaanse komponiste]] jjui8ejoscqj0kcpciv2j6tita8ug4l 0 395581 2893025 2678425 2026-04-12T08:02:09Z Aliwal2012 39067 2893025 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|الطلاق}}<br>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|65}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Medina|Medinees]] |ander_titels = ''At-Talâ’k'' |ander_name = "Egskeiding" |openbaring = |djoes = 28 |ajat = 12 |klank = [[Lêer:Chapter 65, At-Talaq (Mujawwad) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} '''''At-Talâ’k''''' ([[Arabies]]: الطلاق, "'''Ekskeiding'''") is die 65ste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]]. Dit bevat 12 [[ajat]], of verse, en is vermoedelik in [[Medina]] aan [[Mohammed]] geopenbaar. [[Beeld:Quran - year 1874 - Page 117.jpg|thumb|links|140px|'n Bladsy uit 'n Koran van 1874, met die hoofstuk "Egskeiding" in die middel.]] ==Opsomming== "Egskeiding" is nie net die naam van die hoofstuk nie, maar ook die onderwerp waaroor die inhoud handel.<ref name = "Quran 4 U">{{cite web|url=http://www.quran4u.com/Tafsir%20Ibn%20Kathir/065%20Talaq.htm |title=Surah Al Talaq |work=Quran 4 U|author=Ibn Kathir|publisher=Tafsir|access-date=29 December 2019}}</ref> Dit bevat gebooie oor egskeiding<ref>Sayyid Maududi, ''Tafhim al-Qur'an'', Lahore: Islamic Publications, Ltd. (1981)</ref> en bepaal dat die duur van rou (''iddah'') drie [[menstruasie]]tydperke moet wees. Vir vroue voor of ná menstruasie is dit drie maande en in die geval van 'n [[swangerskap]] tot ná die geboorte van die kind.<ref>{{cite web|url=http://www.alim.org/library/quran/surah/introduction/65/MAL#sthash.c2X0P0Fj.dpuf|title=Surah 65. At-Talaq |publisher=alim.org}}</ref> Nadat egskeiding en 'n paar gevolglike familiesake bespreek is, raai die hoofstuk mense sterk aan om [[Allah|God]] se regulasies en leiding te volg, en herinner dit mense aan vroeëre ongehoorsames en ongelowiges wat gestraf is.<ref>Muhammad Farooq-i-Azam Malik (vertaler), ''Al-Qur'an, the Guidance for Mankind - English with Arabic Text ''</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = At-Talaq}} {{Soera|65|At-Tagrhabun|At-Tahrim}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:At Talak}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] 23g9h04exjgrdegsgjrgn8j9c75yqac 0 395615 2893024 2866438 2026-04-12T08:01:21Z Aliwal2012 39067 2893024 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|المعارج}}<br/>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|70}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Mekka]]ans |ander_titels = ''Al-Ma’ârij'' |transliterasie = Al-Ma'aridj |ander_name = "Die Weë Van <br/>Opstyging" |openbaring = |djoes = 29 |ajat = 44 |klank = [[Lêer:Chapter 70, Al-Maarij (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} '''''Al-Ma’ârij''''' ([[Arabies]]: المعارج, "'''Die Weë Van Opstyging'''") is die 70ste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]]. Dit bevat 44 [[ajat]], of verse, en is vermoedelik in [[Mekka]] aan [[Mohammed]] geopenbaar. Die naam van die hoofstuk kom uit vers&nbsp;3. ==Opsomming== Die hoofstuk word dikwels verbind met die vorige een, [[Al-Ha'k'ka]]. Geduld word aanbeveel: "Voorwaar, hulle sien dit ver weg, maar Ons sien dit naby."<ref name="Koran">Die Heilige Quran. In Afrikaans vertaal deur Imam M.A. Baker. Uitgegee deur IDM (Islamic Dawah Movement of Southern Africa) Publications. {{ISBN|978-0-620-60451-2}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Al-Maarij}} {{Soera|70|Al-Ha'k'ka|Nuh (soera)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Al Maarij}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] 9g6hkib0c9vkaiqx72nlb6gdhtmiujg 0 396350 2893095 2747955 2026-04-12T11:49:27Z Aliwal2012 39067 2893095 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Las Vegas Harry Reid Internasionale Lughawe | image = Harry_Reid_International_Airport_logo.svg | image-width = 250 | image2 = Las Vegas McCarran.jpg | image2-width = 250 | caption2 = The airport in 2012 | IATA = LAS | ICAO = KLAS | FAA = LAS | WMO = 72386 | type = Public | owner-oper = Clark County Department of Aviation | city-served = Las Vegas Valley | location = Paradise, [[Nevada]], [[Verenigde State]] | opened = 1942 | elevation-f = 2 181 | elevation-m = 665 | coordinates = {{coord|36|04|48|N|115|09|08|W|region:US-NV|display=inline,title}} | website = {{URL|harryreidairport.com}} | image_map = Harry Reid International Airport (LAS) Airport Diagram.pdf | image_map_caption = FAA airport diagram | mapframe = yes | r1-number = 01L/19R | r1-length-f = 8 988 | r1-length-m = 2 740 | r1-surface = Beton | hub = | focus_city = {{Unbulleted list| |Allegiant Air |{{nowrap|Global Crossing Airlines}} |[[Frontier Airlines]], JSX |{{nowrap|[[Southwest Airlines]]}} |Spirit Airlines |{{nowrap|Sun Country Airlines}} }} | r2-number = 01R/19L | r2-length-f = 9 771 | r2-length-m = 2 978 | r2-surface = Beton | r3-number = 08L/26R | r3-length-f = 14 515 | r3-length-m = 4 424 | r3-surface = Beton | r4-number = 08R/26L | r4-length-f = 10 525 | r4-length-m = 3 208 | r4-surface = Beton | stat-year = 2021 | stat1-header = Totale passasiers | stat1-data = 39 710 493 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 486 540 | stat3-header = Vrag | stat3-data = 240 316 816 lbs. | footnotes = Bron: Harry Reid Internasionale Lughawe<ref>{{cite web |url = https://www.mccarran.com/Business/Statistics?id=7405 |title = Clark County Department of Aviation Statistics |publisher = Clark County Department of Aviation |access-date = February 9, 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190202095143/https://www.mccarran.com/Business/Statistics?id=7405 |archive-date = February 2, 2019 |url-status = live |df = dmy-all }}</ref> }} '''Harry Reid Internasionale Lughawe'''<ref>{{cite news|title=Las Vegas' McCarran International Airport to be renamed after ex-Nevada Sen. Harry Reid|url=https://www.usatoday.com/story/travel/airline-news/2021/02/18/las-vegas-mccarran-international-airport-renamed-for-sen-harry-reid/6797239002/|access-date=November 19, 2021|newspaper=[[USA Today]]|location=[[Las Vegas]]|publisher=Gannett|agency=Associated Press|language=en-US}}</ref> is 'n [[internasionale lughawe]] in Paradise, Nevada, en is die hoofregeringslughawe vir publieke gebruik in die Las Vegas-vallei, 'n metropolitaanse gebied in die Amerikaanse deelstaat [[Nevada]], ongeveer 8 km suid van die sentrum van Las Vegas. Die lughawe word deur die Clark County Kommissie besit en deur die Clark County Lugvaartdepartement bedryf. Die lughawe beslaan 1&nbsp;100 ha (2&nbsp;800 akker; 11 km²) grond.<ref>{{Cite web|url=https://skyvector.com/airport/LAS/Harry-Reid-International-Airport|title=LAS airport data at skyvector.com|access-date=August 21, 2022}}</ref> Die lughawe is in 1942 gebou en in 1948 vir lugrederyvlugte oopgestel. Dit het verskeie innoverende tegnologieë uitgebrei en aangewend, soos algemene gebruiksfasiliteite. Die lughawe het vier aanloopbane en twee passasiersterminale. Oos van die passasiersterminale is die Marnell Air Cargo Centre; aan die lughawe se westekant is vastebasisoperateurs en helikoptermaatskappye. Die lughawe dienste as 'n basis vir Allegiant Air, [[Frontier Airlines]], [[Southwest Airlines]], en Spirit Airlines. Dit is die besigste lughawe in die Verenigde State wat nie funksioneer as 'n spilpunt vir enige van die vyf Amerikaanse erfenisdiensverskaffers nie. Die lughawe is vernoem na die Amerikaanse senator Harry Reid, wat Nevada van 1987 tot 2017 in die Senaat verteenwoordig het. Tussen 1968 en 14 Desember 2021 is die lughawe '''McCarran Internasionale Lughawe''' genoem; voor 1968 is dit '''McCarran Field''' genoem na die Amerikaanse senator Pat McCarran, wat Nevada van 1933 tot 1954 verteenwoordig het.<ref name=":02">{{Cite news|last=Golonka|first=Sean|date=February 16, 2021|title=Clark County Commissioners approve renaming McCarran airport after Sen. Harry Reid, federal approval needed next|work=The Nevada Independent|location=Las Vegas|url=https://thenevadaindependent.com/article/clark-county-commissioners-approve-renaming-mccarran-airport-after-sen-harry-reid-federal-approval-needed-next|url-status=live|access-date=February 19, 2021|archive-date=February 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216210436/https://thenevadaindependent.com/article/clark-county-commissioners-approve-renaming-mccarran-airport-after-sen-harry-reid-federal-approval-needed-next}}</ref><ref name="faachart2">{{cite document|url=https://aeronav.faa.gov/d-tpp/2106/00662ad.pdf|title=Airport Diagram – LAS|publisher=Federal Aviation Administration|location=Washington|access-date=June 18, 2021|archive-date=June 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204515/https://aeronav.faa.gov/d-tpp/2106/00662ad.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="klas1606212">{{cite web|url=https://www.8newsnow.com/news/local-news/faa-documents-swap-mccarran-for-harry-reid-showing-potential-step-forward-for-airport-name-change/|title=FAA documents swap 'McCarran' for 'Harry Reid,' showing potential step forward for airport name change|last=Manna|first=Orko|date=June 16, 2021|publisher=[[KLAS-TV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618061647/https://www.8newsnow.com/news/local-news/faa-documents-swap-mccarran-for-harry-reid-showing-potential-step-forward-for-airport-name-change/|archive-date=June 18, 2021|access-date=June 18, 2021|quote=|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.8newsnow.com/news/local-news/its-official-mccarran-becomes-harry-reid-international-airport-starting-tuesday/|title=Las Vegas' McCarran becomes 'Harry Reid International Airport' starting Tuesday|date=December 11, 2021|website=KLAS|language=en-US|access-date=December 13, 2021|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425063218/https://www.8newsnow.com/news/local-news/its-official-mccarran-becomes-harry-reid-international-airport-starting-tuesday/|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Logo_LAS.svg|duimnael| Voormalige logo van McCarran Internasionale Lughawe]] [[Lêer:U.S._Senator_Pat_McCarran_handing_mail_bag_to_Pony_Express_rider,_Dedication_Ceremony,_McCarran_Air_Field,_Las_Vegas,_Nevada_(74665).jpg|duimnael| Poskaart wat die Amerikaanse senator Pat McCarran by die oorspronklike McCarran Field, 1941 wys]] == Geskiedenis == === Hernoeming na Harry Reid Internasionale Lughawe === Van so vroeg as 2012 af was daar oproepe deur verkose amptenare om die lughawe te hernoem, weens die vorige optrede en opmerkings van die ontslape Nevada-senator Pat McCarran wat as [[Antisemitisme|anti-semities]] en [[Rassisme in die Verenigde State|rassisties]] beskou is.<ref name=":03">{{Cite news|last=Golonka|first=Sean|date=February 16, 2021|title=Clark County Commissioners approve renaming McCarran airport after Sen. Harry Reid, federal approval needed next|work=The Nevada Independent|location=Las Vegas|url=https://thenevadaindependent.com/article/clark-county-commissioners-approve-renaming-mccarran-airport-after-sen-harry-reid-federal-approval-needed-next|url-status=live|access-date=February 19, 2021|archive-date=February 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216210436/https://thenevadaindependent.com/article/clark-county-commissioners-approve-renaming-mccarran-airport-after-sen-harry-reid-federal-approval-needed-next}}</ref> Amerikaanse senator Harry Reid van Nevada het in 2012 aan die pers gesê terwyl hy meerderheidsleier was dat McCarran "een van die mees anti-Semitiese{{Spaces}}... een van die mees anti-swart, een van die mees bevooroordeelde mense wat nog in die Senaat gedien het," en bygevoeg dit was sy mening dat McCarran se naam op niks moet wees nie.<ref>{{Cite web|url=https://lasvegassun.com/news/2012/aug/25/harry-reid-pat-mccarrans-name-shouldnt-be-anything/|title=Harry Reid: Pat McCarran's name shouldn't be on anything|last=Velotta|first=Richard|date=August 25, 2012|website=Las Vegas Sun|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013132305/http://lasvegassun.com/news/2012/aug/25/harry-reid-pat-mccarrans-name-shouldnt-be-anything/|archive-date=October 13, 2016|access-date=June 20, 2021}}</ref> Nadat vorige pogings nie geslaag het nie, was daar hernude momentum om die lughawe te hernoem ná die moord op [[George Floyd]] en die betogings in die VSA wat daarop gevolg het.<ref>{{Cite web|url=https://www.ktnv.com/news/leaders-to-consider-las-vegas-airport-name-change-citing-diversity|title=Leaders to consider Las Vegas airport name change, citing diversity|last=Bartels|first=Joe|date=February 2, 2021|publisher=KTNV Las Vegas|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306182602/https://www.ktnv.com/news/leaders-to-consider-las-vegas-airport-name-change-citing-diversity|archive-date=March 6, 2021|access-date=June 20, 2021}}</ref> Op 16 Februarie 2021 het die Clark County Kommissie eenparig gestem om die lughawe '''Harry Reid Internasionale Lughawe''' te hernoem.<ref name=":04">{{Cite news|last=Golonka|first=Sean|date=February 16, 2021|title=Clark County Commissioners approve renaming McCarran airport after Sen. Harry Reid, federal approval needed next|work=The Nevada Independent|location=Las Vegas|url=https://thenevadaindependent.com/article/clark-county-commissioners-approve-renaming-mccarran-airport-after-sen-harry-reid-federal-approval-needed-next|url-status=live|access-date=February 19, 2021|archive-date=February 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216210436/https://thenevadaindependent.com/article/clark-county-commissioners-approve-renaming-mccarran-airport-after-sen-harry-reid-federal-approval-needed-next}}</ref> Reid het sy waardering uitgespreek vir die erkenning ná die stemming. Lughawe-amptenare het verwag dat die hernoeming $4,2 miljoen sou kos, met geen openbare geld wat vir die koste sou gaan nie. Die lughawe is op 14 Desember 2021 amptelik herdoop na Harry Reid Internasionale Lughawe. Reid, wat terminaal siek was, het nie die hernoemingseremonie persoonlik bygewoon nie. Twee weke nadat die lughawe hernoem is, is Reid op 82-jarige ouderdom oorlede.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2021/12/29/harry-reid-former-senate-majority-leader-dies-at-82.html|title=Harry Reid, former Senate majority leader, dies at 82|date=December 29, 2021|publisher=Cnbc.com|access-date=2022-02-28}}</ref> Die [[Federale Lugvaartadministrasie]] het sy amptelike lugvaartkaarte in Junie 2021 bygewerk om die nuwe naam te weerspieël.<ref name="faachart3">{{cite document|url=https://aeronav.faa.gov/d-tpp/2106/00662ad.pdf|title=Airport Diagram – LAS|publisher=Federal Aviation Administration|location=Washington|access-date=June 18, 2021|archive-date=June 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204515/https://aeronav.faa.gov/d-tpp/2106/00662ad.pdf|url-status=live}}</ref> == Fasiliteite == === Aanloopbane === [[Lêer:McCarran_Terminal_1(A,B).jpg|duimnael| Terminaal 1, wat Gang A en B wys. Gang C strek na regs, buite sig in 2011.]] [[Lêer:McCarran_International_Airport_(8078645881).jpg|regs|duimnael| Outomatiese mensevervoerder by Harry Reid in 2011]] [[Lêer:LAS LAS VEGAS TOWER CONTROL (10509713443).jpg|regs|duimnael|Nuwe beheertoring in aanbou, Julie 2013]] Harry Reid Internasionale Lughawe het vier aanloopbane.<ref>{{Cite web|url=https://www.airnav.com/airport/KLAS|title=KLAS – McCarran International Airport|date=May 26, 2016|website=Airnav.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604013805/http://www.airnav.com/airport/KLAS|archive-date=June 4, 2016|access-date=June 6, 2016}}</ref> === Terminale === Harry Reid Internasionale Lughawe bevat twee terminale en 5 gange met 'n totaal van 108 hekke.<ref name="LASTerminalMap">{{Cite web|url=https://harryreidairport.com/Maps?v=4|title=Maps at LAS Airport|access-date=17 Julie 2022}}</ref> Terminaal 1 is in 1963, Terminaal 2 in 1986 en Terminaal 3 in 2012 voltooi. Voor die voltooiing van Terminaal 3 het Terminaal 2 internasionale vlugte hanteer. Nadat Terminaal 3 voltooi is, het Terminaal 2 oorbodig geword en is in 2016 gesloop. Internasionale aankomste word in Terminaal 3 hanteer, en sewe hekke (D19-D26) in Gang D is gekoppel aan die doeanefasiliteit in Terminaal 3.<ref>{{Cite web|url=https://www.las-vegas-airport.com/terminal-3.php|title=Las Vegas Airport Terminal 3|access-date=17 Julie 2022}}</ref> === Landvervoer === Padtoegang na Harry Reid Internasionale Lughawe word verskaf deur Paradiseweg in die noorde en deur die Harry Reid Lughawe-aansluiting in die suide, wat met die Las Vegas Beltway verbind is. == Lugrederye en bestemmings == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |+'''Besigste binnelandse roetes vanaf LAS (September 2023 – Augustus 2024)'''<ref>{{cite web |title = Las Vegas, NV: McCarran International (LAS) |url = https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=YNf&Nv42146_anzr=Yn5%20irtn5,%20ai:%20ZpPn44n0%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf |website = Bureau of Transportation Statistics |access-date = 16 November 2024 }}</ref> !Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 | [[Los Angeles Internasionale Lughawe|Los Angeles, Kalifornië]] | 1 353 000 | Alaska, Allegiant, American, Delta, JetBlue,<br />Southwest, Spirit, Sun Country, United |- | 2 | [[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 1 171 000 | Frontier, Southwest, Spirit, United |- | 3 | [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth, Texas]] | 975 000 | American, Frontier, Spirit, Sun Country |- | 4 | [[Seattle-Tacoma Internasionale Lughawe|Seattle/Tacoma, Washington]] | 973 000 | Alaska, Delta, Frontier, Southwest, Spirit |- | 5 | [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 871 000 | Delta, Frontier, Southwest, Spirit |- | 6 | [[Phoenix Sky Harbor Internasionale Lughawe|Phoenix-Sky Harbor, Arizona]] | 861 000 | American, Frontier, JSX, Spirit, Southwest |- | 7 | [[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare, Illinois]] | 799 000 | American, Southwest, Spirit, United |- | 8 | [[San Francisco Internasionale Lughawe|San Francisco, Kalifornië]] | 790 000 | Alaska, Frontier, Southwest, United |- | 9 | [[San Diego Internasionale Lughawe|San Diego, Kalifornië]] | 769 000 | Allegiant, American, Frontier, JSX, Southwest, Spirit |- | 10 | [[Sacramento Internasionale Lughawe|Sacramento, Kalifornië]] | 696 000 | Delta, Southwest, Spirit |- |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste internasionale roetes vanaf LAS (Julie 2022 – Junie 2023)'''<ref name="intlpax">{{cite web |url = https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw/about_data |date = 28 November 2023 |title = International_Report_Passengers |work = United States Department of Transportation |access-date = 23 November 2024 |archive-date = 21 Desember 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231221221952/https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw/about_data |url-status = dead }}</ref> !Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 | [[Toronto Pearson Internasionale Lughawe|Toronto, Kanada]] | 507 718 | Air Canada, Air Canada Rouge,<br />Flair Airlines, Porter, Westjet |- | 2 | [[Lughawe Londen-Heathrow|Londen-Heathrow, Verenigde Koninkryk]] | 370 436 | British Airways, Virgin Atlantic |- | 3 | [[Meksikostad Internasionale Lughawe|Meksikostad, Meksiko]] | 354 991 | AeroMexico, Interjet, VivaAerobus, Volaris |- | 4 | [[Vancouver Internasionale Lughawe|Vancouver, Kanada]] | 349 941 | Air Canada, Flair Airlines, Westjet |- | 5 | [[Calgary Internasionale Lughawe|Calgary, Kanada]] | 345 325 | Air Canada, WestJet |- | 6 | [[Miguel Hidalgo y Costilla Guadalajara Internasionale Lughawe|Guadalajara, Meksiko]] | 189 774 | Volaris |- | 7 | [[Manchester-lughawe|Manchester, Verenigde Koninkryk]] | 165 652 | Thomas Cook Airlines, Virgin Atlantic |- | 8 | [[Montréal–Trudeau Internasionale Lughawe|Montréal-Trudeau, Kanada]] | 140 984 | Air Canada |- | 9 | [[Lughawe Schiphol|Amsterdam, Nederland]] | 118 900 | KLM |- | 10 | [[Lughawe Frankfurt|Frankfurt, Duitsland]] | 101 084 | Condor, Discover Airlines |} {| class="wikitable" |+'''Jaarlikse passasiersverkeer by LAS'''<br />'''1997 – hede''' <ref name="LAS-Stat">{{Cite web|url=https://www.mccarran.com/Business/Statistics?id=7429|title=Statistics at Clark County Department of Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803034254/https://www.mccarran.com/Business/Statistics?id=7429|archive-date=3 Augustus 2020|access-date=February 21, 2020}}</ref> !Jaar ! Passasiers ! Jaar ! Passasiers ! Jaar ! Passasiers |- | 1997 | 30 315 094 | 2007 | 47 728 414 | 2017 | 48 500 194 |- | 1998 | 30 227 287 | 2008 | 44 074 707 | 2018 | 49 716 584 |- | 1999 | 33 715 129 | 2009 | 40 469 012 | 2019 | 51 537 638 |- | 2000 | 36 865 893 | 2010 | 39 757 359 | 2020 | 22 201 479 |- | 2001 | 35 180 960 | 2011 | 41 479 814 | 2021 | 39 710 493 |- | 2002 | 35 009 011 | 2012 | 41 667 596 | 2022 | 52 668 109 |- | 2003 | 36 265 932 | 2013 | 41 857 059 | 2023 | 57 644 113 |- | 2004 | 41 441 531 | 2014 | 42 885 350 | 2024 | |- | 2005 | 44 267 362 | 2015 | 45 389 074 | 2025 | |- | 2006 | 46 193 329 | 2016 | 47 435 640 | 2026 | |} === Lugdiens markaandeel === {| class="wikitable" style="font-size: 105%" width="align=" |+Top lugrederye by LAS<br />(September 2023 - Augustus 2024) <ref>{{cite web |title = Las Vegas, NV: McCarran International (LAS) |url = https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200520183358/https://www.panynj.gov/content/dam/airports/statistics/statistics-general-info/monthly-2020/EWR_MAR_2020.pdf |archive-date = 20 Mei 2020 |access-date=21 November 2024|website = www.transtats.bts.gov |publisher = Bureau of Transportation Statistics }}</ref> !Rang ! Lugdiens ! Passasiers ! Markaandeel |- | 1 | [[Southwest Airlines]] | 21 450 000 | 40,54% |- | 2 | [[Spirit Airlines]] | 8 106 000 | 15,32% |- | 3 | [[Delta Air Lines]] | 5 018 000 | 9,48% |- | 4 | [[American Airlines]] | 4 313 000 | 8,15% |- | 5 | [[United Airlines]] | 4 036 000 | 7,63% |- | 6 | Ander lugdienste | 9 989 000 | 18,88% |} <!-- verouderd teen 2024.......... === Internasionale Lugdienste === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 105%" |+Top Internasionale Lugdienste by LAS<br />(2017) ! Rang ! Lugdiens ! Passasiers <ref>{{Cite web|url=https://www.mccarran.com/fsweb/file/404082/2017%20Total%20Passengers.pdf|title=2017 Statistics – Enplaned and Deplaned Passengers|date=January 22, 2018|publisher=McCarran International Airport|page=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124070606/https://www.mccarran.com/fsweb/file/404082/2017%20Total%20Passengers.pdf|archive-date=January 24, 2018|access-date=June 6, 2018}}</ref> |- | 1 | WestJet | 921 950 |- | 2 | Air Canada Rouge | 862 403 |- | 3 | [[British Airways]] | 320 580 |- | 4 | [[Virgin Atlantic]] | 284 183 |- | 5 | [[Aeroméxico]] | 200 474 |- | 6 | Volaris | 176 444 |- | 7 | [[Thomas Cook Airlines]] | 136 291 |- | 8 | [[Korean Air]] | 116 240 |- | 9 | Copa Airlines | 97 748 |}--> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] 352l56oxa9ox4a4hc5htg2x6my6yojc 0 396993 2892892 2855085 2026-04-11T23:36:46Z Jcb 223 2892892 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag_of_South_Africa.svg|thumb]] Verenigingvoetbal, of '''sokker''' (soos dit tipies in [[Suid-Afrika]] genoem word), is die land se gewildste sport, gevolg deur rugby en krieket. Die Suid-Afrikaanse nasionale manssokkerspan ([[Bafana Bafana]]) is een van die land se gunsteling sportspanne.<ref>{{Cite web |url=https://www.enca.com/south-africa/sa-sport-not-unifier-it-once-was-survey |title=argiefkopie |access-date= 4 Januarie 2023 |archive-date=25 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525101120/https://www.enca.com/south-africa/sa-sport-not-unifier-it-once-was-survey |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://punditarena.com/football/thepateam/cant-south-africa-produce-better-football-team/ |title=argiefkopie |access-date= 4 Januarie 2023 |archive-date=25 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525101142/https://punditarena.com/football/thepateam/cant-south-africa-produce-better-football-team/ |url-status=dead }}</ref> Die beheerliggaam is die [[Suid-Afrikaanse Sokkervereniging]] (SAFA),<ref>{{Cite web |url=https://www.safa.net/introduction-to-safa/ |title=argiefkopie |access-date= 4 Januarie 2023 |archive-date=26 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426143617/https://www.safa.net/introduction-to-safa/ |url-status=dead }}</ref> terwyl die [[Premier Sokkerliga]] die organisasie is wat verantwoordelik is vir die bestuur van die land se twee professionele afdelings, naamlik die [[Suid-Afrikaanse Premierafdeling]] en die [[Nasionale Eerste Afdeling]]. Die hoofbekerkompetisies is die [[Nedbank Cup]], [[Telkom Knockout]], en die [[MTN 8 Cup]]. == Geskiedenis == Sokker het vir die eerste keer in [[Suid-Afrika]] aangekom deur kolonialisme in die laat negentiende eeu, aangesien die spel gewild was onder Britse soldate.<ref>{{cite book |last=Goldblatt |first=David |title=The Ball is Round: A Global History of Football |publisher=Penguin|location=London |year=2007 |isbn=978-0-14-101582-8|pages=90–91}}</ref> Vanaf die vroegste dae van die sport in Suid Afrika tot aan die einde van apartheid is georganiseerde sokker deur die land se stelsel van rassesegregasie geraak. Die geheel-blanke sokkervereniging van Suid-Afrika (FASA) is in 1892 gestig, terwyl die Suid-Afrikaanse [[Indiese Suid-Afrikaners|Indiese]] Sokkervereniging (SAIFA), die Suid-Afrikaanse Bantoe Sokkervereniging (SABFA) en die Suid-Afrikaanse [[Coloured]] Sokkervereniging (SACFA) is onderskeidelik in 1903, 1933 en 1936 gestig. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Sokker in Afrika]] nhv2e29o1kc4096rjnwc4d3ywfklayf 0 397149 2892906 2708974 2026-04-11T23:41:12Z Jcb 223 2892906 wikitext text/x-wiki '''Toegepaste wiskunde''' is die toepassing van wiskundige metodes deur verskillende velde soos [[fisika]], [[ingenieurswese]], [[geneeskunde]], [[biologie]], [[finansies]], besigheid, [[rekenaarwetenskap]] en nywerheid. Toegepaste wiskunde is dus 'n kombinasie van wiskundige wetenskap en gespesialiseerde kennis. Die term "toegepaste wiskunde" beskryf ook die professionele spesialiteit waarin wiskundiges aan praktiese probleme werk deur wiskundige modelle te formuleer en te bestudeer. Die term dui op die professionele aktiwiteit van wetenskaplikes wat poog om [[wetenskap]] of [[tegnologie]] te bevorder deur die bekendstelling van wiskundige tegnieke. Dit is dus nie 'n tak van [[wiskunde]] nie, maar eerder 'n visie van die rol van wiskunde in die samelewing. Gevolglik impliseer hierdie term soms 'n implisiete waarde-oordeel. Innovasie lê dikwels in die eerste toepassing van 'n bestaande wiskundige tegniek in 'n bestaande wetenskap, eerder as in die uitvind van nuwe wiskundige metodes per se. Daarteenoor word die ewe dubbelsinnige term suiwer wiskunde dikwels gebruik. Daar kan geargumenteer word dat om sinvol te wees, 'n wiskundige se aktiwiteit terselfdertyd suiwer (dit is presies) moet wees en toepaslik in 'n ander konteks as die oorspronklike een (anders is daar min behoefte aan abstraksie). Die [[byvoeglike naamwoord]] wat hier toegepas word, word egter gewoonlik enger geïnterpreteer as "direk, uitdruklik, en onmiddellik verder as wiskunde en die natuurwetenskappe toegepas". As sodanig is die term nou verwant aan "toegepaste wetenskappe" as 'n sinoniem vir die ingenieurswetenskappe. Baie universiteite het aparte departemente vir suiwer en toegepaste wiskunde. Weens die dubbelsinnigheid van die terminologie verskil die grens van jurisdiksie redelik wyd. == Voorbeelde van aktiwiteite wat onbetwisbaar tot Toegepaste wiskunde behoort == * Statistiese metodes in die sosiale wetenskappe * Wiskundige risiko-analise vir versekeringsportefeuljes; * Wiskundige modelle vir [[argitektuur]] en hidrouliese ingenieurswese. == Voorbeelde van aktiwiteite wat, hoewel dit nuttige toepassings buite wiskunde het, dikwels by die Departement (Suiwer) Wiskunde beoefen word == * Getalteorie * Gewone (analitiese) en algebraïese topologie * Meetteorie en funksionele analise.<ref name="OtteEtAl">[https://books.google.com/books?id=VgLZBAAAQBAJ&pg=PA83#v=onepage&q=applicable%20mathematics Perspectives on Mathematics Education: Papers Submitted by Members of the Bacomet Group, pgs 82-3.] Editors: H. Christiansen, A.G. Howson, M. Otte. Volume 2 of Mathematics Education Library; Springer Science & Business Media, 2012. {{ISBN|9400945043}}, 9789400945043.</ref><ref name="rektorys">[https://books.google.com/books?id=-sztCAAAQBAJ&pg=PR17#v=onepage&q=applicable%20mathematics Survey of Applicable Mathematics, pg xvii (Foreword). ] K. Rektorys; 2nd edition, illustrated. Springer, 2013. {{ISBN|9401583080}}, 9789401583084.</ref><ref>[https://www.math.ust.hk/~mahsieh/APMATH.htm THOUGHTS ON APPLIED MATHEMATICS.]</ref><ref>Geddes, K. O., Czapor, S. R., & Labahn, G. (1992). Algorithms for computer algebra. Springer Science & Business Media.</ref><ref>Mignotte, M. (2012). Mathematics for computer algebra. Springer Science & Business Media.</ref><ref name="green">Greenspan, D. (2018). Numerical Analysis. CRC Press.</ref><ref name="linz">Linz, P. (2019). Theoretical numerical analysis. Courier Dover Publications.</ref> == Geskiedenis == Histories gesproke was toegepaste wiskunde hoofsaaklik gebaseer op toegepaste analise, veral [[Differensiaalvergelyking|differensiaalvergelykings]], benaderingsteorie en toegepaste waarskynlikheid. Hierdie areas van wiskunde was nou gekoppel aan die ontwikkeling van Newtoniaanse fisika, en die onderskeid tussen wiskundiges en fisici was inderdaad eers in die middel van die 19de eeu meer duidelik. Tot die begin van die 20ste eeu, is vakke soos klassieke [[meganika]] voortdurend onder toesig gehou deur beide fisika- en wiskundedepartemente by universiteite en, met betrekking tot vloeimeganika, word dit steeds deur toegepaste wiskunde-departemente onderhou, hoewel dit 'n duideliker verband met fisika het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wiskunde]] 3gmfh01jnr47i92v5e4k10oymes4jln 0 397713 2892947 2719313 2026-04-12T02:40:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892947 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Paul McCartney Royal Festival Hall 2021 (cropped) (cropped).jpg|duimnael|Paul McCartney in 2021.]] Sir '''James Paul McCartney''' CH MBE (gebore [[18 Junie]] [[1942]]) is 'n Engelse [[sanger]], [[liedjieskrywer]] en [[musikant]] wat wêreldwyd bekendheid verwerf het by die [[Beatles]], vir wie hy [[baskitaar]] gespeel het en primêre liedjieskryf en hoofsangpligte met [[John Lennon]] gedeel het. Een van die suksesvolste [[Komponis|komponiste]] en vertolkers van alle tye, McCartney is bekend vir sy melodiese benadering tot basspel, veelsydige en wye tenoorvokale reeks, en musikale eklektisisme, wat style verken wat wissel van pre-rock en roll, pop tot [[Klassieke musiek|klassiek]] en [[elektroniese musiek]]. Sy liedjieskryfvennootskap met Lennon bly die suksesvolste in die geskiedenis.<ref>{{cite web|last1=Newman|first1=Jason|title=It Takes Two: 10 Songwriting Duos That Rocked Music History|url=https://www.billboard.com/articles/news/467781/it-takes-two-10-songwriting-duos-that-rocked-music-history|website=billboard.com|access-date=5 Oktober 2017|date=23 Augustus 2011|quote= In elk geval kom niemand naby aan die sukses van The Beatles se primêre liedjieskrywers nie.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623105510/https://www.billboard.com/articles/news/467781/it-takes-two-10-songwriting-duos-that-rocked-music-history|archive-date=23 Junie 2018|url-status=live}}</ref> McCartney, gebore in [[Liverpool]], het homself as tiener klavier, [[kitaar]] en liedjieskryf geleer, nadat hy beïnvloed is deur sy pa, 'n [[jazz]]speler, en rock-en-roll-kunstenaars soos [[Little Richard]] en [[Buddy Holly]]. Hy het sy loopbaan begin toe hy in 1957 by Lennon se skiffle-groep, die Quarrymen, aangesluit het, wat in 1960 tot die Beatles ontwikkel het. McCartney, wat soms "die oulike Beatle" genoem word, het hom later by die Londense [[avant-garde]] betrek en die inlywing van eksperimentele [[estetika]] in die Beatles se ateljeeproduksies gelei. Beginnend met die 1967-album ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'', het hy geleidelik die groep se ''[[de facto]]''-leier geword, wat die kreatiewe stukrag verskaf het vir die meeste van hul musiek- en filmprojekte. Baie van sy Beatles-liedjies, insluitend "''And I Love Her''", "''Yesterday''", "''Eleanor Rigby''" en "''Blackbird''", tel onder die mees opgevoerde liedjies in die geskiedenis.<ref>{{cite news|last1=Elmes |first1=John |title=The 10 Most Covered Songs |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/the-10-most-covered-songs-1052165.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/the-10-most-covered-songs-1052165.html |archive-date=25 Mei 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=[[The Independent]] |date=5 Desember 2008|access-date=8 Januarie 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1=Conradt |first1=Stacy |title=10 of the Most Covered Songs in Music History |url=https://www.mentalfloss.com/article/20811/most-covered-songs-in-music-history |website=Mental Floss |date=30 November 2017|access-date=17 Desember 2020}}</ref> Terwyl hy hoofsaaklik 'n baskitaarspeler by die Beatles was, het hy in verskeie liedjies 'n aantal ander instrumente gespeel, insluitend klawerborde, kitare en tromme. Nadat die Beatles ontbind het, het hy as solokunstenaar gedebuteer met die 1970-album McCartney en die groep Wings saam met sy eerste vrou, Linda, en Denny Laine gestig. Onder leiding van McCartney was Wings een van die suksesvolste groepe van die 1970's, en hy het hul Amerikaanse of Britse nommer-een-treffers "''My Love''", "''Band on the Run''", "''Listen to What the Man Said''", "''Silly Love Songs''", en "''Mull of Kintyre''"geskryf of saam geskryf. Hy het sy solo-loopbaan in 1980 hervat en het sedert 1989 as solo-kunstenaar getoer. Sonder Wings het sy Britse of Amerikaanse nommer-een-treffers "''Uncle Albert/Admiral Halsey''" (met Linda), "''Coming Up''", "''Pipes of Peace''", "''Ebony and Ivory''" (met [[Stevie Wonder]]), en "''Say Say Say''" (met [[Michael Jackson]]). Behalwe vir musiek, het hy deelgeneem aan projekte om internasionale liefdadigheidsorganisasies te bevorder wat verband hou met onderwerpe soos diereregte, robbejag, landmyne, [[vegetarisme]], [[armoede]] en musiekopvoeding. McCartney het 'n rekord van 32 liedjies geskryf of saam geskryf wat boaan die ''Billboard Hot 100'' was en, vanaf 2009, verkope van 25,5 miljoen RIAA-gesertifiseerde eenhede in die VSA gehad. Sy eerbewyse sluit in twee inlywings in die [[Rock and Roll Hall of Fame]] (as 'n lid van die Beatles in 1988 en as 'n solo-kunstenaar in 1999), 'n [[Oscar]]-toekenning, 'n Primetime [[Emmy]]-toekenning, 18 [[Grammy]]-toekennings, 'n aanstelling as 'n lid van die [[Orde van die Britse Ryk]] in 1965 en 'n ridderskap in 1997 vir dienste aan musiek. Vanaf 2020 is hy een van die rykste musikante ter wêreld, met 'n geraamde fortuin van £800 miljoen.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-52637811|title=Rihanna rockets onto Sunday Times Rich List|first=Mark|last=Savage|work=BBC News|date=13 Mei 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:McCartney, Paul}} [[Kategorie:Engelse kunstenaars]] [[Kategorie:Engelse musici]] [[Kategorie:Engelse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3prbhgbm4413mo9f382hxz2dzxet2bi 0 397762 2892722 2841495 2026-04-11T18:52:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892722 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Lazarus Chakwera | beeld = Secretary Blinken Meets With Malawian President Lazarus Chakwera (52389622307) (cropped2).jpg | beeldonderskrif = Lazarus Chakwera in 2022 | orde = 6de President van [[Malawi]] | termynaanvang = [[28 Junie]] [[2020]] | termyneinde = [[4 Oktober]] [[2025]] | vise = Saulos Chilima (2020–2024)<br />Michael Usi (2024–2025) | voorganger = [[Peter Mutharika]] | opvolger = [[Peter Mutharika]] | geboortenaam = Lazarus McCarthy Chakwera | geboortedatum = | geboortejaar = 1955 | geboortemaand = 4 | geboortedag = 5 | geboorteplek = [[Lilongwe]], [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] <small>(nou [[Malawi]])</small> | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Malawiese Kongressparty]] | orde2 = Voorsitter van die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] | termynaanvang2 = [[17 Augustus]] [[2021]] | termyneinde2 = [[17 Augustus]] [[2022]] | voorganger2 = [[Filipe Nyusi]] | opvolger2 = [[Félix Tshisekedi]] | orde3 = Minister van Verdediging | termynaanvang3 = [[28 Junie]] [[2020]] | termyneinde3 = [[31 Januarie]] [[2023]] | president3 = ''Homself'' | voorganger3 = | opvolger3 = Harry Mkandawire | orde4 = [[Opposisieleier]] | termynaanvang4 = Mei [[2014]] | termyneinde4 = Februarie [[2019]] | voorganger4 = John Tembo | opvolger4 = Lobin Lowe | orde5 = Parlementslid | termynaanvang5 = Mei [[2014]] | termyneinde5 = Mei [[2019]] | eggenoot = Monica Chakwera <small>(huwelik in 1977)</small> | kinders = 4 | alma_mater = Universiteit van Malawi<br />[[Universiteit van Limpopo]]<br />[[Universiteit van Suid-Afrika]]<br />Trinity Internasionale Universiteit | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Lazarus McCarthy Chakwera''' (gebore [[5 April]] [[1955]]) is 'n Malawiese [[teoloog]] en [[politikus]] wat van Junie 2020 tot Oktober 2025 as president van [[Malawi]] gedien het.<ref name="BBC News">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53210473 |title=Lazarus Chakwera sworn in as Malawi president after historic win |publisher=[[BBC]] |date=28 Junie 2020 |accessdate=28 Junie 2020}}</ref> Benewens die Presidensie het hy ook as Minister van Verdediging volgens Malawiese grondwet gedien. Hy is sedert 2013 leier van die Malawiese Kongressparty,<ref>{{en}} {{cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Who is Malawi's new leader Lazarus Chakwera? {{!}} DW {{!}} 27.06.2020|url=https://www.dw.com/en/who-is-malawis-new-leader-lazarus-chakwera/a-53935077|accessdate=11 Januarie 2021|website=DW.COM}}</ref> en was voorheen [[opposisieleier]] in die Nasionale Vergadering na hoogs omstrede verkiesings wat op 21 Mei 2019 gehou is en wat deur die konstitusionele hof omvergewerp is.<ref>{{en}} {{cite news |title=Historic! Malawi court nullifies presidential elections {{!}} Malawi 24 – Malawi news |url=https://malawi24.com/2020/02/03/historical-malawi-court-nullifies-presidential-elections/ |work=Malawi24 |date=3 Februarie 2020}}</ref> Hy is op 17 Augustus<ref>{{en}} {{cite web|date=9 Augustus 2021|title=Southern Africa: SADC to Hold 41st SADC Summit in Malawi|url=https://allafrica.com/stories/202108090796.html|accessdate=20 Augustus 2021|website=allAfrica.com}}</ref> as voorsitter van die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap|SAOG]] aangestel by die SAOG se 41ste jaarlikse beraad wat op 9 Augustus tot 19 Augustus in [[Lilongwe]], Malawi, gehou is. Hy was President van die Malawi Assemblies of God van 1989 tot 14 Mei 2013. Lazarus Chakwera het vir 'n tweede termyn as president gestaan in die Malawiese algemene verkiesing op 21 September 2025, maar het teen sy voorganger, Peter Mutharika, verloor, wat meer as 60% van die stemme gewen het.<ref>{{en}} {{cite news |title=Former President Mutharika wins Malawi election to oust longtime rival Chakwera |url=https://apnews.com/article/malawi-election-chakwera-07706188fde0f0314348e74919ee3e10 |publisher=Associated Press |author=Gregory Gondwe |date=27 September 2025 |accessdate=4 Oktober 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Chakwera, Lazarus}} [[Kategorie:Presidente van Malawi]] [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9aayf2h2xkonokeciwhqwlr13c7dc6o 0 397804 2893051 2655867 2026-04-12T10:07:19Z Aliwal2012 39067 2893051 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Essene <br/>אִסִּיִים |titel = Joodse sekte |kleur = |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Historiese leier |1 = Onderwyser van Geregtigheid |opskrif2 = Gestig |2 = 2de eeu v.C. |opskrif3 = Ontbind |3 = 1ste eeu n.C. |opskrif4 = Hoofkwartier |4 = [[Jerusalem]] <br/>[[Qumran]] |opskrif5 = Ideologie |5 = [[Asketisme]] <br/>[[Mistisisme]] <br/>[[Doop|Daaglikse dompeling]] |opskrif6 = Gelowe |6 = [[Christendom]] <br/>Mandeïsme <br/>[[Judaïsme]] }} Die '''Essene''' ([[Hebreeus]]: אִסִּיִים, ''Isiyim''; [[Koine]]: Ἐσσηνοί, Ἐσσαῖοι of Ὀσσαῖοι, ''Essenoi, Essaioi'' of ''Ossaioi'') was 'n [[Mistisisme|mistisistiese]] [[Jood]]se sekte tydens die tydperk van die [[Tweede Tempel]] wat van die 2de eeu v.C. tot die 1ste eeu n.C. floreer het.<ref>{{Cite book|last=(Cyprus)|first=Saint Epiphanius (Bishop of Constantia in|url=https://books.google.com/books?id=IKyxt9kyys8C&pg=PA32|title=The Panarion of Epiphanius of Salamis: Book I (sects 1-46)|date=2009|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-17017-9|page=32|language=en}}</ref> [[Beeld:Saint John the Baptist Preaching in the Wilderness by Anton Raphael.png|duimnael|180px|links|Johannes die Doper was waarskynlik 'n Esseen.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |title=St. John the Baptist - Possible relationship with the Essenes {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Saint-John-the-Baptist/Possible-relationship-with-the-Essenes |access-date=2022-04-12 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica|language=en}}</ref>]] Volgens die Joodse historikus [[Josephus]] het die Essene in groot getalle bestaan; duisende het deur die tyd van [[Iudaea (Romeinse provinsie)|Romeinse Iudaea]] gelewe. Hulle was minder as die [[Fariseërs]] en [[Sadduseërs]], die ander twee groot sektes van destyds. Die Essene het in verskeie stede gewoon, maar in gemeenskappe bymekaargekom wat toegewy was aan willekeurige [[armoede]], [[asketisme]] (hulle priesters was [[selibaat]]) en rituele reiniging.<ref>F.F. Bruce, Second Thoughts on the Dead Sea Scrolls. Paternoster Press, 1956.</ref> Die Essene het in moderne tye beroemd geraak vanweë die ontdekking van 'n groot groep godsdiensdokumente bekend as die [[Dooie See-rolle]], wat vermoedelik 'n biblioteek van die Essene was. Onder die dokumente is talle kopieë van dele van die [[Hebreeuse Bybel]] wat waarskynlik van 300&nbsp;v.C tot met hulle ontdekking in 1946 onaangeraak was. Die eerste verwysing na die sekte is deur die Romeinse skrywer [[Plinius die ouere]] (gesterf in 79 n.C.) in sy ''[[Natuurgeskiedenis (Plinius)|Natuurgeskiedenis]]''.<ref name=Pliny1>{{Cite book|title=Historia Naturalis|work=V, 17 or 29; in other editions V, (15).73 |author=Pliny the Elder |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/5*.html}} </ref> Plinis vertel in 'n paar reëls dat die Essene geen geld besit nie, duisende generasie al bestaan en dat hulle priesters nie trou nie. Volgens Plinius woon hulle iewers bo Ein Gedi, aan die Dooie See. Josephus het later 'n gedetailleerde beskrywing van die Essene in ''[[Joodse oorlog|Die Joodse oorlog]]'' (omstreeks 75&nbsp;n.C.) gegee, met 'n korter beskrywing in ''Oudheidkunde van die Jode'' (omstreeks 94&nbsp;n.C.) en ''Die Lewe van Flavius Josephus'' (omstreeks 97&nbsp;n.C.). Hy het beweer hy het eerstehandse kennis van hulle gehad en dat hulle een van drie sektes van Joodse [[filosofie]] was,<ref>Josephus (omstreeks 75&nbsp;n.C). ''Die Oorloë van die Jode''. 2.119.</ref> saam met die Fariseërs en Sadduseërs. Hy vertel dieselfde inligting van godvresendheid, selibaat, die afwesigheid van persoonlike eiendom en van geld, die geloof in gemeenskaplikheid, en 'n streng navolging van die [[Sabbat]]. Hy sê ook hulle eet saam ná gebed, wy hulle toe aan welsyn, verbied uitinge van woede, bestudeer die boeke van die ouderlinge, hou geheime en ken die name van die engele in hulle geskrifte baie goed. Plinius, ook 'n geograaf, het gesê hulle woon in die woestyn naby die noordweskus van die Dooie See, waar die Dooie See-rolle ontdek is.<ref>{{Cite book|first1=D. |last1=Barthélemy |first2= J.T. |last2=Milik |first3= Roland |last3= de Vaux |first4= G.M. |last4=Crowfoot |first5=Harold |last5=Plenderleith |first6= G.L. |last6=Harding |chapter=Introductory: The Discovery |chapter-url=https://books.google.com/books?id=iVa8BQGO0PIC&pg=PA5 |title=Qumran Cave 1 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Oxford |year=1997 |orig-year=1955 |page=5 |isbn=0-19-826301-5 |access-date=31 March 2009}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Essenes}} {{Normdata}} [[Kategorie:Joodse geskiedenis]] f3eiyrznzdwrzkmg192k4kqa6cezqlc 0 397831 2892785 2885162 2026-04-11T19:11:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892785 wikitext text/x-wiki '''Moshood Kashimawo Olawale Abiola''' GCFR, ook bekend as '''M. K. O. Abiola''' ([[24 Augustus]] [[1937]] – [[7 Julie]] [[1998]]) was 'n Nigeriese sakeman, uitgewer en [[politikus]]. Hy was die Aare Ona Kankafo XIV van Yorubaland en 'n aristokraat van die Egba-stam.<ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/ona-kakanfos-origin-myth-power-prof-banji-akintoye/|title=Are Ona Kakanfo's origin, myth and power by Prof. Banji Akintoye – Vanguard News|date=2017-10-22|work=Vanguard News|access-date=2018-08-15|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Moshood Kashimawo Olawale Abiola {{!}} Nigerian entrepreneur and politician|url=https://www.britannica.com/biography/Moshood-Kashimawo-Olawale-Abiola|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-05-25}}</ref> M.K.O. Abiola het in die 1993-verkiesing vir die President van [[Nigerië]] deelgeneem en die meeste stemme ontvang. Die verkiesingsuitslae is egter deur die destydse militêre president [[Ibrahim Babangida]] nietig verklaar weens bewerings die verkiesing korrup en onregverdig was.<ref name="born">Hamilton, Janice. ''Nigeria in Pictures'', bl. 70.</ref> Abiola is op 6 Junie 2018 postuum deur president [[Muhammadu Buhari]] beloon met die Nasionale eerbevelvoerder van die Orde van die Federale Republiek (GCFR), 'n eerbewys wat slegs aan Nigeriese staatshoofde toegeken is en Nigerië se demokrasiedag is na 12 Junie verander.<ref>{{cite news |title=UPDATED: Buhari declares June 12 Democracy Day, honours MKO Abiola with GCFR |url=http://punchng.com/breaking-buhari-declares-june-12-democracy-day-honours-abiola-with-gcfr/ |access-date=6 June 2018 |work=Punch Newspapers}}</ref><ref>{{cite news |title=BREAKING: Buhari declares June 12 Democracy Day to honour Abiola |url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/271397-breaking-buhari-declares-june-12-democracy-day-to-honour-abiola.html |access-date=6 June 2018 |work=Premium Times Nigeria |date=6 Junie 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Posts tagged as #mkoabiola|url=https://picbabun.com/tag/mkoabiola|website=picbabun.com|access-date=2020-05-25}}{{Dead link|date=Februarie 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Abiola was 'n persoonlike vriend van Ibrahim Babangida<ref name=":2">Rufai, Misbahu. (1990, 11 Mei). A man called MKO. ''Muslim Journal.''</ref> en hy het glo Babangida se koms aan bewind ondersteun.<ref name=":4">{{Cite book|last=Maier|first=Karl|url=https://archive.org/details/isbn_9780813340456|title=This house has fallen : Nigeria in crisis|date=2002|publisher=Westview Press|isbn=9780786730612|location=Boulder, Colo.|oclc=813166032|url-access=registration}}</ref> Abiola se steun in die presidensiële verkiesing van Junie 1993 het deur alle geo-politieke sones en godsdienstige verdelings gesny, slegs een van 'n paar politici om so wydverspreide steun gedurende sy tyd te bewerkstellig.<ref>Holman, Michael, and Michela Wrong. "Chief Moshood Abiola Presumed Poll Winner Managed to Straddle the Regional and Religious Split in a Way Few Nigerian Politicians Can Do Today." Financial Times, 8 Julie 1998, bl. 3. Financial Times Historical Archive.</ref> Teen sy dood het hy 'n onverwagse simbool van demokrasie geword.<ref>{{Cite web|title=A thread written by @JoyLydia10|url=https://threader.app/thread/1138359978950090752|website=threader.app|access-date=2020-05-28}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Abiola, Moshood}} [[Kategorie:Presidente van Nigerië‎]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 1998]] 1v4iq05fpx2c5xlmjxa8sk7h084lsjs 0 398741 2892972 2620025 2026-04-12T03:48:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892972 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Portrait of Richard Maurice Bucke.gif|duimnael|Richard Maurice Bucke.]] '''Richard Maurice Bucke''' ([[18 Maart]] [[1837]] – [[19 Februarie]] [[1902]]), dikwels '''Maurice Bucke''' genoem, was 'n prominente Kanadese [[psigiater]] in die laat [[19de eeu]]. Bucke was 'n avonturier tydens sy jeug en het later medies gestudeer. Uiteindelik het hy as [[psigiater]] aan die hoof van die provinsiale psigiatriese instelling (''Asylum for the Insane'') in Londen, [[Ontario]], gestaan. Bucke was 'n vriend van verskeie bekende letterkundiges in [[Kanada]], die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Engeland]].<ref>Rechnitzer, Peter A. (1994) ''The Life of Dr. R.M. Bucke''</ref> Behalwe om professionele artikels te publiseer, het Bucke drie niefiksieboeke geskryf: ''Man's Moral Nature'', ''Walt Whitman'', en ''[[Cosmic Consciousness]]: A Study in the Evolution of the Human Mind'', wat sy bekendste werk is. == Vroeë lewe == Richard Maurice Bucke is in 1837 in Methwold, Engeland, gebore, die seun van ds Horatio Walpole Bucke ('n gemeentekuraat) en sy vrou Clarissa Andrews. Die ouers en hul kinders het na Kanada geëmigreer toe hy 'n jaar oud was en hulle naby Londen, Ontario, gevestig. Horatio W. Bucke het die beroep van predikant prysgegee en op sy gesin se inkomste op hul plaas in Ontario vertrou. Richard Maurice Bucke, deel van 'n groot gesin, was 'n tipiese plaasseun van daardie era. Hy was 'n atletiese seun wat 'n goeie balspel geniet het. Toe hy op die ouderdom van 16 die huis verlaat het, het hy na [[Columbus, Ohio]] en daarna na [[Kalifornië]] gereis. Langs die pad het Bucke verskeie tydelike werke gehad. Hy was deel van 'n reisgeselskap wat vir hul lewens moes veg toe hulle deur Shoshone Indiane aangeval is, wie se grondgebied hulle betree het.<ref name="RechnitzerPeter">Rechnitzer, Peter A. (1994)</ref> In die winter van 1857–58 het hy byna doodgevries in die berge van Kalifornië, waar hy die enigste oorlewende van 'n silwermynparty was.<ref>{{cite journal|last=Bucke|first=Richard M.|date=Junie 1883|title=Twenty-five years ago|journal=Overland Monthly|volume=(Second series)|issue=6|series=I|pages=553–560}}</ref> Hy moes oor die berge uitstap en het erge vriesbrand opgedoen. Gevolglik is ’n voet en verskeie van sy tone geamputeer. Hy het toe teruggekeer na Kanada via die landengte van [[Panama]], waarskynlik in 1858.<ref name="Coyne">James H Coyne, ''Richard Maurice Bucke: A Sketch''. Toronto: Henry S. Saunders, 1923, ''Revised edition Reprinted from the Transactions of The Royal Society of Canada, 1906'' pp. 26-30. (NB: Henry Mills Hurd says he returned to Canada in 1860.)</ref><ref name="Hurd">{{cite book|last=Hurd|first=Henry Mills |author2=William Francis Drewry |others=et al.|title=The institutional care of the insane in the United States and Canada|publisher=Johns Hopkins Press|year=1917|volume=4}} [https://books.google.com/books?id=dg8wAAAAYAAJ&pg=PA555 (google books link)] bl. 555</ref> == Geneeskunde en Psigiatrie == Bucke het by [[McGill Universiteit]] se mediese skool in [[Montreal]] ingeskryf, waar hy 'n vooraanstaande proefskrif gelewer het in 1862. Alhoewel hy kortliks algemene geneeskunde as 'n skeepschirurg gepraktiseer het (om vir sy seereise te betaal), het hy later in psigiatrie gespesialiseer. Hy het sy internskap in Londen (1862–63) by die University College Hospital gedoen. In daardie tyd het hy [[Frankryk]] besoek. Hy was vir etlike jare 'n entoesias van [[Auguste Comte]] se positivistiese filosofie.<ref name="RechnitzerPeter" /> Huston Smith het van Comte se filosofie gesê: "Auguste Comte het die lyn neergelê: [[godsdiens]] het tot die kinderjare van die mensdom behoort.... Alle ware kennis is vervat binne die grense van die [[wetenskap]]."<ref>Smith, Huston (2001) ''Why Religion Matters''. San Francisco: Harper Collins, bl. 94 & 97</ref> Comte se oortuiging dat godsdiens, indien daarmee word [[spiritualiteit]] bedoel, wat deur die wetenskap verouder is, staan in kontras met Bucke se latere oortuiging aangaande die aard van die [[werklikheid]]. Bucke het in 1864 na Kanada teruggekeer en in 1865 met Jessie Gurd getrou; hulle het agt kinders gehad. In Januarie 1876 word Bucke die superintendent van die ''Asylum for the Insane'' in Hamilton, Ontario. In 1877 is hy as hoof aangestel van die provinsiale ''Asylum for the Insane'' in London, Ontario, 'n pos wat hy vir byna die res van sy lewe beklee het. In sy werk met asielgevangenes was hy 'n hervormer wat georganiseerde sport aangemoedig het (wat nou [[arbeidsterapie]] genoem word).<ref name="RechnitzerPeter"/> Sommige van sy chirurgiese behandelings was diep omstrede. Nadat hy die Victoriaanse-era-teorie aangeneem het dat geestesongesteldheid by vroue dikwels te wyte was aan gebreklike voortplantingsorgane, het Bucke chirurgiese verwyderings van hierdie organe van vroulike pasiënte begin uitvoer. Hy het hierdie praktyk tot sy dood voortgesit, ten spyte daarvan dat hy toenemende kritiek van die mediese gesondheidsorggemeenskap ontvang het.<ref>{{Cite web|url=https://www.lib.uwo.ca/archives/virtualexhibits/londonasylum/hysteria.html|title=The Hysterical Female|website=Restoring Perspective: Life & Treatment at London's Asylum|access-date=27 Maart 2023|archive-date=24 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324161903/https://www.lib.uwo.ca/archives/virtualexhibits/londonasylum/hysteria.html|url-status=dead}}</ref> == Kosmiese bewussyn ervaring == In 1872, na 'n aand van stimulerende gesprek met sy vriend [[Walt Whitman]] op die platteland, was Richard M Bucke op pad terug na Londen in 'n koets. Hy vertel: "Ek was in 'n toestand van stilte, amper passiewe genot. Op een slag, sonder enige waarskuwing van enige aard, het ek myself as 't ware deur 'n vlamkleurige wolk omhul gevind. Vir 'n oomblik het ek aan vuur gedink, een of ander skielike brand in die groot stad; die volgende het ek geweet dat die lig in my was. Direk daarna het 'n gevoel van verheuging oor my gekom, van ontsaglike vreugde, vergesel van 'n intellektuele verligting wat heeltemal onmoontlik is om te beskryf. In my brein het een oombliklike weerlig gestroom - flits van die Goddelike Pragtig wat sedertdien my lewe verlig het; op my hart het een druppel van Goddelike Geluk geval, en vandaar los dit vir altyd 'n nasmaak van die hemel. Ek het onder andere nie begin glo nie: Ek het gesien en geweet dat die Kosmos nie dooie materie is nie, maar 'n lewende Teenwoordigheid, dat die siel van die mens onsterflik is, dat die heelal so gebou en georden is dat alle dinge sonder enige moontlikheid saam werk tot voordeel van almal, dat die grondbeginsel van die wêreld is wat ons liefde noem, en dat die geluk van almal op die lange duur absoluut seker is. Ek het binne die paar sekondes meer geleer tydens die verligting as in al my vorige studiejare en ek het baie geleer wat geen studie ooit my kon geleer het nie. ''Geparafraseer in die eerste persoon uit die boek "Cosmic Consciousness" deur Richard M Bucke.'' Hy het later die kenmerke en gevolge van die ervaring van hierdie tipe [[bewussyn]] beskryf as: *die skielike verskyning *'n subjektiewe ervaring van lig ("innerlike lig") *morele verhoging *intellektuele beligting *'n gevoel van onsterflikheid *verlies van 'n vrees vir die dood *verlies van 'n gevoel van sonde Bucke se persoonlike ervaring van die innerlike toestand het nog 'n kenmerk gehad, wat afsonderlik deur die skrywer genoem is: die lewendige gevoel van die [[heelal]] as 'n lewende teenwoordigheid, eerder as as basies lewelose, inerte [[materie]].<ref>{{cite book|title=Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind |last=Bucke |first= Richard Maurice |year=2009 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, New York|isbn=978-0-486-47190-7 |page=8}}</ref> Die grootste gebeurtenis van daardie nag was sy werklike en enigste inisiasie tot die nuwe en hoër orde van idees. Maar dit was net 'n ontgroening. Hy het die lig gesien, maar het geen idee gehad waar dit vandaan kom en wat dit beteken het as die eerste skepsel wat die lig van die son gesien het nie.<ref>{{cite book|title=Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind |last=Bucke |first= Richard Maurice |year=2009 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, New York|isbn=978-0-486-47190-7 |page=10}}</ref> Bucke het nie dadelik die besonderhede en interpretasie van sy ervaring opgeteken nie. Dit is eers jare later gedoen, en eers nadat hy baie van die wêreld se literatuur oor mistiek en verligting nagevors het en met baie ander oor hierdie onderwerp gekorrespondeer het. == Kosmiese Bewussyn == [[Lêer:Cosmic Consciousness.jpg|links|duimnael|Voorblad van 'n 1947 uitgawe van ''Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind.'']] Bucke se ''magnum opus'' was sy boek ''Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind''.<ref>{{cite book|title=Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind |last=Bucke |first= Richard Maurice |year=2009 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, New York|isbn=978-0-486-47190-7}}</ref> Die boek is 'n samestelling van verskeie teorieë eerder as 'n streng eenvoudige rekord van sy oorspronklike mistieke ervaring. Bucke het die term "kosmiese bewussyn" by Edward Carpenter geleen, wat in die Ooste gereis en godsdiens bestudeer het. Bucke se vriend,<ref name="RechnitzerPeter"/> Carpenter, het die term "kosmiese bewussyn" afgelei van die Oosterse term "universele bewussyn." In sy beskrywing van sy persoonlike ervaring het Bucke sy herinnering gekombineer met gedagtes van nog een van sy vriende, Caleb Pink ("C.P.")<ref>{{cite book|title=The Angel of the Mental Orient |last=Pink |first=Caleb |year=1895 |publisher=William Reeves |location=London }}</ref>—en ander—en sy ervaring in 'n poëtiese styl opgeteken. ''Cosmic Consciousness'' was 'n boek wat hy oor 'n tydperk van baie jare nagevors en geskryf het. Dit is in 1901 gepubliseer en is sedertdien verskeie kere herdruk. Daarin beskryf Bucke sy eie ervaring, die ervarings van tydgenote (veral [[Walt Whitman]]), en die ervarings van historiese figure, insluitend [[Jesus]], [[Paulus van Tarsus]], [[Mohammed]], Plotinus, [[Dante Alighieri]], [[Francis Bacon (wetenskaplike, 1561)| Francis Bacon]], [[William Blake]], [[Boeddha]] en Ramakrishna. Bucke het 'n teorie ontwikkel wat drie stadiums in die ontwikkeling van bewussyn voorgehou het: * die eenvoudige bewussyn van diere * die selfbewussyn van die massa van die mensdom (wat rede, verbeelding en versiendheid insluit) * kosmiese bewussyn — 'n opkomende fakulteit wat die volgende stadium van menslike ontwikkeling is Binne selfbewustheid bestaan daar vlakke onder individue in hul vlak van intellektuele ontwikkeling en talent. (Bucke was van mening dat daar ongetwyfeld ook vlakke binne die kosmiese bewussyn sou wees.) Onder die gevolge van die mensdom se natuurlike evolusionêre vordering, het Bucke geglo dat hy 'n lang historiese tendens waargeneem het waarin godsdienstige opvattings en teologieë al hoe minder skrikwekkend geword het. In ''Cosmic Consciousness'', beginende met Deel II, verduidelik Bucke hoe diere die sintuie van hoor en sien ontwikkel het. Verdere ontwikkeling het uitgeloop op die vermoë om [[musiek]] te ervaar en te geniet. Bucke sê dat aanvanklik slegs 'n klein aantal mense [[kleur]]e kon sien en musiek kon ervaar. Maar uiteindelik het hierdie nuwe vermoëns deur die mensdom versprei totdat slegs 'n baie klein aantal mense nie kleure en musiek kon ervaar nie. In Deel III veronderstel Bucke dat die volgende stadium van menslike ontwikkeling, wat hy "kosmiese bewussyn" noem, stadig begin verskyn en uiteindelik deur die hele mensdom sal versprei. Bucke se visie van die wêreld was diep optimisties. Hy het in Deel I (“Eerste Woorde”) geskryf “dat die heelal so gebou en georden is dat alle dinge sonder enige moontlikheid tot voordeel van almal saamwerk, dat die grondbeginsel van die wêreld is wat ons liefde noem en dat die geluk van elkeen is op die lange duur absoluut seker.”<ref>{{cite book|title=Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind |last=Bucke |first= Richard Maurice |year=2009 |page=10|publisher=Dover Publications |location=Mineola, New York|isbn=978-0-486-47190-7}}</ref> ==Betrokkenheid by poësie en letterkunde== Bucke was diep betrokke by die poësietoneel in Amerika en het vriende onder die letterkundiges gehad, veral dié wat digters was. In 1869 lees hy ''Leaves of Grass'' deur Walt Whitman, 'n Amerikaanse digter, en was diep beïndruk daardeur.<ref name="RechnitzerPeter" /> In ''Cosmic Consciousness'' merk hy op dat sy kosmiese bewussynservaring plaasgevind het na 'n naglesing van Whitman en Romantiese digters.<ref>Cosmic Consciousness, 7</ref> Later ontmoet hy Whitman in 1877 in Camden, [[New Jersey]], en die twee het 'n blywende vriendskap ontwikkel. Bucke het later getuig dat hy "na 'n hoër vlak van bestaan opgehef is" as gevolg van sy vriendskap met Whitman. Hy het 'n biografie van Whitman in 1883 gepubliseer en was een van Whitman se literêre eksekuteurs.<ref>Edward Haviland Miller, Walt Whitman, The Correspondence, New York University Press, 1961, vol.1, bl.vii</ref> In 1882 is Bucke verkies tot die Engelse Letterkunde-afdeling van die Royal Society of Canada.<ref name="RechnitzerPeter"/> == Dood == Op 19 Februarie 1902 het Bucke op 'n kol ys voor sy huis gegly en sy kop gestamp. Hy is ’n paar uur later dood sonder om sy bewussyn te herwin. Hy was diep betreur deur 'n groot vriendekring, wat hom liefgehad het vir sy stewige eerlikheid, sy warm hart, sy intellektuele krag, maar bowenal vir sy edele eienskappe as 'n man.<ref name="Hurd" /> == Nalatenskap == Bucke se konsep van kosmiese bewussyn het 'n lewe van sy eie gekry (hoewel nie altyd goed verstaan nie) en het die denke en geskrifte van baie ander mense beïnvloed. Sy werk word direk deur die mistici Franklin Merrell-Wolff<ref>Franklin Merrell-Wolff's ''Experience and Philosophy'', 12</ref> en P. D. Ouspensky<ref>see The Cosmic Consciousness of Dr. Richard M. Bucke</ref> verwys, en dit was noodsaaklik vir [[Aldous Huxley]] se konsep van perennialisme,<ref>sien bl 68 van Huxley se Perennial Philosophy</ref> en Evelyn Underhill se konsep van [[mistisisme]].<ref>see Underhill, Mysticism, 7, 193, 255</ref> In Indië gebruik Aurobindo die term kosmiese bewussyn op groot skaal in sy werk <ref>see The Divine Life part 1</ref> en Ramana Maharshi is gevra oor Bucke se konsep.<ref>Be As You Are: The Teachings of Sri Ramana Maharshi, bl 21: "Q: Van watter aard is die besef van westerlinge wat vertel dat hulle flitse van kosmiese bewussyn gehad het </ref> [[Erich Fromm]] sê, in ''Psychoanalysis and Zen Buddhism'', 'Wat Bucke as kosmiese bewussyn beskryf, is na my mening presies die ervaring wat in [[Zen]] [[Boeddhisme]] ''satori'' genoem word' en dat "Bucke se boek miskien die boek is wat die mees geskikte is vir die onderwerp van hierdie artikel."<ref>{{cite book |last1=Fromm |first1=Erich |title=Psychoanalysis and Zen Buddhism |date=1960 |publisher=George Allen & Unwin |isbn=0-04-616029-9}}</ref> Saam met William James se klassieke werk ''The Varieties of Religious Experience'' (wat Bucke aanhaal), het Bucke se ''Cosmic Consciousness'' deel geword van die grondslag van transpersoonlike sielkunde. Bucke was deel van 'n beweging wat probeer het om die versorging en behandeling van geestesongesteldhede te verbeter. Hy was een van die stigters van die Mediese Skool van die Universiteit van Wes-Ontario. Sy referate word by die universiteit se argief- en navorsingsversamelingssentrum gehou. Hy is deur Colm Feore in die 1990 Kanadese film ''Beautiful Dreamers'' uitgebeeld. == Publikasies == * {{cite book|title=Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind |year=2009 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, New York|isbn=9780486471907}} * ''Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind'',[http://djm.cc/library/Cosmic_Consciousness_edited02.pdf 1905&nbsp;Innes edition], facsimile, 37 megabyte [[PDF]] file. * ''Diary of R. Maurice Bucke, M.D., C.M'', 1863. * ''Man's Moral Nature: An Essay'', 1879 [https://archive.org/details/mansmoralnature00buckuoft Internet Archive] * ''Richard Maurice Bucke, Medical Mystic: Letters of Dr. Bucke to Walt Whitman and His Friends'', Artem Lozynsky (editor), 1977, Wayne State University Press, {{ISBN|0814315763}}. * ''The New Consciousness: Selected Papers of Richard Maurice Bucke'' 1997, compiled by Cyril Greenland & John Robert Colombo. Toronto: Colombo & Company. * ''Walt Whitman'' (original 1883 edition). '''OCLC''' [https://www.worldcat.org/oclc/859421735 859421735] * ''Walt Whitman's Canada'' 1992, compiled by Cyril Greenland & John Robert Colombo. Toronto: Hounslow Press. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bucke, Richard Maurice}} [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1837]] [[Kategorie:Sterftes in 1902]] 19udr9hf942mgrwqjx7arceqents4g6 0 399081 2892846 2889951 2026-04-11T20:05:33Z Jcb 223 2892846 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Oscar Piastri | image = Oscar Piastri 2025 (cropped).jpg | image_size = 220px | alt = | caption = | birth_date = {{GDEO|2001|4|6}} | birth_place = [[Melbourne]], [[Australië]] | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|AUS}} Australiër | Years = | Old Team = | 2026 Team = [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | Car number = 81 | Races = {{F1stat|PIA|entries}} ({{F1stat|PIA|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|PIA|wins}} | Podiums = {{F1stat|PIA|podiums}} | Points = {{F1stat|PIA|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|PIA|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|PIA|fastestlaps}} | First race = [[2023 Bahreinse Grand Prix]] | First win = [[2024 Hongaarse Grand Prix]] | Last win = [[2025 Nederlandse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 3de (410 punte) }} '''Oscar Jack Piastri''' (gebore 6 April 2001) is 'n [[Australië|Australiese]] renjaer wat vir die [[McLaren]]-span aan [[Formule Een]] deelneem. Hy is die eerste Formule Een-jaer wat in die [[21ste eeu]] gebore is. Hy het die 2019 Formule Renault Eurocup met R-ace GP gewen, en die 2020 FIA Formule 3-kampioenskap en 2021 Formule 2-kampioenskap met Prema Racing gewen. Hy is slegs die sesde jaer wat die GP2 / Formule 2-kampioenskap in hul debuutseisoen kon wen, en die vyfde jaer wat die GP3 / Formule 3 -kampioenskap en die GP2/Formule 2-kampioenskap in opeenvolgende seisoene kon wen. Vanweë sy sukses in die laer formules word Piastri wyd beskou as een van die mees belowende jong jaers in motorsport.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/why-oscar-piastris-ability-to-adapt-puts-him-alongside-the-very-best|title=Why Oscar Piastri's ability to adapt puts him alongside the very best|last=Hardy|first=Edward|date=4 August 2022|publisher=motorsportmagazine.com|access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://onlysports.com.au/analysis/why-oscar-piastri-is-destined-for-f1-greatness/|title=Why Oscar Piastri is destined for F1 greatness|last=Criniti|first=Dominic|date=10 September 2022|publisher=onlysports|access-date=17 December 2022}}</ref> Vroeg in 2016 het Piastri sy eerste groot borgskap, HP Tuners (gestig en besit deur sy pa) gekry, wat gehelp het om sy renloopbaan te finansier. Dit is tydens die GP3-reeks, F3- en F2-seisoen op sy renpak en motor vertoon. Later in 2016 het Piastri sy enkelsitplek-debuut in geselekteerde rondtes van die Formule 4 VAE-kampioenskap vir Dragon F4 gemaak en twee podiums verower om sesde in die kampioenskap te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.f4uae.com/news-latest/95-oscar-piastri-joins-dragon-f4-for-f4uae-championship|title=OSCAR PIASTRI JOINS DRAGON F4 FOR F4UAE CHAMPIONSHIP|date=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713133512/https://www.f4uae.com/news-latest/95-oscar-piastri-joins-dragon-f4-for-f4uae-championship|archive-date=13 July 2022|access-date=21 December 2018}}</ref> [[Lêer:Blancpain_Gt_Series_Endurance_Cup_-_Autodromo_Nazionale_di_Monza_-_22-04-2018_(41650514132).jpg|duimnael| Piastri jaag by Monza in die 2018 Formule Renault Eurocup-kampioenskap]] == FIA Formule 3-kampioenskap == In Oktober 2019 het Piastri by die na-seisoen toets by die heersende FIA Formule 3- spankampioene Prema Racing aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/fia-formula-3-championship/news/prema-valencia-test-lineup/4559601/|title=Prema names F3 post-season test line-up|last=Benyon|first=Jack|date=18 October 2019|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|access-date=18 October 2019}}</ref> In Januarie 2020 het die Italiaanse span Piastri onderteken om die komende seisoen mee te ding<ref>{{Cite web|url=http://www.fiaformula3.com/News/2020/01_January/Piastri-completes-PREMA-line-up-for-2020/|title=Piastri completes PREMA line-up for 2020|date=24 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126203445/http://www.fiaformula3.com/News/2020/1_January/Piastri-completes-PREMA-line-up-for-2020/|archive-date=26 January 2020|access-date=27 January 2020}}</ref> saam met [[Logan Sargeant]] en 2019 Formule Streeks Europese kampioen Frederik Vesti. Piastri het derde op die rooster weggespring vir sy debuutren by die [[Red Bull Ring]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/3tgITLErcR2zAiXGm2Y30i/2020-round-1-post-qualifying-press-conference|title=2020 Round 1 post-Qualifying press conference|date=3 July 2020|website=FIA_Formula 3® - The Official F3® Website|language=en|access-date=23 September 2022}}</ref> Hy het egter by die eerste draai met Sebastián Fernández gebots, maar skade vermy en voortgegaan om te wen.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/oscar-piastri-dominates-fia-f3-opener-alex-peroni-p3-on-comeback/64087|title=Oscar Piastri dominates FIA F3 opener, Alex Peroni P3 on comeback|last=Suttill|first=Josh|date=4 July 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> Piastri het drie agtereenvolgende tweede plekke behaal by beide [[Hungaroring]]-renne<ref>{{Cite web|url=https://oscarpiastri.com/news/2020-07-19-piastri-continues-his-championship-charge-in-budapest|title=Piastri continues his championship charge in Budapest|date=19 July 2020|website=oscarpiastri.com|access-date=23 September 2022|archive-date=23 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923143300/https://oscarpiastri.com/news/2020-07-19-piastri-continues-his-championship-charge-in-budapest|url-status=dead}}</ref> en die eerste Silverstone-skouren, voordat sy eerste onttrekking van die seisoen by die volgende Silverstone-naelren gekom het toe 'n vasgesteekte [[Sleurverminderingstelsel|DRS]] hom uitgedwing het.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/smolyar-holds-off-beckmann-to-take-maiden-fia-f3-victory-at-silverstone/65591|title=Smolyar holds off Beckmann to take maiden FIA F3 victory at Silverstone|last=Waring|first=Bethonie|date=2 August 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> Sy spanmaat Sargeant het die voortou in die kampioenskap by Piastri oorgeneem by die tweede Silverstone-hoofren nadat Piastri met betroubaarheidskwessies in die kwalifisering gesukkel het.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/sargeant-takes-lights-to-flag-maiden-fia-f3-win-at-silverstone/65948|title=Sargeant takes maiden FIA F3 win and points lead at Silverstone|last=Allen|first=Peter|date=8 August 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> Piastri het vyfde weggespring vir die naelren in [[Barcelona-Catalunya-renbaan|Barcelona]], maar het verskeie motors verbygesteek om voor die einde van die eerste rondte die voortou te neem. Hy het sy posisie behou om sy tweede oorwinning te behaal.<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/piastri-uses-great-start-to-win-fia-f3-race-two-at-barcelona/66423|title=Piastri uses great start to win FIA F3 race two at Barcelona|last=Woollard|first=Craig|date=16 August 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> Piastri het die kampioenskapsvoorsprong teruggekry nadat hy vyfde geëindig het by die volgende Spa-Francorchamps-funksieren,<ref>{{Cite web|url=https://formulascout.com/tridents-lirim-zendeli-converts-pole-to-maiden-f3-win-at-spa/67174|title=Trident's Lirim Zendeli converts pole to maiden F3 win at Spa|last=Waring|first=Bethonie|date=29 August 2020|website=formulascout.com|access-date=26 December 2020}}</ref> maar het weer teruggesak nadat hy gepenaliseer is vir 'n onwettige verbysteek in die naelren, wat Sargeant gewen het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/fia-f3/news/spa-sprint-race-sargeant-piastri/4865540/|title=Spa F3: Sargeant wins sprint race to reclaim points lead|last=Suttill|first=Josh|date=30 August 2020|website=motorsport.com|access-date=26 December 2020}}</ref> [[Lêer:2021_British_Grand_Prix_(51349300361).jpg|duimnael|Piastri by die 2021 Silverstone Formule 2-rondte]] == Formule 1-loopbaan == Piastri het in Januarie 2020 by die Renault Sportakademie aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.automobilsport.com/race-categories--24/race-categories--24,203125,Piastri-combines-with-Prema-for-FIA-Formula-3-Championship-and-joins-Renault-Sport-Academy,news.htm|title=Piastri combines with Prema for FIA Formula 3 Championship and joins Renault Sport Academy|date=26 January 2020|access-date=27 January 2020|archive-date=25 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725041535/https://www.automobilsport.com/race-categories--24/race-categories--24,203125,Piastri-combines-with-Prema-for-FIA-Formula-3-Championship-and-joins-Renault-Sport-Academy,news.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/4crLV4RjkZwhDoFUXOGMLw/thoughts-of-a-champion-oscar-piastri|title=Thoughts of A Champion- Oscar Piastri|last=Thoughts of A Champion- Oscar Piastri|first=FIA Formula 3 Championship|date=24 September 2020|website=FIA Formula 3 Championship}}</ref> Nadat hy die FIA Formule 3-kampioenskap in 2020 gewen het, het hy in Oktober aan sy eerste [[Formule Een]]-toets vir die Renault F1-span deelgeneem en die Renault RS18 by die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] saam met mede-akademiejaers Christian Lundgaard en [[Zhou Guanyu]] bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://autoaction.com.au/2020/10/31/piastri-completes-first-f1-test-in-bahrain|title=PIASTRI COMPLETES FIRST F1 TEST IN BAHRAIN|date=31 October 2020|access-date=31 October 2020}}</ref> Hy het in 2021 deel gebly van die Alpine Academy wat nou hernaam is en in Desember die Alpine A521 in die na-seisoen jongbestuurderstoets by die [[Yas Marina-renbaan]] bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://wwos.nine.com.au/motorsport/f1-2021-post-season-testing-oscar-piastri-alpine/2b3e326b-6982-4514-a39e-6d38d0b7a634|title=Australia's Oscar Piastri sets blistering pace in first official Formula 1 test|last=Graham|first=Brett|date=15 December 2021|website=nine.com.au|access-date=24 August 2022}}</ref> Ná sy Formule 2-titeloorwinning is Piastri as die [[Alpine F1-span]] se reserwejaer vir die 2022 seisoen aangestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.australian-f2-racer-oscar-piastri-joins-alpine-as-reserve-driver-for-2022.1VO8QvW5v1GWjOYRyT8YhJ.html|title=Australian F2 racer Oscar Piastri joins Alpine as reserve driver for 2022|date=16 November 2021|access-date=16 November 2021}}</ref> Hy is ook as reserwejaer vir [[McLaren]] beskikbaar gestel ná 'n ooreenkoms tussen die twee spanne.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/piastri-joins-pool-of-mclaren-f1-reserves-for-2022-season/8930177/|title=Piastri joins pool of McLaren F1 reserves for 2022 season|last=Smith|first=Luke|date=12 March 2022|website=autosport.com|access-date=3 September 2022}}</ref> Hy het deur die seisoen aan Alpine se toetssessies in die A521 deelgeneem, insluitend by die [[Circuit of the Americas]], [[Losail Internasionale Renbaan]] en die [[Silverstone-renbaan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/oscar-piastri-olli-caldwell-alpine-test/|title=Piastri runs extra Alpine test; Caldwell to make debut|last=Valantine|first=Henry|date=14 June 2022|website=planetf1.com|access-date=24 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://autoaction.com.au/2022/04/22/piastri-tests-f1-at-cota|title=PIASTRI TESTS F1 AT COTA|date=22 April 2022|access-date=8 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wwos.nine.com.au/motorsport/f1-2022-oscar-piastri-alpine-launch-very-clear-wants-a-race-seat-for-2023/cbfc369a-1316-4cc4-9555-703f6ef2721c|title=EXCLUSIVE: Oscar Piastri 'very clear' he expects a race seat with Alpine in 2023|date=25 February 2022|access-date=8 May 2022}}</ref> Die hoof van die McLaren-span, Andreas Seidl, het bevestig dat Piastri die week voor die [[2022 São Paulo Grand Prix]] aan 'n privaat tweedag-toetssessie in 'n vorige-spesifikasie McLaren-motor by [[Paul Ricard-renbaan]] deelgeneem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportweek.com/2022/11/07/report-piastri-has-already-had-first-mclaren-f1-test/|title=Report: Piastri has already had first McLaren F1 test|date=7 November 2022|website=Motorsport Week|language=en|access-date=12 November 2022}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.piastri-and-gasly-to-run-for-mclaren-and-alpine-at-post-season-abu-dhabi.1lyuikHNHX28HiY7AvKcRh.html|title=Piastri and Gasly to run for McLaren and Alpine at post-season Abu Dhabi test following agreement {{!}} Formula 1®|website=www.formula1.com|language=en|access-date=13 November 2022}}</ref> === Kontrakdispuut met Williams === In Junie 2022 is berig dat Piastri in 2023 vir Williams sou bestuur op lening van Alpine, toe aanvanklik verwag is dat [[Esteban Ocon]] en [[Fernando Alonso]] deur Alpine behou sou word.<ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/piastri-closing-on-deal-to-drive-for-williams-in-f1-2023/|title=Piastri closing on deal to drive for Williams in 2023|last=Mitchell|first=Scott|date=13 June 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|access-date=13 June 2022}}</ref> Alonso het egter in Augustus aankondig dat hy die span sou verlaat om [[Sebastian Vettel]] by Aston Martin te vervang.<ref>{{Cite web|url=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/sebastian-vettel-to-retire-from-f1-at-the-end-of-the-2022-season|title=Sebastian Vettel to retire from F1 at the end of the 2022 season|date=28 July 2022|website=Aston Martin F1 Team|access-date=28 July 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-fernando-alonso-signs-to-aston-martin-for-2023-on-multi-year.1i8QwJht5v7dBCWFCcrqml.html|title=Fernando Alonso signs to Aston Martin for 2023 on multi-year contract|website=www.formula1.com|publisher=Formula One|access-date=1 August 2022}}</ref> Alpine het aangekondig dat Piastri Alonso in 2023 sou vervang.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/oscar-piastri-alpine-2023-alonso/10347858/|title=Piastri to make F1 debut with Alpine in 2023 replacing Alonso|website=www.motorsport.com|language=en|access-date=2 August 2022}}</ref> Piastri het Alpine se aankondiging via 'n plasing op [[Twitter]] verwerp, en gesê dat dat hy nie enige kontrak met die span geteken het nie, en dus nie vir hulle sal jaag in 2023 nie.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/oscarpiastri/status/1554527452231262210|title=I understand that, without my agreement, Alpine F1 have put out a press release late this afternoon that I am driving for them next year. This is wrong and I have not signed a contract with Alpine for 2023. I will not be driving for Alpine next year.|last=Piastri|first=Oscar|date=2 August 2022|website=Twitter|language=en|access-date=2 August 2022}}</ref> Alpine se spanhoof, Otmar Szafnauer het Piastri gekritiseer en gedreig om die saak arbeidshof toe te neem.<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/oscar-piastri-criticised-otmar-szafnauer-lack-of-loyalty-alpine/|title=Oscar Piastri criticised by Otmar Szafnauer for showing a lack of loyalty to Alpine|last=Cooper|first=Sam|date=8 August 2022|website=planetf1.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.drive.com.au/news/court-battle-ahead-for-australias-next-f1-hopeful-oscar-piastri/|title=Court battle ahead for Australia's next F1 hopeful Oscar Piastri|last=Gover|first=Paul|date=9 August 2022|website=drive.com.au}}</ref> === McLaren (2023–) === Piastri het in [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] vir [[McLaren]] gejaag saam met [[Lando Norris]].<ref>{{Cite web|url=https://f1feederseries.com/2022/09/02/piastri-to-join-mclaren-in-2023-after-alpine-snub/|title=Piastri to join McLaren in 2023 after Alpine snub|last=McClure|first=Michael|date=2 September 2022|website=F1 Feeder Series|language=en|access-date=2 September 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mclaren.com/racing/team/2021-fia-f2-champion-oscar-piastri-join-mclaren-racing-2023/|title=2021 FIA F2 CHAMPION OSCAR PIASTRI TO JOIN McLAREN RACING IN 2023|website=www.mclaren.com|publisher=McLaren Group.|access-date=2 September 2022}}</ref> Alpine het ingestem om Piastri se kontrak vroeg te beëindig om hom toe te laat om by McLaren aan te sluit in die na-seisoentoetssessie onmiddellik na die [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|2022 Abu Dhabi Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/alpine-agrees-early-contract-exit-piastri/10398472/|title=Alpine agrees to early contract exit for Piastri|last=Cooper|first=Adam|date=12 November 2022|website=www.motorsport.com|access-date=12 November 2022}}</ref> In sy eerste wedren in die [[2023 Bahreinse Grand Prix]], was Piastri die eerste wat uit die wedren op rondte 14 geval het, toe sy motor weens 'n elektroniese fout nie weer wou vat ná 'n stuurwielverandering nie. Na 'n chaotiese [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het Piastri sy eerste punte in Formule Een en vir McLaren aangeteken deur agtste te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/McLarenF1/status/1642431361377091585|title=Drama. Drama. Drama: That race had it all but we've secured double points at the #AusGP!|date=2023-04-02|website=Twitter|language=en|access-date=}}</ref> ==== Eerste oorwinning in F1 ==== Op 21 Julie 2024 wen hy sy eerste Grand Prix, die [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] naby [[Boedapest]]. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:78%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL60 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M14 E <small>Performance</small> [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>19 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>12{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''1'''2 |bgcolor=efcfff| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>10{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>6 | | |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''97''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[McLaren]] | [[McLaren MCL38]] | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M15 E <small>Performance</small> [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''7'''8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''6'''13{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>7 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''2'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''2'''8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>7 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''1'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>10 |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''292''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL39 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M16 E <small>Performance</small> [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>9 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''2'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|v=1|p=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''2'''1 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1{{Pictogram poleposition|v=1|p=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''2'''1 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition|v=1|p=1}} |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>5 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Las Vegas Grand Prix|<span style=color:white;>LSV</span>]]<br/><small>DSQ</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''1'''2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f|'''{{brons}}''' |bgcolor=ffdf9f|'''410''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[McLaren]] | [[McLaren]] MCL40 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br/>F1 M17 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=ffffff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PIA|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PIA|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |} * {{smallsup|†}} Jaer kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] 68h380sz1y98rexd8rgmmacv9i4o43p 0 400060 2892776 2614993 2026-04-11T19:08:40Z Jcb 223 2892776 wikitext text/x-wiki [[Lêer:WTCC_2016,_Qatar.jpg|duimnael| 2016 FIA WTCC Wedren van Katar]] [[Lêer:Grand_Stand.JPG|duimnael| Uitsig uit die hoofpawiljoen]] Die '''Losail Internasionale Renbaan''' ([[Arabies]]: حلبة لوسيل الدولية) is 'n motorsportrenbaan wat net buite die stad [[Lusail]], noord van [[Doha]], [[Katar]], geleë is. Die baan is in net minder as 'n jaar deur 1&nbsp;000 werkers gebou teen die koste van VS$58&nbsp;miljoen, en is in 2004 geopen, genaamd '''Losail International Circuit''', na die eerste 2004 Katar-motorfiets Grand Prix.<ref>{{Cite web|url=https://www.racingcircuits.info/middle-east/qatar/losail-international-circuit.html|title=Losail International Circuit|website=RacingCircuits.info|language=en-gb|access-date=2020-07-16}}</ref> In 2007 het Losail permanente buitebeligting vir nagwedrenne bygevoeg. Destyds was die beligting van die Losail-baan deur ''Musco Lighting'' die grootste permanente sportbeligtingsprojek ter wêreld, 'n onderskeiding wat nou aan 'n ander Persiese Golf-motorsportterrein, [[Yas Marina-renbaan]] in [[Aboe Dhabi]], behoort. Die eerste nagren in die MotoGP- geskiedenis was die 2008 Katar-motorfiets Grand Prix in Maart 2008. Die baan was die gasheer vir die 20ste ren van die [[2021 Formule Een-seisoen]], die eerste uitgawe van die [[Katarse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/f1-to-hold-first-qatar-grand-prix-at-losail-this-november|title=F1 to hold first Qatar Grand Prix at Losail this November|date=2021-09-30|website=Motor Sport Magazine|access-date=2021-09-30}}</ref> [[Lêer:Qatar_MotoGP_2010.jpg|duimnael| Sedert 2008 vind die MotoGP- klas plaas onder spreiligte by Losail]] == Formule Een == {| class="wikitable" style="font-size:85%" !Jaar ! Wenbestuurder ! Wenspan |- ! [[2021 Katarse Grand Prix|2021]] |{{Vlagikoon|GBR}} [[Lewis Hamilton]] |{{Vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] |} == MotoGP == === Superfietswêreldkampioenskap === {| class="wikitable" style="font-size:85%" !Jaar ! Ren ! Wenryer ! Wenspan |- ! rowspan="2" | 2005 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|AUS}} [[Troy Corser]] | Alstare Suzuki |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|JPN}} [[Yukio Kagayama]] | Alstare Suzuki |- ! rowspan="2" | 2006 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|GBR}} [[James Toseland]] | Winston Ten Kate Honda |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|AUS}} [[Troy Corser]] | Alstare Suzuki Corona Extra |- ! rowspan="2" | 2007 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Max Biaggi]] | Alstare Suzuki |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|GBR}} [[James Toseland]] | Ten Kate Honda |- ! rowspan="2" | 2008 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|AUS}} [[Troy Bayliss]] | Ducati Xerox-span |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|ESP}} [[Fonsi Nieto]] | Span Alstare Suzuki |- ! rowspan="2" | 2009 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|USA}} [[Ben Spies]] | Yamaha WSB |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|USA}} [[Ben Spies]] | Yamaha WSB |- ! rowspan="2" | 2014 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Sylvain Guintoli]] | Aprilia-renspan |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Sylvain Guintoli]] | Aprilia-renspan |- ! rowspan="2" | 2015 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|ESP}} [[Jordi Torres]] | Aprilia-renspan&nbsp;– Rooi Duiwels |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Leon Haslam]] | Aprilia-renspan&nbsp;– Rooi Duiwels |- ! rowspan="2" | 2016 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Chaz Davies]] | Aruba-[[Ducati]] |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Chaz Davies]] | Aruba–[[Ducati]] |- ! rowspan="2" | 2017 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Rea]] | Kawasaki-renspan |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Rea]] | Kawasaki-renspan |- ! rowspan="2" | 2018 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Rea]] | Kawasaki Racing Team WorldSBK |- | Wedren 2 ! colspan="2" | Wedren gekanselleer |- ! rowspan="3" | 2019 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Rea]] | Kawasaki Racing Team WorldSBK |- | {{Afkorting|SR|Superpole race}} |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Rea]] | Kawasaki Racing Team WorldSBK |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Rea]] | Kawasaki Racing Team WorldSBK |- ! 2020 ! colspan="3" | Wedren gekanselleer |} === Wêreldtoermotorkampioenskap === {| class="wikitable" style="font-size:85%" !Jaar ! Ren ! Wenbestuurder ! Wenspan |- ! rowspan="2" | 2015 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|ARG}} [[José María López]] |{{Vlagikoon|FRA}} [[Citroën Wêreldtoermotorspan|Citroën Total WTCC]] |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Yvan Muller]] |{{Vlagikoon|FRA}} [[Citroën Wêreldtoermotorspan|Citroën Total WTCC]] |- ! rowspan="2" | 2016 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Gabriele Tarquini]] |{{Vlagikoon|RUS}} Lada Sport Rosneft |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|MAR}} [[Mehdi Bennani]] |{{Vlagikoon|FRA}} Sébastien Loeb Racing |- ! rowspan="2" | 2017 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Tom Chilton]] |{{Vlagikoon|FRA}} Sébastien Loeb Racing |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|ARG}} [[Esteban Guerrieri]] |{{Vlagikoon|JPN}} Honda Racing Team JAS |} === Motocrosswêreldkampioenskap === {| class="wikitable" style="font-size:85%" !Jaar ! Ren ! MX1 ! MX2 | rowspan="7" | |- ! rowspan="2" | 2013 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|BEL}} [[Clément Desalle]] |{{Vlagikoon|NED}} [[Jeffrey Herlings]] |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Tony Cairoli]] |{{Vlagikoon|NED}} [[Jeffrey Herlings]] |- ! Jaar ! Ren ! MXGP ! MX2 |- ! rowspan="2" | 2014 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|GER}} [[Maximilian Nagl]] |{{Vlagikoon|FRA}} [[Dylan Ferrandis]] |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Gautier Paulin]] |{{Vlagikoon|NED}} [[Jeffrey Herlings]] |- ! rowspan="2" | 2015 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|GER}} [[Maximilian Nagl]] |{{Vlagikoon|NED}} [[Jeffrey Herlings]] |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|GER}} [[Maximilian Nagl]] |{{Vlagikoon|NED}} [[Jeffrey Herlings]] ! WMX |- ! rowspan="2" | 2016 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|SLO}} [[Tim Gajser]] |{{Vlagikoon|NED}} [[Jeffrey Herlings]] |{{Vlagikoon|NZL}} [[Courtney Duncan]] |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|SLO}} [[Tim Gajser]] |{{Vlagikoon|NED}} [[Jeffrey Herlings]] |{{Vlagikoon|NZL}} [[Courtney Duncan]] |- ! rowspan="2" | 2017 | Wedren 1 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Tony Cairoli]] |{{Vlagikoon|LAT}} [[Pauls Jonass]] | rowspan="2" | |- | Wedren 2 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Tony Cairoli]] |{{Vlagikoon|LAT}} [[Pauls Jonass]] |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.lcsc.qa/ Amptelike webwerf] * [https://web.archive.org/web/20070216223840/http://www.trackpedia.com/wiki/Losail_International_Circuit Trackpedia se gids vir die bestuur van die Losail Internasionale Renbaan] * [https://maps.google.com/maps?hl=en&q=Qatar&ie=UTF8&oe=UTF-8&z=16&ll=25.490137,51.452644&spn=0.010324,0.021501&t=k&om=1 Google maps satelliet-aansig van Losail Internasionale Renbaan] {{Normdata}} [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Renbane in Katar]] sloiwmde4aopycrddvf6ke67m1z9tlc 0 400081 2892862 2860543 2026-04-11T20:11:43Z Jcb 223 2892862 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Rock cycle nps, af labels.png|duimnael|350x350px|{{Middel|Die rotssiklus en [[plaattektoniek]]}}]] Die '''rotssiklus''' is 'n basiese konsep in [[geologie]] wat die oorgange in [[geologiese tydskaal|geologiese tyd]] tussen die drie hoofgesteentes beskryf word, naamlik sedimentêre, metamorfiese en stollingsvormige gesteentes. Elke rotstipe word verander wanneer dit uit sy ewewigstoestande gedwing word. Byvoorbeeld kan 'n stollingsgesteente soos [[basalt]] afgebreek en opgelos word wanneer dit aan die [[atmosfeer]] blootgestel word, of 'n stollingsgesteente kan smelt as dit onder 'n kontinent neergetrek en onder druk geplaas word. As gevolg van die dryfkragte van die rotssiklus, [[plaattektoniek|plaattektoniese]] siklus en die [[watersiklus]], bly gesteentes nié in ewewig nie en verander namate hulle in nuwe omgewings inbeweeg. Die rotssiklus verklaar hoe die drie rotstipes met mekaar verband hou en hoe prosesse stapsgewys van die een tipe na ‘n ander verander. Hierdie sikliese aspek van rotsveranderinge verteenwoordig 'n geologiese siklus, en op [[planeet|planete]] wat lewe bevat, 'n biogeochemiese siklus. [[Lêer:Igneous_structures.jpg|duimnael|'''{{middel|Strukture van stollingsgesteentes}}''' '''sleutel:''' A = magmakamer (batoliet); B = dyk C = lakkoliet; D = pegmatiet; E = drumpel; F = [[stratovulkaan]]<br>'''prosesse:''' 1 = nuwer indringing wat deur ouer een sny; 2 = xenoliet of dakhanger; 3 = kontakmetamorfose; 4 = opheffing weens lakkolietligging]] == Oorgang na stollingsgesteente. == Wanneer rotse diep onder die aarde se oppervlak neergedruk word, kan dit tot [[magma]] versmelt. As die omstandighede nie meer bestaan vir die magma om in 'n vloeibare toestand te bly nie, verkoel en verhard dit tot 'n [[stollingsgesteente]]. 'n Rots wat binne die aarde afkoel word indringend of plutonies genoem. Dit koel baie stadig af, wat veroorsaak dat dit 'n growwe korreltekstuur soos rots[[graniet]] verkry. As gevolg van [[vulkaan|vulkaniese]] aktiwiteite kan magma (wat lawa genoem word wanneer dit die aarde se oppervlak bereik) baie vinnig afkoel as dit aan die aarde se [[atmosfeer]] blootgestel word. Hierdie gesteentes word ekstrusiewe of vulkaniese gesteentes genoem. Hierdie gesteentes is fyn en korrelrig en koel soms so vinnig af dat geen kristalle kan vorm nie. Dit verander dan in 'n natuurlike glas, soos obsidiaan, alhoewel die mees algemene fyn en korrelrige rots as [[basalt]] bekend staan. Enige van die drie hooftipes gesteentes (stollingsgesteentes, [[afsettingsgesteente|sedimentêre]] en [[metamorfiese gesteente]]s) kan tot magma versmelt en tot ‘n stollingsgesteente afkoel.<ref>{{cite book |last1=Le Maitre |first1=R.W. |last2=Streckeisen |first2=A. |last3=Zanettin |first3=B. |last4=Le Bas |first4=M.J. |last5=Bonin |first5=B. |last6=Bateman |first6=P. |title=Igneous Rocks: A Classification and Glossary of Terms |date=1 Januarie 2005 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, V.K. |isbn=0521619483 |edition=2de |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2005ircg.book.....L/abstract |access-date= Mei 2023}}</ref> === Sekondêre veranderinge === Epigenetiese veranderinge (sekondêre prosesse wat by lae temperature en druk plaasvind) kan onder 'n aantal verskillende tipes rotse gerangskik word, elk van wat tipies is van 'n groep rots- of rotsvormende minerale, hoewel gewoonlik meer as een van hierdie veranderinge in dieselfde rots aan die gang is. Silifisering: die vervanging van die minerale deur kristallyne of kriptokristallyne silika, is die mees algemene in felsiese rots, soos [[rhioliet]], maar word ook byvoorbeeld in [[serpentyn]] gevind. Kaolinisasie is die ontbinding van die [[veldspaat|veldspate]], wat die mees algemene [[mineraal|minerale]] in magmiese gesteentes is, in [[kaolien]] (saam met [[kwarts]] en ander kleiminerale) en word die beste in graniet en syeniete getoon. Serpentinisering is die verandering van [[olivien]] na serpentyn (met magnetiet); dit is tipies van [[peridotiet]]e, maar kom in die meeste mafiese gesteentes voor. In uralitisering vervang sekondêre [[hoornblende]] augiet; chloritisering is die verandering van augiet (biotiet of hoornblende) na [[Chloriet (mineralogie)|chloriet]] en word in baie [[diabaas|diabase]], dioriete en [[Groensteengordel|groenstene]] gesien. Epidotisering kom ook voor in rotse van hierdie spesifieke groep, en behels die ontwikkeling van die epidoot uit biotiet, hoornblende, augiet of plagioklaasveldspaat.<ref name =eb1911>Een of meer van die voorgaande sinne bevat teks van 'n publikasie wat tans in die publieke domein is: {{cite book|last1=Flett |first1=John Smith |last2=Chisholm |first2=Hugh (red.) |date=1911 | title=Encyclopædia Britannica: "Petrology". |edition=11de |volume=21 |page=331 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> == Oorgang na metamorfiese rots == [[Lêer:Rough_diamond.jpg|duimnael|Hierdie [[diamant]] is 'n [[mineraal]] van binne 'n stollings- of metamorfe gesteente wat by hoë [[temperatuur]] en [[druk]] gevorm het.]] Rotse wat aan hoë temperature en druk blootgestel word, kan fisies of chemies verander word om 'n ander tipe rots te vorm, wat [[metamorfiese gesteente|metamorfiese rotse]] genoem word. Regionale metamorfose verwys na die effekte op groot massas rotse oor 'n wye gebied, tipies geassosieer met bergbou-episodes binne orogeniese gordels. Hierdie rotse vertoon dikwels onderskeie bande van verskillende mineralogie en kleure, wat foliasie genoem word. 'n Ander belangrike tipe metamorfose word veroorsaak wanneer 'n liggaam van rots in kontak kom met 'n magmaliggaam wat die omliggende rots verhit. Hierdie kontakmetamorfose lei tot 'n rots wat deur die uiterste hitte van die magma en/of die byvoeging van vloeistowwe vanuit die magma wat chemikalieë aan die omliggende rots toevoeg, verander en geherkristalliseer is (metasomatisme). Enige vooraf bestaande tipe rots kan deur die prosesse van metamorfose gewysig word.<ref>{{cite book |last1=Bucher |first1=Kurt |last2=Grapes |first2=Rodney |title=Petrogenesis of Metamorphic Rocks|date=27 Junie 2011 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-74169-5 |url=https://books.google.co.za/books?id=4Ldml-A8oeUC&lpg=PR5&ots=aj44_Zfk3S&dq=%20define%20metamorphic%20rock&lr&pg=PA8#v=onepage&q=define%20metamorphic%20rock&f=false|access-date=8 Mei 2023 |language=en}}</ref> == Oorgang na sedimentêre rots == Rotse wat aan die atmosfeer blootgestel word is veranderlik, onstabiel en van die prosesse van verwering en [[erosie]] afhanklik. Verwering en erosie breek die oorspronklike rots af in kleiner fragmente en dra opgeloste materiaal weg. Hierdie gefragmenteerde materiaal word versamel en deur addisionele materiaal begrawe. Terwyl 'n individuele sandkorrel nog steeds ʼn lid van die rotsklas is waaruit dit gevorm is, is 'n rots wat uit sulke korrels opgemaak en saamgesmelt is sedimentêr. [[Afsettingsgesteente|Sedimentêre rotse]] kan gevorm word uit die litifikasie van hierdie begrawe kleiner fragmente (klastiese sedimentêre rots), die akkumulasie en litifikasie van materiaal wat deur lewende organismes gegenereer word (biogenies sedimentêre rots, d.i. fossiele), of litifikasie van chemies-neergeslane materiaal uit 'n mineraaldraende oplossing as nagevolg van verdamping (neerslag-sedimentêre gesteente). Klastiese rotse kan gevorm word uit fragmente van groter rotse van enige aard wat uitmekaar gebreek is deur inwerking van prosesse soos erosie of van organiese materiaal, soos plantreste. Biogene en neerslaggesteentes vorm uit die afsetting van [[mineraal|minerale]] uit chemikalieë wat uit alle ander rotstipes opgelos is. == Kragte wat die rotssiklus dryf == === Plaattektoniek === {{hoof|Plaattektoniek}} [[Lêer:John Tuzo Wilson in 1992.jpg|duimnael|regs|200px|Die Kanadese geofisikus John Tuzo Wilson (1908 – 1993)]] In 1967 publiseer J. Tuzo Wilson 'n artikel in ''Nature'' waarin die herhaalde opening en sluiting van oseaanbekkens beskryf word, veral met die fokus op die huidige [[Atlantiese Oseaan]]-gebied. Hierdie konsep, 'n deel van die plaattektoniekrevolusie, het bekend geword as die Wilson-siklus. Die Wilson-siklus het diepgaande gevolge gehad vir die moderne interpretasie van die rotssiklus, aangesien plaattektoniek erken word as die dryfkrag vir die rotssiklus. ==== Spreirante ==== By die divergerende grense van die middel-oseaan word nuwe magma deur mantelopwelling en 'n vlak smeltsone geproduseer. Hierdie jong basaltmagma is 'n vroeë fase van die stollingsgedeelte van die siklus. Soos die [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] aan weerskante van die rant uitmekaar beweeg, word die nuwe rots van die rant weggedra, die interaksie van verhitte sirkulerende seewater deur verskuiwings<!--breuke--> begin die retrograde metamorfose van die nuwe rots. ==== Subduksiesones ==== Die nuwe basaltiese oseaniese [[Aardkors|kors]] ontmoet uiteindelik 'n subduksiesone namate dit van die spreidende rif wegbeweeg. Soos hierdie kors in die mantel teruggetrek word, veroorsaak die toenemende [[druk]]- en [[temperatuur]]-toestande 'n herstrukturering van die mineralogie van die rots, en hierdie metamorfose verander die rots om eklogiet te vorm. Namate die plaat van basaltkors en sommige ingeslote sedimente dieper gesleep word, word water en ander meer vlugtige materiale verdryf en styg in die oorliggende wig van rots bokant die subduksiesone, wat teen 'n laer druk verkeer. Die laer druk, hoë temperatuur en nou vlugtige ryk materiaal in hierdie wig smelt en die gevolglike dryfmagma styg deur die bo-oorliggende rots om eilandboog- of kontinentale marge-vulkanisme te produseer. Hierdie vulkanisme sluit meer silisiese lawas in hoe verder van die rand van die eilandboog of kontinentale marge is, wat 'n dieper bron en 'n meer gedifferensieerde magma aandui. Soms kan sommige van die gemetamorfoseerde afgaande plaat weer opstoot óf op die kontinentale marge versper word. Hierdie blokke mantelperidotiet en die metamorfiese eklogiete word as ofiolietkomplekse blootgestel. Die nuut uitgebarste vulkaniese materiaal is onderhewig aan vinnige erosie afhangende van die klimaatstoestande. Hierdie sedimente versamel binne die komme aan weerskante van 'n eilandboog. Namate die sedimente dieper begrawe raak, begin litifikasie en sedimentêre gesteentes ontstaan. ==== Kontinentale botsing ==== Tydens die slotfase van die klassieke Wilson-siklus ontmoet twee kontinentale of kleiner terranes by 'n konvergente sone. As die twee massas van die kontinentale kors ontmoet, kan geeneen onderdruk word nie, omdat albei uit laedigtheid silisiese gesteente bestaan. Waar die twee massas mekaar ontmoet, word die betrokke gesteentes deur geweldige kompressiekragte verdraai en verander. Die gevolg is streeksmetamorfose binne die binnekant van die daaropvolgende orogenese of bergbougeleentheid. Namate die twee massas deur die kontinentale botsing saamgepers, gevou en in 'n bergreeks verskuif word, word die hele reeks voorafbestaande stollings-, vulkaniese, sedimentêre en vroeëre metamorfiese gesteente-eenhede aan hierdie nuwe metamorfiese gebeurtenis onderwerp. ==== Versnelde erosie ==== Die hoë bergreekse geproduseer by kontinentale botsings is onmiddellik onderworpe aan die kragte van erosie. Erosie slyt die berge af en massiewe hope sediment word ontwikkel in aangrensende oseaanmarges, vlak seë, en as binnelandse afsettings. Wanneer hierdie sedimenthope dieper begrawe is begrawe word, word hulle verlitifiseer tot sedimentêre gesteente. Die metamorfe, stollings- en sedimentêre rotse van die berge word die nuwe hope sedimente in die aangrensende komme en word uiteindelik sedimentêre rots.  ==== 'n Proses van ontwikkelling ==== Die plaattektoniek rotssiklus sluit ‘n proses van ontwikkeling in. Die generasies van magma, beide in die verspreiding van rigagtige omgewings en binne in die wig bo die subduksiesone, bevorder die uitbarsting van ‘n meer silika-ryk en vlugtige material in die kors of boonste mantel. Die digtigheid van die materiaal word verlaag en veroorsaak dat die materiaal neig om binne-in die kors te bly, in plaas van om terug in die mantel onderdruk te word. Die magmatiese aspekte van die plaattektoniek neig na geleidelikke segregasie tussen-in of binne-in die mantel en kors. Soos magma form, bestaan die oorspronklike smelting uit meer silisiese fases met laer smeltpunte. Die proses lei na gedeeltelike smelting en nog segregasie van die litosfeer. Daarby, word die silisiese kontinentale kors se dryfvermoë, as relatief beskou en word normaalweg nie terug in die mantel gesubduseer nie. Soos die tyd vorder, groei die kontinentale massas. === Die rol van water === Die teenwoordigheid van ‘n oormate van water op die Aarde, speel ‘n belangrike rol in die rotssiklus. Beide die erosieproses en die verweringsproses is afhanklik van water. Water, in die vorm van neerslag en suur grondwater is redelik effektief om minerale en gesteentes op te los – veral stollingsgesteente, metamorfiese gesteente en mariene sedimentêre gesteente wat as onstabiel onder naby-ondervlak en atmosferiese toestande beskou word. Die water vervoer ione wat in ‘n oplossing en afgebreekte fragmente: produkte van verwering, opgelos is. Lopende water vervoer ‘n groot aantal sediment van riviere terug in die oseaan en binnelandse komme in. Die opgehoopte en begrawe sedimente word weer in rots omskep. ‘n Minder ooglopende rol van water is die metamorfiese proses wat in die vars volkaniese rots op die vars seebodem wanneer seewater, soms verhit, deur die frakture en krake van klip vloei. Die metamorfiese prosesse word deur serpentinisering geïllustreer en speel ‘n belangrike rol in die vernietiging van vulkaniese gesteentes. ‘n Belangrike deel can die rossiklus, sluit die rol van water in, asook ander vlugtige stowwe in die smelting van bestaande rots in die aardse kors binne-in die wig bo 'n subduksiesone. Water, asook die teenwoordigheid van koolstofdioksied en ander koolstofverbindings van oorvloedige mariene kalksteen binne die sedimente bo-op die afgaande plaat is bronne van die smelting van smelt-induserende vlugtige stowwe. Dus, is die koolstofsiklus ‘n deel van die rotssiklus. *  Migmatiet – Mengsel van metamorfiese gesteente en stollingsgesteente. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Fichter, Lynn S., (2000), ''[http://csmres.jmu.edu/geollab/Fichter/Wilson/Wilson.html The Wilson Cycle and a Plate Tectonic Rock Cycle]'', James Madison-universiteit, Department of Geology and Environmental Science. Nagegaan op 18 Augustus 2005. * [https://web.archive.org/web/20060220043153/http://rst.gsfc.nasa.gov/Sect2/Sect2_1a.html Die ses fundamentele konsepte omtrent die aarde se geologie - NASA] * [http://csmres.jmu.edu/geollab/Fichter/Wilson/Wilson.html Wilson-siklus - 'n gedetailleerde plaattektoniese rotssiklus] * [https://web.archive.org/web/20050708023848/http://www.acad.carleton.edu/curricular/GEOL/DaveSTELLA/Rock%20Cycle/rock_cycle.htm Modelleer die rotssiklus met STELLA] * [https://web.archive.org/web/20050422024844/http://geowords.com/histbooknetscape/j23.htm Wilson-siklus] * [http://csmres.jmu.edu/geollab/Fichter/Wilson/wilsoncircl.html ’n Sirkelvormige Wilson-siklus?] geargiveer {{Normdata}} [[Kategorie:Geologiese prosesse]] [[Kategorie:Plaattektoniek| ]] mnl59cd2wmknkcbetpu8q03gf0vtt52 0 400977 2893026 2813339 2026-04-12T08:03:41Z Aliwal2012 39067 2893026 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021 | beeld = Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap | vanafdatum = 1 Augustus 2019 | totdatum = 23 Junie 2021 | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Toetskrieket]] | toernooiformaat = Liga en eindstryd | gashere = verskeie | kampioen = {{Cr-NZ}} | naaswenner = {{Cr-IN}} | getal = 1 | deelnemers = 9 | wedstryde gespeel = 61 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = {{vlagikoon|Australië}} [[Marnus Labuschagne]] (1675)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-world-test-championship-2019-2021-13202 |title=Records in ICC World Test Championship, 2019–2021 – Most runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Indië}} [[Ravichandran Ashwin]] (71)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-world-test-championship-2019-2021-13202 |title=Records in ICC World Test Championship, 2019–2021 – Most wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> | vorige jaar = Geen | vorige toernooi = | volgende jaar = 2021–2023 | volgende toernooi = Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023 }} Die '''Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021''' ([[Engels]]: ''2019–2021 ICC World Test Championship'') is van 1 Augustus 2019 tot 23 Junie 2021 beslis. Dit was die eerste [[Wêreldtoetskampioenskap]] in [[toetskrieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-odi-leagues-approved-by-icc-board-1123784 |title=Test, ODI leagues approved by ICC Board |publisher=ESPNcricinfo |author=Daniel Brettig |date=13 Oktober 2017 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> Dit het op 1 Augustus 2019 begin met die eerste toets in [[die As]]-reeks en op 23 Junie 2021 geëindig met die eindstryd op die [[Rose Bowl]], [[Southampton]], [[Engeland]]. [[Lêer:Pavilion stands.JPG|duimnael|links|Die Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021 se eindstryd is in Junie 2021 op die [[Rose Bowl]] in [[Southampton]] beslis]] Nege van die destydse twaalf toetslande het aan die Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021 deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/742337 |title=Schedule for inaugural World Test Championship announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=16 Junie 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/icc-future-tour-program-schedule-fixture-international-cricket-ftp-australia-afghanistan-india/2018-06-20 |title=Aussies to host Afghans as part of new schedule |publisher=[[Krieket Australië]] |author=Andrew Ramsey |date=20 Junie 2018 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> waarvan elke span ’n toetsreeks teen ses van die ander agt ander spanne gespeel het. Elke reeks het tussen twee en vyf wedstryde behels, dus het elke span ses reekse gespeel (drie tuis en drie weg); daar is egter nie vir dieselfde aantal toetswedstryde deur elke span beplan nie. Elke span kon tydens elke reeks ’n maksimum van 120 wedstrydpunte insamel en die twee spanne met die meeste wedstrydpunte het mekaar in die eindstryd ontmoet.<ref name="CIFAQ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/faqs-what-happens-if-world-test-championship-final-ends-in-a-draw-or-tie-1195975 |title=FAQs – What happens if World Test Championship final ends in a draw or tie? |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=29 Julie 2019 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> In die geval van ’n gelykop of onbesliste eindstryd sou albei spanne die trofee deel.<ref name="CIFAQ" /> Vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] is verskeie wedstryde uitgestel of gekanselleer. In November 2020 het die IKR aangekondig dat die finaliste bepaal sou word deur die persentasie aan versamelde wedstrydpunte.<ref name=points1>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-test-championship-finalists-to-be-decided-by-percentage-of-points-earned-1239263 |title=World Test Championship finalists to be decided by percentage of points earned |publisher=ESPNcricinfo |author=Osman Samiuddin |date=15 November 2020 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref><ref name=points2>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1899786 |title=ICC announces altered points system for World Test Championship |publisher=ESPNcricinfo |date=19 November 2020 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> Van die toetsreekse in die Wêreldtoetskampioenskap was deel van langer aaneenlopende reekse, soos [[die As]]-reeks van 2019.<ref name="CIFAQ" /> Van die nege deelnemende spanne sou ook bykomende toetswedstryde in die tydperk speel, wat nie deel was van die Wêreldtoetskampioenskap nie, maar wel van die IKR se Toekomstige Toerprogram vir 2018–23, veral om toetswedstryde aan die drie toetslande te besorg wat nie aan die Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021 deelgeneem het nie.<ref name="CIFAQ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/742353 |title=Men's Future Tour Programme 2018–2023 released |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Junie 2018 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> Op 29 Julie 2019 het die IKR die Wêreldtoetskampioenskap amptelik ingestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1296025 |title=ICC launches World Test Championship |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=29 Julie 2019 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> Op 2 Februarie 2021 het [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] weens die wêreldwye Covid-19-pandemie sy wegreeks teen [[Proteas|Suid-Afrika]] uitgestel, waarvolgens [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] die eindstryd gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scroll.in/field/985746/cricket-australia-postpone-south-africa-tour-over-covid-19-fears-nz-set-to-play-test-c-ship-final |title=Cricket: Australia postpone South Africa tour over Covid-19 fears, hosts express disappointment |publisher=Scroll.in |date=2 Februarie 2021 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2008433 |title=Scenarios: Who will face New Zealand in the WTC final? |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=2 Februarie 2021 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> Op 6 Maart 2021 het Indië ook die eindstryd gehaal, nadat hulle [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] tuis met 3–1 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/56294545 |title=India v England: Axar Patel and Ravichandran Ashwin seal series for hosts |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=6 Maart 2021 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> Nieu-Seeland het die eindstryd met agt paaltjies gewen, waarvolgens hulle hul tweede IKR-titel ná die [[Kampioenetrofee 2000]] gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/india-vs-new-zealand-final-1249875/match-report |title=Under the radar no more, New Zealand trump India to become Test world champions |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=23 Junie 2021 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> == Tabel == {| class="wikitable" style="width:80%; font-size:95%;" |- style="text-align:center" ! style="width:2%;" rowspan="2"| Plek ! style="width:15%;" rowspan="2"| Span ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:5%;" colspan="4"| Toetsreekse ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:5%;" colspan="5"| Toetswedstryde ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|M. pte.|Moontlike punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Pte|Punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|±|Punte afgetrek}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Pers|Persentasie versamelde punte van moontlike punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Lpp|Lopies per paaltjie}} |- ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Rek|Reekse gespeel}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wen|Reekse gewen}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Ver|Reekse verloor}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Onb|Onbeslis}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Onb|Onbeslis}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Gel|Gelykop}} |- style="text-align:center; background:#cfc;" | 1 || style="text-align:left;" | {{Cr-IN}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 17 || 12 || 4 || 1 || 0 || 720 || 520 || 0 || '''72.2''' || 1.577 |- style="text-align:center; background:#cfc;" | 2 || style="text-align:left;" | {{Cr-NZ}} || 5 || 3 || 1 || 1 || 11 || 7 || 4 || 0 || 0 || 600 || 420 || 0 || '''70.0''' || 1.281 |- style="text-align:center; | 3 || style="text-align:left;" | {{Cr-AU}} || 4 || 2 || 1 || 1 || 14 || 8 || 4 || 2 || 0 || 480 || 332 || 4 || '''69.2''' || 1.392 |- style="text-align:center; | 4 || style="text-align:left;" | {{Cr-EN}} || 6 || 4 || 1 || 1 || 21 || 11 || 7 || 3 || 0 || 720 || 442 || 0 || '''61.4''' || 1.120 |- style="text-align:center; | 5 || style="text-align:left;" | {{Cr-ZA}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 13 || 5 || 8 || 0 || 0 || 600 || 264 || 6 || '''44.0''' || 0.787 |- style="text-align:center; | 6 || style="text-align:left;" | {{Cr-PK}} || 5.5 || 3 || 3 || 0 || 12 || 4 || 5 || 3 || 0 || 660 || 286 || 0 || '''43.3''' || 0.822 |- style="text-align:center; | 7 || style="text-align:left;" | {{Cr-LK}} || 6 || 1 || 3 || 2 || 12 || 2 || 6 || 4 || 0 || 720 || 200 || 0 || '''27.8''' || 0.729 |- style="text-align:center; | 8 || style="text-align:left;" | {{Cr-WI}} || 6 || 1 || 4 || 1 || 13 || 3 || 8 || 2 || 0 || 720 || 194 || 6 || '''26.9''' || 0.661 |- style="text-align:center; | 9 || style="text-align:left;" | {{Cr-BD}} || 3.5 || 0 || 4 || 0 || 7 || 0 || 6 || 1 || 0 || 420 || 20 || 0 || '''4.8''' || 0.601 |- style="text-align:center; | colspan=19| <small>''Laaste keer hersien: 23 Junie 2021.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334/points-table-standings |title=ICC World Test Championship 2019–2021 Table |publisher=ESPNCricinfo |accessdate=16 June 2023}}</ref>''</small> |} == Toetsreekse == {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! Begin ! Tuisspan ! Wegspan ! Uitslae ! Punte |- ! colspan="5" | 2019-seisoen |- | style="text-align:left" | 1 Augustus 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | 2–2 [5] | 56–56 |- | style="text-align:left" | 14 Augustus 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | 1–1 [2] | 60–60 |- | style="text-align:left" | 22 Augustus 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | 0–2 [2] | 0–120 |- ! colspan="5" | 2019/20-seisoen |- | style="text-align:left" | 2 Oktober 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 3–0 [3] | 120–0 |- | style="text-align:left" | 14 November 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | 2–0 [2] | 120–0 |- | style="text-align:left" | 21 November 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | 2–0 [2] | 120–0 |- | style="text-align:left" | 11 Desember 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 1–0 [2] | 80–20 |- | style="text-align:left" | 12 Desember 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | 3–0 [3] | 120–0 |- | style="text-align:left" | 26 Desember 2019 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 1–3 [4] | 30–90 |- | style="text-align:left" | 7 Februarie 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | (1–0) [2] | |- | style="text-align:left" | 21 Februarie 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | 2–0 [2] | 120–0 |- ! colspan="5" | 2020-seisoen |- | style="text-align:left" | 8 Julie 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 2–1 [3] | 80–40 |- | style="text-align:left" | 5 Augustus 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | 1–0 [3] | 66–26 |- ! colspan="5" | 2020/21-seisoen |- | style="text-align:left" | 3 Desember 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 2–0 [2] | 120–0 |- | style="text-align:left" | 17 Desember 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | 1–2 [4] | 40–70 |- | style="text-align:left" | 26 Desember 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | 2–0 [2] | 120–0 |- | style="text-align:left" | 26 Desember 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 2–0 [2] | 120–0 |- | style="text-align:left" | 14 Januarie 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 0–2 [2] | 0–120 |- | style="text-align:left" | 26 Januarie 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 2–0 [2] | 120–0 |- | style="text-align:left" | 3 Februarie 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 0–2 [3] | 0–120 |- | style="text-align:left" | 5 Februarie 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 3–1 [4] | 90–30 |- | style="text-align:left" | 21 Maart 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 0–0 [2] | 40–40 |- | style="text-align:left" | 21 April 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | 1–0 [3] | 80–20 |- | style="text-align:left" | 10 Junie 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 0–2 [2] | (−6)–120 |- ! colspan="5" | Weens die Covid-19-pandemie gekanselleer |- | style="text-align:left" | 2019/20 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | [2] | |- | style="text-align:left" | 2020 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | [2] | |- | style="text-align:left" | 2020/21 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | [2] | |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.worldtestchampionship.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2019-2021-1195334 Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021 op ESPNcricinfo] {{Navigasie Wêreldtoetskampioenskap}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wereldtoetskampioenskap 2019 tot 2021}} [[Kategorie:Wêreldtoetskampioenskap|2019–2021]] [[Kategorie:Sport in 2019]] [[Kategorie:Sport in 2020]] [[Kategorie:Sport in 2021]] tgjoinx7eq0ffbyprh2zjx3vpako48l 0 400983 2893027 2813340 2026-04-12T08:04:32Z Aliwal2012 39067 2893027 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023 | beeld = Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap | vanafdatum = 4 Augustus 2021 | totdatum = 11 Junie 2023 | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Toetskrieket]] | toernooiformaat = Liga en eindstryd | gashere = verskeie | kampioen = {{Cr-AU}} | naaswenner = {{Cr-IN}} | getal = 1 | deelnemers = 9 | wedstryde gespeel = 70 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = {{vlagikoon|Engeland}} [[Joe Root]] (1915)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-world-test-championship-2021-2023-14028 |title=Records in ICC World Test Championship, 2021–2023 – Most runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Australië}} [[Nathan Lyon]] (88)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-world-test-championship-2021-2023-14028 |title=Records in ICC World Test Championship, 2021–2023 – Most wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> | vorige jaar = 2019–2021 | vorige toernooi = Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021 | volgende jaar = 2023–2025 | volgende toernooi = Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025 }} Die '''Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023''' ([[Engels]]: ''2021–2023 ICC World Test Championship'') is van 4 Augustus 2021 tot 11 Junie 2023 beslis. Dit was die tweede [[Wêreldtoetskampioenskap]] in [[toetskrieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied is. Dit het op 4 Augustus 2021 begin met die eerste toets in die Pataudi-trofeereeks en op 11 Junie 2023 geëindig met die eindstryd op [[The Oval (Londen)|The Oval]] in [[Londen]], [[Engeland]]. [[Lêer:The Oval Pavilion.jpg|duimnael|links|Die Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023 se eindstryd is in Junie 2023 op [[The Oval (Londen)|The Oval]] in [[Londen]] beslis]] Nege van die destydse twaalf toetslande het aan die Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023 deelgeneem, waarvan elke span ’n toetsreeks teen ses van die ander agt spanne gespeel het. Elke reeks het tussen twee en vyf wedstryde behels, dus het elke span ses reekse gespeel (drie tuis en drie weg); daar is egter nie vir dieselfde aantal toetswedstryde deur elke span beplan nie. Elke span kon tydens elke reeks ’n maksimum van 120 wedstrydpunte insamel en die twee spanne met die meeste wedstrydpunte het mekaar in die eindstryd ontmoet.<ref name="CIFAQ">{{en}} {{cite web |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2021/07/14/b3d95914-733d-4fb3-baca-0dd145432f3f/WTC-2-FAQs.pdf |title=FAQS ON WTC 2021–23 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=14 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714084904/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2021/07/14/b3d95914-733d-4fb3-baca-0dd145432f3f/WTC-2-FAQs.pdf |archive-date=14 Julie 2021 |url-status=dead}}</ref> In die geval van ’n gelykop of onbesliste eindstryd sou albei spanne die trofee deel. Van die toetsreekse in die Wêreldtoetskampioenskap was deel van langer aaneenlopende reekse, soos [[die As]]-reeks van 2021/22. Van die nege deelnemende spanne sou ook bykomende toetswedstryde in die tydperk speel, wat nie deel was van die Wêreldtoetskampioenskap nie, maar wel van die IKR se Toekomstige Toerprogram vir 2018–23, veral om toetswedstryde aan die drie toetslande te besorg wat nie aan die Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023 deelgeneem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/742353 |title=Men's Future Tour Programme 2018–2023 released |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Junie 2018 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> Beide Australië en Indië het die eindstryd tydens die Border-Gavaskar-trofee gehaal, Australië op 5 Maart nadat hulle die derde toets gewen het<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-23-1348637/india-vs-australia-3rd-test-1348654/match-report-3 |title=Travis Head leads charge to seal emphatic chase for Australia |publisher=ESPNcricinfo |author=Hemant Brar |date=3 Maart 2023 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> en Indië nadat die vierde toetswedstryd op 13 Maart 2023 onbeslis geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-23-1348637/india-vs-australia-4th-test-1348655/match-report |title=India take series 2–1 after tedious draw on lifeless Ahmedabad pitch |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=13 Maart 2023 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> Australië het die eindstryd met 209 lopies gewen, waarvolgens hulle die eerste span geword het wat al die IKR-titels ten minste een keer kon wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2021-2023-1268315/australia-vs-india-final-1358412/match-report |title=Boland breaks India's resistance as Australia claim WTC title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=11 Junie 2023 |accessdate=16 Junie 2023}}</ref> == Tabel == {| class="wikitable" style="width:80%; font-size:95%;" |- style="text-align:center" ! style="width:2%;" rowspan="2"| Plek ! style="width:15%;" rowspan="2"| Span ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:5%;" colspan="4"| Toetsreekse ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:5%;" colspan="5"| Toetswedstryde ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|M. pte.|Moontlike punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Pte|Punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|±|Punte afgetrek}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Pers|Persentasie versamelde punte van moontlike punte}} |- ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Rek|Reekse gespeel}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wen|Reekse gewen}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Ver|Reekse verloor}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Onb|Onbeslis}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Onb|Onbeslis}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Gel|Gelykop}} |- style="text-align:center; background:#cfc;" | 1 || style="text-align:left;" | {{Cr-AU}} || 6 || 4 || 2 || 1 || 19 || 11 || 3 || 5 || 0 || 228 || '''152''' || 0 || '''66.7''' |- style="text-align:center; background:#cfc;" | 2 || style="text-align:left;" | {{Cr-IN}} || 6 || 4 || 1 || 1 || 18 || 10 || 5 || 3 || 0 || 216 || '''127''' || 5 || '''58.8''' |- style="text-align:center; | 3 || style="text-align:left;" | {{Cr-ZA}} || 6 || 3 || 2 || 1 || 15 || 8 || 6 || 1 || 0 || 180 || '''100''' || 0 || '''55.6''' |- style="text-align:center; | 4 || style="text-align:left;" | {{Cr-EN}} || 6 || 3 || 2 || 1 || 22 || 10 || 8 || 4 || 0 || 264 || '''124''' || 12 || '''47''' |- style="text-align:center; | 5 || style="text-align:left;" | {{Cr-LK}} || 6 || 2 || 2 || 2 || 12 || 5 || 6 || 1 || 0 || 144 || '''64''' || 0 || '''44.44''' |- style="text-align:center; | 6 || style="text-align:left;" | {{Cr-NZ}} || 6 || 1 || 2 || 3 || 13 || 4 || 6 || 3 || 0 || 156 || '''60''' || 0 || '''38.46''' |- style="text-align:center; | 7 || style="text-align:left;" | {{Cr-PK}} || 6 || 1 || 2 || 3 || 14 || 4 || 6 || 4 || 0 || 168 || '''64''' || 0 || '''38.1''' |- style="text-align:center; | 8 || style="text-align:left;" | {{Cr-WI}} || 6 || 2 || 3 || 1 || 13 || 4 || 7 || 2 || 0 || 156 || '''54''' || 2 || '''34.6''' |- style="text-align:center; | 9 || style="text-align:left;" | {{Cr-BD}} || 6 || 0 || 4 || 2 || 12 || 1 || 10 || 1 || 0 || 144 || '''16''' || 0 || '''11.1''' |- style="text-align:center; | colspan=19| <small>''Laaste keer hersien: 11 Junie 2023.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2021-2023-1268315/points-table-standings |title=ICC World Test Championship 2021–2023 Table |publisher=ESPNCricinfo |accessdate=16 June 2023}}</ref>''</small> |} == Toetsreekse == {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! Begin ! Tuisspan ! Wegspan ! Uitslae ! Punte |- ! colspan="5" | 2021-seisoen |- | style="text-align:left" | 4 Augustus 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | (2–1) [5] | (14–26) |- | style="text-align:left" | 12 Augustus 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 1–1 [2] | 12–12 |- ! colspan="5" | 2021/22-seisoen |- | style="text-align:left" | 21 November 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 2–0 [2] | 24–0 |- | style="text-align:left" | 25 November 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | 1–0 [2] | 16–4 |- | style="text-align:left" | 26 November 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | 0–2 [2] | 0–24 |- | style="text-align:left" | 8 Desember 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 4–0 [5] | 52–4 |- | style="text-align:left" | 26 Desember 2021 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | 2–1 [3] | 24–11 |- | style="text-align:left" | 1 Januarie 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | 1–1 [2] | 12–12 |- | style="text-align:left" | 17 Februarie 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 1–1 [2] | 12–12 |- | style="text-align:left" | 25 Februarie 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 2–0 [2] | 24–0 |- | style="text-align:left" | 3 Maart 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | 0–1 [3] | 8–20 |- | style="text-align:left" | 8 Maart 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 1–0 [3] | 18–8 |- | style="text-align:left" | 30 Maart 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | 2–0 [2] | 24–0 |- ! colspan="5" | 2022-seisoen |- | style="text-align:left" | 15 Mei 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 0–1 [2] | 4–16 |- | style="text-align:left" | 2 Junie 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | 3–0 [3] | 32–0 |- | style="text-align:left" | 16 Junie 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | 2–0 [2] | 24–0 |- | style="text-align:left" | 29 Junie 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | 1–1 [2] | 12–12 |- | style="text-align:left" | 16 Julie 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | 1–1 [2] | 12–12 |- | style="text-align:left" | 17 Augustus 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 2–1 [3] | 24–12 |- ! colspan="5" | 2022/23-seisoen |- | style="text-align:left" | 30 November 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 2–0 [2] | 24–0 |- | style="text-align:left" | 1 Desember 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 0–3 [3] | 0–36 |- | style="text-align:left" | 14 Desember 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | 0–2 [2] | 0–24 |- | style="text-align:left" | 17 Desember 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 2–0 [3] | 28–4 |- | style="text-align:left" | 27 Desember 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | 0–0 [2] | 8–8 |- | style="text-align:left" | 9 Februarie 2023 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | 2–1 [4] | 28–16 |- | style="text-align:left" | 28 Februarie 2023 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 2–0 [2] | 24–0 |- | style="text-align:left" | 9 Maart 2022 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 2–0 [2] | 24–0 |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.worldtestchampionship.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2021-2023-1268315 Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023 op ESPNcricinfo] {{Navigasie Wêreldtoetskampioenskap}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wereldtoetskampioenskap 2021 tot 2023}} [[Kategorie:Wêreldtoetskampioenskap|2021–2023]] [[Kategorie:Sport in 2021]] [[Kategorie:Sport in 2022]] [[Kategorie:Sport in 2023]] tu6kyl1x53btnwgn9a7dz4u4tau6tyl 0 400986 2893028 2842990 2026-04-12T08:05:33Z Aliwal2012 39067 2893028 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025 | beeld = Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap | vanafdatum = 16 Junie 2023 | totdatum = 14 Junie 2025 | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Toetskrieket]] | toernooiformaat = Liga en eindstryd | gashere = verskeie | kampioen = {{Cr-ZA}} | naaswenner = {{Cr-AU}} | getal = 1 | deelnemers = 9 | wedstryde gespeel = 70 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = {{vlagikoon|Engeland}} [[Joe Root]] (1&nbsp;968) | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Australië}} [[Pat Cummins]] (80) | vorige jaar = 2021–2023 | vorige toernooi = Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023 | volgende jaar = 2025–2027 | volgende toernooi = Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027 }} Die '''Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025''' ([[Engels]]: ''2023–2025 ICC World Test Championship'') is van 16 Junie 2023 tot 14 Junie 2025 beslis. Dit was die derde [[Wêreldtoetskampioenskap]] in [[toetskrieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied is. Dit het op 16 Junie 2023 begin met die eerste toets in [[die As]]-reeks en op 14 Junie 2025 geëindig met die eindstryd op [[Lord’s]] in [[Londen]], [[Engeland]]. [[Lêer:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|duimnael|links|Die Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025 se eindstryd is in Junie 2025 op [[Lord’s]] in [[Londen]] beslis]] Nege van die destydse twaalf toetslande het aan die Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025 deelgeneem, waarvan elke span ’n toetsreeks teen ses van die ander agt spanne gespeel het. Elke reeks het tussen twee en vyf wedstryde behels, dus het elke span ses reekse (drie tuis en drie weg) gespeel; daar is egter nie vir dieselfde aantal toetswedstryde deur elke span beplan nie. Elke span kon tydens elke reeks ’n maksimum van 120 wedstrydpunte insamel en die twee spanne met die meeste wedstrydpunte het mekaar in die eindstryd ontmoet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/world-test-championship/WTC |title=ICC World Test Championship 2 FAQs |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=2 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602091403/https://www.icc-cricket.com/world-test-championship/WTC |archive-date=2 Junie 2023 |url-status=dead}}</ref> In die geval van ’n gelykop of onbesliste eindstryd sou albei spanne die trofee deel. Van die toetsreekse in die Wêreldtoetskampioenskap was deel van langer aaneenlopende reekse, soos die As-reeks van 2023. Van die nege deelnemende spanne sou ook bykomende toetswedstryde in die tydperk speel, wat nie deel was van die Wêreldtoetskampioenskap nie, maar wel van die IKR se Toekomstige Toerprogram vir 2024–2031, veral om toetswedstryde aan die drie toetslande te besorg wat nie aan die Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025 deelgeneem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/742353 |title=Men's Future Tour Programme 2018–2023 released |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Junie 2018 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Suid-Afrika het die eindstryd gehaal nadat hulle op 29 Desember 2024 Pakistan in die eerste toetswedstryd van die reeks geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/south-africa-qualify-for-wtc-final-with-thrilling-2-wicket-win-vs-pakistan-2656972-2024-12-29 |title=South Africa qualify for WTC final with thrilling 2-wicket win vs Pakistan |publisher=India Today |date=29 Desember 2024 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Australië het op 5 Januarie 2025 gevolg nadat hulle die vyfde toetswedstryd teen Indië gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/australia-qualifies-wtc-final-2025-south-africa-india-knocked-out-world-test-championship-news/article69063796.ece |title=AUS vs IND, 5th Test: India knocked out; Australia to face South Africa in WTC final |publisher=The Hindu |date=5 Januarie 2025 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Suid-Afrika het die eindstryd met vyf paaltjies gewen, waarvolgens hulle hul tweede IKR-titel ná die [[Kampioenetrofee 1998]] gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943/australia-vs-south-africa-final-1449769/match-report-4 |title=Markram delivers WTC glory to end South Africa's history of heartbreak |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=14 Junie 2025 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> == Tabel == {| class="wikitable" style="width:80%; font-size:95%;" |- style="text-align:center" ! style="width:2%;" rowspan="2"| Plek ! style="width:15%;" rowspan="2"| Span ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:5%;" colspan="4"| Toetsreekse ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:5%;" colspan="5"| Toetswedstryde ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|M. pte.|Moontlike punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Pte|Punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|±|Punte afgetrek}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Pers|Persentasie versamelde punte van moontlike punte}} |- ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Rek|Reekse gespeel}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wen|Reekse gewen}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Ver|Reekse verloor}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Onb|Onbeslis}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Onb|Onbeslis}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Gel|Gelykop}} |- style="text-align:center; background:#cfc;" | 1 || style="text-align:left;" | {{Cr-ZA}} || 6 || 4 || 1 || 1 || 12 || 8 || 3 || 1 || 0 || 144 || '''100''' || 0 || '''69.4''' |- style="text-align:center; background:#cfc;" | 2 || style="text-align:left;" | {{Cr-AU}} || 6 || 4 || 0 || 2 || 19 || 3 || 4 || 2 || 0 || 228 || '''154''' || 10 || '''67.5''' |- style="text-align:center" | 3 || style="text-align:left;" | {{Cr-IN}} || 6 || 3 || 2 || 1 || 19 || 9 || 8 || 2 || 0 || 228 || '''114''' || 2 || '''50.0''' |- style="text-align:center" | 4 || style="text-align:left;" | {{Cr-NZ}} || 6 || 2 || 3 || 1 || 14 || 7 || 7 || 0 || 0 || 168 || '''81''' || 3 || '''48.2''' |- style="text-align:center" | 5 || style="text-align:left;" | {{Cr-EN}} || 6 || 3 || 2 || 1 || 22 || 11 || 10 || 1 || 0 || 264 || '''114''' || 22 || '''43.2''' |- style="text-align:center" | 6 || style="text-align:left;" | {{Cr-LK}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 13 || 5 || 8 || 0 || 0 || 156 || '''60''' || 0 || '''38.5''' |- style="text-align:center" | 7 || style="text-align:left;" | {{Cr-BD}} || 6 || 1 || 3 || 2 || 12 || 4 || 8 || 0 || 0 || 144 || '''45''' || 3 || '''31.3''' |- style="text-align:center" | 8 || style="text-align:left;" | {{Cr-WI}} || 6 || 0 || 3 || 3 || 13 || 3 || 8 || 2 || 0 || 156 || '''44''' || 0 || '''28.2''' |- style="text-align:center" | 9 || style="text-align:left;" | {{Cr-PK}} || 6 || 2 || 3 || 1 || 14 || 5 || 9 || 0 || 0 || 168 || '''47''' || 13 || '''28.0''' |- style="text-align:center; | colspan=19| <small>''Laaste keer hersien: 15 Junie 2025.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943/points-table-standings |title=ICC World Test Championship 2023–2025 Table |publisher=ESPNCricinfo |accessdate=15 Junie 2025}}</ref>''</small> |} == Toetsreekse == {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! Begin ! Tuisspan ! Wegspan ! Uitslae ! Punte |- ! colspan="5" | 2023-seisoen |- | style="text-align:left" | 16 Junie 2023 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | 2−2 [5] | 9−18 |- | style="text-align:left" | 12 Julie 2023 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | 0−1 [2] | 4−16 |- | style="text-align:left" | 16 Julie 2023 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | 0−2 [2] | 0−24 |- ! colspan="5" | 2023/24-seisoen |- | style="text-align:left" | 28 November 2023 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | 1−1 [2] | 12−12 |- | style="text-align:left" | 14 Desember 2023 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | 3−0 [3] | 36−(-2) |- | style="text-align:left" | 26 Desember 2023 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | 1−1 [2] | 12−10 |- | style="text-align:left" | 17 Januarie 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 1−1 [2] | 12−12 |- | style="text-align:left" | 25 Januarie 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 4−1 [5] | 48−12 |- | style="text-align:left" | 4 Februarie 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 2−0 [2] | 24−0 |- | style="text-align:left" | 29 Februarie 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | 0−2 [2] | 0−24 |- | style="text-align:left" | 22 Maart 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 0−2 [2] | 0−24 |- ! colspan="5" | 2024-seisoen |- | style="text-align:left" | 10 Julie 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 3−0 [3] | 36−0 |- | style="text-align:left" | 7 Augustus 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 0−1 [2] | 4−16 |- | style="text-align:left" | 21 Augustus 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | 0−2 [2] | (-6)−21 |- | style="text-align:left" | 21 Augustus 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 2−1 [3] | 24−12 |- ! colspan="5" | 2024/25-seisoen |- | style="text-align:left" | 18 September 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | 2−0 [2] | 24−0 |- | style="text-align:left" | 19 September 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | 2−0 [2] | 24−0 |- | style="text-align:left" | 7 Oktober 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 2−1 [3] | 24−12 |- | style="text-align:left" | 16 Oktober 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | 0−3 [3] | 0−36 |- | style="text-align:left" | 21 Oktober 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | 0−2 [2] | 0−24 |- | style="text-align:left" | 22 November 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | 1−1 [2] | 12−12 |- | style="text-align:left" | 22 November 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | 3−1 [5] | 40−16 |- | style="text-align:left" | 27 November 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | 2−0 [2] | 24−0 |- | style="text-align:left" | 28 November 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | 1−2 [3] | 9−21 |- | style="text-align:left" | 26 Desember 2024 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | 2−0 [2] | 24−(-5) |- | style="text-align:left" | 16 Januaris 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | 1−1 [2] | 12−12 |- | style="text-align:left" | 29 Januarie 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | 0−2 [2] | 0−24 |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.worldtestchampionship.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943 Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025 op ESPNcricinfo] {{Proteas (2025 Wêreldtoetskampioenskap)}} {{Navigasie Wêreldtoetskampioenskap}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wereldtoetskampioenskap 2023 tot 2025}} [[Kategorie:Wêreldtoetskampioenskap|2023–2025]] [[Kategorie:Sport in 2023]] [[Kategorie:Sport in 2024]] [[Kategorie:Sport in 2025]] gepxysxavye530a31he42oe9fjl37a1 0 401923 2892773 2589387 2026-04-11T19:07:56Z Jcb 223 2892773 wikitext text/x-wiki [[Lêer:US_Navy_090114-N-9704L-004_Hull_Technician_Fireman_John_Hansen_lays_beads_for_welding_qualifications.jpg|duimnael|Boogsweis]] '''Las''' is die verbinding van twee stukke materiaal (veral metaal) om 'n saamgestelde struktuur te maak deur die toepassing van druk en/of hitte, waarby die rande van die stukke self in vloeibare vorm oorgaan. Sweiswerk is die veelsydigste en mees realistiese lasmetode wat van toepassing is op die konstruksie van produkte in die industrie. Die '''sweisproses''' is in teenstelling met [[soldering]] waar die stukke metaal in vaste vorm bly maar waar die lasgebied deur die gesmelte soldeersel binnegedring word.<ref>{{cite book|author= Davis JR.|title= Metals handbook desk edition|year=1998}}</ref> == Boogsweis == Dit behels die elektriese verhitting van die metale tot hul smeltpunt en die byvoeging van 'n vulmateriaal (sweisstaaf of draad) om 'n binding te vorm soos die metale afkoel. ==Smeesweis== [[Smeesweis]] (smeelas) is 'n tradisionele metode om twee metaalstukke saam te voeg deur hulle te verhit totdat 'n smeebare toestand bereik word en dan te hamer of saam te druk. Dit is een van die oudste metodes om 'n sweislas te maak en word al eeue lank gebruik om sterk en duursame metaalverbindings te skep. Daar is egter 'n groot aantal moderne lastegnologieë wat in vervaardiging gebruik word, elk met sy eie besondere voordele, nadele en toepassingsmoontlikhede: ==Wrywingsweis== [[Wrywingsweis]]<ref>Uday MB, Ahmad Fauzi MN, Zuhailawati H, Ismail AB. Advances in friction welding process: a review. Science and technology of Welding and Joining. 2010 Oct 1;15(7):534-58.</ref> is dikwels die enigste alternatief om probleme te oorkom wat ondervind word by die las van materiale met wyd uiteenlopende fisiese eienskappe. Hierdie proses gebruik 'n masjien wat ontwerp is om meganiese energie om te skakel na hitte by die las om te sweis deur die gebruik van relatiewe beweging tussen werkstukke, sonder die aanwending van elektriese energie of hitte vanaf ander bronne. Tydens die sweisproses is die twee oppervlakke onder druk totdat versagtingstemperatuur bereik word. Die temperatuur in die las-area bereik temperature van tussen 900 en 1300 °C by staal.'n Groot aantal metale kan met behulp van wrywingsweis gelas word: Gesinterde materiale, stale, vlekvrye staal, Al-, Cu-, Ti-, Mg-legerings, hittebestande Ni- en Co-legerings en metale soos Ta en Mo. ==Puntsweis== [[Puntsweis]] <ref>Nied H. The finite element modeling of the resistance spot welding process. Weld. J. 1984 Apr; 63(4):123.</ref> is 'n tipe weerstandsweisproses wat algemeen in die vervaardiging- en konstruksiebedrywe gebruik word om twee of meer metaalstukke saam te voeg. Dit behels die skep van 'n reeks hoë-intensiteit elektriese vonke of "kolle" tussen die metaalstukke, wat hitte opwek en, met die toepassing van druk, die metale laat saamsmelt. Die puntsweisproses vereis tipies twee koperlegeringselektrodes om druk toe te pas en elektrisiteit na die werkstukke te gelei. Hierdie [[elektrode]]s word aan weerskante van die lasplek vasgedruk, wat goeie kontak met die metaaloppervlakke verseker. Wanneer die elektriese stroom deur die elektrodes gaan, ondervind dit weerstand in die metaal, wat hitte by die kontakpunte opwek. Die hitte wat deur die weerstand opgewerk word, veroorsaak dat die metaal smeltpunt bereik, wat lei tot die vorming van 'n sweisklont, wat stol sodra die stroom afgeskakel word en die werkstukke laat saamsmelt. Puntsweiswerk bied verskeie voordele, insluitend: spoed, eenvoud, koste-effektiwiteit en sterk sweislasse. Puntsweis word algemeen in die motorbedryf gebruik om plaatmetaalkomponente, soos bakpanele en rame, saam te voeg. Dit word ook gebruik in verskeie toepassings wat dun metaalplate, gaasdraad, pype, ens, insluit. ==Lasersweis== In lasersweiswerk word die [[laser]]straal met sy hoë drywing energiedigtheid, wat gelykstaande is aan dié van 'n elektronstraal, gebruik as 'n gevorderde proses om materiale te verbind.<ref>{{cite book|author=Dawes CT|title=Laser welding: a practical guide|publisher= Woodhead Publishing|year=1992}}</ref> Die laserenergiedigtheid en die drywingsdigtheid is baie hoër as dié van 'n boog of [[Plasma (fisika)|plasma]]. 'n Dieppenetrerende en baie nou “sleutelgat” word tydens die sweiswerk gevorm. In elektronstraal-sweiswerk moet 'n kamer vir 'n vakuumomgewing en x-straalbeskerming gebruik word en vir boogsweis en plasmasweising van staal is demagnetisering vooraf nodig. Lasersweiswerk, daarenteen, kan in lug of met die gebruik van 'n lokale skermgas (soos [[stikstof]], [[helium]] of [[argon]]) bedryf word. Lasersweiswerk kan 'n verskeidenheid lasse lewer wat in metaaldiktes wissel van baie dun foelie van ongeveer 0,001 mm dik tot dik plate van ongeveer 50 mm (met gebruik van 'n skermgas). Een tipe laser wat gebruik word, is die CO₂-laser wat lig met 'n golflengte van 10.6 µm (verre- infrarooi) lewer. Die lasermedium is 'n gasmensel van CO₂, N₂ en He. Die maksimum (kontinue golf) drywing is 50 kW (gewoonlik 1 - 15 kW). Die [[YAG|YAG-laser]] lewer nabye infrarooilig met 'n golflengte van 1.06 µm. Die lasermedium is 'n {{chem|Nd|3+}}:{{chem|Y|3|Al|5|O|12}} vastestof (granaatsteen). Die (kontinue golf) drywing is 10 kW en die normale gebruiksdrywing wissel tussen 50 W en 7 kW Lasersweising het verskeie voordele: hoë-gehalte, hoë-presisie, hoë werkverrigting, hoë spoed, goeie buigsaamheid, lae vervorming, moontlikheid van [[robot]]isering en volle outomatisering en sistematisering in produksielyne. ==Ontploffingsweis== Ontploffingsweis<ref>Findik F. Recent developments in explosive welding. Materials & Design. 2011 Mar 1;32(3):1081-93.</ref> (''Explosive welding'' (EXW)) is een van die hegmetodes wat bestaan uit 'n vastestofsweisproses waarin 'n ontploffing op die oppervlak van 'n metaal uitgevoer word. 'n Mengsel van ammoniumnitraat en brandstofolie kan byvoorbeeld gebruik word. Die tegniek word gewoonlik aangewend om twee ongelyksoortige metaalplate te bind en word meestal gebruik wanneer die kombinasie van metale konvensionele smeltsweiswerk onprakties maak. 'n Vliegplaat bots met basisplaat wat lei tot 'n binding by die koppelvlak van metale. Die metaalplate word onder die invloed van 'n baie hoë druk verbind en veroorsaak aansienlike plaaslike plastiese vervorming by die raakvlak waarin metallurgiese binding voorkom wat selfs sterker is as die moedermetale. Die skeidingsvlak tussen die twee plate vertoon gewoonlik 'n golfpatroon. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Materiaalkunde]] hqt8derv25mgpmzxn0nf1pfhwd813lw 0 401955 2892915 2586856 2026-04-11T23:46:14Z Jcb 223 2892915 wikitext text/x-wiki '''Ur-Zababa''' word in die ''Sumeriese koningslys'' genoem as die tweede koning van die 4de dinastie van [[Kisj]]. Volgens dié teks het Ur-Zababa vir [[Sargon van Akkad]] as sy skinker aangestel. Sargon was later die heerser van die [[Akkadiese Ryk]]. ==Sumeriese legende== Die Sumeriese ''Sargonlegende'' bevat 'n legendariese weergawe van Sargon se magsopkoms. Dit is 'n ouer weergawe van die voorheen bekende Assiriese legende wat in 1974 by [[Nippur]] ontdek en in 1983 die eerste keer geredigeer is.<ref>Cooper, J.S., en Heimpel, W., "The Sumerian Sargon Legend", ''Journal of the American Oriental Society'' 103 (1983), 67–82. Joan Goodnick Westenholz, ''Legends of the Kings of Akkade: The Texts'' (1997), [https://books.google.com/books?id=izhhWQEJkrQC&pg=PA12 p. 12].</ref> Die fragmente is onvolledig, maar dié wat bewaar gebly het, noem La'ibum as Sargon se vader. Ná 'n gaping spring die teks na Ur-Zababa, wat ná 'n droom wakker word; die inhoud van die droom word nie in die oorblywende deel van die tablet onthul nie. Om onbekende redes stel Ur-Zababa vir Sargon as sy skinker aan. Kort hierna nooi die koning Sargon na sy kamers om met hom sy droom te bespreek. Die droom gaan oor die godin Inanna wat Ur-Zababa in 'n rivier van bloed verdrink.<ref>{{cite web|url=https://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.4#|title=Sargon and Ur-Zababa |website=ETCSL}}</ref> Ur-Zababa is baie bang en gee opdrag dat Sargon vermoor word deur Beliš-tikal, die hoofsmit. Inanna verhoed dit en beveel Sargon om by die poorte te stop omdat hy "met bloed besmet is". Toe Sargon na Ur-Zababa terugkeer, word die koning weer bang en besluit hy om Sargon na koning Lugal-zage-si van Uruk te stuur met 'n boodskap op 'n kleitablet waarin dié gevra word om Sargon te vermoor.<ref>[http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section2/tr214.htm "The Sargon Legend." ''The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature.''] Oxford University, 2006</ref> Die legende eindig hier; in die res van die teks word waarskynlik beskryf hoe Sargon koning geword het.<ref>Cooper & Heimpel 1983: 67–82</ref> ==Ander bronne== Die ''Weidnerkroniek'' (ABC 19) stem saam dat Sargon die skinker van Ur-Zababa was. Die meeste afskrifte van die ''Sumeriese koningslys'' noem Ur-Zababa het 'n onrealistiese bewindstydperk van 400 jaar gehad, maar een afskrif gee ses jaar aan en word as geloofwaardiger beskou. Dit is bekend dat [[Lugal-zage-si]] van Uruk en Umma [[Kisj]] teen die einde van sy bewind verwoes het, voordat hy self deur Sargon afgesit is. Daar word gewoonlik aangeneem dat Sargon ook 'n rol gespeel het in Ur-Zababa se nederlaag, maar die teks in dié verband is te fragmentaries om duidelik te wees. Ur-Zababa se opvolgers word in die koningslys genoem en begin met Zimudar; dit lyk of hulle [[vasal]]s van Sargon was en daar is geen bewyse dat hulle ooit alleenheerskappy in Sumer toegepas het nie.<ref>[http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/MesopotamiaKish.htm#Fourth%20Dynasty Kish at The History Files]</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Ur-Zababa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sumeriese heersers]] p494coyioqcvsueo6m558dtk27emvfu 0 402588 2892763 2864944 2026-04-11T19:05:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892763 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Michael Lapsley, March 2017 (cropped).jpg|duimnael|Michael Lapsley in 2017.]] '''Alan Michael Lapsley''', SSM (gebore [[2 Junie]] [[1949]]) is 'n Suid-Afrikaanse [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]] priester en aktivis vir maatskaplike geregtigheid. ==Persoonlike lewe== Alan Michael Lapsley is op [[2 Junie]] [[1949]] in [[Nieu-Seeland]] gebore. Hy is tot die priesterskap in [[Australië]] georden waar hy by die Anglikaanse godsdiensorde die Society of the Sacred Mission (SSM) aangesluit het.<ref>{{Cite web|url=https://www.acu.org.au/downloads/sermon-keblemass2008.pdf|title=Sermon preached by Father Michael Lapsley, SSM for the 175th Anniversary of John Keble's Assize Sermon, Christ Church South Yarra, Melbourne, Australia, 18 Julie 2008|access-date=20 Maart 2021|archive-date= 2 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302155828/http://acu.org.au/downloads/sermon-keblemass2008.pdf|url-status=dead}}</ref> In 1973 het hy as 'n voorgraadse student in [[Durban]], [[Suid-Afrika]], aangekom. Kort daarna, tydens die hoogtepunt van apartheidsonderdrukking, het hy 'n kapelaan geword vir studente aan beide swart en wit universiteite in Durban. In 1976 het hy begin uitspreek namens skoolkinders wat geskiet, aangehou en gemartel is. ==Sosiale geregtigheid en anti-apartheidsaktivisme== 1976 was die jaar van die [[Soweto-opstand]], wat betogings regoor die land ontketen het. Vader Michael, soos hy bekend was, het standpunt ingeneem as nasionale kapelaan vir Anglikaanse studente, 'n posisie wat hy destyds beklee het. In September 1976 is hy uit die land gesit. Hy het in [[Lesotho]] gaan woon, waar hy sy studies voortgesit het en lid van die [[African National Congress]] en kapelaan van die organisasie in ballingskap geword het. Gedurende hierdie tydperk het hy die wêreld gereis en veral geloofsgemeenskappe gemobiliseer om apartheid teë te staan en die bevrydingstryd te ondersteun. == Briefbom == Ná ’n polisieaanval in [[Maseru]] in 1982 waarin 42 mense dood is, het hy na [[Zimbabwe]] verhuis. Dit was hier waar hy in 1990, drie maande ná ANC-leier [[Nelson Mandela]] se vrylating uit die tronk, ’n [[briefbom]] vermoedelik deur deur Suid-Afrikanse operateurs gestuur is, beseer is. Dit was in twee godsdienstydskrifte versteek. Hy het albei hande en die sig in een oog in die ontploffing verloor, en is ernstig verbrand.{{sfn|Lapsley & Karakashian|2012}} Met sy terugkeer na Suid-Afrika in 1992 het hy gehelp om die vereniging Vriende van Kuba te begin en het later die eerste nasionale president daarvan geword. Hy is deur die Kubaanse Staatsraad met die Kubaanse Vriendskapsmedalje bekroon. ==Post-apartheid werk== [[Lêer:Michael Lapsley at USJ, March 2017.jpg|links|duimnael|Lapsley lewer 'n toespraak in 2017 by die Saint Joseph-universiteit in [[Beiroet]]]] In 1993 het hy kapelaan geword van die Trauma-sentrum vir Slagoffers van Geweld en Marteling in [[Kaapstad]], wat die land se [[Waarheid-en-versoeningskommissie]] (WVK) bygestaan het. Hierdie werk het gelei tot die stigting, in 1998, van die Instituut vir Genesing van Herinneringe (IHOM) in Kaapstad. Die IHOM beoog om baie meer Suid-Afrikaners toe te laat om hul stories te vertel in werkswinkels waar hulle deur hul trauma werk. Die IHOM is gebaseer in Kaapstad, Suid-Afrika, maar Vader Michael het in baie ander lande, in [[Afrika]] en regoor die wêreld gewerk. Die organisasie werk nou met groepe insluitend diegene wat deur politieke geweld geraak word; diegene wat deur [[MIV]] en [[vigs]] geraak en besmet is; vlugtelinge en asielsoekers; gevangenes en oorlogsveterane. Die IHOM is ook 'n nie-winsgewende organisasie in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. Lapsley is 'n gegradueerde van die Australian College of Theology, die Nasionale Universiteit van Lesotho en die Universiteit van Zimbabwe. Hy het 6 eredoktorsgrade van die Macquarie Universiteit in Sydney, Australië, die [[Universiteit van KwaZulu-Natal]] en die [[Universiteit van Wes-Kaapland]] in Suid-Afrika en Liverpool Hope Universiteit in die Verenigde Koninkryk, en die Virginia Theological Seminary in die Verenigde State, en [[Rhodes-universiteit]] in Suid-Afrika. Hy is deur die Regering van Nieu-Seeland met die Koningindiensmedalje toegeken vir diens aan Suider-Afrikaanse gemeenskappe. Hy is ook vir 18 jaar erekonsul vir Nieu-Seeland in Kaapstad.<ref>{{Cite web |title=New zealand Honorary Consulate in Cape town, South africa |url=https://www.consul.info/en/honorary-consulate-new-zealand-cape-town |access-date=2022-03-18 |website=www.consul.info |archive-date=2023-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718161556/https://www.consul.info/en/honorary-consulate-new-zealand-cape-town |url-status=dead }}</ref> Hy was die onderwerp van die biografiese werk ''Priest and Partisan: A South African Journey'' (1996){{sfn|Worsnip|1996}} deur sy mede-Suid-Afrikaanse priester en teoloog Michael Worsnip, met 'n voorwoord deur Nelson Mandela. Die Regering van die [[Wes-Kaap]] het die Orde van die Disa aan hom toegeken. Nelson Mandela het van hom gesê, "Michael se lewe verteenwoordig 'n dwingende [[metafoor]]: Ons lees van 'n buitelander wat na ons land gekom het en getransformeer is deur wat hy gesien het van die ongeregtighede van [[apartheid]]. Sy lewe is deel van die tapisserie van baie lang reise en stryd van ons mense<ref>{{Cite web |title=New zealand Honorary Consulate in Cape town, South africa |url=https://www.consul.info/en/honorary-consulate-new-zealand-cape-town |access-date=2022-03-18 |website=www.consul.info |archive-date=2023-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718161556/https://www.consul.info/en/honorary-consulate-new-zealand-cape-town |url-status=dead }}</ref> {{sfn|Worsnip|1996}} Vader Michael was van 2014 – 2017 visepresident van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke. == Internasionale Netwerk vir Vrede== Vir die vyfde herdenking van [[Aanvalle op 11 September 2001|11 September-aanvalle]] op die Verenigde State (wat op 8 September 2006 gehou is), het Lapsley aangesluit by meer as 30 terreurslagoffers van regoor die wêreld en families van diegene wat toe vermoor is om die Internasionale Netwerk vir Vrede te skep om doeltreffende en nie-gewelddadige optrese te bevorder as oplossings vir [[terrorisme]]. ==Elektroniese media== Daar is baie video-onderhoude met hom op die internet, insluitend op [[YouTube]] in die besonder ''The Father Michael Lapsley Story''. ==Publikasies== ===Boeke deur of oor ds. Michael Lapsley=== {{refbegin}} * Lapsley, M. (1986). {{cite book|author=Michael Lapsley|title=Neutrality Or Co-option?: Anglican Church and State from 1964 Until the Independence of Zimbabwe|url=https://books.google.com/books?id=H6c9AAAAYAAJ|year=1986|publisher=Mambo Press|isbn=978-0-86922-407-6|display-authors=0}} *Wornisp, M. E. (1996). {{cite book|first=Michael E. |last=Worsnip|title=Priest and Partisan: A South African Journey|url=https://books.google.com/books?id=OybPPiiiOaIC|year=1996|publisher=Ocean Press|isbn=978-1-875284-96-2|ref=none}} * Lapsley, M., & Karakashian, S. (2012). {{cite book|author1=Michael Lapsley|author2=Stephen Karakashian|title=Redeeming the Past: My Journey from Freedom Fighter to Healer|url=https://books.google.com/books?id=B631G8JsXBkC|year=2012|publisher= New York: Orbis. |isbn=978-1-60833-227-4|display-authors=0}} {{refend}} ===Bydraes in ander publikasies=== * ''What Apartheid Has Done to All of Us, Black and White''. American Committee on Africa. 1991. * {{cite book|author1=Michael Lapsley|author2=Nordelbisches Zentrum für Weltmission und Kirchlichen Weltdienst|title=Begegnungen mit Father Michael Lapsley SSM anläßlich des Jahresfestes des Nordelbischen Missionszentrums in Breklum vom 21. - 23. Juni 2002|url=https://books.google.com/books?id=80I0PwAACAAJ|year=2002|publisher=Nordelbisches Missionszentrum|display-authors=0}} * ''Confronting the Past and Creating the Future: The Redemptive Value of Truth Telling''". ''Social Research'' 65 (4): 741–758. Winter 1998. JSTOR 40971285. * {{Cite book | publisher = [[Human & Rousseau]] | pages = 17–24 |editor=H. Russel Botman |editor2=Robin M. Petersen | last = Lapsley | first = Michael | title = To Remember and to Heal: Theological and Psychological Reflections on Truth and Reconciliation | chapter = Bearing the pain in our bodies |year = 1996 | url=https://books.google.com/books?id=lP8vAQAAIAAJ | isbn=978-0-7981-3644-0 | display-authors=0 }} * ''The Journey to and from Apology: Restoring the Moral Order'' in ''Journal For Social Research: An International Quarterly'' Winter 2020. * ''Tutu and Me: Perspectives on brokenness and wholeness in Ecumenical Encounters with Desmond Mpilo Tutu'' UWC Press {{ISBN|978-1-990995-06-4}} 2021. * The Role of Faith Communities in moral regeneration: a time for introspection in Leadership Magazine July 2021. * ''Healing old wounds of Women and Men to end gender based violence and femicide'' in ''Leadership Magazine'' Augustus 2021 * ''The Pain caused by the demonization of African culture at the altar of Apartheid and Colonization'' in ''Leadership Magazine'' November 2021. * ''The ANC's Church Front in International Brigade against Apartheid: Secrets of the People's War that Liberated South Africa'' ''Jacana'' 2021 {{ISBN|978-1-4314-3202-8}} Desember 2021 == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lapsley, Michael}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] j7hu2hs3o3vam8gzw3ynqeus3slhyad 0 403044 2892882 2806199 2026-04-11T21:52:01Z Jcb 223 2892882 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Город Счастье.jpg|duimnael|regs|Sjtsjastja.]] '''Sjtsjastja''' ([[Oekraïens]]: Ща́стя) is 'n stad en die administratiewe sentrum van die Sjtsjastja-distrik in die [[Loehansk-oblast]] in [[Oekraïne]]. Die bevolking van die stad is in 2022 op sowat 11&nbsp;411 geraam. Die Loehansk-kragstasie, 'n groot kragaanleg wat in die 1950's gebou is, is noord van Sjtsjastja geleë. Die dorp is aan die [[Donets]]rivier geleë. Tydens die pro-Russiese onrus van 2014 in Oekraïne het die stad 'n sleutelplek van gevegte geword. == Russies-Oekraïense Oorlog == Sjtsjastja is deur die separatistiese [[Volksrepubliek Loehansk]] beheer van laat April 2014 tot die Oekraïense weermag die stad op 14 Junie 2014 teruggeneem het.<ref>{{Cite web|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/16/7029262/|title=Терористи почали обстріл Луганська із "Граду" - джерело|date=16 June 2014|website=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|access-date=}}</ref> Dit is hoofsaaklik deur die vrywillige vegters van die Aidar-bataljon herwin, wat volgens [[Amnestie Internasionaal]] toe met "byna geen toesig of beheer nie" oorlogsmisdade in Sjtsjastja en naburige stede gepleeg het.<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/growing-up-apolitical-in-ukraine-s-war-zone/|title=Growing up apolitical in Ukraine's war zone|last1=Koshiw|first1=Isobel|last2=Vlasova|first2=Anastasia|date=31 July 2017|website=[[openDemocracy]]|language=en|access-date=}}</ref> Volgens inwoners van Sjtsjastja het hierdie gedrag voortgeduur totdat Aidar in die lente van 2015 by die Oekraïense weermag ingelyf is.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/growing-up-apolitical-in-ukraine-s-war-zone/|title=Growing up apolitical in Ukraine's war zone|last1=Koshiw|first1=Isobel|last2=Vlasova|first2=Anastasia|date=31 July 2017|website=[[openDemocracy]]|language=en|access-date=}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://web.archive.org/web/20101227003446/http://lugamap.org.ua/50-51.php Kaart van die dorp.] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Oekraïne]] moucjgmeu1mfnvto2gy7qor2owtz2al 0 403490 2892779 2633396 2026-04-11T19:09:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892779 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mohamed Bazoum at the European Commission - P060245-844068 (cropped).jpg|duimnael|Mohamed Bazoum in 2023.]] '''Mohamed Bazoum''' (Arabies: محمد بازوم; gebore [[1 Januarie]] [[1960]])<ref>{{cite news |date=24 Februarie 2021 |title=Mohamed Bazoum: qui est le nouveau président du Niger? |trans-title=Mohamed Bazoum: who is the new president of Niger? |url=https://www.bbc.com/afrique/region-55515101 |language=fr |work=BBC News Afrique |access-date=1 Augustus 2023}}</ref> is 'n Nigerse politikus wat van 2021 tot 2023 as die 10de president van [[Niger]] gedien het. Hy het die amp in April 2021 aanvaar nadat hy die 2020-2021 presidentsverkiesing gewen het en 'n mislukte [[staatsgreep]] oorleef het.<ref>{{Cite news|date=2 April 2021|title=Niger's Mohamed Bazoum sworn in as president after failed coup|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-56613931|access-date=2 April 2021}}</ref> Hy is in Julie 2023 uit sy amp onthef ná 'n [[Nigerse staatsgreep van 2023|staatsgreep gelei deur lede van die presidensiële wag en die gewapende magte]].<ref name="auto">{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=ECOWAS Head Says Benin President On Mediation Mission To Niger |url=https://www.barrons.com/news/ecowas-head-says-benin-president-on-mediation-mission-to-niger-8fa6281e |access-date=26 Julie 2023 |website=www.barrons.com |language=en-US}}</ref> Voordat hy president geword het, het hy gedien as die president van die Nigerse Party vir Demokrasie en Sosialisme (PNDS-Tarayya).<ref>{{Cite journal|url=https://doi.org/10.1108/OXAN-DB243255|title=Niger's Bazoum offers stability over democracy|date=1 Januarie 2019|journal=Emerald Expert Briefings|volume=oxan-db|issue=oxan-db|access-date=27 Desember 2020|via=Emerald Insight|doi=10.1108/OXAN-DB243255}}</ref> Hy het ook as minister van buitelandse sake gedien van 1995 tot 1996 en weer van 2011 tot 2016. Hy was in 2016 kortstondig minister van die staat by die Presidensie en is later tussen 2016 aangestel as minister van staat vir binnelandse sake tot sy verkiesing as president in 2021, toe hy bedank het om te fokus op die deelname aan die 2020–21 presidensiële verkiesing. Bazoum het die tweede ronde van die presidensiële verkiesing gewen met 55.67% van die stemme teen voormalige president Mahamane Ousmane.<ref>{{cite news |title=Mohamed Bazoum wins Niger's presidential runoff |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/mohamed-bazoum-wins-niger-s-presidential-runoff-3301926 |access-date=23 Februarie 2021 |agency=AFP |publisher=Nation |date=23 Februarie 2021}}</ref> Hy is 'n [[Soenni]]tiese [[Moslem]] en die eerste Arabiese (Diffa Arabiese) president van Niger. Op 13 Augustus 2023 het die militêre junta van Niger aangekondig dat hy Mohamed Bazoum en sy plaaslike en buitelandse medepligtiges “voor die bevoegde nasionale en internasionale owerhede wil vervolg vir [[hoogverraad]] en die ondermyning van die interne en eksterne veiligheid van Niger”.<ref>''Coup d'état in Niger: what do the junta's accusations against President Mohamed Bazoum imply?14/08/2023''[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230814-coup-d-%C3%A9tat-au-niger-qu-impliquent-les-accusations-de-la-junte-contre-le-pr%C3%A9sident-mohamed-bazoum]</ref> Op 30 November 2023 het Mohamed Bazoum se familie beweer dat hulle sedert 18 Oktober 2023 nie meer met hom kontak gehad het nie, en het “beledigende arrestasies en deursoekings” wat sommige van hulle teiken, aan die kaak gestel.<ref>''NIGER La famille du président nigérien déchu dit être sans nouvelles de lui 01/11/2023''[https://www.voaafrique.com/a/niger-la-famille-du-pr%C3%A9sident-d%C3%A9chu-dit-%C3%AAtre-sans-nouvelles-de-lui-depuis-le-18-octobre/7379985.html]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bazoum, Mohamed}} [[Kategorie:Presidente van Niger]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9h1es57abkg6tlw3nwypzqtdhh1zfgs 0 404560 2892830 2600557 2026-04-11T19:32:43Z Jcb 223 2892830 wikitext text/x-wiki '''Mohammed V Internasionale Lughawe''' ([[IATA]]: '''CMN''' [[ICAO]]: '''GMMN''') is 'n internasionale [[lughawe]] wat [[Casablanca]], [[Marokko]] bedien. Dit is in die Nouaceur-provinsie geleë en word bestuur deur ONDA. Met sowat 7,6 miljoen passasiers wat in 2022 deur die lughawe beweeg het, was dit die besigste lughawe in [[Marokko]] en onder die top 10 besigste lughawens in Afrika.<ref>{{Cite web|url=https://www.onda.ma/Je-d%C3%A9couvre-ONDA/Espace-presse/Communiqu%C3%A9s-de-presse|title=Aéroports du Maroc : Trafic aérien de l'année 2022|publisher=onda.ma}}</ref> Passasiersverkeer het in 2022 herstel tot 74% van die totale voor-pandemiegetalle van 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.onda.ma/Je-d%C3%A9couvre-ONDA/Espace-presse/Communiqu%C3%A9s-de-presse|title=Aéroports du Maroc : Trafic aérien de l'année 2022|publisher=onda.ma}}</ref> Die lughawe dien as [[Spil (lughawe)|spilpunt]] vir Royal Air Maroc, Royal Air Maroc Express en Air Arabia Maroc. Dit is vernoem na koning Mohammed V van Marokko, wat die land se suksesvolle onafhanklikheid van Franse en Spaanse koloniale bewind gelei het. [[Lêer:Mohammed_V_International_Airport_-_Terminal_1.jpg|duimnael| Terminaal 1 se binnekant]] [[Lêer:CMN_Airport_Baggage_carousel.jpg|alt=|duimnael| Aankomsarea]] [[Lêer:CasablancaAirport.jpg|duimnael| Vertrekhekke]] == 1950's == Tydens die [[Koue Oorlog]] in die 1950's is die vliegveld heropen as '''Nouasseur-lugbasis''' en is gebruik as 'n [[Amerikaanse Lugmag]]se Strategiese Lugbevel-gereedmaakgebied vir [[Boeing B-47 Stratojet|B-47 Stratojet-bomwerpers]] wat teen die [[Sowjetunie]] gerig was. Hierdie operasies het later na die Ben Guerir-lugbasis verskuif. Met die destabilisering van die Franse regering in Marokko, en Marokkaanse onafhanklikheid in 1956, wou die regering van Mohammed V hê dat die Amerikaanse Lugmag sy basisse in Marokko moes sluit, en het op sulke optrede aangedring ná Amerikaanse ingryping in Libanon in 1958. Die Verenigde State het teen 1963 totaal onttrek uit Marokko. Die VSA het gevoel dat, met die lang bereik van die B-52 en die voltooiing van Spaanse basisse in 1959, die Marokkaanse basisse nie meer belangrik was nie. == Landvervoer == === Trein === [[Lêer:Train_Station_in_CMN_Airport.jpg|duimnael|links|Die treinstasie in Casablanca Mohammed V-lughawe]] Die Al Bidaoui-treindiens, wat van 04:00 tot 23:00 deur ONCF bedryf word, is elke uur beskikbaar en verbind die lughawe met Casablanca se twee hooftreinstasies, Casa-Port-treinterminaal en Casa-Voyageurs-treinstasie.<ref>{{In taal|fr}} [http://www.oncf.ma/Pages/Actualite/Aeroport_CasaPort2015.aspx ONCF transfère la desserte de l’AEROPORT Mohamed V À CASA-PORT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611181539/http://www.oncf.ma/Pages/Actualite/Aeroport_CasaPort2015.aspx|date=11 June 2016}}</ref> === Motorvoertuie === * Vanaf Casablanca is hooftoegang per A3-snelweg; * Vanaf Rabat met A1-snelweg deur Tit Mellil en Pad N9; * Vanaf Beni Mellal per A4-snelweg; * Vanaf Marrakech met A3-snelweg afrit km 225; * Vanaf El Jadida deur A1-snelweg en A3-snelweg.<ref>{{Cite web|url=https://www.onda.ma/Nos-A%C3%A9roports/A%C3%A9roport-Casablanca-Mohammed-V/Acc%C3%A8s-Facilitation/Par-route|title=Office National des aéroports -Nos Aéroports - Par route|website=Onda.ma|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518150525/http://www.onda.ma/Nos-A%C3%A9roports/A%C3%A9roport-Casablanca-Mohammed-V/Acc%C3%A8s-Facilitation/Par-route|archive-date=18 May 2016}}</ref> == Ongelukke == * Op 1 April 1970 het 'n Royal Air Maroc Sud Aviation SE-210 Caravelle op nadering na die Casablanca Mohammed V-lughawe neergestort toe dit beheer verloor het op 'n hoogte van ongeveer 500 voet. Die romp het in twee gebreek. Een-en-sestig van die twee-en-tagtig passasiers en bemanning is dood.<ref name="airsafe">{{Cite web|url=http://www.airsafe.com/events/airlines/ram.htm|title=Fatal Events Since 1970 for Royal Air Maroc|date=1 June 2012|website=airsafe.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150323080540/http://www.airsafe.com/events/airlines/ram.htm|archive-date=23 March 2015|access-date=30 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19700401-1|title=SE-210 RAM crash|website=Aviation Safety Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318000214/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19700401-1|archive-date=18 March 2011|access-date=5 August 2009}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Mohammed V International Airport}} {{Normdata}} [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Lughawens in Afrika]] 6ro6u0qevcqxoyzvho18vg3hnvh691o 0 405233 2892925 2891441 2026-04-11T23:49:15Z Jcb 223 2892925 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Paulus van Tarsus}} Ons gaan die voetspore van [[Paulus van Tarsus|Paulus]] volg, aangesien hy die grootste Sendeling was wat daar ooit was. == Erkennings == Die Bybelgenootskap van Suid-Afrika en Zondervan King James Version Volume 2. == Verkiesing van die 7 Diakones (Hand. 6:1-7) == Waarom begin ek hier. Dit skep die agtergrond vir Paulus se optrede voor en na sy bekering en dis by Stefanus se steniging waar ons vir die eerste keer Saulus ontmoet. Die kerk het aanhou groei en dit het gelei tot verstaanbare probleme. Op hierdie stadium van sy ontwikkeling was die kerk Joods in sy same-stelling. Daar was veral 2 groepe, nl. Die Grieksprekendes, wat van ander lande as die Heilige Land afkomstig was en dan die Jode wat die Joodse kultuur en gebruike gevolg het. Dit was die gebruik dat daaglikse fondse aangewend was om vir die wedu-wees, wat niemand gehad het om hulle te versorg nie, te sorg. Nou het die Grieksprekende weduwees gekla dat hulle afgeskeep word. Die 12 apostels het die gemeente byeengeroep en gese: “Dit is nie reg dat ons die verkondiging van die Woord van God verwaarloos om die weduwees te versorg nie. Soek nou 7 mans uit wat daarvoor bekend is dat hulle vol van die Heilige Gees is en wysheid het. Hulle kan dan aangestel word vir hierdie taak. Die gemeente het toe so gemaak en die 7 mans voor die apostels gebring, wie vir hulle gebid en die hande opgele het. Een van hierdie manne was Stefanus. == Stefanus word Gevange Geneem (Hand. 6:1-7) == Stefanus, aan wie God baie genade en krag gegee het, het groot wonders en tekens onder die volk gedoen. Die Party van die Vrygelate Slawe, wat beataan het uit Jode wat van Sirene en Aleksandrie afkomstig was, het saam met Jode van die Provinsie Silisie en Asie gekom het, het met Stefanus ge-redeneer. Hulle was egter nie opgewase teen die wysheid van Stefanus wat hy van die Heilige Gees ontvang het nie. Die ander het toe manne omgekoop om te se hulle het Stefanus teen Moses en God hoor laster. Hulle het die volk en familiehoofde en skrifgeleerders opgesweep. Hulle het op Stefanus afgestorm en hom voor die Joodse Raad gebring. == Stefanus se Toespraak (Hand. 7:1ev) == Stefanus het in sy toespraak by Abraham begin en die hele Israelitiese geskiedenis geskets. == Stefanus word Gestenig (Hand. 7:54 ev) == Toe Stefanus se hulle het die Regverdige verraai en vermoor, het die Joodse Raad op hulle tante gekners. Stefanus, vol van die Heilige Gees , het opgekyk na die hemel en die heerlikheid van God gesien en Jesus wat aan Sy regter-hand sit. Toe hy vir hulle se wat hy sien, het hulle geskreeu en hull ore toegedruk. Soos een man het hulle op hom afgestorm, hom uit die stad gesleep en hom gestenig. Stefanus se laaste woorde was: “Here moet hulle tog nie hierdie sonde toereken nie.” Hier kom ons die eerste keer die naam Saulus tee. Die getuienisse van Stefanus se steniging het hulle klere neergele by ‘n jongman, Saulus. Die dat die getuienisse hulle klere by Saulus neergele het, het geleerders laat dink dat hy in bevel was of tenminste deel van die Joodse Raad was. Hy het tenminste die steniging goedgekeur. == Saulus Vervolg die Kerk (Hand. 8:1 ev) == Daardie dag het daar ‘n hewige vervolging van die gemeente in Jerusalem begin. Saulus het die kerk probeer uitroei. Hy het van huis tot huis gegaan en mans sowel as vrouens laat uitsleep en hulle in die tronk laat sit. Die Here het ook hierdie sonde gebruik om die evangelie te laat groei. Die gelowiges het sover hulle gegaan het die enangelie verkondig. So het dit vinnig versprei. == Saulus se Bekering (Hand. 9:1 ev) == Saulus het intussen soos ‘n besetene voortgegaan om die volgelinge van die Here met die dood te dreig. Hy het na die hoeprister gegaan en van hom bekendstellinsbriewe gekry aan die sinagoges in Damaskus. Sy doel was om al die aanhangers van die Here gevange te laat neem en na Jerusalem te bring. Toe hy op reis was naby Damaskus, het daar skielik ‘n skerp lig uit die hemel op Saulus geskyn. Hy het op die grond neergeval en ‘n stem vir hom hoorbse: “Saul, Saul waarom vervolg jy My.” “Wie is U Here”, het hy gevra. “Ek is Jesus, dit is vir My wat jy vervolg, jy maak jou net seer deur jou te verset. Maar staan op en gaan na die stad, daar sal vir jou gese word wat om te doen.” Die Here kon vir hom direk gese het wat hy moet doen, maar die Here verkies om deur sy kerk en volgelinge te werk. Saulus was blind toe hy opstaan en hulle moes aan die hand Damaskus toe lei. == Annanias Kry die Opdrag om met Saulus te Gaan Praat (Hand. 9:10 ev) == Die Here het Annanias gestuur na Reguitstraat waar Saulus gebly het by Judas. Annanius het geweet van Saulus se dade en het eers teegstribbel. Maar toe hy hoor die Here het vir Saulus uitgekies om ‘n werktuig vir Hom te wees, het hy dadelik gegaan. Annanias het Saulus die hande opgele en vir hom gese: ”Saul, broer, die Here Jesus wat aan jou verskyn het, het my na jou toe gestuur, sodat jy weer kan sien en met die Heilige Gees vervul kan word. Onmiddellik het daar iets soos skille van Saulus se oe afgeval en kon hy weer sien. Hy het opgestaan en is gedoop. Paulus het ‘n paar dae by die gelowiges in Damaskus gebly en in die sinagoge verkondig dat Jesus die Seun van God is. Die gelowiges was ver-baas oor Saulus, maar hy het al hoe kragtiger gepreek en die Jode in die war gebring deur te wys dat Jesus die Christus is. Die Jode het saamgesweer om Saulus te vermoor. Sy medegelowiges het hom eennag geneem en in ‘n mandjie laat afsak deur ‘n opening in die stads-muur. == Saulus in Jerusalem (Hand. 9:26 ev) == Saulus is na Jerusalem en het probeer om daar by die volgelinge in Jeru-salem aan te sluit, maar almal was vir hom bang. Barnabas het blykbaar geweet van Saulus se bekering en het hom oor Saulus ontferm en hom na die apostels geneem. Saulus het toe saam met apostels in Jerusalem rondgegaan en openlik in die Naam van Jesus gepreek. Hy het ook met die Grieksprekende Jode geredeneer, maar hulle het ook probeer om hom te vermoor. == Tyd van Vrede (Hand. 9:31 ev) en Saulus se Onderwysing in Arabie == In die hele Judea, Galilea en Samaria het die kerk ‘n tyd van rus en vrede beleef. Die kerk het gevestig geraak en in gehoorsaamheid aan die Here geleef. Die kerk is deur die Heilige Gees versterk en die ledetal het toegeneem. Ons weet nie veel van Saulus se verblyf in Arabie vir 3 jaar nie. Ons weet hy was goed geskool in die Ou Testament. Hy het onder andere onder Gemaliel geskool. Die Here het hom egter die geheimenisse van die Evangelie geleer, wat hy later met die hele wereld gedeel het. == Gemeente in Antiogie (Hand. 11:19 ev) == Soos ons reeds gesien het, het die gelowiges uitmekaar gespat na Stefanus se dood. Baie van hulle het in Antiogie beland. Die gelowiges het egter die Woord aan net Jode gebring. ‘n Berig oor die mooi dinge wat in Antiogie aan die gang was hett die ge-meente in Jerusalem bereik. Hulle het vir Barnabas daarna tioe gestuur. Hy was bly om te sien hoe God se genade onder hulle gewerk het ennhy het hulle aangespoor om met hart en siel getrou te bly aan die gemeente en aan God. Intussen het Saulus uit Arabie teruggekeer na Tarsis, sy tuis dorp. Barnabas het hulp nodig gehad en het na Tarsis gereis om vir Saulus te gaannsoek. Hy het hom gevind en hom na Antiogie gebring, waar hulle 2 jaar lank saam in Antiogie gewerk het en baie mense onderrig. Daar is gie gelowiges die eerste keer Christene genoem. In die tyd het daar profete na Antiogie gekom. Onder hulle was Agabus en hy is deur die Heilige Gees gelei om te voorspel dat ‘n groot hongersnood die wereld sou tref. Dit het toe ‘n werklikheid geword in Keiser Cladius se tyd. Die gelowiges het besluit dat elkeen na sy vermoe sou bydra tot ‘n hulpfonds wat vir hul medegelowiges, wat in Judea woon, gestuur sou word. Hulle het so gemaak en die geld met Barnabas en Saulus gestuur aan die Ouderlinge in Jerusalem. Barnabas en Saulus het teruggekeer na Antiogie nadat hulle, hul opdrag in Jerusalem uitgevoer het. Hulle het virnJohannes Markus saamgebring. == Eerste Sendindreis: Barnabas en Saulus word Uitgestuur (Hand. 13:1 ev) == Op ‘n keer het die Heilige Gees gese: “Sonder Barnabas en Saul vir My af om die werknte doen waarvoor Eknhulle geroep het.” Nadat die gemeente gevas enngebid het, het die gemeente hulle laat gaan. Barnabas en Saulus het die volgende plekke besoek: # Seleukie; # Siprus; # Salamis; # Pafos; # Pergie in Pamfilie; # Antiogie in Pisidie; # Ikonium; # Listra; # Derbe; # Terug na Listra, Ikonium en Antiogie; # Deur Psidie tot by Perge; # Terug na hulle sending gemeente. === Seleukie en Siprus (Hand. 13:4 ev) === So is Barnabas een Saulus deur die Heilige Gees uitgestuur. Hulle is na Seleukie en oorgevaar na Siprus. Daar het baie Jode gebly en die woord was reeds daar verkondig. === Salamis (Hand. 13:4-6) === Hulle het in Salamis aangekom. Daar het hulle die Woord van God in die Joodse sinagoges verkondig. Hulle het vir Johannes Markus (hy was ‘n neef van Barnabas) by hulle gehad omnhulle te help. === Pafos (Hand. 13:6-12) === Hulle het die hele eiland deurgegaan tot by Pafos, waar hulle ‘n Joodse towernaar met die naam Barjesus teegekom het, wat voorgegee het dat hy ‘n profeet is. Hy was by die goewerneer, Sergius Paulus (aangesien Siprus ‘n Romeins provinsie was, was ‘n goewerneer nodig) wat ‘n verstandige man was. Die goewerneer het vir Barnabas en Saulus laat roep, want hy wou graag die Woord van God hoor. Die towenaar, Elimas (dit is ‘n simitiese naam wat beteken towenaar of wyse man), soos hy inbGrieks genoem is, het hulle egter teegestaan omdat hy wou verhoed dat die goewerneer in Jesus glo. Maar Saulus, vol vanbdie Heilige Gees, het hom skerp aangekyk en gese: “Duiwelskind! Deurtrapte skelm en bedrieer! Vyand van alles wat reg is. Sal jy ophou om in die pad vanbdie Here te staan! Die Here gaan jou nou straf. Jy sal blind word een die son ‘n tyd lank nie sien nie”. Onmiddellik het alles vir hom vaag en donker geword,nhy het rondgetas na iemand om hom aan die te lei. Die goewerneer was diep onder die indruk van die leer van die Here en hy het gelowig geword. === Perge in Pamfilie en Antiogie in Psidie (Hand. 13:13-52) === Paulus en sy reisgenotee het met ‘n skip van Pafos af vertrek en in Perge aangekom, waar Johannes Markus hulle verlaat het en terug na Jerusalem gegaan het. Soos ons later sal sien, het hierdie voorval die verhouding tussen Barnabas en Paulus versuur, maar soos ons sal sien gebruik die Here ook dit tot Sy voordeel. Paulus en sy reigenote het die reis vanaf Perge voortgesit en in Antiogie in Psidie aangekom. Soos dit Paulus se gebruik was het hy op die sabatdag na die sinagoge gegaan. Na die voorlesing uit wer en die profete het die raadslede van die sinagoge vir Paulus gevra om te praat. Ek gaan nie die hele preek weergee nie, maar hier is ‘n opsomming: * Hy vertel hulle die Here het die Israeliete uitgekies toe hulle vreemdeling in Egipte was; * Dat Hy hulle met groot mag uitgelei het; * Dat Hy hulle vir 40 jaar lank in die woestyn verdra het; * Daarna het hy 7 nasies in die land Kanaan uitgewis en hulle land aan die Israeliete gegee het; * Daarna het hy rigters oor die land laat regeer het tot die tyd van die Profeet Samuel; * Toe die Israeliete ‘n koning wou he, het God vir hulle Saul gegee; * Daarna het hy Dawid as koning oor hulle aangestel. Van hom het God gese: “Ek het in Dawid seun van Isai'n man na my hart gevind. Hy sal al My opdragte uitvoer”; * Uit hierdie man se nageslag het God, volgens Sy belofte, Jesus as Verlosser vir Israel laat voorkom; * Die inwoners van Jerusalem en hulle leiers,mhet Hom nie erken nie en hom laat doodmaak; * God het Hom egter uit die dood opgewek ennHy het aan die volk verskyn, wat nou getuienis is daarvan; * Nou verkondig ons aan julle die goeie boodskap dat God Sy belofte aan die voorvaders vir ons, hulle nageslag, vervul het deur Jesusuit die dood te laat opstaan: * Daarom moet julle goed weet dat wat aan julle verkondig word, die vergewing van sondes deur Hom is, en datt elkeen wat glo, deur Hom vrygespeek word van alle sondes. Terwyl hulle die sinagoge verlaat, het die mense vir Paus en Barnabas gevra om hulle die volgende sabbatdag meer van hierdie dinge te vertel. Nadat die sinagoge uit was, het baie van die Jode en van die mense wat vantevore uit die heidendom tot die Jodedom oorgegaan het, saam met Paulus en Barnabas gegaan. Dié het met hulle gepraat en hulle aangemoedig om op die genade van God te bly vertrou. Die volgende sabbatdag het byna die hele stad bymekaargekom om die woord van die Here te hoor. Toe die Jode die groot opkoms sien, is hulle met afguns vervul en het hulle telkens Paulus se woorde teëgespreek en hom beledig. Paulus en Barnabas het reguit vir hulle gesê: “Die woord van God moes eerste aan julle verkondig word. Maar omdat julle dit verwerp en daarmee beslis dat julle die ewige lewe nie werd is nie, gaan ons nou na die mense toe wat nie Jode is nie, want so lui die Here se opdrag aan ons: “Ek het U gegee as 'n lig vir die nasies, sodat U verlossing kan bring tot in die uithoeke van die aarde. ” Hy het in die loop van baie dae aan die mense verskyn wat saam met Hom van Galilea af na Jerusalem toe gegaan het. Hierdie mense is nou sy getuies by die volk. Toe die heidene dit hoor, was hulle baie bly oor die woord van die Here en het hulle dit toegejuig. Almal wat vir die ewige lewe bestem was, het gelowig geword. Die woord van die Here het dwarsdeur die hele streek versprei. Maar die Jode het vooraanstaande godvresende vroue en toonaangewende burgers van die stad teen Paulus en Barnabas opgesweep. Hulle is vervolg en uit die streek verdrywe. Hulle het toe as gebaar teen die stad die stof van hulle voete afgeskud en na Ikonium toe gegaan. Die gelowiges in Antiogië was vol blydskap en vol van die Heilige Gees. === Ikonium (Hand. 14:1-7) === In Ikonium het Paulus en Barnabas op dieselfde manier opgetree. Hulle het weer na die Joodse sinagoge toe gegaan en daar gepreek, met die gevolg dat 'n groot aantal Jode en Grieke gelowig geword het. Maar die Jode wat nie die bodskap wou aanneem nie, het die gemoedere van die heidene opgesweep en hulle teen die gelowiges aangehits. Ten spyte hiervan het die apostels 'n geruime tyd in die stad gebly en in vertroue op die Here onbevrees gepreek. Die Here het ook die boodskap van sy genade bevestig deur die apostels tekens en wonders te laat doen. Die inwoners van die stad was verdeeld, party vir die Jode en party vir die apostels. Die heidene en die Jode saam met hulle leiers het egter oproerig begin word en wou hulle aanrand en stenig. Toe die apostels dit agterkom, het hulle na Listra en Derbe en omgewing gevlug. Dit was twee stede in Likaonië. Daar het hulle toe die evangelie verkondig. === Listra (Hand. 14:8-20) === In Listra was daar 'n man met gebreklike voete. Hy was van sy geboorte af verlam en kon nooit loop nie. Hy het geluister terwyl Paulus praat. Paulus het stip na hom gekyk en gesien dat hy die geloof het om gesond gemaak te word. Toe roep hy na hom: “Staan regop, op jou voete!” Die man het opgespring en hy kon loop. Toe die mense sien wat Paulus gedoen het, roep hulle in Likaonies uit: “Die gode het soos mense geword en het na ons toe afgekom!” Hulle het vir Barnabas Zeus genoem en vir Paulus Hermes, omdat hy die woordvoerder was. Die priester van die Zeustempel, net buitekant die stad, het bulle en blomkranse na die stadspoort toe gevat, en hy wou saam met die mense offers aan die apostels gaan bring. Toe die apostels, Barnabas en Paulus, daarvan hoor, het hulle hulle klere geskeur en tussen die mense ingespring en geskreeu: “Mense, wat vang julle nou aan? Ons is maar net sulke mense soos julle. Ons bring vir julle die goeie boodskap dat julle hierdie sinlose gode moet laat staan en julle tot die lewende God bekeer. Dit is Hy wat die hemel en die aarde en die see en alles wat daar is, gemaak het. Hy het in die verlede alle nasies toegelaat om hulle eie koers te gaan, maar tog bekend gemaak dat dit Hy is wat die goeie dinge gee: Hy het vir julle reën van die hemel af gegee en gereelde oeste; Hy het julle volop kos gegee en julle gelukkig gemaak.” Maar selfs met hierdie woorde kon die apostels nouliks voorkom dat die mense aan hulle offers bring. Toe het daar Jode van Antiogië en Ikonium af gekom en die mense na hulle kant toe oorgehaal. Hulle het Paulus met klippe gegooi en hom uit die stad gesleep onder die indruk dat hy dood is. Daar het die gelowiges rondom hom kom staan, en hy het opgestaan en weer die stad ingegaan. Die volgende dag het hy en Barnabas na Derbe toe vertrek. === Derbe === Paulus en Barnabas het die evangelie ook in Derbe verkondig, en baie mense het daar gelowig geword. === Terug na Listra, Ikonium en Antiogie === Daarna het hulle na Listra, Ikonium en Antiogië toe teruggegaan. Hulle het die gelowiges geestelik versterk en hulle aangespoor om getrou te bly in die geloof. “Ons sal eers deur baie verdrukking moet gaan voordat ons in die koninkryk van God kom,” het hulle gesê. In elke gemeente het hulle ouderlinge gekies. Nadat die gemeente gebid en gevas het, het die apostels hulle opgedra aan die Here, in wie hulle nou geglo het. Die apostels het verder deur Pisidië na Pamfilië toe gegaan. Daarvandaan is hulle met 'n skip terug na Antiogië toe, waar hulle aan die genade van God opgedra was vir die werk wat hulle nou voltooi het. By hulle aankoms het hulle die gemeente bymekaargeroep en vir hulle vertel wat God alles deur hulle gedoen het en dat Hy vir die heidene die deur van die geloof oopgemaak het. Die apostels het 'n geruime tyd daar by die gelowiges deurgebring. == Vergadering in Jerusalem == Daar het mense van Judea af gekom en die gelowiges wysgemaak: “As julle nie die gebruik van Moses nakom deur julle te laat besny nie, kan julle nie gered word nie.” Toe Paulus en Barnabas hulle daarteen verset en in 'n heftige meningsverskil met hulle betrokke geraak het, is daar besluit dat hulle twee en nog 'n paar ander van die gemeente na die apostels en ouderlinge in Jerusalem moet gaan in verband met hierdie vraagstuk. Nadat die gemeente hulle van die nodige vir die reis voorsien het, het hulle deur Fenisië en Samaria gegaan en vertel van die bekering van die heidene. Hieroor was al die gelowiges baie bly. Toe hulle in Jerusalem aankom, is hulle deur die gemeente, die apostels en die ouderlinge verwelkom. Hulle het vertel wat God alles deur hulle gedoen het, maar party van die gelowiges wat vroeër Fariseërs was, het na vore gekom en gesê: “Die bekeerlinge moet besny word en aangesê word om die wet van Moses te onderhou.” Die apostels en die ouderlinge het toe bymekaargekom om hierdie vraagstuk te bespreek. Na 'n lang bespreking het Petrus opgestaan en vir hulle gesê: “Broers, julle weet dat God my lankal uit julle geledere gekies het om die evangelie aan die heidennasies te verkondig sodat hulle kan glo. En God, wat die harte ken, het dit bevestig deur die Heilige Gees aan hulle te gee net soos aan ons. Hy het geen onderskeid tussen ons en hulle gemaak nie: Hy het ook hulle harte deur die geloof gereinig. Waarom wil julle dan nou God se geduld op die proef stel deur op die nek van die gelowiges uit die heidennasies 'n juk te lê wat ons voorvaders nie in staat was om te dra nie en ons ook nie? Nee! Ons, en ook hierdie gelowiges, glo dat ons net deur die genade van die Here Jesus gered word.” Daarna het al die mense stilgebly en na Barnabas en Paulus geluister. Hulle het vertel van die tekens en wonders wat God deur hulle onder die heiden-nasies gedoen het. Toe hulle klaar was, sê Jakobus: “Broers, luister na my! Simon het verduidelik hoe dit God self is wat begin het om na die heidennasties om te sien deur vir Hom 'n volk uit hulle te versamel. Die profete sê dieselfde. Daar staan geskrywe: “Daarna sal Ek terugkom, en Ek sal die vervalle huis van Dawid weer opbou, en Ek sal sy bouvalle herstel en dit weer regmaak, sodat al die ander mense die Here kan soek, ja, al die heidennasies wat Ek geroep het om my eiendom te wees, sê die Here wat hierdie dinge doen. “Dit is van ouds af bekend. Daarom meen ek dat ons dit nie moeilik moet maak vir die heidene wat hulle tot God bekeer nie. Maar ons moet vir hulle skrywe om nie vleis te eet wat aan 'n afgod geoffer is nie, want dit is onrein; dat hulle onsedelikheid moet vermy, geen dier wat verwurg is, moet eet nie, en ook nie bloed nie. Hierdie voorskrifte van Moses word immers van ouds af in elke stad aan die mense voorgehou. Elke sabbatdag word dit in die sinagoges voorgelees.” === Besluit van die Vergadering === Daarna het die apostels en die ouderlinge saam met die hele gemeente be-sluit om mense uit hulle geledere saam met Paulus en Barnabas na Antiogië toe te stuur. Hulle het vir Judas, wat ook Barsabbas genoem is, en vir Silas gekies, manne wat die agting van die gelowiges geniet het. Hulle het die volgende brief saamgestuur: “Van die apostels en die ouderlinge, julle broers. “Aan die gelowiges uit die heidendom in Antiogië, Sirië en Silisië. “Groete. “Ons het gehoor dat daar mense van ons af gekom het wat julle verwar en ontstel het deur dinge te sê waarvoor hulle geen opdrag van ons ontvang het nie. Daarom het ons eenparig besluit om manne te kies en na julle toe te stuur. Hulle vergesel ons geliefde Barnabas en Paulus, wat hulle lewe gewaag het vir die Naam van ons Here Jesus Christus. Ons stuur nou vir Judas en Silas om ook mondeling hierdie dinge aan julle oor te dra. Die Heilige Gees en ons het besluit om geen verdere las op julle te lê as net hierdie noodsaaklike dinge nie: dat julle nie vleis moet eet wat aan 'n afgod geoffer is nie, ook nie bloed nie en ook geen dier wat verwurg is nie, en dat julle onsedelikheid moet vermy. As julle julle van hierdie dinge weerhou, doen julle reg. “Hartlike groete.” Die afgevaardigdes het afskeid geneem en na Antiogië toe gegaan. Daar het hulle al die gelowiges bymekaar laat kom en die brief oorhandig. Die gelowiges het dit gelees en was baie bly oor die bemoedigende boodskap. Judas en Silas, wat self ook profete was, het lank met die gelowiges gepraat en hulle bemoedig en geestelik versterk. Nadat Judas en Silas geruime tyd daar gebly het, het hulle teruggegaan en die groete van die gelowiges oorgedra aan dié wat hulle afgevaardig het. Paulus en Barnabas het 'n tyd lank in Antiogië gebly en saam met baie ander onderrig gegee en die woord van die Here verkondig. == Die Tweede Sendingreis == 'n Tydjie later het Paulus vir Barnabas gesê: “Kom ons gaan kyk hoe gaan dit met die gelowiges in al die stede waar ons die woord van die Here verkondig het.” Hier kom die probleme wat ek van gepraat het toe Johannes Markus hulle op die eerste sendingreis verlaat het. Maar Jesus gebruik ook hierdie sonde tot Sy voordeel. Nou is daar twee sendingreise en nie net een nie. Barnabas wou vir Johannes, wat ook Markus genoem is, met hulle saamneem. Maar Paulus het gedink dit is nie reg om die man saam te neem wat hulle in Pamfilië verlaat het en nie end-uit die werk saam met hulle gedoen het nie. Hieroor het hulle so skerp verskil dat hulle van mekaar geskei het. Barnabas het toe vir Markus geneem en met 'n skip na Siprus toe vertrek. Paulus het vir Silas gekies en vertrek, nadat hulle deur die gelowiges aan die genade van die Here toevertrou is. Barnabas-hulle het deur Sirië en Silisië gereis en die gemeentes geestelik versterk. Verder weet ons niks van hierdie reis nie. Paulus-hulle se reis het soos volg verloop: # Derbe en Listra (Hand. 16:1 ev); # Timoteus sluit by Paulus aan (Hand. 16:1 ev); # Troas (Hand. 16:8 ev); # Filipi (Hand. 16:12 ev); # Tessalonika (Hand. 17: 1 ev); # Berea (Hand. 17:10 ev); # Atene (Hand. 17:15 ev); # Korinte (Hand. 18:1 ev); # Efese (Hand. 18:19-21); # Jerusalem (Hand. 18:22); # Terug na Antiogie (Handl.18:22-23). === Derbe en Listra. Timoteus sluit by Paulus aan (Hand. 16:1 ev) === Paulus het in Derbe gekom en daarna in Listra. Dáár was 'n gelowige met die naam Timoteus. Sy ma, ook 'n gelowige, was 'n Joodse vrou en sy pa 'n Griek. Die gelowiges in Listra en Ikonium het net goed van hom gepraat. Omdat Paulus vir Timoteus met hom wou saamneem, het hy hom besny. Dit het hy gedoen ter wille van die Jode wat in daardie gebied gewoon het, want hulle het almal geweet sy pa is 'n Griek. Soos hulle van stad tot stad gereis het, het hulle die besluite wat die apostels en ouderlinge in Jerusalem geneem het, aan die gelowiges oorgedra en hulle beveel om daarvolgens te handel. So is die gemeentes in die geloof versterk, en die getal gelowiges het by die dag groter geword. === Troas[[Voetspore van paulus#sdfootnote1sym|¹]] (Hand. 16:6 ev) === Hulle het daarna deur die gebied van Frigië en Galasië gereis, omdat die Heilige Gees hulle verhinder het om die woord in die provinsie Asië te verkondig. Toe hulle by die grens van Misië kom, het hulle na Bitinië toe probeer gaan, maar die Gees van Jesus het hulle dit nie toegelaat nie. Hulle het toe deur Misië gereis en na Troas toe gegaan. Daar het Paulus in die nag in 'n gesig 'n Masedoniese man gesien wat by hom staan en hom smeek: “Kom oor na Masedonië toe en help ons.” Nadat Paulus die gesig gesien het, het ons so gou as moontlik gereed gemaak en na Masedonië toe vertrek, omdat ons tot die oortuiging gekom het dat God ons geroep het om die evangelie aan hulle daar te verkondig. === Filipi (Hand. 16:10 ev) === Nadat Paulus die gesig gesien het, het hulle[[Voetspore van paulus#sdfootnote2sym|²]] so gou as moontlik gereed gemaak en na Masedonië toe vertrek, omdat hulle tot die oortuiging gekom het dat God hulle geroep het om die evangelie aan hulle daar te verkondig. Hulle het van Troas af weggevaar en reguit koers gehou na Samotrake[[Voetspore van paulus#sdfootnote3sym|³]] en die volgende dag na Neapolis[[Voetspore van paulus#sdfootnote4sym|⁴]] toe. Daarvandaan is hulle na Filippi[[Voetspore van paulus#sdfootnote5sym|⁵]] toe, 'n belangrike stad in daardie deel van Masedonië en ook 'n Romeinse kolonie. In hierdie stad het hulle 'n paar dae gebly. Op die sabbatdag is hulle na die rivier toe buitekant die stadspoort, omdat hulle gedink het daar sou 'n Joodse bidplek wees. Hulle het gaan sit en met die vroue gepraat wat daar bymekaar was. Een van dié wat geluister het, was 'n vrou met die naam Lidia, wat die Joodse geloof aangeneem het. Sy het handel gedrywe met pers wolmateriaal en was van Tiatira afkomstig. Die Here het haar vir Paulus se woorde ontvanklik gemaak. Sy en haar huisgesin is toe gedoop. Daarna het sy hulle uitgenooi en gesê: “Aangesien julle daarvan oortuig is dat ek in die Here glo, kom gaan by my tuis.” En sy het hulle oorreed om dit te doen. Terwyl hulle eendag na die bidplek toe op pad was, het hulle 'n slavin teëgekom in wie daar 'n waarsêersgees was. Deur waarsêery het sy vir haar eienaars baie geld verdien. Sy het agter Paulus-hulle aangeloop en aanhou-dend geskreeu: “Hierdie mense is dienaars van God, die Allerhoogste! Hulle vertel vir julle hoe julle gered kan word.” Sy het dit baie dae na mekaar gedoen totdat Paulus dit nie langer kon hou nie. Hy het omgedraai en vir die gees gesê: “Ek beveel jou in die Naam van Jesus Christus: Gaan uit haar uit!” Die gees het op daardie selfde oomblik uit haar uitgegaan. Toe haar eienaars sien dat sy nie meer geld vir hulle kan inbring nie, het hulle vir Paulus en Silas gegryp en hulle na die owerheid toe op die stadsplein gesleep. Hulle het hulle voor die stadsbestuur gebring en gesê: “Hierdie mense is Jode wat moeilikheid maak in ons stad. Hulle wil vir ons gebruike leer wat ons as Romeine nie kan aanvaar of navolg nie.” Die skare het ook teen hulle gekant geraak. Die stadsbestuur het toe hulle klere van hulle laat afskeur en beveel dat hulle lyfstraf moet kry. Nadat hulle baie ge-slaan is, is hulle in die tronk gegooi, en die bewaarder het opdrag gekry om hulle streng te bewaak. Op hierdie bevel het hy hulle in die binneste sel op-gesluit en hulle voete in die houtblok vasgeklem. Teen middernag was Paulus en Silas besig om te bid en tot lof van God te sing. Die ander gevangenes het na hulle geluister. Skielik kom daar 'n groot aardbewing wat die fondamente van die tronk geskud het. Al die deure van die tronk het onmiddellik oopgegaan, en al die gevangenes se boeie het losgeraak. Die bewaarder het wakker geskrik, en toe hy die deure van die tronk sien oopstaan, het hy sy swaard uitgetrek om homself om die lewe te bring, want hy het gedink die gevangenes het ontsnap. Maar Paulus het baie hard vir hom geskreeu: “Moenie jouself doodmaak nie! Ons is nog almal hier.” Toe het die bewaarder 'n lig gevra, die sel ingestorm en bewend voor Paulus en Silas neergeval. Hy het hulle buitekant toe gevat en gevra: “Menere, wat moet ek doen om gered te word?” Hulle antwoord hom: “Glo in die Here Jesus, en jy sal gered word, jy en jou huisgesin.” Hulle het toe die woord van die Here aan hom en aan al die mense in sy huis verkondig. Op daardie uur van die nag het hy vir Paulus en Silas geneem en hulle wonde gewas. Hy en al sy mense is daar en dan gedoop. Toe bring hy hulle na sy huis toe en sit vir hulle 'n ete voor. Hy en sy hele huisgesin was vol blydskap omdat hulle nou in God geglo het. Die volgende môre het die stadsbestuur polisie gestuur met die boodskap: “Laat daardie mense los.” Die bewaarder het toe die boodskap aan Paulus oorgedra en gesê: “Die stadsbestuur het laat weet dat julle losgelaat moet word. Julle kan nou gaan, en voorspoed op julle reis!” Maar Paulus sê vir die polisie: “Ons is sonder verhoor in die openbaar geslaan en in die tronk gestop, ons wat Romeinse burgers is. En nou wil hulle ons stilletjies hier wegkry. O nee! Laat hulle self kom en ons uitlei.” Die polisie het dit toe vir die stadsbestuur gaan vertel. Dié het groot geskrik toe hulle hoor dit is Romeinse burgers. Hulle het gegaan en om verskoning gevra, hulle uit die tronk uitgelei en hulle versoek om die stad te verlaat. Nadat hulle uit die tronk gekom het, is hulle na Lidia se huis toe, waar hulle die gelowiges gesien en bemoedig het. Daarna het Paulus-hulle vertrek. === Tessalonika[[Voetspore van paulus#sdfootnote6sym|⁶]] (Hand. 17:1 ev) === Paulus-hulle het deur Amfipolis en Apollonië na Tessalonika toe gereis, waar daar 'n Joodse sinagoge was. Soos dit Paulus se gewoonte was, het hy daarheen gegaan en op drie sabbatdae na mekaar uit die Skrif met die Jode geredeneer. Hy het die Skrif uitgelê en daaruit aangetoon dat die Christus moes ly en uit die dood moes opstaan. “Hierdie Jesus wat ek aan julle ver-kondig,” het hy gesê, “Hý is die Christus.” Party van die Jode het oortuig geraak en by Paulus en Silas aangesluit. 'n Groot aantal godvresende Grieke en 'n aansienlike getal vooraanstaande vroue het ook nog bygekom. Maar die Jode was hieroor afgunstig en het met die hulp van 'n klomp nikswerd leeglêers 'n betoging op tou gesit wat die stad in oproer gebring het. Hulle het na Jason se huis toe opgeruk en wou vir Paulus en Silas hê om hulle voor die volk te bring. Toe die Jode hulle nie kry nie, sleep hulle vir Jason en 'n paar ander gelowiges na die stadsbestuur toe en skreeu: “Dit is die mense wat die hele wêreld in beroering bring. Hulle is nou hier in ons stad, en Jason het vir hulle huisvesting gegee. Hulle handel almal in stryd met die keiser se wette en sê dat daar 'n ander koning is, Jesus!” Die mense en die stadsbestuur was ontsteld toe hulle dit hoor, maar nadat hulle van Jason en die ander gelowiges die nodige waarborg gekry het, is hulle losgelaat. === Berea (Hand. 17:10 ev) === Sodra dit donker was, het die gelowiges vir Paulus en Silas na Berea toe gestuur. Daar aangekom, het hulle na die Joodse sinagoge toe gegaan. Die mense daar was ontvankliker as dié in Tessalonika. Hulle het met groot be-langstelling na die woord geluister en elke dag die Skrif ondersoek om te sien of dit is soos Paulus sê. Baie van die Jode het gelowig geword en ook heel-party van die Grieke, mans sowel as vooraanstaande vroue. Toe die Jode in Tessalonika egter hoor dat Paulus die woord van God ook in Berea ver-kondig, het hulle ook dáár oproer gaan stook en die mense opge-sweep. Die gelowiges het dadelik vir Paulus na die kus toe laat wegbring, maar Silas en Timoteus het daar agtergebly. === Atene[[Voetspore van paulus#sdfootnote7sym|⁷]] (Hand. 17:16 ev) === Die mense wat vir Paulus begelei het, het hom tot by Atene gebring en toe teruggegaan met die opdrag van Paulus aan Silas en Timoteus om so gou as moontlik na hom toe te kom. Terwyl Paulus in Atene vir Silas en Timoteus wag, het hy baie verontwaardig geword toe hy sien hoe vol afgodsbeelde die stad is. Hy het in die sinagoge met die Jode en die godvresendes geredeneer en elke dag op die stadsplein met die verbygangers gepraat. 'n Paar wysgere, Epikureërs en Stoïsyne, het met hom gestry. Party het gesê: “Wat sou hierdie praatjiesmaker tog wil sê?” Ander het gesê: “Dit lyk of hy 'n boodskapper van vreemde gode is.” Dit was omdat Paulus die evangelie van Jesus en sy opstanding verkondig het. Hulle het hom na die Areopagus toe geneem en gesê: “Kan ons te wete kom wat hierdie nuwe leer is wat jy verkondig? Party van die dinge wat jy sê, klink vir ons vreemd, en ons wil graag weet wat dit beteken.” Die Ateners in die algemeen en die uitlanders wat daar gewoon het, het hulle tyd aan niks anders bestee as om iets nuuts te sê of te hoor nie. Paulus het toe in die middel van die Areopagus gaan staan en gesê: “Ateners, ek sien dat julle in alle opsigte baie godsdienstig is. Terwyl ek deur julle stad geloop en kyk het na die plekke waar julle aanbid, het ek ook 'n altaar gekry waarop geskrywe staan: ‘Aan 'n onbekende god.’ “Nou ja, wat julle aanbid sonder om daarvan kennis te hê, verkondig ek aan julle. God, wat die wêreld met alles wat daarin is, gemaak het, Hý is die Here van hemel en aarde, en Hy woon nie in tempels wat deur mense gemaak is nie. Hy het ook nie nodig dat mense Hom versorg nie. Inteendeel, dit is Hy wat aan almal lewe en asem en alles gee. Uit een mens het Hy al die nasies gemaak. Hy het hulle gemaak om oor die hele aarde te woon. Hy het bepaal hoe lank hulle sal bestaan en waar hulle sal woon. God het hulle gemaak om Hom te soek, al sou hulle ook moes rondtas om Hom te vind. Hy is nie ver van enigeen van ons af nie, want deur Hom lewe ons, beweeg ons en bestaan ons. Of soos party van julle digters ook gesê het: ‘Ons stam ook van Hom af.[[Voetspore van paulus#sdfootnote8sym|⁸]]’ Aangesien ons dan self van God afstam, moet ons nie dink dat die Godheid aan beelde van goud, silwer of klip gelyk is nie. Dit is bloot skeppinge van menslike vaardigheid en verbeelding. “God het die tye van onkunde oorge-sien, maar nou roep Hy al die mense oral op om hulle te bekeer, want Hy het 'n dag bepaal waarop Hy regverdig oor die wêreld gaan oordeel deur 'n Man wat Hy uitgekies het. As bewys daarvan vir almal, het Hy Hom uit die dood laat opstaan.” Toe hulle van die opstanding uit die dood hoor, het party hom uitgelag, maar party het gesê: “Ons sal jou weer hieroor wil hoor.” 'n Paar mense het egter gelowig geword en by hom aangesluit. Onder hulle was daar Dionisius, 'n lid van die Areopagus, en 'n vrou met die naam Damaris en nog ander saam met hulle. === Korinte[[Voetspore van paulus#sdfootnote9sym|⁹]] (Hand. 18:1 ev) === Hierna het Paulus Atene verlaat en na Korinte toe gegaan. Daar het hy vir Akwila, 'n Jood wat in Pontus gebore is, ontmoet. Hy het kort tevore saam met sy vrou, Priscilla, uit Italië daar aangekom, nadat keiser Claudius beveel het dat al die Jode Rome moet verlaat. Paulus het hulle gaan opsoek, en omdat hulle net soos hy tentmakers van beroep was, het hy by hulle ingetrek en saam met hulle gewerk. Maar elke sabbatdag het hy in die sinagoge met die mense geredeneer en Jode en Grieke probeer oortuig. Nadat Silas en Timoteus van Masedonië af gekom het, het Paulus al sy tyd bestee aan die prediking om die Jode daarvan te oortuig dat Jesus die Christus is. Maar toe hulle hulle aanhou verset en hom beledig, het hy die stof van sy klere afgeskud en vir hulle gesê: “As julle verlore gaan, is dit julle eie skuld. Ek aanvaar nie die verantwoordelikheid daarvoor nie. Van nou af gaan werk ek onder mense wat nie Jode is nie.” Toe het hy die sinagoge verlaat en na die huis toe gegaan van 'n godvresende man met die naam Titius Justus. Sy huis was net langs die sinagoge. Krispus, die hoof van die sinagoge, en sy hele huisgesin het tot geloof in die Here gekom. Ook baie ander mense in Korinte wat die boodskap gehoor het, het gelowig geword en is gedoop. Een nag het die Here in 'n gesig vir Paulus gesê: “Moenie bang wees nie; hou aan met preek en moenie stilbly nie, want Ek is by jou. Niemand sal jou aanval of jou kwaad aandoen nie, want in hierdie stad behoort baie mense aan My.” Paulus het 'n jaar en ses maande lank daar gebly en die mense onderrig in die woord van God. Nadat Gallio goewerneur van Agaje geword het, het die Jode egter soos een man teen Paulus in opstand gekom en hom voor die hof gebring. “Hierdie man,” het hulle gesê, “probeer die mense oorhaal om God op 'n manier te vereer wat in stryd is met ons wet.” Paulus wou praat, maar toe sê Gallio vir die Jode: “As dit oor 'n onreg of 'n ernstige misdaad gegaan het, was dit my plig om geduldig na julle Jode te luister. Maar aangesien dit 'n geredekawel is oor woorde en name en julle eie wet, moet julle self daaroor beslis. In sulke sake wil ek nie regter wees nie.” Hulle het toe almal vir Sostenes, die hoof van die sinagoge, gegryp en hom net daar voor die regbank aangerand. Gallio het hom egter niks daaraan gesteur nie. === Efese[[Voetspore van paulus#sdfootnote10sym|¹⁰]] === Nadat Paulus nog 'n tyd lank daar by die gelowiges in Korinte gebly het, het hy van hulle afskeid geneem en saam met Priscilla en Akwila na Sirië toe vertrek. Voordat hy in Kenchreë aan boord gegaan het, het hy sy hare laat afsny, omdat 'n gelofte wat hy afgelê het, vervul was. By hulle aankoms in Efese het Paulus sy reisgenote verlaat en in die sinagoge ingegaan, waar hy met die Jode geredeneer het. Hy het van hulle afskeid geneem en gesê: “As God wil, kom ek na julle toe terug.” === Jerusalem en Terug na Antiogie === Hy het van Efese af weggegaan en in Sesarea aangekom. Daarvandaan het hy Jerusalem toe gegaan en die gemeente gegroet, en toe na Antiogië toe vertrek, waar hy 'n tyd lank gebly het. == Derde Sendingreis == Daarna het hy weer vertrek en deur die landstreek van Galasië en Frigië[[Voetspore van paulus#sdfootnote11sym|¹¹]] gereis. Oral het hy die gelowiges geestelik versterk. == Paulus besoek die volgende plekke == Efese (Hand. 19:1 ev) Masedonie en Griekeland (Hand. 20:1-6); Troas (Hand. 20:7-12;) Milete (Hand. 20:13-38). === Efese (Hand. 19:1 ev) === Paulus het deur die binneland gereis en in Efese gekom. Daar het hy 'n groepie gelowiges gekry vir wie hy gevra het: “Het julle die Heilige Gees ontvang toe julle gelowig geword het?” “Ons het nog nie eens gehoor of die Heilige Gees al gekom het nie,” het hulle geantwoord. “Watter soort doop het julle dan ontvang?” vra hy toe. “Die doop van Johannes,” antwoord hulle. Daarop sê Paulus: “Johannes het die mense gedoop as hulle hulle bekeer het. Maar hy het vir die volk gesê dat hulle in die Een moet glo wat ná hom kom, dit is in Jesus.” Toe hulle dit hoor, het hulle hulle in die Naam van die Here Jesus laat doop. Paulus het hulle ook die hande opgelê. Toe het die Heilige Gees op hulle gekom, en hulle het ongewone tale of klanke gebruik, en hulle het geprofeteer. Hulle was altesaam omtrent twaalf. Paulus het drie maande lank met vrymoedigheid in die sinagoge geredeneer oor die koninkryk van God en die mense daarvan probeer oortuig. Maar party was koppig en wou hulle nie laat oortuig nie. Hulle het ook in die openbaar die leer van die Here belaglik probeer maak. Toe het Paulus hulle verlaat en die gelowiges afsonderlik geneem en daagliks in die saal van Tirannus besprekings gehou. Dit het twee jaar lank so aangehou, sodat al die inwoners van die provinsie Asië, Jode sowel as Grieke, die woord van die Here gehoor het. God het deur Paulus wonderbaarlike dinge gedoen. Selfs doeke of voorskote wat aan sy lyf geraak het, is op siekes gesit en dan het hulle siektes verdwyn; en die bose geeste het uit hulle uitgegaan. Party Jode wat rondgegaan het om bose geeste te besweer, het dit ook gewaag om die Naam van die Here Jesus daarvoor te gebruik. Hulle het gesê: “Ek besweer julle in die Naam van dié Jesus wat deur Paulus verkondig word.” Dit was die sewe seuns van 'n Joodse priesterhoof, Skeva, wat dit gedoen het. Maar een van die bose geeste het vir hulle gesê: “Jesus ken ek, en van Paulus weet ek, maar julle, wie is julle?” Die man met die bose gees spring toe onder hulle in en oorweldig hulle. Hy was te sterk vir hulle, sodat hulle kaal en stukkend geslaan uit daardie huis gevlug het. Al die Jode en Grieke wat in Efese gewoon het, het daarvan te hore gekom. Vrees het hulle almal oorval, en die Naam van die Here Jesus is geprys. Baie van die mense wat gelowig geword het, het ook gekom en al hulle towerpraktyke openlik bely en bekend gemaak. Heelparty van die mense wat toorkunste beoefen het, het hulle boeke gebring en voor almal verbrand. Hulle het die waarde daarvan bereken en gevind dat dit vyftig duisend silwermuntstukke werd was. So het die woord van die Here sy krag getoon en al hoe verder versprei. Na hierdie gebeurtenisse het Paulus besluit om deur Masedonië en Agaje te reis en na Jerusalem toe te gaan. “Nadat ek daar was,” het hy gesê, “moet ek Rome ook besoek.” Hy het twee van sy helpers, Timoteus en Erastus, vooruit gestuur Masedonië toe, maar self nog 'n tyd lank in die provinsie Asië agtergebly. Juis toe het daar 'n groot opskudding ontstaan oor die leer van die Here. 'n Silwersmid met die naam Demetrius het silwerbeelde van die tempel van Artemis gemaak en vir die vakmanne 'n goeie verdienste verskaf. Hy roep hulle en ander mense wat soortgelyke werk doen, toe bymekaar en sê vir hulle: “Mense, julle weet dat ons voorspoed van hierdie werk afhang. Julle sien en hoor self dat hierdie Paulus daarin geslaag het om nie net in Efese vir hom 'n groot aanhang te kry nie, maar ook in byna die hele provinsie Asië. Hy sê dat goed wat met die hand gemaak word, nie gode is nie. Ons bedryf staan in gevaar om 'n slegte naam te kry. En nie net dit nie. Die gevaar is ook dat die tempel van die groot godin Artemis sy betekenis sal verloor en dat sy van haar grootheid berowe sal word, hierdie godin wat in die hele provinsie Asië en oor die hele wêreld vereer word.” By die aanhoor hiervan het hulle woedend geword en geskreeu: “Groot is Artemis van die Efesiërs!” Die oproer het oor die hele stad uitgebrei. Soos een man het die mense na die amfiteater toe gestorm. Hulle het vir Gaius en Aristargos, twee Masedoniërs wat saam met Paulus gereis het, gegryp en saamgesleep. Paulus wou self met die skare gaan praat, maar die gelowiges wou hom dit nie toelaat nie. Ook het party van die hoë amptenare van die provinsie Asië wat goedgesind was teenoor Paulus, vir hom 'n boodskap gestuur om hom te waarsku om nie na die amfiteater toe te gaan nie. Almal het deurmekaar geskreeu, en die hele vergadering was in die war. Die meeste mense het nie geweet hoekom hulle daar bymekaar was nie. Toe die Jode vir Aleksander vorentoe stoot, het party van die mense vir hom gesê wat aan die gang is. Hy het met sy hand gewys dat hy iets vir die volk wil sê. Maar toe hulle merk dat hy 'n Jood is, het hulle almal byna twee uur lank uit een mond aangehou skreeu: “Groot is Artemis van die Efesiërs!” Uiteindelik het die stadsklerk daarin geslaag om die skare tot bedaring te bring. “Efesiërs,” het hy gesê, “watter mens weet nou nie dat die stad van die Efesiërs die beskermer is van die tempel van die groot Artemis en van haar beeld wat uit die hemel geval het nie? Niemand kan dit betwis nie. Bedaar dus en moenie iets oorhaastigs doen nie. Julle het hierdie mans hierheen gebring alhoewel hulle nie die tempel berowe of ons godin belaster het nie. Die hofsittings word gehou, en daar is regters. As Demetrius en sy vakmanne 'n klag teen iemand het, laat hulle mekaar daar gaan aankla. En as julle verder wil gaan, moet die saak op 'n wettige volksvergadering behandel word, want ons loop gevaar om van opstand aangekla te word oor die dinge wat vandag hier gebeur het. Daar is geen rede vir hierdie oploop nie, en ons sal dit nie kan verantwoord nie.” Deur dit te sê, het hy die byeenkoms uitmekaar laat gaan. === Masedonie en Griekeland (Hand. 20:1-6) === Paulus was van plan om: # Efese te verlaat; # In Troas gaan preek; # Titus in Troas te ontmoet en terugvoer oor Korinte te kry; # om voort te gaan met die insammeling van fondse vir Judea. Nadat die oproer bedaar het, het Paulus die gelowiges bymekaargeroep en hulle moed ingepraat. Daarna het hy hulle gegroet en Masedonië toe vertrek. Op sy reis deur daardie gebiede het hy die gelowiges telkens met sy prediking bemoedig. Hy kom toe in Griekeland aan, waar hy drie maande gebly het. Toe hy op vertrek gestaan het Sirië toe, het hy van 'n Joodse komplot teen hom te hore gekom en besluit om deur Masedonië terug te gaan. Pirrus se seun Sopater van Berea het saam met Paulus gereis, en ook Aristargos en Sekundus, albei van Tessalonika, Gaius van Derbe, en Timoteus, asook Tigikus en Trofimus, albei van die provinsie Asië. Hulle het vooruitgegaan en in Troas vir ons gewag. === Troas (Hand. 20:7-12) === Na die fees van die ongesuurde brood het ons van Filippi af met 'n skip vertrek en vyf dae later by hulle in Troas aangekom. Daar het ons sewe dae gebly. Ons het die Sondag bymekaargekom vir die gemeenskaplike maaltyd. Paulus het die gelowiges toegespreek, en aangesien hy die volgende dag sou vertrek, het hy tot middernag aangehou. Daar was heelwat lampe in die bovertrek waar ons bymekaar was. 'n Jongman met die naam Eutigus het op die vensterbank gesit. Hoe langer Paulus gepraat het, hoe vaker het Eutigus geword. Hy het naderhand vas aan die slaap geraak en uit die derde verdieping tot op die grond geval. Toe hulle hom optel, was hy dood. Paulus het ondertoe gegaan, hom oor Eutigus uitgestrek en hom teen hom vasge-druk en gesê: “Moet julle nie ontstel nie. Hy lewe!” Paulus het weer boontoe gegaan, brood gebreek en geëet. Hy het nog lank met hulle gepraat, tot dag-breek, en daarna vertrek. Die mense het toe die seun lewend weggebring huis toe. Hulle was buitengewoon bemoedig deur alles. === Reis vanaf Troas na Milete (Hand. 20:13-16) === Paulus se geselskap[[Voetspore van paulus#sdfootnote12sym|¹²]] het vooruit per skip na Assus[[Voetspore van paulus#sdfootnote13sym|¹³]] toe vertrek, waar hulle vir Paulus aan boord sou neem. Dit was sy opdrag, omdat hy self oor land daarheen wou gaan. Toe hy hulle in Assus kry, het hulle hom aan boord geneem en na Mitilene[[Voetspore van paulus#sdfootnote14sym|¹⁴]] toe gevaar. Daarvandaan het hulle die volgende dag verder gevaar en tot regoor Chios[[Voetspore van paulus#sdfootnote15sym|¹⁵]] gekom. Die dag daarna het hulle Samos[[Voetspore van paulus#sdfootnote16sym|¹⁶]] bereik en nog 'n dag later Milete[[Voetspore van paulus#sdfootnote17sym|¹⁷]]. Paulus het besluit om by Efese verby te vaar, sodat hy nie tyd in die provinsie Asië sou verloor nie, want hy was haastig om, as dit kon, op pinksterdag[[Voetspore van paulus#sdfootnote18sym|¹⁸]] in Jerusalem te wees. === Milete (Hand. 20:7-38) === Van Milete af het Paulus 'n boodskap na Efese toe gestuur om die ouderlinge van die gemeente te laat roep. Toe hulle by hom kom, sê hy vir hulle: “Julle weet hoe ek die hele tyd, van die eerste dag af dat ek in die provinsie Asië gekom het, onder julle geleef het; hoe ek die Here in alle nederigheid gedien het te midde van droefheid weens die vervolginge wat ek deur die komplotte van die Jode moes verduur. Julle weet dat ek niks teruggehou het wat vir julle voordelig kon wees nie, toe ek by julle in die openbaar gepreek en julle in julle huise onderrig het. Ek het sowel die Jode as die Grieke ernstig vermaan om hulle tot God te bekeer en in ons Here Jesus te glo. “En nou gaan ek Jerusalem toe, daartoe gedring deur die Gees. Wat dáár met my sal gebeur, weet ek nie. Ek weet dat die Heilige Gees my in elke stad verseker dat gevangenskap en vervolging op my wag. Maar al is my lewe vir my kosbaar, reken ek dit van geen belang nie as ek maar net my lewenstaak kan voltooi en die dienswerk wat ek van die Here Jesus gekry het, kan klaar maak: dit is om die evangelie van God se genade te verkondig. “Ek het onder julle almal rondgegaan en die koninkryk van God verkondig, maar nou weet ek dat julle my nie weer sal sien nie. Daarom verklaar ek vandag dat dit nie my skuld is as enigeen van julle verlore gaan nie, want ek het nie nagelaat om die heilsplan van God in sy volle omvang aan julle te verkondig nie. Pas julle self op en die hele kudde wat die Heilige Gees onder julle sorg gestel het. Soos wagters 'n kudde versorg, so moet julle die gemeente van God versorg wat Hy vir Hom verkry het deur die bloed van sy eie Seun. Ek weet dat daar ná my vertrek wrede wolwe onder julle sal indring, en hulle sal die kudde nie ontsien nie. Ja, uit julle eie geledere sal daar mense na vore kom wat met leuens die gelowiges agter hulle aan sal probeer verlei. Wees waaksaam. Onthou dat ek elkeen van julle drie jaar lank onderrig het, aanhoudend, dag en nag, baiekeer met trane. Maar nou vertrou ek julle aan God toe en aan die woord van sy genade. Die woord is magtig om julle op te bou en julle in die seëninge te laat deel wat Hy aan al die gelowiges as erfdeel belowe het. “Ek het niemand se geld of klere begeer nie. Julle weet self dat ek vir myself en vir die mense wat saam met my was, gesorg het deur met hierdie twee hande van my te werk. Deur my voorbeeld het ek in elke opsig vir julle gewys dat ons hard moet werk sodat ons die armes kan help. Onthou die woorde van die Here Jesus. Hy het self gesê: Om te gee, maak 'n mens gelukkiger as om te ontvang.” Nadat Paulus dit gesê het, het hy saam met hulle almal gekniel en gebid. Almal het baie gehuil en hom omhels en gesoen. Hulle was veral hartseer omdat hy gesê het dat hulle hom nie weer sou sien nie. Daarna is hulle saam met hom na die skip toe. == Paulus-Hulle Reis na Jerusalem (Hand. 21:1-16) == Nadat Paulus-hulle swaar van die ouderlinge afskeid geneem het, het Paulus-hulle aan boord gegaan. Hulle het reguit koers gehou en by die eiland Kos aangekom. Die volgende dag het hulle Rodos'''[[Voetspore van paulus#sdfootnote19sym|¹⁹]]''' bereik en daarvan-daan by Patara'''[[Voetspore van paulus#sdfootnote20sym|²⁰]]''' aangekom. Daar het hulle 'n skip gekry wat na Fenisië toe sou vaar, en hulle het aan boord gegaan en weggevaar. Hulle het Siprus in sig gekry en is aan die suidekant daarvan verby Sirië toe. In Tirus, waar die skip sy vrag moes aflaai, het hulle afgeklim. Hulle het die gelowiges daar opgesoek en sewe dae by hulle gebly. Deur die Gees gelei, het hulle vir Paulus gesê om nie Jerusalem toe te gaan nie. Maar toe die sewe dae verby was, het hull verder gereis, en hulle is almal met hulle vrouens en kinders saam met hulle tot buitekant die stad. Hulle het op die strand gekniel en gebid en van mekaar afskeid geneem. Daarna het hulle aan boord gegaan, en hulle het omgedraai huis toe. Van Tirus af het hulle die seereis voortgesit na Ptolemaïs[[Voetspore van paulus#sdfootnote21sym|²¹]] toe. Daar het hulle die gelowiges gegroet en 'n dag by hulle gebly. Die volgende dag het hulle vertrek en in Sesarea aangekom. Hulle het die evangelis Filippus, een van die sewe, opgesoek en by hom tuis gegaan. Hy het vier ongetroude dogters gehad wat die gawe besit het om te profeteer. Nadat hulle reeds 'n hele paar dae daar was, het daar 'n profeet met die naam Agabus van Judea af aangekom. Hy het na hulle toe gekom, Paulus se gordel gevat, sy eie hande en voete daarmee vasgebind en gesê: “So sê die Heilige Gees: Die Jode sal in Jerusalem die eienaar van hierdie gordel net so vasbind en hom aan die heidene uitlewer.” Toe hulle dit hoor, het hulle en die mense daar vir Paulus gesmeek om nie Jerusalem toe te gaan nie. Toe antwoord Paulus: “Waarom wil julle my hart sag maak met julle trane? Ter wille van die Naam van die Here Jesus is ek bereid om in Jerusalem nie net gevange geneem te word nie, maar selfs ook te sterwe.” Toe ons hom nie kon oorreed nie, het ons daarin berus en gesê: “Laat die wil van die Here geskied.” Na 'n paar dae het hulle, hul voorbereidings afgehandel en na Jerusalem toe vertrek. Party van die gelowiges het van Sesarea af saam met hulle gegaan. Hulle het hulle by Mnason gebring, wat oorspronklik van Siprus afkomstig was en wat van vroeg af reeds 'n gelowige was. By hom sou hulle tuis gaan. == Paulus Besoek Jacobus (Hand. 21:17-26) == By Paulus-hulle se aankoms in Jerusalem het die broers hulle hartlik ontvang. Die volgende dag het hulle saam met Paulus na Jakobus toe gegaan. Al die ouderlinge was daar teenwoordig. Paulus het hulle gegroet en in besonderhede vertel wat God deur sy diens onder die heidene gedoen het. Toe hulle dit hoor, het hulle God geprys en vir Paulus gesê: “Jy sien, broer, hier is duisende Jode wat gelowig geword het, maar almal onderhou die wet van Moses nog stiptelik. Hulle het gehoor dat jy al die Jode wat onder die heidene woon, leer om van die wet van Moses af te sien. Jy sou hulle geleer het om nie meer hulle kinders te laat besny nie en om nie die Joodse ge-bruike te onderhou nie. “Wat moet ons nou doen? Hulle sal beslis te hore kom dat jy hier is. Maak nou soos ons vir jou sê. Hier by ons is daar vier mans wat 'n gelofte afgelê het. Neem hulle saam met jou vir die reinigingshandeling en betaal die koste daarvan, sodat hulle hulle hare kan laat afsny. Dan sal almal weet dat nie een van die gerugte wat oor jou versprei word, waar is nie, maar dat jy self die wet onderhou. Ons het tog al vir die gelowiges wat vroeër heidene was, laat weet van ons besluit dat hulle nie vleis wat aan 'n afgod geoffer is, en bloed en 'n dier wat verwurg is, moet eet nie, en dat hulle onsedelikheid moet vermy.” Die volgende dag het Paulus die manne geneem en die reinigingshandeling saam met hulle verrig. Hy het tempel toe gegaan en kennis gegee op watter dag die reiniging verby sou wees, wanneer die offer vir elkeen van hulle gebring sou word. == Paulus word by die Tempel Gevange Geneem (Hand. 21:27-40) == Toe die sewe dae van die reiniging byna om was, het Jode van die provinsie Asië vir Paulus by die tempel gesien. Hulle het die hele skare aangehits en vir Paulus gegryp. “Israeliete, kom help!” het hulle geskreeu. “Hier is die man wat ons volk, die wet van Moses en die tempel oral aanval. Nou het hy boonop nog Grieke in die tempel ingebring en hierdie heilige plek ontheilig.” Hulle het dit gesê omdat hulle vantevore vir Trofimus van Efese saam met Paulus in die stad gesien het en gedink het dat Paulus hom in die tempel in geneem het. Die hele stad het in beroering gekom. Die mense het saamge-drom, vir Paulus gegryp en hom uit die tempel uitgesleep. Die deure is dadelik agter hulle toegesluit. Die mense wou hom net doodmaak. 'n Bood-skap is toe na die kommandant van die Romeinse garnisoen[[Voetspore van paulus#sdfootnote22sym|²²]] toe gestuur dat die hele Jerusalem in oproer is. Hy het onmiddellik met soldate en offisiere na die oproer toe gehardloop. Toe die skare die kommandant en sy soldate sien, het hulle opgehou om vir Paulus te slaan. Die kommandant het na Paulus toe gegaan, hom gevange geneem en beveel dat hy met twee kettings geboei moet word. Daarna het hy probeer vasstel wie die man is en wat hy gedoen het. Die skare het so deur-mekaar geskreeu dat hy in die lawaai nie kon uitvind wat presies aan die gang is nie. Hy het toe beveel dat Paulus na die kaserne toe gevat moet word. By die trap van die kaserne het die gepeupel so saamgedrom dat die soldate Paulus moes dra, want al die mense het agterna geloop en geskreeu: “Weg met hom!” == Paulus Verdedig Homself (Hand. 21:37-40) == Net voor hulle Paulus die kaserne wou inbring, sê hy vir die kommandant: “Mag ek u iets vra?” Daarop sê die kommandant: “Ken jy Grieks? Dan is jy nie die Egiptenaar wat 'n rukkie gelede in opstand gekom en met vier duisend terroriste die woestyn in getrek het nie?” Daarop antwoord Paulus hom: “Ek is 'n Jood van Tarsus in Silisië, 'n burger van 'n belangrike stad. Laat my asseblief toe om die volk toe te spreek.” Die kommandant het ingewillig, en Paulus het op die trap gaan staan en met sy hand vir die mense gewys om stil te bly. Toe dit baie stil geword het, het hy hulle in Hebreeus toegespreek. == Paulus Vertel van Sy Bekering (Hand. 22:1-21) == “Broers en vaders, luister na wat ek nou tot my verdediging vir julle wil sê.” Toe hulle hoor dat hy Hebreeus praat, het hulle nog stiller geword. Hy gaan toe voort: “Ek is 'n Jood wat in Tarsus in Silisië gebore is, maar ek het hier in Jerusalem grootgeword. As leerling van Gamaliël is ek volgens die streng opvatting van die wet van die voorvaders opgevoed, en ek was net so 'n kampvegter vir God soos julle almal vandag is. Ek wou die mense wat die leer van Christus volg, totaal uitroei. Mans sowel as vrouens het ek gevange geneem en in tronke laat stop. Dit kan die hoëpriester[[Voetspore van paulus#sdfootnote23sym|²³]] en die hele Joodse Raad bevestig. Van hulle het ek selfs bekendstellingsbriewe aan die Joodse broers in Damaskus gekry om ook daar hierdie mense in hegtenis te gaan neem en Jerusalem toe te bring om gestraf te word. “Terwyl ek op reis was en naby Damaskus gekom het, het daar teen die middag skielik 'n sterk lig uit die hemel op my gestraal. Ek het op die grond neergeval en 'n stem vir my hoor sê: ‘Saul, Saul, waarom vervolg jy My?’ ‘Wie is U, Here?’ het ek gevra. ‘Ek is Jesus van Nasaret,’ het Hy my geantwoord. ‘Dit is vir My wat jy vervolg.’ “Die mense wat saam met my was, het wel die lig gesien, maar nie die stem verstaan van Hom wat met my gepraat het nie. Toe vra ek: ‘Wat moet ek doen, Here?’ Die Here sê toe vir my: ‘Staan op en gaan na Damaskus toe. Dáár sal alles vir jou gesê word wat God bepaal het dat jy moet doen.’ “Die skerp lig het my blind gemaak, en my reisgenote moes my aan die hand lei. So het ek in Damaskus aangekom. 'n Sekere Ananias, 'n man wat getrou volgens die wet van Moses gelewe het en by al die Jode in die stad hoog aangeskrewe was, het na my toe gekom. Hy het by my kom staan en gesê: ‘Saul, broer, jy kan weer sien!’ En dadelik kon ek hom sien. Toe sê hy: ‘Die God van ons voorvaders het jou uitgekies om sy wil te ken, die Regverdige te sien en sy stem te hoor, want jy sal vir alle mense sy getuie wees van wat jy gesien en gehoor het. En nou, waarom nog wag? Kom, laat jou doop en jou sondes afwas nadat jy sy Naam aangeroep het.’ “Ek het na Jerusalem toe teruggegaan, en terwyl ek by die tempel besig was om te bid, het ek in geesvervoering geraak en die Here gesien wat vir my gesê het: ‘Maak gou en gaan dadelik uit Jerusalem weg. Die mense hier sal nie aanvaar wat jy oor My getuig nie.’ Toe het ek gesê: ‘Ja, Here, hulle weet dat ek die man is wat oral in die sinagoges die mense wat in U glo, laat vang en laat slaan het. En toe Stefanus, u getuie, se bloed vergiet is, het ek self daarby gestaan. Ek het dit goedgekeur en sy moordenaars se klere opgepas.’ Toe het die Here vir my gesê: ‘Jy moet hiervandaan weggaan, want Ek wil jou ver weg stuur, na die heidene toe.’ ” == Paulus en die Romeinse Kommandant (Hand. 22:22-30) == Meer as dit wou die skare nie hoor nie, en hulle het begin skreeu: “Weg met hom! So 'n man behoort nie te bly lewe nie!” Die skare het geskreeu, hulle klere uitgepluk en stof in die lug opgegooi. Die kommandant het toe beveel dat Paulus in die kaserne ingebring moet word en dat hy gegesel moet word om vas te stel hoekom die skare hom so uitgejou het. Hulle het hom alreeds vir die geseling vasgebind gehad toe Paulus vir die kaptein wat daarby staan, vra: “Mag julle 'n Romeinse burger gesel, en boonop nog sonder verhoor?” Toe die kaptein dit hoor, gaan hy na die kommandant toe en sê: “Wat gaan u doen? Hierdie man is 'n Romeinse burger.” Die kommandant gaan vra toe vir Paulus: “Sê vir my, is jy 'n Romeinse burger?” “Ja,” antwoord Paulus. Toe sê die kommandant: “Ek het 'n groot som geld betaal om die burgerreg te verkry.” En Paulus sê: “Maar ek het dit deur geboorte gekry.” Die soldate wat vir Paulus moes gesel, het hom dadelik losgemaak, en selfs die kommandant het bang geword toe hy besef dat Paulus 'n Romeinse burger is en dat hy hom laat boei het. Omdat die kommandant presies te wete wou kom wat die Jode teen Paulus het, het hy die volgende dag bevel gegee dat die priesterhoofde en die hele Joodse Raad bymekaar moet kom. Hy het Paulus laat haal en voor hulle gebring. == Paulus Voor die Joodse Raad (Hand. 23:1-11) == Paulus het die lede van die Joodse Raad vierkantig in die oë gekyk en gesê: “Broers, ek het heeltemal 'n skoon gewete oor hoe ek tot vandag toe my lewe in diens van God gelei het.” Toe beveel die hoëpriester Ananias[[Voetspore van paulus#sdfootnote24sym|²⁴]] die mense wat by Paulus staan, om hom op sy mond te slaan. Daarop sê Paulus vir hom: “God sal jou slaan, jou skynheilige! Jy sit hier om my volgens ons wet te verhoor, maar in stryd met die wet beveel jy dat ek geslaan moet word.” Die mense wat by Paulus staan, sê toe vir hom: “Skel jy die hoëpriester van God uit?” Daarop antwoord hy: “Ek het nie geweet dat hy die hoëpriester is nie, broers. Dit ís soos daar geskrywe staan: Jy mag nie 'n leier van jou volk beledig nie. ” Paulus het geweet dat die Raad deels uit Sadduseërs en deels uit Fariseërs bestaan. Hy roep toe in die Raad uit: “Broers, ek is 'n Fariseër en ek kom uit 'n familie van Fariseërs. Dit is oor die verwagting dat die dooies weer sal opstaan dat ek verhoor word.” Toe hy dit sê, het daar rusie tussen die Fariseërs en die Sadduseërs ontstaan, en die vergadering het verdeeld geraak. Die Sadduseërs ontken dat daar 'n opstanding uit die dood is en dat daar engele en geeste bestaan, maar die Fariseërs aanvaar wel albei hierdie dinge. 'n Hewige woordewisseling het toe ontstaan. 'n Paar skrifgeleerdes van die party van die Fariseërs het opgespring, heftig beswaar gemaak en gesê: “Ons het niks teen hierdie man nie. Miskien het daar 'n gees of 'n engel met hom gepraat.” Die rusie het so hewig geword dat die kommandant bang was dat hulle Paulus uitmekaar sou skeur. Daarom het die kommandant sy soldate beveel om hom tussen hulle te gaan uithaal en terug te bring na die kaserne toe. Daardie nag het die Here by Paulus gestaan en vir hom gesê: “Hou moed! Hier in Jerusalem het jy vir My getuig. So moet jy dit in Rome ook nog doen.” == Die Komplot Teen Paulus (Hand. 23:12-22) == Die volgende dag het die Jode 'n komplot teen Paulus gesmee. Hulle het gesweer dat hulle nie sou eet of drink voordat hulle hom doodgemaak het nie. Daar was meer as veertig mense wat so saamgesweer het. Hulle het na die priesterhoofde en die familiehoofde toe gegaan en gesê: “Ons het 'n dure eed afgelê dat ons niks oor ons lippe sal neem voordat ons Paulus doodge-maak het nie. Julle moet nou namens die Joodse Raad die versoek aan die kommandant rig dat Paulus weer voor julle gebring moet word. Julle kan voorgee dat julle sy saak noukeuriger wil ondersoek. Ons is reg om hom op pad hierheen dood te maak.” Maar die seun van Paulus se suster het gehoor van die plan om hom voor te lê en kaserne toe gekom en dit vir Paulus gaan vertel. Toe laat Paulus een van die kapteins roep en sê vir hom: “Vat hierdie jongman asseblief na die kommandant toe, want hy het 'n boodskap vir hom.” Hy vat hom toe na die kommandant toe en sê: “Paulus, die gevangene, het my laat roep en my gevra om hierdie jongman na u toe te bring. Hy het iets om vir u te sê.” Die kommandant vat hom toe aan die hand, gaan met hom eenkant en vra vir hom: “Wat is dit wat jy my wil vertel?” Hy het geantwoord: “Die Jode het saamgesweer om u te vra om Paulus môre weer voor die Raad te bring, sogenaamd om sy saak noukeuriger te ondersoek. U moet hulle tog nie glo nie, want meer as veertig van hulle wil hom voorlê. Hulle het gesweer dat hulle nie sal eet of drink voordat hulle hom doodgemaak het nie. Hulle sit klaar en hulle wag nou net dat u hulle versoek moet toestaan.” Die kommandant sê toe vir hom: “Moet vir niemand sê dat jy dit vir my vertel het nie.” En hy het hom toe laat gaan. == Paulus word na Feliks Gestuur (Hand. 23:23-35) == Die kommandant het toe twee kapteins geroep en hulle beveel: “Maak twee honderd soldate, sewentig perderuiters en twee honderd spiesvegters[[Voetspore van paulus#sdfootnote25sym|²⁵]] gereed om teen nege-uur vanaand na Sesarea toe te vertrek. Sorg dat daar rydiere is, sodat Paulus veilig na Feliks, die goewerneur, oorgebring kan word.” Toe skrywe hy 'n brief met die volgende inhoud: “Van Claudius Lisias. “Aan die hooggeagte goewerneur Feliks. “Groete. “Die Jode het hierdie man gevang en hulle het op die punt gestaan om hom dood te maak toe ek met my soldate ingegryp en hom gered het, omdat ek te wete gekom het dat hy 'n Romeinse burger is. Omdat ek wou uitvind wat hulle beskuldiging teen hom is, het ek hom voor hulle Raad gebring. Dit blyk dat hulle hom aankla oor twispunte in verband met hulle wet, maar dat hy niks gedoen het wat die dood of tronkstraf verdien nie. Toe aan my meegedeel is dat daar 'n komplot teen die man gesmee is, het ek hom dadelik na u toe gestuur. Vir sy aanklaers het ek gesê om hulle klagte aan u voor te lê.” Die soldate het hulle opdrag uitgevoer en Paulus dwarsdeur die nag begelei tot in Antipatris[[Voetspore van paulus#sdfootnote26sym|²⁶]]. Die volgende dag het hulle die ruitery met Paulus verder laat gaan en self teruggekeer kaserne toe. Die ruitery het in Sesarea[[Voetspore van paulus#sdfootnote27sym|²⁷]] aangekom, die brief aan die goewerneur afgelewer en Paulus aan hom oorhandig. Hy het die brief gelees en vir Paulus gevra van watter provinsie hy afkomstig is. Toe hy hoor dat hy van Silisië af kom, het hy gesê: “Ek sal jou verhoor sodra jou aanklaers kom.” Daarna het hy beveel dat Paulus in die paleis van Herodes bewaak moet word. === Paulus voor Feliks (Hand. 24:1-23) === Vyf dae later het die hoëpriester Ananias saam met 'n paar van die familiehoofde en 'n advokaat, Tertullus, daar aangekom. Hulle het voor die goewerneur verskyn om hulle aanklag teen Paulus in te dien. Paulus is ingeroep, en Tertullus het met die aanklag voor Feliks begin: “U Edele, onder u lewe ons in rus en vrede, en deur u beleid het daar verbete-ringe vir hierdie volk ingetree. Dit erken ons altyd en oral met diep dank-baarheid. “Ek wil u nie onnodig vermoei nie. Ek versoek u om met u ken-merkende welwillendheid na 'n kort uiteensetting van ons saak te luister. “Ons beskou hierdie man as 'n gevaar vir die samelewing. Hy bring skeuring in die Joodse geledere dwarsdeur die wêreld. Hy is 'n leier van die dwaal-rigting van die Nasareners. Toe hy probeer het om selfs die tempel te ontheilig, het ons hom gevange geneem. As ú hom oor al hierdie dinge verhoor, kan u te wete kom waarom ons hom aankla.” Hiermee het die Jode saamgestem en hulle het bevestig dat dit so is. Op 'n teken van die goewerneur het Paulus begin praat: “Ek weet dat u al jare lank hierdie mense se regter is. Daarom verdedig ek my saak voor u met vertroue. “U kan self vasstel dat ek maar sowat twaalf dae gelede in Jerusalem aangekom het om daar te aanbid. Niemand het my in die tempel of in die sinagoges of êrens in die stad gekry dat ek met iemand gestry of die skare tot oproer aangehits het nie. Die beskuldigings wat hulle nou teen my inbring, kan hulle ook nie vir u bewys nie. “Dit erken ek wel voor u: Ek dien die God van my voorvaders volgens die leer van Christus wat hulle 'n dwaalrigting noem. Ek glo nog steeds alles wat in die wet en die profete geskrywe staan. Ek het my hoop op God gestel, en net soos hulle verwag ek dat alle mense, goeies en slegtes, uit die dood sal opstaan. Daarom doen ek ook my uiterste bes om altyd 'n skoon gewete voor God en die mense te hê. “Na baie jare het ek teruggekom om my mense met 'n geldelike bydrae te help en om aan God te offer. Toe ek met die offers besig was, het hulle my in die tempel gekry. Ek was klaar met die reinigingshandeling, en daar was nie 'n skare of 'n gedrang om my nie. Daar was net 'n paar Jode van die pro-vinsie Asië. Dit is eintlik hulle wat hier voor u moes gewees het om my aan te kla, as hulle iets teen my kan inbring. Of laat hierdie mense dan nou sê aan watter misdaad ek in my verhoor voor die Joodse Raad skuldig bevind is. Al wat ek daar vir hulle gesê het, was: Ek staan vandag hier voor julle tereg omdat ek aan die opstanding van die dooies glo.” Hier het Feliks, wat die besonderhede in verband met die leer van Christus taamlik goed geken het, die verhoor onderbreek. “Wanneer Lisias, die kommandant, kom, sal ek julle saak afhandel,” het hy gesê. Hy het die kaptein beveel om Paulus nog aan te hou, maar om hom minder streng te behandel en sy mense ook toe te laat om vir hom te sorg. === Paulus word Aangehou (Hand. 24:24-27) === Na 'n paar dae het Feliks en sy Joodse vrou, Drusilla, vir Paulus laat haal om meer van hom te hoor oor die geloof in Christus Jesus. Paulus het met hom gepraat oor 'n lewe in gehoorsaamheid aan God, oor selfbeheersing en oor die komende oordeel. Dit het Feliks laat bang word, en hy het gesê: “Dit is nou genoeg! Gaan maar terug, en as ek tyd het, sal ek jou weer laat roep.” Hy het die hele tyd ook gehoop Paulus sou hom omkoopgeld aanbied om los te kom. Daarom het hy hom so dikwels moontlik laat haal om met hom te praat. Twee jaar later is Feliks deur Porcius Festus opgevolg. En omdat Feliks die Jode 'n guns wou bewys, het hy Paulus as gevangene agtergelaat. === Paulus Beroep Hom op die Keiser (Hand. 225:1-12) === Drie dae na sy aankoms in die provinsie het Festus van Sesarea af Jerusalem toe gegaan. Die priesterhoofde en die leiers van die Jode het voor hom verskyn en 'n aanklag teen Paulus ingebring. Hulle het hom ernstig versoek om hulle 'n guns te bewys en Paulus na Jerusalem toe te laat haal. Hulle het dit gevra omdat hulle hom op pad daarheen in 'n hinderlaag wou doodmaak. Festus het egter geantwoord: “Paulus word in Sesarea aangehou, en ek is van plan om binnekort daarheen terug te gaan. Julle bekwaamste manne kan dan saam met my gaan en hom aankla as hy iets verkeerds gedoen het.” Hy het 'n dag of ag, hoogstens tien, daar deurgebring en toe na Sesarea toe teruggegaan. Die dag na sy aankoms daar het hy op die regbank gaan sit en beveel dat Paulus voor hom gebring moet word. Toe Paulus binnekom, het die Jode wat van Jerusalem af gekom het, om hom gaan staan en hom van 'n hele klomp ernstige dinge beskuldig, wat hulle nie kon bewys nie. Paulus het hom toe verdedig: “Ek het niks verkeerds teen die Joodse wet of die tempel of die keiser gedoen nie.” Maar Festus wou die Jode 'n guns bewys en sê vir Paulus: “Sou jy bereid wees dat ek jou oor hierdie saak in Jerusalem gaan verhoor?” Paulus antwoord hom: “Ek staan tereg voor die keiserlike regbank. Hier moet ek verhoor word. Ek het die Jode geen kwaad aangedoen nie. Dit weet u self baie goed. As ek skuldig is en iets gedoen het wat die doodstraf verdien, is ek bereid om te sterwe. Maar as daar niks in hulle beskuldigings teen my steek nie, kan niemand my as guns aan hulle uitlewer nie. Ek beroep my op die keiser.” Nadat Festus die saak met sy raadgewers bespreek het, het hy geantwoord: “Jy het jou op die keiser beroep; na die keiser toe sal jy gaan.” === Paulus voor Agrippa en Bernice (HAND. 25:13-27) === Na verloop van tyd het koning Agrippa en Bernice na Sesarea toe gekom om Festus te verwelkom. Hulle het 'n paar dae daar deurgebring, en Festus het Paulus se saak by die koning ter sprake gebring: “Hier is iemand wat deur Feliks as gevangene agtergelaat is. By my aankoms in Jerusalem het die priesterhoofde en die familiehoofde van die Jode 'n aanklag teen hom ingebring en my gevra om hom skuldig te bevind. Ek het hulle geantwoord dat dit nie die Romeinse gebruik is om 'n beskuldigde as guns uit te lewer nie. Hy moet eers geleentheid kry om hom voor sy aanklaers teen hulle beskuldiging te verdedig. Toe hulle hierheen gekom het, het ek sonder uitstel die volgende dag op die regbank gaan sit en bevel gegee dat die man voor my gebring moet word. Sy aanklaers het om hom gaan staan en hom beskuldig, maar nie van ernstige misdade soos ek verwag het nie. Dit het alles gegaan oor twisvrae in hulle eie godsdiens en oor 'n sekere Jesus wat dood is, maar van wie Paulus beweer dat hy lewe. Omdat ek nie geweet het hoe om hierdie saak te hanteer nie, het ek gevra of hy gewillig sou wees om Jerusalem toe te gaan en daar oor hierdie dinge verhoor te word. Maar Paulus het hom op die keiser beroep. Hy wou liewer gevangene bly en deur die keiser verhoor word. Ek het toe beveel dat hy aangehou moet word totdat ek hom na die keiser toe kan stuur.” Agrippa sê toe vir Festus: “Ek sou self ook graag die man wil hoor.” “Môre kan u hom hoor,” antwoord Festus. Die volgende dag het Agrippa en Bernice met groot vertoon die saal binnegekom in geselskap van die generaals en die vooraanstaande inwoners van die stad. Op Festus se bevel is Paulus ingebring. Toe sê Festus: “Koning Agrippa en almal hier teenwoordig, kyk, dit is die man teen wie al die Jode in Jerusalem en hier 'n aanklag by my ingebring het. Hulle het geskreeu dat hy nie langer behoort te lewe nie. Ek kon egter nie vasstel dat hy iets gedoen het wat die doodstraf verdien nie. Aangesien hy hom op die keiser beroep het, het ek besluit om hom daarheen te stuur. Maar ek weet eintlik nie wat ek vir die keiser moet skrywe nie. Daarom het ek hom voor u gebring, en veral voor u, koning Agrippa, sodat ek ná die ondersoek iets kan hê om te skrywe. Dit is sinloos, lyk dit vir my, om 'n gevangene te stuur sonder om die aanklag teen hom duidelik aan te gee.” === Paulus verdedig hom voor Agrippa (Hand. 26:1-32) === Agrippa sê toe vir Paulus: “Jy kan maar jou saak stel.” Met 'n handbeweging het Paulus sy verdediging begin: “Koning Agrippa, ek ag my gelukkig dat ek my vandag juis voor u teen al die beskuldigings van die Jode kan verdedig, veral omdat u so goed bekend is met al die Joodse gebruike en twisvrae. Ek versoek u dus om geduldig na my te luister. “Al die Jode ken my geskiedenis van jongs af. Van die begin af het ek tussen my volk en in Jerusalem gewoon. Hulle ken my al lankal en kan getuig, as hulle wil, dat ek my hele lewe lank lid was van die Fariseërs, die strengste party van ons godsdiens. En nou staan ek tereg omdat ek my hoop gevestig het op die belofte wat God aan ons voorvaders gemaak het. Ons twaalf stamme dien God nougeset dag en nag juis omdat hulle die hoop het dat Hy sal doen wat Hy belowe het. Oor hierdie hoop, U Majesteit, word ek deur die Jode beskuldig. Waarom is dit vir u en ander onmoontlik om te glo dat God dooies opwek? “Ek het self gedink dat ek alles in my vermoë moes doen teen die Naam van Jesus van Nasaret. Dit het ek toe ook in Jerusalem gedoen. Met die mag-tiging van die priesterhoofde het ek baie van die gelowiges in tronke gestop, en as hulle die doodstraf opgelê word, het ek daarmee saamgestem. Dikwels het ek hulle in al die sinagoges laat straf om hulle te dwing om hulle geloof af te sweer. Ek het hulle so gehaat dat ek hulle selfs in die buitelandse stede vervolg het. “Terwyl ek hieroor na Damaskus toe op reis was, met volmag en in opdrag van die priesterhoofde, het ek, U Majesteit, helder oordag langs die pad 'n lig gesien wat uit die hemel gekom het. Dit was helderder as die son en dit het op my en my reisgenote geskyn. Ons het almal op die grond neergeval, en ek het 'n stem in Hebreeus vir my hoor sê: ‘Saul, Saul, waarom vervolg jy My? Jy maak jou net seer deur jou te verset.’ ‘Wie is U, Here?’ vra ek toe. ‘Ek is Jesus,’ sê die Here. ‘Dit is vir My wat jy vervolg. Maar staan op, staan regop. Ek het aan jou verskyn om jou as my dienaar aan te stel. Jy moet getuie wees van wat jy van My gesien het en van wat Ek jou nog sal laat sien. Ek sal jou beskerm teen die volk Israel en teen die heidennasies na wie toe Ek jou stuur. Jy moet hulle oë oopmaak sodat hulle hulle van die duisternis tot die lig en van die mag van die Satan tot God kan bekeer. Deur in My te glo, sal hulle sondes vergewe word en sal hulle deel word van die volk van God.’ “Van toe af, koning Agrippa, was ek nie aan die gesig uit die hemel onge-hoorsaam nie. Ek het eers vir die mense in Damaskus en in Jerusalem en toe deur die hele Judea en daarna vir die heidennasies gepreek dat hulle tot inkeer moet kom en hulle tot God moet bekeer; en dit moet hulle bewys met dade wat by die bekering pas. Daarom het die Jode my by die tempel aangeval en probeer vermoor. Omdat God my tot vandag toe bewaar het, staan ek hier as sy getuie voor klein en groot. Ek verkondig maar net waarvan die profete en Moses gepraat het: Die Christus moes ly en die eerste wees wat uit die dood opstaan. Daardeur sou Hy aan die Jode en aan die heidennasies die lig bring.” Terwyl Paulus hom nog so verdedig, skreeu Festus: “Jy's mal, Paulus! Jou groot geleerdheid maak jou mal!” Maar Paulus sê: “Ek is nie mal nie, U Edele, maar onder die leiding van die Heilige Gees praat ek die waarheid wat elkeen kan verstaan. Die koning weet van hierdie dinge, en daarom praat ek openhartig met hom. Ek is seker dat dit nie sy aandag ontgaan het nie, want dit het nie êrens in 'n hoekie gebeur nie. Koning Agrippa, glo u die profete? Ek weet u glo.” Agrippa sê toe vir Paulus: “Jy dink seker jy kan my sommer gou-gou 'n Christen maak.” “Of dit nou gou-gou gebeur of langer duur,” antwoord Paulus, “ek bid God dat nie net u nie, maar almal wat vandag na my luister, sal word wat ek is, natuurlik net sonder hierdie boeie.” Die koning het opgestaan en saam met hom ook die goewerneur en Bernice, met hulle gevolg. Toe hulle uitgaan, sê hulle vir mekaar: “Hierdie man het niks gedoen wat die dood of tronkstraf verdien nie.” Agrippa sê toe vir Festus: “Hierdie man kon vrygelaat gewees het as hy hom nie op die keiser beroep het nie.” == Paulus en sy Geselskap Vertrek na Rome (Hand. 27:1-12) == Toe hulle vertrek na Italië toe bepaal was, het hulle Paulus en 'n paar ander gevangenes aan Julius, 'n offisier van die keiserlike regiment, oorhandig. Hulle het weggevaar aan boord van 'n skip van Adramittium wat by die hawens van die provinsie Asië sou aandoen. Saam met hulle was Aristargos, 'n Masedoniër van Tessalonika. Hulle het die volgende dag in Sidon aangekom. Julius was tegemoetkomend teenoor Paulus en het hom toegelaat om sy vriende te besoek. Hulle het hom van die een en ander voorsien. Hulle het daarvandaan weggevaar en hulle is aan die beskutte kant van Siprus verby, omdat die wind teen hulle was. Met Silisië en Pamfilië aan ons regterkant het ons die see oorgesteek en Mira in Lisië bereik. Daar het die offisier 'n Aleksandrynse skip gekry wat na Italië toe sou vaar, en ons daarop gesit. Hulle het dae lank stadig gevaar en met moeite regoor Knidus gekom. Toe die wind hulle nie toegelaat het om verder op dié koers voort te gaan nie, het hulle aan die beskutte kant van Kreta by Salmone verby gevaar. Hulle het met moeite langs die kus op gevaar en 'n plek met die naam Mooi Hawens bereik, naby die stad Lasea. Hulle het baie tyd verloor, en dit het al gevaarlik geword vir skeepvaart, want dit het al begin winter word. Paulus waarsku hulle toe: “Manne, ek sien dat ons vaart van nou af gevaarlik sal wees en dat daar nie net groot skade aan die vrag en die skip gaan kom nie, maar ook lewensverlies.” Die Romeinse offisier het egter meer waarde geheg aan die mening van die kaptein en die eienaar van die skip as aan wat Paulus gesê het. Die hawe was nie geskik om daar te oorwinter nie, en die meeste wou liewer daarvandaan wegvaar en probeer om Feniks te bereik. Feniks was 'n hawe van Kreta wat suidwes en noordwes see toe oop lê. Daar sou hulle kon oorwinter. === Die Sorm op See (Hand. 27:13-38) === ’n Ligte bries het uit die suide begin waai, en die manne het gedink dat hulle hulle plan sou kon uitvoer. Die anker is gelig, en hulle het so na moontlik aan die kus van Kreta gevaar. Maar dit was nie lank nie toe waai daar 'n stormwind van die land af, die Noordoos, genoem die Eurakilon. Die wind het die skip meegesleur. Omdat dit onmoontlik was om die skip se boeg wind op te hou, het hull dit opgegee en wind af gedrywe. Hulle het 'n bietjie beskutting gevind toe hulle onderkant die eilandjie Kauda langs kom. Daar kon hulle darem met moeite die bootjie van die skip in veiligheid bring. Nadat die matrose die bootjie opgehaal het, het hulle as noodmaatreël 'n paar toue styf onder om die skip vasgemaak. Omdat hulle bang was dat die skip op die sandbanke van die Sirtis verpletter sou word, het hulle die dryfanker laat sak en die skip sommerso laat drywe. Omdat hulle baie swaar gekry het in die storm, het hulle die volgende dag die skip se vrag oorboord begin gooi. Die dag daarna het hulle eiehandig ook die skip se toerusting in die see gegooi. Dae lank was die son en die sterre nie te sien nie en het die geweldige wind voortgewoed. Uiteindelik het hulle alle hoop laat vaar om gered te word. Nadat hulle 'n lang tyd nie meer geëet het nie, het Paulus tussen hulle gaan staan en gesê: “Manne, julle moes na my geluister het en nie van Kreta af weggevaar het nie. Dan sou ons hierdie ramp en skade vrygespring het. Maar selfs in hierdie omstandighede vra ek julle: Hou moed! Niemand van julle sal sy lewe verloor nie. Net die skip sal vergaan. Verlede nag het daar 'n engel aan my verskyn van die God aan wie ek behoort en wat ek dien. Die engel het vir my gesê: ‘Moenie bang wees nie, Paulus. Jy moet nog voor die keiser verskyn. En ter wille van jou spaar God in sy goedheid die lewe van almal wat hier saam met jou op die skip is.’ Daarom, hou moed, manne! Ek vertrou op God dat alles net so sal gebeur soos Hy vir my gesê het. Dit is so bestem dat ons êrens op 'n eiland moet strand.” Die veertiende nag dat hulle so op die Adriatiese See rondgeslinger is, teen middernag, het die matrose vermoed dat hulle naby land kom. Hulle het 'n dieplood uitgegooi en 'n diepte van ses en dertig meter gekry. 'n Bietjie verder het hulle weer die dieplood uitgegooi, en toe was dit sewe en twintig meter. Hulle was bang die skip loop op die rotse en het toe vier ankers by die agterstewe van die skip uitgegooi en gewens dit moet dag word. Die matrose wou wegkom van die skip af en het die bootjie in die see neergelaat onder die voorwendsel dat hulle ankers by die boeg van die skip wou laat sak. Paulus sê toe vir die offisier en sy soldate: “As hierdie matrose nie aan boord bly nie, kan julle nie gered word nie.” Toe het die soldate die toue van die bootjie afgekap en hom in die see laat val. Net toe dit begin lig word, het Paulus almal aangespoor om te eet: “Vandag is dit al veertien dae dat julle in spanning wag sonder om iets te eet. Daarom raai ek julle aan om nou te eet. Julle het dit nodig om gered te word. Niemand van julle sal 'n haar van sy kop verloor nie.” Nadat Paulus dit gesê het, het hy brood geneem, God in die teenwoordigheid van almal gedank, dit gebreek en begin eet. Hulle het almal moed geskep en self ook begin eet. Hulle was altesaam twee honderd ses en sewentig mense aan boord. Nadat hulle genoeg geëet het, het hulle die vrag koring in die see gegooi en so die skip nog ligter gemaak. === Die Skipbreuk (Hand. 27:39-44) === Toe dit dag word, kon hulle nie die land herken nie, maar hulle het 'n baai met 'n strand gesien. Hulle besluit toe om die skip daar te laat strand as hulle kon. Hulle het die ankers afgekap en in die see gelos. Terselfdertyd het hulle die toue wat die stuurspane vashou, losgemaak en die voorseil gehys, sodat die wind die skip strand toe kon voer. Maar die skip het op 'n sandbank geloop en gestrand. Die boeg het vasgesteek en kon nie beweeg nie. Die agterstewe is deur die geweld van die golwe stukkend geslaan. Die soldate het besluit om die gevangenes dood te maak, sodat niemand van hulle dalk kon uitswem en ontsnap nie. Maar die Romeinse offisier wou Paulus red en het hulle verhinder om dit te doen. Hy het die mense wat kon swem, beveel om eerste oorboord te spring en land toe te swem. Die ander moes dan volg deur aan planke en ander wrakstukke vas te klou. Op hierdie manier het almal veilig aan land gekom. === Paulus op Malta (Hand. 28:1-10) === Nadat hulle veilig aan wal gekom het, het hulle gehoor dat dit die eiland Malta is. Die mense daar was baie vriendelik teenoor ons. Omdat dit begin reën het en koud was, het hulle 'n vuur aangesteek en ons almal daarby verwelkom. Paulus het 'n klomp hout bymekaargemaak en op die vuur gegooi. Van die hitte het daar 'n slang uitgekom, en dit het aan sy hand vasgebyt. Toe die mense die slang aan Paulus se hand sien hang, sê hulle vir mekaar: “Hierdie man moet beslis 'n moordenaar wees. Al is hy uit die see gered, wil die god-delike wraak hom nie laat lewe nie.” Paulus het egter die slang in die vuur afgeskud en niks oorgekom nie. Hulle het gewag dat hy moet opswel of skielik dood neerslaan, maar nadat hulle 'n lang ruk gewag het en gesien het dat daar niks ongewoons met hom gebeur nie, het hulle van mening verander en gesê hy is 'n god. Daar was 'n plaas in daardie omgewing wat aan die hoof van die eiland, 'n man met die naam Publius, behoort het. Hy het hulle vriendelik ontvang en hulle drie dae lank as sy gaste gehuisves. Publius se pa was in die bed, siek aan maagkoors. Paulus het na hom toe gegaan, en nadat hy gebid het, het hy hom die hande opgelê en hom gesond gemaak. Na hierdie voorval het ook die ander siekes op die eiland na Paulus toe gekom, en hy het hulle gesond gemaak. Hulle het ons met baie geskenke vereer, en toe ons vertrek, het hulle ons van alles voorsien wat ons nodig gehad het. === Van Malta tot Rome (Hand. 28:11-15) === Na drie maande het hulle vertrek met die Dioskuri, 'n Aleksandrynse skip, wat daar oorwinter het. Hulle het in Sirakuse gekom en drie dae daar oorgebly. Daarvandaan het hulle verder gevaar en in Regium gekom. Die volgende dag het daar 'n suidewind begin waai, en na twee dae was hulle in Puteoli. Daar het ons gelowiges teëgekom wat ons uitgenooi het om sewe dae by hulle te bly. En so is hulle na Rome toe. Die gelowiges daar het van ons gehoor, en party van hulle het ons by die Appiusmark kom ontmoet en party by die Drie Herberge. Toe Paulus hulle sien, het hy God gedank en moed geskep. == Paulus in Rome (Hand.28:16-31) == Na hulle aankoms in Rome het Paulus die vergunning gekry om op sy eie te woon met 'n soldaat om hom te bewaak. Drie dae later het hy die Joodse leiers na hom toe uitgenooi. Toe hulle bymekaargekom het, het hy vir hulle gesê: “Broers, ek het niks teen ons volk of teen die gebruike van ons voorvaders gedoen nie, en tog is ek in Jerusalem gevange geneem en aan die Romeine uitgelewer. Hulle het my verhoor en wou my loslaat omdat daar geen rede was om my ter dood te veroordeel nie. Maar omdat die Jode daarteen beswaar gemaak het, is ek gedwing om my op die keiser te beroep. Dit beteken egter nie dat ek 'n aanklag teen my volk gaan inbring nie. Dit is dan die rede waarom ek u laat roep het om u te ontmoet en met u te praat. Ek is in hierdie boeie ter wille van Hom vir wie Israel verwag.” Toe sê hulle vir hom: “Ons het geen briewe oor u van Judea af gekry nie, en nie een van ons broers het berig oor u gebring of iets kwaads van u gesê nie. Ons wil graag hoor wat u dink, want al wat ons weet, is dat daar oral teenstand teen hierdie rigting is.” Hulle het toe 'n datum met hom afgespreek, en op daardie dag het daar nog meer mense na die plek toe gekom waar hy gebly het. Van vroeg die môre tot laat die aand het Paulus die koninkryk van God vir hulle verduidelik en hulle uit die wet van Moses en uit die profete probeer oortuig van Jesus. Deur sy uiteensetting het daar party oortuig geraak, maar ander wou nie glo nie. Hulle was dit nie met mekaar eens nie en het weggegaan, maar Paulus het nog eers dít vir hulle gesê: “Hoe waar is dit tog wat die Heilige Gees by monde van die profeet Jesaja vir julle voorvaders gesê het! Hy het gesê: “Gaan na hierdie volk toe en sê vir hulle: Julle sal hoor en hoor en tog niks verstaan nie; en kyk en kyk en tog niks sien nie. Hierdie volk se verstand is afgestomp: hulle het hulle ore toegedruk en hulle oë toegemaak, sodat hulle nie met hulle oë kan sien en met hulle ore kan hoor en met hulle verstand verstaan en hulle bekeer en Ek hulle gesond maak nie. “Julle moet nou goed verstaan dat God se boodskap van redding na die heidennasies toe gestuur word. Húlle sal luister.” Paulus het 'n volle twee jaar lank in die huis gebly wat hy gehuur het, en hy het almal ontvang wat hom kom besoek het. Hy het die koninkryk van God verkondig en die mense alles oor die Here Jesus Christus geleer. Dit het hy gedoen met die grootste vrymoedigheid en sonder enige verhindering. == Wat Verder == Die Bybel vertel ons nie, maar buite Bybelse bronne wilbdi he dat Paulus vrygespreek was en verdere sending gedoe het. Hy is blykbaar later weer gevang en veroordeel. = Paulus se Briewe = == Waarom Briewe == Ons moet onthou dat in Paulus se tyd het dit lank geneem om vant A tot punt B te reis. Hulle moes of loop of op donkies ry. Die skepe was ook nie volop nie en hulle was stadig. Soos gesien kan word het Paulus party gemeentes net een keer besoek, party 2 keer en sommiges hoogstens 3 keer. So briewe was die logiese gevolg. == Inhoud van die Briewe == Ek gaan elke brief afsonderlik hanteer, maar die briewe se inhoud verskil baie. Party is om te vermaan, soms om hulle te loof. Meeste van die briewe is egter om te leer en om God se geheimenisse te openbaar en verder om orde reelings vir die kerk neer te le. In die briewe leer ons ook dinge sooos hoe die doop en nagmaal werk, hoe ’n gemeente behoort te lyk, ens. Ons moe ook onthou dat alhoewel die briewe gerig was aan spesifieke gemeentes of individe, was dit bedoel om tussen al die gemeentes gesirkuleer te word. Die versameling briewe, soos ons nou in die Bybel vind, gee ons al die inligting wat ons nodig het. == Werkswyse == Ek gaan nie die briewe se inhoud, woord weergee nie, maar gaan inligting soos volg weergee: * Waar, wanneer en onder watter omstandighede die brief geskryf was; * Die tema en teologiese boodskap; * Aan wie die brief gerig was – dit bepaal gewoonlik die inhoud; * Literere funksies; * En dan ’n voorbeeld van hoe die brief sinvol bestudeer kan word. == Die Brief aan die Romeine == === Datum en Plek van Skrywe === Die brief was heelwaarskynlik geskryf in die vroee herfs van die jaar 57nC. Paulus was heelwaarskynlik op sy derde sendingreis, gereed om na Jerusalem terug te keer met die geld wat ingesamel was vir die arm gelowi-ges in Jerusalem. In 15:26 word dit gesuggereer dat Paulus reeds geld ontvang het van die kerke in Masedonie en Achaie. Die mees logiese plek waar die brief geskryf was, was of Korinte of Kechree, aangesien hy Phebe van Kenchree en ook Gaius, Paulus se gasheer noem. === Ontvangers === Die oorspronklike ontvangers van die brief, was die gemeente in Rome, wie grootliks heidene was. Daar moes egter ook ’n groot groep Jode gewees het. Miskien het Paulus die volledige brief aan die Romeinse gemeente gestuur en iemand anders het ’n korter weergawe, vir algemene sending gebruik. === Agtergrond === Soos reeds gese, Paulus was heerwaarskynlik in Korinte met sy derde sendingreis toe hy hierdie brief geskryf het. Sy werk in die oostelike Medite-reense gebied was feitlik klaar en hy het begeer om die Romeinse kerk te besoek. Op hierdie stadium kon hy egter nie Rome besoek nie, want hy wou graag die kollekte self in Jerusalem afgelewer het. Daarom het hy die brief gestuur om die Christene daar voor te berei op sy voorgenome besoek. Viir baie jare al wou hy Rome besoek, daarom is hierdie brief ’n versigtige en sistematiese teologiese inleiding tot sy persoonlike prediking. Aangesien hy nie direk bekend was met die kerk nie, se hy min van die probleme daar. Die redes vir hierdie brief was legio: # Hy het geskryf om hulle voor te berei vir sy komende sendingreis na Spanje; # Ook om die basiese sisteem van redding te verduidelik aan ’n kerk wat nog nie die voorreg gehad het van prediking deur ’n apostel ne; # Hy ook die verhouding van Jood teenoor heidene in God se algehele plan van redding te verduidelik. Die Joodse Christene was verwerp aangesien hulle nog dieet reels en heilige dae gevolg het. === Tema en Teologiese Boodskap === Paulus se hoof tema in Romeine is die basiese boodskap van die Bybel. Gos se plan van redding en regverdigheid van alle mense, Jood en heidene. Sommige verstaan dit eerder as regverdigheid deur geloof alleen, lyk dit tog of ’n wyer tema, die brief meer beskryf. Die Regverdigheid van God sluit regverdigmaking deur geloof in, maar omarm ook idees soos skuld, regver-digmaking en sekuriteit in. Paulus begin die brief deur die geestelike kondisie van die mensdom te ondersoek. Hy vind dat Jode en heidene is sondaars en redding nodig het. Redding word voorsien deur God deur Jesus Christus se reddings werk aan die kruis. Daar is egter ’n proviso dat dit deur geloof aanvaar moet word, soos geillustreer deur Abraham. Aangesien redding die eerste stap is van die Christen se ondervinding, wys Paulus daarop hoe die die een wat glo bevry is van sonde, die wet en die dood, wat moontlik gemaak word deur die eenheid met God in beide dood en opstanding en die inwoning van die Heilige Gees. Dan gaan Paulus voort om aan te dui dat Israel, wat nou in ’n staat van ongeloof is, tog ’n plek het in God se reddingsplan. Die brief sluit dan af met ’n appel tot die lesers om hulle Christengeloof prakties uit te werk, beide in die kerk en in die wereld. Geen van Paulus se ander briewe sit die Woord en die implekasies daarvan vir die hede en toekoms, so duidelik uit as hierdie brief nie. === Literere Aspekte === Hierdie brief bevat verskeie literere aspekte: # Dit is die mees sistematiese uiteensettimg van al Paulus se brewe en lees meer soos ‘n uitgebreide teologiese opsterl as ‘n brief; # Die nadruk is op Christelike doktrine. Die hoeveelheid en belangrik-heid van die teologiese skemas wat Paulus aanraak is indrukwek-kend: ## sonde; ## redding; ## genade; ## geloof; ## heiligheid; ## regverdiging; ## reiniging; ## dood; ## opstanding, en ## glorifikasie. # Paulus gebruik ‘n groot hoeveelheid Ou Testamentiese aanhalings. Alhoewel hy dikwels aanhaal uit die ou testament in sy briewe, voer hy in Romeine by tye ‘n argument bloot deur aanhalings; # die brief wys die diep bekommernis wat Paulus Israel het. Hy skryf oor haar huidige status, haar verwantskap tot Heidene en haar finale redding. === Die Wyse van Bestudering === Alhoewel daar verskeie manere is om die brief te bestudeer, stel ek die volgende voor: # Inleiding (1:1-15); # Tema: Die Heiligeheid van God (1:16-17) # Die Onheiligheid van die mensdom (1:18-3:20) ## Heidene (1:18-32) ## Jode (2:1-3:8) ## Opsommimg: Alle mense (3:9-20) # Heiligheid toegereken: Regverdiging (3:21-5:21) ## Deur Christus (3:21-26) ## Ontvang deur Geloof (3:27-4:25) ### )Die beginsel vasgestel (3:27-31 ### DieDDDdDdi DDie beginsel geillustreer (Hoofstuk 4) ## DieDDDDdDie Vrugte van Heiligheid (5:1-11) ## Opsommimg: Die Mens se Onheiligheid Gekontraseer met God se Gawe van Heiligheid (5:12-21) # Heiligheid Toegereken: Regverdigmaking (hoofstukke 6 & 7) ## Vryheid van Sonde se Tiranie (Hoofstuk 6) ## Vryheid van die Wet se verooordeling (HHHhHHHHHoofstuk 7) ## Lewe in die Krag van die Heilige Gees (Hoofstuk 8) # Regverdiging van God se : Die Probleem van Israel se Oenskynlike Verwerping (Hoofstukke 9-11) ## Die Regverdiging van die Verwerping (9:1-29) ## Die Oorsaak van die Verwerping (9:30-10:21) ## Feite wat die Probleem so Bietjie Verlig ((Hoofstuk 11) ### Die Verwerping is nie Totaal nie (11:1-10) ### Die Verwerping is nie Finaal nie (11:11-24) ### God se Uiteindelike Doel is Genade (11:25-26) # Uitoefening van Heiligheid (12:1-15-13) ## In die Liggaam, die Kerk ((Hoofstuk 12) ## In die Wereld (Hoofstuk 13) ## Tussen Swak en Sterk Christene (14:1-15:13) # Afsluiting (15:14-33) # Aanbevelings en Groete (Hoofstuk 16) == Paulus se 1ste Brief aan die korintiers == === Datum van die Brief === Die brief was geskryf in 55 nC teen die einde van Paulus se drie jaar verblyf in Efese (Sien 16:5-9 en Hand. 20:31). Dit is duidelik deur sy verweysing dat hy in Efese bly tot die Pinksterfees (16:8). === Die Stad Korinte === Daar wordgeskat dat in Paul se tyd het Korinte ‘n bevolking van 250 000 vrymense en sowat 400 000 slawe gehad het. Dit was die hoofstad van grtiekeland. ==== Handel ==== Kointe was gelee opdiekruisroete vir reisigers en handelaars. Dit het 2 hawens gehadf nl. Kenchree, 8km. oos op die Saroniese Golf en Lechaion, 2km. wes van die Korintiese Golf. Goedere het oor die gebied beweeg op die Diolkos, ‘n pad waarop kleiner skepe,ten volle gelaai, vervoer kon word en waarop vrag van groter skepe, op waens vervoer kon word van die een einde tot die ander. Goedere het deur die stad beweeg vanaf Italie en Spanje in die weste en vanaf Laer Asie, Phoenisie en Egipte in die ooste. ==== Kultuur ==== ==== Alhoewel Korinte nie ‘n universiteitstad soos Atene was nie, was dit tog in karakter ‘n tipiese Griekse karakter gehad. Die mense was geintreseerd in Griekse filisofie en het ‘n hoe premie op wysheid geplaas. ==== ==== Godsdiens ==== ==== Korinte hat minstens 12 tempels gehad. Dit is nie bekend of hulle almal in Paulus se tyd in gebruik was nie. Een van die mees berugte tempel, was die een wat aan Aphodite, die godin van liefde, toegewei was. Daarin was godsdienstige prostitusie beoefen. Baie naby was ook die tempel van Asclepius, die god van gesondheid en in die middel van die stad, was die tempel van Apollo. Die Jode het ook ‘n sinagoge gehad, die lintel daarvan was gevind en ditis in die museum van Ou Korinte geplaas. ==== ==== Moraliteit ==== Soos enige groot kommersdiele stad, was Korinte sentrum vir oop moraliteit.Die aanbidding van Aphordite het prostitusie aangehelp in die naam van godsdiens. Op ‘n tyd het 1000 prostitute die tempel bedien. Dit was dus geen wonder dat die kerk in Korinte baie probleme ondervind het nie. === Agtergrond === Paulus het inligting van baie bronne gekry oor die toestande in die Korint kerk. Sommigelede van die Chloe huishouding het hom ingelig van faksies wat in die kerk ontwikkel het (1:11). Drie persone, Stephanas, Fortunatus en Achaicus, het na Paulus in Efese gekom om ‘n bydra te lewer tot Paulus se bediening (16:17), maarof hulle diegene van Chloe se huishouding was, is onbekend. Van die wat gekom het, het Paulus lelike berigte gebring van morele ongerymdhede in die kerk (hoofstukke 6 en 7). Immoraliteit was ‘n probleem in Korinte se kerkvan die beging af. Uit 5:9-10 is dit duidelik dat Paulus reeds voorheen geskryf het oor morele probleme. Hy het gelowiges aangemoedig om nie met “onsedelikes” te meng nie (5:9). As gevolg van mis-konsepsie, moet hy nou skryf om sy instruksies duideliker te stel en hulle aan te se om drastiese aksie te neem (5:3-5, 13). Ander besoekers van Korinte het ‘n brief gebring van die gemeente om raad te vra oor verskeie sake (7:1, sien ook 8:1; 12:1; 16:1). Dit is duidelik dat, alhowel die kerk baie gawes gehad het (1:4-7), die gemeente onvolwasse en ongeestelike was. Paulus se redes vir die brief was: * om die kerk instruksie te gee en areas van swakheid te herstel, verkeerde praktyke soos verdeeldheid (1:10-4:21), immoraliteit (Hoofstuk 5; 6:12-20), litigasie in heidense howe (6:1-8) en misbruik van die Here se Maaltyd (11:17-34) regte stel; * om vals lering aangaande die opstanding te korrigeer (Hoofstuk 15); en * om instruksies te gee oor bydraes vir die arm gowiges in Jerusalem (16:1-4). === Tema en Teologiese Boodskap === Die brief gaan oor die temavan probleme in Christene se ptrede in die kerk. Dit het dus te doen met die voortgaande reinheid, ontwikkeling van heiligheid. Dit is duidelik dat Paulus persoonlik bekommerd was oor Korinte se probleme, en dit wys op ‘n ware predikaants (skaapwagter) se hart. Hierdie brief is tydelik vir vandag se kerk, beide om dinge duidelik te maak en te inspireer. Meeste van die vra en probleme wat die kerk in Korinte gehad het, is ook die hedendaagse – probleme soos onvolwassendheid, onstabilitiet, groep vorming, jaloersheid, hofsake, huweliksprobleme, seksuele immoraliteit en misbruik van geestelike gawes. Tenspyte van die probleme, bevat die brief sommige van die bekenste en geliefste hoofstukke in die hele Bybel – byv. Hoofstuk 13 en 15). === Bestudering === # Inleiding (1:1-9) ## Groete (1:1-3) ## Dank aan God (1:4-9) # Verdeeldheid in Kerk (1:10-4-21) ## Spesifieke en Verdeeldheid (1:10-17) ## Die Verskeie Oorsake van Verdeeldheid (1:18-4:5) ### Verkeerde Siening van die Christelike Boodskap (1:18-3:4) ### Verkeerde Siening van die Christelike Boodskap (3:5-4:5) ## Hoe om die Verdeeldheid op te Los (4:6-21) # Immoriliteit in die Kerk (Hoofstukke 5 en 6) ## Vrugte van ‘n Gebrek aan Dissipline in die Kerk (Hoofstuk 5) ## Stryd agv ‘n Gebrek aan Dissipline in die Kerk ((6:1-11) ## Gebrek aan die Veroordeling van Immoraliteit in die Kerk (6:12-20) # Verskeie Probleme in die Kerk (Hoofstukke 7-14) ## Aanwysings oor Huwelike (Hoofstuk 7) ### Weerhouding van seks (7:1-9) ### Egskeiding (7:10-24) ### Hulwelike en prediking (7:25-38) ### Hertroue (7:39-40) ## Aanwysings oor Christelike Vryheid (Hoofstukke 8-11) ### Eet van vleis wat aan afgode geoffer was (Hoofstuk 8) ### Paulus se Apostelskap en Mag (Hoofstuk 9) ### Versoekings ((10:1-13) ### Vlug weg van afgode (10:14-22) ### Wetlike dinge en Rypheid (10:23-11:1) ### Die bedekking van die vrou se gesig ((11:2-16) ### Gebruik van die Here se Maaltyd (11:17-34) ## Gebruik van Heilige Gawes (Hoofstukke 12-14) ### Die verskeidenheid van die gawes (12:1-11) ### Heilige Gawes en die Liggaam van God (12:12-31) ### Liefde is belangriker as gawes (Hoofstuk 13) ### Profesiee isbelangriker as spreek in tale (14:1-25) ### Regulering van Heilige Gawes (14:26-40) # Belangrikeheid van die Opstandingsleer (Hoofstuk15) ## Historiese feite oor die Opstanding (15:1-11) ## Daar is geen Redding sonder Opstanding nie (15:12-19) ## Almal sal lewendig gemaak word deur God (15:20-34) ## Die Belofte van die Opstanding (15:35-49) ## Christus het die dood oorwin (15:50-56) # Praktiese en Persoonlike (Hoofstuk 16) ## Die kollekte vir die nodige Heiliges (16:1-4) ## Paulus se begeerte om Korinte te besoek (16:5-9) ## Persoonlike Kwesies en Bemoediging (16:10-18) ## Finale Groete en Seeninge (16:19-24) == Paulus se Tweede Brief aan die Korintiers == === Datum en Plek van die Skrywe van die Brief === Dit wil voorkom dat die briief geskryf s in 55nC. Van 1 Korintiers 16:5-8 lei on af dat daardie brief by Efese geskryf was voor Pinksterfees (in die ) en dat hierdie brief daardie selfde jaar geskryf was voor die begin van die winter.2:13; 7:5 dui aan dat die brief vanaf Masedonie geskryf is. === Ontvangers van die Brief === Die begin van die brief dui aan dat dit geskryf was aan die kerk in korinte en aan die Christene in die hele Agaje (die Romeinse provinsie bestaande uit die gebiede suid van Masedonie). === Tema === Die kerk in Korinte was geinfiltreer deur valse leraars wat beide Paulus se persoonlike integriteit en sy magtiging as apostel uit gedaag het. Omdat hy ‘n verandering in sy reisplanne aangekondig het, met die gevolg dat hy Korinte een lang besoek sou bring instede van 2 kortes, het die vals leraars beweer Paulus kan nie vertrou word nie. Hulle het ook gese dat hy nie ‘n regte apostel is nie en dat hy die geld, wat ingesamel is vir die armes in Jerusalem, vir hom self hou. Paulus vra die Korintiers om te oorweeg dat sy persoonlike lewe by hulle altyd eerlik was en dat sy lewensveranderlike boodskap van redding altyd waar was. Hy moedig hulle aan om voor te berei vir sy besoek deur die insammeling van die kollekte te voltooi en met die moeilikheidsmakers onder hulle te deel. Hywaarsku hulledat hy bedoel wat hy geskrywe het. === Lieterere Aspekte === Die struktuur van die brief gaan hoofsaaklik oor Paulus se voorgenome besoek aan Korinte. Die brief verdeel natuurlik in drie dele: # Paulus verduidelik die rede vir die verandering in sy reisplanne (Hoofstukke 1-7) # Hy moedig die Korintiers aan om die kollekte tevoltooi vir sy besoek (Hoofstukke 8-9) # Hy benadruk die sekerheid dat hy hulle gaan besoek, van sy apostelskap en die gebruik van sy mag as apostel om te dissiplineer as dit moet. Sommige het die eenheid van die brief bevraagteken, maar dit volg ‘n eenheid, wat die struktuur aandui. Tradisie is di eens oor die eenheid daarvan (die vroee kerkvaders het die brief net geken in sy huidige vorm). Verder verdeel geen van die vroee Griekse manuskripte verdeel die boek nie. === Bestudering === # Paulus se Verdediging van sy Apostoliese Predikingt en -roeping (Hoofstukke 1-7); ## Groete en inleiding (1:1-2); ## Dank aan God vir Vertroosting in Moeilike Tye (1:3-11); ## Paulus se Motiewe en Planne vir die Bediening (1:12-2:4); ## Vergewe die Oortreders (2:5-11); ## God se Leiding in die Bediening (2:12-17); ## Die Korintiers is ‘n Brief van Christus (3:1-11); ## Onbedekte Gesigte Sien die Glorie van God (3:12-4:6); ## Skatte in Aardse Houers (4:7-16a); ## Dood en die Betekenis Daarvan vir die Christen (4:16b-510) ## Die Bediening van Versoening (5:116:10); ### Versoening Bereik (5:11-21); ### Die kostevan Versoening (6:1-10); ## Appel tot Geerstelike Kinders (6:11-7:4); ## Troosting van Titus (7:5-16); # Die Kollektevir die Christene in Jerusalem (Hoofstukke 8-9); ## Die Seeninge vir Vrygewigheid (8:1-15); ## Titus en Reisgenote na Korinte gestuur (8:16-9:5); ## Die Resultate van vrygewigheid (9:6-15); # Paulus se Sterk Verdedigingvan sy Bediening, Roeping en Apostelskap (Hooftukke 10-12); ## Paulus se Magtiging is deur God Self Verskaf (Hoofstuk 10); ## Paulus seDiens aan God (11-12); ### Waarskuwing teen Vals Leraars (11:1-15); ### Paulus se Regmatige Eise (11:16-33); ### Paulus se Getuienis oor sy Visie (12:1-21); # Afsluiting (Hoofstuk 13); ## Geestelike Bekommernisse (13:1-10); ## Totsiens en Seening (13:11-14). == Paulus se Brief aan die Galasiers == === Die Datum Wanneer die Brief Geskryf is === Die datum wanneer die brief geskryf is hang af van aan wie die brief geskryf is. Daar is 2 sienings: # Die ouer Noord Galatie teorie beweer dat die brief geskryf is aan die kerke gelee in die noord-sentrale dele van Laer Asie (Pessinus, Ancira en Tavium), waar die Galasiers ingetrek het toe hulle die area binne-geval het in die derde eeu vC. Paulus het die area besoek gedurende sy 2de sendingreis, alhoewel Handelinge geen melding maak so ‘n besoek nie. Hierdie siening beweer dan dat die brief tussen 53 en 57 nC geskryf is vanaf Efese of Masedonie. # Volgens die Suid Galasiese teorie, was die brief geskryf aan die kertke in die suidelike areavan die Romeinse provinsie van Galatie (Antiogie, Ikonium, Listra en Derbe), wat Paulus gestig het op sy 1ste sending-reis. Sommige glo dat die brief geskryf was vanaf die Siriese Antiogie in 48-49 nC nadat Paulus se 1ste sendingreis en voor die Jerusalemver-gadering (sien Hand. 15). Ander beweer weer dat dit in tussen 51-53 geskryf is. === Agtergrond === Judaseers was Joodse christene wat, onder andere, geglohet dat sommige van die seremoniele praktyke van die Ou Testament nog bindend was op die Nuwe Testamentiese kertk. Hulle evangelieverkondig nie net die Mesias nie, maar ook die verbond wat met hulle vader Abraham gemaak was asook die wetwataan Moses gegee was. Dus, in ‘n sekere sin, was die spesiale status van die Jode ingevou met die mesiaanse voorreg om in Jesus teglo. In kort glo hulle in Jesus plus Juda. Vir heidene beteken dit dat hulle in Jesus moet glo plus hulle moet ‘n Jood word deur besnydenis en ook in die wet glo. Gevolglik, na Paulus se suksesvol reis in Galatie, dring hulle daarop aan dat heidene wat Christene word eers besny moet word en hou by die wet. Ander motiewe het verder bygedra tot die posisie van Paulus se bediening. Die Judaseers het geargumenteer dat Paulus nie ‘n regte apostel was nie en dat hy, om die boodskap meer aanvaarbaar te maak vir die heidene, dus sekere regsvereistes uit die evangelie gehaal het. Hulle was ook gedryf deur ‘n begeerte om die vervolging van Zealot Jode te voorkom, wie daarteen was dat hulle met heidene moet meng. Paulus reageer deur duidelik sy magtiging as apostel te bewys en dat hy die regte evangelie bedien. Deurdat hy addisionele bewyse vir regverdiging (byv. Werke van die wet) bring, bewys hy dat sy teenstanders die evangelie van genade misbruik en indien nie ‘n ent kry nie kan dit Paulus se bekeerlinge bind tot slawevan die wet. Dit is deur geloof en genade alleen dat ‘n mens geregverdig word en deur geloof allen dat hy sy nuwe lewe in die vryheid van die Gees kan uitleef. === Tema en Teologiese Boodskap === Vir Paulus, omdat die gekruisigte Jesus God se Messia is, impliseer dit die uitskakeling van die wet (sien 3:15-26) en daartmee tesame besnydenis. Daarom is Galasiers die ware apologeet vir die essensiele Nuwe Testamen-tiese waarheid dat mens alleen geregverdig is deur geloof in Jesus Christus alleen – deur niks minder en niks meer nie en dat ons gesuiwer is nie deur wetlike werke nie, maar deur gehoorsaamheid wat kom deur geloof in God se werk vir, in en deur hom deur die genade en krag van Christus en die Heilige Gees. Dit was deur die herondekking van hierdie brief wat die Hervorming begin het. Galasiers word dikwels na verwys as “Luther se Boek”, aangesien Luther sterk gesteun het op hierdie brief in sy skrywes en argumente teenoor die teologie van sy dag. ‘n Kertn vers is 2:16. === Bestudering === # Inleiding (1:1-9) ## Groete (1:1-5) ## Daar is geen ander Evangelie nie (1:6-9) # Perssoonlik: Magtiging van die Apostel deur Vryheid en Geloof (1:10-2:21) ## Paulus het die Evangelie Ontvang deur ‘n Spesiale Openbaring (1:10-12) ## Paulus se Evangelie was Onafhanklik van die Jerusalem se Apostels en die Judeese Kerke (1:13-2:21) ### Bewys deur Sy Vroeëre Aktiwiteite as ‘n Christen (1:13-17) ### Bewys deur Sy Eerste Na-Christen Besoek aan Jerusalem (1:18-24) ### Bewys deur Sy Tweede Na-Christen Besoek aan Jerusalem (2:1-10) ### Bewys deur Sy Teregwysing van Petrus in Antiogie (2:11-21) # Lering: Regverdiging van die Lering van Geregtigheid deur Geloof (Hoofstukke 3-4) ## Die Galasiers se Beskouing van die Evangelie (3:1-5) ## Die Beskouing van Abraham (3:6-9) ## Die Vloek van die Wet (3:10-14) ## Die Wet en die Belofte (3:15-18) ## Die Doel van die Wet (3:19-25) ## Seuns, nie Slawe nie (3:26-4:11) ## Paulus se Smeking dat die Galasiers Vry moet Kom van die Wet (4:12-20) ## Die Figuurlike Betekenis van die Verhaal van Hagar en Sarai (4:21-31) # Prakties: Die Uitlewing van die Christelike Vryheid en Geloof (5:1-6:10) ## Versoek tot Vryheid (5:1-12) ## Lewe in die Gees nie in die Sondige Natuur (5:13-26) ## Dra Mekaar se Laste (6:1-10) # Laaste Waarskuwing en Groete (6:11-18) == Paulus se Brief aan die Efesiers == === Datum en Plek waar die Brief Geskryf is === Paulus het hierdie brief dieselfde tyd geskryf as die brief aan die Kolosense, ongeveer in 60 nC, terwyl hy in die gevangenisskap in Rome was. === Die Stad Efese === Efese was die belangrikste stad in die westelike deel van Laer Asie (vandag Turkye). Dit het ‘n hawe gehad wat in die Caysterrivier was, wat weer in die Aegiese See geloop het. Aangesien die stad gelee was op die kruising van belangrikie handelsroetes, was Efese ‘n kommersiële sentrum. Dit het ‘n heidense tempel gehad vir die Romeinse godin Diana (in Grieks Artemis – sien Hand. 19:23-31). Paulus het Efese ‘n evaqngeliese sentum gemaak vir 2 jaar en 3 maande en die kerk daar het gefloreer vir ‘n tydjie, maar het later die waarskuwing in Openb. 2:1-7, nodig gehad. === Tema en Teologiese Boodskap === Anders as Paulus se ander briewe, spreek hierdie brief nie enige besondere probleme aan nie. Paulus skryf om sy lesers te horisone te verbreed, sodat hulle God se ewige doel en genade beter kan verstaan en die doel van God se hoogste doel met sy kerk te waardeer. Efese kan net sowel Paulus se hoof teologie van die kerk genoem word. Die brief begin met ‘n reeks verklarings oor Gos se seeninge, wat deurspek is van verskeie uitdrukkings wat ‘n mens gedag maak van Gos se wysheid, voorsienigheid en doelstellings. Paulus fokus daarop dat gelowiges gered is nie net vir hulle eie voordeel nie, maar ook God te prys en aan Hom glorie te bring. Die klimaks van God se einddoel[[Voetspore van paulus#sdfootnote28sym|²⁸]], is om alles in die heelal saam te bring onder Christus. Dit is uiters belangrik dat Christene dit sal besef, daarom bid hy vir hulle om dit te verstaan[[Voetspore van paulus#sdfootnote29sym|²⁹]]. Nadat hy God se groot doelstellings vir Sy kerk uitgespel het, gaan Paulus verder en verduidelik die stappe om dit te bewerkstellig: # God het individue met Homself versoen as ‘n daad van genade[[Voetspore van paulus#sdfootnote30sym|³⁰]]. # God het hierdie geredde individue versoen met mekaar. God het deur Sy eie dood mure afgbebreek[[Voetspore van paulus#sdfootnote31sym|³¹]]. God het nog meer as dit gedoen, Hy het hierdie individue saamgesnoer in een liggaam, die kerk. Hierdie is ‘n misterie wat nie ten volle bekend was tot dit aan Paulus getoon was nie[[Voetspore van paulus#sdfootnote32sym|³²]]. Paulus was toe bemagtig om nog duideliker te stel wat God se bedoeling is met die kerk, nl. dat dit die plek is waar Hy Sy “Groot veelvuldige wsheid” ten toon stel[[Voetspore van paulus#sdfootnote33sym|³³]] aan “elke mag en gesag in die hemelruim”[[Voetspore van paulus#sdfootnote34sym|³⁴]]. Die herhaling van “hemelruim”[[Voetspore van paulus#sdfootnote35sym|³⁵]] maak dit duidelik dat Christene se bestaan nie net op ‘n aardse vlak is nie. Dit vind mening en betekenis vanaf die hemel, waar verheerlikte Jesus sit aan die regterhand van God[[Voetspore van paulus#sdfootnote36sym|³⁶]]. Nogtans word die Christelike lewe uitgeleef op die aarde, waar die praktiese alle daagse lewe van die gelowige God se plan uitleef. Die neergedaalde God het geskenke aan die lede van sy kerk gegee om hulle is staat te stel om aan mekaar die woord te bring en om eenheid en volwassendheid[[Voetspore van paulus#sdfootnote37sym|³⁷]] te bring. Sy bedoeling is om alles wat in die hemel en alles wat op die aarde is onder een hoof te verenig, naamlik onder Christus[[Voetspore van paulus#sdfootnote38sym|³⁸]]. Die lewe van suiwerheid en onderlinge eenheid, staan in kontras met die ou lewe soos heidene sonder Christus[[Voetspore van paulus#sdfootnote39sym|³⁹]]. Hulle wat hulle “krag in die Here soek en in Sy groot mag”[[Voetspore van paulus#sdfootnote40sym|⁴⁰]] kry oorwinning oor die bose geeste wat heers oor die aarde en die in die lug[[Voetspore van paulus#sdfootnote41sym|⁴¹]], veral deur gebed. === Studie === # Groete (1:1-2); # Lof aan God vir sy Genade (1:3-14); # Paulus se Gebed (1:15-23); # Stappe om God se Doel te bereik (Hoofstukke 2-3); ## Lewe uit Genade (2:1-10); ## Versoening van Jood en Heiden deur die Kruis (2:11-18); ## Samevoeging van Jood en Heiden in Een Huisgesin (2:19-22); ## Openbaring van Gos se Wysheid deur die Kerk (3:1-13); ## Gebed vir ‘n Dieper Ondervinding van God se Volheid (3:14-21); # Praktiese Maniere om God se Doel met die Kerk te Bereik (4:1-6:20); ## Eenheid (4:1-6); ## Volwassendheid (4:7-16); ## Vernuwing van jou Persoonlike Lewe (4:17-5-20); ## Persoonlike Verhoudings ( 5:21-6:9); ### Die Beginsel (5:21); ### Man en Vrou (5:22-33); ### Ouers en Kinders (6:1-4); ### Eienaars en Slawe (6:5-9); ## De Christen se Wapenrusting (6:10-20); # Slotwoord en Seening (6:21-24). == Paulus se Brief aan die Filipense == === Outeur, Datum en Plek van Skrywe === Dit is duidelik dat Paulus die brief geskryf het uit die gevfangenis[[Voetspore van paulus#sdfootnote42sym|⁴²]]. Sommige se dit was in Efese, diedatum is dan 53-55; andere beweer is was Seserea, dan 57-59. Die beste getuienis is egter vanaf Rome en die datum dan 61. Dit pas in by Paulus se vertelling van sy husarres in Rome in Hand. 28:31. Toe Paulus die brief geskryf het,was hy nie in die Mamertine ondergrondes, soos to hy 2 Timoteus geskryf het nie. Hy was in sy eie gehuurde huis, waar hy vir 2 jaar vry was om die evangelie oor te dra aan almal watna hom toegeom het. === Die Stad Filipi === Die stad Filipi was vernoem na Koning Philip II van Macedon, die vader van Alexander die Grootte. Dit was ‘n vooruitstrewende Romeinse kolonie, wat beteken het die inwoners van Filipi was ook burgers van Rome. Hulle het daarop geroem dat hulle Romeine was[[Voetspore van paulus#sdfootnote43sym|⁴³]], hulle het soos Romeine aangetrek en het dikwels Latyn gepraat. Dit was Paulus se agtergrond om van die gelowige se hemelse burgerskap te praat[[Voetspore van paulus#sdfootnote44sym|⁴⁴]]. Baie van die Filipense was afgetrede militere manne wat land gegee was in die omgewing, wat weer opgetree het as militere teenwoordiging. Dat Filipense’n Romeinse kolonie was, mag veduidelik waarom daar nie genoeg Jode was om die bou van ‘n sinagoge teregtverdig nie en waarom Paulus nie die Ou Testament aangehaal het in sy brief nie. === Tema en Teologiese Boodskap === Paulus se hoofrede waarom hy hierdie brief skryf om die Filipense dankie te se vir die geskenk wat hulle aan hom gestuur het, nadat hulle uitgevind het van sy aanhouding in Rome[[Voetspore van paulus#sdfootnote45sym|⁴⁵]]. Hy het egter ook die geleentheid gebruik om ‘n paar ander begeertes bekend te maak: # Om sy eie omstandighede bekend te maak[[Voetspore van paulus#sdfootnote46sym|⁴⁶]]; # Om hulle aan temoedig om vas te staan in die vervolging en te juig ten spyte van omstandighede[[Voetspore van paulus#sdfootnote47sym|⁴⁷]]; # Om hulle te versoek om nederig en samehorig te wees[[Voetspore van paulus#sdfootnote48sym|⁴⁸]]; # Om Timoteus en Epahroditus aan te beveel by die Kerk in Filipense[[Voetspore van paulus#sdfootnote49sym|⁴⁹]]; # En om hulle te waarsku teen die Judeers (wetigers) en antinomiens (libertyne)[[Voetspore van paulus#sdfootnote50sym|⁵⁰]]. === Literere Temas === Filipense is ‘n dankie se brief waarin die sendingsverslag oor die vordering van sy werk uiteengesit word en bevat geen Ou-Testamentiese aanhalings nie. Dit staan ‘n besonderse soort Christelike lewe voor: # ‘n self opofferende houding[[Voetspore van paulus#sdfootnote51sym|⁵¹]]; # Reik uit na die doel[[Voetspore van paulus#sdfootnote52sym|⁵²]]; # Gebrek aan angstigheid[[Voetspore van paulus#sdfootnote53sym|⁵³]]; # ‘n gewilligheid om alle dinge te doen[[Voetspore van paulus#sdfootnote54sym|⁵⁴]] Dit is uitstaande as die Nuwe-Testamentiese brief van vreugde; die woord “vreugde”[[Voetspore van paulus#sdfootnote55sym|⁵⁵]] kom, in verskeie vorme, 14 keer voor. Ander uitstaande uitdrukkings sluit die woord “dink”[[Voetspore van paulus#sdfootnote56sym|⁵⁶]] kom 10 keer voor “oorweeg”[[Voetspore van paulus#sdfootnote57sym|⁵⁷]] kom 6 keer voor; en “verbond”[[Voetspore van paulus#sdfootnote58sym|⁵⁸]] kom 4 keer voor. Filipense bevat een van die grootste christlogiese paragraaf van die Nuwe Testament[[Voetspore van paulus#sdfootnote59sym|⁵⁹]]. Hoe belangrik dit ook al is, het Paulus dit hoofsaaklik vir ‘n illustrasie neer gepen. Oor die algemeen het Filipense ‘n warm, praktiese en persoonlike aanslag, met die nadruk op vreugde. === Bestudering === # Groete (1:12); # Danksegging en Gebed vir die Gemeente (1:3-11); # Paulus se Persoonlike Omstandighede en Bevordering van die Evangelie ten spyte van Gevangenisskap (1:12-26); # Vermanings (1:27-2:18); ## Tot Standvastigheid , Eensgesindheid en Nederigheid (1:27-30); ## Volg die Bediende Houding (2:1-18)-; # Paulus se Medewerkers vir die Evangelie (2:19-30); ## Timoteus (2:19-24); ## Epaphroditus (2:25-30); # Waarskuwings Teen (3:1-4:1): ## Judeers of Wetonderhouers (3:1-16); ## Antinomiens of Libertyne (3:17-4:1); # Finale Vermanings, Dank en Groete (4:2-23); ## Vermanings oor Verskeie Aspekte van die Christelike Lewe (4:2-9); ## Afsluitende Woorde en Dank (4:10-20); ## Groete en Genade (4:21-23). == Paulus se Brief aan die Kolosense == === Datum en Plek va Skrywe === Paulus se brief is geskryf gedurende sy eerste gevangeneskap in Rome, waar hy twee jaar onder huisarres was. Daar is sommige wat meen dat die brief geskryf is van Efese of Ciseria, maar meestal is ten gunste van Rome waar Palus die brie neergepen het. Die brief is geskryf in ongeveer die jaar 60. === Kolosse die Stad en Kerk === 'n Paar honderd jaar voor Paules was Kolosse 'n leidende stad in Asie onder (die hedendaagse Turkye). Dit was gelee op die Lycusrivier en op die groot oos-westelike handelsroete wat geleie het vanaf Efese tot die Eufraatrivier. By die eerste eeu voor Christus het dit tot 'n tweedehandse dorp gelei. Wat Kolosse so belangrik maak as 'n Nuwe Testamentiese dorp, was die feit dat Epafras 'n Christen geword het en die evangelie na Kolosse gebring het. Die jong kerk het dus die teiken van aanvalle geword. Dit het gelei tot Epafras se besoek aan Paulus en Paulus se brief aan Kolosse. As gevolg van Epafras en ander bekeerlinge van Paulus se werk, het daar Christelike kerke tot stand gekom in Laodisie en Hierapolis. Sommige van hulle was huiskerke maar meeste van hulle was Heidense kerke. == Kolossense se vals leeringe. == Paulus het nooit uitdruklik die vals leringe beskryf nie. Die valse leringe moet aangeneem word deur dit wat hy maak in opposisie tot die vals leeraars. Die aard van sy weersprekend, dui daarop dat die leringe divers van aard was. Sommige van die elemente van hulle leringe was: # Seremonieel van aard. Dit het by die streng reels gehou tot wat geeet en gedrink kan word sowel as die besnydenis. # Dit wat geraak en geproe mag word en wat nie. # Engel aanbidding. # Dat hulle Christus nie genoeg geëer het nie. # Geheime kennis. Hulle het geroem daarop. # Die staatmaking op menslike wysdom en tradisie. Hierdie elemente val in twee kategorieë. Joodse en gnosisme.en Dit is moontlik, dat die Kolossen se vals leringe'n vermenging was van uiterste vorm van Judaïsme en vroeë stadium van gnosisme. [[Voetspore van paulus#sdfootnote1anc|1]] Troas was 10 myl vanaf Troy. Die volle naam is Aleksandrie Troas en was ‘n Romeinse kolonie en ‘n belangrike hawe vir toegang tot Masedonie en Griekeland aanndie een kant en Laer Asie aan die ander kant. [[Voetspore van paulus#sdfootnote2anc|2]] Hier het Dr Lukas by hulle aangesluit. [[Voetspore van paulus#sdfootnote3anc|3]] Samotrake was ‘n eiland in die Noord-Oostelike deel van die Aegasie See. Dit was ‘n gerieflike plek vir skepe om daar te anker. [[Voetspore van paulus#sdfootnote4anc|4]] Vandag bekend as Kavalla en was die hawe van Filipi. [[Voetspore van paulus#sdfootnote5anc|5]] Filipi ‘n stad in die oostelike deel van Masedonie, vernoem na Filip Ii, die pa van Aleksander die Gootte. [[Voetspore van paulus#sdfootnote6anc|6]] Tessalonika was die hoofstad van die provinsie Masedonie en het ‘n bevolking van meervas 200 000 gehad, insluitende ‘n kolonie Jode en ‘n sinagoge. [[Voetspore van paulus#sdfootnote7anc|7]] 5 eeu voor Paulus, was Atene op ‘n hoogtepunt wat betref kuns, filisofie en literer. Atene het egter sy reputasie behou wat filisofie aanbetref en in Paulus se tyd was daar ‘n universiteit. [[Voetspore van paulus#sdfootnote8anc|8]] Paulus haal aan uit 2 Griekse digters. [[Voetspore van paulus#sdfootnote9anc|9]] In Paulus se tyd het Korinte ‘n bevolking van ongeveer 250 000 gehad. Dit was die belangrikste stad in Griekeland. [[Voetspore van paulus#sdfootnote10anc|10]] Tessalonika was ‘n besige hawe stad op die Thermaic Golf. Dit was ‘n belangrike kommunikasie- en handelsentrum. Die bevolking was ongeveer 200 000. Dit was die hoofstad van Masedonie. [[Voetspore van paulus#sdfootnote11anc|11]] Dit is dieselfde roete wat Paulus gevolg het met sy tweede sendingreik, maar vanaf die anders om. [[Voetspore van paulus#sdfootnote12anc|12]] Hier het Dr. Lukas weer by Paulus-hulle aangesluit. [[Voetspore van paulus#sdfootnote13anc|13]] Assus was aan die ander kant van die binneland as Troas en ongeveer 20 myl binnelands. [[Voetspore van paulus#sdfootnote14anc|14]] Mitelene was ‘n hawe aan die suid-oostelike strand van die eiland Lesbos. [[Voetspore van paulus#sdfootnote15anc|15]] Dit was ‘n groter eiland aan die weskus van Laer Asie. [[Voetspore van paulus#sdfootnote16anc|16]] Dit was een van die bellangrikste eilande in daardie streek. [[Voetspore van paulus#sdfootnote17anc|17]] Milete was 30 myl suid van Efese. Milete was die bestemming van die skip. Indien hy Efese sou gaan, sou hy ‘n ander skip moes kry, daarom die versoek dat die ouderlinge na hom toe kom. [[Voetspore van paulus#sdfootnote18anc|18]] Pinkster was 50 dae na die Pasga. [[Voetspore van paulus#sdfootnote19anc|19]] Dit was die belangrikste stad op eiland Rodos. Dit is een van die 7 wonders van die antieke tye. [[Voetspore van paulus#sdfootnote20anc|20]] Patara le op die suidelike kus van Lisie. [[Voetspore van paulus#sdfootnote21anc|21]] Ptolemais is die moderne stad Acco, noord van en oorkant die berg Karmel. [[Voetspore van paulus#sdfootnote22anc|22]] Hy was ’n bevelvoerder oor ’1 000 manskappe (regiment). [[Voetspore van paulus#sdfootnote23anc|23]] Dit moes Annanias gewees het, aangesien Kajafas reeds 200 jaar tevore gesterf het. [[Voetspore van paulus#sdfootnote24anc|24]] Hy was hoepriester 47-59 nC en was die seun van Nebedeeus. Hy was bekend vir wreedheid. [[Voetspore van paulus#sdfootnote25anc|25]] Dus 470 man. Hy het die komplot ernstig opgeneem. [[Voetspore van paulus#sdfootnote26anc|26]] Antipatris was herbou deur Herod die Grootte en na sy vader vernoem. Dit was’n militere basis tussen samaria en Judea. 30 myl vanaf Jerusalem. [[Voetspore van paulus#sdfootnote27anc|27]] Sesarea was die hoofkwartier van die Romeinse regering in Samaria en Judea. Dit was 8 myl vanaf Antiparis. [[Voetspore van paulus#sdfootnote28anc|28]] Sien 1:10 [[Voetspore van paulus#sdfootnote29anc|29]] In 1:15-23. Sien ‘n 2de gebed in 3:14-21. [[Voetspore van paulus#sdfootnote30anc|30]] Sien 2:1-10. [[Voetspore van paulus#sdfootnote31anc|31]] Sien 2:11-22. [[Voetspore van paulus#sdfootnote32anc|32]] Sien 3:1-6. [[Voetspore van paulus#sdfootnote33anc|33]] Sien 3:10. [[Voetspore van paulus#sdfootnote34anc|34]] Sien 3:10 en 3:7-13. [[Voetspore van paulus#sdfootnote35anc|35]] Sien 1:3, 20; 3:10; 6:12. [[Voetspore van paulus#sdfootnote36anc|36]] Sien 1:20. [[Voetspore van paulus#sdfootnote37anc|37]] Sien 4:1-16. [[Voetspore van paulus#sdfootnote38anc|38]] Sien 1:10. [[Voetspore van paulus#sdfootnote39anc|39]] Sien 4:17-6:9. [[Voetspore van paulus#sdfootnote40anc|40]] Sien 6:10. [[Voetspore van paulus#sdfootnote41anc|41]] Sien 6:12. [[Voetspore van paulus#sdfootnote42anc|42]] Sien 1:13-14. [[Voetspore van paulus#sdfootnote43anc|43]] Sien Hand. 16:21. [[Voetspore van paulus#sdfootnote44anc|44]] Sien 3:20-21. [[Voetspore van paulus#sdfootnote45anc|45]] Sien 1:5; 4:10-19. [[Voetspore van paulus#sdfootnote46anc|46]] Sien 1:12-26; 4:10-19. [[Voetspore van paulus#sdfootnote47anc|47]] Sien 1:27-30; 4:4. [[Voetspore van paulus#sdfootnote48anc|48]] Sien 2:1-11; 4:2-5. [[Voetspore van paulus#sdfootnote49anc|49]] Sien 2:19-30. [[Voetspore van paulus#sdfootnote50anc|50]] Sien Hoofstuk 3. [[Voetspore van paulus#sdfootnote51anc|51]] Sien 2:1-4. [[Voetspore van paulus#sdfootnote52anc|52]] Sien 3:13-14. [[Voetspore van paulus#sdfootnote53anc|53]] Sien 4-6. [[Voetspore van paulus#sdfootnote54anc|54]] Sien 4:13. [[Voetspore van paulus#sdfootnote55anc|55]] Engels “joy”; Grieks “chara”. [[Voetspore van paulus#sdfootnote56anc|56]] Grieks “phroneo”. [[Voetspore van paulus#sdfootnote57anc|57]] Engels “consider; Grieks “hegeomai”. [[Voetspore van paulus#sdfootnote58anc|58]] Engels “bond”. [[Voetspore van paulus#sdfootnote59anc|59]] Sien 2:5-11. 2nlkgl42g5drsfa1zhc508wffjlfmny 0 405544 2892898 2830395 2026-04-11T23:38:43Z Jcb 223 2892898 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = St. Louis Lambert Int. Lughawe | image = St. Louis Lambert T1 from West.jpg | image-width = 250 | FAA = STL | location = [[St. Louis]], [[Missouri]], [[Verenigde State]] | opened = 1923 | hub = Southern Airways Express | focus_city = | elevation-m = 184 | coordinates = {{coord|38|44|50|N|090|21|41|W|region:US-MO|display=inline,title}} | IATA = STL | ICAO = KSTL | WMO = 72434 | type = Openbaar | owner-oper = St. Louis City Airport Commission | city-served = Groter St. Louis en [[Illinois|Suidelike Illinois]] | elevation-f = 605 | website = {{URL|http://www.flystl.com}} | image_map = STL map.svg | image_map_caption = FAA lughawediagram | mapframe = yes | r1-number = 12R/30L | r1-length-f = 11 020 | r1-length-m = 3 359 | r1-surface = Beton | r2-number = 12L/30R | r2-length-f = 9 013 | r2-length-m = 2 747 | r2-surface = Beton | r3-number = 11/29 | r3-length-f = 9 000 | r3-length-m = 2 743 | r3-surface = Beton | r4-number = 6/24 | r4-length-f = 7 603 | r4-length-m = 2 317 | r4-surface = Beton | stat-year = 2024 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = 15 946 730 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 162 113 | footnotes = Bron: St. Louis Lambert Internasionale Lughawe<ref name="stats">{{cite web|url=https://www.flystl.com/about-us/public-notices-and-reports|title=CY2022 Passenger & Operation Statistics|publisher=St. Louis City Airport Commission|date=February 8, 2023|access-date=9 Februarie 2022|archive-date=5 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805080632/https://www.flystl.com/about-us/public-notices-and-reports|url-status=live}}</ref> }} '''St. Louis Lambert Internasionale Lughawe''' ([[IATA]]: '''STL''', [[ICAO]]: '''KSTL''', [[FAA]] LID: '''STL''') is die primêre kommersiële [[lughawe]] wat metropolitaanse [[St. Louis]], [[Missouri]], [[Verenigde State]] bedien. Gewoonlik na verwys as '''Lambert Field''' of bloot '''Lambert''', dit is die grootste en besigste lughawe in die staat Missouri. Die lughawe beslaan 1 535 ha grond.<ref>{{Cite web|url=https://skyvector.com/airport/STL/St-Louis-Lambert-International-Airport|title=STL airport data at skyvector.com|website=skyvector.com|access-date=31 Mei 2023}}</ref> STL lê 23 km noordwes van die middestad van [[St. Louis]] in ongeïnkorporeerde St. Louis County tussen Berkeley en Bridgeton. Die lughawe verskaf direkte vlugte aan lughawens regoor die Verenigde State en die Karibiese Eilande, Meksiko, Kanada en Europa. In 2019 het dit byna 16 miljoen passasiers bedien met meer as 259 daaglikse vertrekke na 78 plaaslike en internasionale stede.<ref name="Departure_Statistics">{{Cite web|url=https://www.flystl.com/newsroom/stl-news/2019/stl-growth-holds-strong-to-surpass-15-6-million-passengers-in-2018|title=STL growth holds strong to surpass 15,6 million passengers in 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130110327/https://www.flystl.com/newsroom/stl-news/2019/stl-growth-holds-strong-to-surpass-15-6-million-passengers-in-2018|archivedate=30 Januarie 2019|accessdate=30 Januarie 2019}}</ref> Die lughawe is vernoem na Albert Bond Lambert, 'n Olimpiese medaljewenner en prominente St. Louis-vlieënier. Die lughawe het in die 20ste eeu tot internasionale prominensie verys danksy sy verbintenis met [[Charles Lindbergh]], sy baanbrekende lugverkeerbeheer, sy status as die primêre middelpunt van [[Trans World Airlines]] (TWA), en sy ikoniese terminaal.<ref name="LH">{{Cite web|url=http://lambert-stlouis.com/index/about_History.html|title=The History of Lambert – St. Louis International Airport|year=2005|website=Lambert-St. Louis International Airport|archive-url=https://web.archive.org/web/20050204222910/http://lambert-stlouis.com/index/about_History.html|archive-date=4 Februarie 2005|access-date=26 Desember 2012}}</ref> St. Louis Lambert Lughawe word deur die MetroLink- massavervoerspoorstelsel met ander dele van die St. Louis-metropolitaanse gebied verbind, insluitend 'n toekomstige verbinding met die streek se sekondêre kommersiële lughawe, MidAmerica St. Louis-lughawe ongeveer 60 km oos hiervan.<ref>{{cite news|url=https://www.stltoday.com/news/local/govt-and-politics/illinois-to-pay-for-long-sought-metrolink-extension-to-midamerica-airport/article_473ea616-75fc-57d1-a131-6ae83a69eea2.html|title=Illinois to pay for long-sought MetroLink extension to MidAmerica Airport|access-date=November 2, 2021|last=Schlinkmann|first=Mark|newspaper=St. Louis Post-Dispatch|publisher=Lee Enterprises|location=St. Louis}}</ref> == American Airlines en spilpunt sluiting == [[Lêer:N76200_(6103457857).jpg|regs|duimnael|American MD-83 by Lambert]] [[Lêer:F-15Cs_Missouri_ANG_over_St_Louis_IAP_2008.jpg|regs|duimnael|[[McDonnell Douglas F-15 Eagle|F-15]]'s wat oor die Air National Guard-basis vlieg]] In die nuwe millennium het TWA de finansiële toestand verswak; dit is in April 2001 deur [[American Airlines]] gekoop.<ref>{{Cite web|url=https://articles.latimes.com/2001/apr/10/business/fi-49088|title=AMR's Takeover of TWA Finalized|last=Hirschfeld|first=Simon|date=April 10, 2001|via=LA Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20151012043228/http://articles.latimes.com/2001/apr/10/business/fi-49088|archive-date=October 12, 2015|access-date=November 16, 2018}}</ref> Die laaste dag van bedrywighede vir TWA was 1 Desember 2001, met 'n seremoniële laaste vlug na TWA se oorspronklike en historiese tuisdorp, Kansas City, voordat hy 'n laaste keer na St. Louis teruggekeer het. Die volgende dag is TWA amptelik in American Airlines opgeneem.<ref>{{Cite web|url=http://twaseniorsclub.org/needknow/last_flight.htm|title=TWA's Last Flight|website=twaseniorsclub.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116120435/http://www.twaseniorsclub.org/needknow/last_flight.htm|archive-date=November 16, 2018|access-date=November 16, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bizjournals.com/stlouis/stories/2001/12/24/focus3.html|title=Stories|date=24 Desember 2001|website=www.bizjournals.com|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20080830052536/http://www.bizjournals.com/stlouis/stories/2001/12/24/focus3.html|archive-date=August 30, 2008|access-date=September 2, 2018}}</ref> Die plan vir Lambert was om 'n verligtingspilpunt vir die bestaande American spilpunte by [[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare]] en [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth]] te word. American wou met sy nuwe St. Louis-spilpunt moontlik druk op O'Hare verminder, asook 'n aansienlike hupstoot gee aan die lugredery se oos/wes-verbinding.<ref>{{Cite web|url=https://www.avgeekery.com/twa-last-day|title=The Last Day of TWA – A sad day for Aviation — Avgeekery.com – News and stories by Aviation Professionals|date=18 Augustus 2016|website=www.avgeekery.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902220635/https://www.avgeekery.com/twa-last-day/|archive-date=2 September 2018|access-date=16 November 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://money.cnn.com/2001/01/10/deals/amr_twa/|title=TWA to be bought by American – 10 Jan. 2001|website=money.cnn.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205164658/https://money.cnn.com/2001/01/10/deals/amr_twa/|archive-date=5 Desember 2018|access-date=16 November 2018}}</ref> Die [[aanvalle op 11 September 2001]] het lugdiens landwyd onderdruk: die lugrederybedryf se binnelandse inkomste passasiermyle het met 20% gedaal in Oktober 2001 en 17% in November 2001. <ref>{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/TRAFFIC/|title=Bureau of Transportation Statistics|website=Bureau of Transportation|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719185935/https://www.transtats.bts.gov/TRAFFIC/|archive-date=19 Julie 2017|access-date=6 Augustus 2017}}</ref> Oornag het American nie meer dieselfde behoefte gehad aan 'n spilpunt wat Chicago en Dallas/Fort Worth omseil het nie, wat skielik minder oorlaai geraak het.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.dallasnews.com/business/airline-industry/20130126-american-airlines-battles-a-history-of-unsuccessful-mergers.ece|title=American Airlines, a History of Unsuccessful Mergers|publisher=Dallas News|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523032135/http://www.dallasnews.com/business/airline-industry/20130126-american-airlines-battles-a-history-of-unsuccessful-mergers.ece|archive-date=23 Mei 2013|access-date=20 Julie 2013}}</ref> As gevolg hiervan en die voortslepende ekonomiese resessie, is diens by Lambert teen November 2003 tot 207 vlugte verminder.<ref>{{Cite web|url=http://www.travelweekly.com/Travel-News/Airline-News/AA-to-cut-back-St--Louis-operations/|title=AA to cut back St. Louis operations: Travel Weekly|website=www.travelweekly.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.airtimes.com/cgat/usa/american/ar/aa2003.pdf|title=Info|website=www.airtimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160526195453/http://airtimes.com/cgat/usa/american/ar/aa2003.pdf|archive-date=26 Mei 2016|access-date=2 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stlmag.com/TWA-Death-Of-A-Legend/|title=TWA – Death Of A Legend|last=Grant|first=Elaine X.|date=28 Julie 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909115811/https://www.stlmag.com/TWA-Death-Of-A-Legend/|archive-date=9 September 2018|access-date=16 November 2018}}</ref> Totale passasiersverkeer het dieselfde jaar tot 20,4 miljoen gedaal.<ref name="Passenger Stats">{{Cite web|url=https://www.flystl.com/uploads/documents/public-notices-and-reports/Historical-Passenger-90-2018.pdf|title=Historical Passenger Statistics Since 1990|website=www.flystl.com|publisher=STL Airport|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130162006/https://www.flystl.com/uploads/documents/public-notices-and-reports/Historical-Passenger-90-2018.pdf|archive-date=30 Januarie 2019|access-date=29 Januarie 2019}}</ref> Op die internasionale front het American vlugte na [[Lughawe Londen-Gatwick|Londen–Gatwick]] in Oktober 2003 laat vaar wat St. Louis sonder transatlantiese diens gelaat het.<ref>{{cite web|url=http://www.airtimes.com/cgat/usa/american/pdf/aa031001.pdf|title=Info|website=www.airtimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061018153011/http://www.airtimes.com/cgat/usa/american/pdf/aa031001.pdf|archive-date=18 Oktober 2006|access-date=2 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.newspapers.com/article/st-louis-post-dispatch/129884576/|title=How cuts will affect air travel|work=St. Louis Post-Dispatch|date=2003-07-17|accessdate=12 Augustus 2023|author=O'Neil, Tim}}</ref> == Fasiliteite == [[Lêer:Lambert-StLouisT1Ticketing2017-06-05.jpg|regs|duimnael|Terminaal 1-vertreksaal in 2017 na opknappings.]] [[Lêer:St._Louis_Lambert_E_Concourse.jpg|duimnael|Binnekant van die E-wandelgang]] === Terminale === Die lughawe het twee terminale met vyf gange en 86 hekke. * '''Terminaal 1''' bevat 36 hekke oor twee gange, met die letters A en C. <ref name="con">{{Cite web|url=https://www.flystl.com/uploads/documents/airport-operations/STL_Gates-Diagram_2017.pdf|title=STL Airport Diagram|publisher=St. Louis City Airports Commission|location=[[St. Louis]]|access-date=5 April 2019|archive-date= 8 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308195742/https://www.flystl.com/uploads/documents/airport-operations/STL_Gates-Diagram_2017.pdf|url-status=dead}}</ref> Dit het ook 'n [[American Airlines|American Airlines Admirals Club]] en een van die land se grootste USO-fasiliteite. <ref>[http://www.usostl.org/aboutus.aspx James S. McDonnell USO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110174609/http://www.usostl.org/aboutus.aspx}}</ref> * '''Terminaal 2''' bevat 18 hekke oor een gang, met die letter E.<ref name="con" /> Dit het ook 'n [[Lughawesitkamer|openbare sitkamer]] wat deur Wingtips bedryf word.<ref>{{Cite press release|title=Wingtips St. Louis Lounge Opens in STL's Terminal 2 – St. Louis Lambert International Airport|url=https://www.flystl.com/newsroom/stl-news/2018/wingtips-st-louis-lounge-opens-in-stls-terminal-2|publisher=St. Louis City Airports Commission|location=St. Louis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180106173036/https://www.flystl.com/newsroom/stl-news/2018/wingtips-st-louis-lounge-opens-in-stls-terminal-2|archivedate=6 Januarie 2018|access-date=6 Januarie 2018}}</ref> Alle internasionale vlugte sonder grensvoorklaring word in Terminaal 2 verwerk. === Aanloopbane === [[Lêer:St._Louis_Lambert_Western_Gable_T1.jpg|regs|duimnael|Die beheertoring]] Die lughawe het vier aanloopbane: drie parallel en een dwarswind. Die dwarswindaanloopbaan, 6/24, is die kortste van die vier op 2 319 meter. Die nuutste aanloopbaan is 11/29, voltooi in 2006 as deel van 'n groot uitbreidingsprogram.<ref>{{Cite web|url=https://www.airnav.com/airport/KSTL|title=AirNav: KSTL – St Louis Lambert International Airport|website=www.airnav.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115170749/http://airnav.com/airport/KSTL|archive-date=15 November 2018|access-date=16 November 2018}}</ref> [[Lêer:St._Louis_Lambert_Monocoupe_110_Special_at_T2.jpg|regs|duimnael|Uitstalling van 'n Monocoupe 110 Special in Terminaal 2]] == Statistiek == === Top bestemmings === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste binnelandse roetes vanaf STL<br/>(Junie 2022 – Mei 2023)''' <ref name="BTS Stats">{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?pn=1&Airport=STL&Airport_Name=St.%20Louis,%20MO:%20Lambert-St.%20Louis%20International&carrier=FACTS|title=Bureau of Transportation Statistics – St. Louis International Airport|publisher=BTS|access-date=10 August 2023}}</ref> ! Rang ! Stad ! Passasiers ! Lugrederye |- | 1 | [[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 453 840 | Frontier, Southwest, United |- | 2 | [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 423 040 | Delta, Southwest |- | 3 | [[Orlando Internasionale Lughawe|Orlando, Florida]] | 338 480 | Delta, Frontier, Southwest |- | 4 | [[LaGuardia-lughawe|New York–LaGuardia, New York]] | 306 990 | American, Delta, Southwest |- | 5 | [[Harry Reid Internasionale Lughawe|Las Vegas, Nevada]] | 291 300 | Frontier, Southwest, Sun Country |- | 6 | [[Phoenix Sky Harbor Internasionale Lughawe|Phoenix-Sky Harbor, Arizona]] | 254 590 | American, Southwest |- | 7 | [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth, Texas]] | 246 640 | American |- | 8 | [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe|Charlotte, Noord-Carolina]] | 234 130 | American, Southwest |- | 9 | [[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare, Illinois]] | 226 070 | American, United |- | 10 | [[Dallas Love Field|Dallas-Love, Texas]] | 218 720 | Southwest |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste internasionale roetes vanaf STL<br/>(Julie 2021 – Junie 2022)''' <ref>{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=QSj&Nv42146_anzr=Qnyyn5/S146%20j146u,%20gk:%20Qnyyn5/S146%20j146u%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=RITA – BTS – Transtats|publisher=Bureau of Transportation Statistics|access-date=February 1, 2023}}</ref> ! Rang ! Stad ! Passasiers ! Lugrederye |- | 1 |{{Vlagikoon|MEX}} [[Cancún Internasionale Lughawe|Cancún, Meksiko]] | 217 344 | American, Frontier, Southwest, Spirit |- | 2 |{{Vlagikoon|DOM}} [[Punta Cana Internasionale Lughawe|Punta Cana, Dominikaanse Republiek]] | 35 789 | Frontier |- | 3 |{{Vlagikoon|Jamaika}} [[Sangster Internasionale Lughawe|Montego Bay, Jamaika]] | 10 844 | Frontier, Southwest |- | 4 |{{Vlagikoon|Kanada}} [[Toronto Pearson Internasionale Lughawe|Toronto-Pearson, Kanada]] | 7 673 | Air Canada |- | 5 |{{Vlagikoon|Duitsland}} [[Lughawe Frankfurt|Frankfurt, Duitsland]] | 6 025 | Lufthansa |} === Lugdiens markaandeel === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |+'''Grootste lugrederye wat STL bedien'''<br />'''(Junie 2022 – Mei 2023)''' <ref name="BTS Stats"/> !Rang ! Lugdiens ! Passasiers ! Aandeel |- | 1 | [[Southwest Airlines]] | 8 528 000 | 62,7% |- | 2 | [[American Airlines]] | 1 579 000 | 11,6% |- | 3 | [[Delta Air Lines]] | 1 150 000 | 8,5% |- | 5 | [[Frontier Airlines]] | 397 000 | 2,9% |- | 4 | SkyWest Airlines | 330 000 | 2,4% |- | 6 | Ander | 1 608 000 | 11,8% |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] t7i96e5th7nj6z2feuctb2kg43yqdm5 0 405684 2892937 2609753 2026-04-12T00:04:09Z Jcb 223 2892937 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image2 = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Psydrax kaessneri | authority = (S.Moore) Bridson, (1985) | synonyms =* ''Canthium kaessneri'' <small>S.Moore</small> * ''Plectronia longistaminea'' <small>K.Schum. & K.Krause</small> }} '''''Psydrax kaessneri''''' is 'n [[boom]] wat deel is van die ''[[Rubiaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die plant is [[inheems]] aan [[Kenia]], [[Mosambiek]], [[Somalië]] en [[Tanzanië]]. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Psydrax|kaessneri]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 8u687tb5bg9cn1sw3s5kze5kz2epkh9 2893094 2892937 2026-04-12T11:48:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893094 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image2 = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Psydrax kaessneri | authority = (S.Moore) Bridson, (1985) | synonyms =* ''Canthium kaessneri'' <small>S.Moore</small> * ''Plectronia longistaminea'' <small>K.Schum. & K.Krause</small> }} '''''Psydrax kaessneri''''' is 'n [[boom]] wat deel is van die ''[[Rubiaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die plant is [[inheems]] aan [[Kenia]], [[Mosambiek]], [[Somalië]] en [[Tanzanië]]. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:915407-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Psydrax|kaessneri]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] o67pn9oueu7b4cd63zmvjr0fitnaovr 0 405838 2892837 2750273 2026-04-11T19:34:55Z Jcb 223 2892837 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Nashville Internasionale Lughawe<br />Berry Field | image = | image2 = Nashville International Airport Aerial June 2011.jpg | caption2 = Die lughawe in 2011 (voor latere uitbreidings) | IATA = BNA | ICAO = KBNA | FAA = BNA | WMO = 72327 | type = Openbaar | opened = {{start date and age|1937|06|12}}<ref>{{Cite news |date=29 September 2022 |title=In retrospect: A Look at the History of Nashville's Airport |work=Nfocus |url=https://www.nfocusmagazine.com/people-places/nretrospect-a-look-at-the-history-of-nashville-s-airport/article_e2d8b798-3e76-11ed-b9c5-437dc3cdf868.html |access-date=23 Januarie 2023}}</ref> | owner-oper = Metropolitan Nashville Airport Authority (MNAA) | city-served = Nashville metropool | operating_base = Allegiant Air<br/>[[Southwest Airlines]] | location = Suidoos [[Nashville]], [[Tennessee]], V.S.A. | elevation-f = 599 | elevation-m = 183 | website = {{URL|flynashville.com}} | coordinates = {{coord|36|07|36|N|086|40|55|W|region:US-TN_scale:40000|display=inline,title}} | image_map = BNA FAA Diagram.pdf | image_mapsize = 150 | image_map_caption = FAA lughawediagram | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | mapframe-wikidata = yes | r1-number = 2L/20R | r1-length-f = 7 704 | r1-length-m = 2 348 | r1-surface = Beton | r2-number = 2C/20C | r2-length-f = 8 001 | r2-length-m = 2 439 | r2-surface = Beton | r3-number = 2R/20L | r3-length-f = 8 001 | r3-length-m = 2 439 | r3-surface = Beton | r4-number = 13/31 | r4-length-f = 11 030 | r4-length-m = 3 362 | r4-surface = Beton | stat-year = 2024 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = 24 593 324 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 280 564 | stat3-header = Tuishawe vir | stat3-data = 103 vliegtuie | footnotes = Bron: Nashville Internasionale Lughawe<ref name="auto">{{cite web |title=Lughawe Data - Nashville Internasionale Lughawe |url=https://www.flynashville.com/about/Pages/airport-data.aspx |access-date=14 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710135302/https://www.flynashville.com/about/Pages/airport-data.aspx |archive-date=July 10, 2018 |url-status=live }}</ref> }} '''Nashville Internasionale Lughawe''' {{airport codes|BNA|KBNA|BNA}} is 'n openbare/militêre [[lughawe]] in die suidoostelike deel van [[Nashville]], [[Tennessee]], Verenigde State. Sy oorspronklike naam toe dit in 1937 geopen is, was '''Berry Field''', waaruit sy [[Internasionale Burgerlugvaartorganisasie|ICAO-]] en [[IATA]]- identifiseerders afgelei is. Die huidige terminaal is in 1987 gebou, en die lughawe het sy huidige naam in 1988 gekry. Nashville Internasionale Lughawe het vier aanloopbane en beslaan 1 843 ha grond.<ref>{{Cite web|url=https://skyvector.com/airport/BNA/Nashville-International-Airport|title=BNA airport data at skyvector.com|website=skyvector.com|access-date=August 25, 2022}}</ref> Die lughawe word bedien deur 30 lugrederye, 26 passasiers en 4 slegs-vrag (waarvan 7 buitelandse lugrederye is) en bied 585 daaglikse aankoms- en vertrekvlugte met direkte vlugte na 101 lughawens in Noord-Amerika en Europa. Joint Base Berry Field, voorheen Berry Field Air National Guard Base is geleë op Nashville Internasionale Lughawe. Die basis is die tuiste van die 118ste vleuel en die 1/230ste lugkavalerie-eskader Tennessee Army National Guard.<ref>{{Cite web|url=https://www.dvidshub.net/video/403364/tennessee-army-national-guard-aircraft-arrive-joint-base-berry-field|title=Tennessee Army National Guard Aircraft Arrive at Joint Base Berry Field|website=dvidshub.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016214922/https://www.dvidshub.net/video/403364/tennessee-army-national-guard-aircraft-arrive-joint-base-berry-field|archive-date=October 16, 2021|access-date=16 October 2021}}</ref> == Onlangse geskiedenis == [[Lêer:Nashville_International_Airport_2021.jpg|duimnael|280px|Konstruksie in Augustus 2021]] In die nasleep van die spilpuntsluiting het [[Southwest Airlines]] die leemte geleidelik gevul deur [[American Airlines|American]] se hekke te onderverhuur en 'n meerderheid van die Nashville-mark in beslag te neem. Southwest gaan voort om sy teenwoordigheid uit te brei en die lughawe steeds te oorheers, en beplan om 'n bemanningsbasis in 2024 te open.<ref>{{Cite web|url=https://swamedia.com/NashvilleCrewBase|title=Southwest Airlines Announces New Crew Base for Pilots and Flight Attendants at Nashville International Airport (BNA)|access-date=15 August 2023|archive-date=15 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815005811/https://swamedia.com/NashvilleCrewBase|url-status=dead}}</ref> In 2002 het [[Embraer]] Aircraft Maintenance Services (EAMS) Nashville gekies as die plek vir sy streekslugredery-ondersteuningsfasiliteit, wat gebou is op die terrein van die gesloopte 1961-terminaalgebou.<ref name="Embrarer">{{Cite web|url=http://www.embraer.com/en-US/ConhecaEmbraer/PresencaGlobal/Pages/Home.aspx#|title=Global Presence|year=2010|publisher=Embraer|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809073926/http://www.embraer.com/en-US/ConhecaEmbraer/PresencaGlobal/Pages/Home.aspx|archive-date=August 9, 2011|access-date=August 15, 2011}}</ref> == Fasiliteite == === Terminaal === [[Lêer:Nashville_International_Airport_restaurants.jpg|duimnael| Binnekant van die terminaal]] Die lughawe het een terminaal met vier gange en 'n totaal van 42 hekke.<ref name="BNA Map">{{Cite web|url=https://map.flynashville.com/?s=W3siaWQiOiJvbmxpbmUvaGVhZGVyT25saW5lIiwic2VhcmNoIjoiIn0seyJpZCI6Im9ubGluZS9wb2lWaWV3IiwicG9pSWQiOm51bGx9LHsiaWQiOiJ2ZW51ZURhdGFMb2FkZXIifSx7ImlkIjoib25saW5lL2dldERpcmVjdGlvbnNGcm9tVG8ifSx7ImlkIjoibWFwUmVuZGVyZXIiLCJ2cCI6eyJsYXRpdHVkZSI6MzYuMTMxNDg0MDkzMjEwNDksImxvbmdpdHVkZSI6LTg2LjY2OTEyNDk5OTk5OTkxLCJ6b29tIjoxNS41MjkxNTY0NjE3MDQ0MjgsImJlYXJpbmciOjAsInBpdGNoIjowfSwib3JkIjozfV0%3D|title=Nashville International Airport Interactive Map|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620070142/https://map.flynashville.com/?s=W3siaWQiOiJvbmxpbmUvaGVhZGVyT25saW5lIiwic2VhcmNoIjoiIn0seyJpZCI6Im9ubGluZS9wb2lWaWV3IiwicG9pSWQiOm51bGx9LHsiaWQiOiJ2ZW51ZURhdGFMb2FkZXIifSx7ImlkIjoib25saW5lL2dldERpcmVjdGlvbnNGcm9tVG8ifSx7ImlkIjoibWFwUmVuZGVyZXIiLCJ2cCI6eyJsYXRpdHVkZSI6MzYuMTMxNDg0MDkzMjEwNDksImxvbmdpdHVkZSI6LTg2LjY2OTEyNDk5OTk5OTkxLCJ6b29tIjoxNS41MjkxNTY0NjE3MDQ0MjgsImJlYXJpbmciOjAsInBpdGNoIjowfSwib3JkIjozfV0%3D|archive-date=June 20, 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> Alle nie-voorafgeklaarde internasionale vlugte word tans in gang A verwerk. === Vermaak === In ooreenstemming met Nashville se tradisie as "Music City", het die lughawe lank lewendige musiek gespeel by 'n aantal van sy restaurante (nadat by sekuriteit verby is). In 2023 is daar ses sulke opvoeringsareas, met 'n gesamentlike totaal van meer as 700 vertonings elke jaar.<ref>{{Cite web|url=https://www.visitmusiccity.com/plan-a-trip-to-nashville/getting-around/nashville-international-airport|title=Nashville International Airport|date=March 24, 2019|website=Nashville Music City|publisher=Nashville Convention & Visitors Corp.|access-date=January 23, 2023}}</ref> Een van die oudste honky-tonks in die stad, Tootsie's Orchid Lounge, het 'n perseel in Gang C.<ref>{{Cite web|url=https://flynashville.com/bna_shop/tootsies-orchid-lounge-c|title=Tootsies Orchid Lounge|website=BNA|publisher=[[Metropolitan Nashville Airport Authority]]|access-date=January 23, 2023}}</ref> === Tapyt === [[Lêer:BNA_carpet_1.jpg|alt=A hallway in 2021 within Nashville International Airport, carpeted entirely using the old design.|duimnael| 'n Gang in 2021 binne Nashville Internasionale Lughawe, volledig met die ou ontwerp bedek.]] Vir ongeveer 'n dekade was die lughawe se terminaalvloere bedek met 'n unieke patroon, met kolkende patrone bo-op skakerings van bruin en ander neutrale kleure. 'n Nie-amptelike Instagram-aanhanger-rekening vir die mat wat in 2018 begin is, het 'n beduidende sukses geword, met meer as 28 000 volgelinge<ref name=":12">{{Cite news|last=Hale|first=Steven|date=August 26, 2020|title=The BNA Carpet Is Dead, Long Live BNA Carpet|work=[[Nashville Scene]]|url=https://www.nashvillescene.com/news/pithinthewind/the-bna-carpet-is-dead-long-live-bna-carpet/article_e19c605e-5f9d-580d-88d4-2a0532945c89.html|access-date=January 23, 2023}}</ref> en waarskynlik help om die tapyt as 'n gunsteling onder die publiek te vestig. In Augustus 2020, ten spyte van 'n petisie dat die lughawe die mat moet behou,<ref>{{Cite news|last=Breslow|first=Josh|date=August 25, 2020|title=Iconic BNA carpet to be removed from Nashville International Airport|work=WKRN.com|publisher=WKRN News 2|url=https://www.wkrn.com/news/local-news/iconic-bna-carpet-to-be-removed-from-nashville-international-airport/|access-date=January 29, 2023}}</ref> het die lughawe aangekondig dat hy beplan om die mat meestal met terrazzo- teëls te vervang, maar ook, op sommige plekke, met 'n mat van 'n ander patroon.<ref name=":13">{{Cite news|last=Hale|first=Steven|date=August 26, 2020|title=The BNA Carpet Is Dead, Long Live BNA Carpet|work=[[Nashville Scene]]|url=https://www.nashvillescene.com/news/pithinthewind/the-bna-carpet-is-dead-long-live-bna-carpet/article_e19c605e-5f9d-580d-88d4-2a0532945c89.html|access-date=January 23, 2023}}</ref> === Landvervoer === Die lughawe word bedien deur I-40, wat 'n ooswaartse uitgang en weswaartse toegangsoprit na die eindpuntpad het. Die lughawe kan ook bereik word via die Donelson Pike-afrit. Taxi's en saamrygeleenthede laai mense op in die landvervoersentrum op Vlak 1 van Terminaalgarage 2.<ref>{{Cite web|url=https://flynashville.com/ground-transportation|title=Ground Transportation - Nashville International Airport|access-date=2 April 2022}}</ref> Die Nashville MTA 18-bus bedien die lughawe en die middestad.<ref>{{Cite web|url=https://www.wegotransit.com/|title=Connecting People &#124; WeGo Public Transit|website=www.wegotransit.com}}</ref> === Militêre fasiliteite === Berry Field Air National Guard Base was op die perseel van Nashville Internasionale Lughawe geleë. Sedert 1937 was dit gasheer vir die 118th Airlift Wing (AW). Berry Field het die verwydering van sy vliegmissie in die gesig gestaar met die BRAC 2005- aanbeveling om sy bates met ander eenhede in lyn te bring. Dit het aanvanklik hierdie lot afgeweer deur 'n nuwe rol as die C-130 Internasionale Opleidingsentrum aan te neem. Die C-130's wat aan die eenheid toegewys is, is uiteindelik oorgedra en die 118de AW het die 118de vleuel geword, wat onbemande vliegtuigoperasies ondersteun.<ref name="bhist">{{Cite web|url=http://www.118aw.ang.af.mil|title=118th Airlift Wing|publisher=United States Air Force|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314160639/http://www.118aw.ang.af.mil/|archive-date=March 14, 2012|access-date=October 8, 2012}}</ref> Die laaste C-130 het Nashville in Desember 2012 verlaat,<ref>{{Cite web|url=https://www.tn.gov/military/news/2015/5/20/army-guard-aviation-moves-to-nashvilles-berry-field.html|title=Army Guard Aviation Moves to Nashville's Berry Field|website=tn.gov/military|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107123831/https://www.tn.gov/military/news/2015/5/20/army-guard-aviation-moves-to-nashvilles-berry-field.html|archive-date=November 7, 2021|access-date=16 October 2021}}</ref> en op 17 April 2015 het die eerste UH-60 Blackhawk-helikopters wat aan die Tennessee Army National Guard se 1/230ste Lugkavalerie-eskader toegedeel was, verskuif na wat nou bekend staan as Joint Base Berry Field van Army Aviation Support Facility #1 in Smyrna, Tennessee.<ref>{{Cite web|url=https://www.dvidshub.net/video/403338/tennessee-army-national-guard-aircraft-arrive-joint-base-berry-field?sub_id=27973|title=Tennessee Army National Guard Aircraft Arrive at Joint Base Berry Field|website=dvidshub.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016214029/https://www.dvidshub.net/video/403338/tennessee-army-national-guard-aircraft-arrive-joint-base-berry-field?sub_id=27973&utm_campaign=subscriptions&utm_medium=email&utm_source=27973&utm_content=asset_link|archive-date=October 16, 2021|access-date=16 October 2021}}</ref> == Statistiek == === Top bestemmings === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |+'''Besigste binnelandse roetes vanaf BNA''' '''(Junie 2022 – Mei 2023)'''<ref name="BTS">{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=OaN&Nv42146_anzr=an5u8vyyr,%20ga:%20an5u8vyyr%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=Nashville, TN: Nashville Metropolitan (BNA)|publisher=United States Department of Transportation: Bureau of Transportation Statistics|access-date=16 Augustus 2023}}</ref> !Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 | [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 532 000 | Delta, Southwest |- | 2 | [[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 465 000 | Frontier, Southwest, United |- | 3 | [[LaGuardia-lughawe|New York–LaGuardia, New York]] | 409 000 | American, Delta, JetBlue, Southwest, Spirit |- | 4 | [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe|Charlotte, Noord-Carolina]] | 402 000 | American, Southwest |- | 5 | [[Orlando Internasionale Lughawe|Orlando, Florida]] | 380 000 | Frontier, Southwest, Spirit |- | 6 | [[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare, Illinois]] | 374 000 | American, Southwest, United |- | 7 | [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth, Texas]] | 370 000 | American |- | 8 | [[Los Angeles Internasionale Lughawe|Los Angeles, Kalifornië]] | 292 000 | American, Delta, Southwest, Spirit |- | 9 | [[Philadelphia Internasionale Lughawe|Philadelphia, Pennsilvanië]] | 272 000 | American, Frontier, Southwest, Spirit |- | 10 | [[Harry Reid Internasionale Lughawe|Las Vegas, Nevada]] | 260 000 | Frontier, Southwest, Spirit, Sun Country |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste internasionale roetes vanaf BNA volgens passasiers<br/>(Oktober 2021 – September 2022)''' <ref>{{Cite web|url=https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw|title=International Report Passengers|publisher=U.S. Department of Transportation|access-date=10 Maart 2021|archive-date=19 Julie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719031853/https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw|url-status=dead}}</ref> !Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 | [[Toronto Pearson Internasionale Lughawe|Toronto-Pearson, Kanada]] | 109 513 | Air Canada, Flair, Swoop, WestJet |- | 2 | [[Lughawe Londen-Heathrow|Londen-Heathrow, Verenigde Koninkryk]] | 52 745 | British Airways |- | 3 | [[Cancún Internasionale Lughawe|Cancún, Meksiko]] | 27 416 | JetBlue, Southwest |- | 4 | [[Calgary Internasionale Lughawe|Calgary, Kanada]] | 23 726 | WestJet |- | 5 | [[Montréal–Trudeau Internasionale Lughawe|Montréal-Trudeau, Kanada]] | 5 449 | Air Canada |- | 6 | Edmonton, Kanada | 5 147 | Flair |} === Lugdiens markaandeel === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |+'''Grootste lugrederye by BNA''' '''(April 2021 – Maart 2022)'''<ref name="BTS"/> !Rang ! Lugdiens ! Passasiers ! Aandeel |- | 1 | [[Southwest Airlines]] | 9 281 000 | 55,3% |- | 2 | [[American Airlines]] | 1 847 000 | 11,0% |- | 3 | [[Delta Air Lines]] | 1 509 000 | 9,0% |- | 4 | SkyWest Airlines | 621 000 | 3,7% |- | 5 | [[Republic Airways]] | 839 000 | 5,0% |- | 6 | Ander | 2 691 000 | 16,0% |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] m5557d4fh0oh8iysjscy920jtltm7jt 0 405889 2892877 2730259 2026-04-11T21:49:32Z Jcb 223 2892877 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" ! colspan="2" class="infobox-above" |<center>{{kleiner|180%|Safaritydren}}</center> |- class="mw-file-description" href="./File:Kenya_KCB_Rally_Naivasha_3.jpg" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Kenya_KCB_Rally_Naivasha_3.jpg|250px]] |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Status | class="infobox-data" | Aktief |- ! class="infobox-label" scope="row" | Genre | class="infobox-data" | Motorsportbyeenkoms |- ! class="infobox-label" scope="row" | Datum(s) | class="infobox-data" | Junie |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | Frekwensie | class="infobox-data" | Jaarliks |- ! class="infobox-label" scope="row" | Ligging | class="infobox-data" | [[Groot Skeurvallei]] |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | Land | class="infobox-data" | [[Kenia]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | Ingehuldig | class="infobox-data" | 1953 |- ! class="infobox-label" scope="row" | Webwerf | class="infobox-data" | https://www.safarirally.co.ke/ |} Die '''Safaritydren''' (Eng. '''Safari Rally''') is 'n [[tydren]] wat in [[Kenia]] gehou word. Dit is die eerste keer in 1953 gehou as 'n viering van die kroning van [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth II]], in [[Kenia]], [[Uganda]] en [[Tanganjika]]. Die byeenkoms was deel van die [[Wêreldtydrenkampioenskap]] van 1973 tot 2002, voordat dit in 2021 teruggekeer het. Dit word histories beskou as een van die moeilikste byeenkomste in die Wêreldtydrenkampioenskap, en een van die gewildste tydrenne in Afrika. Vanaf 2003 word 'n geskiedkundige byeenkoms ('''Oos-Afrika Safaritydren''') tweejaarliks gehou. Die roete van 5 000 km het 'n verskeidenheid paaie en terrein gehad - van baie fyn poeiersand, vinnige plaaspaadjies en baie rowwe paaie op of af in die [[Groot Skeurvallei]]. Tydens swaar reën sou paaie dikwels in dik, diep modderpoele verander.<ref name=":62">{{Cite book|last1=Davenport|first1=John|url=https://www.worldcat.org/oclc/76627693|title=Safari Rally 50 years of the toughest rally in the world|last2=Deimel|first2=Helmut|publisher=Harms Verlag|others=Reinhard Klein, Wilfried Müller, McKlein Photography Köln|year=2003|isbn=978-3-927458-08-6|edition=|location=Köln|oclc=76627693}}</ref><ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/wrc-safari-rally-kenya-event-preview|title=Safari Rally Kenya ready to test the WRC's greatest like no other|last=Evans|first=David|date=17 June 2022|website=Red Bull|language=en|access-date=2022-08-15}}</ref> Die byeenkoms is op oop paaie beslis, met die hele roete wat mededingende kilometers was.<ref name="juwra.com/About timing">{{Cite web|url=http://www.juwra.com/about_timing.html|title=juwra.com/About timing|website=Jonkka's World Rally Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20080508021110/http://www.juwra.com/about_timing.html|archive-date=8 May 2008|access-date=2008-05-15}}</ref> Die span met die laagste opeenhoping van straftyd tussen tydkontroles is as wenner aangewys.<ref name="juwra.com/About timing" /> [[Lêer:EAS1973.jpg|duimnael|'n Kontrolepunt in die 1972-tydren.]] Spanne het spesiaal versterkte motors vir die geleentheid gebou, met bosbrekers (Eng. ''bullbars''), snorkels (vir vol rivierkruisings) en helder ligte om wild te waarsku teen die aankomende motors.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://au.motorsport.com/wrc/news/safari-rally-kenya-introduction/1738948/|title=Safari Rally Kenya: Introduction|last=Rhodes|first=Cynan|date=25 February 1999|website=au.motorsport.com|language=en|access-date=2022-08-15}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://dirtfish.com/rally/wrc/what-would-a-modern-safari-rally-car-look-like/|title=What would a modern Safari Rally car look like?|date=2020-07-14|website=DirtFish|language=en-US|access-date=2022-08-15}}</ref> In die 1990's het [[Toyota|Toyota-span Europa]] 'n voltydse toetsspan in Kenia gehad wat die tydrenmotors vir die byeenkoms voorberei en getoets het.<ref>{{Cite web|url=https://dirtfish.com/rally/wrc/how-tape-cassettes-sent-sainz-to-a-dominant-safari-win/|title=How tape cassettes sent Sainz to a dominant Safari win|date=2021-06-22|website=DirtFish|language=en-US|access-date=2022-08-15|quote=Grist had been in Kenya for weeks conducting much of TTE’s testing and recce preparation for the Safari. Ericsson had headed to Mombasa for a holiday before the rally, leaving Grist in Toyota’s team hotel in Nairobi. “Mikael and I had done the recce,” said Grist. “In fact, we’d been around the entire 5000-kilometre route four times.}}</ref><ref name=":2" /> Tydens die tydren moes herstelwerk gereeld aan die motors gedoen word, wat bygedra het tot die oploop van verstreke tyd vir die deelnemers.<ref>{{Cite web|url=https://dirtfish.com/rally/wrc/how-makinen-ignored-common-sense-to-conquer-the-safari/|title=How Mäkinen ignored common sense to conquer the Safari|date=2020-07-18|website=DirtFish|language=en-US|access-date=2022-08-15}}</ref> In latere jare het bandverseëlskuim - wat bande toegelaat het om funksionaliteit te behou ten spyte van 'n lekkasie (pap band) - bestuurders toegelaat om die tydren voet in die hoek aan te pak, ten spyte van die lengte van die byeenkoms.<ref name=":1" /> In 1996 het die tydren die spesiale sneltrajekformaat aangeneem, en die diens van motors vanaf [[Helikopter|helikopters]] is verbied.<ref name=":63">{{Cite book|last1=Davenport|first1=John|url=https://www.worldcat.org/oclc/76627693|title=Safari Rally 50 years of the toughest rally in the world|last2=Deimel|first2=Helmut|publisher=Harms Verlag|others=Reinhard Klein, Wilfried Müller, McKlein Photography Köln|year=2003|isbn=978-3-927458-08-6|edition=|location=Köln|oclc=76627693}}</ref> Vanaf daardie uitgawe tot 2002 behels dit ongeveer 2000&nbsp;km se tydryke sneltrajekte, met sneltrajekte meer as 60 km lank, anders as die meeste tydrenne wat minder as 500 km totale tydafstand behels het. Dit het beteken dat die wenner se totale tydstraf bo 12 uur in 1996 was en in 2002 tot byna 8 uur afgeneem het. Ten spyte hiervan is die tydren steeds op oop paaie beslis.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.standardmedia.co.ke/motorsport/article/2001436893/east-africa-safari-classic-a-rich-history-of-rallying|title=East Africa Safari Classic, a rich history of rallying|last=Kihaki|first=Mike|date=February 2022|website=The Standard|language=en|access-date=2022-08-15}}</ref> Die byeenkoms is weggelaat uit die WRC-kalender weens 'n gebrek aan finansies en organisasie in 2003. == Moderne byeenkoms == Vanaf die 2003-uitgawe het die byeenkoms deel geword van die Afrika-tydrenkampioenskap.<ref name=":3"/> Die byeenkoms is gemoderniseer, met korter skofte en resies op geslote paaie – soos ander byeenkomste in die Wêreldkampioenskap.<ref name=":5"/> Twee uitgawes van die tydren - 2007 en 2009 - was ook deel van die Interkontinentale Tydren-uitdaging. In 2013 het die [[President van Kenia]], [[Uhuru Kenyatta]], 'n plan aangekondig om die Safaritydren na die wêreldkampioenskap terug te bring.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/sports/safari-rally-uhuru-kenyatta-legacy-kenya-sporting-history-3859224|title=Safari Rally rich part of Uhuru Kenyatta legacy and Kenya's sporting history|last=Njenga|first=Peter|date=25 June 2022|website=The East African|access-date=15 August 2022|archive-date=15 Augustus 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815100708/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/sports/safari-rally-uhuru-kenyatta-legacy-kenya-sporting-history-3859224|url-status=dead}}</ref> In September 2019 is aangekondig dat die 2020-uitgawe deel sou wees van die [[Wêreldtydrenkampioenskap]]. Hierdie byeenkoms is later gekanselleer weens die [[Covid-19-pandemie]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/wrc-safari-rally-kenya-event-preview|title=Safari Rally Kenya ready to test the WRC's greatest like no other|last=Evans|first=David|date=17 June 2022|website=Red Bull|language=en|access-date=2022-08-15}}</ref> Die Safaritydren het uiteindelik in 2021 teruggekeer na die WRC ná 'n agtien jaar-lange onderbreking van 24–27 Junie, met 'n suksesvolle geleentheid wat in Kenia op die vloer van die Skeurvallei in Naivasha, Nakuru County, gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://allafrica.com/stories/202112280399.html|title=Kenya: Safari's Unique Experience Was a Sight to Behold for World Rally Teams|last=Sport|date=2021-12-28|website=allAfrica.com|language=en|access-date=2022-08-15}}</ref> [[Sebastian Ogier]] en Julien Ingrassia het as wenners uit die stryd getree in hul [[Toyota Yaris WRC]].<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/wrc/news/wrc-safari-rally-everything-you-need-to-know/10326252/|title=WRC Safari Rally: Everything you need to know|last=Howard|first=Tom|date=21 June 2022|website=www.autosport.com|language=en|access-date=2022-08-15}}</ref> Die Safari het 'n WRC-kontrak tot 2026.<ref name=":4"/> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tydren]] 60vucbix5xyujgk0dz6jug24h349jo9 0 405920 2892739 2611505 2026-04-11T18:56:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892739 wikitext text/x-wiki '''Marcel Boiteux''' ([[9 Mei]] [[1922]] – [[6 September]] [[2023]]) was 'n [[Franse]] [[ekonoom]], [[wiskundige]] en senior staatsdiensamptenaar. Hy word beskou as die "argitek van die Franse kernprogram". Ingevolge dié program is 61 kernreaktors gebou en dit het die Franse elektrisiteitsektor minder koolstofintensief gemaak as ander Europese lande (behalwe [[Ysland]]).<ref>{{Cite web |date=2023-09-08 |title=Décès de Marcel Boiteux. |url=https://www.elysee.fr/emmanuel-macron/2023/09/08/deces-de-marcel-boiteux |access-date=2023-09-10 |website=elysee.fr |language=fr}}</ref> Boiteux het in 1949 by Électricité de France (EDF) aangesluit as 'n student van die bekende Franse fisikus en ekonoom Maurice Allais. Hy het vir die res van sy loopbaan by EDF gewerk. In 1959 het Marcel Boiteux die president van die Ekonometriese Vereniging geword. Van 1967 tot 1987 was hy die direkteur van EDF. Hy het die prys van elektrisiteit teen marginale koste in die maatskappy geïmplementeer, en was een van die argitekte van Frankryk se kernindustrie-ontwikkeling. Sy loopbaan belig die sosiale omgewing (dié van wetenskaplikes en senior staatsdienste) en die navorsingsprosesse (marginale koste). Sy fokus was voorts op die werksamhede van 'n groot maatskappy en sy [[strategie]], loopbaan- en magsmeganismes in die openbare sektor, staat-openbare-maatskappy-verhoudinge en besluitnemingsprosesse oor belangrike kwessies soos kernkragbeleid wat impak gemaak het.<ref>{{Cite book|last=Boiteux|first=Marcel|url=https://books.google.com/books?id=fa6ZAgAAQBAJ&dq=jules+joubert+normalien&pg=PT8|title=Haute Tension|date=1 October 1993|publisher=Odile Jacob|isbn=978-2-7381-7368-3|language=fr}}</ref> == Werke == * {{Cite journal |last=Boiteux |first=Marcel |title=Sur la Gestation des Monopoles Publics astreints a l'equilibre budgetaire |journal=Econometrica |volume=24 |issue=1 |date= Januarie 1956|pp=22-40 |url=https://www.uib.cat/depart/deaweb/webpersonal/amedeospadaro/workingpapers/bibliosecpub/boiteux.pdf }} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Boiteux, Marcel}} [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Sterftes in 2023]] [[Kategorie:Franse ekonome]] 3doosij5njrfw6an936kkhf1rgtyrhv 0 406023 2893106 2851286 2026-04-12T11:55:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893106 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Robert Nozick 1977 Libertarian Review cover.jpg|duimnael|Robert Nozick, op die voorblad van die Desember 1977-uitgawe van ''The Libertarian Review.'']] '''Robert Nozick''' (/ˈnoʊzɪk/; [[16 November]] [[1938]] – [[23 Januarie]] [[2002]]) was 'n [[Amerikaanse]] [[filosoof]]. Hy het die Joseph Pellegrino Universiteitsprofessorskap aan die [[Harvard-universiteit]] beklee,<ref name=princeton>[https://www.princeton.edu/~tkelly/Nozick.pdf "Robert Nozick, 1938-2002".] ''Proceedings and Addresses of the American Philosophical Association'', November 2002: '''76'''(2).</ref> en was president van die American Philosophical Association. Hy is veral bekend vir sy boeke ''Anarchy, State, and Utopia'' (1974), 'n libertêre antwoord op [[John Rawls]] se ''A Theory of Justice'' (1971), waarin Nozick ook sy eie teorie van [[utopie]] voorgehou het as een waarin mense die reëls van die samelewing wat hulle betree vrylik kan kies, en ''Philosophical Explanations'' (1981), wat sy kontrafeitlike teorie van [[kennis]] ingesluit het. Sy ander werk het [[etiek]], besluitteorie, filosofie van gees, [[metafisika]] en [[epistemologie]] behels. Sy finale werk voor sy dood, ''Invariances'' (2001), het sy teorie van evolusionêre kosmologie bekendgestel, waardeur invariansies, en dus objektiwiteit self, na vore kom deur evolusie oor moontlike wêrelde heen.<ref>''Dictionary of Modern American Philosophers'', Volume 1, redaksie deur John R. Shook, Thoemmes Press, 2005, bl.138</ref> ==Sien ook== * [[Ervaringmasjien]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nozick, Robert}} [[Kategorie:Amerikaanse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 2002]] kf8fitnfl73m9hzfb6q7jjpuvtwkvmp 0 406638 2892751 2811287 2026-04-11T19:02:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892751 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Martina Navratilova (7490733436).jpg|duimnael|regs|Navratilova in 2011.]] '''Martina Navratilova''' (gebore [[18 Oktober]] [[1956]]) is 'n [[Tsjeggiese Republiek|Tsjeggies]]-[[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] voormalige professionele tennisspeler. Sy word wyd beskou word as een van die beste tennisspelers van alle tye. Sy het 18 [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-enkelspeltitels, 31 Grand Slam vrouedubbelspeltitels en 10 Grand Slam gemengde dubbelspeltitels gewen, vir 'n gesamentlike totaal van 59 Grand Slam-titels, die meeste in die Ope Era. Naas [[Chris Evert]], haar grootste mededinger, het Navratilova vrouetennis in die 1970's en 1980's oorheers. Navratilova was vir 'n totaal van 332 weke die wêreld se nommer een enkelspel vrouespeler. Sy het 167 topvlak-enkelspeltitels en 177 dubbelspeltitels gewen, beide die Ope Era-rekords. Sy het 'n rekord van ses agtereenvolgende enkelspel-hoofvakke oor 1983 en 1984 gewen, terwyl sy terselfdertyd die Grand Slam in dubbelspel gewen het. Navratilova eis die beste wenpersentasie vir die professionele seisoen, 98.8% in 1983 (met 98–1 vir die seisoen), en die langste wenreeks van 74 reguit wedstrydoorwinnings. Sy het die [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]]-enkelspelfinaal 12 keer bereik, insluitend vir nege agtereenvolgende jare van 1982 tot 1990, en het die titel 'n rekord nege keer gewen. Navratilova is een van die drie tennisspelers, saam met Margaret Court en Doris Hart, wat 'n loopbaan-Grand Slam in enkelspel, selfdegeslag-dubbelspel en gemengde dubbelspel behaal het, wat die loopbaan "Boxed Set" genoem word. Sy het haar laaste major-titel, die gemengde dubbelspel-kroon by die 2006 [[VSA-Ope (tennis)|Amerikaanse Ope]], kort voor haar 50ste verjaardag, en 32 jaar ná haar eerste major-titel in 1974 gewen. Oorspronklik van [[Tsjeggo-Slowakye]], is Navratilova van haar burgerskap gestroop toe sy in 1975 op 18-jarige ouderdom die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] vir politieke asiel gevra het en tydelike verblyf toegestaan ​​is. Sy het 'n Amerikaanse burger geword in 1981. Op 9 Januarie 2008 het Navratilova Tsjeggiese burgerskap verkry en sodoende 'n dubbele burger geword. Sy het gesê dat sy nie haar Amerikaanse burgerskap prysgegee het nie en ook nie van plan is om dit te doen nie, en dat die terugeis van Tsjeggiese nasionaliteit nie polities gemotiveer was nie. Navratilova is sedert 1981 openlik [[Lesbiër|lesbies]], en was 'n aktivis vir [[LGBT]]-kwessies. == Vroeë lewe en agtergrond == Navratilova is gebore Martina Šubertová in [[Praag]], Tsjeggo-Slowakye. Haar ouers is geskei toe sy drie was, en haar ma, 'n bekwame gimnas, tennisspeler en ski-instrukteur, het die gesin na Řevnice verhuis. In 1962 trou haar ma Jana met Miroslav Navrátil, wat haar eerste tennisafrigter geword het. Martina het toe die naam van haar stiefpa geneem (wat die vroulike agtervoegsel -ová bygevoeg het), en sodoende Martina Navrátilová geword. Haar pa, Mirek (amptelik Miroslav Šubert), was 'n ski-instrukteur. Navratilova het 'n jonger suster, Jana, en 'n ouer halfbroer aan vaderskant. Haar ouma, Agnes Semanska, was 'n tennisspeler vir die Tsjeggo-Slowaakse Federasie voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] en het 'n ranglys so hoog as nommer twee onder Tsjeggiese vroue gehad tydens haar amateurloopbaan. Toe Navratilova vier was, was sy besig om 'n tennisbal van 'n betonmuur af te slaan en het op sewejarige ouderdom gereeld begin tennis speel. In 1972, op die ouderdom van 15, het Navratilova die Tsjeggo-Slowakye nasionale tenniskampioenskap gewen. In 1973, op die ouderdom van 16, het sy haar debuut op die Amerikaanse Lawn Tennis Association- professionele toer gemaak, maar het eers in 1975 professioneel geword. Alhoewel sy miskien die meeste bekend was vir haar bemeestering van vinnige lae-bons gras, was haar beste vroeë vertoning by hoofvakke op die rooi klei by die [[Franse Ope]], waar sy ses keer die eindstryd sou haal. In 1973 het sy die kwarteindronde gehaal waar sy 6–7, 4–6 teen Evonne Goolagong verloor het. Sy het die volgende jaar die kwarteindronde gehaal en teen Helga Masthoff (née Niessen) verloor. == Professionele tennisloopbaan == [[Lêer:Tennis Nederland tegen Verenigde Staten in Den Haag Navratilova in aktie, Bestanddeelnr 930-9118 (cropped).jpg|duimnael|regs|Navratilova in 1980.]] === Vroeë loopbaan === Navratilova het in 1980 haar eerste professionele enkelspeltitel in [[Orlando, Florida|Orlando]], [[Florida]] in 1974 op die ouderdom van 17 gewen. Met haar aankoms in die Verenigde State het Navratilova saam met die voormalige aktrise Frances Dewey Wormser en haar man Morton Wormser, 'n tennisentoesias, gewoon. Navratilova was die naaswenner by twee groot enkelspeltoernooie in 1975; die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] (gewen deur Goolagong) en die [[Franse Ope]] (gewen deur Chris Evert in drie stelle). Nadat sy in September in die halfeindronde van die Amerikaanse Ope teen Evert verloor het, het die 18-jarige Navratilova na die kantore van die Immigrasie- en Naturalisasiediens in [[New York|New York Stad]] gegaan en hulle ingelig dat sy van [[Kommunisme|kommunistiese]] Tsjeggo-Slowakye wil oortree. Binne 'n maand het sy 'n groenkaart ontvang en in 1981 'n Amerikaanse burger geword. Ook in 1975 het Navratilova met die wêreld-nommereen Evert saamgespan om die Franse Ope vroue-dubbelspeltitel, Navratilova se eerste major-titel buite gemengde dubbelspel. Hulle het weer in 1976 saamgespan om die Wimbledon-vroue-dubbelspeltitel oor [[Billie Jean King]] en Bette Stove te wen. === Aftrede === Navratilova het haar loopbaan beklink deur die gemengde dubbelspeltitel, haar 41ste grand slam-dubbelspeltitel (31 in vrouedubbelspel en 10 in gemengde dubbelspel) en 177ste algeheel by die 2006 Amerikaanse Ope met die Amerikaanse dubbelspelspesialis Bob Bryan te wen. Sy was destyds net sowat 'n maand van haar 50ste verjaardag en het haar eie rekord gebreek as die oudste major-kampioen ooit (op die ouderdom van 49 jaar, 10 maande). Navratilova het 167 topvlak-enkelspeltitels gewen (meer as enige ander speler in die oop era) en 177 dubbelspeltitels. Haar laaste titel in vroue-dubbelspel het op 21 Augustus 2006 gekom by die Tier I Rogers Cup in [[Montreal]], [[Quebec]], waar sy saam met Nadia Petrova. Navratilova het 18 major-enkelspeltitels gewen: nege by [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]], vier by die [[VSA-Ope (tennis)|Amerikaanse Ope]], drie by die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] en twee by die [[Franse Ope]]. Haar algehele rekord in 67 groot enkelspel-items was 306–49 (120–14 by Wimbledon, 89–17 by die Amerikaanse Ope, 51–11 by die Franse Ope, en 46–7 by die Australiese Ope). Sommige waarnemers voer aan dat die baie min enkelspelwedstryde wat sy in haar veertigs gespeel het afsonderlik in haar loopbaanstatistieke getel moet word. Sy is die enigste speler wat minstens een toerbyeenkoms vir 21 agtereenvolgende jare gewen het en die enkel- en dubbelspel by dieselfde byeenkoms 'n rekord 84 keer gewen het. Sy was in die wêreld se top 3 in enkelspel vir 15 jaar tussen 1977 en 1993. Haar loopbaan enkelspel wedstryd wen totaal van 1 442 is die meeste gedurende die ope era.<ref name="wta40">{{cite web|url=http://www.usopen.org/en_US/news/articles/2013-08-29/201308291377756912784.html?chip=5|title=40 Important Women's Moments: 1975, Martina Defects to the West|work=WTA|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023141539/http://www.usopen.org/en_US/news/articles/2013-08-29/201308291377756912784.html?chip=5|archive-date=October 23, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref><ref>"Martina Defects for Love Set"'', St. Petersburg Independent'', September 8, 1975, page 1-C.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article3528622.ece|title=Martina Navratilova gets passport on rebound|author=Tim Reid|date=March 12, 2008|work=The Times|location=United Kingdom|access-date=25 September 2023|archive-date= 4 Junie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604145404/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article3528622.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/martina-navratilova/my-dual-citizenship-why-_b_93364.html|title=My Dual Citizenship: Why Did the Media Get It So Wrong?|author=Martina Navratilova|date=March 25, 2008|work=Huffington Post|location=USA}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wtatennis.com/news/2163455/navratilova-on-pride-month-i-would-urge-people-to-just-be-themselves-|title=Navratilova on Pride Month: 'I would urge people to just be themselves'|date=16 June 2021|publisher=Women's Tennis Association}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Navratilova, Martina}} [[Kategorie:Tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Lewende mense]] j8yels0oszyssosu3xx3oeziekqwo48 0 406767 2892836 2791495 2026-04-11T19:34:40Z Jcb 223 2892836 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Naamsmousery''', of om '''met iemand se naam te smous''', is die opportunistiese ophaal, aanwending of misbruik van 'n kennis, kundige, bekende, kliënt, sakemagnaat, klant, vriend of familielid se goeie of gevreesde naam in gesprekke, geskrewe tekste of argumente om die '''naamsmous''' se eie aansien of agenda te bevorder, of om sy eie belangrikheid of geleerdheid te impliseer, of om sosiale opgang te maak, of om te bluf, of om ander mee te manipuleer. Daar word dus te koop geloop met 'n ander persoon se naam, of daar word in die son van glanspersoonlikhede gebaai. "Aan jou vriende word jy geken", of "dit gaan oor wie jy ken" word tot die uiterste toe benut om aan ander te toon in watter kringe jy beweeg, watter mag jy het, maar ook om te toon hoe nuttig of invloedryk jy kan wees om die kortpaaie, agterdeure en poorte na geleenthede oop te maak of te sluit, burokratiese [[rompslomp]] te omseil, of die prosedures bietjie te versnel of te vertraag. 'n Goeie woordjie kan dus ook tot die aangesprokene se voordeel strek. In die [[logika]] of [[Retoriek|redeneerkuns]] is die aanwending van naamsmousery egter 'n drogredenasie gegrond op [[emosie]], naamlik, "die beroep op [[gesag]]", of ''argumentum ad vericundiam''. Dit is: bloot omdat X sê dit is waar, maak dit sonder meer waar. Daar word dus nie grondig na die konkrete [[Bewys|bewyse]] gekyk nie. == Woordherkoms == ''Naamsmous'' word volgens die [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] vermeld in die ''[[Sarie]]'' gedateer 11 Oktober 1967. [[Hennie Aucamp]] gebruik sowel in ''Standpunte'' (Oktober 1969) as ''[[De Kat]]'' (Junie 1988) die woord ''naamsmousery''.<ref>[[WAT]]</ref> In ''[[Tydskrif vir Letterkunde]]'' (Mei 1988) skryf Aucamp onder meer:<ref>[https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_gc4/page/34/mode/2up?q=naamsmousery Aucamp, H. 1988. Wat blý, is die boek. ''Tydskrif vir Letterkunde'' 26(2):34]</ref> {{cquote|Kennis van vreemde tale en kulture kan natuurlik tot 'n '''naamsmousery''' lei; tot 'n vertoon van kultuur, eerder as die bedryf van die ding self. Maar die tyd het 'n manier om opportuniste aan die kaak te stel. Die bona fideaktiveerder van 'n kultuur sal uiteindelik as sodanig herken word. Hiervan is [[Uys Krige]] 'n stralende voorbeeld. Hy het onder andere Lorca en Villon aan Afrikaans besorg, en sy eie skeppende werk is nie los te dink van sy inspirasiebronne nie. Dis of veral Lorca die wesenlike Uys Krige vrygestel het. Uys, met sy wye verwysingsraamwerk, is nie net 'n hoogs betroubare begeleier by vreemde letterkundes nie; hy is een van die allerbeste evalueerders van wat goed is in Afrikaans.}} In hierdie geval verwys Aucamp na die naam van volksvreemde skrywers waarmee die persoon bekend is, maar waarvan die [[Afrikaanssprekende bevolking in Suid-Afrika|Afrikaanssprekende]] landgenoot van salig onbewus is. Deur eenvoudig die rits Spaanse of Franse skrywersname af te rammel, pronk jy as't ware met jou eie wêreldwysheid en dus, jou eie belangrikheid. Iets wat Uys Krige nie gedoen het nie. [[Jaco Fouché]] verwoord in sy roman ''Ed van Inligtingstelsels'' (2009) die probleem so: {{cquote|Die man sê ook: "As 'n mens 'n naam noem, en kom ons noem een. Kom ons sê [[Denis Diderot|Diderot]]. As 'n mens die naam Diderot hoor en sekere assosiasies kom by jou op - [[ensiklopedie]]; [[kennis]] - maar jy kan nie verduidelik wat die verband tussen Diderot en die ander voorstanders van die [[Verligting]] is nie, beteken dit jy is 'n swaap as jy sê, 'O, Diderot, die ensiklopedis?' Is jy dan 'n '''naamsmous'''?"}} == Voorbeelde == * Die meeste [[Piramideskema|piramideskemas]] begin gewoonlik nie by die gewone voetvolk nie. Die opportunis sal juis gesiene beleggers nader en daardeur hul goeie name gebruik om ander beleggers mee te lok. Die standpunt is eenvoudig: "as 'n gesiene en skatryk belegger soos X dit waardig genoeg vind om in my skema te wil belê, dan is jy stomonnosel om nie dieselfde te doen nie." * 'n Kind wat deur [[Boeliery|bullebakke]] getreiter word, kan net so taks noem dat sy pa 'n [[Polisie|polisieman]] is, om [[vrees]] in te boesem. * [[Restaurant|Restaurante]] en [[Hotel|hotelle]] se reputasie (en tariewe) word dikwels gemeet aan glanspersoonlikhede wat daar geëet of tuisgegaan het. == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Retoriek]] lbq1o5n0ypw7sug9bwmh7mq5dfqmhl9 0 406804 2892793 2653720 2026-04-11T19:16:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892793 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Large ned.block.jpg|duimnael|Ned Block]] '''Ned Joel Block''' (gebore 1942) is 'n [[Amerikaanse]] [[filosoof]] wat in die filosofie van verstand werk en belangrike bydraes gelewer het tot die begrip van [[bewussyn]] en die filosofie van [[kognitiewe wetenskap]]. Hy is sedert 1996 professor in filosofie en sielkunde aan die Universiteit van New York. == Onderwys en loopbaan == Block het sy PhD aan die [[Harvard-universiteit]] in 1971 onder leiding van [[Hilary Putnam]] verwerf. Hy het by die Massachusetts Institute of Technology (MIT) aangesluit as 'n assistent-professor in filosofie (1971–1977), en het daarna gedien as medeprofessor in filosofie (1977–1983), professor in filosofie (1983–1996) en as voorsitter van die filosofie afdeling (1989–1995). Hy is sedert 1996 'n professor in die departemente filosofie en sielkunde aan die New York Universiteit (NYU). Block het die Jean Nicod-prys in 2013 ontvang, en het onder meer die William James-lesings aan die [[Harvard-universiteit]] in 2012 en die John Locke-lesings by die [[Oxford-universiteit]] in 2013<ref>{{cite web|url=http://www.philosophy.ox.ac.uk/john-locke-lectures#collapse1-3|title=The John Locke Lectures - Faculty of Philosophy|website=www.philosophy.ox.ac.uk}}</ref> gegee. Block is voormalige president van die Vereniging vir Filosofie en Sielkunde en is in 2004 verkies tot 'n genoot van die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe.<ref>{{cite web|url=https://www.amacad.org/content/news/pressReleases.aspx?pr=59|title=Press Releases - American Academy of Arts & Sciences|website=www.amacad.org}}</ref> Hy is getroud met die ontwikkelingsielkundige Susan Carey. Block is etnies [[Jood]]s. <ref>{{cite web |url=http://www.jinfo.org/Philosophers.html |title = Jewish Philosophers}}</ref> == Filosofiese werk == Block is bekend vir die aanbieding van die Blockhead-argument teen die [[Turingtoets]] as 'n toets van intelligensie in 'n referaat getiteld "''Psychologiism and Behaviorism''" (1981). Hy is ook bekend vir sy kritiek op funksionalisme, met die argument dat 'n sisteem met dieselfde funksionele toestande as 'n mens nie noodwendig bewus is nie.<ref>Ritchie, S. L., ''Divine Action and the Human Mind'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2019), [https://books.google.com/books?id=himhDwAAQBAJ&pg=PA174 p. 174.]</ref>{{rp|174}}   In sy meer onlangse werk oor bewussyn het hy 'n onderskeid getref tussen fenomenale bewussyn en toegang bewussyn, waar fenomenale bewussyn bestaan uit subjektiewe ervaring en gevoelens en toegangsbewussyn bestaan uit daardie inligting wat wêreldwyd in die kognitiewe sisteem beskikbaar is vir die doeleindes van redenasie, spraak en hoëvlak aksiebeheer. Hy het aangevoer dat toegangsbewussyn en fenomenale bewussyn nie altyd by mense saamval nie. Block was 'n beoordelaar by die Loebner-pryswedstryd, 'n wedstryd in die tradisie van die Turingtoets om te bepaal of 'n bekende 'n rekenaar of 'n mens is.<ref>van de Gevel, Ad J. W., & Noussair, C. N., ''The Nexus between Artificial Intelligence and Economics'' ([[Berlin]]/[[Heidelberg]]: Springer, 2013), [https://books.google.com/books?id=uek_AAAAQBAJ&pg=PA14 pp. 14–15].</ref>{{rp|14–15}} ==Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Block, Ned}} [[Kategorie:Amerikaanse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] tgn4owxlapuj5bx7v04dnj4p6cxbe90 0 406869 2892704 2617096 2026-04-11T18:47:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892704 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Karel capek.jpg|duimnael|Karel Čapek ]] '''Karel Čapek''' ([[Tsjeggies]]: [ˈkarɛl ˈtʃapɛk] ⓘ; [[9 Januarie]] [[1890]] – [[25 Desember]] [[1938]]) was 'n [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] [[skrywer]], [[dramaturg]], kritikus en [[joernalis]]. Hy het veral bekend geword vir sy [[Wetenskapsfiksie|wetenskapfiksie]], insluitend sy roman ''War with the Newts'' (1936) en toneelstuk R.U.R. (''Rossum's Universal Robots'', 1920), wat die woord [[robot]] bekendgestel het.<ref name="ort">{{cite book|last= Ort |first= Thomas |title= Art and Life in Modernist Prague: Karel Capek and His Generation, 1911–1938 |publisher= Palgrave Macmillan |date= 2013 |isbn= 978-1349295326}}</ref><ref name=OED>Oxford English Dictionary: robot n2</ref> Hy het ook baie polities gelaaide werke geskryf wat fokus op die sosiale onrus van sy tyd. Beïnvloed deur Amerikaanse pragmatiese liberalisme,<ref>{{cite book |last= Hanley |first= Seán |title= The New Right in the New Europe: Czech Transformation and Right-Wing |year= 2008 |publisher= Routledge |isbn= 978-0415341356 |page= 169 |url= https://books.google.com/books?id=UdZ-AgAAQBAJ |quote= Die filosoof Vaclav Belohradsky, een van die min Tsjeggiese intellektuele wat die 'burgerlike' reg gedurende die vroeë 1990's ondersteun het, [...] het Klaus se denke beskou as 'n terugkeer na die Amerikaans-beïnvloed pragmatiese liberalisme van die Tsjeggiese essayis en skrywer Karel Capek [...]. |access-date= 28 Julie 2018 |archive-date= 21 Augustus 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230821131510/https://books.google.com/books?id=UdZ-AgAAQBAJ |url-status= live }}</ref> het hy hom ten gunste van [[Vryheid van spraak|vrye uitdrukking]] beywer en sterk teen die opkoms van beide [[fascisme]] en [[kommunisme]] in [[Europa]] gekant.<ref name="misterova">{{cite journal |url= http://www.literarylondon.org/london-journal/september2010/misterova.html |last= Misterova |first= Ivona |title= Letters from England: Views on London and Londoners by Karel Capek, the Czech "Gentleman Stroller of London Streets |journal= Literary London: Interdisciplinary Studies in the Representation of London. |volume= 8 |issue= 2 |date= 2010 |access-date= 20 Julie 2016 |archive-date= 21 Januarie 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150121144712/http://www.literarylondon.org/london-journal/september2010/misterova.html |url-status= live }}</ref>{{sfn|Ort|2013|p= 3}} Alhoewel hy sewe keer vir die die [[Nobelprys vir Letterkunde]] benoem is,<ref>{{cite web |title= Nomination Database |url= https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1590 |website= The Official Web Site of the Nobel Prize |access-date= 20 Julie 2016 |archive-date= 21 Augustus 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160821083951/https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1590 |url-status= live }}</ref> het Čapek dit nooit ontvang nie. Verskeie toekennings herdenk egter sy naam,<ref>{{cite web |url= http://www.fit-ift.org/karel-capek/ |title= Karel Čapek Medal for Translation from a Language of Limited Diffusion |publisher= International Federation of Translators |access-date= 20 Julie 2016 |archive-date= 14 Augustus 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160814022130/http://www.fit-ift.org/karel-capek/ |url-status= live }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.databazeknih.cz/literarni-ceny/cena-karla-capka-cena-fandomu-mlok-30 |title= Cena Karla Čapka (cena fandomu – Mlok) |publisher= DatabazeKnih.cz |access-date= 20 Julie 2016 |archive-date= 5 Augustus 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160805232235/http://www.databazeknih.cz/literarni-ceny/cena-karla-capka-cena-fandomu-mlok-30 |url-status= live }}</ref> soos die Karel Čapek-prys, wat elke tweede jaar deur die Tsjeggiese PEN-klub toegeken word vir literêre werk wat bydra tot die versterking of handhawing van demokratiese en humanistiese waardes in die samelewing.<ref>{{cite web |url= http://www.czechlit.cz/en/czech-pen-club-awards-karel-capek-prize-to-petr-sabach/ |title= Czech PEN Club awards Karel Čapek Prize to Petr Šabach |date= 19 Januarie 2016 |publisher= Ministry of Culture of the Czech Republic |access-date= 20 Julie 2016 |quote= Die prys word elke tweede jaar toegeken vir prosaïese, dramatiese of essayistiese werk deur 'n Tsjeggiese skrywer wat verstaanbaar bydra tot die versterking of handhawing van demokratiese en humanistiese waardes in die samelewing. |archive-date= 15 Augustus 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160815121943/http://www.czechlit.cz/en/czech-pen-club-awards-karel-capek-prize-to-petr-sabach/ |url-status= live }}</ref> Hy het ook 'n sleutelrol gespeel in die stigting van die Tsjeggo-Slowaakse PEN-klub as deel van Internasionale PEN.<ref name="sayer">Derek Sayer, ''The Coasts of Bohemia: A Czech History''. Princeton University Press, 2000 {{ISBN|069105052X}}, (pp. 22–23).</ref> Čapek het net voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] gesterf as gevolg van 'n lewenslange mediese toestand.<ref name="ct24">{{cite web|last1= Strašíková|first1= Lucie|title= Čapek stihl zemřít dřív, než si pro něj přišlo gestapo|url= http://www.ceskatelevize.cz/ct24/exkluzivne-na-ct24/39843-capek-stihl-zemrit-driv-nez-si-pro-nej-prislo-gestapo/|language= cs|website= Česká televize|access-date= 4 Junie 2015|archive-date= 25 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201025081413/https://ct24.ceskatelevize.cz/archiv/1428905-capek-stihl-zemrit-driv-nez-si-pro-nej-prislo-gestapo|url-status= live}}</ref> Sy nalatenskap as 'n [[Letterkunde|letterkundige]] was goed gevestig na die oorlog.<ref name="misterova" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Čapek, Karel}} [[Kategorie:Tjeggiese skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1890]] [[Kategorie:Sterftes in 1938]] e6uakvc0w2twu1s87dwn09h7dfxuzkv 0 406993 2892788 2809605 2026-04-11T19:12:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892788 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Narges Karim Mohammadi – BBC Persian, Feb 24, 2021-b.jpg|duimnael|Narges Mohammadi in 2021.]] '''Narges Safie Mohammadi''' ([[Persies]]: نرگس صفیه محمدی; gebore [[21 April]] [[1972]])<ref name=PBS>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2012/05/profile-nationalist-religious-and-steadfast-narges-mohammadi.html |title=Nationalist, Religious, and Resolute: Narges Mohammadi |author=Muhammad Sahimi |date=10 Mei 2012 |publisher=PBS |access-date=31 Oktober 2012 |archive-date=29 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629071816/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2012/05/profile-nationalist-religious-and-steadfast-narges-mohammadi.html |url-status=live}}</ref> is 'n Iraanse menseregte-aktivis, wetenskaplike en die vise-president van die Verdedigers van Menseregte Sentrum (DHRC), onder leiding van Nobel Vredesprys wenner [[Shirin Ebadi]].<ref name=G>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/iran-blog/2012/apr/26/iran-activist-narges-mohammadi-jailed |title=Iranian human rights activist Narges Mohammadi arrested |author=Saeed Kamali Dehghan |date=26 April 2012 |work=The Guardian |access-date=31 Oktober 2012 |archive-date=15 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120615233544/http://www.guardian.co.uk/world/iran-blog/2012/apr/26/iran-activist-narges-mohammadi-jailed |url-status=live}}</ref> In Mei 2016 is sy in Teheran tot 16 jaar tronkstraf gevonnis vir die stigting en bestuur van "'n menseregtebeweging wat hom beywer vir die afskaffing van die doodstraf".<ref name=U>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/global-development/2016/may/24/narges-mohammadi-iranian-activist-un-condemns-10-year-jail-sentence |title=UN condemns 16-year jail sentence for Iranian activist Narges Mohammadi |author=Saeed Kamali Dehghan |date=24 Mei 2016 |work=The Guardian |access-date=11 Januarie 2019 }}</ref> In 2023, steeds in die tronk, is die [[Nobelprys vir Vrede]] aan haar toegeken "vir haar stryd teen die onderdrukking van vroue in [[Iran]] en haar stryd om [[menseregte]] en [[vryheid]] vir almal te bevorder".<ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=Nå blir det klart hvem som får Nobels fredspris 2023 |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/4oe5MR/narges-mohammadi-faar-nobels-fredspris-2023 |access-date=2023-10-06 |website=www.aftenposten.no |language=nb}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Wenners van die Nobelprys vir Vrede}} {{Nobelpryswenners van 2023}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mohammadi, Narges}} [[Kategorie:Iraniërs]] [[Kategorie:Menseregte]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] [[Kategorie:Irannese menseregte-aktiviste]] t1dqmykmeldciffi017dngm9qj90jqg 0 407753 2893093 2886433 2026-04-12T11:45:12Z Aliwal2012 39067 Haai, kyk hoe baie blokhakies met geen verwysings in 2893093 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent | naam = Hacksaw Ridge | beeld = | regisseur = [[Mel Gibson]] | produksieleier = | vervaardiger = | geskryf_deur = | verteller = | met = | musiek = | kinematografie = [[Simon Duggan]] | redigeerder = | ateljee = | verspreider = | vrygestel = 4 September 2016 | speeltyd = '''Teater weergawe:''' 139 min | land = | taal = Engels | begroting = VS$ 40 miljoen | bruto = VS$ 180.5 miljoen | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 2119532 }} '''''Hacksaw Ridge''''' is ‘n biografiese oorlogfilm uit 2016 geregisseer deur [[Mel Gibson]] en geskryf deur Andrew Knight en [[Robert Schenkkan]], gebaseer op die dokumentêr ''The Conscientious Objector'' uit 2014 wat deur Terry Benedict geregisseer is. Die film fokus op die [[Tweede Wêreldoorlog]]-ervarings van Desmond Doss, ‘n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] pasifistiese gevegsmedikus wat as [[Sewendedagadventisme|Sewendedag Adventiste]] Christen geweier het om 'n wapen of vuurwapen van enige aard te dra of te gebruik. Doss het die eerste [[gewetensbeswaarde]] geword wat die Medalje van Eer ontvang het, vir diens bo en behalwe die diensoproep van plig tydens die [[Slag van Okinawa]]. [[Andrew Garfield]] speel die rol van Doss, met [[Sam Worthington]], [[Luke Bracey]], [[Teresa Palmer]]. [[Hugo Weaving]], [[Rachel Griffiths]], [[Vince Vaughn]] en Richard Pyros in ondersteunende rolle. Verfilming het van September tot Desember 2015 in [[Australië]] plaasgevind. Hacksaw Ridge is op 4 November 2016 in die Verenigde State vrygestel en het wêreldwyd $180.4 miljoen verdien. Dit het kritiese lof ontvang, met Gibson se regie en Garfield se vertolking wat besondere lof verdien het. Dit word wyd beskou as ‘n terugkeer na vorm vir Gibson, wie se loopbaan agteruitgegaan het na verskeie kontroversies. Hacksaw Ridge is deur die National Board of Review en American Film Institute gekies as een van hul top tien films van onderskeidelik 2016,<ref>{{cite web |title=National Board of Review 2016 Winners |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/national-board-review-2016-winners-951071/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=November 29, 2016 |access-date=6 February 2023}}</ref><ref>{{cite web|last=Hipes|first=Patrick|url=https://deadline.com/2016/12/afi-awards-film-2016-list-silence-sully-zootopia-1201867080/|title=AFI Awards: Best Of 2016 List Includes 'Silence', 'Hacksaw Ridge' & More|website=[[Deadline Hollywood]]|date=6 Desember 2016|access-date=6 Desember 2016|archive-date=22 Desember 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222192150/http://deadline.com/2016/12/afi-awards-film-2016-list-silence-sully-zootopia-1201867080/|url-status=live}}</ref> en het talle toekennings en nominasies ontvang. Die film het ses [[Oscar]]-benoemings ontvang by die 89ste Academy Awards, insluitend Beste Prent, Beste Regisseur, Beste Akteur vir Garfield, en Beste Klankredigering, en het die toekennings vir Beste Klankmenging en Beste Filmredigering gewen.<ref>{{cite web|first=Kelly|last=McCarthy|url=http://www.wsmv.com/story/34617695/hacksaw-ridge-wins-2-oscar-awards-honoring-local-desmond-doss|title='Hacksaw Ridge' wins 2 Oscar awards, honoring local Desmond Doss|website=WSMV.com|date=27 Februarie 2017|access-date=28 Februarie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301092716/http://www.wsmv.com/story/34617695/hacksaw-ridge-wins-2-oscar-awards-honoring-local-desmond-doss|archive-date=1 Maart 2017|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2017|title=THE 89TH ACADEMY AWARDS|date=26 Februarie 2017|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=14 Junie 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303124907/http://oscars.org/oscars/ceremonies/2017|archive-date=3 Maart 2017}}</ref> Dit het ook die [[Golden Globe]]-benoemings ontvang vir Beste Prent, Beste regisseur en Beste akteur, en 12 Australiese Oscar-benoemings, waarvan die meerderheid gewen het, insluitend Beste Film, Beste Regie, Beste Oorsponklike Draaiboek, Beste Akteur vir Garfield, en Beste Ondersteunende Akteur vir Hugo Weaving. == Storielyn == Die verhaal speel af in 1925 in Lynchburg, [[Virginia]] waar die jong Desmond Doss sy broer byna vermoor tydens ruwe spel. Hierdie episode, asook sy [[Sewendedagadventisme|Sewende-dag Adventiste]] opvoeding versterk Desmond se geloof en oortuging in die gebod "Jy mag nie moord pleeg nie." Vyftien jaar later neem Doss ‘n beseerde man na die hospital en daar ontmoet hy ‘n verpleegster, Dorothy Schutte. Hulle raak romanties betrokke, en Doss vertel Dorothy van sy belangstelling in mediese werk. Na die [[Pearl Harbor|Japanese aanval op Pearl Harbor]] wat die Verenigde State in die [[Tweede Wêreldoorlog]] betrek, meld Doss aan by die Verenigde State-lëer om as ‘n gevegsmedikus te dien. Sy pa, Tom, ‘n veteraan in die [[Eerste Wêreldoorlog]] wat aan [[posttraumatiese stressteuring]] ly, is diep onsteld oor die besluit. Desmond en Dorothy raak verloof. Doss word in basiese opleiding onder bevel van sersant Howell geplaas. Hy presteer fisies uitstekend, maar word ‘n paria onder sy medesoldate omdat hy weier om ‘n geweer te hanteer en op Saterdae te oefen. Howell en Kaptein Glover probeer om Doss op psigiatriese gronde volgens Artikel 8 te ontslaan, maar word van die hand gewys, aangesien Doss se godsdienstige oortuigings nie [[Geestesgesondheid|geestesongesteldheid]] uitmaak nie. Hulle teister Doss daarna deur hom deur uitmergelende arbeid te sit, met die doel om hom uit te dryf. Ondanks dat hy een nag deur sy medesoldate geslaan is, weier hy om sy aanvallers te identifiseer. Doss se eenheid voltooi basiese opleiding en word verlof gegun, waartydens hy beplan om met Dorothy te trou, maar sy weiering om ‘n vuurwapen te dra lei tot ‘n inheggtenisneming vir ongehoorsaamheid. Kaptein Glover en Dorothy besoek Doss in die tronk en probeer hom oortuig om skuldig te pleit sodat hy sonder aanklag vrygelaat kan word, maar Doss weier om sy oortuigings te verraai. By sy krygsraad pleit Doss onskuldig, maar voordat hy gevonnis word, storm sy pa in die tribunal met ‘n brief van sy voormalige bevelvoerder (nou ‘n brigadier-generaal]) waarin hy verklaar dat sy seun se pasifisme deur die Amerikaanse Grondwet beskerm word. Die aanklagte teen Doss word laat vaar, en hy en Dorothy is getroud. Doss se eenheid word aan die 77ste Infanteriedivisie toegewys en ontplooi na die [[Stille Oseaan]]-gebied. Tydens die [[Slag van Okinawa]] sal Doss se eenheid die 96ste Infanteriedivisie] verlig, wat die taak gehad het om die Maeda-platorand (“Hacksaw Ridge”) te beklim en te beveilig. Tydens die aanvanklike geveg, met swaar verliese aan beide kante, red Doss die lewe van sy spanmaat Smitty en verdien sy respek. Terwyl die Amerikaners vir die nag kampeer, openbaar Doss aan Smitty dat sy afkeer om ‘n vuurwapen te hou voortspruit uit die feit dat hy sy dronk pa, wat sy ma met ‘n geweer gedreig het, byna geskiet het. Smitty vra om verskoning dat hy aan sy moed getwyfel het, en hul versoen. Die volgende oggend loods die Japanese ‘n massiewe teenaanval en verdryf die Amerikaners van die kliprand af. Smitty word gedood, en Howell en verskeie van Doss se kamerade word beseer op die slagveld agtergelaat. Doss hoor die krete van sterwende soldate en keer terug om hulle te red deur die gewondes en Smitty se lyk na die rand van die klip te dra en hulle af te laat deur middel van 'n tou, en elke keer bid om nog een te red. Die aankoms van tientalle gewondes wat vermoedelik dood is, kom as ‘n skok vir die van die eenheid onderaan die rand. Teen dagbreek, red Doss Howell en ontsnap hulle ablei onder vyandige geweervuur uit Hacksaw. Kaptein Glover vra om verskoning dat hy Doss se oortuigings as “lafhartigheid” afgemaak het, en sê dat hulle [[Saterdag]] weer die rant sal inneem, maar nie die volgende aanval sonder hom sal loods nie. Doss stem saam, maar die operasie word uitgestel/vertraag tot nadat hy sy Sabbatsgebede afgesluit het. Met versterkings keer hulle die gety van die geveg. In ‘n hinderlaag wat duer Japannese soldate opgestel is wat voorgee dat hulle oorgee, slaag Doss daarin om Glover en ander te red deur vyandige granate af te weer. Doss word gewond deur ‘n granaatontploffing, maar die stryd is gewen. Doss word van die krans af laat sak met die Bybel wat Dorothy aan/vir hom gegee het. Die film skakel oor na regte foto’s en beeldmateriaal wat toon dat Doss die Medalje van Eer deur President [[Harry S. Truman]] ontvang het vir die redding van 75 soldate by Hacksaw Ridge, sowel as werklike beeldmateriaal van Doss net voor sy dood, waar hy sy ervarings tydens die oorlog oorvertel. == Rolverdeling == * [[Andrew Garfield]] as Desmond Doss * [[Sam Worthington]] as kaptein Jack Glover * [[Luke Bracey]] as 'Smitty' Ryker * [[Hugo Weaving]] as Tom Doss, Desmond se pa * [[Teresa Palmer]] as Dorothy Schutte, Desmond se vrou * [[Rachel Griffiths]] as Bertha Doss, Desmond se ma * [[Vince Vaughn]] as sersant Howell * [[Ryan Corr]] as luitenant Manville * [[Richard Roxburgh]] as kolonel Stelzer * [[Luke Pegler]] as Milt 'Hollywood' Zane * [[Richard Pyros]] as Randall 'leer' voller * [[Ben Mingay]] as 'Grease' Nolan * [[Michael Sheasby]] as 'Tex' Lewis * [[Firass Dirani]] as Vito Rinnelli * [[Damien Thomlinson]] as Ralph Morgan * [[Matt Nable]] as luitenant-kolonel Cooney * [[Ben O'Toole]] as korporaal Jessop * [[Nathaniel Buzolic]] as Harold 'Hal' Doss, Desmond se broer * [[Milo Gibson]] as 'Gelukkige' Ford * [[Goran D. Kleut]] as Andy 'Ghoul' Walker == Produksie == === Ontwikkeling === Hacksaw Ridge was 14 jaar lank in ontwikkelingslimbo.<ref name="RL">{{cite web|url=http://religiousliberty.tv/doss-film-hacksaw-ridge-enters-post-production-and-targets-2016-release.html|title=Gibson's "Hacksaw Ridge" Enters Post-Production: Release Target in Time for Oscar?|author=Michael Peabody|work=Religious Liberty|date=3 Februarie 2016|access-date=11 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919125053/http://religiousliberty.tv/doss-film-hacksaw-ridge-enters-post-production-and-targets-2016-release.html|archive-date=19 September 2016}}</ref> Talle vervaardigers het dekades lank probeer om Doss se vehaal op film vas te lê, insluitend die bekroonde oorlogsheld [[Audie Murphy]] en [[Hal B. Wallis]].<ref name="WSJ">{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/hacksaw-ridge-an-american-war-hero-who-refused-to-fight-1473344729|title='Hacksaw Ridge': An American War Hero Who Refused to Fight|first=Don|last=Steinberg|work=[[The Wall Street Journal]]|date=8 September 2016|access-date=18 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918051128/http://www.wsj.com/articles/hacksaw-ridge-an-american-war-hero-who-refused-to-fight-1473344729|archive-date=18 September 2016}}</ref> In 2001, nadat hy Doss uiteindelik oortuig het dat die maak van ‘n film oor sy merkwaardige lewe die regte ding was om te doen, het die draaiboekskrywer/vervaardiger Gregory Crosby (kleinseun van [[Bing Crosby]]) die konsep geskryf en die projek na die filmvervaardiger, [[David Permut]], van Permut Presentations, gebring deur die vroeë samewerking van Stan Jensen van die Sewendedag-Adeventistekerk, wat uiteindelik daartoe gelei het dat die film gefinansier is.<ref name="RL"/> In 2004 het die regisseur [[Terry Benedict]] die regte gewen om ‘n dokumentêr oor Doss, ''The Conscientious Objector'', te maak en in die proses die dramatiese filmregte verseker. Doss is egter in 2006 oorlede, waarna vervaardiger Bill Mechanic die regte bekom en dit aan Walden Media verkoop het, wat die projek saam met vervaardiger David Permut ontwikkel het. Walden Media het aangedring op ‘n PG-13 weergawe van die stryd, en Mechanic het jare lank gewerk om die regte terug te koop.<ref name="WSJ"/><ref name="HowCameTogether">{{cite web|url=https://variety.com/2015/film/spotlight/hacksaw-ridge-mel-gibson-1201633130/|title=AFM: How Mel Gibson's 'Hacksaw Ridge' Finally Came Together|first=Dave|last=McNary|date=4 November 2015|work=Variety |access-date=14 Januarie 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216174835/http://variety.com/2015/film/spotlight/hacksaw-ridge-mel-gibson-1201633130/|archive-date=16 Februarie 2017}}</ref> Nadat hy die regte bekom het, het Mechanic Mel Gibson genader en wou hê hy moes ‘n samevoeging van geweld en geloof skep, soos hy met The Passion of the Christ (2004) gedoen het. Gibson het die aanbod twee keer afgewys, soos hy voorheen met Braveheart (1995) gedoen het.<ref name="WSJS">{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/how-war-movie-veteran-mel-gibson-approached-directing-hacksaw-ridge-1477489398|title=How War-Movie Veteran Mel Gibson Approached Directing 'Hacksaw Ridge'|author=Don Steinberg|work=[[The Wall Street Journal]]|date=October 26, 2016|access-date=October 27, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027120357/http://www.wsj.com/articles/how-war-movie-veteran-mel-gibson-approached-directing-hacksaw-ridge-1477489398|archive-date=October 27, 2016}}</ref> Bykans ‘n dekade later het Gibson uiteindelik ingestem om te regisseur, ‘n besluit wat in November 2014 aangekondig is. Dieselfde maand is dit bevestig dat Andrew Garfeld die rol van Desmond Doss gaan vertolk. Met n begroting van $40 miljoen het die span steeds vele uitdagings in die gesig gestaar. Hacksaw Ridge het ‘n internasionale mede-produksie geword, met sleutelspelers en firmas in beide die Verenigde State en Australië. Toe Australiese belastingsaansporings van die tafel af is, moes die film as Australies gekwalifiseer word om regeringsubsidies te ontvang. Ten spyte van die feit dat hy in Amerika gebore is, het Gibson se vroeë jare in Australië die film gehelp om te kwalifiseer, tesame met die meeste van die rolverdeling Australies, waaronder Rachel Griffiths, Teresa Palmer, Sam Worthington, Hugo Weaving, Richard Roxburgh, Richard Pyros en Luke Bracey. Volgens vervaardiger Bill Mechanic het Australiese staat- en federale subsidies die finansiering van die film moontlik gemaak.[17] James M. Vernon, 'n Australiese uitvoerende vervaardiger op Hacksaw Ridge, het die film gehelp om vir Australiese regeringsubsidies te kwalifiseer. [18] [19] Op 9 Februarie 2015 het IM Global ‘n ooreenkoms gesluit om die film te financier en het ook die film aan die internasionale market verkoop.[20] Op dieselfde dag het Lionsgate die Noord-Amerikaanse verspreidingsregte van die film verkry.[21]Die Chinese verspreidingsregte is deur Bliss Media, ‘n in Sjanghai gebasseerde filmproduksie- en verspreidingsmaatskappy, verkry.[22] Hacksaw Ridge is die eerste film wat deur Gibson sedert Apocalypto in 2006 geregisseer is,[23][24] en dit is ‘n afwyking van sy vorige films, soos Apocalypto en Braveheart, waarin die hofkarakters gewelddadig opgetree het.[25] === Skryf === Robert Schenkkan het die aanvanklike konsep geskep en Randall Wallace, wat voorheen verbonde was aan die regie van die film, het die draaiboek herskryf.<ref>{{cite web|last=Bond|first=Paul|date=June 9, 2016|title=Mel Gibson Planning 'Passion of the Christ' Sequel (Exclusive)|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/mel-gibson-planning-passion-christ-901299|work=The Hollywood Reporter|access-date=31 Januarie 2018}}</ref> Andrew Knight het die hersiene skrif gepoleer. Gibson se sakevennoot Bruce Davey het ook die film saam met Paul Currie vervaardig.<ref name="July2015THR"/> === Rolverdeling === Die rolverdeling —Andrew Garfield, Vince Vaughn, Sam Worthington, Luke Bracey, Teresa Palmer, Rachel Griffiths, Richard Roxburgh, Luke Pegler, Richard Pyros, Ben Mingay, Firass Dirani, Nico Cortez, Michael Sheasby, Goran Kleut, Jacob Warner, Harry Greenwood, Damien Thomlinson, Ben O'Toole, Benedict Hardie, Robert Morgan, Ori Pfeffer, Milo Gibson en Nathaniel Buzolic, Hugo Weaving en Ryan Corr — is tussen November 2014 en Oktober 2015 aangekondig.<ref name=July2015THR>{{cite news|last=Bulbeck|first=Pip|title=Mel Gibson Ready to Honor Desmond T. Doss with 'Hacksaw Ridge'|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/mel-gibson-ready-honor-desmond-812094|access-date=August 1, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=July 30, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150802000856/http://www.hollywoodreporter.com/news/mel-gibson-ready-honor-desmond-812094|archive-date=August 2, 2015}}</ref> Die jonger Doss is gespeel deur Darcy Bryce.<ref name="NYTS">{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2016/11/07/the-madness-and-majesty-of-hacksaw-ridge|title=THE MADNESS AND MAJESTY OF "HACKSAW RIDGE"|first=Anthony |last=Lane|magazine=[[The New Yorker]]|date=October 31, 2016|access-date=October 31, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031213031/http://www.newyorker.com/magazine/2016/11/07/the-madness-and-majesty-of-hacksaw-ridge|archive-date=October 31, 2016}}</ref> Garfield speel Desmond Doss, 'n medikus van die Amerikaanse weermag wat deur president Harry S. Truman die Erepenning toegeken is vir die redding van lewens tydens die Slag van Okinawa in die Tweede Wêreldoorlog. [13] Garfield het Doss hoog geag en hom vereer vir sy dapperheid, en beskou hom as 'n 'wonderlike simbool om die idee van lewe te beliggaam en te laat leef, ongeag wat u ideologie is, ongeag wat u waardestelsel is, net om ander mense toe te laat om te wees wie hulle is en jouself toe te laat om te wees wie jy is." Hy het die idee gevind om 'n ware superheld te speel, in vergelyking met sy vorige rolle wat Spider-Man in The Amazing Spider-Man en sy opvolger speel, baie meer inspirerend. [33] Garfield het erken dat hy die eerste keer gehuil het toe hy die draaiboek gelees het. [34] Hy het Doss se tuisdorp besoek en aan sy verskillende gereedskap geraak. [35] Gibson was aangetrokke tot Garfield die eerste keer dat hy sy optrede in The Social Network gesien het. [25] === Hooffotografie === Hooffotografie het op 29 September 2015 begin,[24] en het 59 dae geduur,[36] eindig in Desember van daardie jaar. [11] Verfilming het geheel en al in Australië plaasgevind. [15] Die film was gebaseer op Fox Studios in Sydney, nadat vervaardigers sterk na plekke regoor die land gesoek het. [37] Verfilming het meestal in die deelstaat Nieu-Suid-Wallis plaasgevind. Die krans is verfilm by 'n ongebruikte "Long Street Quarry" langs die Main Southern-spoorlyn noord van Goulburn. [38] [39] [40] Die terrein van Newington Armory in die Olimpiese Park in Sydney is as Fort Jackson gebruik. Verfilming in Bringelly het vereis dat die span meer as 500 hektaar grond skoonmaak en ontbos, wat die woede van sommige omgewingsbewustes ontlok het. Die produsente het egter volle goedkeuring en klaring gehad om dit te doen. Voorwaardes is gestel om 'n deel van die land na verfilming te herplant en te rehabiliteer. [41] Volgens Minister for the Arts, Troy Grant, het die film 720 werksgeleenthede en US $ 19 miljoen na streeks- en landelike Nieu -Suid -Wallis gebring. [42] Verfilmingsplekke sluit in Richmond, Bringelly,[43] en Oran Park[44] en Centennial Park. [45] Altesaam drie jeeps, twee vragmotors en 'n tenk was in die film te sien. [15] Stootskrapers en laaigrawe is gebruik om 'n suiwelweiding naby Sydney te transformeer om die Okinawa-slagveld weer te skep. 'n Berm moes om die omtrek gelig word sodat kameras 360 grade kon draai sonder om enige bloekombome in die agtergrond te kry. [15] Gibson wou nie baie staatmaak op rekenaarvisuele effekte nie, hetsy op die skerm of in die voorafvisualisering van die gevegstonele. Visuele effekte is slegs tydens bloedige tonele gebruik, soos napalm-verbrande soldate. [15] Tydens die verfilming van die gevegstonele het Gibson sy vorige oorlogsfilmervarings opgeneem en vir die akteurs geskree en hulle voortdurend herinner aan waarvoor hulle veg. [15] === Na-produksie === Kevin O'Connell, wat sy eerste Oscar-toekennings vir klankvermenging in hierdie film gewen het ná 21 benoemings, het gesê begrotingsbeperkings het hom gedwing om argiefklanke van wapens uit die Tweede Wêreldoorlog te gebruik. [46] === Musiek === James Horner is oorspronklik genader om die partituur vir die film saam te stel, maar is ná Horner se dood in 2015 deur John Debney vervang. [47] Debney is self vervang deur Rupert Gregson-Williams nadat sy telling verwerp is voordat Hacksaw Ridge op die Venesiese filmfees sou première. [48] By die komponeer van die musiek het Gregson-Williams gesê: "Die klankbaan is regtig in twee dele. 'n Heerlike romanse blom terwyl Desmond beide die liefde van sy lewe en sy geloof ontdek. Die tweede helfte van die fliek is brutaal. Ons wou sy spiritualiteit weerspieël sonder om vroom te wees, en sy dapperheid sonder om geweld te vier." [49] Die meegaande partituur van die film is opgeneem in Abbey Road Studios in Londen, met 'n orkes van 70 musikante en 'n koor van 36 stemme onder leiding van Cliff Masterson. [50] == Temas== Die film is beskryf as 'n anti-oorlog film,[51] met pasifistiese temas. [15] Dit bevat ook herhalende godsdienstige beelde, soos doop en hemelvaart. == Historiese akkuraatheid== [[File:Doss Maeda.jpg|thumb|upright|Doss bo- die Maeda-platorand, 4 Mei 1945]] Na die oorlog het Doss baie versoeke vir boeke en filmweergawes van sy optrede van die hand gewys, omdat hy versigtig was vir sy lewe, oorlogservarings en Sewendedag Adventistiese oortuigings wat onakkuraat of sensasioneel uitgebeeld word. Doss se enigste kind, Desmond Doss Jr., het gesê: "Die rede waarom hy geweier het, is dat nie een van hulle aan sy een vereiste voldoen het nie: dat dit akkuraat is. En ek vind dit merkwaardig, die vlak van akkuraatheid om aan die beginsel van die storie in hierdie fliek te voldoen." [52] Vervaardiger David Permut verklaar dat die filmmakers baie versigtig was om die integriteit van die verhaal te handhaaf, aangesien Doss baie godsdienstig was. [3] Die filmmakers het egter 'n paar besonderhede verander, veral die agtergrond van sy pa wat 'n veteraan uit die Eerste Wêreldoorlog was, die voorval met die geweer wat Doss uit die hande van sy alkoholiese vader geneem het, en die omstandighede van sy eerste huwelik. [52] [53] Die karakter van Smitty, uitgebeeld deur Luke Bracey, is 'n samesmelting van verskillende soldate wat Doss gepynig het en om narratiewe redes geskep is. [54] 'N Ander verandering is Harold Doss, wat getoon word dat hy in die weermag dien, terwyl hy in werklikheid in die vloot aan boord van die USS Lindsey (DD-771) gedien het. Ander veranderinge vind plaas naby die einde van die film, wanneer Doss op 'n draagbaar geplaas word. In die regte lewe het Doss nog 'n gewonde man sy plek op die draagbaar laat inneem. Nadat hy die soldaat behandel het, het 'n skerpskutterskoot Doss se arm gebreek, en hy het 300 meter (270 m)[55] na veiligheid gekruip nadat hy vyf uur lank alleen gelaat is. [56] Gibson het dit uit die film weggelaat omdat hy gevoel het dat die gehoor nie die toneel geloofwaardig sou vind nie. [57] Die film laat ook sy vorige gevegsdiens weg in die Slag van Guam en Slag van Leyte (Doss is bekroon met die Bronze Star-medalje vir buitengewone dapperheid in albei gevegte),[55] en dit laat die indruk dat Doss se optrede in Okinawa oor 'n tydperk van 'n paar dae plaasgevind het, maar sy Medal of Honor-aanhaling dek sy optrede oor 'n tydperk van ongeveer drie weke (29 April tot 21 Mei). [52] [58] [58] Die visuele blog Information is Beautiful het gesê dat die film 52,7% akkuraat was in vergelyking met werklike gebeure, wat opsom dat "die meeste van die belangrikste oorlogsverwante gebeure wel plaasgevind het, hoewel nie alles binne die tydsraamwerk van die film nie ... ook word baie van die vooroorlogse goed óf uitgevind óf verdraai". [59] == Vrystelling== Die wêreldpremière van Hacksaw Ridge het op 4 September 2016 plaasgevind,[60] by die 73ste Venesiese filmfees, waar dit 'n staande ovasie van 10 minute ontvang het. [61] Die film is op 3 November 2016 in Australië vrygestel deur Icon Film Distribution, en in die Verenigde State op 4 November 2016 deur Lionsgate/Summit Entertainment. [62] [63] Dit is in November deur Bliss Media in China vrygestel,[64][65] en in die Verenigde Koninkryk in 2017,[66] met IM Global wat internasionale verkope hanteer. [24] === Bemarking=== Op 28 Julie 2016 het Lionsgate die enigste amptelike lokprent vir Hacksaw Ridge vrygestel wat miljoene kyke gekry het. [67] In vennootskap met Disabled American Veterans het Gibson die film in Augustus 2016 by beide die DAV National Convention en VFW National Convention vertoon om bewustheid van veterane se kwessies te verhoog. [68] Binne dieselfde maand verskyn Gibson ook by Pastoor Greg Laurie's SoCal Harvest in Anaheim, Kalifornië om die film te bevorder. [69] 'N Aantal Sewende-dag Adventiste bedienings het gratis kopieë van die Held van Hacksaw Ridge boek aangebied tydens die vrystelling van die film[70][71] sowel as geskep promosiemateriaal[72] om Doss se geloof uit te lig. [73] Op 24 Februarie 2017 kondig Reto-Moto en Lionsgate 'n kruispromosie aan waar die aankoop van 'n DLC-pak vir Heroes & Generals die koper ook 'n digitale kopie van die film sou gee. [74] == Ontvangs== === Loket === Hacksaw Ridge verdien $ 67.2 miljoen in die Verenigde State en Kanada en $ 113.2 miljoen in ander lande vir 'n wêreldwye totaal van $ 180.4 miljoen, teen 'n produksiebegroting van $ 40 miljoen. [5] Die film het saam met Doctor Strange en Trolls geopen en sal na verwagting ongeveer $ 12 miljoen uit 2,886 teaters verdien. [75] [76] Dit verdien $ 5,2 miljoen op sy eerste dag en $ 15,2 miljoen in die openingsnaweek, en eindig derde by die loket agter Doctor Strange and Trolls. Die debuut was gelykstaande aan die opening van $ 15 miljoen van Gibson se laaste regisseurspoging, Apocalypto, in 2006. [77] In sy tweede naweek verdien die film $ 10,6 miljoen ('n daling van net 30%), eindig 5de by die loket. [78] Die film het ook suksesvol in China geopen en in die eerste vier dae meer as $ 16 miljoen by die loket verdien[79] en meer as $ 60 miljoen in totaal. [80] === Kritiese reaksie === Op die resensie-aggregator Rotten Tomatoes het die film 'n goedkeuringsgradering van 84% gebaseer op 282 resensies, met 'n gemiddelde gradering van 7.30/10. Die kritiese konsensus van die webwerf lui: "Hacksaw Ridge gebruik die nalatenskap van 'n werklike pasifis om die grondslag te lê vir 'n aangrypende huldeblyk in die oorlog aan geloof, dapperheid en die moed om getrou te bly aan 'n mens se oortuigings." [81] Op Metacritic het die film 'n geweegde gemiddelde telling van 71 uit 100, gebaseer op 47 kritici, wat 'algemeen gunstige resensies' aandui. [82] Gehore wat deur CinemaScore ondervra is, het 'n gemiddelde graad van "A+" op 'n A+ tot F-skaal gegee,[83] terwyl PostTrak berig het filmgangers het dit 'n algehele positiewe telling van 91% en 'n 67% "definitiewe aanbeveling" gegee. [77] Andrew Garfield se optrede het kritieke lof gekry en hy het sy eerste Oscar-benoeming, sy derde Bafta-benoeming en ook sy tweede Golden Globe & SAG-benoeming ontvang. [[Lêer:Andrew Garfield Comic-Con 3, 2011.jpg|duimnael|links|upright|[[Andrew Garfield]] se vertoning het kritieke lof gekry en hy het sy eerste [[Academy Award]] nominasie, sy derde [[BAFTA]] nominasie en ook sy tweede [[Golden Globe]] en SAG nominasie ontvang.]] Die Milford Daily News het die film 'n "meesterstuk" genoem en bygevoeg dat dit "op baie 2016 Top 10-lyste gaan eindig, wat Oscar-benoemings vir beste akteur, beste regisseur en beste prent behoort te kry". [84] [84] Maggie Stancu van Movie Pilot het geskryf dat "Gibson van sy mees geniale regiekeuses in Hacksaw Ridge gemaak het, en Garfield het sy beste vertoning nog gelewer. Met ongelooflike optredes deur Vince Vaughn, Teresa Palmer, Sam Worthington en Hugo Weaving is dit absoluut een van 2016 se moet-sien-rolprente." [85] Mick LaSalle van SFGate noem die film "'n briljante terugkeer vir Mel Gibson, wat sy posisie as regisseur bevestig met 'n unieke talent vir skouspel en 'n seker manier met akteurs". [86] In The Film Lawyers noem Samar Khan Hacksaw Ridge 'fantasties' en beklemtoon 'hoe wonderlik dit is om Gibson weer in 'n meer prominente posisie in Hollywood te hê, hopelik met die demone van sy verlede agter hom. As Hacksaw Ridge enige aanduiding is, is ons gereed vir 'n toekoms gevul met wonderlike films van die visioenêre regisseur." [87] Die Daily Telegraph het vier uit vyf toegeken en bygevoeg: "Hacksaw Ridge is 'n fantasties bewegende en kneusende oorlogsfilm wat jou tref soos 'n rou bokant van beesvleis in die gesig-'n soort primêre gekleurde Guernica wat floreer op 'n groot skerm met 'n skare." [88] The Guardian het ook die film vier uit vyf toegeken en gesê dat Gibson "Hacksaw Ridge absoluut uit die park getref het." [89] Die resensent van die Australiër was ewe positief en het gesê dat Gibson se benadering as regisseur dapper en vreesloos is; dit verteenwoordig sy beste werk tot nog toe agter die kamera". [90] Rex Reed van Observer beoordeel dit vier uit vyf en noem dit "die beste oorlogsfilm sedert Saving Private Ryan ... [Ek is gewelddadig, ontstellend, hartverskeurend en onvergeetlik. En ja, dit is geregisseer deur Mel Gibson. Hy verdien ook 'n medalje". [91] Michael Smith van Tulsa World noem Hacksaw Ridge 'n 'bewegende karakterstudie' en prys beide die regie en toneelspel: 'Dit is werklik merkwaardig hoe Gibson tonele van sulke opregte emosie met so 'n lieflike subtiliteit so maklik kan verfilm as wat hy 'n paar van die wreedste, visuele tonele van geweld wat u ooit sal sien, opvoer. ... Hacksaw Ridge is pragtig en brutaal, en dit is 'n kragtige kombinasie vir 'n fliek oor 'n man wat vasbeslote is om sy land, sowel as sy siel, te dien." [92] IGN-kritikus Alex Welch het 'n telling van agt uit tien gegee en dit geprys as "een van die suksesvolste oorlogsfilms van onlangse geheue . . . soms afgryslik, inspirerend en hartverskeurend". [93] Mike Ryan van Uproxx het die film 'n positiewe resensie gegee en Gibson se regie geprys en gesê: "Daar is twee oomblikke in die tweede helfte van Mel Gibson se Hacksaw Ridge toe ek letterlik verskrik uit my sitplek gespring het. Die film se uitbeelding van oorlog is die beste wat ek sedert Saving Private Ryan gesien het." [94] Peter Travers van Rolling Stone het die film drie en 'n half uit vyf gegee en geskryf: "Danksy sommige van die grootste gevegstonele wat ooit verfilm is, wys Gibson weer sy verbysterende geskenke as filmmaker, wat wreedheid met pynlike teerheid kan jukstaponeer." [95] Daarteenoor het Matt Zoller Seitz vir RogerEbert.com die film twee en 'n half uit vier sterre gegee en die film beskryf as ' 'n film in oorlog met homself'. [96] === Toekennings === Hacksaw Ridge het beste filmredigering en beste klankvermenging gewen en is genomineer vir beste prent, beste regisseur, beste akteur vir Garfield en beste klankredigering by die Oscar-toekennings. [97] Die film het beste redigering gewen en is genomineer vir beste akteur in 'n hoofrol vir Garfield, beste aangepaste draaiboek, beste klank en beste grimering en hare by die British Academy Film Awards. [98] Die film het die beste aksiefilm en beste akteur in 'n aksiefilm vir Garfield gewen en is genomineer vir beste prent, beste regisseur, beste akteur vir Garfield, beste redigering en beste hare en grimering by die Critics 'Choice Awards. [99] Die film het drie benoemings by die Golden Globe-toekennings ontvang, waaronder beste rolprent – drama, beste akteur – rolprentdrama vir Garfield en beste regisseur. [10] Die film het beste akteur gewen vir Garfield, beste filmredigering en beste klank en is genomineer vir beste film, beste regisseur, beste aangepaste draaiboek, beste kinematografie, beste oorspronklike partituur en beste kunsregie en produksie-ontwerp by die Satellite Awards. [100] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} * {{official website}} * {{IMDb title}} * {{cite web|url=http://www.lva.virginia.gov/public/dvb/bio.asp?b=Doss_Desmond_Thomas|title=Desmond Thomas Doss (1919–2006)|last=Leepson|first=Marc|author-link=Marc Leepson|date=2015|website=[[Dictionary of Virginia Biography]]|publisher=[[Library of Virginia]]|access-date=July 11, 2016}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 8iyr9wx8tzadgi8bhnwr8hl7xtx7l66 0 407763 2893087 2794369 2026-04-12T11:36:29Z Jcb 223 /* Bronnelys */ 2893087 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} == Wat is stres? == [[Stres]] is 'n groot alledaagse kwessie, maar nie alle mense is voldoende ingelig oor die erns van lang periodes van stres nie. Hulle is dalk ook nie ingelig oor al die doeltreffende maniere om stres te hanteer en onder beheer te hou nie. Baie mense is nog onverskillig oor die aaklige gevolge van stres of dit nou tydelike of permanente nagevolge is. Stres is ook 'n massiewe onderwerp en 'n teer saak om te bespreek. Dit is veral hartseer as dit in gedagte gehou word dat dit algemeen onder tieners en hoërskoolstudente is. Die meeste mense is nog onbewus van die oorsake en gevolge wanneer dit by stres kom. Min persone weet eintlik waaroor dit in diepte gaan, wat elke gedeelte daarvan behels en hoe dit die belangrike dele van jou liggaam kan beïnvloed. [[Lêer:Janine Roos direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting van die departement psigiatrie..jpg|duimnael|Janine Roos (direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting in die departement psigiatrie.)]] Stres kan gedefinieer word as 'n geestes- en fisiologiese toestand wat veroorsaak word deur onbeskryflike moeilike situasies. Stres is deel van ons uiterse natuurlike manier as mens om te reageer in allerhande soorte situasies en om vrese en interne- en eksterne probleme te hanteer. Stres is deel van ons menswees en dit gebeur met elkeen van ons, alhoewel nie almal dit op dieselfde manier hanteer nie. Stres kan ervaar of ondervind word deur enigiets wat jou angstig, vreesbevange of kwaad maak en selfs situasies wat jou frustreer. Elke persoon se ervaring van, en uitkyk op, stres is anders en almal hanteer dus ook stres anders en op hulle eie manier; nie almal se stres is op dieselfde vlak nie. Wanneer 'n hoërskoolstudent besig is met 'n eksamentydperk of 'n toespraak vir 'n gegewe skoolgeleentheid moet lewer, is stres die faktor wat hul [[adrenalien]] laat inskop en dit is ook wat jou op jou tone hou deur hierdie skoolsituasies. Stres gee die leerling energie en help hom/haar om goed onder druk te werk en take se sperdatums te haal of selfs vele ure se huiswerk af te handel. Janine Roos, die direkteur van [[Stellenbosch Universiteit]] se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting in die departement [[psigiatrie]], het die volgende gesê: "Hoewel stres in een individu dalk nie ál hierdie areas in jou liggaam gelyk sal raak nie, kan dit een of meer negatief beïnvloed." Verwys na die volgende beeld aan die regterkant. === Die brein === [[Lêer:Dele van die liggaam wat deur stres afekteer word.jpg|duimnael|Dele van die liggaam wat deur stres affekteer word]] Die amigdala is 'n deel in die menslike brein waarheen daar inligting van verskillende soorte en tipes gestuur kan word. Dit is ook die gedeelte van die menslike brein waar klanke en beelde gesien en gehoor kan word en waar dit geïnterpreteer kan word. Vanaf die amigdala word daar ook vele seine gestuur na die [[hipotalamus]], 'n deel van die mens se brein. Daar is ook 'n bestaande kommunikasietonnel wat koppel tussen die vele dele van jou liggaam en die hipotalamus, die deel van jou brein wat in werking tree as gevolg van die mens se senuweestelsel.  Ons is wel soms ook as mense heeltemal onbewus van so 'n groot proses soos hierdie en wat gebeur en aan die werk is omrede dit so vinnig in hierdie dele van die liggaam plaasvind. === Die hart === In oomblikke van stres word 'n hele aantal [[hormone]] vrygestel. Onder hierdie hormone is bv. [[adrenalien]] en die [[Stres|streshormoon]] [[kortisol]]. Wanneer jy jouself in 'n situasie van vrees, noodgeval of gevaar bevind, word hierdie twee hormone terselfdertyd vrygestel en word hul geaktiveer. Hierdie is ook die hormone wat jou help om in aksie te kom en jouself te beskerm teen enige skade of seerkry en dit is die hormone wat jou help om die situasie op die beste en veiligste manier te hanteer. Die hormoon bekend as [[adrenalien]] is 'n hormoon wat jou algemene bloedvloei en stimulering van jou hart op 'n positiewe wyse affekteer. Hierdie hormoon kan ook veroorsaak dat bloedglukosevlakke en jou [[bloeddruk]] verhoog en dat jou normale asemhalingstempo versnel. Jou hart vind 'n manier om stres op 'n goeie wyse te hanteer en onder beheer te hou, maar indien die tydperk van stres te lank duur kan dit jou hart ook negatief beïnvloed en jou hart aantas en selfs ook jou bloeddrukvlakke verhoog. Gebrokehartsindroom is 'n geestestoestand wat ook met stres verband hou. Dit word ook na verwys as streskardiomiopatie of takotsubo-kardiomiopatie in die mediese wetenskappe. "’n Takotsubo is ’n pot waarmee die Japanners seekatte vang. ’n Japannese kardioloog het dié toestand die eerste keer in 1990 waargeneem. ’n Deel van die pasiënt se hart – die linkerventrikel (die hart se hoofpompkamer) – het met elke hartslag soos ’n ballon opgeblaas. Dit het hom aan die vorm van so ’n pot herinner." - Janine Roos op netwerk24 artikel. [[Lêer:Dele van die liggaam wat deur stres affekteer word.jpg|duimnael|Hoe gebrokehartsindroom lyk]] 'n Toestand bekend as gebrokehartsindroom is 'n kondisie wat baie skaars voorkom en hou direk verband met hoë stresvlakke. 'n Senior kardioloog uit die kardiologie-eenheid, Dr Hellmuth Weich van [[Tygerberg]] hospitaal asook die [[Universiteit van Stellenbosch]] het vroeër gesê hierdie seldsame toestand het nie enige gespesialiseerde medikasie nie, maar het goeie behandelings vir die simptome daarvan. Alhoewel gebrokehartsindroom voorheen die lewe geneem het van die beroemde SAUK-joernalis [[Suna Venter]], oorkom 'n groter persentasie mense hierdie kondisie. Om te sterf hieraan is bitter skaars afhangende van hoe intens hierdie kondisie jou as mens affekteer. === Immuniteitstelsel === Sielkundige chroniese stres kan regtig fisies en liggaamlik 'n tol op jou liggaam eis. Dit beïnvloed die verantwoordelikheid van die [[immuniteitstelsel]] om [[inflammasie]] onder beheer te hou en te onderdruk en so vererger of ontwikkel siektes as gevolg van die stres. Inflammasie word gedeeltelik gereguleer deur die streshormoon kortisol en sodra hierdie hormoon nie sy funksie kan voltooi nie raak dinge buite beheer. Wanneer stres lang tye duur belemmer dit die effektiwiteit van die streshormoon kortisol. Immuniteitselle word veel minder sensitief daarvoor en inflammasie is dus dan nie meer in bedwang nie. Stres kan tot outo-immuniteitsiektes soos psoriase en Crohn se siekte ([[rumatoïede artritis]]) asook lupus eritematose bydra. === Sielkundig === 'n Oorweldigende hoeveelheid stres kan tot woede, aggressie en menige vorms van gevaarlike depressie lei of reeds ontwikkelde [[depressie]] vererger asook angs, hoofpyn en paniekaanvalle veroorsaak. 'n Mens kan selfs bang, bedroewig, huilerig of gefrustreerd en geïrriteerd voel as gevolg van stres en al hierdie emosies kan gesamentlik inwerk en jou selfs nog ellendiger laat voel. Stres knaag aan almal of dit nou fisies of emosioneel is, elke persoon en elkeen se liggaam ervaar dit anders en reageer anders daarop omdat jou persoonlike situasies, omgewing en persoonlikheid nie dieselfde as al die ander mense s'n is nie. === Spysverteringstelsel === Die mens se spysverteringstelsels ontstaan deur 'n noue verbinding met die brein te hê. Dit is algemeen vir party mense wat stres of onder druk is om maagpyn, refluks en diarree te hê. Party het 'n neiging om meer te wil eet wanneer hulle angstig is veral tydens die eksamen reeks, hierdie gebeurtenis word veroorsaak deur mens se aptyt wat toeneem. [[Vetsug]] kan dan moontlik ook hartsiektes veroorsaak asook verskillende soorte [[diabetes]]. Daar is 'n sterk vermoede dat die hoër vlakke van kortisol 'n invloed het op die vermeerdering van maagvet. Stres kan 'n mens se kanse van inflammasie in die [[kolon]] verhoog en selfs die ontwikkeling van geweldige maagsere veroorsaak. === Vel === Stres kan 'n uiterse groot impak op jou vel hê, veral as 'n tiener of hoërskoolstudent as gevolg van hormone en stres in daardie tydperk van die jongmenslewe. Stres kan veltoestande soos ’n uitslag, aknee, koorsblare, ekseem of psoriase vererger. Daarom moet stres in 'n jongmens se lewe onder beheer gehou word om jou vel te beskerm en letsels te vermy as gevolg van aknee en enige uitslag wat mag gebeur as gevolg van stres. === Hare === Soms weet mense nie hoe om die stres te oorkom nie en dit lei hulle soms om oor te gaan tot ekstreme aksies soos die volgende: trigotillomanie haaruittrekkery wat 'n algemene gewoonte is wat deur stres veroorsaak word en mense geneig maak om alle hare regoor jou lyf uit te trek. Dit sal moontlik 'n geweldigde impak op die groei van jou haarstruktuur hê op 'n later stadium van jou lewe == Hoekom lê die fokus op tienerstres? == Die tydperk van jou tienerjare is 'n fase wat met 'n groot hoeveelheid stres gepaard kan gaan. Tieners ondek hulself, vestig vriendskappe en word aan baie druk, stres en verwagtinge blootgestel. Hierdie tydperk veroorsaak baie stres en onsekerheid by tieners. Dit is noodsaaklik vir tieners om te leer hoe om stres te hanteer om sodoende in 'n volwassene te kan ontwikkel wat die druk en verwagtinge van die lewe verstaan. Tienerstres neem baie toe. As die volwassenes van môre moet ons ons tieners bemagtig om stres te hanteer en hulle ook van die gereedskap voorsien om stres te kan hanteer. Die tyd wat jy spandeer in jou tienerjare is 'n tyd van vele veranderinge. Tieners ontwikkel op 'n fisieke, hormonale en sielkundige vlak in hulle tienerjare. Tieners is nog onvolwasse, so hulle kan nog nie stres hanteer soos 'n volwassene nie. Juis hieroor kan 'n geringe terugslag vir 'n tiener soos 'n tragedie voel. == Daar is wel drie verskillende tipes stres == ==== Positiewe stres ==== Positiewe stres kan wel 'n goeie ding wees want dit bou karakter en veerkragtigheid. Dit mag dalk byvoorbeeld 'n partytjie wees wat beplan word of 'n troue in die familie, in sulke gevalle kan kinders die stres hanteer omdat hulle in 'n goeie huishouding leef waar daar eerlikheid is en daar ook oor alles gepraat kan word. 'n Kind kan van die lewe leer deur hierdie tipe stres dus is dit positiewe stres. Die gewone stres of angsreaksie vind plaas waaneer die gewone hartklop versnel en n verandering in kortisolvlakke plaasvind. Ons het almal 'n mate van stres nodig om optimaal te funksioneer in die lewe. Positiewe stres kan oo met energie en motivering help. ==== Hanteerbare stres ==== Hanteerbare stres is meer intens, maar kortstondig en kan gewoonlik oorkom word. Verandering in 'n familiestruktuur soos 'n dood of egskeiding kan 'n voorbeeld wees van hierdie soort stres. Sonder hulp kan hierdie tipe stres skadelik word. ==== Toksiese stres ==== Toksiese stres is ook bekend as langdurige stres en is gewoonlik meer intens as gewone tipes stres. Hierdie strestipe kan selfs jare lank duur. Hierdie stres kan selfs permanente skade aanrig aan 'n mens se gesondheid. Voorbeelde van hierdie tipe stres is mishandeling, verwaarlosing, geweld en baie slegte sosio-ekonomiese omstandighede soos armoede, [[dwelmmisbruik]] en ook [[alkoholisme]] en [[rassisme]]. Hierdie tipe chroniese stres mag dalk verskeie gesondheidskwessies veroorsaak, want hierdie tipe stres takel die liggaam af. Toksiese stres is totaal-en-al oorweldigend en meeste van die kere meng dit met 'n tiener se algehele funksionering in. == Oorsake van stres op hoërskool == Daar is baie algemene redes vir stres. Hieronder is 'n paar om te oorweeg. Spesifiek op hoërskool is daar talle oorsake van stres, selfs oorsake waaraan nie almal dink nie. Die mees algemene oorsake van stres by hoërskoolleerders kan om menige redes gebeur soos die volgende wat gelys word: * Stres as gevolg van seker onderwysers. * Stres as gevolg van akademie en die werkslading van skoolwerk. * Stres as gevolg van portuurgroepe. * Stres oor vakkeuses. * Sosiale media. * Universiteitskeuses en loopbaankeuses. * Verskille tussen ouers en kinders en ander familiestressors. * Sosiale druk. * Stres oor jou liggaamsbeeld en selfbeeld. == Statistiek van stres onder hoërskoolleerders == Ongeveer 45% van hoërskoolleerlinge rapporteer dat hulle daagliks baie stres ervaar, en 83% van hulle noem skool as 'n hoofrede daarvoor. Meer as 27% leerders beleef uiterste vlakke van stres gedurende die akademiese jaar, terwyl 30% van die leerders die bestuur van hul stres as uiters belangrik beskou, maar slegs 8% glo dat hulle dit doeltreffend doen. ;Hier is nog n paar statistieke oor stres onder hoërskoolleerders * Meer as 30% van hoërskoolleerlinge het gesê dat hulle byna elke dag vir ongeveer 2 of meer weke in 'n ry hartseer of hopeloos gevoel het. * Byna 1 uit 5 tieners of leerders (18%) het gerapporteer dat hulle die afgelope 12 maande of jaar ernstig oor [[selfmoord]] gedink het en dit selfs ernstig oorweeg het. * Die aantal adolessente of tieners wat simptome van ernstige [[depressie]] rapporteer of begin wys, het van 2010 tot 2015 met 58% toegeneem. * 29% van ouers het gerapporteer dat hul kind gestres is weens afknouery tussen ander leerders in die hoërskool. * Byna 50% van hoërskoolleerlinge het aangedui dat universiteit bywoning 'n bron of hoofrede van hul stres is. * 35% van hoërskoolleerlinge sukkel om die skeiding tussen skool- en persoonlike lewens te vind en te balanseer en dit veroorsaak baie stres in hul lewens. * 72% van hoërskoolleerlinge het gesê dat stres veroorsaak het dat hulle gesukkel het om in die klas te kan konsentreer en luister na die aanbieding en verduideliking van werk in die klaskamer. * 40% van hoërskoolleerlinge het gerapporteer dat hulle gestres voel tydens gestandaardiseerde toetse gedurende die skooljaar. * Tieners uit laerinkomste gesinne ervaar hoër koerse van stresverwante gesondheidskwessies, soos slaapprobleme, dwelmgebruik en riskante gedrag as tieners uit hoërinkomste gesinne. * 65% van hoërskoolleerlinge ervaar akademiese stres as gevolg van hul punte en prestasie. == Die wetenskap agter stres in hoërskool == 'n Nuwe studie wat onlangs uitgevoer is deur Gitnux Market Data het bevind dat wanneer studente 'n akademiese terugslag soos 'n swak toets of swak punte ervaar, die hoeveelheid kortisol, die sogenaamde streshormoon in 'n mens se liggaam, tipies baie styg. Vir die meeste studente daal dit 'n dag later weer terug na hul normale vlakke, maar vir sommige studente bly dit steeds baie hoog. Hierdie studente bly gefikseerd op die terugslag en sukkel om vorentoe te beweeg daarna wat nie baie goed is vir daardie leerder se algemene gesondheid nie. == Simptome van stres == Daar is baie simptome veroorsaak deur stres wat baie mense nie eers geweet het nie. Simptome van stres is beide fisiologies en verstandelik. Die mees algemene simptome van stres wat in hoërskoolleerders voorkom is: * Prikkelbaarheid. * Slaapprobleme – te veel of te min slaap. * Sosiale isolasie vanaf familie of vriende of veranderinge in sosiale gewoontes. * Swak motivering. * Sukkel om te konsentreer oor die algemeen. * Gebrek aan selfbeheersing. * Onvermoë om te fokus en te luister. * Hoofpyne en ook soms maagpyne. * Voel meer opgewonde, angstig, kort van humeur of depressief. * Word meer gereeld siek. * Voel meer moeg as gewoonlik. * Slaan maaltye oor of ooreet. * Verwaarlosing van take of stokperdjies. * Vergeetagtigheid. * Hoë bloeddruk. * Skoolsiek. == Hoe om stres te oorkom as 'n hoërskoolleerder == ;Hou 'n joernaal Om 'n joernaal te hou kan help om jou buie dop te hou en dit wat jou prikkel te identifiseer en 'n eerlike oorsig te he oor hoe jy voel en waaroor jy stres. En dit kan ook iets wees waarna jy kan terugkyk en identifiseer hoekom jy stres. 'n Joernaal kan jou ook help om jouself beter te leer ken en oplosssings te vind tot jou stres. Hier is 'n skakel oor hoe om 'n joernaal te begin: https://www.youtube.com/watch?v=5DqXHg52H1g ;Kry genoeg oefening Oefening verhoog jou algemene gesondheid (liggaamlik en geestelik) en jou gevoel van welstand, wat elke dag 'n huppel in jou stap sal plaas. Oefening het ook 'n paar direkte voordele wat stres teenwerk, soos dit pomp jou endorfiene op. Fisiese aktiwiteit kan help om die produksie van jou brein se goedvoel-neuro-oordragstowwe, genaamd endorfiene, te verhoog. As jy gelukkig voel, verminder dit die stres vlakke in jou liggaam. Om 'n sport te speel kan goeie oefening wees, en om 'n stappie te vat in die park en selfs dans kan 'n goeie oefening wees. Hier is 'n paar skakels van maklike by die huis oefeninge wat goed is vir die liggaam en stresvermindering: [https://www.youtube.com/watch?v=cbKkB3POqaYhttps://www.youtube.com/watch?v=Z7QGF4l9buchttps://www.youtube.com/watch?v=Spc5yl47h1Y https://www.youtube.com/watch?v=cbKkB3POqaY] [https://www.youtube.com/watch?v=cbKkB3POqaYhttps://www.youtube.com/watch?v=Z7QGF4l9buchttps://www.youtube.com/watch?v=Spc5yl47h1Y https://www.youtube.com/watch?v=Z7QGF4l9buc] [https://www.youtube.com/watch?v=cbKkB3POqaYhttps://www.youtube.com/watch?v=Z7QGF4l9buchttps://www.youtube.com/watch?v=Spc5yl47h1Y https://www.youtube.com/watch?v=Spc5yl47h1Y] ;Eet gesonde, gereelde maaltye 'n Gebalanseerde dieet kan 'n mens se immunstelsel versterk en alle selle wat beskadig is weer herstel om normaal te funksioneer. Al die ekstra energie wat benodig is, word dus verskaf om stresvolle gebeure te hanteer vir 'n mens. Vroeë navorsing dui daarop dat sekere kosse soos poli-onversadigde vette insluitend [[omega-3]]-vette en meeste groente kan hulp om kortisolvlakke in die mens se liggaam te reguleer. Daar is 'n goeie en slegte kant aan alles maar mens moet 'n gesonde eetplan volg sonder om obsessief te raak daaroor en die nagevolge in die gesig te staar. Hier is 'n skakel wat toon hoe goed gesonde eetgewoontes is: https://www.youtube.com/watch?v=Gmh_xMMJ2Pw Hier is ook 'n skakel om die gevaar van 'n kos-obsessie te wys: https://www.youtube.com/watch?v=6S1FS9OO11E ;Maak seker jy kry genoeg slaap Slaap is 'n goeie en kragtige stresverminderaar. Om 'n gereelde slaaproetine te volg, kalmeer en herstel die liggaam, verbeter konsentrasie, reguleer jou buie en verskerp oordeel en besluitneming. Jy is 'n beter probleemoplosser en is beter in staat om stres te hanteer wanneer jy goed uitgerus is. ;Hoe om slaaphigiëne toe te pas * Daar moenie lig in jou oë skyn nie. * Dit moet stil wees. * Die temperatuur moet nie te warm of te koud wees nie. * Jy moet 'n gemaklike matras hê. * Verseker 'n behoorlike slaapposisie. * Moenie op jou foon wees of televisie kyk 30 minute voordat jy slaap nie, want die bloulig affekteer die kwaliteit van jou slaap. Vir meer inligting volg die skakel: https://www.youtube.com/watch?v=fk-_SwHhLLc 'n Goeie idee is om 'n slaapmusiek-speellys te hê. Voorstelle kan op toepassings soos ''Apple Music'' of ''Spotify'' gevind word: https://open.spotify.com/playlist/6X7wz4cCUBR6p68mzM7mZ4?si=67c471749ee24a92 ;Mediteer [[Meditasie]] kan 'n diep toestand van ontspanning en 'n rustige gemoed veroorsaak. Tydens meditasie fokus jy jou aandag en skakel die stroom van deurmekaar gedagtes uit wat jou onder druk kan plaas en stres veroorsaak. Hierdie proses kan lei tot beide verbeterde fisiese en emosionele welstand. Hier is 'n interaktiewe programe op Netflix wat op meditasie gebaseer is: https://www.netflix.com/watch/81328829?trackId=255824129&tctx=1%2C8%2C0ebe3597-73fc-4f96-bb7d-c888450dd7b2-46920475%2C0ebe3597-73fc-4f96-bb7d-c888450dd7b2-46920475%7C2%2Cunknown%2C%2C%2C%2C%2CVideo%3A81328829%2CminiDpPlayButton Nog 'n voorbeeld om te oorweeg, is 'n toepassing met die naam ''Headspace'': https://www.headspace.com/ Hier is nog maklike maniere om te mediteer: [https://www.youtube.com/watch?v=U9YKY7fdwyg&t=7shttps://www.youtube.com/watch?v=KQOAVZew5l8&t=2s https://www.youtube.com/watch?v=U9YKY7fdwyg&t=7s] [https://www.youtube.com/watch?v=U9YKY7fdwyg&t=7shttps://www.youtube.com/watch?v=KQOAVZew5l8&t=2s https://www.youtube.com/watch?v=KQOAVZew5l8&t=2s] ;Beperk oortollige kafeïen in koeldrank of koffie [[Kafeïen]] en stres kan albei kortisolvlakke verhoog. Hoë hoeveelhede kafeïen kan lei tot die negatiewe gesondheidseffekte wat verband hou met langdurige verhoogde vlakke van kortisol (soos in chroniese stres). ;Reik uit na vriende of familielede wat jou kan help om op 'n positiewe manier stres die hoof te bied Mense wat verbind voel, wat voel dat hulle met ander kan vereenselwig, en wat voel dat hulle verstaan​​ word, voel dikwels dat hulle bekommernisse en stres beter kan hanteer. Kommunikasie is inderdaad 'n belangrike aspek van geestesgesondheid. ;Maak tyd om lekker dinge te doen Prettige aktiwiteite bou selfvertroue en gevoelens van prestasie. Wanneer daar gekyk word na 'n pasiënt wat 'n kunsprojek voltooi of hoe 'n vriendskaplike sportwedstryd gewen word, kan mens die trots op ondersteuners se gesigte sien. Dit veroorsaak die vrystelling van en lei tot 'n algehele positiewe gevoel van welstand, wat help om stres te verlig. ;Beplan jou dag Deur 'n plan te hê vir jou dag kan stres verminder word. Take wat prioriteit moet geniet, word geïdentifiseer en help mens om jou tyd te bestuur. ;Drink genoeg water om jou liggaam gehidreer te hou Hier is 6 redes waarom dit belangrik is om water te drink: # Verhoog energie en verlig moegheid. # Aangesien jou brein meestal uit water bestaan, help die drink daarvan jou om beter te laat dink, te fokus en te konsentreer en meer waaksaam te wees. # Bevorder massaverlies. # Spoel gifstowwe uit. # Verbeter velkleur. # Bevorder gereelde stoelgange. ;Om tyd in die natuur te spandeer Die natuur kan 'n natuurlike geneesmiddel wees om stres te verminder en dit te hanteer, soos: * Deur in die tuin te werk en "groen vingers" te hê. * 'n Berg te klim. * 'n Staproete in die berge te volg en die natuur van 'n nuwe hoogte af te besigtig. ;Soms kan stres ook so handuit ruk dat mens professionele hulp benodig. Baie mense leef in ontkenning en het 'n negatiewe konnotasie met professionele sielkundiges wanneer dit kom by geestesprobleme. 'n Goeie begin is om 'n algemene praktisyn te spreek. 'n Alternatief is om 'n skoolsielkundige te raadpleeg. Mens kan ook by jou kerk gaan aanklop vir hulp. ;Hier is 'n paar instansies waar jy kan gaan aanklop en gratis hulp kan bekom * '''LifeLine Johannesburg''': Life Line is 'n niewinsorganisasie (NPO) wat gratis berading en 24-uur telefoniese berading bied vir alle ouderdomme en enige kwessies waarmee u te kampe het. Life Line-sentrums kan in Norwood, Soweto en Alexandra gevind word. * '''LifeLine Wes-Kaap''': Soos sy Johannesburgse eweknie, bied LifeLine Wes-Kaap gratis berading vir alle ouderdomsgroepe en het 'n 09:30 tot 22:00 lopende beradingslyn. Of jy kan hulle WhatsApp tussen 10:00 en 14:00 by 063 709 2620 bel. * '''Suid-Afrikaanse Depressie- en Angsgroep (SADAG)''' : SADAG bied gratis telefoniese beradingsessies van Maandag tot Sondag tussen 08:00 tot 20:00. Hierdie groep fokus hoofsaaklik op die hantering van geestesiektes en die verligting van die stigma daaromtrent. SADAG bestuur 'n 16-lyn berading en verwysing inbelsentrum en werk hoofsaaklik in stedelike, buitestedelike en landelike gebiede regdeur Suid-Afrika. Dit het ook 'n 24-uur-hulplyn vir dringende gevalle. * '''Genade Berading''': Grace Counseling is 'n Christen-gebaseerde organisasie wat 'n verskeidenheid terapie-opsies bied van die hantering van geestesgesondheidverwante kwessies, tot die hantering van geestelike verwante kwessies. Dit is in die noorde van Durban gevestig, maar dit het 'n paar sentrums en kerke wat deur Durban versprei is. * '''Herleef beradingsentrum''': Revive is 'n NPO gebaseer in Port Elizabeth, Oos-Kaap wat gratis beradingsessies bied oor kwessies soos depressie en angs, selfmoordgedagtes en die hantering van traumatiese ervarings. Terwyl daar van jou verwag word om 'n afspraak te maak, het die sentrum oopdae op Woensdae, waar jy bygestaan ​​sal word al het jy nie 'n afspraak gemaak nie. Vir meer inligting kan hulle gekontak word by 041 373 8882/3. * '''Hope House Beradingsentrum''': Hope House, gebaseer in Kaapstad, is 'n Christelike organisasie wat terapiesessies aanbied vir individue wat trauma, geestesongesteldheid, verhoudingsprobleme, gesinsprobleme en selfmoordgedagtes hanteer. Jy kan hul sentrums in Bergvliet, Tableview en Kuilsrivier vind. * '''IThemba-beradingsentrum''': Ithemba House of Hope-beradingsentrum is in Gauteng geleë en poog om met swak ontwikkelde gemeenskappe saam te werk om die lewens van benadeeldes te help verbeter. Die beradingsentrum bied ook ondersteuning aan mense wat met dwelmmisbruik sukkel. == Praktiese asemhalingsmetode vir die verligting van stres == '''Die 4-7-8 asemhalings tegniek:''' Stap 1: Maak jou mond toe en asem in deur jou neus vir 4 – 8 tellings (jy kan dit tot 8 tellings verhoog soos wat jou longkapasiteit toeneem). Stap 2: Hou jou asem vir 7 tellings op. Stap 3: Asem baie stadig uit vir 8 tellings. Stap 4: Herhaal stappe 1-3 vier keer. == Tekens om na te kyk wanneer jy vermoed jou tiener ervaar stres == # '''[[Depressie]].''' Hy wil niks doen nie, hy het belangstelling verloor in dinge wat hy gehou van het om te doen, en hy het aandag en doeltreffendheid verminder wanneer dinge gedoen word. # '''Angs.''' Jou tiener voel 'n bietjie angstig vir geen bekende rede of kom oordrewe angstig voor. Die onvermoë om te ontspan, of nie te slaap nie (met nagmerries, rusteloos, ens.) is almal tekens van angs. # '''Slapeloosheid.''' Jou tiener ly aan slapeloosheid as hy nie in die nag kan slaap nie of as hy wakker word en nie weer aan die slaap kan raak nie. # '''Eetgewoontes.''' Jou tiener eet oormatig (of te min) - albei is 'n reaksie op spanning. # '''Emosionele gedrag.''' Jou tiener gee meer toe aan impulsiewe gedrag as gewoonlik. Die tiener kan ook tekens van emosionele onstabiliteit toon (uiterste woede, vrees of hartseer). # '''Fisieke pyn.''' Jou tiener ervaar nek- of rugpyn. # '''Ontbrekende periode.''' Baie gesondheidstoestande, waaronder stres, kan veroorsaak dat jou tienerdogter haar menstruele siklus misloop. # '''Gesondheidsprobleme.''' Jou tiener kla oor maagpyn, duiseligheid, droë keel en mond. # '''Senuweegedrag.''' Jou tiener is waarnemend hiperaktief, opgewerk of opgesweep en ervaar emosionele spanning of waaksaamheid wat nie normaalweg deel van hul persoonlikheid is nie (insluitende hoë spraak of senuweeagtige lag). # '''Risikogedrag.''' Verhoogde risiko-optrede kan 'n teken van uitbranding wees, byvoorbeeld: rook, alkoholgebruik, eksperimentering met seks of dwelms. Al hierdie kan gevaartekens van uitbranding wees. == Bronnelys == # https://www.washingtonpost.com/news/parenting/wp/2017/05/15/6-reasons-your-teens-life-is-more-stressful-than-your-own/ # https://www.healthdirect.gov.au/stress-in-young-people # [https://www.cdc.gov/sleep/about_sleep/sleep_hygiene.html#:~:text=Make%20sure%20your%20bedroom%20is,Get%20some%20exercise. https://www.cdc.gov/sleep/about_sleep/sleep_hygiene.html#:~:text=Make%20sure%20your%20bedroom%20is,Get%20some%20exercise.] # https://af.reoveme.com/top-10-tekens-jou-tiener-is-aan-die-brand-om-te-brand/ # https://projekte.netwerk24.com/stres/ [[Kategorie:Sielkunde]] 0gpeypd03cg1c6usb2tidyw8zralfao 2893090 2893087 2026-04-12T11:38:48Z Jcb 223 /* Hoe om stres te oorkom as 'n hoërskoolleerder */ 2893090 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} == Wat is stres? == [[Stres]] is 'n groot alledaagse kwessie, maar nie alle mense is voldoende ingelig oor die erns van lang periodes van stres nie. Hulle is dalk ook nie ingelig oor al die doeltreffende maniere om stres te hanteer en onder beheer te hou nie. Baie mense is nog onverskillig oor die aaklige gevolge van stres of dit nou tydelike of permanente nagevolge is. Stres is ook 'n massiewe onderwerp en 'n teer saak om te bespreek. Dit is veral hartseer as dit in gedagte gehou word dat dit algemeen onder tieners en hoërskoolstudente is. Die meeste mense is nog onbewus van die oorsake en gevolge wanneer dit by stres kom. Min persone weet eintlik waaroor dit in diepte gaan, wat elke gedeelte daarvan behels en hoe dit die belangrike dele van jou liggaam kan beïnvloed. [[Lêer:Janine Roos direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting van die departement psigiatrie..jpg|duimnael|Janine Roos (direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting in die departement psigiatrie.)]] Stres kan gedefinieer word as 'n geestes- en fisiologiese toestand wat veroorsaak word deur onbeskryflike moeilike situasies. Stres is deel van ons uiterse natuurlike manier as mens om te reageer in allerhande soorte situasies en om vrese en interne- en eksterne probleme te hanteer. Stres is deel van ons menswees en dit gebeur met elkeen van ons, alhoewel nie almal dit op dieselfde manier hanteer nie. Stres kan ervaar of ondervind word deur enigiets wat jou angstig, vreesbevange of kwaad maak en selfs situasies wat jou frustreer. Elke persoon se ervaring van, en uitkyk op, stres is anders en almal hanteer dus ook stres anders en op hulle eie manier; nie almal se stres is op dieselfde vlak nie. Wanneer 'n hoërskoolstudent besig is met 'n eksamentydperk of 'n toespraak vir 'n gegewe skoolgeleentheid moet lewer, is stres die faktor wat hul [[adrenalien]] laat inskop en dit is ook wat jou op jou tone hou deur hierdie skoolsituasies. Stres gee die leerling energie en help hom/haar om goed onder druk te werk en take se sperdatums te haal of selfs vele ure se huiswerk af te handel. Janine Roos, die direkteur van [[Stellenbosch Universiteit]] se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting in die departement [[psigiatrie]], het die volgende gesê: "Hoewel stres in een individu dalk nie ál hierdie areas in jou liggaam gelyk sal raak nie, kan dit een of meer negatief beïnvloed." Verwys na die volgende beeld aan die regterkant. === Die brein === [[Lêer:Dele van die liggaam wat deur stres afekteer word.jpg|duimnael|Dele van die liggaam wat deur stres affekteer word]] Die amigdala is 'n deel in die menslike brein waarheen daar inligting van verskillende soorte en tipes gestuur kan word. Dit is ook die gedeelte van die menslike brein waar klanke en beelde gesien en gehoor kan word en waar dit geïnterpreteer kan word. Vanaf die amigdala word daar ook vele seine gestuur na die [[hipotalamus]], 'n deel van die mens se brein. Daar is ook 'n bestaande kommunikasietonnel wat koppel tussen die vele dele van jou liggaam en die hipotalamus, die deel van jou brein wat in werking tree as gevolg van die mens se senuweestelsel.  Ons is wel soms ook as mense heeltemal onbewus van so 'n groot proses soos hierdie en wat gebeur en aan die werk is omrede dit so vinnig in hierdie dele van die liggaam plaasvind. === Die hart === In oomblikke van stres word 'n hele aantal [[hormone]] vrygestel. Onder hierdie hormone is bv. [[adrenalien]] en die [[Stres|streshormoon]] [[kortisol]]. Wanneer jy jouself in 'n situasie van vrees, noodgeval of gevaar bevind, word hierdie twee hormone terselfdertyd vrygestel en word hul geaktiveer. Hierdie is ook die hormone wat jou help om in aksie te kom en jouself te beskerm teen enige skade of seerkry en dit is die hormone wat jou help om die situasie op die beste en veiligste manier te hanteer. Die hormoon bekend as [[adrenalien]] is 'n hormoon wat jou algemene bloedvloei en stimulering van jou hart op 'n positiewe wyse affekteer. Hierdie hormoon kan ook veroorsaak dat bloedglukosevlakke en jou [[bloeddruk]] verhoog en dat jou normale asemhalingstempo versnel. Jou hart vind 'n manier om stres op 'n goeie wyse te hanteer en onder beheer te hou, maar indien die tydperk van stres te lank duur kan dit jou hart ook negatief beïnvloed en jou hart aantas en selfs ook jou bloeddrukvlakke verhoog. Gebrokehartsindroom is 'n geestestoestand wat ook met stres verband hou. Dit word ook na verwys as streskardiomiopatie of takotsubo-kardiomiopatie in die mediese wetenskappe. "’n Takotsubo is ’n pot waarmee die Japanners seekatte vang. ’n Japannese kardioloog het dié toestand die eerste keer in 1990 waargeneem. ’n Deel van die pasiënt se hart – die linkerventrikel (die hart se hoofpompkamer) – het met elke hartslag soos ’n ballon opgeblaas. Dit het hom aan die vorm van so ’n pot herinner." - Janine Roos op netwerk24 artikel. [[Lêer:Dele van die liggaam wat deur stres affekteer word.jpg|duimnael|Hoe gebrokehartsindroom lyk]] 'n Toestand bekend as gebrokehartsindroom is 'n kondisie wat baie skaars voorkom en hou direk verband met hoë stresvlakke. 'n Senior kardioloog uit die kardiologie-eenheid, Dr Hellmuth Weich van [[Tygerberg]] hospitaal asook die [[Universiteit van Stellenbosch]] het vroeër gesê hierdie seldsame toestand het nie enige gespesialiseerde medikasie nie, maar het goeie behandelings vir die simptome daarvan. Alhoewel gebrokehartsindroom voorheen die lewe geneem het van die beroemde SAUK-joernalis [[Suna Venter]], oorkom 'n groter persentasie mense hierdie kondisie. Om te sterf hieraan is bitter skaars afhangende van hoe intens hierdie kondisie jou as mens affekteer. === Immuniteitstelsel === Sielkundige chroniese stres kan regtig fisies en liggaamlik 'n tol op jou liggaam eis. Dit beïnvloed die verantwoordelikheid van die [[immuniteitstelsel]] om [[inflammasie]] onder beheer te hou en te onderdruk en so vererger of ontwikkel siektes as gevolg van die stres. Inflammasie word gedeeltelik gereguleer deur die streshormoon kortisol en sodra hierdie hormoon nie sy funksie kan voltooi nie raak dinge buite beheer. Wanneer stres lang tye duur belemmer dit die effektiwiteit van die streshormoon kortisol. Immuniteitselle word veel minder sensitief daarvoor en inflammasie is dus dan nie meer in bedwang nie. Stres kan tot outo-immuniteitsiektes soos psoriase en Crohn se siekte ([[rumatoïede artritis]]) asook lupus eritematose bydra. === Sielkundig === 'n Oorweldigende hoeveelheid stres kan tot woede, aggressie en menige vorms van gevaarlike depressie lei of reeds ontwikkelde [[depressie]] vererger asook angs, hoofpyn en paniekaanvalle veroorsaak. 'n Mens kan selfs bang, bedroewig, huilerig of gefrustreerd en geïrriteerd voel as gevolg van stres en al hierdie emosies kan gesamentlik inwerk en jou selfs nog ellendiger laat voel. Stres knaag aan almal of dit nou fisies of emosioneel is, elke persoon en elkeen se liggaam ervaar dit anders en reageer anders daarop omdat jou persoonlike situasies, omgewing en persoonlikheid nie dieselfde as al die ander mense s'n is nie. === Spysverteringstelsel === Die mens se spysverteringstelsels ontstaan deur 'n noue verbinding met die brein te hê. Dit is algemeen vir party mense wat stres of onder druk is om maagpyn, refluks en diarree te hê. Party het 'n neiging om meer te wil eet wanneer hulle angstig is veral tydens die eksamen reeks, hierdie gebeurtenis word veroorsaak deur mens se aptyt wat toeneem. [[Vetsug]] kan dan moontlik ook hartsiektes veroorsaak asook verskillende soorte [[diabetes]]. Daar is 'n sterk vermoede dat die hoër vlakke van kortisol 'n invloed het op die vermeerdering van maagvet. Stres kan 'n mens se kanse van inflammasie in die [[kolon]] verhoog en selfs die ontwikkeling van geweldige maagsere veroorsaak. === Vel === Stres kan 'n uiterse groot impak op jou vel hê, veral as 'n tiener of hoërskoolstudent as gevolg van hormone en stres in daardie tydperk van die jongmenslewe. Stres kan veltoestande soos ’n uitslag, aknee, koorsblare, ekseem of psoriase vererger. Daarom moet stres in 'n jongmens se lewe onder beheer gehou word om jou vel te beskerm en letsels te vermy as gevolg van aknee en enige uitslag wat mag gebeur as gevolg van stres. === Hare === Soms weet mense nie hoe om die stres te oorkom nie en dit lei hulle soms om oor te gaan tot ekstreme aksies soos die volgende: trigotillomanie haaruittrekkery wat 'n algemene gewoonte is wat deur stres veroorsaak word en mense geneig maak om alle hare regoor jou lyf uit te trek. Dit sal moontlik 'n geweldigde impak op die groei van jou haarstruktuur hê op 'n later stadium van jou lewe == Hoekom lê die fokus op tienerstres? == Die tydperk van jou tienerjare is 'n fase wat met 'n groot hoeveelheid stres gepaard kan gaan. Tieners ondek hulself, vestig vriendskappe en word aan baie druk, stres en verwagtinge blootgestel. Hierdie tydperk veroorsaak baie stres en onsekerheid by tieners. Dit is noodsaaklik vir tieners om te leer hoe om stres te hanteer om sodoende in 'n volwassene te kan ontwikkel wat die druk en verwagtinge van die lewe verstaan. Tienerstres neem baie toe. As die volwassenes van môre moet ons ons tieners bemagtig om stres te hanteer en hulle ook van die gereedskap voorsien om stres te kan hanteer. Die tyd wat jy spandeer in jou tienerjare is 'n tyd van vele veranderinge. Tieners ontwikkel op 'n fisieke, hormonale en sielkundige vlak in hulle tienerjare. Tieners is nog onvolwasse, so hulle kan nog nie stres hanteer soos 'n volwassene nie. Juis hieroor kan 'n geringe terugslag vir 'n tiener soos 'n tragedie voel. == Daar is wel drie verskillende tipes stres == ==== Positiewe stres ==== Positiewe stres kan wel 'n goeie ding wees want dit bou karakter en veerkragtigheid. Dit mag dalk byvoorbeeld 'n partytjie wees wat beplan word of 'n troue in die familie, in sulke gevalle kan kinders die stres hanteer omdat hulle in 'n goeie huishouding leef waar daar eerlikheid is en daar ook oor alles gepraat kan word. 'n Kind kan van die lewe leer deur hierdie tipe stres dus is dit positiewe stres. Die gewone stres of angsreaksie vind plaas waaneer die gewone hartklop versnel en n verandering in kortisolvlakke plaasvind. Ons het almal 'n mate van stres nodig om optimaal te funksioneer in die lewe. Positiewe stres kan oo met energie en motivering help. ==== Hanteerbare stres ==== Hanteerbare stres is meer intens, maar kortstondig en kan gewoonlik oorkom word. Verandering in 'n familiestruktuur soos 'n dood of egskeiding kan 'n voorbeeld wees van hierdie soort stres. Sonder hulp kan hierdie tipe stres skadelik word. ==== Toksiese stres ==== Toksiese stres is ook bekend as langdurige stres en is gewoonlik meer intens as gewone tipes stres. Hierdie strestipe kan selfs jare lank duur. Hierdie stres kan selfs permanente skade aanrig aan 'n mens se gesondheid. Voorbeelde van hierdie tipe stres is mishandeling, verwaarlosing, geweld en baie slegte sosio-ekonomiese omstandighede soos armoede, [[dwelmmisbruik]] en ook [[alkoholisme]] en [[rassisme]]. Hierdie tipe chroniese stres mag dalk verskeie gesondheidskwessies veroorsaak, want hierdie tipe stres takel die liggaam af. Toksiese stres is totaal-en-al oorweldigend en meeste van die kere meng dit met 'n tiener se algehele funksionering in. == Oorsake van stres op hoërskool == Daar is baie algemene redes vir stres. Hieronder is 'n paar om te oorweeg. Spesifiek op hoërskool is daar talle oorsake van stres, selfs oorsake waaraan nie almal dink nie. Die mees algemene oorsake van stres by hoërskoolleerders kan om menige redes gebeur soos die volgende wat gelys word: * Stres as gevolg van seker onderwysers. * Stres as gevolg van akademie en die werkslading van skoolwerk. * Stres as gevolg van portuurgroepe. * Stres oor vakkeuses. * Sosiale media. * Universiteitskeuses en loopbaankeuses. * Verskille tussen ouers en kinders en ander familiestressors. * Sosiale druk. * Stres oor jou liggaamsbeeld en selfbeeld. == Statistiek van stres onder hoërskoolleerders == Ongeveer 45% van hoërskoolleerlinge rapporteer dat hulle daagliks baie stres ervaar, en 83% van hulle noem skool as 'n hoofrede daarvoor. Meer as 27% leerders beleef uiterste vlakke van stres gedurende die akademiese jaar, terwyl 30% van die leerders die bestuur van hul stres as uiters belangrik beskou, maar slegs 8% glo dat hulle dit doeltreffend doen. ;Hier is nog n paar statistieke oor stres onder hoërskoolleerders * Meer as 30% van hoërskoolleerlinge het gesê dat hulle byna elke dag vir ongeveer 2 of meer weke in 'n ry hartseer of hopeloos gevoel het. * Byna 1 uit 5 tieners of leerders (18%) het gerapporteer dat hulle die afgelope 12 maande of jaar ernstig oor [[selfmoord]] gedink het en dit selfs ernstig oorweeg het. * Die aantal adolessente of tieners wat simptome van ernstige [[depressie]] rapporteer of begin wys, het van 2010 tot 2015 met 58% toegeneem. * 29% van ouers het gerapporteer dat hul kind gestres is weens afknouery tussen ander leerders in die hoërskool. * Byna 50% van hoërskoolleerlinge het aangedui dat universiteit bywoning 'n bron of hoofrede van hul stres is. * 35% van hoërskoolleerlinge sukkel om die skeiding tussen skool- en persoonlike lewens te vind en te balanseer en dit veroorsaak baie stres in hul lewens. * 72% van hoërskoolleerlinge het gesê dat stres veroorsaak het dat hulle gesukkel het om in die klas te kan konsentreer en luister na die aanbieding en verduideliking van werk in die klaskamer. * 40% van hoërskoolleerlinge het gerapporteer dat hulle gestres voel tydens gestandaardiseerde toetse gedurende die skooljaar. * Tieners uit laerinkomste gesinne ervaar hoër koerse van stresverwante gesondheidskwessies, soos slaapprobleme, dwelmgebruik en riskante gedrag as tieners uit hoërinkomste gesinne. * 65% van hoërskoolleerlinge ervaar akademiese stres as gevolg van hul punte en prestasie. == Die wetenskap agter stres in hoërskool == 'n Nuwe studie wat onlangs uitgevoer is deur Gitnux Market Data het bevind dat wanneer studente 'n akademiese terugslag soos 'n swak toets of swak punte ervaar, die hoeveelheid kortisol, die sogenaamde streshormoon in 'n mens se liggaam, tipies baie styg. Vir die meeste studente daal dit 'n dag later weer terug na hul normale vlakke, maar vir sommige studente bly dit steeds baie hoog. Hierdie studente bly gefikseerd op die terugslag en sukkel om vorentoe te beweeg daarna wat nie baie goed is vir daardie leerder se algemene gesondheid nie. == Simptome van stres == Daar is baie simptome veroorsaak deur stres wat baie mense nie eers geweet het nie. Simptome van stres is beide fisiologies en verstandelik. Die mees algemene simptome van stres wat in hoërskoolleerders voorkom is: * Prikkelbaarheid. * Slaapprobleme – te veel of te min slaap. * Sosiale isolasie vanaf familie of vriende of veranderinge in sosiale gewoontes. * Swak motivering. * Sukkel om te konsentreer oor die algemeen. * Gebrek aan selfbeheersing. * Onvermoë om te fokus en te luister. * Hoofpyne en ook soms maagpyne. * Voel meer opgewonde, angstig, kort van humeur of depressief. * Word meer gereeld siek. * Voel meer moeg as gewoonlik. * Slaan maaltye oor of ooreet. * Verwaarlosing van take of stokperdjies. * Vergeetagtigheid. * Hoë bloeddruk. * Skoolsiek. == Hoe om stres te oorkom as 'n hoërskoolleerder == ;Hou 'n joernaal Om 'n joernaal te hou kan help om jou buie dop te hou en dit wat jou prikkel te identifiseer en 'n eerlike oorsig te he oor hoe jy voel en waaroor jy stres. En dit kan ook iets wees waarna jy kan terugkyk en identifiseer hoekom jy stres. 'n Joernaal kan jou ook help om jouself beter te leer ken en oplosssings te vind tot jou stres. ;Kry genoeg oefening Oefening verhoog jou algemene gesondheid (liggaamlik en geestelik) en jou gevoel van welstand, wat elke dag 'n huppel in jou stap sal plaas. Oefening het ook 'n paar direkte voordele wat stres teenwerk, soos dit pomp jou endorfiene op. Fisiese aktiwiteit kan help om die produksie van jou brein se goedvoel-neuro-oordragstowwe, genaamd endorfiene, te verhoog. As jy gelukkig voel, verminder dit die stres vlakke in jou liggaam. Om 'n sport te speel kan goeie oefening wees, en om 'n stappie te vat in die park en selfs dans kan 'n goeie oefening wees. ;Eet gesonde, gereelde maaltye 'n Gebalanseerde dieet kan 'n mens se immunstelsel versterk en alle selle wat beskadig is weer herstel om normaal te funksioneer. Al die ekstra energie wat benodig is, word dus verskaf om stresvolle gebeure te hanteer vir 'n mens. Vroeë navorsing dui daarop dat sekere kosse soos poli-onversadigde vette insluitend [[omega-3]]-vette en meeste groente kan hulp om kortisolvlakke in die mens se liggaam te reguleer. Daar is 'n goeie en slegte kant aan alles maar mens moet 'n gesonde eetplan volg sonder om obsessief te raak daaroor en die nagevolge in die gesig te staar. ;Maak seker jy kry genoeg slaap Slaap is 'n goeie en kragtige stresverminderaar. Om 'n gereelde slaaproetine te volg, kalmeer en herstel die liggaam, verbeter konsentrasie, reguleer jou buie en verskerp oordeel en besluitneming. Jy is 'n beter probleemoplosser en is beter in staat om stres te hanteer wanneer jy goed uitgerus is. ;Hoe om slaaphigiëne toe te pas * Daar moenie lig in jou oë skyn nie. * Dit moet stil wees. * Die temperatuur moet nie te warm of te koud wees nie. * Jy moet 'n gemaklike matras hê. * Verseker 'n behoorlike slaapposisie. * Moenie op jou foon wees of televisie kyk 30 minute voordat jy slaap nie, want die bloulig affekteer die kwaliteit van jou slaap. 'n Goeie idee is om 'n slaapmusiek-speellys te hê. Voorstelle kan op toepassings soos ''Apple Music'' of ''Spotify'' gevind word. ;Mediteer [[Meditasie]] kan 'n diep toestand van ontspanning en 'n rustige gemoed veroorsaak. Tydens meditasie fokus jy jou aandag en skakel die stroom van deurmekaar gedagtes uit wat jou onder druk kan plaas en stres veroorsaak. Hierdie proses kan lei tot beide verbeterde fisiese en emosionele welstand. ;Beperk oortollige kafeïen in koeldrank of koffie [[Kafeïen]] en stres kan albei kortisolvlakke verhoog. Hoë hoeveelhede kafeïen kan lei tot die negatiewe gesondheidseffekte wat verband hou met langdurige verhoogde vlakke van kortisol (soos in chroniese stres). ;Reik uit na vriende of familielede wat jou kan help om op 'n positiewe manier stres die hoof te bied Mense wat verbind voel, wat voel dat hulle met ander kan vereenselwig, en wat voel dat hulle verstaan​​ word, voel dikwels dat hulle bekommernisse en stres beter kan hanteer. Kommunikasie is inderdaad 'n belangrike aspek van geestesgesondheid. ;Maak tyd om lekker dinge te doen Prettige aktiwiteite bou selfvertroue en gevoelens van prestasie. Wanneer daar gekyk word na 'n pasiënt wat 'n kunsprojek voltooi of hoe 'n vriendskaplike sportwedstryd gewen word, kan mens die trots op ondersteuners se gesigte sien. Dit veroorsaak die vrystelling van en lei tot 'n algehele positiewe gevoel van welstand, wat help om stres te verlig. ;Beplan jou dag Deur 'n plan te hê vir jou dag kan stres verminder word. Take wat prioriteit moet geniet, word geïdentifiseer en help mens om jou tyd te bestuur. ;Drink genoeg water om jou liggaam gehidreer te hou Hier is 6 redes waarom dit belangrik is om water te drink: # Verhoog energie en verlig moegheid. # Aangesien jou brein meestal uit water bestaan, help die drink daarvan jou om beter te laat dink, te fokus en te konsentreer en meer waaksaam te wees. # Bevorder massaverlies. # Spoel gifstowwe uit. # Verbeter velkleur. # Bevorder gereelde stoelgange. ;Om tyd in die natuur te spandeer Die natuur kan 'n natuurlike geneesmiddel wees om stres te verminder en dit te hanteer, soos: * Deur in die tuin te werk en "groen vingers" te hê. * 'n Berg te klim. * 'n Staproete in die berge te volg en die natuur van 'n nuwe hoogte af te besigtig. ;Soms kan stres ook so handuit ruk dat mens professionele hulp benodig. Baie mense leef in ontkenning en het 'n negatiewe konnotasie met professionele sielkundiges wanneer dit kom by geestesprobleme. 'n Goeie begin is om 'n algemene praktisyn te spreek. 'n Alternatief is om 'n skoolsielkundige te raadpleeg. Mens kan ook by jou kerk gaan aanklop vir hulp. ;Hier is 'n paar instansies waar jy kan gaan aanklop en gratis hulp kan bekom * '''LifeLine Johannesburg''': Life Line is 'n niewinsorganisasie (NPO) wat gratis berading en 24-uur telefoniese berading bied vir alle ouderdomme en enige kwessies waarmee u te kampe het. Life Line-sentrums kan in Norwood, Soweto en Alexandra gevind word. * '''LifeLine Wes-Kaap''': Soos sy Johannesburgse eweknie, bied LifeLine Wes-Kaap gratis berading vir alle ouderdomsgroepe en het 'n 09:30 tot 22:00 lopende beradingslyn. Of jy kan hulle WhatsApp tussen 10:00 en 14:00 by 063 709 2620 bel. * '''Suid-Afrikaanse Depressie- en Angsgroep (SADAG)''' : SADAG bied gratis telefoniese beradingsessies van Maandag tot Sondag tussen 08:00 tot 20:00. Hierdie groep fokus hoofsaaklik op die hantering van geestesiektes en die verligting van die stigma daaromtrent. SADAG bestuur 'n 16-lyn berading en verwysing inbelsentrum en werk hoofsaaklik in stedelike, buitestedelike en landelike gebiede regdeur Suid-Afrika. Dit het ook 'n 24-uur-hulplyn vir dringende gevalle. * '''Genade Berading''': Grace Counseling is 'n Christen-gebaseerde organisasie wat 'n verskeidenheid terapie-opsies bied van die hantering van geestesgesondheidverwante kwessies, tot die hantering van geestelike verwante kwessies. Dit is in die noorde van Durban gevestig, maar dit het 'n paar sentrums en kerke wat deur Durban versprei is. * '''Herleef beradingsentrum''': Revive is 'n NPO gebaseer in Port Elizabeth, Oos-Kaap wat gratis beradingsessies bied oor kwessies soos depressie en angs, selfmoordgedagtes en die hantering van traumatiese ervarings. Terwyl daar van jou verwag word om 'n afspraak te maak, het die sentrum oopdae op Woensdae, waar jy bygestaan ​​sal word al het jy nie 'n afspraak gemaak nie. Vir meer inligting kan hulle gekontak word by 041 373 8882/3. * '''Hope House Beradingsentrum''': Hope House, gebaseer in Kaapstad, is 'n Christelike organisasie wat terapiesessies aanbied vir individue wat trauma, geestesongesteldheid, verhoudingsprobleme, gesinsprobleme en selfmoordgedagtes hanteer. Jy kan hul sentrums in Bergvliet, Tableview en Kuilsrivier vind. * '''IThemba-beradingsentrum''': Ithemba House of Hope-beradingsentrum is in Gauteng geleë en poog om met swak ontwikkelde gemeenskappe saam te werk om die lewens van benadeeldes te help verbeter. Die beradingsentrum bied ook ondersteuning aan mense wat met dwelmmisbruik sukkel. == Praktiese asemhalingsmetode vir die verligting van stres == '''Die 4-7-8 asemhalings tegniek:''' Stap 1: Maak jou mond toe en asem in deur jou neus vir 4 – 8 tellings (jy kan dit tot 8 tellings verhoog soos wat jou longkapasiteit toeneem). Stap 2: Hou jou asem vir 7 tellings op. Stap 3: Asem baie stadig uit vir 8 tellings. Stap 4: Herhaal stappe 1-3 vier keer. == Tekens om na te kyk wanneer jy vermoed jou tiener ervaar stres == # '''[[Depressie]].''' Hy wil niks doen nie, hy het belangstelling verloor in dinge wat hy gehou van het om te doen, en hy het aandag en doeltreffendheid verminder wanneer dinge gedoen word. # '''Angs.''' Jou tiener voel 'n bietjie angstig vir geen bekende rede of kom oordrewe angstig voor. Die onvermoë om te ontspan, of nie te slaap nie (met nagmerries, rusteloos, ens.) is almal tekens van angs. # '''Slapeloosheid.''' Jou tiener ly aan slapeloosheid as hy nie in die nag kan slaap nie of as hy wakker word en nie weer aan die slaap kan raak nie. # '''Eetgewoontes.''' Jou tiener eet oormatig (of te min) - albei is 'n reaksie op spanning. # '''Emosionele gedrag.''' Jou tiener gee meer toe aan impulsiewe gedrag as gewoonlik. Die tiener kan ook tekens van emosionele onstabiliteit toon (uiterste woede, vrees of hartseer). # '''Fisieke pyn.''' Jou tiener ervaar nek- of rugpyn. # '''Ontbrekende periode.''' Baie gesondheidstoestande, waaronder stres, kan veroorsaak dat jou tienerdogter haar menstruele siklus misloop. # '''Gesondheidsprobleme.''' Jou tiener kla oor maagpyn, duiseligheid, droë keel en mond. # '''Senuweegedrag.''' Jou tiener is waarnemend hiperaktief, opgewerk of opgesweep en ervaar emosionele spanning of waaksaamheid wat nie normaalweg deel van hul persoonlikheid is nie (insluitende hoë spraak of senuweeagtige lag). # '''Risikogedrag.''' Verhoogde risiko-optrede kan 'n teken van uitbranding wees, byvoorbeeld: rook, alkoholgebruik, eksperimentering met seks of dwelms. Al hierdie kan gevaartekens van uitbranding wees. == Bronnelys == # https://www.washingtonpost.com/news/parenting/wp/2017/05/15/6-reasons-your-teens-life-is-more-stressful-than-your-own/ # https://www.healthdirect.gov.au/stress-in-young-people # [https://www.cdc.gov/sleep/about_sleep/sleep_hygiene.html#:~:text=Make%20sure%20your%20bedroom%20is,Get%20some%20exercise. https://www.cdc.gov/sleep/about_sleep/sleep_hygiene.html#:~:text=Make%20sure%20your%20bedroom%20is,Get%20some%20exercise.] # https://af.reoveme.com/top-10-tekens-jou-tiener-is-aan-die-brand-om-te-brand/ # https://projekte.netwerk24.com/stres/ [[Kategorie:Sielkunde]] 35uwnlc1aop22yg41eu6umboqt41j5n 2893091 2893090 2026-04-12T11:39:30Z Jcb 223 /* Daar is wel drie verskillende tipes stres */ 2893091 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} == Wat is stres? == [[Stres]] is 'n groot alledaagse kwessie, maar nie alle mense is voldoende ingelig oor die erns van lang periodes van stres nie. Hulle is dalk ook nie ingelig oor al die doeltreffende maniere om stres te hanteer en onder beheer te hou nie. Baie mense is nog onverskillig oor die aaklige gevolge van stres of dit nou tydelike of permanente nagevolge is. Stres is ook 'n massiewe onderwerp en 'n teer saak om te bespreek. Dit is veral hartseer as dit in gedagte gehou word dat dit algemeen onder tieners en hoërskoolstudente is. Die meeste mense is nog onbewus van die oorsake en gevolge wanneer dit by stres kom. Min persone weet eintlik waaroor dit in diepte gaan, wat elke gedeelte daarvan behels en hoe dit die belangrike dele van jou liggaam kan beïnvloed. [[Lêer:Janine Roos direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting van die departement psigiatrie..jpg|duimnael|Janine Roos (direkteur van die Universiteit Stellenbosch (US) se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting in die departement psigiatrie.)]] Stres kan gedefinieer word as 'n geestes- en fisiologiese toestand wat veroorsaak word deur onbeskryflike moeilike situasies. Stres is deel van ons uiterse natuurlike manier as mens om te reageer in allerhande soorte situasies en om vrese en interne- en eksterne probleme te hanteer. Stres is deel van ons menswees en dit gebeur met elkeen van ons, alhoewel nie almal dit op dieselfde manier hanteer nie. Stres kan ervaar of ondervind word deur enigiets wat jou angstig, vreesbevange of kwaad maak en selfs situasies wat jou frustreer. Elke persoon se ervaring van, en uitkyk op, stres is anders en almal hanteer dus ook stres anders en op hulle eie manier; nie almal se stres is op dieselfde vlak nie. Wanneer 'n hoërskoolstudent besig is met 'n eksamentydperk of 'n toespraak vir 'n gegewe skoolgeleentheid moet lewer, is stres die faktor wat hul [[adrenalien]] laat inskop en dit is ook wat jou op jou tone hou deur hierdie skoolsituasies. Stres gee die leerling energie en help hom/haar om goed onder druk te werk en take se sperdatums te haal of selfs vele ure se huiswerk af te handel. Janine Roos, die direkteur van [[Stellenbosch Universiteit]] se sentrum vir psigiese gesondheidsinligting in die departement [[psigiatrie]], het die volgende gesê: "Hoewel stres in een individu dalk nie ál hierdie areas in jou liggaam gelyk sal raak nie, kan dit een of meer negatief beïnvloed." Verwys na die volgende beeld aan die regterkant. === Die brein === [[Lêer:Dele van die liggaam wat deur stres afekteer word.jpg|duimnael|Dele van die liggaam wat deur stres affekteer word]] Die amigdala is 'n deel in die menslike brein waarheen daar inligting van verskillende soorte en tipes gestuur kan word. Dit is ook die gedeelte van die menslike brein waar klanke en beelde gesien en gehoor kan word en waar dit geïnterpreteer kan word. Vanaf die amigdala word daar ook vele seine gestuur na die [[hipotalamus]], 'n deel van die mens se brein. Daar is ook 'n bestaande kommunikasietonnel wat koppel tussen die vele dele van jou liggaam en die hipotalamus, die deel van jou brein wat in werking tree as gevolg van die mens se senuweestelsel.  Ons is wel soms ook as mense heeltemal onbewus van so 'n groot proses soos hierdie en wat gebeur en aan die werk is omrede dit so vinnig in hierdie dele van die liggaam plaasvind. === Die hart === In oomblikke van stres word 'n hele aantal [[hormone]] vrygestel. Onder hierdie hormone is bv. [[adrenalien]] en die [[Stres|streshormoon]] [[kortisol]]. Wanneer jy jouself in 'n situasie van vrees, noodgeval of gevaar bevind, word hierdie twee hormone terselfdertyd vrygestel en word hul geaktiveer. Hierdie is ook die hormone wat jou help om in aksie te kom en jouself te beskerm teen enige skade of seerkry en dit is die hormone wat jou help om die situasie op die beste en veiligste manier te hanteer. Die hormoon bekend as [[adrenalien]] is 'n hormoon wat jou algemene bloedvloei en stimulering van jou hart op 'n positiewe wyse affekteer. Hierdie hormoon kan ook veroorsaak dat bloedglukosevlakke en jou [[bloeddruk]] verhoog en dat jou normale asemhalingstempo versnel. Jou hart vind 'n manier om stres op 'n goeie wyse te hanteer en onder beheer te hou, maar indien die tydperk van stres te lank duur kan dit jou hart ook negatief beïnvloed en jou hart aantas en selfs ook jou bloeddrukvlakke verhoog. Gebrokehartsindroom is 'n geestestoestand wat ook met stres verband hou. Dit word ook na verwys as streskardiomiopatie of takotsubo-kardiomiopatie in die mediese wetenskappe. "’n Takotsubo is ’n pot waarmee die Japanners seekatte vang. ’n Japannese kardioloog het dié toestand die eerste keer in 1990 waargeneem. ’n Deel van die pasiënt se hart – die linkerventrikel (die hart se hoofpompkamer) – het met elke hartslag soos ’n ballon opgeblaas. Dit het hom aan die vorm van so ’n pot herinner." - Janine Roos op netwerk24 artikel. [[Lêer:Dele van die liggaam wat deur stres affekteer word.jpg|duimnael|Hoe gebrokehartsindroom lyk]] 'n Toestand bekend as gebrokehartsindroom is 'n kondisie wat baie skaars voorkom en hou direk verband met hoë stresvlakke. 'n Senior kardioloog uit die kardiologie-eenheid, Dr Hellmuth Weich van [[Tygerberg]] hospitaal asook die [[Universiteit van Stellenbosch]] het vroeër gesê hierdie seldsame toestand het nie enige gespesialiseerde medikasie nie, maar het goeie behandelings vir die simptome daarvan. Alhoewel gebrokehartsindroom voorheen die lewe geneem het van die beroemde SAUK-joernalis [[Suna Venter]], oorkom 'n groter persentasie mense hierdie kondisie. Om te sterf hieraan is bitter skaars afhangende van hoe intens hierdie kondisie jou as mens affekteer. === Immuniteitstelsel === Sielkundige chroniese stres kan regtig fisies en liggaamlik 'n tol op jou liggaam eis. Dit beïnvloed die verantwoordelikheid van die [[immuniteitstelsel]] om [[inflammasie]] onder beheer te hou en te onderdruk en so vererger of ontwikkel siektes as gevolg van die stres. Inflammasie word gedeeltelik gereguleer deur die streshormoon kortisol en sodra hierdie hormoon nie sy funksie kan voltooi nie raak dinge buite beheer. Wanneer stres lang tye duur belemmer dit die effektiwiteit van die streshormoon kortisol. Immuniteitselle word veel minder sensitief daarvoor en inflammasie is dus dan nie meer in bedwang nie. Stres kan tot outo-immuniteitsiektes soos psoriase en Crohn se siekte ([[rumatoïede artritis]]) asook lupus eritematose bydra. === Sielkundig === 'n Oorweldigende hoeveelheid stres kan tot woede, aggressie en menige vorms van gevaarlike depressie lei of reeds ontwikkelde [[depressie]] vererger asook angs, hoofpyn en paniekaanvalle veroorsaak. 'n Mens kan selfs bang, bedroewig, huilerig of gefrustreerd en geïrriteerd voel as gevolg van stres en al hierdie emosies kan gesamentlik inwerk en jou selfs nog ellendiger laat voel. Stres knaag aan almal of dit nou fisies of emosioneel is, elke persoon en elkeen se liggaam ervaar dit anders en reageer anders daarop omdat jou persoonlike situasies, omgewing en persoonlikheid nie dieselfde as al die ander mense s'n is nie. === Spysverteringstelsel === Die mens se spysverteringstelsels ontstaan deur 'n noue verbinding met die brein te hê. Dit is algemeen vir party mense wat stres of onder druk is om maagpyn, refluks en diarree te hê. Party het 'n neiging om meer te wil eet wanneer hulle angstig is veral tydens die eksamen reeks, hierdie gebeurtenis word veroorsaak deur mens se aptyt wat toeneem. [[Vetsug]] kan dan moontlik ook hartsiektes veroorsaak asook verskillende soorte [[diabetes]]. Daar is 'n sterk vermoede dat die hoër vlakke van kortisol 'n invloed het op die vermeerdering van maagvet. Stres kan 'n mens se kanse van inflammasie in die [[kolon]] verhoog en selfs die ontwikkeling van geweldige maagsere veroorsaak. === Vel === Stres kan 'n uiterse groot impak op jou vel hê, veral as 'n tiener of hoërskoolstudent as gevolg van hormone en stres in daardie tydperk van die jongmenslewe. Stres kan veltoestande soos ’n uitslag, aknee, koorsblare, ekseem of psoriase vererger. Daarom moet stres in 'n jongmens se lewe onder beheer gehou word om jou vel te beskerm en letsels te vermy as gevolg van aknee en enige uitslag wat mag gebeur as gevolg van stres. === Hare === Soms weet mense nie hoe om die stres te oorkom nie en dit lei hulle soms om oor te gaan tot ekstreme aksies soos die volgende: trigotillomanie haaruittrekkery wat 'n algemene gewoonte is wat deur stres veroorsaak word en mense geneig maak om alle hare regoor jou lyf uit te trek. Dit sal moontlik 'n geweldigde impak op die groei van jou haarstruktuur hê op 'n later stadium van jou lewe == Hoekom lê die fokus op tienerstres? == Die tydperk van jou tienerjare is 'n fase wat met 'n groot hoeveelheid stres gepaard kan gaan. Tieners ondek hulself, vestig vriendskappe en word aan baie druk, stres en verwagtinge blootgestel. Hierdie tydperk veroorsaak baie stres en onsekerheid by tieners. Dit is noodsaaklik vir tieners om te leer hoe om stres te hanteer om sodoende in 'n volwassene te kan ontwikkel wat die druk en verwagtinge van die lewe verstaan. Tienerstres neem baie toe. As die volwassenes van môre moet ons ons tieners bemagtig om stres te hanteer en hulle ook van die gereedskap voorsien om stres te kan hanteer. Die tyd wat jy spandeer in jou tienerjare is 'n tyd van vele veranderinge. Tieners ontwikkel op 'n fisieke, hormonale en sielkundige vlak in hulle tienerjare. Tieners is nog onvolwasse, so hulle kan nog nie stres hanteer soos 'n volwassene nie. Juis hieroor kan 'n geringe terugslag vir 'n tiener soos 'n tragedie voel. == Daar is wel drie verskillende tipes stres == === Positiewe stres === Positiewe stres kan wel 'n goeie ding wees want dit bou karakter en veerkragtigheid. Dit mag dalk byvoorbeeld 'n partytjie wees wat beplan word of 'n troue in die familie, in sulke gevalle kan kinders die stres hanteer omdat hulle in 'n goeie huishouding leef waar daar eerlikheid is en daar ook oor alles gepraat kan word. 'n Kind kan van die lewe leer deur hierdie tipe stres dus is dit positiewe stres. Die gewone stres of angsreaksie vind plaas waaneer die gewone hartklop versnel en n verandering in kortisolvlakke plaasvind. Ons het almal 'n mate van stres nodig om optimaal te funksioneer in die lewe. Positiewe stres kan oo met energie en motivering help. === Hanteerbare stres === Hanteerbare stres is meer intens, maar kortstondig en kan gewoonlik oorkom word. Verandering in 'n familiestruktuur soos 'n dood of egskeiding kan 'n voorbeeld wees van hierdie soort stres. Sonder hulp kan hierdie tipe stres skadelik word. === Toksiese stres === Toksiese stres is ook bekend as langdurige stres en is gewoonlik meer intens as gewone tipes stres. Hierdie strestipe kan selfs jare lank duur. Hierdie stres kan selfs permanente skade aanrig aan 'n mens se gesondheid. Voorbeelde van hierdie tipe stres is mishandeling, verwaarlosing, geweld en baie slegte sosio-ekonomiese omstandighede soos armoede, [[dwelmmisbruik]] en ook [[alkoholisme]] en [[rassisme]]. Hierdie tipe chroniese stres mag dalk verskeie gesondheidskwessies veroorsaak, want hierdie tipe stres takel die liggaam af. Toksiese stres is totaal-en-al oorweldigend en meeste van die kere meng dit met 'n tiener se algehele funksionering in. == Oorsake van stres op hoërskool == Daar is baie algemene redes vir stres. Hieronder is 'n paar om te oorweeg. Spesifiek op hoërskool is daar talle oorsake van stres, selfs oorsake waaraan nie almal dink nie. Die mees algemene oorsake van stres by hoërskoolleerders kan om menige redes gebeur soos die volgende wat gelys word: * Stres as gevolg van seker onderwysers. * Stres as gevolg van akademie en die werkslading van skoolwerk. * Stres as gevolg van portuurgroepe. * Stres oor vakkeuses. * Sosiale media. * Universiteitskeuses en loopbaankeuses. * Verskille tussen ouers en kinders en ander familiestressors. * Sosiale druk. * Stres oor jou liggaamsbeeld en selfbeeld. == Statistiek van stres onder hoërskoolleerders == Ongeveer 45% van hoërskoolleerlinge rapporteer dat hulle daagliks baie stres ervaar, en 83% van hulle noem skool as 'n hoofrede daarvoor. Meer as 27% leerders beleef uiterste vlakke van stres gedurende die akademiese jaar, terwyl 30% van die leerders die bestuur van hul stres as uiters belangrik beskou, maar slegs 8% glo dat hulle dit doeltreffend doen. ;Hier is nog n paar statistieke oor stres onder hoërskoolleerders * Meer as 30% van hoërskoolleerlinge het gesê dat hulle byna elke dag vir ongeveer 2 of meer weke in 'n ry hartseer of hopeloos gevoel het. * Byna 1 uit 5 tieners of leerders (18%) het gerapporteer dat hulle die afgelope 12 maande of jaar ernstig oor [[selfmoord]] gedink het en dit selfs ernstig oorweeg het. * Die aantal adolessente of tieners wat simptome van ernstige [[depressie]] rapporteer of begin wys, het van 2010 tot 2015 met 58% toegeneem. * 29% van ouers het gerapporteer dat hul kind gestres is weens afknouery tussen ander leerders in die hoërskool. * Byna 50% van hoërskoolleerlinge het aangedui dat universiteit bywoning 'n bron of hoofrede van hul stres is. * 35% van hoërskoolleerlinge sukkel om die skeiding tussen skool- en persoonlike lewens te vind en te balanseer en dit veroorsaak baie stres in hul lewens. * 72% van hoërskoolleerlinge het gesê dat stres veroorsaak het dat hulle gesukkel het om in die klas te kan konsentreer en luister na die aanbieding en verduideliking van werk in die klaskamer. * 40% van hoërskoolleerlinge het gerapporteer dat hulle gestres voel tydens gestandaardiseerde toetse gedurende die skooljaar. * Tieners uit laerinkomste gesinne ervaar hoër koerse van stresverwante gesondheidskwessies, soos slaapprobleme, dwelmgebruik en riskante gedrag as tieners uit hoërinkomste gesinne. * 65% van hoërskoolleerlinge ervaar akademiese stres as gevolg van hul punte en prestasie. == Die wetenskap agter stres in hoërskool == 'n Nuwe studie wat onlangs uitgevoer is deur Gitnux Market Data het bevind dat wanneer studente 'n akademiese terugslag soos 'n swak toets of swak punte ervaar, die hoeveelheid kortisol, die sogenaamde streshormoon in 'n mens se liggaam, tipies baie styg. Vir die meeste studente daal dit 'n dag later weer terug na hul normale vlakke, maar vir sommige studente bly dit steeds baie hoog. Hierdie studente bly gefikseerd op die terugslag en sukkel om vorentoe te beweeg daarna wat nie baie goed is vir daardie leerder se algemene gesondheid nie. == Simptome van stres == Daar is baie simptome veroorsaak deur stres wat baie mense nie eers geweet het nie. Simptome van stres is beide fisiologies en verstandelik. Die mees algemene simptome van stres wat in hoërskoolleerders voorkom is: * Prikkelbaarheid. * Slaapprobleme – te veel of te min slaap. * Sosiale isolasie vanaf familie of vriende of veranderinge in sosiale gewoontes. * Swak motivering. * Sukkel om te konsentreer oor die algemeen. * Gebrek aan selfbeheersing. * Onvermoë om te fokus en te luister. * Hoofpyne en ook soms maagpyne. * Voel meer opgewonde, angstig, kort van humeur of depressief. * Word meer gereeld siek. * Voel meer moeg as gewoonlik. * Slaan maaltye oor of ooreet. * Verwaarlosing van take of stokperdjies. * Vergeetagtigheid. * Hoë bloeddruk. * Skoolsiek. == Hoe om stres te oorkom as 'n hoërskoolleerder == ;Hou 'n joernaal Om 'n joernaal te hou kan help om jou buie dop te hou en dit wat jou prikkel te identifiseer en 'n eerlike oorsig te he oor hoe jy voel en waaroor jy stres. En dit kan ook iets wees waarna jy kan terugkyk en identifiseer hoekom jy stres. 'n Joernaal kan jou ook help om jouself beter te leer ken en oplosssings te vind tot jou stres. ;Kry genoeg oefening Oefening verhoog jou algemene gesondheid (liggaamlik en geestelik) en jou gevoel van welstand, wat elke dag 'n huppel in jou stap sal plaas. Oefening het ook 'n paar direkte voordele wat stres teenwerk, soos dit pomp jou endorfiene op. Fisiese aktiwiteit kan help om die produksie van jou brein se goedvoel-neuro-oordragstowwe, genaamd endorfiene, te verhoog. As jy gelukkig voel, verminder dit die stres vlakke in jou liggaam. Om 'n sport te speel kan goeie oefening wees, en om 'n stappie te vat in die park en selfs dans kan 'n goeie oefening wees. ;Eet gesonde, gereelde maaltye 'n Gebalanseerde dieet kan 'n mens se immunstelsel versterk en alle selle wat beskadig is weer herstel om normaal te funksioneer. Al die ekstra energie wat benodig is, word dus verskaf om stresvolle gebeure te hanteer vir 'n mens. Vroeë navorsing dui daarop dat sekere kosse soos poli-onversadigde vette insluitend [[omega-3]]-vette en meeste groente kan hulp om kortisolvlakke in die mens se liggaam te reguleer. Daar is 'n goeie en slegte kant aan alles maar mens moet 'n gesonde eetplan volg sonder om obsessief te raak daaroor en die nagevolge in die gesig te staar. ;Maak seker jy kry genoeg slaap Slaap is 'n goeie en kragtige stresverminderaar. Om 'n gereelde slaaproetine te volg, kalmeer en herstel die liggaam, verbeter konsentrasie, reguleer jou buie en verskerp oordeel en besluitneming. Jy is 'n beter probleemoplosser en is beter in staat om stres te hanteer wanneer jy goed uitgerus is. ;Hoe om slaaphigiëne toe te pas * Daar moenie lig in jou oë skyn nie. * Dit moet stil wees. * Die temperatuur moet nie te warm of te koud wees nie. * Jy moet 'n gemaklike matras hê. * Verseker 'n behoorlike slaapposisie. * Moenie op jou foon wees of televisie kyk 30 minute voordat jy slaap nie, want die bloulig affekteer die kwaliteit van jou slaap. 'n Goeie idee is om 'n slaapmusiek-speellys te hê. Voorstelle kan op toepassings soos ''Apple Music'' of ''Spotify'' gevind word. ;Mediteer [[Meditasie]] kan 'n diep toestand van ontspanning en 'n rustige gemoed veroorsaak. Tydens meditasie fokus jy jou aandag en skakel die stroom van deurmekaar gedagtes uit wat jou onder druk kan plaas en stres veroorsaak. Hierdie proses kan lei tot beide verbeterde fisiese en emosionele welstand. ;Beperk oortollige kafeïen in koeldrank of koffie [[Kafeïen]] en stres kan albei kortisolvlakke verhoog. Hoë hoeveelhede kafeïen kan lei tot die negatiewe gesondheidseffekte wat verband hou met langdurige verhoogde vlakke van kortisol (soos in chroniese stres). ;Reik uit na vriende of familielede wat jou kan help om op 'n positiewe manier stres die hoof te bied Mense wat verbind voel, wat voel dat hulle met ander kan vereenselwig, en wat voel dat hulle verstaan​​ word, voel dikwels dat hulle bekommernisse en stres beter kan hanteer. Kommunikasie is inderdaad 'n belangrike aspek van geestesgesondheid. ;Maak tyd om lekker dinge te doen Prettige aktiwiteite bou selfvertroue en gevoelens van prestasie. Wanneer daar gekyk word na 'n pasiënt wat 'n kunsprojek voltooi of hoe 'n vriendskaplike sportwedstryd gewen word, kan mens die trots op ondersteuners se gesigte sien. Dit veroorsaak die vrystelling van en lei tot 'n algehele positiewe gevoel van welstand, wat help om stres te verlig. ;Beplan jou dag Deur 'n plan te hê vir jou dag kan stres verminder word. Take wat prioriteit moet geniet, word geïdentifiseer en help mens om jou tyd te bestuur. ;Drink genoeg water om jou liggaam gehidreer te hou Hier is 6 redes waarom dit belangrik is om water te drink: # Verhoog energie en verlig moegheid. # Aangesien jou brein meestal uit water bestaan, help die drink daarvan jou om beter te laat dink, te fokus en te konsentreer en meer waaksaam te wees. # Bevorder massaverlies. # Spoel gifstowwe uit. # Verbeter velkleur. # Bevorder gereelde stoelgange. ;Om tyd in die natuur te spandeer Die natuur kan 'n natuurlike geneesmiddel wees om stres te verminder en dit te hanteer, soos: * Deur in die tuin te werk en "groen vingers" te hê. * 'n Berg te klim. * 'n Staproete in die berge te volg en die natuur van 'n nuwe hoogte af te besigtig. ;Soms kan stres ook so handuit ruk dat mens professionele hulp benodig. Baie mense leef in ontkenning en het 'n negatiewe konnotasie met professionele sielkundiges wanneer dit kom by geestesprobleme. 'n Goeie begin is om 'n algemene praktisyn te spreek. 'n Alternatief is om 'n skoolsielkundige te raadpleeg. Mens kan ook by jou kerk gaan aanklop vir hulp. ;Hier is 'n paar instansies waar jy kan gaan aanklop en gratis hulp kan bekom * '''LifeLine Johannesburg''': Life Line is 'n niewinsorganisasie (NPO) wat gratis berading en 24-uur telefoniese berading bied vir alle ouderdomme en enige kwessies waarmee u te kampe het. Life Line-sentrums kan in Norwood, Soweto en Alexandra gevind word. * '''LifeLine Wes-Kaap''': Soos sy Johannesburgse eweknie, bied LifeLine Wes-Kaap gratis berading vir alle ouderdomsgroepe en het 'n 09:30 tot 22:00 lopende beradingslyn. Of jy kan hulle WhatsApp tussen 10:00 en 14:00 by 063 709 2620 bel. * '''Suid-Afrikaanse Depressie- en Angsgroep (SADAG)''' : SADAG bied gratis telefoniese beradingsessies van Maandag tot Sondag tussen 08:00 tot 20:00. Hierdie groep fokus hoofsaaklik op die hantering van geestesiektes en die verligting van die stigma daaromtrent. SADAG bestuur 'n 16-lyn berading en verwysing inbelsentrum en werk hoofsaaklik in stedelike, buitestedelike en landelike gebiede regdeur Suid-Afrika. Dit het ook 'n 24-uur-hulplyn vir dringende gevalle. * '''Genade Berading''': Grace Counseling is 'n Christen-gebaseerde organisasie wat 'n verskeidenheid terapie-opsies bied van die hantering van geestesgesondheidverwante kwessies, tot die hantering van geestelike verwante kwessies. Dit is in die noorde van Durban gevestig, maar dit het 'n paar sentrums en kerke wat deur Durban versprei is. * '''Herleef beradingsentrum''': Revive is 'n NPO gebaseer in Port Elizabeth, Oos-Kaap wat gratis beradingsessies bied oor kwessies soos depressie en angs, selfmoordgedagtes en die hantering van traumatiese ervarings. Terwyl daar van jou verwag word om 'n afspraak te maak, het die sentrum oopdae op Woensdae, waar jy bygestaan ​​sal word al het jy nie 'n afspraak gemaak nie. Vir meer inligting kan hulle gekontak word by 041 373 8882/3. * '''Hope House Beradingsentrum''': Hope House, gebaseer in Kaapstad, is 'n Christelike organisasie wat terapiesessies aanbied vir individue wat trauma, geestesongesteldheid, verhoudingsprobleme, gesinsprobleme en selfmoordgedagtes hanteer. Jy kan hul sentrums in Bergvliet, Tableview en Kuilsrivier vind. * '''IThemba-beradingsentrum''': Ithemba House of Hope-beradingsentrum is in Gauteng geleë en poog om met swak ontwikkelde gemeenskappe saam te werk om die lewens van benadeeldes te help verbeter. Die beradingsentrum bied ook ondersteuning aan mense wat met dwelmmisbruik sukkel. == Praktiese asemhalingsmetode vir die verligting van stres == '''Die 4-7-8 asemhalings tegniek:''' Stap 1: Maak jou mond toe en asem in deur jou neus vir 4 – 8 tellings (jy kan dit tot 8 tellings verhoog soos wat jou longkapasiteit toeneem). Stap 2: Hou jou asem vir 7 tellings op. Stap 3: Asem baie stadig uit vir 8 tellings. Stap 4: Herhaal stappe 1-3 vier keer. == Tekens om na te kyk wanneer jy vermoed jou tiener ervaar stres == # '''[[Depressie]].''' Hy wil niks doen nie, hy het belangstelling verloor in dinge wat hy gehou van het om te doen, en hy het aandag en doeltreffendheid verminder wanneer dinge gedoen word. # '''Angs.''' Jou tiener voel 'n bietjie angstig vir geen bekende rede of kom oordrewe angstig voor. Die onvermoë om te ontspan, of nie te slaap nie (met nagmerries, rusteloos, ens.) is almal tekens van angs. # '''Slapeloosheid.''' Jou tiener ly aan slapeloosheid as hy nie in die nag kan slaap nie of as hy wakker word en nie weer aan die slaap kan raak nie. # '''Eetgewoontes.''' Jou tiener eet oormatig (of te min) - albei is 'n reaksie op spanning. # '''Emosionele gedrag.''' Jou tiener gee meer toe aan impulsiewe gedrag as gewoonlik. Die tiener kan ook tekens van emosionele onstabiliteit toon (uiterste woede, vrees of hartseer). # '''Fisieke pyn.''' Jou tiener ervaar nek- of rugpyn. # '''Ontbrekende periode.''' Baie gesondheidstoestande, waaronder stres, kan veroorsaak dat jou tienerdogter haar menstruele siklus misloop. # '''Gesondheidsprobleme.''' Jou tiener kla oor maagpyn, duiseligheid, droë keel en mond. # '''Senuweegedrag.''' Jou tiener is waarnemend hiperaktief, opgewerk of opgesweep en ervaar emosionele spanning of waaksaamheid wat nie normaalweg deel van hul persoonlikheid is nie (insluitende hoë spraak of senuweeagtige lag). # '''Risikogedrag.''' Verhoogde risiko-optrede kan 'n teken van uitbranding wees, byvoorbeeld: rook, alkoholgebruik, eksperimentering met seks of dwelms. Al hierdie kan gevaartekens van uitbranding wees. == Bronnelys == # https://www.washingtonpost.com/news/parenting/wp/2017/05/15/6-reasons-your-teens-life-is-more-stressful-than-your-own/ # https://www.healthdirect.gov.au/stress-in-young-people # [https://www.cdc.gov/sleep/about_sleep/sleep_hygiene.html#:~:text=Make%20sure%20your%20bedroom%20is,Get%20some%20exercise. https://www.cdc.gov/sleep/about_sleep/sleep_hygiene.html#:~:text=Make%20sure%20your%20bedroom%20is,Get%20some%20exercise.] # https://af.reoveme.com/top-10-tekens-jou-tiener-is-aan-die-brand-om-te-brand/ # https://projekte.netwerk24.com/stres/ [[Kategorie:Sielkunde]] 5ymcvhxvtggrx5gczhj04jrudnjyz65 0 407812 2892843 2891543 2026-04-11T20:03:59Z Jcb 223 2892843 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} 'n '''Nuwejaarsgeskenk''' is die geskenk wat gegee word aan die begin van die jaar, verkieslik die 1ste Januarie. Dit is veral in [[Frankryk]] (ook in Neder-Bretagne) gebruiklik, en staan bekend as '''les étrennes'''.<br/> Belangrik: Die '''strenna''' of '''Strenna di Natale''' in [[Italië]] word egter teen Kerstyd self gegee, so ook die '''estrenes''' in [[Katalonië]]. == Die Oudheid == Die hedendaagse ''les étrennes'' van Frankryk kan teruggevoer word na die ''strena'' van die Oudromeine.<ref>{{fr}} [https://www.cnrtl.fr/etymologie/étrennes Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales, s.v. étrennes.]</ref> Of liewer dan die Romeinse ''mite''. Die Romeine was 'n baie bygelowige volk. Daar word aangevoer dat die Romeine reeds vroeg die behoefte gehad het om hul godsdiens met dié van die staat te verweef (wel met 'n duidelike onderskeid van die ''familia''/huisgesin se eie huisgode!), waardeur die deugde van die burger veredel en uitgebou kan word - met name die liefde vir die vaderland. Altare is onder andere opgerig en toegewy aan die eer, trou, ywer, en dapperheid. Veral laasgenoemde moes 'n god(in) bykry. En so ontstaan die tempel vir Strenia of Strenua, in die jare van die legendariese Romulus en Titus Tatius (hoof van die Sabyne), in 'n gewyde woud. En hierdie tempel in die woud word omring deur 'n geheimsinnige plant wat gekweek is, wat baie herinner aan die "maretak" of "mistel" wat deur die druïdes van die Galliërs gekweek is. Hierdie plant is onder andere tydens 'n towenares se besweringe geraadpleeg. En omrede die heroute hul daarmee omkrans het wanneer hul na die vyandelike kampe gegaan het, het die plant later die simbool van dapperheid verkry. Die Romeine het daarom die eerste dag van die jaar op 1 Maart, naamlik ''Kalendis Martiis'' (vernoem na Mars, die god van oorlog), waarmee die jaar in die tyd van Romulus begin het, hierdie plantjie gaan pluk. Hierdie plantjie het die Romeine dan aan hul opperhoofde gebied, en dan as 'n soort gelukbringer ook onder mekaar uitgedeel. Hierdie plant, ter hulde van die dapperes, is ''strena'' (waarskynlik na die Sabyns-Romeinse godin self) genoem, wat later in die Franse volksmond ''étrennes'' sou word.<ref name="Avondbode">{{nl}} [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010969759:mpeg21:p001 ''De Avondbode''. 1838. De Nieuwjaars-geschenken bij de ouden. Jaargang 2, Uitgave 55, 18 januarij:1]</ref> [[Romulus]] se tyd was nie so vreedsaam soos sy opvolger Numa s'n nie. Numa het hom in dié vredestyd besig gehou om die Romeinse kalender te verbeter, deur twee maande, naamlik Januarie en Februarie by die jaarkalender te voeg. [[Januarie]] is vernoem na Janus (die tweegesig god van poorte). Maar hoe nou gemaak in 'n tyd van vrede? Die geskenke moes tog nie meer krygsugtige denkbeelde oproep nie. En in stede van die plant, word ander geskenke in sy plek gegee, naamlik vye, dadels en heuning, want die voortekens of voorbodes gaan hierdie soetheid vooraf; sodat die jaar sal loop soos stroop. Dié gebaar kry later muntwaarde: muntstukke word vir mekaar gestuur, maar slegs 'n ''as'', 'n bronsmuntstukkie van aanvanklik so 327,45 gram<ref>[[WAT]]</ref>, van weinig waarde. Aan die een kant pryk die gesig van Janus, aan die ander kant die stewe van die skip waarmee Saturnus in [[Latium]] sou aangekom het.<ref name="Avondbode" /> Die volk ken egter geen maat nie. Gierigheid is die wortel van allerlei kwaad (so ook pronksug), en soos 'n buikspreker gebruik [[Ovidius]] vir Janus in sy ''Fasti I'' om sy gevoelens oor die verdorwe sedes te verwoord - naamlik oor hebsug (wat uit monde van Janus reeds in die tyd van Saturnus al 'n probleem was, d.i. nog lank voor die ontstaan van [[Rome]]). Want nou was 'n bietjie heuning nie meer goed genoeg nie. Die betekenis, wat by die Tempel van Strenia begin het, het lankal sy waarde verloor. Die muntstukke het nie by [[koper]] gebly nie, maar oorgegaan na silwer, en van silwer na goud. Maar goud was immers self 'n goeie voorbode, en glad nie te versmaai nie.<ref name="Avondbode" /> Maar vriendskap is meer as goud werd - en allerhande soorte geskenke is aan mekaar gestuur by Nuwejaar. [[Tibullus]] merk byvoorbeeld op hoe die besoekers in die strate deur die stad trek, belaai met geskenke. Teenoor sy beminde, voel hy, die skone sal deur die poësie oorwin word, die gierigaards deur goud.<ref name="Avondbode" /> Keiser Augustus het weer die gawes gebruik om 'n standbeeld van 'n godheid te koop; hy glo die geld moes liewers in die openbare belang dien, en nie as spaargeld vir die keiser self nie. [[Tiberius]] het aanvanklik maar meegedoen (dit was immers tradisie), maar later teen Nuwejaar se kant saggies uit Rome verdwyn - al tou die vleiers ook agterna. [[Caligula]] maak weer sy poorte wawyd oop - elke burger kon maar sy presentjie sommer in die voorportaal van sy paleis los; die burgers het dan ook uit vrees hul geskenke stiptelik afgelewer.<ref name="Avondbode" /> Met die koms van die Christen-Keisers probeer die Kerkvaders hierdie heidense gebruik wortel en tak uitroei, maar sonder sukses. Biskoppe wat hierdie gebruik goedpraat en uit Frankryk verban word, vlug net [[Spanje]] toe, maar deur die Konsilie van Toledo word hul na die ooste verjaag, en selfs 'n derde maal terug na die weste.<ref name="Avondbode" /> == Frankryk == === Franse Revolusie === Op 29 November 1789 besluit die Nasionale Grondwetgewende Vergadering, wat van mening was dat die Nuwejaarsgeskenk 'n teelaarde vir korrupsie onder sy staatsamptenare is, om hierdie gebruik te verbied: {{cquote| À compter du 1^er décembre prochain, il ne sera permis à aucun agent de l'administration ni à aucun de ceux qui, en chef ou en sousordre, exercent quelque fonction publique, de rien recevoir à titre d'étrennes, gratifications, vin de ville, ou sous quelqu'autre dénomination que ce soit, des compagnies, administrations des provinces, villes, communautés, corporations ou particuliers, sous peine de concussion ; aucune dépense de cette nature ne pourra être allouée dans le compte desdites compagnies, administrations, villes, communautés, corporations.<ref>{{fr}} Duvergier, Jean Baptiste. 1834. ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'état, depuis 1788 jusques et y compris 1824''. A. Guyot et Scribe, p.59</ref> Met ingang die aanstaande 1ste Desember, sal geen enkele staatsamptenaar, nòg 'n meerdere nòg 'n ondergeskikte, wat 'n posisie in die staatsdiens beklee, op straf van knewelary, iets mag ontvang as Nuwejaarsgeskenk, fooitjie, stadswyn, of onder watter naam dan ook, van ondernemings, provinsiale owerhede, stede, gemeenskappe, maatskappye of privaatpersone nie; geen enkele uitgawe van hierdie aard mag op sy beurt op die rekening kom van die genoemde ondernemings, owerhede, stede, gemeenskappe of maatskappye nie. }} === Derde Republiek === "Livres d'étrennes" is 'n uitdrukking wat tussen die middel van die 19de eeu en tot en met die [[Eerste Wêreldoorlog]] algemeen gebruik is om na "mooi" boeke te verwys wat teen Nuwejaar se kant gedruk is; gewoonlik hardebandboeke wat ryklik geïllustreerd is. Dit was 'n belangrike mark vir uitgewers wat hul destyds hoofsaaklik op die jong publiek toegespits het, soos Mame, Hachette et Cie of Maison Quatin.<ref>{{fr}} [https://fr.wikisource.org/wiki/Les_Livres_d'étrennes,_1891 Les Livres d'étrennes. In: ''La Revue des deux Mondes'', 1891]</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{fr-vertaal|Special:PermanentLink/206871197|Étrennes] }} [[Kategorie:Tradisies]] 5zb1675ek1zf3e72qgupct347a4gb4n 0 407995 2892769 2776442 2026-04-11T19:07:12Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892769 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mike Johnson official photo, 118th Congress (cropped).jpg|duimnael|Mike Johnson ]] '''James Michael Johnson''' (gebore [[30 Januarie]] [[1972]]) is 'n [[Amerikaanse]] prokureur en [[politikus]] wat sedert 25 Oktober 2023 as die 56ste speaker van die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers|Verenigde State se Huis van Verteenwoordigers]] gedien het. Johnson is as 'n lid van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]], die eerste keer tot die Verenigde State Huis van Verteenwoordigers in 2016 verkies. Hy het gedien as voorsitter van die Republikeinse Studiekomitee van 2019 tot 2021, en as ondervoorsitter van die Huis Republikeinse Konferensie van 2021 tot 2023. Johnson, 'n lid van die Christelike [[Regs (politiek)|regterfaksie]] van die Republikeinse Party,<ref>{{Cite web |last=Duffy |first=Nick |date=2023-10-25 |title=Low-profile Republican Mike Johnson becomes US House Speaker after factional war |url=https://inews.co.uk/news/world/low-profile-republican-mike-johnson-becomes-us-house-speaker-after-factional-war-within-party-2711935 |access-date=2023-10-25 |website=I |language=en |quote= Mike Johnson het pogings ondersteun om die 2020-verkiesing omver te werp en kom van die party se Christelike regse faksie, wat 'n landwye verbod op [[aborsie]] ondersteun en druk om [[selfdegeslaghuwelik]]e omver te werp}}</ref><ref name=":32">{{Cite journal |last=Clarkson |first=Frederick |date=2018-01-19 |title=A Manual to Restore a Christian Nation that Never Was |url=https://politicalresearch.org/2018/01/19/a-manual-to-restore-a-christian-nation-that-never-was |journal=Political Research Associates |language=en |issue=}}</ref> is bekend vir sy sterk steun vir 'n landwye aborsieverbod<ref name=":72">{{Cite news |last=Karni |first=Annie |date=2023-10-25 |title=Who Is Mike Johnson? One of the House’s Staunchest Conservatives. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/10/25/us/politics/mike-johnson-house-speaker.html |access-date=2023-10-25 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2232">{{Cite web |last=Ballard |first=Mark |date=2023-10-24 |title=House Republicans tap Mike Johnson of Louisiana as speaker-designate |url=https://www.nola.com/news/politics/gop-taps-louisianas-mike-johnson-as-speaker-designate/article_6ae045ae-72c2-11ee-be26-5f32206a38cf.html |access-date=2023-10-25 |website=The Times-Picayune/The New Orleans Advocate |language=en}}</ref><ref name=":62">{{Cite web |last=Benen |first=Steve |date=2023-10-25 |title=Desperate GOP turns to election denier in race for House speaker |url=https://www.msnbc.com/rachel-maddow-show/maddowblog/desperate-gop-turns-election-denier-race-house-speaker-rcna122071 |access-date=2023-10-25 |website=MSNBC |language=en}}</ref> en 'n einde aan wettige selfdegeslaghuwelike <ref>{{Cite news |last=Tamari |first=Jonathan |last2=Cohen |first2=Zach |last3=Sheehey |first3=Maeve |last4=Zeller |first4=Katherine |date=2023-10-25 |title=What to Know About Trump-Backed House Speaker Candidate Mike Johnson |language=en |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-10-25/what-to-know-about-trump-backed-speaker-candidate-mike-johnson |access-date=2023-10-25}}</ref> Hy het gevra dat die Hooggeregshof-beslissing Obergefell v. Hodges omvergewerp word en dat mediese dagga beperk word, met verwysing na laasgenoemde as 'n "poortdwelm". In Desember 2020 het Johnson 'n amicus-opdrag onderteken ter ondersteuning van ''Texas v. Pennsylvania'', 'n regsgeding wat by die Hooggeregshof aanhangig gemaak is en die uitslag van die 2020 presidensiële verkiesing betwis. In Januarie 2021 het Johnson gestem om die verkiesingsuitslae in [[Pennsilvanië]] om te keer.<ref>{{Cite web |last1=Yourish |first1=Karen |last2=Buchanan |first2=Larry |last3=Lu |first3=Denise |date=7 Januarie 2021 |title=The 147 Republicans Who Voted to Overturn Election Results |url=https://www.nytimes.com/interactive/2021/01/07/us/elections/electoral-college-biden-objectors.html |via=NYTimes.com}}</ref> Johnson het noue bande met Protestantse fundamentalistiese groepe Answers in Genesis, Louisiana Family Forum, Alliance Defending Freedom en Focus on the Family gekweek.<ref>{{Cite web |date=29 November 2022 |title=U.S. Rep Mike Johnson molds Republican messaging as 5th-highest GOP member of Congress |url=https://www.ktbs.com/news/arklatex-politics/u-s-rep-mike-johnson-molds-republican-messaging-as-5th-highest-gop-member-of-congress/article_e3a1f6b2-6fdb-11ed-b2b5-ff7d70d9bef4.html |website=KTBS}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ballard |first=Mark |date=20 Oktober 2023 |title=With Jim Jordan out, Rep. Mike Johnson of Benton may take his swing for House speaker |url=https://www.nola.com/news/politics/rep-mike-johnson-of-benton-may-run-for-house-speaker/article_9cdb32b6-6d19-11ee-853c-6bdfaac9ccfa.html |access-date=25 Oktober 2023 |website=The Times-Picayune/The New Orleans Advocate}}</ref> Voor sy loopbaan as 'n politikus het hy saam met hulle gewerk om "kerke, pastore en gemeentelede te verteenwoordig wie se visie van godsdiensvryheid in stryd was met regeringsregulasies".<ref name=":2232" /> Johnson ondersteun die beëindiging van Amerikaanse militêre hulp aan die [[Oekraïne]] in sy [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|oorlog met Rusland]].<ref name=":2232" /> Hy het gedien as ondervoorsitter van die Huis Republikeinse Konferensie van 2021 tot sy verkiesing as speaker. Johnson was voorheen voorsitter van die Huis Republikeinse Studiekomitee, die grootste koukus van konserwatiewes in die Kongres, vir een termyn, sowel as 'n koalisie van sosiaal en fiskaal konserwatiewe lede van die groter Huis Republikeinse Konferensie.<ref>{{cite news|url=https://www.thenewsstar.com/story/news/2018/11/16/breaking-congressman-mike-johnson-wins-post-gop-launching-pad/2023910002/|title=Mike Johnson wins post on GOP launching pad|first=Greg|last=Hilburn|newspaper=The Monroe News-Star|date=16 November 2018|access-date=18 November 2018}}</ref> Voor sy diens in die Kongres het Johnson twee onvolledige termyne in die Louisiana Huis van Verteenwoordigers gedien. Op 24 Oktober 2023, na drie stemrondtes deur die Republikeinse konferensie, het Johnson die vierde Republikeinse genomineerde vir Speaker van die Huis in die Oktober 2023 [[speaker]]skapverkiesing geword, na die mislukte kandidate van Steve Scalise, Jim Jordan en Tom Emmer.<ref>{{Cite web |date=2023-10-25 |title=Republicans nominate Mike Johnson for House speaker in latest attempt to break GOP impasse |url=https://www.nbcnews.com/politics/congress/republicans-nominate-mike-johnson-house-speaker-latest-attempt-break-g-rcna122019 |access-date=2023-10-25 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref name=":4">{{cite news| title=House Republicans pick Rep. Mike Johnson as their fourth speaker nominee |newspaper=The Washington Post | date=24 October 2023 | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2023/10/24/house-speaker-vote/ | access-date=25 Oktober 2023}}</ref> Op 25 Oktober is hy verkies as die 56ste Speaker van die Verenigde State se Huis van Verteenwoordigers.<ref name=":8">{{Cite web |date=25 Oktober 2023 |title=Louisiana Republican Mike Johnson elected House Speaker |url=https://www.wwltv.com/article/news/politics/national-politics/louisiana-republican-mike-johnson-elected-house-speaker/289-6855fa59-904a-4c0f-acfb-f12d98526ad0 |access-date=2023-10-25 |website=wwltv.com |language=en-US}}</ref> Hy is die eerste speaker van die huis van [[Louisiana]]. In die 2024-verkiesing het Republikeine beheer oor die Huis behou, hoewel hul meerderheid effens verklein het.<ref>Carney, Jordain; Fernandez, Madison; Beavers, Olivia (13 November 2024). [https://www.politico.com/news/2024/11/13/republicans-win-house-control-00187509 GOP holds onto House majority — clinching the trifecta]. ''Politico''. Besoek 3 Januarie 2025.</ref> Op die openingsdag van die 119de kongres is Johnson herkies as speaker met die eerste stembrief, met elke Republikeinse stem behalwe Thomas Massie, wat vir Tom Emmer gestem het, en elke Demokratiese stem vir Huis-minderheidsleier en leier van die Huis Demokratiese Koukus Hakeem Jeffries.<ref>Beggin, Riley (3 Januarie 2025). [https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2025/01/03/house-speaker-vote-results/77429719007/ Mike Johnson reelected as House speaker with support from President-elect Donald Trump]. ''USAToday''. Besoek 3 Januarie 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Johnson, Mike}} [[Kategorie:Amerikaanse politici]] [[Kategorie:Opposisieleiers]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3td1ujbw4ocobt9v1xhxlbobd1gnqky 0 408804 2892672 2765673 2026-04-11T18:35:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892672 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Javier Milei | image = Presidente Javier Milei 2023-12-10.jpg | caption = Milei in 2023 | office = [[President van Argentinië]] | vicepresident = Victoria Villarruel | term_start = 10 Desember 2023 | term_end = | succeeding = | predecessor = [[Alberto Fernández]] | successor = | office2 = Nasionale Afgevaardigde | term_start2 = 10 Desember 2021 | term_end2 = 10 Desember 2023 | constituency2 = [[Buenos Aires|Stad Buenos Aires]] | birth_date = {{birth date and age|1970|10|22|df=y}} | birth_place = Palermo, [[Buenos Aires]], [[Argentinië]] | party = Libertaries | otherparty = Avanza Libertad (2020–2021)<br/>La Libertad Avanza (sedert 2021) | partner = Fátima Flórez (2023–hede) | alma_mater = {{plainlist| * Universiteit Belgrano * Instituto de Desarrollo Económico y Social * Universiteit Torcuato di Tella }} | blank1 = Skool of tradisie | data1 = Oostenrykse Skool | occupation = {{hlist|Politikus|ekonoom|skrywer}} | signature = Javier Milei signature.svg | website = {{URL|javiermilei.com}} | birth_name = Javier Gerardo Milei }} '''Javier Gerardo Milei''' (gebore op [[22 Oktober]] [[1970]]) is 'n Argentynse [[ekonoom]], [[skrywer]] en [[politikus]] wat sedert Desember 2023 die president van [[Argentinië]] is.<ref>{{Cite news|last1=Phillips|first1=Tom|last2=correspondent|first2=Tom Phillips Latin America|last3=Iglesia|first3=Facundo|date=19 November 2023|title=Argentina presidential election: far-right libertarian Javier Milei wins after rival concedes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/20/argentina-presidential-election-far-right-libertarian-javier-milei-wins-after-rival-concedes |access-date=20 November 2023|issn=0261-3077 |archive-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119233050/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/20/argentina-presidential-election-far-right-libertarian-javier-milei-wins-after-rival-concedes |url-status=live}}</ref> Milei het aanvanklik prominensie verwerf as 'n ekonoom en die skrywer van verskeie boeke oor ekonomie en politiek, voordat hy politieke prominensie verwerf het. As 'n ekonoom is Milei 'n vokale voorstander van die Oostenrykse Skool. Hy het die fiskale beleid van verskeie Argentynse administrasies gekritiseer en pleit vir verminderde staatsbesteding. As 'n universiteitsprofessor het hy kursusse in [[makro-ekonomie]], ekonomiese groei, [[mikro-ekonomie]] en [[wiskunde]] vir ekonome aangebied.<ref>{{Cite web |title=¿Quién es Javier Milei? |url=https://www.agesor.com.uy/noticia.php?id=37563 |access-date=2 September 2023 |website=www.agesor.com.uy |language=es |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902163204/https://www.agesor.com.uy/noticia.php?id=37563 |url-status=live}}</ref> Hy is ook die skrywer van talle boeke en het radioprogramme aangebied, insluitend ''Demoliendo mitos'' en C''átedra libre''. In 2021 het hy die politiek betree en is verkies as 'n nasionale adjunk wat die Stad [[Buenos Aires]] vir ''La Libertad Avanza'' verteenwoordig. Tydens sy ampstermyn het hy sy wetgewende aktiwiteite tot stemming beperk, en eerder gefokus op kritiek op wat hy beskryf as Argentinië se politieke elite en sy geneigdheid tot hoë staatsbesteding. Milei het onderneem om nie [[belasting]] te verhoog nie en het sy nasionale adjunk-salaris deur middel van 'n maandelikse tombola geskenk. Hy was 'n presidensiële kandidaat in die 2023 algemene verkiesing,<ref>{{cite web|last=Paladini|first=Eduardo|date=11 April 2022|title=Javier Milei decidió que será candidato a presidente: qué tiene, cuánto mide y a quiénes quiere sumar|url=https://www.clarin.com/politica/javier-milei-decidio-candidato-presidente-mide-quiere-sumar_0_uXj7e08MMQ.html |access-date=12 April 2022|website=Clarín|language=es |archive-date=12 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412032521/https://www.clarin.com/politica/javier-milei-decidio-candidato-presidente-mide-quiere-sumar_0_uXj7e08MMQ.html |url-status=live}}</ref> met Victoria Villarruel as sy vise-presidentslid.<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/politica/2023/05/15/javier-milei-confirmo-que-victoria-villarruel-sera-su-companera-de-formula-trabajamos-muy-bien|title=Javier Milei confirmó que Victoria Villarruel será su compañera de fórmula: 'Trabajamos muy bien'|language=es|date=15 Mei 2023|website=Infobae|access-date= 16 Mei 2023|archive-date= 15 Mei 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230515234031/https://www.infobae.com/politica/2023/05/15/javier-milei-confirmo-que-victoria-villarruel-sera-su-companera-de-formula-trabajamos-muy-bien/|url-status= live}}</ref> Hy het deurgedring na die aanloop van die presidensiële verkiesing, waarin hy teen Sergio Massa te staan gekom het.<ref name="Watson & Cursino 2023">{{cite news|last1=Watson|first1=Katy|last2=Cursino|first2=Malu|date=23 October 2023|title=Argentina presidential election: Javier Milei and Sergio Massa head for run-off vote|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67190494|access-date=23 Oktober 2023 |archive-date=23 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023021115/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67190494 |url-status=live}}</ref> Op 19 November 2023 het hy die tweede verkiesing met 56% gewen teenoor Massa se 44% om verkose president te word.<ref>{{Cite news|last1=Misculin|first1=Nicolás|last2=Elliott|first2=Lucinda|last3=Bianchi|first3=Walter|last4=Elliott|first4=Lucinda|date=20 November 2023|title=Argentine libertarian Milei pledges new political era after election win|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/americas/argentina-readies-vote-likely-presidential-election-thriller-2023-11-19/|access-date=20 November 2023|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119230955/https://www.reuters.com/world/americas/argentina-readies-vote-likely-presidential-election-thriller-2023-11-19/|url-status=live}}</ref> Polities is Milei op verskillende maniere beskryf as [[Populisme|populisties]], [[Regs (politiek)|regs]], [[Libertynisme|libertyn]], ultrakonserwatief, verregs en ultraliberaal, terwyl hy hom identifiseer as 'n liberale libertyn, wat spesifiek by [[Minimale staat|minargistiese]] en anargo-kapitalistiese beginsels aansluit. Sy sienings onderskei hom in die Argentynse politieke landskap en het beide openbare aandag en politieke reaksies getrek. Hy het die afskaffing van die Sentrale Bank van Argentinië voorgestel,<ref>{{Cite web|date=12 Augustus 2021|title=Milei insiste con "volar por los aires el Banco Central" y con su teoria de "Alberto titere"|url=https://www.cronista.com/economia-politica/milei-campana-sin-filtro-desde-volar-por-los-aires-al-banco-central-hasta-alberto-titere/ |access-date=2 September 2023|website=www.cronista.com|language=es |archive-date=27 Julie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727152845/https://www.cronista.com/economia-politica/milei-campana-sin-filtro-desde-volar-por-los-aires-al-banco-central-hasta-alberto-titere/ |url-status=live}}</ref> wat sal lei tot 'n de facto gedollariseerde ekonomie, en 'n omvattende hersiening van die land se fiskale en strukturele beleid. Milei is sterk teen aborsie, selfs in gevalle van verkragting,<ref name="El Canciller 2021">{{cite web|date=20 Oktober 2021|title=Milei: El candidato para el que sus padres 'no existen' y el aborto es un 'conflicto de propiedad'|url=https://elcanciller.com/politica/milei--el-candidato-para-el-que-sus-padres--no-existen--y-el-aborto-es-un--conflicto-de-propiedad-_a6177e8df74e3b4514175072e|access-date=14 Augustus 2023|website=El Canciller|language=es |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417040200/https://elcanciller.com/politica/milei--el-candidato-para-el-que-sus-padres--no-existen--y-el-aborto-es-un--conflicto-de-propiedad-_a6177e8df74e3b4514175072e |url-status=live}}</ref> en het 'n referendum voorgestel om die 2020-wet (Wetsontwerp op die Vrywillige Onderbreking van Swangerskap) wat dit gewettig het, te heroorweeg.<ref name="Chequeado 2023" /> Sy steun vir vryheid van keuse oor onderwerpe soos [[dwelms]], [[prostitusie]], [[huwelik]], seksuele voorkeur en geslagsidentiteit is gekontrasteer met sy teenkanting teen [[aborsie]] en [[genadedood]]. Buiten sy professionele en politieke lewe, is Milei bekend vir sy flambojante persoonlikheid, kenmerkende persoonlike styl en sterk media-teenwoordigheid, beide plaaslik en internasionaal. Hy kritiseer omvattende seksopvoeding in skole as 'n vorm van breinspoeling, het skeptisisme teenoor [[Covid-19-entstof|COVID-19-entstowwe]] uitgespreek, ondersteun burgerlike vuurwapeneienaarskap, stel voor om die verkoop van menslike organe te wettig, bevorder die verregse Kulturele Marxisme-samesweringsteorie, is betrokke by ontkenning van [[klimaatsverandering]] en wil immigrasie van misdadigers beperk. == Vroeë lewe en uitbeelding == Javier Gerardo Milei is op 22 Oktober 1970 in Palermo, Buenos Aires gebore.<ref name="Il Post 2023">{{cite web|date=14 August 2023|title=Javier Milei, il leader di estrema destra che ha vinto le primarie in Argentina|url=https://www.ilpost.it/2023/08/14/chi-e-javier-milei-il-leader-di-estrema-destra-che-ha-vinto-le-primarie-in-argentina |access-date=23 August 2023|website=Il Post|language=it |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816173456/https://www.ilpost.it/2023/08/14/chi-e-javier-milei-il-leader-di-estrema-destra-che-ha-vinto-le-primarie-in-argentina/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=21 November 2023|title=The making of a president – Javier Milei's life before politics|url=https://www.batimes.com.ar/news/argentina/the-making-of-a-president-javier-mileis-life-before-politics.phtml|work=[[Buenos Aires Times]]|access-date=21 November 2023}}</ref> Hy het in die Villa Devoto -woonbuurt grootgeword en het later na Sáenz Peña verhuis.<ref name="Viriglio 2023">{{cite news |last=Viriglio |first=Veronique |date=16 August 2023 |url=https://www.agi.it/estero/news/2023-08-16/argentina-milei-outsider-contro-kirchnerismo-22630111 |title=Il 'Trump argentino' che sfida Kirchner |trans-title=Die "Argentynse Trump" wat Kirchner uitdaag. |language=it |agency=AGI |access-date=18 August 2023 |archive-date=18 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818050757/https://www.agi.it/estero/news/2023-08-16/argentina-milei-outsider-contro-kirchnerismo-22630111/ |url-status=live}}</ref> Milei se ma, Alicia, was 'n huisvrou,<ref name="elpais_20230814">{{cite web|last=Criales|first=José Pablo|date=14 August 2023|title=Javier Milei: The ultra-right libertarian and 'anarcho-capitalist' who represents angry Argentina|url=https://english.elpais.com/international/2023-08-14/javier-milei-the-ultra-right-libertarian-and-anarcho-capitalist-who-represents-angry-argentina.html |url-status=live|access-date=16 August 2023|website=El País English|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815185618/https://english.elpais.com/international/2023-08-14/javier-milei-the-ultra-right-libertarian-and-anarcho-capitalist-who-represents-angry-argentina.html|archive-date=15 August 2023}}</ref> terwyl sy pa, Norberto, 'n busbestuurder was.<ref name="Compte 2018">{{cite news|last=Compte|first=Juan Manuel|date=27 November 2017|url=https://www.cronista.com/clase/dixit/Milei-La-Argentina-cree-que-Macri-es-liberal-20171127-0001.html|title=Milei: 'La Argentina cree que Macri es liberal'|work=El Cronista|language=es|access-date=15 August 2023|archive-date=14 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814233724/https://www.cronista.com/clase/dixit/Milei-La-Argentina-cree-que-Macri-es-liberal-20171127-0001.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Salomé|first=René|date=22 July 2023|title=Un padre violento, una 'misión encomendada por Dios' y una traición a los suyos: el fenómeno Milei por dentro|url=https://www.infobae.com/leamos/2023/07/23/un-padre-violento-una-mision-encomendada-por-dios-y-una-traicion-a-los-suyos-el-fenomeno-milei-por-dentro |access-date=25 August 2023|website=Infobae|language=es |archive-date=25 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825203826/https://www.infobae.com/leamos/2023/07/23/un-padre-violento-una-mision-encomendada-por-dios-y-una-traicion-a-los-suyos-el-fenomeno-milei-por-dentro/ |url-status=live}}</ref> Milei het later gesê dat sy ouers hom geslaan en verbaal mishandel het,<ref name="Pasquini 2023">{{cite news|last=Pasquini|first=Gabriel|date=16 August 2023|title=<!--Opinion |-->Argentina's angry polarization is a warning for the United States|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2023/08/16/milei-argentina-polarization-politics-america |url-status=live |access-date=18 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818163828/https://www.washingtonpost.com/opinions/2023/08/16/milei-argentina-polarization-politics-america |archive-date=18 August 2023|issn=0190-8286}}</ref> wat veroorsaak het dat hy 'n dekade lank nie met hulle gepraat het nie;<ref name="elpais_20230814"/> hy was deur sy jonger suster Karina en sy moederlike ouma ondersteun.<ref name="Il Post 2023"/> Milei het [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] skole bygewoon,<ref name="Il Post 2023"/> insluitende die sekondêre skool Cardenal Copello.<ref name="Viriglio 2023"/> Op skool was sy bynaam ''El Loco'' ("Die Mal Een") as gevolg van sy uitbarstings en aggressiewe retoriek.<ref name="Il Post 2023"/> In sy laat tienerjare en vroeë volwassenheid het Milei in die ''cover band'' Everest gesing, wat meestal [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] se ''covers'' gespeel het. Hy het ook as doelwagter vir die Chacarita Juniors -verenigingsokkerspan tot 1989 gespeel,<ref name="Compte 2018"/><ref>{{cite web|url=https://aquichacarita.wordpress.com/2017/01/15/curiosidadesun-gran-economista-fue-arquero-de-chaca-en-la-decada-del-80javier-milei|url-status=dead|title=Curiosidades: un gran economista fue arquero de Chaca en la década del 80: Javier Milei|website=Aqui Chacarita|language=es|date=15 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050518/https://aquichacarita.wordpress.com/2017/01/15/curiosidadesun-gran-economista-fue-arquero-de-chaca-en-la-decada-del-80javier-milei|archive-date=7 August 2020|access-date=18 February 2018}}</ref> toe daar hiperinflasie in Argentinië was en hy besluit het om homself volledig aan 'n loopbaan in ekonomie toe te wy.<ref>{{cite web|url=https://www.perfil.com/noticias/protagonistas/la-insolita-vida-privada-y-familiar-de-milei-el-economista-mas-polemico.phtml|title=La insólita vida privada y familiar de Milei, el economista más polémico|website=Perfil|language=es|date=7 July 2018|access-date=17 August 2023|archive-date=1 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501193953/https://www.perfil.com/noticias/amp/protagonistas/la-insolita-vida-privada-y-familiar-de-milei-el-economista-mas-polemico.phtml|url-status=live}}</ref>{{refn|Die ineenstorting van Argentinië se wisselkoers het daartoe gelei dat Milei in die vroeë 1980's in ekonomie begin belangstel het.<ref name="Viriglio 2023"/><ref name="Compte 2018"/>|group=nb}} Milei het inleidende ekonomie en die wet van [[vraag en aanbod]] bestudeer, wat hy gedink het gelyk gelyk het asof dit in stryd was met die aanhoudende hiperinflasie; hy het gesê dat hy gesien het hoe ander mense "hulself bo-op die handelsware" in 'n supermark gooi en dus begin het om ekonomie in meer besonderhede te bestudeer om dit te verstaan.<ref>{{cite web |url=https://www.ole.com.ar/fuera-de-juego/javier-milei-mirtha-legrand-arquero-chacarita-futbol_0_qylEjqODWA.html |title=Javier Milei contó el motivo por el cual se retiró del fútbol |trans-title= Javier Milei verduidelik waarom hy uit sokker tree |language=Spanish |author= |date=8 October 2023 |publisher=Ole |accessdate=6 October 2023 |archive-date=9 October 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231009113930/https://www.ole.com.ar/fuera-de-juego/javier-milei-mirtha-legrand-arquero-chacarita-futbol_0_qylEjqODWA.html |url-status=live}}</ref> Milei het 'n ekonomiegraad van die private Universiteit van Belgrano (''Licentiate'') verwerf en twee meestersgrade van die Instituto de Desarrollo Económico y Social en die private Torcuato di Tella Universiteit ontvang.<ref name="Viriglio 2023"/> == Ekonomieloopbaan == Vir meer as 21 jaar was Milei 'n professor in [[makro-ekonomie]], groei-ekonomie, [[mikro-ekonomie]], en wiskunde vir ekonome.<ref name="Viriglio 2023" /> Hy is 'n spesialis in ekonomiese groei en het verskeie ekonomiese vakke aan Argentynse universiteite en in die buiteland onderrig. Hy het meer as 50 akademiese artikels geskryf.<ref>{{Cite web|title=Agesor|url=https://www.agesor.com.uy/noticia.php?id=37563 |access-date=2 September 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902163204/https://www.agesor.com.uy/noticia.php?id=37563 |url-status=live}}</ref><ref name="WEF 2016" /> Milei het die hoofekonoom by Máxima AFJP, 'n private pensioenmaatskappy; 'n hoofekonoom by Estudio Broda, 'n finansiële adviesmaatskappy; en 'n regeringskonsultant by die Internasionale Sentrum vir die Beslegting van Beleggingsgeskille geword. Hy was ook 'n senior ekonoom by [[HSBC]] Argentinië.<ref name="WEF 2016">{{cite web|url=https://www.weforum.org/people/javier-gerardo-milei|title=Javier Gerardo Milei|publisher=World Economic Forum|date=2016|access-date=15 August 2023|archive-date=16 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816023758/https://www.weforum.org/people/javier-gerardo-milei|url-status=live}}</ref> Hy het as hoofekonoom by verskeie nasionale en internasionale regeringsliggame gedien.<ref name="Viriglio 2023"/> Sedert 2012 het Milei die afdeling Ekonomiese Studies by Fundación Acordar, 'n nasionale [[dinkskrum]], gelei.<ref name="WEF 2016" /> Hy is ook 'n lid van die B20 en 'n lid van die Ekonomiese Beleidsgroep van die Internasionale Kamer van Koophandel, 'n adviseur vir die [[Groep van 20|G20]]. Vir 15 jaar het hy by die private maatskappy Corporación América as hoofekonoom en finansiële adviseur vir Eduardo Eurnekian gewerk.<ref>{{Cite web|date=30 June 2023|title=Milei ante el círculo rojo: se reencontró con su exjefe y despertó risas, pero no confianza en su plan|url=https://www.lanacion.com.ar/economia/milei-ante-el-circulo-rojo-se-reencontro-con-su-exjefe-y-desperto-risas-pero-no-confianza-en-su-plan-nid29062023 |access-date=24 July 2023|website=La Nación|language=es |archive-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724051250/https://www.lanacion.com.ar/economia/milei-ante-el-circulo-rojo-se-reencontro-con-su-exjefe-y-desperto-risas-pero-no-confianza-en-su-plan-nid29062023/ |url-status=live}}</ref> Milei is die skrywer van verskeie boeke,<ref>{{cite news|url=https://www.cronista.com/autor/jmilei<!--https://www.cronista.com/columnista/jmilei-->|url-status=dead|title=Perfil de Javier Milei|work=El Cronista|language=es|date=2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208054457/https://www.cronista.com/columnista/jmilei|archive-date=8 February 2017|access-date=15 August 2023}}</ref> insluitend ''El camino del libertario''.<ref name="Chavez 2022">{{cite web|last=Chavez|first=Facundo|date=4 March 2022|url=https://www.infobae.com/reportajes/2022/03/04/javier-milei-presento-el-camino-del-libertario-y-aseguro-es-el-libro-de-un-candidato-a-presidente|title=Javier Milei presentó 'El camino del libertario' y aseguró: 'Es el libro de un candidato a presidente'|language=es|website=Infobae|access-date=16 August 2023|archive-date=16 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816203339/https://www.infobae.com/reportajes/2022/03/04/javier-milei-presento-el-camino-del-libertario-y-aseguro-es-el-libro-de-un-candidato-a-presidente/|url-status=live}}</ref> Hy het 'n noemenswaardige teenwoordigheid op televisie, met 'n 2018-ranglys deur Ejes wat hom as die mees onderhoude ekonoom op televisie, met 235 onderhoude en 193,347 sekondes, aanwys.<ref>{{cite web|date=27 September 2018|title=Milei encabeza el ranking de los economistas con más segundos al aire|url=https://www.expedientepolitico.com.ar/milei-encabeza-el-ranking-de-los-economistas-con-mas-seguros-al-aire |access-date=20 August 2023|website=Expediente Político|language=es |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120002233/https://www.expedientepolitico.com.ar/milei-encabeza-el-ranking-de-los-economistas-con-mas-seguros-al-aire/ |url-status=live}}</ref> Milei het ook sy eie radioprogram, ''Demoliendo mitos'' (''Mites afbreek''),<ref>{{cite web|date=18 November 2018|title=Javier Milei explotó por los proyectos más 'inútiles' de los legisladores y el video se volvió viral|url=https://www.infobae.com/politica/2018/11/18/javier-milei-exploto-por-los-proyectos-mas-raros-de-los-legisladores-y-el-video-se-volvio-viral |access-date=20 August 2023|website=Infobae|language=es |archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425053307/https://www.infobae.com/politica/2018/11/18/javier-milei-exploto-por-los-proyectos-mas-raros-de-los-legisladores-y-el-video-se-volvio-viral/ |url-status=live}}</ref> aangebied, met gereelde verskynings deur die Alberdiese ekonoom en sakeman Gustavo Lazzari en persoonlikhede soos die Alberdiese prokureur Pablo Torres Barthe en die regs-libertariese politieke wetenskaplike María Zaldívar.<ref>{{cite web|url=http://www.conexionabierta.com.ar/programas/demoliendo-mitos.html|title=Demoliendo mitos|website=Radio Conexión Abierta|language=es|date=2017|access-date=15 August 2023|archive-date=9 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409222813/https://www.conexionabierta.com.ar/programas/demoliendo-mitos.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://youtube.com/watch?v=XPHqzVFaDQw|title='Demoliendo mitos', de J.Milei con G.Lazzari, D.Giacomini, y N.Márquez – 09/02/18|website=Radio Conexión Abierta|language=es|date=9 February 2018|access-date=15 August 2023|via=YouTube|archive-date=14 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814104717/https://www.youtube.com/watch?v=XPHqzVFaDQw|url-status=live}}</ref> == Vroeë politieke loopbaan == === Opkoms === Gedurende die 2010's het Milei beduidende berugtheid en openbare blootstelling in debatte op Argentynse televisieprogramme verwerf, wat deur beledigings teen sy teenstanders,<ref>{{cite web|date=27 August 2021|title=El insulto de Javier Milei a Rodríguez Larreta: 'Zurdo de mierda, te puedo aplastar'|url=https://www.infobae.com/politica/2021/08/28/el-insulto-de-javier-milei-a-rodriguez-larreta-zurdo-de-mierda-te-puedo-aplastar |access-date=30 August 2023|website=Infobae|language=es |archive-date=26 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426021739/https://www.infobae.com/politica/2021/08/28/el-insulto-de-javier-milei-a-rodriguez-larreta-zurdo-de-mierda-te-puedo-aplastar/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=17 January 2022|title=El increíble ranking de insultos de Javier Milei|url=https://www.perfil.com/noticias/politica/el-increible-ranking-de-insultos-de-javier-milei.phtml|access-date=30 August 2023|website=Perfil|language=es |archive-date=29 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929145520/https://www.perfil.com/noticias/politica/el-increible-ranking-de-insultos-de-javier-milei.phtml |url-status=live}}</ref> kru taal,<ref>{{cite web|date=27 June 2018|title=Javier Milei maltrató a una periodista en una conferencia de prensa: Sos una burra|url=https://www.primerafuente.com.ar/noticias/75458/javier-milei-maltrato-periodista-conferencia-prensa-sos-burra |access-date=30 August 2023|website=Primera Fuente|language=es |archive-date=30 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830192922/https://www.primerafuente.com.ar/noticias/75458/javier-milei-maltrato-periodista-conferencia-prensa-sos-burra |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=27 January 2021|title=Milei insultó a Kulfas en medio de una entrevista: '¡Para vos, pedazo de mierda!'|url=https://www.iprofesional.com/economia/308167-video-de-insultos-de-milei-contra-kulfas-y-guzman-les-dijo-pelotudo-e-inutil |access-date=30 August 2023|website=iProfesional|language=es |archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425053313/https://www.iprofesional.com/economia/308167-video-de-insultos-de-milei-contra-kulfas-y-guzman-les-dijo-pelotudo-e-inutil |url-status=live}}</ref> en aggressiewe retoriek by die uitdrukking en debat van sy ideale en oortuigings gekenmerk is,<ref>{{cite web|date=22 August 2021|title=La Ciudad de la furia libertaria|url=https://www.letrap.com.ar/nota/2021-8-22-10-6-0-la-ciudad-de-la-furia-libertaria |access-date=30 August 2023|website=LetraP|language=es |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421225625/https://www.letrap.com.ar/nota/2021-8-22-10-6-0-la-ciudad-de-la-furia-libertaria |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=González|first=Juan Luis|date=5 September 2021|title=Javier Milei y el peligroso éxito de la antipolítica|url=https://noticias.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-radiografia-del-peligroso-exito-de-la-antipolitica.phtml |access-date=30 August 2023|website=Revista Noticias|language=es |archive-date=15 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815135944/https://noticias.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-radiografia-del-peligroso-exito-de-la-antipolitica.phtml |url-status=live}}</ref> soos toe hy Horacio Rodríguez Larreta, die hoof van die regering van Buenos Aires, gedebatteer het.<ref>{{cite web|date=27 August 2021|title=Javier Milei insultó a Horacio Rodríguez Larreta y lo amenazó: 'Zurdo de mierda, te puedo aplastar'|url=https://www.clarin.com/politica/javier-milei-insulto-horacio-rodriguez-larreta-amenazo-zurdo-mierda-puedo-aplastar-_0_rLUZy3FZq.html |access-date=30 August 2023|website=Clarín|language=es |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425053311/https://www.clarin.com/politica/javier-milei-insulto-horacio-rodriguez-larreta-amenazo-zurdo-mierda-puedo-aplastar-_0_rLUZy3FZq.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=22 March 2023|title=Javier Milei se cruzó con una periodista y lo acusan de 'maltrato y agresiones'|url=https://www.clarin.com/politica/javier-milei-cruzo-periodista-acusan-maltrato-agresiones-_0_Y0DDR04KDU.html |access-date=30 August 2023|website=Clarín|language=es |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401015205/https://www.clarin.com/politica/javier-milei-cruzo-periodista-acusan-maltrato-agresiones-_0_Y0DDR04KDU.html |url-status=live}}</ref> Dit het daartoe gelei dat baie kommentators hom as anti-polities of ontwrigtend bestempel het.<ref>{{cite web|date=14 August 2023|title=Quién es Javier Milei y cuáles son las radicales propuestas con las que ganó las primarias en Argentina|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c7202q20g27o |access-date=30 August 2023|website=BBC News Mundo|language=es |archive-date=29 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829153736/https://www.bbc.com/mundo/articles/c7202q20g27o |url-status=live}}</ref> Die Amerikaanse senator [[Ted Cruz]] het 'n onderhoud tussen Viviana Canosa en Milei op [[Twitter]] gedeel, en het grapperig voorgestel om hom na die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] se presidentsdebatte in 2024 uit te nooi.<ref name="Infobae 2023">{{cite web|date=19 August 2023|title=Un líder republicano de EEUU mencionó a Javier Milei y pidió que se lo incluya en el debate presidencial de su partido|url=https://www.infobae.com/politica/2023/08/19/un-lider-republicano-de-eeuu-menciono-a-javier-milei-y-pidio-que-se-lo-incluya-en-el-debate-presidencial-de-su-partido |access-date=30 August 2023|website=Infobae|language=es |archive-date=30 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830175625/https://www.infobae.com/politica/2023/08/19/un-lider-republicano-de-eeuu-menciono-a-javier-milei-y-pidio-que-se-lo-incluya-en-el-debate-presidencial-de-su-partido/ |url-status=live}}</ref> Voor en tydens sy politieke loopbaan was Milei in verskeie kontroversies betrokke. In Februarie 2017 het hy kontroversie veroorsaak deur Domingo Cavallo Argentinië se beste ekonomieminister te noem, 'n keuse wat steeds omstrede is weens Cavallo se ongunstige beeld in die land.<ref>{{cite news|last=Del Rio|first=José|date=2 February 2017|title=Javier Milei: 'Quien más ha hecho por la economía argentina fue Cavallo'|language=es|work=La Nación|url=https://www.lanacion.com.ar/economia/javier-milei-quien-mas-ha-hecho-por-la-economia-argentina-fue-cavallo-nid1981193 |url-status=dead |access-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211050556/https://www.lanacion.com.ar/economia/javier-milei-quien-mas-ha-hecho-por-la-economia-argentina-fue-cavallo-nid1981193 |archive-date=11 February 2021}}</ref> In November 2017 het hy 'n beroering veroorsaak deur te verklaar dat "die hoofprodusent van Argentinië se ekonome 'n [[Marxisme|Marxistiese]] indoktrinasiesentrum is", verwysend na die Fakulteit Ekonomiese Wetenskappe, Universiteit van Buenos Aires, wat gelei het tot wat hy die "alomteenwoordige verspreiding van [[Keynesianisme|Keynesiaanse]] brute" genoem het.<ref>{{cite web|last=Compte|first=Juan Manuel|date=27 November 2017|title=Milei, entre la solidez técnica y la aspereza de un exarquero de Chacarita|url=https://www.cronista.com//dixit/Milei-La-Argentina-cree-que-Macri-es-liberal-20171127-0001.html |access-date=14 August 2023|website=Cronista|language=es |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505024834/https://www.cronista.com//dixit/Milei-La-Argentina-cree-que-Macri-es-liberal-20171127-0001.html |url-status=live}}</ref> Op 26 Junie 2018 het Milei die joernalis Teresita Frías 'n "[[donkie]]"{{refn|In Argentynse sleng beteken die woord "burro" onkundig of onopgevoed.|group=nb}} genoem nadat sy sy ideologiese sienings as [[Totalitarisme|totalitêr]] gekritiseer het.<ref>{{cite web|date=28 June 2018|title=Escándalo en Salta: el economista Javier Milei maltrató y llamó 'burra' a una periodista|url=https://www.clarin.com/espectaculos/fama/escandalo-salta-economista-javier-milei-maltrato-llamo-burra-periodista_0_BylaYFffm.html |access-date=14 August 2023|website=Clarín|language=es |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327021033/https://www.clarin.com/espectaculos/fama/escandalo-salta-economista-javier-milei-maltrato-llamo-burra-periodista_0_BylaYFffm.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=28 June 2018|title=El economista Javier Milei maltrató a una periodista en Salta: 'Sos una burra'|url=https://www.infobae.com/sociedad/2018/06/28/el-economista-javier-milei-maltrato-a-una-periodista-en-salta-sos-una-burra |access-date=14 August 2023|website=infobae|language=es |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327021053/https://www.infobae.com/sociedad/2018/06/28/el-economista-javier-milei-maltrato-a-una-periodista-en-salta-sos-una-burra/ |url-status=live}}</ref> Aangesien hy geweier het om om verskoning te vra, is Milei van geslagsgeweld beskuldig en 'n plaaslike hof het 'n sielkundige ondersoek gelas. Die regter van die hof vir Familie en Geslag, Carmelo Paz, het hom onder die dreigement van regsaksie verbied om as 'n paneellid of spreker aan openbare byeenkomste binne die grense van die stad Metan deel te neem.<ref>{{cite news|date=11 July 2018|title=Violencia de género: Milei se presentó hoy en Metán junto al abogado Marcelo Arancibia|work=El Tribuno|url=https://www.eltribuno.com/salta/nota/2018-7-11-10-16-0-violencia-de-genero-milei-se-presento-hoy-en-metan-junto-al-abogado-marcelo-arancibia |url-status=dead |access-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327021033/https://www.eltribuno.com/salta/nota/2018-7-11-10-16-0-violencia-de-genero-milei-se-presento-hoy-en-metan-junto-al-abogado-marcelo-arancibia |archive-date=27 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|date=12 July 2018|title=Ordenan una pericia psicológica para el economista Javier Milei|url=https://www.perfil.com/noticias/sociedad/ordenan-una-pericia-psicologica-para-el-economista-javier-milei.phtml |access-date=14 August 2023|website=Perfil|language=es |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327021038/https://www.perfil.com/noticias/sociedad/ordenan-una-pericia-psicologica-para-el-economista-javier-milei.phtml |url-status=live}}</ref> In 2018 het hy sy toneelspeldebuut in ''El consultorio de Milei'' saam met Claudio Rico en Diego Sucalesca gemaak. In 2019 het ''Noticias'' hom een van die invloedrykste mense in Argentinië genoem. In 2020 het hy ten gunste van protesaksies teen die regering onder leiding van [[Alberto Fernández]] gepraat.<ref name="Viriglio 2023"/> === Avanza Libertad en La Libertad Avanza === In 2020 het Milei by Avanza Libertad (Vryheid Voorwaarts) aangesluit. Avanza Libertad beskryf homself as "'n regeringsalliansie wat mans en vroue van alle sosiale toestande bymekaar bring, saamroep, en aanspreek, en verskeie politieke partye insluit en geskep is om liberale beleid te bevorder wat tot die ekonomiese, politieke, kulturele en sosiale opswaai bydra wat ons Argentiniërs nodig het om na die welvarende land wat ons aan die begin van die jaar 1900 was, terug te keer."<ref name="Rallo 2023">{{cite web|last=Rallo|first=Juan Ramón|date=17 August 2023|title=Milei, ¿ultraderecha?|url=https://www.larazon.es/opinion/milei-ultraderecha_2023081764dd4edc714dff0001b67cf7.html |access-date=20 August 2023|website=La Razón|language=es |archive-date=19 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819220054/https://www.larazon.es/opinion/milei-ultraderecha_2023081764dd4edc714dff0001b67cf7.html |url-status=live}}</ref> Avanza Libertad is gekritiseer omdat daar [[Neo-Nazisme|neo-Nazi's]] en apologete vir die Nasionale Reorganisasieproses onder sy kandidate was.<ref name="iProfesional 2023">{{cite web|date=6 July 2023|title=Su perro muerto, esoterismo y la 'misión' de Dios: los secretos de Javier Milei|url=https://www.iprofesional.com/economia/384634-su-perro-muerto-y-la-mision-de-dios-los-secretos-de-milei |access-date=25 August 2023|website=iProfesional|language=es |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822143731/https://www.iprofesional.com/economia/384634-su-perro-muerto-y-la-mision-de-dios-los-secretos-de-milei |url-status=live}}</ref> Milei se verkiesingsveldtog in 2021 om 'n lid van die Argentynse Kamer van Afgevaardigdes te word, het op Buenos Aires-wyke gefokus. Hy het 'n goedkoop veldtog gevoer met wandelinge in die wyke en geselskappe met willekeurige mense.<ref>{{cite web |url=https://www.pressreader.com/argentina/perfil-sabado/20210821/281668258057324 |title=Milei llega a Belgrano con su mensaje "antipolítica" |trans-title=Milei kom in Belgrano aan met sy "apolitiese" boodskap. |language=Spanish |author= |date=21 August 2021 |publisher=Perfil |accessdate=17 October 2023 |archive-date= 22 October 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231022124732/https://www.pressreader.com/argentina/perfil-sabado/20210821/281668258057324 |url-status=live}}</ref> Teen Mei 2022 het hy in die peilings gestyg.<ref>{{cite web|last=Oque|first=Facundo|date=17 May 2022|title=El fenómeno Javer Milei: ¿por qué crece en las encuestas?|url=https://izquierdaweb.com/javier-milei-encuestas |access-date=28 August 2023|website=Izquierda Web|language=es |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828035039/https://izquierdaweb.com/javier-milei-encuestas/ |url-status=live}}</ref> Sy retoriek was aantreklik vir kiesers onder 30 wat gedurende die 1998–2002 Argentynse groot depressie gebore is en wat in die 2020's met ekonomiese stagnasie te kampe het. Teen Maart 2023 het peilings getoon dat 17% van Argentiniërs vir hom as president sou stem en dat sy politieke koalisie die derde grootste parlementêre krag in die Argentynse Kongres sou word. Sy ondersteuners sluit diegene in wat vroeër vir Kirchnerisme gestem het, maar vanaf 2023 vir Milei as 'n proteststem sou stem, selfs as hulle nie sy ekonomiese idees ondersteun nie.<ref name="elpais_20230330">{{cite web|last=Molina|first=Federico Rivas|date=30 March 2023|title=Javier Milei, the unclassifiable Argentine politician|url=https://english.elpais.com/international/2023-03-30/javier-milei-the-unclassifiable-argentine-politician.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822071215/https://english.elpais.com/international/2023-03-30/javier-milei-the-unclassifiable-argentine-politician.html |archive-date=22 August 2023 |access-date=22 August 2023|website=El País English}}</ref> Gedurende sy suksesvolle verkiesingsveldtog in Julie 2021 het Milei belowe om nie enige belastingverhogings of nuwe belastings te ondersteun nie.<ref name="IP Noticias 2021">{{cite web|date=21 July 2021|title=Javier Milei: 'Antes de subir los impuestos me corto un brazo'|url=https://www.ip.digital/nota/9554-javier-milei-antes-de-subir-los-impuestos-me-corto-un-brazo|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722030450/https://www.ip.digital/nota/9554-javier-milei-antes-de-subir-los-impuestos-me-corto-un-brazo|archive-date=22 July 2021|url-status=live|access-date=21 July 2021|website=IP Noticias|language=es}}</ref> Hy het die koalisie La Libertad Avanza (Vryheid Beweeg Vorentoe) gestig<ref>{{cite news|date=15 July 2021|title="La Libertad Avanza", la coalición de Milei para competir en la Ciudad|work=Noticias Urbanas|url=https://www.noticiasurbanas.com.ar/noticias/la-libertad-avanza-la-coalicion-de-milei-para-competir-en-la-ciudad |access-date=21 November 2021|language=es |archive-date=28 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928011629/https://www.noticiasurbanas.com.ar/noticias/la-libertad-avanza-la-coalicion-de-milei-para-competir-en-la-ciudad/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=11 November 2021|title=Javier Milei dialogó sobre los proyectos de La Libertad Avanza|url=https://consejo.org.ar/noticias/2021/ciclo-candidatos-diputados-milei|access-date=20 May 2022|website=Consejo.org.ar|language=es|archive-date=1 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001191803/https://consejo.org.ar/noticias/2021/ciclo-candidatos-diputados-milei|url-status=live}}</ref> wat derde plek in die voorverkiesings in Argentinië met 13,66% van die stemme behaal het. In die Argentynse wetgewende verkiesing van 2021 het dit met 17% van die stemme die derde plek behaal<ref>{{cite web|title=Elecciones 2021: Javier Milei con La Libertad Avanza se consolidó como la tercera fuerza en Capital Federal|url=https://www.lavoz.com.ar/politica/elecciones-2021-javier-milei-con-la-libertad-avanza-se-consolido-como-la-tercera-fuerza-en-capital-federal|access-date=20 May 2022|website=La Voz del Interior|date=15 November 2021|language=es |archive-date=15 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115005919/https://www.lavoz.com.ar/politica/elecciones-2021-javier-milei-con-la-libertad-avanza-se-consolido-como-la-tercera-fuerza-en-capital-federal |url-status=live}}</ref> en het Milei se verregse koalisie die Argentynse Kongres betree.<ref>{{cite news|last=Centenera|first=Mar|date=15 November 2021|title=La ultraderecha entra en el Congreso de Argentina|url=https://elpais.com/internacional/2021-11-15/la-ultraderecha-entra-en-el-congreso-argentino.html |url-access=registration |access-date=25 April 2023|work=El País|language=es |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120002230/https://elpais.com/internacional/2021-11-15/la-ultraderecha-entra-en-el-congreso-argentino.html |url-status=live}}</ref><ref name="El Diario 2021">{{cite web|first1=Mayra Castillo|last1=Castrillón|first2=Nelly Luna|last2=Amancio|first3=Victoria|last3=De Masi|first4=Laura|last4=Scofield|first5=Mariama|last5=Correia y Rute Pina|first6=Kennia|last6=Velázquez|first7=Natalia|last7=Arbeláez|first8=María José|last8=Echeverry y Elisa|date=16 November 2021|title=La ultraderecha arma nuevas alianzas para crecer en América Latina|url=https://www.eldiarioar.com/mundo/ultraderecha-arma-nuevas-alianzas-crecer-america-latina_130_8493638.html|access-date=17 August 2023|website=elDiarioAR.com|language=es|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116103710/https://www.eldiarioar.com/mundo/ultraderecha-arma-nuevas-alianzas-crecer-america-latina_130_8493638.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Centenera|first=Mar|date=21 November 2021|title=La ultraderecha irrumpe en Argentina aupada por los más jóvenes|url=https://elpais.com/internacional/2021-11-21/la-ultraderecha-irrumpe-en-argentina-aupada-por-los-mas-jovenes.html|work=El País|language=es|access-date=17 August 2023|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120002240/https://elpais.com/internacional/2021-11-21/la-ultraderecha-irrumpe-en-argentina-aupada-por-los-mas-jovenes.html|url-status=live}}</ref> Hulle het die beste in [[Córdoba, Argentinië|Cordoba]] en Santa Fe, die tweede en derde mees bevolkte distrikte in die land, gevaar; hulle het ook goed in [[Juan Perón|Peronistiese]] bolwerke in Noord-Tucuman, Salta, La Rioja, en San Juan, en in Santa Cruz in [[Patagonië]], wat as die wieg van Kirchnerisme beskou word, gevaar.<ref name="Viriglio 2023" /> Onder die slagspreuk "Ek het nie hierheen gekom om skape te lei nie, maar om leeus wakker te maak", het Milei veroordeel wat hy as 'n politieke [[kaste]] beskou het,<ref>{{cite web|date=14 November 2021|title=Javier Milei, el libertario radical 'outsider' que desafiará a la 'casta política' en Argentina|url=https://milenio.com/internacional/latinoamerica/javier-milei-libertario-desafia-establishment-argentina |access-date=25 April 2023|website=Milenio|language=es |archive-date=14 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914235852/https://milenio.com/internacional/latinoamerica/javier-milei-libertario-desafia-establishment-argentina |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|access-date=9 February 2022|date=15 November 2021|language=es|title=La libertad avanza: el nuevo partido libertario que ha entrado en el Congreso de Argentina|url=https://www.elperiodicodearagon.com/internacional/2021/11/15/libertad-avanza-nuevo-partido-libertario-59560693.html|website=El Periódico de Aragón|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170853/https://www.elperiodicodearagon.com/internacional/2021/11/15/libertad-avanza-nuevo-partido-libertario-59560693.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|access-date=8 October 2022|work=La Nación|date=13 December 2021|title=Javier Milei. Un fenómeno libertario con prédica antisistema|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/javier-milei-un-fenomeno-libertario-con-predica-antisistema-nid13122021/|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120002230/https://www.lanacion.com.ar/sociedad/javier-milei-un-fenomeno-libertario-con-predica-antisistema-nid13122021/|url-status=live}}</ref> wat volgens hom uit "nuttelose, parasitiese politici wat nog nooit gewerk het nie, bestaan het".<ref>{{cite news|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/10/13/javier-milei-l-ultraliberal-qui-joue-les-trublions-de-la-politique-argentine_6098156_3210.html|title=Javier Milei, l'ultralibéral qui joue les trublions de la politique argentine|work=Le Monde|language=fr|date=13 October 2021|access-date=20 August 2023|archive-date=14 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814223451/https://www.lemonde.fr/international/article/2021/10/13/javier-milei-l-ultraliberal-qui-joue-les-trublions-de-la-politique-argentine_6098156_3210.html|url-status=live}}</ref> Hy het frases gesê soos "Ek is hier om hierdie misdadigers uit te skop",<ref name="Il Post 2023"/><ref name="Alonso 2023">{{cite web|last=Alonso|first=John Francis|date=19 August 2023|title=Javier Milei: qué es la ideología libertaria y qué tanto se adhiere a ella el candidato antisistema argentino|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c19l9k4j9g4o |access-date=25 August 2023|website=BBC News Mundo|language=es |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824150846/https://www.bbc.com/mundo/articles/c19l9k4j9g4o |url-status=live}}</ref> en was veral deur die jeug<ref>{{Cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/argentina-turns-to-the-populist-far-right|title=Right-wing populism reaches Argentina|last1=Banerjee|first1=Somsubhra|last2=Iglesias Seifert|first2=Demian|date=4 September 2023|website=The Loop|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906145223/https://theloop.ecpr.eu/argentina-turns-to-the-populist-far-right/|archive-date=6 September 2023|access-date=6 September 2023|url-status=live}}</ref> vir sy kommunikasiemanier, wat die bevordering van sy politieke sienings via [[Televisie|TV]], [[radio]], en [[YouTube]] ingesluit het, ondersteun.<ref name="Viriglio 2023"/> In September 2021 het Milei gesê: "Die eerste ding wat ek aan die slegte, dom, parasitiese en nuttelose politieke kaste gaan sê, is wat ek nie gaan doen nie. Ek sal nooit teen privaat eiendom gaan nie, ek sal nooit teen vryheid gaan nie, ek sal nooit 'n belasting verhoog nie, ek sal nooit nuwe belastings skep nie."<ref>{{cite web|date=5 September 2021|title='La casta tiene miedo'|url=https://www.lapoliticaonline.com/nota/136340-la-casta-tiene-miedo |access-date=25 August 2023|website=La Política Online|language=es |archive-date=25 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825203830/https://www.lapoliticaonline.com/nota/136340-la-casta-tiene-miedo/ |url-status=live}}</ref> By die aanvaarding van sy amp as afgevaardigde het Milei een van sy veldtogbeloftes nagekom deur sy salaris maandeliks aan 'n lukrake persoon uit te loot met die doel om "geld aan die burgers terug te gee". Hy het hierdie maandelikse lotery, wat vir enigiemand oop is,<ref>{{cite web|date=14 January 2022|title=Polémica en Argentina: el diputado ultraconservador Milei sortea públicamente su sueldo|url=https://www.france24.com/es/am%C3%A9rica-latina/20220114-javier-milei-sorteo-sueldo-diputado-argentina |access-date=28 April 2023|website=France 24|language=es |archive-date=14 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114003616/https://www.france24.com/es/am%C3%A9rica-latina/20220114-javier-milei-sorteo-sueldo-diputado-argentina |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Javier Milei volvió a sortear su sueldo: cuál es la cifra y cómo anotarse|url=https://www.ambito.com/politica/javier-milei/volvio-sortear-su-sueldo-cual-es-la-cifra-y-como-anotarse-n5648938 |access-date=24 July 2023|work=Ámbito Financiero|language=es|date=11 February 2023 |archive-date=12 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212074054/https://www.ambito.com/politica/javier-milei/volvio-sortear-su-sueldo-cual-es-la-cifra-y-como-anotarse-n5648938 |url-status=live}}</ref> as 'n manier om ontslae te raak van wat hy as vuil geld beskou, beskryf, en gesê: "Die staat is 'n kriminele organisasie wat homself deur belastings wat met geweld op mense gehef word, finansier. Ons gee die geld wat die politieke kaste gesteel het terug."<ref name="Il Post 2023" /> == Nasionale afvaardiging == As 'n nasionale afgevaardige was Milei teen April 2023 52% van die tyd in die Kamer teenwoordig.<ref>{{cite web|date=20 April 2023|title=Milei en el Congreso: 48% de inasistencia a las votaciones|url=https://www.telam.com.ar/notas/202304/626166-diputados-milei-ausencias-denuncia.html |access-date=2 September 2023|website=Télam|language=es |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902002342/https://www.telam.com.ar/notas/202304/626166-diputados-milei-ausencias-denuncia.html |url-status=live}}</ref> Teen Oktober 2022 het hy geen wette voorgestel nie en ook nie aan enige parlementêre kommissies deelgeneem nie.<ref>{{cite web|date=12 July 2022|title=Milei se ausentó en la mitad de las votaciones en el Congreso, no integra comisiones, ni presentó proyectos|url=https://www.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-falto-a-una-sola-sesion-desde-que-es-diputado-pero-se-ausento-de-la-mitad-de-las-votaciones.phtml |access-date=2 September 2023|website=Perfil|language=es |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902002343/https://www.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-falto-a-una-sola-sesion-desde-que-es-diputado-pero-se-ausento-de-la-mitad-de-las-votaciones.phtml |url-status=live}}</ref> Dit het tot Augustus 2023 so gebly.<ref name="Nunes 2023">{{cite web|last=Nunes|first=Sofía|date=18 August 2023|title=Javier Milei y su rol en el Congreso: el desempeño del diputado desde que asumió|url=https://www.iprofesional.com/politica/387178-javier-milei-cual-fue-su-desempeno-como-diputado-nacional |access-date=1 September 2023|website=iProfesional|language=es |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902000315/https://www.iprofesional.com/politica/387178-javier-milei-cual-fue-su-desempeno-como-diputado-nacional |url-status=live}}</ref> Een van sy afwesighede is veral deur die opposisie van Juntos por el Cambio gekritiseer omdat dit die nasionale regering toegelaat het om belasting op vliegtuigkaartjies met 'n enkele stem te verhoog.<ref>{{cite web|date=26 October 2022|title=Fuertes críticas a Milei por su ausencia en la votación de un nuevo impuesto|url=https://www.perfil.com/noticias/politica/fuertes-criticas-a-milei-por-su-ausencia-en-la-votacion-de-la-creacion-de-un-nuevo-impuesto.phtml|access-date=2 September 2023|website=Perfil|language=es |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902002344/https://www.perfil.com/noticias/politica/fuertes-criticas-a-milei-por-su-ausencia-en-la-votacion-de-la-creacion-de-un-nuevo-impuesto.phtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=26 October 2022|title='La tasa Milei': el oficialismo aprobó el Impuesto a los pasajes de avión por un voto y JxC apuntó contra el libertario|url=https://www.infobae.com/politica/2022/10/26/el-oficialismo-aprobo-el-impuesto-a-los-pasajes-de-avion-por-un-solo-voto-y-jxc-apunto-contra-milei-porque-estuvo-ausente |access-date=2 September 2023|website=Infobae|language=es |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902002343/https://www.infobae.com/politica/2022/10/26/el-oficialismo-aprobo-el-impuesto-a-los-pasajes-de-avion-por-un-solo-voto-y-jxc-apunto-contra-milei-porque-estuvo-ausente/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=26 October 2022|title=El bloque de Javier Milei explicó por qué se ausentó de la votación que definió aplicar un nuevo impuesto a los pasajes aéreos|url=https://www.infobae.com/politica/2022/10/26/el-bloque-de-javier-milei-explico-por-que-se-ausento-de-la-votacion-que-definio-aplicar-un-nuevo-impuesto-a-los-pasajes-aereos |access-date=2 September 2023|website=Infobae|language=es |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902002342/https://www.infobae.com/politica/2022/10/26/el-bloque-de-javier-milei-explico-por-que-se-ausento-de-la-votacion-que-definio-aplicar-un-nuevo-impuesto-a-los-pasajes-aereos/ |url-status=live}}</ref> Terselfdertyd het die maandelikse lotery wat hy beloof het vir die salaris wat hy as 'n nasionale afgevaardigde ontvang, meer as sewe miljoen pesos weggegee sedert sy verkiesing tot die Parlement.<ref name="Nunes 2023"/> In Julie 2023 het Milei 'n ondersoek oor die beweerde verkoop van kandidate binne La Libertad Avanza in die gesig gestaar.<ref>{{cite news|last1=Centenera|first1=Mar|title=Javier Milei, Argentina's far-right populist, accused of engaging in the sale of candidacies|url=https://english.elpais.com/international/2023-07-08/javier-milei-argentinas-far-right-populist-accused-of-engaging-in-the-sale-of-candidacies.html |access-date=8 July 2023|work=El País English|date=8 July 2023|archive-date=8 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708184348/https://english.elpais.com/international/2023-07-08/javier-milei-argentinas-far-right-populist-accused-of-engaging-in-the-sale-of-candidacies.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=12 July 2023|title=Desmintieron el pago de candidaturas: 120 candidatos liberales se presentaron en la Justicia para defender a Milei|url=https://derechadiario.com.ar/argentina/desmintieron-el-pago-de-candidaturas-120-candidatos-liberales-se-presentaron-en-la-justicia-para-defender-a-milei |access-date=24 July 2023|website=La Derecha Diario|language=es |archive-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724053756/https://derechadiario.com.ar/argentina/desmintieron-el-pago-de-candidaturas-120-candidatos-liberales-se-presentaron-en-la-justicia-para-defender-a-milei |url-status=live}}</ref> Die sakeman Juan Carlos Blumberg het gesê dat La Libertad Avanza "politiek 'n besigheid gemaak het", wat Milei genoop het om te ontken dat daar betaalde kandidate was. Milei is ook daarvan beskuldig dat hy deur Peronisme gefinansier en ondersteun is. Juan Luis González het gesê dat Milei "toegelaat het dat hy deur provinsiale regerings gefinansier word, tegniese, logistieke en monetêre hulp van die Peronisme wat hy beweer hy beveg, ontvang het, en almal gedreig het wat hulle monde wou oopmaak".<ref name="iProfesional 2023"/> Verklarings deur die aanklaer Ramiro González het geen konkrete data oor die bewerings verskaf nie. Terwyl die ondersoek teen Julie 2023 nog gevorder het, het Milei dit as 'n politieke operasie om hom te diskrediteer, afgemaak<ref>{{cite web|last=González|first=Gustavo|date=20 August 2023|title=¿Puede Conan gobernar la Argentina?|url=https://www.perfil.com/noticias/columnistas/puede-conan-gobernar-la-argentina-por-gustavo-gonzalez.phtml |access-date=25 August 2023|website=Perfil|language=es |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824174102/https://www.perfil.com/noticias/columnistas/puede-conan-gobernar-la-argentina-por-gustavo-gonzalez.phtml |url-status=live}}</ref> en geëis dat González ondersoek word, en hom daarvan beskuldig dat hy sy beeld beskadig het.<ref>{{cite web|date=15 July 2023|title=La Justicia no encontró pruebas sobre la venta de candidaturas de Milei y analiza llamar a más testigos|url=https://tn.com.ar/politica/2023/07/15/la-justicia-todavia-no-encontro-pruebas-sobre-la-venta-de-candidaturas-de-milei-y-llamo-a-mas-testigos |access-date=24 July 2023|website=Todo Noticias|language=es |archive-date=15 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715184433/https://tn.com.ar/politica/2023/07/15/la-justicia-todavia-no-encontro-pruebas-sobre-la-venta-de-candidaturas-de-milei-y-llamo-a-mas-testigos |url-status=live}}</ref> == Presidensiële veldtog van 2023 == [[Lêer:Javier Milei VIVA22 (3).jpg|thumb|Villarruel en Milei in 2022]] Milei het as lid van die Libertariese Party en as deel van La Libertad Avanza as 'n kandidaat vir die president van Argentinië gestaan. Victoria Villarruel het as kandidaat vir vise-president saam met hom die veldtog gevoer.<ref>{{cite news|last=Rivas Molina|first=Federico|date=15 August 2023|url=https://elpais.com/argentina/2023-08-15/que-tiene-javier-milei-en-la-cabeza.html|url-status=live|title=Que tiene en la cabeza Javier Milei|work=El País|language=es|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816194336/https://elpais.com/argentina/2023-08-15/que-tiene-javier-milei-en-la-cabeza.html|archive-date=16 August 2023|access-date=17 August 2023}}</ref>{{refn|Kommentators het waargeneem dat Milei en Villarruel verskille oor sekere kwessies gehad het. Milei is tevrede met die 2010 wet wat [[Selfdegeslaghuwelik|homoseksuele huwelike]] in Argentinië gewettig het, terwyl Villarruel [[Burgerlike verbintenis|burgerlike verbintenisse]] ondersteun, maar gekant is teen egalitêre huwelike, en verskil met hom oor kwessies soos die wettiging van orgaanhandel, op grond daarvan dat die menslike liggaam nie 'n produk is nie; hul verskille in menings is verduidelik as filosofiese kwessies as gevolg van Milei se agtergrond as ekonoom.<ref>{{cite web|date=11 May 2023|title=La vice de Milei se mostró en contra del Matrimonio Igualitario|url=https://www.ambito.com/politica/la-vice-milei-se-mostro-contra-del-matrimonio-igualitario-n5720474 |access-date=17 August 2023|website=Ámbito|language=es |archive-date=17 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817000648/https://www.ambito.com/politica/la-vice-milei-se-mostro-contra-del-matrimonio-igualitario-n5720474 |url-status=live}}</ref> Hulle het ook verskillende sienings gehad oor die laaste Argentynse militêre diktatorskap en die Vuil Oorlog. Villarruel is die dogter van 'n militêre personeellid en besig haar met historiese hersieningsvertellings van die militêre diktatorskap,<ref name="BBC Mundo 2023">{{cite web|date=14 August 2023|title=Quién es Javier Milei y cuáles son las radicales propuestas con las que ganó las primarias en Argentina|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c7202q20g27o |access-date=25 August 2023|website=BBC News Mundo|language=es |archive-date=25 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825022235/https://www.bbc.com/mundo/articles/c7202q20g27o |url-status=live}}</ref> en is daarvan beskuldig dat sy Argentynse staatterrorisme ontken.<ref>{{cite web|last=Centenera|first=Mar|date=24 March 2023|title=El negacionismo de la dictadura pone a prueba la solidez de la democracia argentina|url=https://elpais.com/argentina/2023-03-24/el-negacionismo-de-la-dictadura-pone-a-prueba-la-solidez-de-la-democracia-argentina.html |access-date=25 August 2023|website=El País Argentina|language=es|archive-date=20 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820215815/https://elpais.com/argentina/2023-03-24/el-negacionismo-de-la-dictadura-pone-a-prueba-la-solidez-de-la-democracia-argentina.html |url-status=live}}</ref> Terwyl Milei openlik uitgespreek het dat hy dit nie verdedig nie, het hy die telling van 30&nbsp;000 verdwene bevraagteken.<ref name="Ámbito 2023">{{cite web|date=30 September 2022|title=Javier Milei volvió a cuestionar el número de desaparecidos: '¿Dónde están? Mostrame la lista'|url=https://www.ambito.com/politica/javier-milei/volvio-cuestionar-el-numero-desaparecidos-donde-estan-mostrame-la-lista-n5548787 |access-date=19 August 2023|website=Ámbito|language=es |archive-date=19 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819165751/https://www.ambito.com/politica/javier-milei/volvio-cuestionar-el-numero-desaparecidos-donde-estan-mostrame-la-lista-n5548787 |url-status=live}}</ref>|group=nb}} Toe inflasie in Mei 2023 bo 100% gestyg het,<ref name="Santamaria 2023">{{cite web|last=Santamaria|first=Carlos|date=15 May 2023|title=Will Argentina adopt the US dollar?|url=https://www.gzeromedia.com/will-argentina-adopt-the-us-dollar |access-date=20 August 2023|publisher=GZERO Media |archive-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518023359/https://www.gzeromedia.com/will-argentina-adopt-the-us-dollar |url-status=live}}</ref> het sy posisie in die peilings toegeneem.<ref>{{cite news|date=4 May 2023|title=Javier Milei, an Argentine libertarian, is rising in the polls|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/the-americas/2023/05/04/javier-milei-an-argentine-libertarian-is-rising-in-the-polls |access-date=17 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816140736/https://www.economist.com/the-americas/2023/05/04/javier-milei-an-argentine-libertarian-is-rising-in-the-polls |archive-date=16 August 2023|issn=0013-0613}}</ref> Tydens die veldtog vir die voorverkiesings het Milei omstredenheid veroorsaak deur voor te stel dat hy die vrye verkoop van [[Vuurwapen|vuurwapens]] en menslike [[Orgaan|organe]] sou toelaat. Verder beoog hy om die Wet op die Vrywillige Onderbreking van Swangerskap, wat [[aborsie]] in Argentinië in 2020 wettig gemaak het,<ref name="Viriglio 2023"/><ref>{{cite web|last=Elman|first=Juan|date=17 August 2023|title=How Javier Milei upset Argentina's political status quo|url=https://www.opendemocracy.net/en/5050/argentina-presidential-election-primaries-javier-milei-polarisation |access-date=23 August 2023|website=openDemocracy |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822045035/https://www.opendemocracy.net/en/5050/argentina-presidential-election-primaries-javier-milei-polarisation/ |url-status=live}}</ref> te herroep, en is hy teen die dekriminalisering daarvan.<ref name="Viriglio 2023"/> In 'n onderhoud met Alejandro Fantino in Augustus 2023 het hy voorgestel om 'n referendum daaroor te hou,<ref name="Chequeado 2023">{{cite web |date=18 August 2023 |title=Esto propone Javier Milei sobre la ley que legalizó el aborto y el sistema de vouchers educativos: ¿qué dicen los datos y los especialistas? |url=https://chequeado.com/el-explicador/esto-propone-javier-milei-sobre-la-ley-que-legalizo-el-aborto-y-el-sistema-de-vouchers-educativos-que-dicen-los-datos-y-los-especialistas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819213805/https://chequeado.com/el-explicador/esto-propone-javier-milei-sobre-la-ley-que-legalizo-el-aborto-y-el-sistema-de-vouchers-educativos-que-dicen-los-datos-y-los-especialistas/ |archive-date=19 August 2023 |access-date=19 August 2023 |website=Chequeado |language=es}}</ref><ref>{{cite web|last=Jaureguy|first=Martina|date=15 August 2023|title=Milei says he'd do a referendum on abortion law if elected president|url=https://buenosairesherald.com/politics/milei-says-hed-do-a-referendum-on-abortion-law-if-elected-president |access-date=23 August 2023|website=Buenos Aires Herald |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823122740/https://buenosairesherald.com/politics/milei-says-hed-do-a-referendum-on-abortion-law-if-elected-president |url-status=live}}</ref> en gesê: "Net omdat iets wettig is, beteken dit nie dat dit geregverdig is nie. Ek is daarteen (die aborsiewet) omdat dit teen die reg op lewe is. ... Ten minste sou ek 'n referendum hou. En, as die uitslag in my guns is, word die wet uitgeskakel. Maar laat die Argentyne kies. Kom ons sien of die Argentyne in die moord van 'n weerlose mens in die moederskoot glo."<ref>{{cite web|date=15 August 2023|title=Javier Milei: 'Nos contactaron del FMI para reunirnos'|url=https://eleconomista.com.ar/economia/javier-milei-nos-contactaron-fmi-reunirnos-n65267 |access-date=19 August 2023|website=El Economista|language=es |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816124804/https://eleconomista.com.ar/economia/javier-milei-nos-contactaron-fmi-reunirnos-n65267 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=15 August 2023|title=La propuesta de Milei de plebiscitar la ley del aborto recibió duras críticas y es ilegal {{!}} El plebiscito de una ley penal está prohibido en la Constitución|url=https://www.pagina12.com.ar/579212-la-propuesta-de-milei-de-plebiscitar-la-ley-del-aborto-recib |access-date=19 August 2023 |website=Página12 |language=es |archive-date=15 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815231559/https://www.pagina12.com.ar/579212-la-propuesta-de-milei-de-plebiscitar-la-ley-del-aborto-recib |url-status=live }}</ref> Vuurwapenwette in Argentinië is beperkend. Volgens sy party se verkiesingsplatform stel Milei die "deregulering van die wettige mark" vir wapens en "die beskerming van die wettige en verantwoordelike gebruik daarvan deur die burgers" voor.<ref name="Politi 2023">{{cite web|last=Politi|first=Daniel|date=14 August 2023|title=Argentine peso plunges after rightist who admires Trump comes first in primary vote|url=https://apnews.com/article/argentina-peso-javier-milei-primary-election-president-latin-america-ff50868368fa85f0110033aa1e5607c8 |access-date=16 August 2023|website=AP News |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816004213/https://apnews.com/article/argentina-peso-javier-milei-primary-election-president-latin-america-ff50868368fa85f0110033aa1e5607c8 |url-status=live}}</ref> Milei se opkoms is binne die konteks van die laaste twee presidentskappe beskryf. Ontleders het 'n oorwinning vir Milei beskryf as 'n meer dramatiese weergawe van die pro-sakeregime van die voormalige president Mauricio Macri, wat probeer het om markhervormings in te stel nadat hy in 2015 aan bewind gekom het, net om in botsing met die politieke opposisie te kom en reguit in 'n finansiële krisis te beland wat met die land wat die [[Internasionale Monetêre Fonds]] om nog 'n reddingspakket gevra het, geëindig het. Fernández, Macri se opvolger, het gesukkel om die ekonomie te midde van die [[Covid-19-pandemie]] in Argentinië en 'n ernstige tekort aan buitelandse valuta reg te stel, wat die land vir nog 'n skuldwanbetaling kwesbaar gelaat het. Fernández is ook 'n ongewilde president en het gekies om nie weer as kandidaat in die verkiesing te staan nie. In Augustus 2023 het Milei gesê dat hy nie sosiale programme, wat miljoene mense in 'n land ondersteun waar byna 40% van die bevolking verarm is, sou beëindig nie; hy het hulle "slagoffers, nie oortreders nie" genoem, en bygevoeg dat die beëindiging van hierdie tipe sosiale bystand tot 15 jaar kan neem.<ref>{{cite news|last=Spinetto|first=Juan Pablo|date=17 August 2023|title=Milei Promises Argentina Can Be Saved With Libertarian Economics|work=Bloomberg News|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-17/milei-promises-argentina-can-be-saved-with-libertarian-economics |access-date=25 August 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120002230/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-17/milei-promises-argentina-can-be-saved-with-libertarian-economics |url-status=live}}</ref> === Voorverkiesing === In die voorverkiesing, wat gesien word as 'n aanduiding van hoe burgers in die algemene verkiesing gaan stem,<ref>{{cite web|last1=Politi|first1=Daniel|last2=Salomon|first2=Gisela|date=18 August 2023|title=Argentina's anti-establishment candidate Milei engages IMF in economic talks after shock primary win|url=https://www.sandiegouniontribune.com/news/nation-world/story/2023-08-18/argentinas-anti-establishment-candidate-milei-engages-imf-in-economic-talks-after-shock-primary-win |access-date=28 August 2023|website=San Diego Union-Tribune |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828032836/https://www.sandiegouniontribune.com/news/nation-world/story/2023-08-18/argentinas-anti-establishment-candidate-milei-engages-imf-in-economic-talks-after-shock-primary-win |url-status=live}}</ref> het Milei in Augustus 2023 met 30% van die stemme as die voorste kandidaat na vore getree,<ref name="reuters_20230814">{{cite news|last1=Misculin|first1=Nicolás|last2=Raszewski|first2=Eliana|last3=Grimberg|first3=Candelaria|date=14 August 2023|title=Argentine far-right outsider Javier Milei posts shock win in primary election|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/americas/argentina-set-primary-vote-with-ruling-peronists-fighting-survival-2023-08-13 |access-date=14 August 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814022214/https://www.reuters.com/world/americas/argentina-set-primary-vote-with-ruling-peronists-fighting-survival-2023-08-13/ |url-status=live}}</ref><ref name="Al Jazeera 2023">{{cite news|date=14 August 2023|title=Who is Javier Milei, Argentina's far-right populist politician?|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/14/who-is-javier-milei-argentinas-far-right-populist-politician |access-date=14 August 2023|work=Al Jazeera |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814102604/http://www.aljazeera.com/news/2023/8/14/who-is-javier-milei-argentinas-far-right-populist-politician |url-status=live}}</ref><ref name="Goñi 2023">{{cite news|last=Goñi|first=Uki|date=14 August 2023|title=Far-right outsider takes shock lead in Argentina primary election|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/14/argentina-far-right-populist-javier-milei-shock-lead-primary-presidential-elections |access-date=14 August 2023|issn=0261-3077 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814082008/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/14/argentina-far-right-populist-javier-milei-shock-lead-primary-presidential-elections |url-status=live}}</ref> voor die tradisionele Peronisme-Kirchnerisme en Macrisme wat die land in die 2010's oorheers het.<ref name="Viriglio 2023"/> Meningspeilings het voorspel dat ekonomieminister Sergio Massa die meeste stemme sou kry, met Juntos por el Cambio wat verwag is om die algeheel mees ondersteunde koalisie te wees;<ref name="The Economist 2023">{{cite news|date=14 August 2023|title=Argentina could get its first libertarian president|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/the-americas/2023/08/14/argentina-could-get-its-first-libertarian-president |access-date=14 August 2023|issn=0013-0613 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814153417/https://www.economist.com/the-americas/2023/08/14/argentina-could-get-its-first-libertarian-president |url-status=live}}</ref> Milei het ongeveer 20% opgelewer en is as 'n buitestaanderkandidaat gesien.<ref>{{cite news|last=Misculin|first=Nicolás|date=17 May 2022|title=An Argentine libertarian channels inner Trump to 'blow up' political status quo|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/americas/an-argentine-libertarian-channels-inner-trump-blow-up-political-status-quo-2022-05-17 |access-date=20 August 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120002241/https://www.reuters.com/world/americas/an-argentine-libertarian-channels-inner-trump-blow-up-political-status-quo-2022-05-17/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Sigal|first1=Lucila|last2=Raszewski|first2=Eliana|date=10 August 2023|title=Argentine conservative leadership battle could be a proxy for presidency race|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/americas/argentine-conservative-leadership-battle-could-be-proxy-presidency-race-2023-08-10 |access-date=20 August 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120002233/https://www.reuters.com/world/americas/argentine-conservative-leadership-battle-could-be-proxy-presidency-race-2023-08-10/ |url-status=live}}</ref> In Junie 2023 het die markte Massa se presidensiële kandidaatskap verwelkom, aangesien dit die verkiesing tussen die regerende party en Juntos por el Cambio gepolariseer het, wat die "Milei-faktor" verminder het. Javier Timerman, besturende vennoot van Adcap Grupo Financiero, het op CCN Radio gesê: "Javier Milei was altyd 'n bron van vrees en onsekerheid vir buitelandse beleggers, beide finansieel en beleggers in die reële ekonomie."<ref>{{Cite web|last=Olveira|first=Dolores|date=30 June 2023|title=El factor Milei impacta en los mercados: ¿se cae la elección de tercios y aumenta el optimismo?|url=https://www.iprofesional.com/economia/384136-milei-y-mercados-se-cae-la-eleccion-de-tercios-y-hay-optimismo |access-date=25 August 2023|website=iProfesional|language=es |archive-date=25 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825203825/https://www.iprofesional.com/economia/384136-milei-y-mercados-se-cae-la-eleccion-de-tercios-y-hay-optimismo |url-status=live}}</ref> Vir die eerste ronde van die algemene verkiesing, met die moontlikheid van 'n afloop in November,<ref>{{cite web|date=14 August 2023|title=El peronismo sufre la peor derrota de su historia y la ultraderecha libertaria de Milei gana las primarias argentinas|url=https://www.elmundo.es/internacional/2023/08/14/64d984e3e4d4d8ff6a8b4597.html |access-date=23 August 2023|website=El Mundo|language=es |archive-date=26 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826062107/https://www.elmundo.es/internacional/2023/08/14/64d984e3e4d4d8ff6a8b4597.html |url-status=live}}</ref> het Peroniste Milei as 'n moontlike bondgenoot wat die stemme van die sentraalregse koalisie sou verdeel, gesien.<ref>{{cite web|date=6 May 2023|title=La ruleta rusa peronista con Milei|url=https://www.perfil.com/noticias/columnistas/la-ruleta-rusa-peronista-con-milei-por-javier-calvo.phtml |access-date=23 August 2023|website=Perfil|language=es |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816215710/https://www.perfil.com/noticias/columnistas/la-ruleta-rusa-peronista-con-milei-por-javier-calvo.phtml |url-status=live}}</ref> Tydens die nag van viering het Milei met sy familie rock 'n roll gedans en Bersuit Vergarabat se liedjie "Se viene" gekies; die refrein sê: "Die ontploffing kom."<ref name="Viriglio 2023" /> Milei kyk na Menem as 'n voorbeeld en die band het hom gevra om die liedjie te gebruik nie, maar die feessaal het dit in elk geval gesing.<ref name="Viriglio 2023" /> Hy het gesê: "Hierdie verkiesing sal nie net 'n einde aan Kirchnerisme maak nie, maar ook aan die parasitiese, diefagtige, nuttelose kaste wat die land laat sink."<ref name="Goñi 2023"/> Sy oorwinning is deur verregse figure gevier, insluitend [[Jair Bolsonaro]],<ref name="Goñi 2023"/> José Antonio Kast,<ref name="Goñi 2023"/> Ted Cruz,<ref name="Infobae 2023"/> en die Spaanse politieke party Vox.<ref name="SWI swissinfo.ch 2023">{{cite web|date=14 August 2023|title=La ultraderecha española felicita a Milei por su victoria en las primarias de Argentina|url=https://www.swissinfo.ch/spa/argentina-elecciones_la-ultraderecha-espa%C3%B1ola-felicita-a-milei-por-su-victoria-en-las-primarias-de-argentina/48733116 |access-date=27 August 2023|website=SWI swissinfo.ch|language=es |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827003710/https://www.swissinfo.ch/spa/argentina-elecciones_la-ultraderecha-espa%C3%B1ola-felicita-a-milei-por-su-victoria-en-las-primarias-de-argentina/48733116 |url-status=live}}</ref> === Algemene verkiesing === Die Argentynse peso het in die nasleep van sy oorwinning in die voorverkiesing skerp gedaal en die Argentynse sentrale bank het rentekoerse verhoog.<ref name="Politi 2023"/><ref name="Escobedo 2023">{{cite web|last=Escobedo|first=Isabella|date=16 August 2023|title=Argentina: Who can fix the political and economic problems?|url=https://www.dw.com/en/argentina-who-can-fix-the-political-and-economic-problems/a-66551347 |access-date=17 August 2023|website=Deutsche Welle |archive-date=17 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817090905/https://www.dw.com/en/argentina-who-can-fix-the-political-and-economic-problems/a-66551347 |url-status=live}}</ref> As gevolg van sy sterk vertoning in die voorverkiesings is Milei as die voorloper in die algemene verkiesing beskou. Ontleders het gesê dat dit tot hoër inflasie- en buitelandse wisselkoersdruk kan lei. Volgens Luciano Sigalov, 'n ontleder by die Eurasia Group en 'n navorser oor [[Latyns-Amerika]], sou Milei, as hy die presidentskap gewen het, bestuursprobleme ondervind weens 'n gebrek aan 'n parlementêre meerderheid om die radikale pro-markhervormings wat hy voorstaan, deur te voer, sowel as straatproteste deur Peronistiese en sosiale bewegings;<ref>{{cite web|last=Kheiriddin|first=Tasha|date=14 August 2023|title=Populism rules the day in Argentina|url=https://www.gzeromedia.com/populism-rules-the-day-in-argentina |access-date=20 August 2023|publisher=GZERO Media |archive-date=20 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820002245/https://www.gzeromedia.com/populism-rules-the-day-in-argentina |url-status=live}}</ref> Sigalov het gesê: "Die waarskynlike vooruitsig van 'n Milei-oorwinning en die risiko's van sy radikale beleidsprogram sal meer druk op inflasie en wisselkoerse plaas. Die verslegtende ekonomiese toestande sal Milei bevoordeel, aangesien hy [mededinger-] politici vir die eskalerende krisis blameer."<ref>{{cite web|last=Callanan|first=Riley|date=16 August 2023|title=Argentina's economy teeters on verge of collapse|url=https://www.gzeromedia.com/argentinas-economy-teeters-on-verge-of-collapse |access-date=20 August 2023|publisher=GZERO Media |archive-date=20 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820002244/https://www.gzeromedia.com/argentinas-economy-teeters-on-verge-of-collapse |url-status=live}}</ref> Op 22 Oktober het Milei na die afloopronde gevorder, waar hy Massa in die gesig gestaar het.<ref>{{cite news|last1=Watson|first1=Katy|last2=Cursino|first2=Malu|date=23 October 2023|title=Argentina presidential election: Javier Milei and Sergio Massa head for run-off vote|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67190494|access-date=23 October 2023 |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023021115/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67190494 |url-status=live}}</ref> Milei het Massa op 19 November in die afloopronde verslaan, toe Massa toegewing gemaak het. Milei sal op 10 Desember as president in sy amp intree.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/americas/argentina-readies-vote-likely-presidential-election-thriller-2023-11-19/|title=Argentina awaits election results, media say Milei is ahead &#124; Reuters |website=[[Reuters]] |access-date=19 November 2023 |archive-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119230955/https://www.reuters.com/world/americas/argentina-readies-vote-likely-presidential-election-thriller-2023-11-19/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Phillips|first1=Tom|last2=Salomón|first2=Josefina|last3=Iglesia|first3=Facundo|date=19 November 2023|title=Argentina presidential election: far-right libertarian Javier Milei wins after rival concedes|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/20/argentina-presidential-election-far-right-libertarian-javier-milei-wins-after-rival-concedes |access-date=20 November 2023|issn=0261-3077 |archive-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119233050/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/20/argentina-presidential-election-far-right-libertarian-javier-milei-wins-after-rival-concedes |url-status=live}}</ref> == Politieke standpunte == Milei beywer hom vir minimale regering met 'n fokus op geregtigheid en sekuriteit<ref name="elpais_20230330"/><ref name="Il Post 2023"/> en 'n filosofie in lewe, vryheid, eiendom, en [[Vryemarkekonomie|vryemarkbeginsels]] gewortel. Hy kritiseer [[sosialisme]] en [[kommunisme]],<ref name=":2">{{cite web |date=12 February 2019 |title=La charla TEDx de Milei donde explica la 'belleza' del capitalismo |url=https://www.cronista.com/infotechnology/online/La-charla-TEDx-de-Milei-donde-explica-la-belleza-del-capitalismo-20190212-0002.html |access-date=19 August 2023 |website=Cronista |language=es |archive-date=19 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819174443/https://www.cronista.com/infotechnology/online/La-charla-TEDx-de-Milei-donde-explica-la-belleza-del-capitalismo-20190212-0002.html |url-status=live }}</ref> en beywer hom vir ekonomiese liberalisering en vir die herstrukturering van regeringsdepartemente.<ref>{{Cite web |date=4 August 2023 |title=Punto por punto: el plan de gobierno que presentó Javier Milei |url=https://www.lanacion.com.ar/economia/punto-por-punto-el-plan-de-gobierno-que-presento-javier-milei-nid02082023/ |access-date=5 September 2023 |website=LA NACION |language=es |archive-date=30 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030105011/https://www.lanacion.com.ar/economia/punto-por-punto-el-plan-de-gobierno-que-presento-javier-milei-nid02082023/ |url-status=live }}</ref> Hy is 'n teenstander van Argentinië se sentrale bank en huidige belastingbeleid.<ref name="Centenera & Criales 2023">{{cite web |last1=Centenera |first1=Mar |last2=Criales |first2=José Pablo |date=14 August 2023 |title=Ultra-conservative Javier Milei capitalizes on the protest vote and wins Argentina's primaries |url=https://english.elpais.com/international/2023-08-14/ultra-conservative-javier-milei-capitalizes-on-the-protest-vote-and-wins-argentinas-primaries.html |access-date=16 August 2023 |website=El País English |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815234239/https://english.elpais.com/international/2023-08-14/ultra-conservative-javier-milei-capitalizes-on-the-protest-vote-and-wins-argentinas-primaries.html |archive-date=15 August 2023 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Gillespie |first1=Patrick |last2=Tobías |first2=Manuela |date=14 August 2023 |title=Who is Javier Milei, the Central Bank-Hating Economist Who Upended Argentine Polls? |url=https://www.bloomberglinea.com/english/who-is-javier-milei-the-central-bank-hating-economist-who-upended-argentine-polls |access-date=24 August 2023 |website=Bloomberg Línea |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824084112/https://www.bloomberglinea.com/english/who-is-javier-milei-the-central-bank-hating-economist-who-upended-argentine-polls/ |url-status=live }}</ref> Ekonomies is Milei deur die Oostenrykse Skool beïnvloed en hy bewonder voormalige president Menem se beleid.<ref name="Fiore Viani 2021">{{cite web |last=Fiore Viani |first=Gonzalo |date=10 September 2021 |title=Milei y los libertarios: una corriente (no tan) nueva en la política argentina |url=https://agendapublica.elpais.com/noticia/17145/milei-libertarios-corriente-no-tan-nueva-politica-argentina |access-date=20 August 2023 |website=Agenda Pública |language=es |archive-date=19 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819220045/https://agendapublica.elpais.com/noticia/17145/milei-libertarios-corriente-no-tan-nueva-politica-argentina |url-status=live }}</ref><ref name="elpais_20230330" /> Hy ondersteun [[kapitalisme]], en sien sosialisme as die beliggaming van afguns en dwang.<ref name=":2"/> Milei stel voor om regeringsdepartemente te verminder en ekonomiese uitdagings deur besnoeiings in besteding en fiskale hervormings aan te spreek en kritiseer vorige administrasies vir oormatige besteding.<ref name="Viriglio 2023"/><ref>{{cite tweet|number=1691737260813688997|user=electo_mania|title=La propuesta de Javier Milei con los ministerios|author=EM-electomania.es|date=16 August 2023|access-date=16 August 2023|language=es}}</ref> Milei is sosiaal konserwatief en is gekant teen [[aborsie]] en [[genadedood]],<ref>{{Cite web |last=Brandimarte |first=Walter |date=15 August 2023 |title=Here are candidate Javier Milei's proposals for Argentina |url=https://www.japantimes.co.jp/world/2023/08/15/politics/javier-milei-proposals-argentina/ |access-date=3 September 2023 |website=The Japan Times |language=en |archive-date=22 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022112126/https://www.japantimes.co.jp/world/2023/08/15/politics/javier-milei-proposals-argentina/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=25 September 2021 |title=Economia argentina é um vulcão a ponto de estalar, diz Javier Milei, líder dos libertários |url=https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2021/09/economia-argentina-e-um-vulcao-a-ponto-de-estalar-diz-javier-milei-lider-dos-libertarios.shtml |access-date=23 August 2023 |website=Folha de S.Paulo |language=pt |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823123306/https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2021/09/economia-argentina-e-um-vulcao-a-ponto-de-estalar-diz-javier-milei-lider-dos-libertarios.shtml |url-status=live }}</ref> onverskillig teenoor [[Selfdegeslaghuwelik|homohuwelike]], en ondersteun privatisering in [[onderwys]] en gesondheidsorg. Hy is teen verpligte [[inenting]] en ondersteun die wettiging van [[Dwelmmiddel|dwelms]] en [[prostitusie]].<ref name="Rossi 2021">{{cite web |last=Rossi |first=Paula |date=22 November 2021 |title='Soy re provacunas': la explicación de Javier Milei de por qué decidió darse las dosis contra el Covid |url=https://www.lanacion.com.ar/politica/soy-re-provacunas-la-explicacion-de-javier-milei-de-por-que-decidio-darse-las-dosis-contra-el-covid-nid22112021 |access-date=27 August 2023 |website=La Nación |language=es |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827232931/https://www.lanacion.com.ar/politica/soy-re-provacunas-la-explicacion-de-javier-milei-de-por-que-decidio-darse-las-dosis-contra-el-covid-nid22112021/ |url-status=live }}</ref><ref name="El Cronista 2023">{{cite web |date=9 August 2021 |title=Cinco definiciones fuertes de Javier Milei: armas, drogas, homosexualidad, aborto y el Estado como enemigo |url=https://www.cronista.com/economia-politica/cinco-definiciones-fuertes-de-javier-milei-aborto-drogas-armas-homosexualidad-y-el-estado-enemigo |access-date=17 August 2023 |website=El Cronista |language=es |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010053630/http://www.cronista.com/economia-politica/cinco-definiciones-fuertes-de-javier-milei-aborto-drogas-armas-homosexualidad-y-el-estado-enemigo/ |url-status=live }}</ref> Milei beywer hom vir die deregulering van vuurwapenbesit en stel voor om immigrasiebeperkings vir misdadigers in te stel.<ref>{{cite web |title=Javier Milei: 'Estoy a favor de la libre portación de armas' |url=https://www.infobae.com/politica/2022/05/27/javier-milei-estoy-a-favor-de-la-libre-portacion-de-arma |access-date=14 August 2023 |website=Infobae |date=27 May 2022 |language=es |archive-date=20 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120214105/https://www.infobae.com/politica/2022/05/27/javier-milei-estoy-a-favor-de-la-libre-portacion-de-arma/ |url-status=live }}</ref><ref name="Il Post 2023"/> In buitelandse beleid kritiseer hy die [[Internasionale Monetêre Fonds|IMF]],<ref name="Nugent 2023">{{cite news |last=Nugent |first=Ciara |date=6 August 2023 |title=Argentina's far-right libertarian wants tougher austerity to rebuild troubled economy |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/782197c9-35dd-42e4-96f3-910cf60e9ecf |access-date=20 August 2023 |archive-date=20 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820000626/https://www.ft.com/content/782197c9-35dd-42e4-96f3-910cf60e9ecf |url-status=live }}</ref> is hy teen [[Vakbond|vakbonde]],<ref name="Infonews.com 2023">{{cite web |date=9 August 2023 |title=Milei aseguró que el artículo 14 bis de la Constitución es 'el cáncer' del país |url=https://infonews.com/milei-aseguro-que-el-articulo-14-bis-de-la-constitucion-es-el-cancer-del-pais.html |access-date=19 August 2023 |website=Infonews.com |archive-date=19 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819012920/https://infonews.com/milei-aseguro-que-el-articulo-14-bis-de-la-constitucion-es-el-cancer-del-pais.html |url-status=live }}</ref> belyn hy hom met anti-sosialistiese figure soos [[Donald Trump|Trump]] en [[Jair Bolsonaro|Bolsonaro]],<ref>{{cite web |date=15 February 2023 |title=Javier Milei tuvo una videollamada con Jair Bolsonaro y coincidieron en 'unir fuerzas para luchar contra el socialismo' |url=https://www.lanacion.com.ar/politica/javier-milei-tuvo-una-videollamada-con-jair-bolsonaro-y-coincidieron-en-unir-fuerzas-para-luchar-nid15022023/ |access-date=27 August 2023 |website=La Nación |language=es |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827023212/https://www.lanacion.com.ar/politica/javier-milei-tuvo-una-videollamada-con-jair-bolsonaro-y-coincidieron-en-unir-fuerzas-para-luchar-nid15022023/ |url-status=live }}</ref><ref name="Gosman 2023">{{cite web |last=Gosman |first=Eleonora |date=18 August 2023 |title=Javier Milei y la internacional de derecha |url=https://www.perfil.com/noticias/opinion/javier-milei-y-la-internacional-de-derecha.phtml |access-date=27 August 2023 |website=Perfil |language=es |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827023210/https://www.perfil.com/noticias/opinion/javier-milei-y-la-internacional-de-derecha.phtml |url-status=live }}</ref> en prioritiseer hy alliansies met die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Israel]].<ref>{{cite web|date=14 August 2023|title=Argentina's Far-right Presidential Candidate Studies Torah, Mulls Conversion to Judaism and Is an Avowed Fan of Israel|url=https://www.haaretz.com/world-news/2023-08-14/ty-article/.premium/an-argentinian-presidential-candidate-studies-torah-and-supports-jerusalem-embassy-move/00000189-f446-d8b0-a1bd-fcd663eb0000|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816035443/https://www.haaretz.com/world-news/2023-08-14/ty-article/.premium/an-argentinian-presidential-candidate-studies-torah-and-supports-jerusalem-embassy-move/00000189-f446-d8b0-a1bd-fcd663eb0000|archive-date=16 August 2023|url-status=live|access-date=15 August 2023|website=Haaretz}}</ref><ref>{{cite web|date=15 August 2023|title=Javier Milei: 'Si soy presidente, mis aliados son EEUU e Israel'|url=https://www.diariolasamericas.com/america-latina/javier-milei-si-soy-presidente-mis-aliados-son-eeuu-e-israel-n5341381|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816162737/https://www.diariolasamericas.com/america-latina/javier-milei-si-soy-presidente-mis-aliados-son-eeuu-e-israel-n5341381|archive-date=16 August 2023|url-status=live|access-date=15 August 2023|website=Diario Las Américas|language=es}}</ref> Hy is versigtig oor verhoudings met [[Volksrepubliek China|China]],<ref name="Brandimarte & Tobias 2023">{{cite news |last1=Brandimarte |first1=Walter |last2=Tobias |first2=Manuela |date=16 August 2023 |title=Argentina's Milei Says He'd Reject 'Assassin' China, Leave Mercosur |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/milei-s-foreign-policy-reject-assassin-china-leave-mercosur |access-date=25 August 2023 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108050728/http://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/milei-s-foreign-policy-reject-assassin-china-leave-mercosur |url-status=live }}</ref> ondersteun [[Oekraïne]] teen [[Rusland]],<ref>{{cite web|date=1 March 2022|title=Insólita sesión: Milei llegó embanderado de Ucrania y otro diputado en monopatín|url=https://www.cronica.com.ar/politica/Insolita-sesion-Milei-llego-embanderado-de-Ucrania-y-otro-diputado-en-monopatin-20220301-0095.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307202523/https://www.cronica.com.ar/politica/Insolita-sesion-Milei-llego-embanderado-de-Ucrania-y-otro-diputado-en-monopatin-20220301-0095.html|archive-date=7 March 2022|url-status=live|access-date=16 August 2023|website=Cronica|language=es}}</ref> en beywer hom vir dialoog oor die [[Falklandoorlog]].<ref name="Alonso 2023"/> === Argentynse politiek === Milei voer aan "die enigste tyd wat suiwer liberalisme toegepas is, was in 1860 en ons was 'n voorspoedige land."<ref name="Fiore Viani 2021"/> Hy het die regerings van Hipólito Yrigoyen,<ref>{{cite web |date=20 June 2022 |title=Javier Milei llamó 'inútiles' a los radicales y tildó a Yrigoyen de 'populista' |url=https://eleconomista.com.ar/politica/javier-milei-llamo-inutiles-radicales-tildo-yrigoyen-populista-n54116 |access-date=19 August 2023 |website=El Economista |language=es |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513160904/https://eleconomista.com.ar/politica/javier-milei-llamo-inutiles-radicales-tildo-yrigoyen-populista-n54116 |url-status=live }}</ref> Juan Domingo Perón,<ref name="Break Point 2022">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sNy-ZJu75lY|title=Milei habla de Perón<!--#shorts #milei-->|website=Break Point|language=es|date=1 December 2022|access-date=23 August 2023|via=YouTube|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827160638/https://www.youtube.com/watch?v=sNy-ZJu75lY|url-status=live}}</ref> [[Raúl Alfonsín]],<ref>{{cite web |date=3 November 2021 |title=Video: Milei contó cuál fue su peor 'bolucompra' y dijo que le 'pegaba' a Alfonsín |url=https://www.lacapital.com.ar/politica/video-milei-conto-cual-fue-su-peor-bolucompra-y-dijo-que-le-pegaba-alfonsin-n2698905.html |access-date=19 August 2023 |website=La Capital |language=es |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513160927/https://www.lacapital.com.ar/politica/video-milei-conto-cual-fue-su-peor-bolucompra-y-dijo-que-le-pegaba-alfonsin-n2698905.html |url-status=live }}</ref> [[Cristina Fernández de Kirchner]],<ref>{{cite web |date=17 December 2018 |title=Javier Milei: 'El Kirchnerismo fue lo peor que le pasó a la Argentina en toda su historia' |url=https://vocacionxperiodismo.com.ar/2018/12/javier-milei-el-kirchnerismo-fue-lo-peor-que-le-paso-a-la-argentina-en-toda-su-historia |access-date=19 August 2023 |website=Vocación |language=es |archive-date=15 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815144508/https://vocacionxperiodismo.com.ar/2018/12/javier-milei-el-kirchnerismo-fue-lo-peor-que-le-paso-a-la-argentina-en-toda-su-historia/ |url-status=live }}</ref> en [[Alberto Fernández]]<ref>{{cite web |date=12 August 2021 |title=Milei insiste con 'volar por los aires el Banco Central' y con su teoría de 'Alberto títere' |url=https://www.cronista.com/economia-politica/milei-campana-sin-filtro-desde-volar-por-los-aires-al-banco-central-hasta-alberto-titere |access-date=6 September 2023 |website=El Cronista |language=es |archive-date=27 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727152845/https://www.cronista.com/economia-politica/milei-campana-sin-filtro-desde-volar-por-los-aires-al-banco-central-hasta-alberto-titere/ |url-status=live }}</ref> gekritiseer. Milei het Argentinië in die 1930's as 'n [[Fascisme|fascistiese]] regime wat tot Peronisme en Perón se "driebeenfascisme" eerder as 'n terugkeer na liberale beleide gelei het, gekenmerk.<ref name="Break Point 2022"/> Milei het die leier en voormalige president van Juntos por el Cambio, Mauricio Macri, van die politieke kaste wat hy veroordeel het vir wat hy as hul kollektivistiese beleide beskou, uitgesluit, maar het Juntos por el Cambio-lid María Eugenia Vidal, wat gesê het dat "ons dieselfde waardes deel",<ref name="Fiore Viani 2021"/> as goewerneur van die provinsie Buenos Aires vir die nie-nakoming van haar verkiesingsbeloftes van laer belastings gekritiseer.<ref>{{cite web |date=9 November 2021 |title=Javier Milei: 'Los radicales, la Coalición Cívica y las palomas de Pro son tan nefastos como el kirchnerismo' |url=https://www.lanacion.com.ar/politica/javier-milei-los-radicales-la-coalicion-civica-y-las-palomas-de-pro-son-tan-nefastos-como-el-nid08112021 |access-date=19 August 2023 |website=La Nación |language=es |archive-date=15 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815135944/https://www.lanacion.com.ar/politica/javier-milei-los-radicales-la-coalicion-civica-y-las-palomas-de-pro-son-tan-nefastos-como-el-nid08112021/ |url-status=live }}</ref> Milei het Patricia Bullrich, die Juntos por el Cambio-leier in 2023, as "deel van die Argentynse mislukking" beskryf.<ref name="Infonews.com 2023"/> In 'n debat voor die voorverkiesings in 2021 het Frente de Todos-kandidaat Leandro Santoro Milei gevra of hy ooit vir die openbare sektor gewerk het, aangesien hy die afskaffing van die staat voorstaan.<ref>{{cite web |date=14 August 2023 |title=La relación entre Javier Milei y el genocida Antonio Bussi |url=https://misionverdad.com/la-relacion-entre-javier-milei-y-el-genocida-antonio-bussi |access-date=28 August 2023 |website=Misión Verdad |language=es |archive-date=21 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821031307/https://misionverdad.com/la-relacion-entre-javier-milei-y-el-genocida-antonio-bussi |url-status=live }}</ref> Milei het Santoro as "'n staatsparasiet" gekritiseer en gesê: "Ek verstaan dat jy 45 jaar oud is en jy was sedert jy 14 was betrokke in die politiek. Het jy ooit in jou lewe in die privaat sektor gewerk?" Santoro het bevestig dat Milei "’n werknemer van die Nasionale Kongres in 1994 was en verslag gedoen het vir die voormalige volksmoordige generaal Antonio Domingo Bussi", wat op daardie tydstip 'n nasionale afgevaardigde was. In reaksie het Milei deur sy Twitter-rekening erken dat hy vir Bussi gewerk het.<ref>{{cite web |date=1 September 2021 |title=Santoro denunció que Milei trabajó con el genocida Bussi en el Congreso |url=https://www.lapoliticaonline.com/nota/136254-santoro-denuncio-que-milei-trabajo-con-el-genocida-bussi-en-el-congreso |access-date=21 August 2023 |website=La Política Online |language=es |archive-date=21 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821031252/https://www.lapoliticaonline.com/nota/136254-santoro-denuncio-que-milei-trabajo-con-el-genocida-bussi-en-el-congreso/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=1 September 2021 |title=Javier Milei reconoció que trabajó para el genocida Antonio Bussi {{!}} Una curiosa manera de entender la 'libertad' |url=https://www.pagina12.com.ar/365428-javier-milei-reconocio-que-trabajo-para-el-genocida-antonio- |access-date=21 August 2023 |website=Página12 |language=es |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912225734/https://www.pagina12.com.ar/365428-javier-milei-reconocio-que-trabajo-para-el-genocida-antonio- |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=14 August 2023 |title=La relación entre Javier Milei y el genocida Antonio Bussi |url=https://misionverdad.com/la-relacion-entre-javier-milei-y-el-genocida-antonio-bussi |access-date=21 August 2023 |website=Misión Verdad |language=es |archive-date=21 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821031248/https://misionverdad.com/la-relacion-entre-javier-milei-y-el-genocida-antonio-bussi |url-status=live }}</ref> In 'n toespraak in September 2022 in die Argentynse Kamer van Afgevaardigdes het Milei Macri vir sy voorstel om nie 'n dollar in die Aerolíneas Argentinas te sit nie, gekritiseer, en gewonder waarom hy dit nie gedoen het terwyl hy president was nie en het die regering se 2023-begroting bevraagteken.<ref>{{cite web |date=19 September 2022 |title=Javier Milei criticó al oficialismo y la oposición por la última sesión en Diputados |url=https://qpaso.ar/noticias/la-nacion/lnmas/javier-milei-explico-por-que-el-kirchnerismo-le-erra-en-el-calculo-de-la-inflacion-es-un-dibujo-nid18092022 |access-date=20 August 2023 |website=Qpasó |language=es |archive-date=20 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820004729/https://qpaso.ar/noticias/la-nacion/lnmas/javier-milei-explico-por-que-el-kirchnerismo-le-erra-en-el-calculo-de-la-inflacion-es-un-dibujo-nid18092022 |url-status=live }}</ref> Hy het ook na die poging tot [[sluipmoord]] op Fernández de Kirchner as "nie 'n sluipmoord nie" verwys en het beweer die term impliseer dat die "politieke kaste" bo die mense is.<ref>{{cite web |date=19 September 2022 |title=Milei criticó a Macri: '¿Por qué no lo hizo cuando fue presidente?' |url=https://www.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-critico-a-mauricio-macri-por-una-promesa-de-campana-por-que-no-lo-hizo-cuando-fue-presidente.phtml |access-date=20 August 2023 |website=Perfil |language=es |archive-date=20 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820004729/https://www.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-critico-a-mauricio-macri-por-una-promesa-de-campana-por-que-no-lo-hizo-cuando-fue-presidente.phtml |url-status=live }}</ref> == Openbare beeld == Milei het 'n komplekse en omstrede openbare beeld, gekenmerk deur 'n mengsel van [[Populisme|populistiese]], [[Regs (politiek)|regse]] [[Libertynisme|libertariese]] en [[Konserwatisme|konserwatiewe]] ideologieë, gekweek. Bekend vir sy ultra-liberale ekonomiese sienings en regse populistiese retoriek, het Milei se politieke standpunt verskeie interpretasies deur internasionale media en politieke kommentators ondergaan. Sy opkoms tot prominensie tydens die presidentsverkiesingsveldtog van 2023, aangevuur deur sy oorwinning in die voorverkiesing, het wydverspreide aandag getrek. Milei se voorstelle, insluitend die afskaffing van die Sentrale Bank van Argentinië en die aanvaarding van dollarisasie, is sowel geprys as gekritiseer. Ten spyte van kritiek het sy voorstanderskap vir ekonomiese liberalisme, fiskale konserwatisme, en verminderde regeringsinmenging weerklank gevind by 'n segment van die Argentynse kiesers wat met tradisionele politieke strukture gefrustreerd is. Milei se openbare beeld kan beskou word as 'n omhelsing van die polariserende aard van sy politieke en ekonomiese ideologieë binne die konteks van kontemporêre Argentynse politiek. == Notas == {{reflist|group=nb}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Huidige leiers van die G20}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Milei, Javier}} [[Kategorie:Presidente van Argentinië]] [[Kategorie:Argentynse politici]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] j4xstlf8lslf1oquo22nugj2functvv 0 408966 2892815 2776450 2026-04-11T19:27:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892815 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dr Piet Meyer.jpg|duimnael|Piet Meyer]] '''Pieter Johannes Meyer''' ([[22 Januarie]] [[1909]] – [[1984]]), 'n Suid-Afrikaner, was 'n invloedryke Afrikaner in die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] en voorsitter van die [[Afrikaner Broederbond]]. == Lewensloop == Meyer is op 22 Januarie 1909 in [[Ladybrand]], [[Oranje-Vrystaat]], [[Suid-Afrika]] gebore. Seun van Izak Andries Meyer en Judith Jacoba van Huyssteen. Hy is getroud met Isabella Jacobs. Hy is in 1984 oorlede.<ref name="journals.co.za">{{cite journal| url=http://journals.co.za/docserver/fulltext/hist/32/1/879.pdf?expires=1535536747&id=id&accname=guest&checksum=98E9714BAB05EA4AD8811A59A8F50EB1 |title=Dr Piet Meyer in Johannesburg, 1936-1984 |journal=Historia |volume=32 |issue=1 |pages=44–54 |publisher=University of South Africa |author=Prinsloo, D.|date=1 Mei 1987|accessdate=29 Augustus 2018}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=t-FBAAAAYAAJ&q=%22Nog+nie+ver+genoeg+nie%22|title=(Afrikaans) Nog nie ver genoeg nie |isbn=9780628024275|publisher=Perskor|date=1984}}</ref> == Onderwys == Hy het 'n BA-graad, 'n Hoër Onderwysdiploma, 'n MA ([[Sielkunde]]) en 'n M.Ed. van 1929 tot 1934 aan die [[ Universiteit van die Vrystaat]] in [[Bloemfontein]]. Hy studeer aan die [[Vrije Universiteit Amsterdam|Vrije universiteit]] in [[Amsterdam]] en voltooi sy PhD aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] in 1937.<ref name="journals.co.za"/> ==Beroep== In 1943 open hy 'n uitgewersonderneming, genaamd L en S Boek & Kunsentrum. Meyer het daarna as skakelbeampte by die Rembrandt-groep gewerk. In 1959 is hy aangestel as direkteur-generaal van die [[SAUK]], waarin hy gebly het tot 1980. Hy was voorsitter van die Afrikaner Broederbond (AB) van 1960-1972. Dit was 'n geheime wit Afrikaner manlike organisasie.<ref>{{cite web|url=http://mediamense.co.za/wordpress/2016/01/06/piet-meyer/|title=Media Mense|accessdate=29 Augustus 2018}}{{Dooie skakel|date=Desember 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv02424/04lv02730/05lv03188/06lv03190.htm|publisher=Nelson Mandela Centre of Memory|title=Afrikaner Broederbond (AB) |accessdate=29 Augustus 2018}}</ref> ==[[Randse Afrikaanse Universiteit]]== Reeds in 1955 is 'n komitee deur Afrikaanse kultuurorganisasies gestig om 'n Afrikaanse universiteit in [[Johannesburg]] te stig. Meyer was voorsitter van die komitee en Hennie Roux sekretaris. Meyer was in die bestuur-leierskap-span van die [[FAK]].<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/bub_gb_UTNhTscJ9m4C |quote=the rise of the afrikanerdom. | title= The rise of the Afrikanerdom| author=Moodie, D.T.|publisher=University of California Press|date=1980 |isbn=978-0-520-03943-8}}</ref> Hulle oorhandig 'n verslag aan die regering en dit is aanvaar en die universiteit het in 1966 begin. Hy was ook die Kanselier van die Universiteit van 1978-1983. Hulle het hom met 'n eredoktorsgraad vereer.<ref>{{cite web|url=http://repository.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/26254/Klee_JN_2017.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Establishing of Rand Afrikaans University 1955-1975|author=Klee, J.N.|publisher=North=West University|date=May 2017|accessdate=29 Augustus 2018}}{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.sahistory.org.za/dated-event/rand-afrikaans-university-established |publisher= SAHO |title=Today in history|accessdate= 29 Augustus 2018|date= 2011-03-16 }}</ref> ==SAUK== Toe Meyer in 1959 begin het, het die Korporasie slegs 350 uur per week uitgesaai. By sy aftrede by die korporasie het dit 1050 uur per week uitgesaai en het radiostasies die meeste inheemse tale gehad. Hy het toesig gehou oor die bekendstelling van [[Televisie in Suid-Afrika|televisie-uitsaaiwese in Suid-Afrika]] in 1976. In 1961 het hy 18 stede wêreldwyd besoek en onderhoude gevoer met deskundiges op radio en televisie. <ref name="journals.co.za"/><ref>{{cite web |url=https://open.uct.ac.za/bitstream/handle/11427/18271/thesis_hum_1990_silke_daniel.pdf?sequence=1 |title=The broadcasting of politics in South Africa |date=Augustus 1989 |publisher=University of Cape Town |accessdate=30 Augustus 2018 |author=Silke, D.}}</ref> ==Die belang van die Afrikaner== Meyer het die belang van die [[Afrikaners|Afrikaner]] op die hart gedra. Hy het in die 1930's (as lid van die [[Nasionale Party]]) saam met dr [[Albert Hertzog]] gewerk om seker te maak dat die Afrikanermynwerkers 'n plek in die vakbonde kry.<ref>{{cite journal |title= Analysing Afrikaner Nationalism: The 'Christian-National' Assault on White Trade Unionism in South Africa, 1934-1948 |journal = African Affairs|volume = 77|issue = 306|pages = 45–72|publisher=Oxford University Press|author=O’Meara, D.|date=Januarie 1978|jstor = 721347|doi = 10.1093/oxfordjournals.afraf.a096954}}</ref> Hy was 'n sleutelfiguur in die stigting van die Randse Afrikaanse Universiteit in 1966. Deur sy posisie in die Afrikaner Broederbond kon hy sowel die SAUK as die Randse Afrikaanse Universiteit beïnvloed. In 1948 het die Suid-Afrikaanse Regering [[Kommunisme]] onwettig verklaar. Kerke het 'n anti-kommunistiese komitee gevorm om Afrikaners teen kommunisme te beskerm. Meyer was die tweede voorsitter van hierdie komitee wat [[Nicolaas Johannes Diederichs]] vervang het.<ref name="journals.co.za"/><ref>{{cite web |url=https://nanopdf.com/download/afrikaner-anti-communist-history-production-in-south_pdf |title=Afrikaner anti-communist history production in South |publisher=Nanopdf.com|date=3 Mei 2018|accessdate=29 Augustus 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://gelofteland.org/index.php/suid-afrika/271-ab-in-die-afrikanerpolitiek/5889-die-broederbond-in-die-afrikaner-politiek-6|title= Broederbond in Afrikaner Politics|accessdate=29 Augustus 2018}}</ref>] Hy was ook 'n skrywer van boeke oor die geskiedenis van die Afrikaner.<ref>{{cite web |url=http://www.worldcat.org/search?q=au%3AMeyer%2C+Pieter+johannes&qt=results_page |title=Pieter Johannes Meyer}}</ref> ==Erkenning== Hy het behalwe die een wat deur die Randse Afrikaanse Universiteit eredoktorsgrade van die Universiteit van die Vrystaat en [[Universiteit van Pretoria]] gegee is, ontvang.<ref name="journals.co.za"/> 'n Brons borsbeeld van hom is in die voorportaal van die SAUK se hoofkantoorgebou in [[Auckland Park]] Johannesburg opgerig, maar dit is later verwyder.<ref>{{cite web |url=https://mg.co.za/article/1995-11-17-static-as-channels-change-at-sabc |title=Static as channels change at SABC|date=17 November 1985|publisher= Mail &Guardian newspaper|accessdate=29 Augustus 2018}}</ref> == Verdere leeswerk == * {{cite web |url=http://archive.spectator.co.uk/article/13th-january-1979/7/south-africas-secret-government |title= South Africa's Secret Government|publisher=The Spectator|date=13 Januarie 1979|accessdate=29 Augustus 2018}} * {{cite web |url=https://mediamense.co.za/index.php?frontend_action=display_compound_text_content&item_id=540 |title=Piet Meyer|accessdate=29 Augustus 2018}} * {{cite journal |title= Special issue on contemporary Politics |journal = Journal of Southern African Studies|volume = 7|issue = 1|pages = 127–129|author=Moodie, D.|date=Oktober 1980|publisher=JSAS|jstor = 2636789|doi = 10.1080/03057078008708023}} * {{cite web |url=https://www.pressreader.com/south-africa/sunday-times/20070107/283008280291941 |title=30 years of SABC |date=7 Januarie 2000|publisher=Sunday Times|author=Mzamane, M.V.|accessdate=29 Augustus 2018}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meyer, Pieter Johannes}} [[Kategorie:Geboortes in 1909]] [[Kategorie:Sterftes in 1984]] [[Kategorie:Afrikaners]] eir821gch4go02b0im48vdxz5bexs88 2892818 2892815 2026-04-11T19:28:23Z Sobaka 328 /* Die belang van die Afrikaner */ 2892818 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dr Piet Meyer.jpg|duimnael|Piet Meyer]] '''Pieter Johannes Meyer''' ([[22 Januarie]] [[1909]] – [[1984]]), 'n Suid-Afrikaner, was 'n invloedryke Afrikaner in die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] en voorsitter van die [[Afrikaner Broederbond]]. == Lewensloop == Meyer is op 22 Januarie 1909 in [[Ladybrand]], [[Oranje-Vrystaat]], [[Suid-Afrika]] gebore. Seun van Izak Andries Meyer en Judith Jacoba van Huyssteen. Hy is getroud met Isabella Jacobs. Hy is in 1984 oorlede.<ref name="journals.co.za">{{cite journal| url=http://journals.co.za/docserver/fulltext/hist/32/1/879.pdf?expires=1535536747&id=id&accname=guest&checksum=98E9714BAB05EA4AD8811A59A8F50EB1 |title=Dr Piet Meyer in Johannesburg, 1936-1984 |journal=Historia |volume=32 |issue=1 |pages=44–54 |publisher=University of South Africa |author=Prinsloo, D.|date=1 Mei 1987|accessdate=29 Augustus 2018}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=t-FBAAAAYAAJ&q=%22Nog+nie+ver+genoeg+nie%22|title=(Afrikaans) Nog nie ver genoeg nie |isbn=9780628024275|publisher=Perskor|date=1984}}</ref> == Onderwys == Hy het 'n BA-graad, 'n Hoër Onderwysdiploma, 'n MA ([[Sielkunde]]) en 'n M.Ed. van 1929 tot 1934 aan die [[ Universiteit van die Vrystaat]] in [[Bloemfontein]]. Hy studeer aan die [[Vrije Universiteit Amsterdam|Vrije universiteit]] in [[Amsterdam]] en voltooi sy PhD aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] in 1937.<ref name="journals.co.za"/> ==Beroep== In 1943 open hy 'n uitgewersonderneming, genaamd L en S Boek & Kunsentrum. Meyer het daarna as skakelbeampte by die Rembrandt-groep gewerk. In 1959 is hy aangestel as direkteur-generaal van die [[SAUK]], waarin hy gebly het tot 1980. Hy was voorsitter van die Afrikaner Broederbond (AB) van 1960-1972. Dit was 'n geheime wit Afrikaner manlike organisasie.<ref>{{cite web|url=http://mediamense.co.za/wordpress/2016/01/06/piet-meyer/|title=Media Mense|accessdate=29 Augustus 2018}}{{Dooie skakel|date=Desember 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv02424/04lv02730/05lv03188/06lv03190.htm|publisher=Nelson Mandela Centre of Memory|title=Afrikaner Broederbond (AB) |accessdate=29 Augustus 2018}}</ref> ==[[Randse Afrikaanse Universiteit]]== Reeds in 1955 is 'n komitee deur Afrikaanse kultuurorganisasies gestig om 'n Afrikaanse universiteit in [[Johannesburg]] te stig. Meyer was voorsitter van die komitee en Hennie Roux sekretaris. Meyer was in die bestuur-leierskap-span van die [[FAK]].<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/bub_gb_UTNhTscJ9m4C |quote=the rise of the afrikanerdom. | title= The rise of the Afrikanerdom| author=Moodie, D.T.|publisher=University of California Press|date=1980 |isbn=978-0-520-03943-8}}</ref> Hulle oorhandig 'n verslag aan die regering en dit is aanvaar en die universiteit het in 1966 begin. Hy was ook die Kanselier van die Universiteit van 1978-1983. Hulle het hom met 'n eredoktorsgraad vereer.<ref>{{cite web|url=http://repository.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/26254/Klee_JN_2017.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Establishing of Rand Afrikaans University 1955-1975|author=Klee, J.N.|publisher=North=West University|date=May 2017|accessdate=29 Augustus 2018}}{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.sahistory.org.za/dated-event/rand-afrikaans-university-established |publisher= SAHO |title=Today in history|accessdate= 29 Augustus 2018|date= 2011-03-16 }}</ref> ==SAUK== Toe Meyer in 1959 begin het, het die Korporasie slegs 350 uur per week uitgesaai. By sy aftrede by die korporasie het dit 1050 uur per week uitgesaai en het radiostasies die meeste inheemse tale gehad. Hy het toesig gehou oor die bekendstelling van [[Televisie in Suid-Afrika|televisie-uitsaaiwese in Suid-Afrika]] in 1976. In 1961 het hy 18 stede wêreldwyd besoek en onderhoude gevoer met deskundiges op radio en televisie. <ref name="journals.co.za"/><ref>{{cite web |url=https://open.uct.ac.za/bitstream/handle/11427/18271/thesis_hum_1990_silke_daniel.pdf?sequence=1 |title=The broadcasting of politics in South Africa |date=Augustus 1989 |publisher=University of Cape Town |accessdate=30 Augustus 2018 |author=Silke, D.}}</ref> ==Die belang van die Afrikaner== Meyer het die belang van die [[Afrikaners|Afrikaner]] op die hart gedra. Hy het in die 1930's (as lid van die [[Nasionale Party]]) saam met dr [[Albert Hertzog]] gewerk om seker te maak dat die Afrikanermynwerkers 'n plek in die vakbonde kry.<ref>{{cite journal |title= Analysing Afrikaner Nationalism: The 'Christian-National' Assault on White Trade Unionism in South Africa, 1934-1948 |journal = African Affairs|volume = 77|issue = 306|pages = 45–72|publisher=Oxford University Press|author=O’Meara, D.|date=Januarie 1978|jstor = 721347|doi = 10.1093/oxfordjournals.afraf.a096954}}</ref> Hy was 'n sleutelfiguur in die stigting van die Randse Afrikaanse Universiteit in 1966. Deur sy posisie in die Afrikaner Broederbond kon hy sowel die SAUK as die Randse Afrikaanse Universiteit beïnvloed. In 1948 het die Suid-Afrikaanse Regering [[Kommunisme]] onwettig verklaar. Kerke het 'n anti-kommunistiese komitee gevorm om Afrikaners teen kommunisme te beskerm. Meyer was die tweede voorsitter van hierdie komitee wat [[Nicolaas Johannes Diederichs]] vervang het.<ref name="journals.co.za"/><ref>{{cite web |url=https://nanopdf.com/download/afrikaner-anti-communist-history-production-in-south_pdf |title=Afrikaner anti-communist history production in South |publisher=Nanopdf.com|date=3 Mei 2018|accessdate=29 Augustus 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://gelofteland.org/index.php/suid-afrika/271-ab-in-die-afrikanerpolitiek/5889-die-broederbond-in-die-afrikaner-politiek-6|title= Broederbond in Afrikaner Politics|accessdate=29 Augustus 2018}}</ref> Hy was ook 'n skrywer van boeke oor die geskiedenis van die Afrikaner.<ref>{{cite web |url=http://www.worldcat.org/search?q=au%3AMeyer%2C+Pieter+johannes&qt=results_page |title=Pieter Johannes Meyer}}</ref> ==Erkenning== Hy het behalwe die een wat deur die Randse Afrikaanse Universiteit eredoktorsgrade van die Universiteit van die Vrystaat en [[Universiteit van Pretoria]] gegee is, ontvang.<ref name="journals.co.za"/> 'n Brons borsbeeld van hom is in die voorportaal van die SAUK se hoofkantoorgebou in [[Auckland Park]] Johannesburg opgerig, maar dit is later verwyder.<ref>{{cite web |url=https://mg.co.za/article/1995-11-17-static-as-channels-change-at-sabc |title=Static as channels change at SABC|date=17 November 1985|publisher= Mail &Guardian newspaper|accessdate=29 Augustus 2018}}</ref> == Verdere leeswerk == * {{cite web |url=http://archive.spectator.co.uk/article/13th-january-1979/7/south-africas-secret-government |title= South Africa's Secret Government|publisher=The Spectator|date=13 Januarie 1979|accessdate=29 Augustus 2018}} * {{cite web |url=https://mediamense.co.za/index.php?frontend_action=display_compound_text_content&item_id=540 |title=Piet Meyer|accessdate=29 Augustus 2018}} * {{cite journal |title= Special issue on contemporary Politics |journal = Journal of Southern African Studies|volume = 7|issue = 1|pages = 127–129|author=Moodie, D.|date=Oktober 1980|publisher=JSAS|jstor = 2636789|doi = 10.1080/03057078008708023}} * {{cite web |url=https://www.pressreader.com/south-africa/sunday-times/20070107/283008280291941 |title=30 years of SABC |date=7 Januarie 2000|publisher=Sunday Times|author=Mzamane, M.V.|accessdate=29 Augustus 2018}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meyer, Pieter Johannes}} [[Kategorie:Geboortes in 1909]] [[Kategorie:Sterftes in 1984]] [[Kategorie:Afrikaners]] mj97m1tejmptlktuvmgfqgpd5nwbxp7 0 409195 2892792 2878161 2026-04-11T19:16:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892792 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Presidente Bukele (cropped).jpg|duimnael|Nayib Bukele ]] '''Nayib Armando Bukele Ortez''' ([[Spanje|Spaanse]] uitspraak: [naˈʝiβ buˈkele]; gebore [[24 Julie]] [[1981]]) is 'n Salvadoraanse politikus en sakeman wat van 1 Junie 2019 as die 43ste president van [[El Salvador]] dien. Hy was die eerste president sedert José Napoleón Duarte (1984 –1989) om nie verkies te word as die kandidaat van een van die land se twee groot politieke partye nie: die linkse Farabundo Martí National Liberation Front (FMLN) en die regse Nationalist Republican Alliance (ARENA) nie. Bukele het vir drie jaar van 2012 tot 2015 as burgemeester van Nuevo Cuscatlán gedien, en daarna drie jaar as burgemeester van [[San Salvador]], die land se hoofstad, van 2015 tot 2018 gedien. Nadat hy albei burgemeestersverkiesings as lid van die FMLN gewen het, is Bukele geskors van die party in 2017. In 2018 het hy sy eie politieke party gestig: Nuevas Ideas. Hy het probeer om die 2019 Salvadoraanse presidensiële verkiesing te wen met die sentrum-linkse Demokratiese Verandering; toe die Hoogste Verkiesingshof (TSE) Demokratiese Verandering ontbind het, het Bukele eerder saam met die middelregse Grand Alliance for National Unity (GANA) deelgeneem. Hy het die verkiesing met 53 persent van die stemme gewen. El Salvador se [[moord]]syfer het tydens Bukele se ampstermyn tot historiese laagtepunte gedaal, en het met meer as 50 persent gedaal gedurende sy eerste jaar in die amp.<ref name="Reuters murder">{{Cite news|date=8 Julie 2020|title=El Salvador murder rate plummets; study says gangs may have informal pact with government|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-el-salvador-violence-idUSKBN2492DS|access-date=16 Desember 2021}}</ref><ref name="Brigida">{{Cite web|last=Brigida|first=Anna-Catherine|title=El Salvador's Homicide Rate Hit a Historic Low in 2020|url=https://foreignpolicy.com/2021/03/03/el-salvador-homicide-historic-low-2020-gangs-migration/|access-date=16 Desember 2021|website=Foreign Policy|date=3 Maart 2021 |language=en}}</ref> Alhoewel Bukele die afname in moorde toegeskryf het aan sy ontplooiing van duisende polisie en soldate na bendevestings en 'n toename in tronksekuriteit, is sy regering daarvan beskuldig dat hy in die geheim met [[Mara Salvatrucha]] (MS-13) onderhandel het om die aantal moorde te verminder. Nadat meer as 80 mense gedurende 'n enkele naweek in Maart 2022 deur misdadigers vermoor is, het Bukele se regering sedertdien meer as 73 800 mense met beweerde bendeverwantskappe in hegtenis geneem, wat daartoe gelei het dat beskuldigings van menseregteskendings deur El Salvador se veiligheidsmagte gepleeg is.<ref>{{Cite web |title=El Salvador |url=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/el-salvador/ |access-date=2023-10-02 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> Bukele se onderdrukking van bendes is gekrediteer as wat hulle effektief vernietig het, wat gelei het tot 'n byna 60 persent afname in moorde in 2022, maar sy veldtog het daartoe gelei dat die land vanaf 2023 die hoogste gevangenskapsyfer ter wêreld gehad het.<ref>{{Cite news |last1=Kitroeff |first1=Natalie |last2=Volpe |first2=Daniele |date=2023-04-09 |title=El Salvador Decimated Its Ruthless Gangs. But at What Cost? |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/04/09/world/americas/el-salvador-gangs.html |access-date=2023-04-13 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-01-03 |title=El Salvador murders plummet by over half in 2022 amid gang crackdown |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/americas/el-salvador-murders-plummet-by-over-half-2022-amid-gang-crackdown-2023-01-03/ |access-date=2023-04-13}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-12 |title=El Salvador Is Imprisoning People at Triple the Rate of the US |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-09-12/el-salvador-jails-1-6-of-population-in-crime-crackdown |access-date=2023-10-30}}</ref> Met 'n moordsyfer van 2,4 per 100 000 in 2023 tot en met Oktobermaand, is El Salvador se moordsyfer verlaag tot 'n rekordlaagtepunt onder byna enige ander land in [[Latyns-Amerika]].<ref>{{Cite web |last=Galdamez |first=Eddie |date=2023-11-19 |title=Homicide Rate in El Salvador in 2023 - Safety in El Salvador |url=https://elsalvadorinfo.net/homicide-rate-in-el-salvador/ |access-date=2023-11-21 |website=El Salvador INFO |language=en-us}}</ref> Bukele het regdeur sy ampstermyn rekord hoë goedkeuringsgraderings van ongeveer 90% onder Salvadorane gehandhaaf.<ref>{{Cite web |title=Salvador's Leader, Combative but Popular, May Tighten Grip in Elections |author=Natalie Kitroeff |work=The New York Times |date=28 Februarie 2021 |access-date=29 Desember 2021 |url= https://www.nytimes.com/2021/02/28/world/americas/el-salvador-election-bukele.html |quote=Salvadorane kan nie genoeg van hom kry nie. President Nayib Bukele, wat 'n goedkeuringsgradering van ongeveer 90 persent in peilings geniet, sal na verwagting sy mandaat nog verder uitbrei in die wetgewende verkiesings op Sondag wat 'n beslissende oorwinning aan sy party kan lewer. }}</ref><ref>{{Cite web |title=Majority of Salvadorans Approve of Bukele's Leadership, Poll Shows |author=Nelson Renteria |work=U.S. News & World Report |date=15 Desember 2021 |access-date=29 Desember 2021 |url= https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-12-15/majority-of-salvadorans-approve-of-bukeles-leadership-poll-shows?context=amp |quote='n Sterk meerderheid Salvadorane keur president Nayib Bukele se regering goed ondanks kontroversies oor sy beleid en Amerikaanse sanksies op sy kabinet, volgens 'n peiling deur die ondersoekeenheid van die plaaslike koerant La Prensa wat Woensdag gepubliseer is. }}</ref> Hy is daarvan beskuldig dat hy soms op 'n outoritêre wyse regeer. <ref name="hrw authoritarianism">{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2021/05/21/us-can-stop-el-salvadors-slide-authoritarianism-time-act#|title=The U.S. can Stop El Salvador's Slide to Authoritarianism. Time to Act.|first1=José Miguel|last1=Vivanco|first2=Juan|last2=Pappier|date=21 Mei 2021|publisher=Human Rights Watch|website=hrw.org|access-date=7 Junie 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=Meléndez-Sánchez|first=Manuel|title=Latin America Erupts: Millennial Authoritarianism in El Salvador|url=https://journalofdemocracy.org/articles/latin-america-erupts-millennial-authoritarianism-in-el-salvador/|publisher=Journal of Democracy|date=Julie 2021|access-date=20 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Goodfriend|first=Hilary|url=https://jacobinmag.com/2022/04/el-salvador-nayib-bukele-authoritarianism-security-police-brutality-gang-violence|title=El Salvador's Nayib Bukele Is Yet Again Ramping Up His Authoritarian Violence|publisher=Jacobin|date=8 April 2022|access-date=20 April 2022}}</ref> In Februarie 2020 het Bukele soldate na die Wetgewende Vergadering gestuur in 'n poging om die goedkeuring van 'n wetsontwerp af te dwing wat bykomende aankope van toerusting vir die polisie en gewapende magte sou befonds.<ref name="Neuman">{{Cite news|last=Neuman|first=Scott|date=10 Februarie 2020|title=Troops Occupy El Salvador's Legislature To Back President's Crime Package|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2020/02/10/804407503/troops-occupy-el-salvadors-legislature-to-back-president-s-crime-package|access-date=16 Desember 2021}}</ref> In Mei 2021 het hy 'n stap gelei om die prokureur-generaal en vyf hooggeregshofregters van El Salvador af te dank, wat die Verenigde State se departement van buitelandse sake en [[Organisasie van Amerikaanse Lande |Organisasie van Amerikaanse State]] (OAS) as demokratiese terugvalligheid veroordeel het.<ref>{{cite news |title=Crisis brewing as El Salvador's Congress votes out top judges |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/2/crisis-brewing-as-el-salvador-congress-votes-out-top-judges |access-date=12 April 2022 |agency=Al Jazeera |date=2 Mei 2021}}</ref> Na die goedkeuring van [[bitcoin]] in [[Bitcoin in El Salvador|El Salvador as wettige betaalmiddel]] in September 2021, het betogings teen Bukele se regering plaasgevind. Sy aankondiging dat hy aan die algemene verkiesing van 2024 in Salvador sou deelneem, het gelei tot kritiek deur grondwetkundiges en organisasies dat onmiddellike presidensiële herverkiesing die land se grondwet oortree.<ref>{{Cite web |title=Critican pretensión de reelección de Bukele |url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Critican-pretension-de-reeleccion-de-Bukele-20220917-0011.html |access-date=2022-12-06 |website=Noticias de El Salvador - La Prensa Gráfica {{!}} Informate con la verdad |language=es}}</ref> Die laaste president om herverkiesing te soek, was Antonio Saca in 2014 en die laaste sittende president wat suksesvol herkies is, was Maximiliano Hernández Martínez in 1944.<ref>{{cite web|url=https://elfaro.net/en/202309/el_salvador/27055/Reelection-in-El-Salvador-Rhymes-with-Dictatorship.htm|title=La Reelección en El Salvador es Sinónimo de Dictadura|trans-title=Re-Election in El Salvador Rhymes with Dictatorship|language=es|date=19 November 2021|access-date=19 September 2023|work=El Faro|first1=Nelson|last1=Rauda Zablah}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nacla.org/el-salvador-slide-toward-authoritarianism|title=El Salvador's Slide Toward Authoritarianism|last1=Ng|first1=Johnathan|language=en|work=North American Congress on Latin America|date=2 November 2022|access-date=4 November 2022}}</ref> Bukele het op 1 Desember 2023 bedank om op sy herverkiesingsveldtog te fokus en is deur Claudia Rodríguez de Guevara as waarnemende president opgevolg. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bukele, Nayib}} [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van El Salvador]] omimvbbjeulrps16yexjqgsxfxtlso8 0 410505 2892715 2809562 2026-04-11T18:49:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892715 wikitext text/x-wiki '''Nompilo Kholeka Gcaleka''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] prokureur en die huidige [[Openbare Beskermer]] van Suid-Afrika. Sy het voorheen as Adjunk Openbare Beskermer gedien en het op 9 Junie 2022 waarnemende Openbare Beskermer geword ná die skorsing van die voormalige Openbare Beskermer [[Busisiwe Mkhwebane]]. Gcaleka het op 19 Oktober 2023 'n aanbeveling ontvang om as die vyfde persoon die pos van Openbare Beskermer te beklee tydens 'n stemming in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]].<ref>{{Cite web |last=Merten |first=Marianne |date=2023-08-29 |title=Acting Public Protector Kholeka Gcaleka named as new incumbent |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2023-08-29-acting-public-protector-kholeka-gcaleka-named-as-replacement-to-busisiwe-mkhwebane/ |access-date=2023-09-01 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Die [[Demokratiese Alliansie]] (DA) en die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (EFF) het Gcaleka se benoeming tot die Openbare Beskermer se kantoor teengestaan en gesê sy is nie 'n geskikte kandidaat nie.<ref>{{Cite web |last=Ndenze |first=Babalo |title=DA, EFF reject Kholeka Gcaleka’s nomination as the next Public Protector |url=https://ewn.co.za/2023/08/30/da-eff-reject-kholeka-gcaleka-s-nomination-as-the-next-public-protector |access-date=2023-09-01 |website=ewn.co.za |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Muhammad |title=EXPLAINER {{!}} All set for Kholeka Gcaleka to be next Public Protector: What happens next? |url=https://www.news24.com/news24/opinions/analysis/explainer-all-set-for-kholeka-gcaleka-to-be-next-public-protector-what-happens-next-20230831 |access-date=2023-09-01 |website=News24 |language=en-US}}</ref> President [[Cyril Ramaphosa]] het Gcaleka op 1 November 2023 amptelik vir 'n termyn van sewe jaar as Openbare Beskermer aangestel.<ref>{{Cite web |title=President Ramaphosa appoints Advocate Gcaleka as Public Protector |url=https://www.thepresidency.gov.za/press-statements/president-ramaphosa-appoints-advocate-gcaleka-public-protector?fbclid=IwAR0-5CCrS1LGrGDhv_AQMh8xXPeIYkWZNYOxFQsLXPOTNuYm4GWPDRM0dM8 |access-date=2023-11-01 |website=The Presidency of South Africa |archive-date=2023-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101082414/https://www.thepresidency.gov.za/press-statements/president-ramaphosa-appoints-advocate-gcaleka-public-protector?fbclid=IwAR0-5CCrS1LGrGDhv_AQMh8xXPeIYkWZNYOxFQsLXPOTNuYm4GWPDRM0dM8 |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gcaleka, Kholeka}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse openbare beskermers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regsgeleerdes]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Johannesburg]] f6s9all76noa5khaghafhhgyiegihze 0 410898 2892801 2772093 2026-04-11T19:19:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892801 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nikki Haley by Gage Skidmore 5.jpg|duimnael|Nikki Haley]] '''Nimarata Nikki Haley''' (née '''Randhawa'''; gebore [[20 Januarie]] [[1972]]<ref name=":3">{{cite tweet |user=AmbNikkiHaley|number=998051865433640966|title=Nikki is my name on my birth certificate. I married a Haley. I was born Nimarata Nikki Randhawa and married Michael Haley.|date=20 Mei 2018|author=Archive: Ambassador Nikki Haley|archive-url=https://archive.ph/ai7rp|archive-date=September 21, 2023}}</ref><ref name=UST>Vercellone, Chiara. [https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2021/05/05/fact-check-haley-didnt-white-wash-her-name-nikki-punjabi/4928061001/ "Fact check: Nikki Haley didn't 'white-wash' her name. It's Punjabi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211010180246/https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2021/05/05/fact-check-haley-didnt-white-wash-her-name-nikki-punjabi/4928061001/ |date=10 Oktober 2021 }}, [[USA Today]] (5 Mei 2021): "Haley, the daughter of Indian immigrants, was born Nimarata Nikki Randhawa ... [H]er [http://static.sepiamutiny.com/blog/wp-content/uploads/2012/01/NikkiHaley.yearbook-300x279.jpg yearbook photo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320150033/http://static.sepiamutiny.com/blog/wp-content/uploads/2012/01/NikkiHaley.yearbook-300x279.jpg |date=March 20, 2023 }} het haar volle naam gelys: 'Nimarata Nikki Randhawa'."</ref><ref name=UST /><ref>{{cite magazine|last=Cobb|first=Jelani|title=The Complicated History of Nikki Haley|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-complicated-history-of-nikki-haley|access-date=2020-11-03|magazine=The New Yorker|language=en-us|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125225128/https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-complicated-history-of-nikki-haley|url-status=live}}</ref>) is 'n [[Amerikaanse]] [[politikus]] en diplomaat wat van 2011 tot 2017 as goewerneur van [[Suid-Carolina]] gedien het, en as die 29ste Amerikaanse ambassadeur in die [[Verenigde Nasies]] vir twee jaar, van Januarie 2017 tot Desember 2018.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2018/10/09/politics/nikki-haley-resignation-letter/index.html|title=Read Nikki Haley's resignation letter to Trump &#124; CNN Politics|publisher=[[CNN]]|date=9 Oktober 2018|access-date=20 Oktober 2021|archive-date=3 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103060638/https://www.cnn.com/2018/10/09/politics/nikki-haley-resignation-letter/index.html|url-status=live}}</ref> 'n Lid van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]], Haley, is die eerste Indiese Amerikaner wat in 'n presidensiële kabinet gedien het.<ref name=":2">{{cite web |title=Nikki Haley – great advocate of India-US relationship: Indian-Americans |url=https://m.economictimes.com/news/international/world-news/nikki-haley-great-advocate-of-india-us-relationship-indian-americans/articleshow/66144960.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125044135/https://m.economictimes.com/news/international/world-news/nikki-haley-great-advocate-of-india-us-relationship-indian-americans/amp_articleshow/66144960.cms |archive-date=25 Januarie, 2021 |access-date=2020-11-03 |website=The Economic Times}}</ref> Haley het by haar familie se klerebesigheid aangesluit voordat sy as tesourier en toe president van die National Association of Women Business Owners gedien het. Sy is in 2004 tot die Suid-Carolina Huis van Verteenwoordigers verkies en het drie termyne gedien. In 2010, tydens haar derde termyn, is sy tot goewerneur van Suid-Carolina verkies. Haley was die eerste vroulike goewerneur van Suid-Carolina en die tweede Amerikaanse staatsgoewerneur van Indiese afkoms, ná mede-Republikein Bobby Jindal van [[Louisiana]]. In Januarie 2017 het Haley as goewerneur bedank om Amerikaanse ambassadeur by die Verenigde Nasies te word in die administrasie van [[Donald Trump]].<ref name="Haaretz">{{cite news|url=https://www.haaretz.com/us-news/.premium-13-times-nikki-haley-stood-up-for-israel-at-the-un-and-aipac-1.6545972|title=13 Times Nikki Haley Stood Up for Israel at the UN (And AIPAC)|last=Hennigan|first=Adrian|date=10 September 2018|work=Haaretz|access-date=9 Junie 2020|archive-date=4 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210404152439/https://www.haaretz.com/us-news/.premium-13-times-nikki-haley-stood-up-for-israel-at-the-un-and-aipac-1.6545972|url-status=live}}</ref> Sy is 96–4 deur die Amerikaanse Senaat in 'n tweeparty-stemming bevestig. Sy het op 31 Desember 2018 as ambassadeur uitgetree.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2018-10-10 |title=Nikki Haley resigns as US ambassador to UN, shocking fellow diplomats |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2018/oct/09/nikki-haley-resigns-quits-trump-un-ambassador-latest-news |access-date=2023-02-14 |issn=0261-3077 |archive-date=14 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214191148/https://www.theguardian.com/world/2018/oct/09/nikki-haley-resigns-quits-trump-un-ambassador-latest-news |url-status=live }}</ref> Haley is 'n kandidaat in die 2024 Republikeinse Party presidensiële voorverkiesings. Sy het haar veldtog in Februarie 2023 aangekondig.<ref>{{Cite web |title=Nikki Haley launches presidential campaign, challenging Trump for GOP nomination |url=https://abcnews.go.com/US/nikki-haley-launches-presidential-campaign/story?id=97168476 |access-date=2023-02-14 |website=ABC News |language=en |archive-date=21 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221171629/https://abcnews.go.com/US/nikki-haley-launches-presidential-campaign/story?id=97168476 |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haley, Nikki}} [[Kategorie:Amerikaanse diplomate]] [[Kategorie:Amerikaanse politici]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] hn5vx5tepwp3xk2bbm84tlcygzrkfkp 0 410974 2892831 2646100 2026-04-11T19:32:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892831 wikitext text/x-wiki '''Pip Freedman''' ([[14 Julie]] [[1925]] – [[19 Mei]] [[2003]]) was 'n [[Suid-Afrikaanse]] gebore radiokomediant en filmakteur en was veral bekend vir sy optredes op [[SAUK]] se [[Springbokradio]] program ''The Pip Freedman Show''. Sy loopbaan, wat in die 1950's begin het, strek oor ses dekades tot 2002. ==Agtergrond== Hy is gebore Philip Maurice Freedman in [[Swellendam]], [[Kaapprovinsie]] in 1925.<ref name="IOL01">{{cite news | url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/comedian-pip-freedman-joked-to-the-very-end-106685 | title=Comedian Pip Freedman 'joked to the very end' | work=IOL | date=20 Mei 2003 | accessdate=18 September 2017 | author=Naidu, Aldrin}}</ref> Hy was twee keer getroud. Hy het sy tweede vrou Pat in 1967 ontmoet en in 1973 getroud.<ref name=IOL01/> Hy het twee kinders uit sy eerste huwelik gehad Jeremy en Gayle Freedman en Jonathan en Samantha Freedman uit sy huwelik met Pat.<ref name=IOL01/> Hy is in die Life Kingsbury-hospitaal, Kaapstad dood aan 'n bloedklont in sy been.<ref name=IOL02/> ==Beroep== Hy het sy loopbaan by die Starlight-teater by [[Seepunt]], [[Kaapstad]], begin. Hy sou in die 1950's by die SAUK aansluit.<ref name=IOL01/> Hy is ingebring deur Cecile Whiteman en vervang Gabriel Bauman op die program, ''Snoektown Calling''.<ref name="IOL02">{{cite web | url=https://www.iol.co.za/entertainment/whats-on/durban/pip-cracks-jokes---right-to-the-end-896562 | title=Pip cracks jokes - right to the end | publisher=IOL | date=21 Mei 2003 | accessdate=18 September 2017}}</ref> Hy sou van 1969 tot 1972 in die radioprogram ''Next Stop Makouvlei'' optree, 'n regstreekse program wat deur Pieter van der Byl vervaardig is en wat in 'n gelyknamige rolprent omskep is. Sy eie radioprogram was ''The Pip Freedman Show'', wat vanaf Januarie 1968 tot 1985 op Springbokradio uitgesaai is todat die radiostasie vir die laaste keer gesluit het. In die vertoning sou hy die maniërisme, humor en stemme van die verskillende etniese rasse van die Wes-Kaap loslaat sonder om grof of oneerbiedig te wees.<ref name=IOL02/> ==Filmografie== *''[[The Gods Must Be Crazy]]'' (1980) *''[[Die spook van Donkergat]]'' (1973) *''Next Stop Makouvlei'' (1972) *''Banana beach'' (1970) == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Freedman, Pip}} [[Kategorie:Geboortes in 1925]] [[Kategorie:Sterftes in 2003]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse omroepers]] 4j5sresqpr64872p4nqibski2i4jx24 0 411580 2892820 2649377 2026-04-11T19:30:34Z Jcb 223 2892820 wikitext text/x-wiki Die '''MAP16 Civic Movement (MAP16)''' is 'n klein [[Suid-Afrikaanse]] [[politieke party]]. Dit is gestig nadat sestien plaaslike raadslede van die [[African National Congress]] (ANC) van die [[Maluti-a-Phofung Plaaslike Munisipaliteit]] deur die ANC geskors is omdat hulle gestem het om die ANC-burgemeester Vusi Tshabalala, wat deur verskeie korrupsie-aanklagte teregstaan, te ontsetel. In die nasleep van die afdankings is daar in September 2018 tussenverkiesings in vyftien wyke gehou, en die geskorste raadslede het as onafhanklikes gestaan en tien van die vyftien setels terug gewen.<ref>{{Cite web |date=2019-08-29 |title=ANC loses 10 wards in Maluti-a-Phofung by-elections |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/anc-loses-10-wards-in-maluti-a-phofung-by-elections/ |access-date=2021-11-20 |website=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader. |language=en-US}}</ref> MAP16 het die 2021 Maluti-a-Phofung Plaaslike Munisipaliteit-verkiesing betwis en twintig setels gewen, terwyl die ANC sy meerderheid verloor het en van 47 tot 28 setels verminder is. Daarna het MAP16 'n koalisie gevorm saam met die [[Economic Freedom Fighters]], [[Dikwankwetla Party]], [[African Transformation Movement]], [[African Independent Congress]] en die South African Royal Kingdoms Organisation, ondersteun deur die [[Demokratiese Alliansie]] en [[Vryheidsfront Plus]], om beheer oor die munisipaliteit te neem.<ref>{{Cite web |title=ANC kicked out of power in Maluti-a-Phufong as former councillors take over |url=https://www.iol.co.za/news/politics/anc-kicked-out-of-power-in-maluti-a-phufong-as-former-councillors-take-over-84a4a177-fa85-4a13-9e87-3c890ac1ebe0 |access-date=2021-11-20 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-19 |title=DA in Maluti-A-Phofung worried about corruption, to deal with it in council |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/da-in-maluti-a-phofung-worried-about-corruption-to-deal-with-it-in-council/ |access-date=2021-11-20 |website=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader. |language=en-US}}</ref> == Munisipale verkiesings == {| class="wikitable" |----- bgcolor="#cccccc" !Verkiesing !Stemme !% !Setels |- | [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021]]<ref>{{cite web |url=https://results.elections.org.za/home/LGEPublicReports/1091/Detailed%20Results/National.pdf |title=2021 Results Summary – All Ballots |publisher=elections.org.za |access-date=26 November 2021 |language=en |archive-url= |archive-date= |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | align="right" | 68&nbsp;502 | align="right" | 0,22% | align="right" | 20 |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Politieke partye in Suid-Afrika}} {{normdata}} [[Kategorie:Politieke organisasies in Suid-Afrika]] 950zy4rugmz7ggp5tihlwb4l2k4pd79 0 411813 2892674 2729273 2026-04-11T18:36:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892674 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jean Thurel 1788 (1804), par Antoine Vestier.jpg|duimnael|Jean Thurel, fusillier van die Touraine-regiment op 89-jarige ouderdom. Sy drie Médaillon Des Deux Épées-medaljes en sy [[Légion d’honneur]] -medalje is sigbaar in hierdie 1788-portret deur Antoine Vestier, wat in 1804 gewysig is om die Légion d’honneur in te sluit.]] '''Jean Thurel''', of '''Jean Theurel''' ([[Frans]]e uitspraak: [tyʁɛl]; [[6 September]] [[1698]] – [[10 Maart]] [[1807]]), <ref>{{cite web|url=http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/leonore_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=COTE&VALUE_1=LH%2F2605%2F2|title=Base Léonore|language=French|accessdate=2013-07-23}}</ref> was 'n fusillier van die Franse leër en 'n honderdjarige met 'n buitengewoon lang loopbaan wat gestrek het oor meer as 75 jaar diens in die Touraine Regiment. Thurel, gebore in die bewind van [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] en sterf tydens dié van [[Napoleon Bonaparte |Napoleon I]], het in drie verskillende eeue geleef. ==Militêre loopbaan== [[Lêer:Prise et pillage de Bergen op Zoom 1747.jpg|links|duimnael|Die beleg van Bergen in 1747, waarin Franse magte onder bevel van die Comte de Lowendal Nederlandse magte onder bevel van goewerneur-generaal Cronström verslaan het.]] Thurel is gebore in Orain, [[Boergondië]] in 1698. Hy het op 17 September 1716 op 18-jarige ouderdom by die ''Régiment de Touraine'' aangesluit<ref name=Sabretache1895>{{cite book|author=La Sabretache (societe d'etudes d'histoire militaire)|title=Carnet de la Sabretache: revue militaire rétrospective|volume=III|chapter=Le médaillon de vétérance|pages=264–73|year=1895|language=French|publisher=Berger-Levrault et Cie|location=Nancy, Meurthe-et-Moselle, Lorraine, France|chapter-url=https://books.google.com/books?id=x5cPAAAAYAAJ&q=%22Le+m%C3%A9daillon+de+v%C3%A9t%C3%A9rance%22&pg=PA264|accessdate=2011-07-04}} </ref> en het altesaam 75 jaar lank daar gedien, onder [[Lodewyk XV van Frankryk]] en [[Lodewyk XVI van Frankryk]], tot 29 Januarie 1792.<ref name=Brown1808>{{cite book|last1=Brown|first1=Charles Brockden|last2=Walsh|first2=Robert|title=The American register: or general repository of history, politics and science. Part II for 1807|volume=II|chapter=Foreign literary and philosophical intelligence|page=408|year=1808|publisher=C & A. Conrad and Company|location=Philadelphia|url=https://books.google.com/books?id=SlrQAAAAMAAJ&q=thurel}}</ref> Thurel is by twee geleenthede ernstig in die geveg gewond. In 1733, tydens die beleg van Kehl, is hy met 'n musket in die bors geskiet, en by die Slag van Minden in 1759 het hy sewe swaardhoue ontvang, waaronder ses in die kop. Drie van sy broers is in die Slag van Fontenoy in 1745 gedood. Een van Thurel se seuns was 'n korporaal en 'n veteraan in dieselfde geselskap; hy het gesterf in die Slag van die Saintes, 'n vlootgeveg wat op 12 April 1782 aan die kus van [[Dominica]], Wes-Indiese Eilande tydens die [[Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] plaasgevind het. Thurel, 'n goed gedissiplineerde soldaat van die linie-[[infanterie]], is slegs een keer gedurende sy hele loopbaan vermaan, tydens die 1747-beleg van Bergen op Zoom, terwyl die Franse troepe die stadskern beset het. Hy is vermaan omdat die deure van die vesting gesluit was, het hy oor die muur geklim om toegang te verkry sodat hy nie die oproep sou mis nie.<ref name=Sabretache1895/> Nog 'n voorbeeld van Thurel se dissipline en fisieke fiksheid het in 1787 voorgekom. Toe sy regiment beveel is om na die kus te marsjeer om op skepe van die Franse Vloot te gaan, is hy weens sy hoë ouderdom die geleentheid gebied om in 'n koets te reis. Die 88-jarige Thurel het die aanbod geweier en die hele afstand te voet gemarsjeer en gesê dat hy nog nooit tevore per koets gereis het nie en op daardie stadium nie van plan was om dit te doen nie.<ref name=Brown1808/> Sy nederigheid is duidelik in sy onwrikbare weiering om enige bevorderings te aanvaar; hy het sy hele militêre loopbaan 'n laaggeplaaste fusillier gebly.<ref name=Sabretache1895/><ref name=Moniteur1801>{{cite news|title=n°329, 29 thermidor an IX|newspaper=Le Moniteur Universel|Gazette Nationale ou Le Moniteur Universal|publisher=Charles-Joseph Panckoucke|location=Paris|date=17 Augustus 1801|language=Frans}}</ref> ==Eerbewyse en toekennings== [[Lêer:Medaille deux épées.png|duimnael|100px|''Médaillon Des Deux Épées'' waarvan Thurel drie medaljes ontvang het.]] In die hoop om verlenging van dienssyfers te verbeter, het Lodewyk XV die ''Médaillon Des Deux Épées'' ('Medalje van die Twee Swaarde') deur koninklike besluit in 1771 ingestel. Dit was die eerste militêre toekenning in Frankryk waarvoor 'n voessoldaat in aanmerking kon kom. Hierdie medalje is aanvanklik toegeken aan soldate wat in die Franse weermag gedien het, as 'n beloning vir hul lang lewe van diens. Die dekreet is in 1774 uitgebrei sodat matrose van die Franse Vloot ook in aanmerking gekom het om die medalje te ontvang. 'n Soldaat of matroos sal 24 jaar lank moet diens doen om vir die ''Médaillon Des Deux Épées'' in aanmerking te kom.<ref name=Champenois2011>{{cite web|last=Champenois |first=Marc |title=Médaillon Des Deux Épées |work=Les Décorations |publisher=France Phaleristique: Le site des ordres, décorations et médailles officielles de France |year=2011 |language=French |url=http://www.france-phaleristique.com/deuxepees.htm |accessdate=2011-07-04 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930182213/http://www.france-phaleristique.com/deuxepees.htm |archivedate=30 September 2011 }}</ref> Thurel is bekroon met twee ''Médaillon Des Deux Épées'' in 1771, die jaar wat die medalje ingestel is, ter erkenning van die twee tydperke van 24 jaar (1716–1740 en 1740–1764) waartydens hy tot dan gedien het. [[Lêer:Chevalier-legion-dhonneur-empire-1804.jpg|regs|duimnael|100px|Soortgelyke ''Légion d'Honneur''-medalje is deur Napoleon I aan Thurel toegeken.]] Op 8 November 1787 is Thurel aan die koninklike hof by die [[Paleis van Versailles]] voorgestel. Die 33-jarige koning van Frankryk, Lodewyk XVI, het die 88-jarige [teenstrydige] weermag privaat op 'n respekvolle wyse as "vader" aangespreek en gevra of Thurel sou verkies om die ''Ordre Royal et Militaire de Saint-Louis'' ('Koninklike en Militêre Orde van Saint Louis') toegeken te word of 'n derde ''Médaillon Des Deux Épées''-medalje, ter erkenning van die tydperk van 1764 tot 1788.<ref name=Sabretache1895/> Dit was 'n hoogs ongewone versoek - nie net omdat voetsoldate en onderoffisiere normaalweg nie in aanmerking kom om die ''Ordre Royal et Militaire de Saint-Louis'' te ontvang nie, wat gereserveer was vir bevelvoerende offisiere van die leër of die vloot<ref name=Mazas1850>{{cite book|last1=Mazas|first1=A|last2=Anne|first2=T|title=Histoire de l'ordre royal & militaire de Saint Louis, depuis son institution en 1693 jusqu'en 1830|year=1860|language=French|url=http://www.memodoc.com/article_ordre_st_louis.htm|access-date= 8 Februarie 2024|archive-date= 7 Julie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707074130/http://www.memodoc.com/article_ordre_st_louis.htm|url-status=dead}}</ref> - maar ook omdat Thurel nog vier maande militêre diensplig gehad het om te voltooi voordat hy in aanmerking kom vir 'n derde ''Médaillon Des Deux Épées''-medalje. Thurel het gekies om 'n derde ''Médaillon Des Deux Épées'' te ontvang, op voorwaarde dat die koning self die [[medalje]] aan sy uniform heg. Lodewyk XVI het Thurel sy wens toegestaan. Die Comte d'Artois het Thurel sy swaard aangebied, en die dames van die hof het 'n koets tot sy beskikking gestel tydens sy verblyf in die [[Parys]]-omgewing.<ref name=Sabretache1895/> Die koning het ook aan Thurel 'n jaarlikse pensioen van 300 livres toegestaan.<ref name=Brown1808/> Baie min mans het ooit die 48 jaar van militêre diens voltooi wat vereis word om 'n tweede medalje te ontvang. Thurel was die enigste een wat dit drie keer ontvang het.<ref name=Sabretache1895/><ref name=Champenois2011/> In 1788 het die offisiere van sy regiment gesamentlik betaal vir 'n portret van Thurel wat deur Antoine Vestier geskilder word (sien hierbo). Op 26 Oktober 1804, op die ouderdom van 106, het Thurel een van die eerste ontvangers geword van die nuutgestigte ''Ordre National de la Légion d'Honneur'' ('Nasionale Orde van die [[Legioen van Eer]]'), die hoogste toekenning in Frankryk.<ref name=Sabretache1895/> [[Napoleon I van Frankryk|Napoleon I]] het hom ook beloon met 'n [[pensioen]] van 1 200 frank. Hy is later as die "oudste soldaat van Europa" voorgestel. Hy het gedurende sy merkwaardige lang lewe gesond gebly in [[liggaam]] en [[gees]]. Hy sterf in Tours op 10 Maart 1807, op die ouderdom van 108, na 'n kort siekbed.<ref name=Brown1808/> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Thurel, Jean}} [[Kategorie:Franse militariste]] [[Kategorie:Geboortes in 1698]] [[Kategorie:Sterftes in 1807]] 97ybdwkqo0fydd8bpenp6zs2ewx5ndw 0 412005 2892709 2652495 2026-04-11T18:48:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892709 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kelvin Kiptum (KEN) 2023.jpg|duimnael|Kelvin Kiptum ]] '''Kelvin Kiptum Cheruiyot''' ([[2 Desember]] [[1999]] – [[11 Februarie]] [[2024]]) was 'n Keniaanse langafstandhardloper en die [[maraton]]-wêreldrekordhouer ten tyde van sy dood. Hy is die enigste persoon in die geskiedenis wat die maraton in minder as twee uur en een minuut in 'n rekord-kwalifiserende wedloop hardloop. Hy het drie van die sewe vinnigste maratons in die geskiedenis gehardloop,<ref>{{Cite web |title=Marathon Men - All-time top list (until 12 Feb 2024) |url=https://worldathletics.org/records/all-time-toplists/road-running/marathon/all/men/senior?regionType=world&page=1&bestResultsOnly=false&firstDay=1899-12-31&lastDay=2024-02-11&maxResultsByCountry=all&eventId=10229634&ageCategory=senior |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240212211001/https://worldathletics.org/records/all-time-toplists/road-running/marathon/all/men/senior?regionType=world&page=1&bestResultsOnly=false&firstDay=1899-12-31&lastDay=2024-02-11&maxResultsByCountry=all&eventId=10229634&ageCategory=senior |archive-date=2024-02-12 |access-date=2024-02-12 |website=worldathletics.org}}</ref> en was eerste in die wêreld op die mansmaratonranglys.<ref>{{Cite web |title=Men's Marathon (Half Marathon-25km-30km) |url=https://worldathletics.org/world-rankings/marathon/men?regionType=world&page=1&rankDate=2024-02-06&limitByCountry=0 |website=World Athletics}}</ref> Kiptum het die drie maratons waaraan hy deelgeneem het, almal bekende, insluitend twee topvlak ''World Marathon Majors'' (WMM), gewen en tussen Desember 2022 en Oktober 2023 gehou. Die tye wat hy behaal het, is drie van die sewe vinnigste tye in die geskiedenis<ref>{{cite web |last1=Douglas |first1=Scott |title=Here's How Fast the World's Best Marathoners Can Run |url=https://www.runnersworld.com/races-places/a20823734/these-are-the-worlds-fastest-marathoners-and-marathon-courses/ |website=Runner's World |access-date=12 Februarie 2024 |date=3 Februarie 2024}}</ref> 'n baanrekord van minder as 2:02 in elke geval, wat hom die enigste persoon ooit maak wat hierdie versperring drie keer gebreek het. Kiptum het die vinnigste maraton-debuut ooit by die 2022 [[Valencia, Spanje|Valencia]] Maraton gehardloop, en het slegs die derde man in die geskiedenis geword wat twee uur en twee minute gebreek het en die destydse vierde vinnigste tyd ooit opgestel.<ref name="2022Valencia_Independent">{{Cite web |last=Rathborn |first=Jack |date=4 Desember 2022 |title=Amane Beriso and Kelvin Kiptum pull off surprise wins in blazing times at Valencia Marathon |url=https://www.independent.co.uk/sport/general/athletics/valencia-marathon-results-beriso-gidey-kiptum-b2238561.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205003755/https://www.independent.co.uk/sport/general/athletics/valencia-marathon-results-beriso-gidey-kiptum-b2238561.html |archive-date=5 Desember 2022 |access-date=4 Desember 2022 |website=[[The Independent]]}}</ref> Hy het dit vier maande later opgevolg met die tweede vinnigste marathon in die geskiedenis op 2:01:25, 16 sekondes buite die wêreldrekord, by die 2023 London Marathon (WMM).<ref name="BBC_20230425">{{cite news |date=25 April 2023 |title=London Marathon 2023: Can Kelvin Kiptum really be 'Kipchoge 2.0'? |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/africa/65380779 |access-date=8 Oktober 2023 |archive-date=11 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011014943/https://www.bbc.com/sport/africa/65380779 |url-status=live}}</ref> In sy volgende wedloop, die 2023 Chicago Marathon (WMM) ses maande later in Oktober 2023, het hy die wêreldrekord met 34 sekondes verbeter met 'n tyd van 2:00:35. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kiptum, Kelvin}} [[Kategorie:Keniaanse atlete]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] djx8wy5dazs8drtsfg20q9zp62wt61f 0 412498 2892750 2656088 2026-04-11T19:01:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892750 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | agtergrondkleur = #76A8FF | naam = Mark Rothko | beeld = Consuelo Kanaga, Mark Rothko, Yorktown Heights, ca. 1949.jpg | opskrif = Mark Rothko, Yorktown Heights, c. 1949. Brooklyn Museum, deur Consuelo Kanaga. | geboortenaam = Markus Yakovlevich Rothkowitz | geboortedatum = {{Geboortedatum|df=yes|1903|9|25}} | geboorteplek = [[Daugavpils]], [[Letland]] | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|df=yes|1903|9|25|1970|2|25}} | plekvandood = [[New York]], [[Verenigde State]] | nasionaliteit = Amerikaans | veld = Skilderkuns | opleiding = Yale-universiteit | beweging = [[abstrakte ekspressionisme]], | werke = ''Seagram-muurskilderye'' '''in museums''': * Tate Modern * Die Rothko Kapel | beskermhere = Peggy Guggenheim, John de Menil, Dominique de Menil }} '''Mark Rothko''' ([[25 September]] [[1903]] – [[25 Februarie]] [[1970]]) was 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[Skilderkuns|skilder]]. '''Markus Rothkowitz''', soos hy oorspronklik genoem is, was 'n verteenwoordiger van [[abstrakte ekspressionisme]], die sogenaamde kleurveldbeweging. ==Lewe en werk== In die jare 1910 - 1913 het die [[Jood]]se Rothkowitz-gesin (Jacob en sy vrou Anna Goldin, hul kinders Sonja, Albert, Moïse en Marcus) uit [[Letland]], wat toe deel van [[Rusland]] was, na [[Portland]] in die staat [[Oregon]], [[Verenigde State]] geëmigreer. Sam Rothkowitz, 'n jonger broer van pa Jacob, het reeds daar gewoon. Van 1921 tot 1923 het Mark aan die [[Yale-universiteit]] in [[New Haven]], [[Connecticut]], gestudeer. In 1925 het hy na [[New York]] verhuis waar hy by die Art Students League of New York ingeskryf het en kortliks skilderlesse van Max Weber ontvang het. Hy het gou besluit om selfstandig verder te ontwikkel. Van 1929 tot 1952 het hy onderrig gegee by Center Academy in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]], New York. In 1933 het Rothko sy eerste solo-uitstalling by die Portland Kunsmuseum gehad. Sy artistieke werk in die 1930's is beïnvloed deur die werk van Milton Avery en [[Henri Matisse]] met vereenvoudigde komposisies en kleurareas. Saam met Adolph Gottlieb en Barnett Newman het hy in 1935 The Ten gestig, 'n kunstenaarsgroep wat na [[ekspressionisme]] oorgeleun het. In 1938 het Rothko Amerikaanse burgerskap gekry en in Januarie 1940 is sy van na Rothko verander. Van 1942 tot 1947 het hy met Gottlieb verbinding met die [[Surrealisme|surrealistiese]] beweging gesoek. Omstreeks 1947 het hy weggebreek van surrealisme gebreek en hom tot [[Abstrakte ekspressionisme|abstraksie]] gewend. Sy doeke bevat, 'n eenvormig gekleurde grond, twee of drie reghoeke in verskillende kleure, wat wissel in breedte of hoogte, maar selde albei gelyktydig. Met Clyfford Still het hy in die somers van 1947 en 1949 aan die California School of Fine Arts in [[San Francisco]] klas gegee. Van 1948 tot 1949 het hy saam met William Baziotes, David Hare, Robert Motherwell en Barnett Newman gewerk aan The Subjects of the Artist, 'n kunskursus in New York wat deur Clyfford Still geïnisieer is. Van 1951 tot 1954 het hy by die Kunsdepartement van die Brooklyn College in New York gewerk. Sy latere werke in die 1950's en 1960's het al hoe somberder van kleur geword. Hy het nou meer met reekse skilderye gewerk, soos gesien kan word in die Suites van die Rothko-kapel in [[Houston]] en die Seagram-muurskilderye in New York. Rothko is in 1932 met Edith Sachar, wat van Russiese Joodse afkoms was, getroud, hulle is in 1943 geskei. In 1945 is hy getroud met Mary Ellen Beistle, van wie hy in 1969 geskei het. Daarna het hy in sy ateljee gewoon, waar hy op 25 Februarie 1970 dood aangetref is. Die lykskouing het aan die lig gebring dat hy 'n oordosis antidepressante geneem het, sy polse gesny en doodgebloei het. Sy vrou is op 26 Augustus dieselfde jaar aan 'n [[hartaanval]] dood. Hulle het twee kinders gehad: Kate (1950) en Christopher (1963). ==Beroemde werke== ===Die Rothko Kapel=== [[Lêer:Rothko Chapel 2007-03-13.jpg|duimnael|Die Rothko Kapel in Houston.]] Die Rothko Kapel is geleë op die terrein van die Menil Collection, 'n museum in die Houston Museum Distrik in [[Houston]], [[Texas]]. In 1964 is Rothko deur John en Dominique de Menil, kunsversamelaars in Houston, gevra om 'n reeks ('n suite) van veertien skilderye te skep vir die kapel wat hulle in 1964 op die kampus van die Universiteit van St. Thomas gebou het in Houston. Argitek Philip Johnson sou aan hierdie projek saamwerk. In 1969 is besluit dat die kapel, wat ekumenies van karakter moes wees, buite die universiteitsterrein gebou sou word. Die kapel is in 1971, ná Rothko se dood, as 'n geestelike sentrum ingewy. Ná die bou van die Menil-versameling-museum in 1987 het die kapel aan die museumkompleks behoort. ===Tate Modern=== In die [[Tate Modern]] in [[Londen]] is 'n vertrek op soortgelyke wyse versier, die Rothko Room, waar nege doeke, die sogenaamde Seagram-muurskilderye, hang. Hulle is deel van die suite wat Rothko vir die Four Seasons Restaurant in die Seagram-gebou in New York geskep het. Hulle het nooit daar gehang nie, die kunstenaar het nie die pretensieuse atmosfeer van die restaurant geskik gevind nie en die kontrak verbreek. Rothko het hulle in 1969 aan die Tate-galery geskenk. Die doeke het op die dag van Rothko se dood in Londen aangekom. Tate Modern het ’n spesiale uitstalling van die werke in die Rothko-kamer saamgestel en vir die eerste keer in Engeland werke van Rothko uit Japan. Die klem was op die werke uit die tydperk 1958-1970: Swartvorm, bruin en grys, swart op grys. Die uitstalling het van September 2008 tot Februarie 2009 geduur. == Bronnelys == *Anfam, David. ''Abstract Expressionism.'' New York: Thames & Hudson, 1990. *Cohen-Solal, Annie. [http://www.actes-sud.fr/catalogue/arts-plastiques-et-sculpture/mark-rothko ''Mark Rothko.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722144714/http://www.actes-sud.fr/catalogue/arts-plastiques-et-sculpture/mark-rothko |date=July 22, 2019 }} Actes-Sud, 2013. *Collins, Bradford R. (ed.) ''Mark Rothko: The Decisive Decade, 1940–1950.'' New York: Skira Rizzoli, 2012. *Logan, John. ''Red.'' London: Oberon Books, 2009. *Rothko, Christopher (ed.). ''The Artist's Reality.'' New Haven: Yale University Press, 2006. *Seldes, Lee. ''The Legacy of Mark Rothko.'' New York: DaCapo, 1996. *Waldman, Diane. [https://openlibrary.org/books/OL7997744M/Mark_Rothko ''Mark Rothko, 1903–1970: A Retrospective.''] New York: Harry N. Abrams, 1978. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rothko, Mark}} [[Kategorie:Amerikaanse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1903]] [[Kategorie:Sterftes in 1970]] 9zqgmzddillf8pvd3lvxztbvhyznd3f 0 412626 2892676 2657109 2026-04-11T18:37:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892676 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Jeff Buckley | beeld = JB (26382234996).jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Jeffrey Scott Buckley | alias = | geboortedatum = [[17 November]] [[1966]] | geboorteplek = East Village, Manhattan, New York (VSA) | oorsprong = <!-- Gebruik slegs as geen geboorteplek beskikbaar of indien oorsprong van geboorteplek verskil --> | sterfdatum = [[29 Mei]] [[1997]] (30 jaar oud) | sterfplek = Memphis, Tennessee (VSA) | genre = Alternatiewe rock, folk, blues. | beroep = Musikant, | instrument = Stem, [[kitaar]], [[klavier]], klawerbord | jare_aktief = 1990 - 1997 | etiket = Columbia | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Jeffrey Scott Buckley''' ([[17 November]] [[1966]] – [[29 Mei]] [[1997]]), grootgemaak as '''Scott Moorhead''', {{sfn|Browne|2001|page=58}} was 'n [[Amerikaanse]] [[musikant]]. Na 'n dekade as 'n sessie-kitaarspeler in [[Los Angeles]], het Buckley in die vroeë 1990's 'n aanhang opgebou deur ander kunstenaars se liedjies op te voer by lokale in East Village, [[Manhattan]], soos Sin-é, terwyl hy geleidelik meer op sy eie materiaal fokus. Nadat hy belangstelling van platemaatskappye {{sfn|Browne|2001|pages=171–173}} en Herb Cohen - die bestuurder van sy pa, sanger Tim Buckley {{sfn|Browne|2001|page=107}} - afgewys het, het hy by Columbia geteken, 'n orkes gewerf en wat sy enigste ateljee-album, ''Grace'', sou wees, in 1994 opgeneem. Oor die volgende drie jaar het die groep wyd getoer om ''Grace'' te bemark, insluitend konserte in die [[VSA]], [[Europa]], [[Japan]] en [[Australië]]. In 1996 het hulle opgehou toer<ref>{{cite web|url=http://www.jeffbuckley.com/rfuller/buckley/tourography/kfaktourog5.html|title=The Kingdom For A Kiss Tourography|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225173901/http://www.jeffbuckley.com/rfuller/buckley/tourography/kfaktourog5.html|archive-date=25 Desember 2014|website=Jeffbuckley.com|date=1999}}</ref> en sporadiese pogings aangewend om Buckley se tweede album in [[New York]] Stad op te neem met Tom Verlaine as die vervaardiger. In 1997 het Buckley na [[Memphis]], [[Tennessee]], verhuis om werk aan die album te hervat, getiteld ''My Sweetheart the Drunk'', en het baie vier-snit-demo's opgeneem terwyl hy ook weeklikse solo-vertonings by 'n plaaslike lokaal gespeel het. Op 29 Mei 1997, terwyl hy op die aankoms van sy orkes van New York gewag het, het hy tydens 'n spontane aandswem, ten volle geklee, in die [[Mississippirivier]] verdrink, waar hy in die nasleep van 'n verbygaande boot gevang is; sy lyk is op 4 Junie gevind.<ref name=JBBioMarieClaire>{{cite magazine|title=Jeff Buckley – The Haunted Rock Star|magazine=Marie Claire| date=29 October 29, 2001|url=http://au.lifestyle.yahoo.com/b/marie-claire/748/jeff-buckleythe-haunted-rock-star|access-date=13 Junie 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216151219/http://au.lifestyle.yahoo.com/marie-claire/features/life-stories/article/-/5885343/jeff-buckley-the-haunted-rock-star|url-status=dead|archive-date=16 Februarie 2013}}</ref> Sedert sy dood was daar baie postuum vrystellings van sy materiaal, insluitend 'n viersnitversameling van demo's en ateljee-opnames van sy onvoltooide tweede album ''My Sweetheart the Drunk'', uitbreidings van ''Grace'', en die ''Live at Sin-é'' EP. Groot sukses vir Buckley het postuum gekom; met sy weergawe van [[Leonard Cohen]] se "''Hallelujah''", het Buckley in Maart 2008 sy eerste nommer een op Billboard se ''Hot Digital Songs'' behaal en daardie Desember nommer twee in die UK Singles Chart bereik. Rolling Stone het Grace ingesluit in sy lys van die 500 grootste albums van alle tye<ref>{{cite magazine|date=18 November 2003|title=The ''Rolling Stone'' 500 Greatest Albums of All Time|url=https://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time/4|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430182958/http://www.rollingstone.com/news/story/5938174/the_rs_500_greatest_albums_of_all_time/4|archive-date=30 April 2009|url-status=dead|access-date=13 Junie 2008}}</ref> en Buckley ingesluit by hul lys van die grootste sangers.<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-singers-of-all-time-19691231/jeff-buckley-20101202|title=Jeff Buckley|magazine=[[Rolling Stone]]|date=2 Desember 2010}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Buckley, Jeff}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Sterftes in 1997]] [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] am9thdd5au2kvyq9bq2u6qf3w1yeax6 0 412628 2892675 2815900 2026-04-11T18:36:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892675 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jean-Bertrand Aristide (cropped).jpg|duimnael]] '''Jean-Bertrand Aristide''' (Franse uitspraak: [ʒɑ̃ bɛʁtʁɑ̃ aʁistid]; gebore [[15 Julie]] [[1953]]) is 'n [[Haïti]]aanse voormalige Salesiaanse priester en politikus wat [[Haïti]] se eerste demokraties verkose president geword het.<ref>{{cite news|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-7679593.html|title=Military ousts Haiti's leader, claims power President Aristide en route to France; fighting kills 26|newspaper=The Boston Globe|date=1 Oktober 1991}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ijrl.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/4/2/217|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904073250/http://ijrl.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/4/2/217|url-status=dead|archive-date=2015-09-04|title=Haiti: The impact of the 1991 coup|publisher=International Journal of Refugee Law|date=Junie 1992}}</ref> Aristide, 'n voorstander van [[bevrydingsteologie]],<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/johann-hari/how-our-governments-snuff_b_720594.html|title=How Our Governments Snuffed Out a Democracy And Kidnapped a President: A Modern Parable|first=Johann|last=Hari|website=The Huffington Post|date=17 September 2010}}</ref><ref>[http://www.metamute.org/content/damning_the_flood Damning the Flood] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525035154/http://www.metamute.org/content/damning_the_flood |date=25 Mei 2011 }}, Richard Pithouse, ''Mute Magazine'', 14 Oktober 2008</ref> is in 1982 in 'n gemeente in [[Port-au-Prince]] aangestel nadat hy sy studies voltooi het om 'n priester te word. Hy het 'n fokuspunt vir die pro-demokrasiebeweging geword, eers onder Jean-Claude "Baby Doc" Duvalier en toe onder die militêre oorgangsregime wat gevolg het. Hy het die Haïtiaanse algemene verkiesing van 1990–91 gewen, met 67% van die stemme. As priester het hy bevrydingsteologie geleer en as president het hy probeer om die Afro-Kreoolse kultuur, insluitend [[Voedoeïsme|Vodou-godsdiens]], in Haïti te normaliseer.<ref>{{cite journal |last1=McAlister |first1=Elizabeth |title=From Slave Revolt to a Blood Pact with Satan: The Evangelical Rewriting of Haitian History |journal=Studies in Religion |publisher=SAGE Publications|location=Thousand Oaks, California|date=June 2012 |volume=41 |issue=2 |pages=187–215 |doi=10.1177/0008429812441310 |s2cid=145382199 |url=https://works.bepress.com/elizabeth_mcalister/37/ |access-date=22 Julie 2020 |archive-date=22 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722044504/https://works.bepress.com/elizabeth_mcalister/37/ |url-status=dead }}</ref> Aristide was kortstondig president van Haïti, tot 'n militêre [[staatsgreep]] in September 1991. Die staatsgreep-regime het in 1994 onder Amerikaanse druk en dreigement van geweld ineengestort (Operation Uphold Democracy), en Aristide was weer president van 1994 tot 1996 en van 2001 tot 2004. Hy is in die 2004 staatsgreep uitgedryf nadat regse oud-weermag paramilitêre eenhede het die land van oorkant die Dominikaanse grens binnegeval. Aristide en baie ander het beweer dat die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] 'n rol gespeel het in die orkestrasie van die staatsgreep teen hom.<ref name="edition.cnn.com">{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2004/WORLD/americas/03/01/aristide.claim/|title=Aristide says U.S. deposed him in 'coup d'etat'|website=[[CNN]]|date=2 Maart 2004 | access-date=6 Mei 2010}}</ref> In 2022 het talle Haïtiaanse en Franse amptenare aan [[The New York Times]] gesê dat Frankryk en die Verenigde State Aristide effektief omvergewerp het deur druk op hom te druk om uit te tree, <ref name="nyt250522">{{cite web |last1=Porter |first1=Catherine |last2=Méheut |first2=Constant |last3=Apuzzo |first3=Matt |last4=Gebrekidan |first4=Selam |title=The Root of Haiti's Misery: Reparations to Enslavers |url=https://www.nytimes.com/2022/05/20/world/americas/haiti-history-colonized-france.html |website=The New York Times |access-date=25 Mei 2022 |date=20 Mei 2022}}</ref> dit is egter ontken deur James Brendan Foley, Amerikaanse ambassadeur in Haïti ten tyde van die staatsgreep.<ref name="Foley" >{{Cite news |last=Foley |first=James |date=24 Mei 2022 |title=No, the U.S. did not try to overthrow President Jean-Bertrand Aristide in Haiti|language=en-US |work=Miami Herald |url=https://www.miamiherald.com/opinion/op-ed/article261734482.html}}</ref> Hy is later in ballingskap in die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]]<ref name="edition.cnn.com" /> en [[Suid-Afrika]] gedwing. Hy het in 2011 na Haïti teruggekeer na sewe jaar in ballingskap.<ref name="Randal C. Archibold">{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2011/03/19/world/americas/19haiti.html?pagewanted=1| first=Randal C.|last=Archibold| title=Just Days Before Election, Aristide Returns to Cheers and Uncertainty in Haiti| newspaper=[[The New York Times]]| date=18 Maart 2011}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Aristide, Jean-Bertrand}} [[Kategorie:Presidente van Haïti]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] sg7spec9im9i1hmg111e60vxplypcv8 0 412921 2893021 2856322 2026-04-12T07:56:47Z Aliwal2012 39067 2893021 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bust of Satoshi Nakamoto in Budapest2.jpg|duimnael|Borsbeeld van Satoshi Nakamoto, skepper van bitcoin, opgerig in die Graphisoft Park in [[Boedapest]]. Die standbeeld gemaak van brons en aluminiumlegering deur Tamás Gilly en Réka Gergely is op 16 September 2021 op inisiatief van die Hongaarse Kripto Akademie ingewy. (Boedapest, Distrik III, Záhonystraat)]] '''Satoshi Nakamoto''' is die [[skuilnaam]] wat gebruik word deur<ref>{{Cite web |date=30 June 2015 |title=The misidentification of Satoshi Nakamoto |url=https://theweek.com/articles/561540/misidentification-satoshi-nakamoto |access-date=22 July 2019 |website=theweek.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kharif |first=Olga |date=23 April 2019 |title=John McAfee Vows to Unmask Crypto's Satoshi Nakamoto, Then Backs Off |work=Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-23/john-mcafee-vows-to-unmask-crypto-s-satoshi-nakamoto-within-days}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who Is Satoshi Nakamoto, Inventor of Bitcoin? It Doesn't Matter. |url=https://fortune.com/2015/12/09/bitcoin-satoshi-identity/ |access-date=22 Julie 2019 |website=Fortune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bearman |first=Sophie |date=27 Oktober 2017 |title=Bitcoin's creator may be worth $6 billion — but people still don't know who it is |url=https://www.cnbc.com/2017/10/27/bitcoins-origin-story-remains-shrouded-in-mystery-heres-why-it-matters.html |access-date=22 Julie 2019 |website=CNBC |language=en}}</ref> ‘n persoon of persone wat [[Bitcoin]] ontwikkel het, die bitcoin-witskrif geskryf het, en bitcoin se oorspronklike verwysingsimplementering geskep en ontplooi het.<ref>{{Cite news |last=S. |first=L. |date=2 November 2015 |title=Who is Satoshi Nakamoto? |work=The Economist explains |url=https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/11/economist-explains-1 |url-status=live |access-date=3 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821154511/http://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/11/economist-explains-1 |archive-date=21 Augustus 2016 }}</ref> As deel van die implementering het Nakamoto ook die eerste [[blokketting]]databasis ontwerp.<ref name="te20151031">{{Cite news |last=Economist Staff |date=31 Oktober 2015 |title=Blockchains: The great chain of being sure about things |url=https://www.economist.com/news/briefing/21677228-technology-behind-bitcoin-lets-people-who-do-not-know-or-trust-each-other-build-dependable |url-status=live |newspaper=[[The Economist]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160703000844/http://www.economist.com/news/briefing/21677228-technology-behind-bitcoin-lets-people-who-do-not-know-or-trust-each-other-build-dependable |archive-date=3 Julie 2016 |access-date=18 Junie 2016 }}</ref> Nakamoto was aktief in die ontwikkeling van bitcoin tot Desember 2010.<ref name=Wired/> Daar is wydverspreide spekulasie oor Satoshi Nakamoto se ware identiteit, met verskeie mense wat as die persoon of persone agter die naam voorgehou word. Alhoewel Nakamoto se naam [[Japannees]] is, en hy in 2012 gesê het dat hy 'n man was wat in [[Japan]] woon,<ref name="ning" /> het die meeste van die spekulasiesagteware- en kriptografiekundiges in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] of [[Europa]] betrek. ==Ontwikkeling van bitcoin== [[Lêer:Bitcoin-Genesis-block.svg|links|duimnael|Satoshi Nakamoto-boodskap ingebed in die muntbasis van die eerste blok.]] Nakamoto het gesê dat werk aan die skryf van die kode vir Bitcoin in die tweede kwartaal van 2007 begin het.<ref name="17nov">{{Cite web |last=Satoshi Nakamoto |date=17 November 2008 |title=Re: Bitcoin P2P e-cash paper 2008-11-17 16:33:04 UTC |url=http://satoshi.nakamotoinstitute.org/emails/cryptography/15/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161207145306/http://satoshi.nakamotoinstitute.org/emails/cryptography/15/ |archive-date=7 Desember 2016 |access-date=4 Desember 2016 |publisher=Satoshi Nakamoto Institute }}</ref> Op 18 Augustus 2008 het hy of 'n kollega die domeinnaam bitcoin.org,<ref>{{Cite web |title=Whois bitcoin.org |url=https://www.whois.com/whois/bitcoin.org |access-date=6 Maart 2020 |website=www.whois.com |language=en}}</ref> geregistreer en 'n [[webwerf]] by daardie adres geskep. Op 31 Oktober het Nakamoto 'n witskrif oor die [[kriptografie]]-poslys by metzdowd.com gepubliseer wat 'n digitale [[Kriptogeld|kripto-geldeenheid]] beskryf, getiteld "''Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System''".<ref name="whitepaper">{{Cite web |last=Nakamoto |first=Satoshi |date=24 Mei 2009 |title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |url=https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320135003/https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |archive-date=20 Maart 2014 |access-date=5 Maart 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Nakamoto |first=Satoshi |date=31 Oktober 2008 |title=Bitcoin P2P e-cash paper |url=http://article.gmane.org/gmane.comp.encryption.general/12588/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20121228025845/http://article.gmane.org/gmane.comp.encryption.general/12588/ |archive-date=28 Desember 2012 |access-date=5 March 2014 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Satoshi's posts to Cryptography mailing list |url=http://www.mail-archive.com/search?l=cryptography@metzdowd.com&q=from:%22Satoshi+Nakamoto%22 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103200631/http://www.mail-archive.com/search?l=cryptography@metzdowd.com&q=from:%22Satoshi+Nakamoto%22 |archive-date=3 Januarie 2013 |access-date=14 Desember 2013 |publisher=Mail-archive.com }}</ref> Op 9 Januarie 2009 het Nakamoto weergawe 0.1 van die Bitcoin-sagteware op SourceForge vrygestel en die netwerk bekendgestel deur die ontstaansblok van bitcoin (blok nommer 0) te definieer, wat 'n beloning van 50 bitcoins gehad het.<ref name="inventor">{{Cite magazine |last=Davis |first=Joshua |title=The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor. |url=https://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918090443/http://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis |archive-date=18 September 2013 |magazine=The New Yorker }}</ref><ref>{{Cite web |last=Penenberg |first=Adam |title=The Bitcoin Crypto-Currency Mystery Reopened |url=http://www.fastcompany.com/1785445/bitcoin-crypto-currency-mystery-reopened |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006235216/http://www.fastcompany.com/1785445/bitcoin-crypto-currency-mystery-reopened |archive-date=6 Oktober 2013 |publisher=Fast Company |quote=A New Yorker writer implies he found Bitcoin's mysterious creator. We think he got the wrong man, and offer far more compelling evidence that points to someone else entirely. }}</ref><ref name=Wired/><ref>{{Cite web |title=Block 0&nbsp;– Bitcoin Block Explorer |url=http://blockexplorer.com/block/000000000019d6689c085ae165831e934ff763ae46a2a6c172b3f1b60a8ce26f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015154613/http://blockexplorer.com/block/000000000019d6689c085ae165831e934ff763ae46a2a6c172b3f1b60a8ce26f |archive-date=15 October 2013 }}</ref> Ingebed in die muntbasistransaksie van hierdie blok is die teks: "''The Times 03/Jan/2009 Chancellor on rand of second bailout for banks''", <ref name="NY2011" /> met verwysing na 'n opskrif in die Britse koerant ''[[The Times]]'' wat op daardie datum gepubliseer is.<ref>{{Cite news |last1=Elliott |first1=Francis |last2=Duncan |first2=Gary |date=3 Januarie 2009 |title=Chancellor Alistair Darling on brink of second bailout for banks |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/chancellor-alistair-darling-on-brink-of-second-bailout-for-banks-n9l382mn62h |access-date=27 April 2018}}</ref> Hierdie nota is geïnterpreteer as beide 'n tydstempel en 'n bespottende opmerking oor die beweerde onstabiliteit wat veroorsaak word deur fraksionele-reserwebankdienste.<ref>{{Cite book |last=Pagliery |first=Jose |url=https://books.google.com/books?id=_-wuBAAAQBAJ |title=Bitcoin: And the Future of Money |date=2014 |publisher=Triumph Books |isbn=9781629370361 |access-date=20 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071329/https://books.google.com.au/books?id=_-wuBAAAQBAJ |archive-date=21 Januarie 2018 |url-status=live }}</ref>{{rp|18}} Nakamoto het tot middel 2010 voortgegaan om met ander ontwikkelaars op die Bitcoin-sagteware saam te werk en self alle wysigings aan die bronkode aan te bring. Hy het toe beheer oor die bronkode-bewaarplek en netwerkwaarskuwingsleutel aan Gavin Andresen gegee,<ref>{{Cite web |last=Bosker |first=Bianca |title=Gavin Andresen, Bitcoin Architect: Meet The Man Bringing You Bitcoin (And Getting Paid In It) |date=16 April 2013 |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/gavin-andresen-bitcoin_n_3093316.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803102036/http://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/gavin-andresen-bitcoin_n_3093316.html |archive-date=3 Augustus 2016 |publisher=HuffPostTech }}</ref> verskeie verwante domeine na verskeie prominente lede van die bitcoin-gemeenskap oorgedra, en sy erkende betrokkenheid by die projek gestaak. Nakamoto besit tussen 750 000 en 1 100 000 bitcoin. In November 2021, toe Bitcoin 'n waarde van meer as VS$68 000 bereik het, sou sy netto waarde tot VS$73 miljard gewees het, wat hom destyds die 15de rykste persoon ter wêreld gemaak het.<ref>{{Cite web|date=15 November 2021|title=Bitcoin creator is now the 15th richest person in the world|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/bitcoin-satoshi-nakamoto-wealth-net-worth-b1957878.html|access-date=1 Desember 2021|website=The Independent|language=en}}</ref> ==Eienskappe en identiteit== Nakamoto het nog nooit persoonlike inligting bekend gemaak wanneer tegniese aangeleenthede bespreek word nie,<ref name=Wired>{{Cite magazine |last=Wallace |first=Benjamin |date=23 November 2011 |title=The Rise and Fall of Bitcoin |url= https://www.wired.com/2011/11/mf-bitcoin/ |magazine=Wired |volume=19 |issue=12 |issn=1059-1028 |access-date=29 Oktober 2023 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20231029120351/https://www.wired.com/2011/11/mf-bitcoin/ |archive-date=29 October 2023 |quote= Dit het twyfelagtig gelyk of Nakamoto selfs Japannees was. Sy Engels het die foutlose, idiomatiese klank van 'n moedertaalspreker gehad. }}</ref> alhoewel hy soms kommentaar gelewer het oor bankwese en fraksionele reserwebankdienste. Op sy P2P Foundation-profiel vanaf 2012, het Nakamoto beweer dat hy 'n 37-jarige man is wat in Japan gewoon het; <ref name="ning">{{Cite web |title=Satoshi Nakamoto's Page |url=http://p2pfoundation.ning.com/profile/SatoshiNakamoto |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529203623/http://p2pfoundation.ning.com/profile/SatoshiNakamoto |archive-date=29 Mei 2012 |access-date=2 Mei 2016 |website=P2P Foundation }}</ref> sommige het egter bespiegel dat dit onwaarskynlik is dat hy Japannees sou wees as gevolg van sy moedertaal-vlak gebruik van [[Engels]].<ref name=Wired/> Sommige het gedink dat Nakamoto 'n span mense kan wees. Dan Kaminsky, 'n sekuriteitsnavorser wat die bitcoin-kode gelees het,<ref>{{Cite news |last=Naughton |first=John |date=7 April 2013 |title=Why Bitcoin scares banks and governments |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/technology/2013/apr/07/bitcoin-scares-banks-governments |url-status=live |access-date=11 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302170424/http://www.theguardian.com/technology/2013/apr/07/bitcoin-scares-banks-governments |archive-date=2 Maart 2014 }}</ref> het gesê Nakamoto kan óf 'n "span mense" óf 'n "genie" wees;<ref name="betabeat">{{Cite web |last=Jeffries, Adrianne |date=4 Oktober 2011 |title=The New Yorker's Joshua Davis Attempts to Identify Bitcoin Creator Satoshi Nakamoto |url=http://betabeat.com/2011/10/did-the-new-yorkers-joshua-davis-nail-the-identity-of-bitcoin-creator-satoshi-nakamoto/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001515/http://betabeat.com/2011/10/did-the-new-yorkers-joshua-davis-nail-the-identity-of-bitcoin-creator-satoshi-nakamoto/ |archive-date=3 Desember 2013 |access-date=27 Desember 2013 |publisher=Betabeat }}</ref> Laszlo Hanyecz, 'n ontwikkelaar wat Nakamoto e-pos gestuur het, het die gevoel gehad dat die kode was te goed ontwerp vir een persoon;<ref name=Wired/> Gavin Andresen het van Nakamoto se kode gesê: "Hy was 'n briljante kodeerder, maar dit was eienaardig."<ref name="MITTechReview">{{Cite news |last=Simonite |first=Tom |date=15 August 2014 |title=The Man Who Really Built Bitcoin |work=MIT Technology Review |publisher=Massachusetts Institute of Technology |url=https://www.technologyreview.com/2014/08/15/12784/the-man-who-really-built-bitcoin/ |access-date=14 November 2016}}</ref> Die gebruik van Britse Engels in beide bronkode-kommentaar en forumplasings, soos die uitdrukking "bloedig hard", terme soos "plat" en "wiskunde", en die spellings "grys" en "kleur",<ref name="NY2011"/> het gelei tot spekulasie dat Nakamoto, of ten minste een individu in 'n konsortium wat beweer dat dit hy is, van [[Statebond]]-oorsprong was.{{r|Wired}}{{r|"whitepaper"}}{{r|"betabeat"}} Die verwysing na Londen se ''Times''-koerant in die eerste bitcoinblok wat deur Nakamoto ontgin is, het vir sommige 'n besondere belangstelling in die Britse regering voorgestel.<ref name="NY2011">{{Cite magazine |last=Davis |first=Joshua |date=10 Oktober 2011 |title=The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor |url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/the-crypto-currency |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101014157/http://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/the-crypto-currency |archive-date=1 November 2014 |access-date=31 Oktober 2014 |magazine=The New Yorker }}</ref><ref>{{Cite book |last=Pagliery |first=Jose |url=https://books.google.com/books?id=_-wuBAAAQBAJ |title=Bitcoin: And the Future of Money |date=2014 |publisher=Triumph Books |isbn=9781629370361 |access-date=20 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071329/https://books.google.com.au/books?id=_-wuBAAAQBAJ |archive-date=21 Januarie 2018 |url-status=live}}</ref> Stefan Thomas, 'n Switserse sagteware-ingenieur en aktiewe gemeenskapslid, het die tydstempels vir elk van Nakamoto se bitcoin-forumplasings (meer as 500) geteken; die grafiek het 'n skerp daling getoon tot byna geen plasings tussen die ure van 05:00 en 11:00 Greenwich Mean Time (of middernag tot 06:00 Eastern Standard Time). Dit was tussen 14:00. en 20:00. Japan Standard Time, wat 'n ongewone slaappatroon voorstel vir iemand wat vermoedelik in Japan woon. Aangesien hierdie patroon selfs op Saterdae en Sondae gehou het, het dit voorgestel dat Nakamoto op hierdie tydstip konsekwent aan die slaap was.<ref name=Wired/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nakamoto, Satoshi}} [[Kategorie:Kriptogeld]] hjapoh8z77dsacqxns2ysdxa6lgt8no 0 413132 2892795 2661046 2026-04-11T19:17:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892795 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Newt Gingrich (52586066382) (cropped).jpg|duimnael|Newt Gingrich in 2022.]] '''Newton Leroy Gingrich''' (/ˈɡɪŋɡrɪtʃ/; né McPherson; gebore [[17 Junie]] [[1943]]) is 'n Amerikaanse [[politikus]] en [[skrywer]] wat gedien het as die 50ste speaker van die Verenigde State se Huis van Verteenwoordigers van 1995 tot 1999. 'n Lid van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]], was hy die Amerikaanse verteenwoordiger vir [[Georgia]] se 6de kongresdistrik wat noord-[[Atlanta]] en nabygeleë gebiede bedien vanaf 1979 tot sy bedanking in 1999. In 2012 het Gingrich onsuksesvol vir die Republikeinse benoeming vir president van die Verenigde State deelgeneem. In die 1970's was Gingrich 'n professor in geskiedenis en geografie aan die Universiteit van Wes-Georgië. Hy het in November 1978 verkiesing tot die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers]] gewen, die eerste Republikein in die geskiedenis van Georgia se 6de kongresdistrik wat dit kon doen. Hy het gedien as Huisminderheidssweep van 1989 tot 1995.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/oxfordguidetouni00john |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/oxfordguidetouni00john/page/264 264] |title=The Oxford Guide to the United States Government |last1=Patrick |first1=John J. |last2=Pious |first2=Richard M. |last3=Ritchie |first3=Donald A. |date=4 Julie 2001 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=9780195142730}}</ref> Gingrich, 'n mede-outeur en argitek van die "Kontrakt met Amerika", was 'n groot leier in die Republikeinse oorwinning in die 1994-kongresverkiesing. In 1995 het ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' hom as "[[Time se Persoon van die Jaar|Man van die Jaar]]" aangewys vir "sy rol in die beëindiging van die vier-dekade lange [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese]] meerderheid in die Huis".<ref name="npr20111208">{{cite news |publisher=NPR |date=8 Desember 2011 |url=https://www.npr.org/2011/12/08/143281791/gingrichs-path-from-flameout-to-d-c-entrepreneur |title=Gingrich's Path From 'Flameout' To D.C. Entrepreneur |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817154700/http://www.npr.org/2011/12/08/143281791/gingrichs-path-from-flameout-to-d-c-entrepreneur |archive-date=17 Augustus 2016 |access-date=15 Februarie 2012}}</ref> As Speaker van die Huis het Gingrich toesig gehou oor die deurvoering deur die Huis van welsynshervorming en 'n kapitaalwinsbelastingverlaging in 1997. Gingrich het 'n sleutelrol gespeel in verskeie regeringssluitings, en president [[Bill Clinton]] in die vervolging van 'n party-lyn-stemming in die Huis gebring. Die swak vertoning deur Republikeine in die 1998-kongresverkiesings, 'n berisping van die Huis vir Gingrich se etiese skending, en druk van Republikeinse kollegas het daartoe gelei dat Gingrich aangekondig het dat hy nie vir die speakerskap in die komende kongres sou deelneem nie, en op 3 Januarie uit die Huis bedank het, 1999, dieselfde dag waarop sy termyn as spreker geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.politifact.com/truth-o-meter/article/2012/jan/24/did-gingrich-leave-speakership-disgrace/|title=Did Gingrich leave speakership|website=PolitiFact|language=en|access-date=6 Januarie 2020|archive-date=22 Augustus 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822064918/https://www.politifact.com/truth-o-meter/article/2012/jan/24/did-gingrich-leave-speakership-disgrace/|url-status=live}}</ref> Akademici het Gingrich erken dat hy 'n sleutelrol speel om politieke polarisasie en partydigheid te versnel.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/U/bo27527354.html |title=Uncivil Agreement |last=Mason |first=Lililana |publisher=University of Chicago Press |year=2018 |access-date=5 Oktober 2018 |archive-date=18 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018014705/https://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/U/bo27527354.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.basicbooks.com/titles/thomas-e-mann/its-even-worse-than-it-looks/9780465096206/ |title=It's Even Worse Than It Looks |last1=Mann |first1=Thomas |last2=Ornstein |first2=Norman |publisher=Basic Books |year=2016 |isbn=9780465096206 |access-date=6 Okkober 2018 |archive-date=6 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181006235446/https://www.basicbooks.com/titles/thomas-e-mann/its-even-worse-than-it-looks/9780465096206/ |url-status=live }}</ref><ref name=":10">{{Cite book|last=Zelizer|first=Julian|title=Burning Down the House: Newt Gingrich, the Fall of a Speaker, and the Rise of the New Republican Party|publisher=Penguin|year=2020}}</ref> Sedert hy die Huis verlaat het, het Gingrich aktief in openbare beleidsdebatte gebly en as 'n politieke konsultant gewerk. Hy het verskeie beleidsdenktenks gestig en gelei, insluitend American Solutions for Winning the Future en die Sentrum vir Gesondheidstransformasie. Gingrich het vir die Republikeinse benoeming vir president in die 2012 presidensiële verkiesing deelgeneem, en is op verskeie punte in die wedloop as 'n potensiële voorloper beskou.<ref>{{cite web |url=http://www.poconorecord.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20111206/NEWS90/111209826/-1/NEWS01 |title=Gingrich tops polls in Iowa, South Carolina, North Carolina and Colorado |publisher=PoconoRecord.com |date=6 Desember 2011 |access-date=28 Desember 2011 |archive-date=21 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121230042/http://www.poconorecord.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20111206%2FNEWS90%2F111209826%2F-1%2FNEWS01 |url-status=live }}</ref> Ondanks 'n laat oorwinning in die voorverkiesing in [[Suid-Carolina]], kon Gingrich uiteindelik nie genoeg voorverkiesings wen om 'n lewensvatbare kandidatuur te handhaaf nie. Hy het in Mei 2012 aan die wedloop onttrek en die uiteindelike genomineerde [[Mitt Romney]] onderskryf. Gingrich het later as 'n belangrike bondgenoot van president [[Donald Trump]] na vore getree, en was volgens berigte onder die finaliste op Trump se kortlys vir vise-president kandidaat in die 2016-verkiesing.<ref>{{Cite book|url=https://www.palgrave.com/gp/book/9783319619750|title=The Unprecedented 2016 Presidential Election {{!}} Rachel Bitecofer {{!}} Palgrave Macmillan|pages=146|access-date=6 Oktober 2018|archive-date=6 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006195605/https://www.palgrave.com/gp/book/9783319619750|url-status=live}}</ref> Sedert 2020 het Gingrich Trump se valse bewerings van kiesersbedrog in die 2020 presidensiële verkiesing ondersteun.<ref>{{Cite web|last=Mastrangelo|first=Dominick|date=22 Desember 2020|title=Gingrich won't accept Biden as president, says Democrats, Republicans 'live in alternative worlds'|url=https://thehill.com/homenews/531261-gingrich-wont-accept-biden-as-president-says-democrats-and-republicans-live-in|access-date=24 Januarie 2022|website=The Hill |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gingrich, Newt }} [[Kategorie:Amerikaanse politici]] [[Kategorie:Opposisieleiers]] [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] 27wy947yopn06zjco8gkrtrod1bal2n 0 413221 2892955 2661488 2026-04-12T02:42:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892955 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Peter Ueberroth 1985.jpg|duimnael|Peter Ueberroth in 1985.]] '''Peter Victor Ueberroth''' (/ˈjuːbərɒθ/; gebore [[2 September]] [[1937]]) is 'n [[Amerikaanse]] sport- en sakebestuurder wat bekend is vir sy betrokkenheid by die [[Olimpiese Spele]] en in Major League Baseball. 'n [[Los Angeles]]-gebaseerde sakeman, hy was die voorsitter van die Los Angeles Olimpiese Reëlingskomitee wat die [[Olimpiese Somerspele 1984|Spele in 1984 na Los Angeles]] gebring het. Ueberroth is as 1984 se [[Time (tydskrif)|Time]] “[[Time se Persoon van die Jaar|Man van die Jaar]]” aangewys vir sy sukses met die organisering van die Olimpiese Spele. Na afloop van die spele is hy aangewys as die sesde kommissaris van [[bofbal]] , 'n rol wat hy van 1984 tot 1989 beklee het. Hy het later as die voorsitter van die Verenigde State se Olimpiese en Paralimpiese Komitee van 2004 tot 2008 gedien.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/10/03/sports/olympics/03usoc.html|title=U.S.O.C. Picks Video-Game Executive to Replace Ueberroth|last=Macur|first=Juliet|date=October 2, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=3 Oktober 2008}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ueberroth, Peter}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Lewende mense]] suemtkq0no0zkon98m1sutn865x29im 0 413227 2892710 2661495 2026-04-11T18:48:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892710 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kenneth W. Starr.jpg|duimnael|Ken Starr]] '''Kenneth Winston Starr''' ([[21 Julie]] [[1946]] – [[13 September]] [[2022]]) was 'n [[Amerikaanse]] prokureur en [[regter]] wat as onafhanklike [[advokaat]] die Starr-verslag geskryf het, wat gedien het as die basis van die vervolging van [[Bill Clinton]]. Hy was aan die hoof van 'n ondersoek na lede van die Clinton-administrasie, bekend as die Whitewater-kontroversie, van 1994 tot 1998. Starr het voorheen gedien as 'n federale appèlregter op die Amerikaanse appèlhof vir die Distrik van Columbia-kringloop van 1983 tot 1989 en as die VSA. prokureur-generaal van 1989 tot 1993 tydens die presidentskap van [[George H.W. Bush|George H. W. Bush]]. Starr het die meeste openbare aandag gekry vir sy ampstermyn as onafhanklike advokaat terwyl Bill Clinton Amerikaanse president was. Starr is aanvanklik aangestel om die selfmoord van adjunk-Withuis-advokaat Vince Foster en die Whitewater-eiendomsbeleggings van Clinton te ondersoek. Die drie-beoordelaarspaneel wat belas is met die administrasie van die Wet op Etiek in die Regering, het die ondersoek later uitgebrei na talle gebiede, insluitend vermoedelike meineed oor Clinton se seksuele verhouding met [[Monica Lewinsky]]. Ná meer as vier jaar se ondersoek het Starr die Starr-verslag ingedien, waarin beweer word dat Clinton gelieg het oor die bestaan van die verhouding tydens 'n beëdigde verklaring. Die bewering het gelei tot die vervolging van Clinton en die vyf jaar opskorting van Clinton se Arkansas-wetlisensie. Starr het gedien as die dekaan van die Pepperdine University School of Law.<ref>{{cite web |url=https://taxprof.typepad.com/taxprof_blog/2010/02/pepperdine-dean.html |title=TaxProf Blog: Pepperdine Dean Ken Starr Named President of Baylor |publisher=taxprof.typepad.com |access-date=January 27, 2020 |archive-date=27 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127203048/https://taxprof.typepad.com/taxprof_blog/2010/02/pepperdine-dean.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://pepperdine-graphic.com/ken-starr-named-dean-of-pepperdine-school-of-law |title=Ken Starr named dean of Pepperdine School of Law |website= pepperdine-graphic.com |date=April 2004 |access-date=27 Januarie 2020 |archive-date=27 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127203051/http://pepperdine-graphic.com/ken-starr-named-dean-of-pepperdine-school-of-law/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url= https://taxprof.typepad.com/taxprof_blog/2010/03/tom-bost.html|title=TaxProf Blog: Tom Bost Named Interim Dean at Pepperdine|website=taxprof.typepad.com|access-date=27 Januarie 2020|archive-date=27 Januarie 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200127203046/https://taxprof.typepad.com/taxprof_blog/2010/03/tom-bost.html|url-status=live}}</ref> Hy was later beide die president en die kanselier van die Baylor-universiteit in Waco, [[Texas]], onderskeidelik vanaf Junie 2010 tot Mei en Junie 2016, en terselfdertyd die Louise L. Morrison-voorsitter van grondwetlike reg by Baylor Law School. Op 26 Mei 2016, na 'n ondersoek na die wanhantering deur Starr van verskeie seksuele aanrandings by die skool, het Baylor Universiteit se raad van regente aangekondig dat Starr se ampstermyn as universiteitspresident op 31 Mei sou eindig.<ref name= then>{{cite web |url=https://www.npr.org/2020/01/18/797622342/after-a-fall-at-baylor-ken-starr-became-a-fox-regular-and-then-a-trump-defender |title=After a Fall at Baylor, Ken Starr Became a Fox Regular, and then, A Trump Defender |website=NPR.org |date=18 Januarie 2020 |publisher=NPR |last1=Schuknecht |first1=Cat |access-date=22 Januarie 2020 |archive-date=22 Januarie 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200122165106/https://www.npr.org/2020/01/18/797622342/after-a-fall-at-baylor-ken-starr-became-a-fox-regular-and-then-a-trump-defender |url-status=live }}</ref> Die direksie het gesê hy sal voortgaan as kanselier, maar op 1 Junie het Starr daardie pos met onmiddellike effek bedank.<ref name=espnresign>{{cite news|url=http://espn.go.com/college-sports/story/_/id/15875833/kenneth-starr-resign-chancellor-baylor-bears-continue-teach|publisher=ESPN|date=1 Junie 2016|access-date=1 Junie 2016|title=Kenneth Starr stepping down as Baylor chancellor|archive-date=June 2, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160602052911/http://espn.go.com/college-sports/story/_/id/15875833/kenneth-starr-resign-chancellor-baylor-bears-continue-teach|url-status=live}}</ref> Op 19 Augustus 2016 het Starr aangekondig dat hy ook uit sy vaste professorposisie by Baylor Law School sal bedank, en sy bande met die universiteit heeltemal verbreek het in 'n "wedersyds ooreengekome skeiding", <ref>{{cite news| website= wfaa.com | url= http://www.wfaa.com/news/local/texas-news/former-president-ken-starr-leaving-baylor-faculty/302855524|title=Former Baylor president Ken Starr leaving university's faculty|access-date=August 19, 2016|archive-date= 20 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820224709/http://www.wfaa.com/news/local/texas-news/former-president-ken-starr-leaving-baylor-faculty/302855524|url-status=live}}</ref> na aantygings dat hy bewerings van seksuele aanranding op kampus.<ref name= then /> Op 17 Januarie 2020 het Starr by president [[Donald Trump]] se regspan aangesluit tydens sy eerste vervolgingverhoor.<ref>{{cite news| url= https://www.cnn.com/2020/01/17/politics/donald-trump-impeachment-legal-team-alan-dershowitz-ken-starr/index.html|title=Trump adds Ken Starr and Alan Dershowitz to impeachment defense team| last1= Collins |first1= Kaitlin| last2=Brown|first2=Pamela|last3=Liptak|first3=Kevin|publisher= CNN|date=17 Januarie 2020|access-date=27 Januarie 2020|archive-date=28 Januarie 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200128165821/https://www.cnn.com/2020/01/17/politics/donald-trump-impeachment-legal-team-alan-dershowitz-ken-starr/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news| url= https://www.nytimes.com/2020/01/17/us/politics/ken-starr-impeachment-trump-clinton.html|title=Ken Starr Returns to the Impeachment Fray, This Time for the Defense|last=Baker|first=Peter|date=17 Januarie 2020| work= The New York Times|access-date=18 Januarie 2020|issn=0362-4331|archive-date=17 Oktober 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017120123/https://www.nytimes.com/2020/01/17/us/politics/ken-starr-impeachment-trump-clinton.html|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Starr, Ken}} [[Kategorie:Regters]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] br9jsuxrxy6mjygo3h55vvd4z1x842q 0 413609 2892687 2666318 2026-04-11T18:40:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892687 wikitext text/x-wiki [[Lêer:John Egan.jpg|duimnael|Majoor John C. Egan, bevelvoerder van 418ste Bomwerper-eskader.]] '''John Clarence "Bucky" Egan''' ([[8 September]] [[1915]] – [[16 April]] [[1961]]) was 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[vlieënier]] wat tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] by die 100ste bomwerpergroep van die [[United States Army Air Forces|Amerikaanse Leërlugmag]] gedien het en later by die [[Amerikaanse Lugmag]] in die [[Koreaanse Oorlog]].<ref name="historyExtra"/><ref>{{cite news |title=Major tells story of first shuttle raid on Germany |url=https://www.newspapers.com/article/the-pasadena-post-major-tells-story-of-f/139756459/ |access-date=28 Januarie 2024 |work=The Pasadena Post |agency=United Press |date=24 Augustus 1943 |page=2 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Col. Egan, USAF, dies; Served in two wars |url=https://www.newspapers.com/article/evening-star-col-egan-usaf-dies-serv/139763054/ |access-date=28 Januarie 2024 |work=The Washington Star |date=18 April 1961 |page=26 |via=Newspapers.com}}</ref> ==Vroeë lewe en militêre loopbaan== Egan, gebore in Manitowoc, [[Wisconsin]], het daar skoolgegaan en later na St. Thomas College in [[Saint Paul]], [[Minnesota]] gegaan. Ná die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog het Egan in 1940 by die Lugkorps aangesluit en vliegopleiding by Randolph en Kelly Fields, [[Texas]], ontvang. Nadat hy as 'n instrukteur by Randolph Field gedien het, is hy in 1942 by die 100ste Bomwerpergroep aangewys vir oorsese diens. Die 100ste Bomwerpergroep was 'n [[Boeing B-17 Flying Fortress]] swaar bomwerper-eenheid in die Agtste Lugmag in Oos-Engeland tydens die oorlog. Aanvanklik 'n groepoperasiebeampte, het hy tot die rang van majoor gevorder en in Junie 1943 bevel oor die groep se 418ste Bomwerper-eskader geneem. Op 10 Oktober 1943 is Egan se vliegtuig tydens 'n aanval op [[Münster]], [[Nazi-Duitsland|Duitsland]], neergeskiet. Hy het oorleef en is gevange geneem en as krygsgevangene aangehou tot Mei 1945. In Junie 1946 is hy bevorder tot die permanente rang van luitenant-kolonel. Aan die begin van die [[Koreaanse Oorlog]] was Egan in bevel van die 47ste Verkenningsgroep en is in 1951 tot kolonel bevorder. Hy het verskeie lugondersteuningsmissies teen Chinese en Noord-Koreaanse grondmagte in 'n A-26 Invader gevlieg. Na die oorlog het hy gedien as adjunk-stafhoof vir operasies van die Vyfde Lugmag in Japan voordat hy aangestel is as direkteur van operasies vir die Stille Oseaan-lugmag in Hawaii in 1956. In 1958 het hy by die Pentagon in Washington, D.C. diens gedoen <ref>{{cite news |title=Heart attack claims life of Col. J. C. Egan |url=https://www.newspapers.com/article/manitowoc-herald-times-heart-attack-clai/139753228/ |access-date=28 Januarie 2024 |work=Manitowoc Herald-Times |date=17 April 1961 |page=2 |via=Newspapers.com}}</ref> ==Persoonlike lewe== Tydens vliegskool het hy die bynaam Buck aan medevlieënier en beste vriend [[Gale Cleven|Gale "Buck" Cleven]] gegee, aangesien Cleven hom herinner het aan 'n [[Wisconsin]]-vriend genaamd Buck.<ref>{{Cite web |last=Solly |first=Meilan |date=23 January 2024 |title=The Real History Behind 'Masters of the Air' and the 100th Bomb Group |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-real-history-behind-masters-of-the-air-and-the-100th-bomb-group-180983629/ |access-date=2024-03-29 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> In 1945 was Egan verloof aan die voormalige Josephine Pitz, ook van Manitowoc, en hulle trou op 26 Desember 1946. Pitz was die eerste vroulike vlieënier wat in 1930 in Manitowoc gelisensieer is en het vir een-en-twintig maande as 'n Vrouelugmagdiens gedien Vlieënier tydens die Tweede Wêreldoorlog.<ref>{{Cite news |date=25 April 2006 |title=Josephine (Dodi) Pitz Egan |url=https://www.newspapers.com/article/manitowoc-herald-times-obituary-for-jose/57885260/?locale=en-US |access-date=5 April 2024 |work=Manitowoc Hearld-Times |pages=3}}</ref> John C. Egan is op 16 April 1961 dood terwyl hy aktief aan diens was nadat hy 'n [[hartaanval]] by sy huis in McLean, [[Virginia]], gekry het. Hy is oorleef deur sy vrou, twee dogters, twee susters en sy ma; sy vader het hom oorleef.<ref>{{cite news |title=Heart attack claims life of Col. J. C. Egan |url=https://www.newspapers.com/article/manitowoc-herald-times-heart-attack-clai/139753228/ |access-date=28 Januarie 2024 |work=Manitowoc Herald-Times |date=17 April 1961 |page=2 |via=Newspapers.com}}</ref> In 1962 het hy postuum die Legioen van Verdienste ontvang.<ref>{{cite news |title=Deceased air ace awarded Legion of Merit |url=https://www.newspapers.com/article/manitowoc-herald-times-deceased-air-ace/139755526/ |access-date=28 Januarie 2024 |work=Manitowoc Herald-Times |date=5 Desember 1962 |page=4 |via=Newspapers.comzxssa}}</ref> ==In populêre kultuur== Egan word vertolk deur die Britse akteur [[Callum Turner]] in [[Apple TV+]] se minireeks [[Masters of the Air (TV-reeks)|Masters of the Air]]. <ref name="historyExtra">{{cite news |author1=Jonny Wilkes |title=The real John Egan: who was Bucky in Masters of the Air? |url=https://www.historyextra.com/period/second-world-war/real-john-egan-bucky-masters-of-the-air/ |access-date=28 Januarie 2024 |work=History Extra |publisher=Immediate Media Company |date=26 Januarie 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Egan, John C.}} [[Kategorie:Amerikaanse militariste]] [[Kategorie:Geboortes in 1915]] [[Kategorie:Sterftes in 1961]] sho5fb2fg7fiwqxevdlnjgtaqcirtdc 0 413826 2893110 2665215 2026-04-12T11:56:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893110 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lt Col. Robert Rosenthal.jpg|duimnael|Lt. Kol. Robert Rosenthal]] Luitenant-kolonel '''Robert "Rosie" Rosenthal''' ([[11 Junie]] [[1917]] – [[20 April]] [[2007]]) was 'n [[Amerikaanse]] prokureur en weermagoffisier. Rosenthal, 'n hoogs erkende [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]-bevelvoerder van die Agtste Lugmag van die [[United States Army Air Forces|Amerikaanse Leërlugmag]] in die [[Tweede Wêreldoorlog]], was 'n ontvanger van die Distinguished Service Cross en twee Silver Stars. Alhoewel bomwerperspanne aanvanklik slegs 25 gevegsmissies in 'n gevegstoer moes voltooi om die reg te verdien om huis toe te gaan, het Rosenthal altesaam 52 missies gevlieg en is twee keer afgeskiet. Na die oorlog het Rosenthal as 'n assistent van die Amerikaanse aanklaer by die [[Neurenberg-verhore]] gedien. ==Vroeë lewe== Rosenthal is gebore in 'n [[Jood]]se gesin<ref>{{Cite news |last=Klinger |first=Jerry |date=19 Maart 2018 |title=Jews, the 8th Air Force, Machal, and the Slany Holocaust Torah |url=https://blogs.timesofisrael.com/jews-the-8th-air-force-machal-and-the-slany-holocaust-torah/ |access-date=21 Februarie 2024 |work=Times of Israel}}</ref> in [[Brooklyn, New York]], en het in die Flatbush-woonbuurt grootgeword. Hy was die kaptein van die [[bofbal]]- en [[sokker]]spanne van Brooklyn College, wat in 1938 gegradueer het. Hy het ''summa cum laude'' aan die Brooklyn Law School gegradueer, en het by 'n prokureursfirma in [[Manhattan]] gewerk toe die [[Japannese Keiserlike Vloot]] [[Aanval op Pearl Harbor|Pearl Harbor op 7 Desember 1941 aangeval het]].<ref>{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-04-29 |title=Robert Rosenthal, Leader in Bombing Raids and Lawyer at Nuremberg, Dies at 89 |url=https://www.nytimes.com/2007/04/29/obituaries/29rosenthal.html |access-date=2024-02-21 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==Tweede Wêreldoorlog== Hy het op 8 Desember by die Amerikaanse weermag aangesluit en versoek om opgelei te word vir frontlinie diens. In Augustus 1943 het hy as [[vlieënier]] en vliegtuigbevelvoerder van 'n [[Boeing B-17 Flying Fortress]]-bemanning aangesluit by die 418th Bombardment Eskader, 100th Bombardment Group, gestasioneer by RAF Thorpe Abbotts in [[Engeland]]. Op die sending van 10 Oktober 1943 oor [[Münster]], [[Nazi-Duitsland|Duitsland]], was slegs die derde sending vir Rosenthal se bemanning met die 100ste Bomwerper Groep, die B-17F s/n 42-6087, met die bynaam ''Royal Flush'',<ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=2014 |title=Official Website of the 100th Bomb Group (Heavy) Foundation – Aircraft – 26087 |url=http://www.100thbg.com/index.php?option=com_bombgrp&view=aircraft&id=10059&Itemid=326 |access-date=15 September 2020 |website=100thbg.com |publisher=100th Bomb Group Foundation |quote="10 Oct 1943 R Rosenthal / Munster Cat AC damage – #1 eng out, oxygen out. Sole survivor of 100BG}}</ref> wat die bemanning gevlieg het, die enigste vliegtuig uit 13 van die groep wat [[Münster]] bereik het om terug te keer na die basis. ''Royal Flush'' het terug in Engeland geland met twee enjins dood, die interkom en die suurstofstelsel nie-funksioneel nie, en met 'n groot gat in die regtervlerk.<ref>{{cite web |url=https://100thbg.com/index.php?option=com_content&view=article&id=67:black-week&catid=18:special-interest |title= Black Week (October 8–14, 1943) – Munster – 10 Oct 1943 |author=<!--Not stated--> |date= April 10, 2012|website=100thbg.com |publisher=100th Bomb Group (Heavy) Foundation |access-date=October 8, 2018 |quote=A/C 42-6087 "ROYAL FLUSH" 418TH LD-Z – LT ROBERT ROSENTHAL – P[ilot] – CPT – FLEW 52 MISSIONS – Die enigste bemanning wat van die sending teruggekeer het met twee enjins het uitgeskiet en twee bemanningslede ernstig gewond.}}</ref> Later het die grondspanne 'n onontplofte kanonkop in een van ''Royal Flush'' se vlerk tenks gevind.{{Sfn|Miller|2006|p=21}} Rosenthal sou sy eerste Silver Star vir hierdie sending ontvang. Op 8 Maart 1944 het Rosenthal se bemanning, met die bynaam ''Rosie's Riveters'', hul gevegstoer van 25 missies voltooi, hoewel die B-17F (s/n 42-30758) wat hulle gewoonlik met dieselfde naam gevlieg het, afgeskiet is terwyl dit deur 'n ander bemanning gevlieg is, tydens 'n sending op 4 Februarie 1944 na [[Frankfurt]], Duitsland. Die bemanning het na die Verenigde State teruggekeer, maar Rosenthal het sy toer verleng en uiteindelik 'n totaal van 52 missies gevlieg. In Mei 1944 neem hy bevel oor die 350ste Bombardement Eskader. Op 10 September 1944 is Rosenthal se B-17G ''Terrible Termite'' (s/n 42-97770), wat op 'n sending gevlieg het om [[Neurenberg]] te bombardeer, deur flak getref en het naby [[Reims]] in die Duits-besette Frankryk neergestort.<ref>{{Cite web |title=Aircraft: Terrible Termite (3) |url=https://100thbg.com/aircraft/?aircraft_id=10279 |access-date=2024-02-20 |website=100th Bomb Group Foundation |language=en-US}}</ref> Saam met al die offisiere op sy vliegtuig is hy ernstig beseer. Toe hy aan 'n gebreekte arm en neus gely het, is hy bewusteloos deur [[Vrye Franse]] uit die kajuit gehaal, teruggevlieg na Engeland, en by 'n hospitaal in [[Oxford]] wakker geword.{{sfn|Miller|2006|p=423}} Rosenthal sou sy tweede Silwer Ster na hierdie sending ontvang. Hy het na diens teruggekeer sodra hy genees het. Rosenthal is toegewys aan 'n lessenaarwerk by die vleuelhoofkwartier, maar hy het daarin geslaag om terug te keer na die 100ste Bomwerpergroep en bevel te neem oor sy ou eskader, die 418ste.{{Sfn|Miller|2006|p=423}} Op sy laaste gevegsending op 3 Februarie 1945 was Rosenthal, onder bevel van die 418ste, deel van 'n duisend-vliegtuigaanval teen [[Berlyn]]. Sy B-17G (s/n 44-8379), die voorste bomwerper, het 'n direkte flak getref wat twee van sy bemanning gedood het. Alhoewel sy vliegtuig in vlamme was, het hy na die teiken gegaan om sy bomvrag te laat val, en toe by die vliegtuig gebly tot nadat die res van die bemanning uitgekom het, net voordat dit op 'n hoogte van slegs sowat 300 m ontplof het. Hy is deur die [[Rooi Leër]] gevind en weer na diens teruggekeer.<ref>{{cite web |url=https://100thbg.com/index.php?option=com_bombgrp&view=personnel&id=4475&Itemid=334 |title=100th Bomb Group Foundation – Personnel – LT COL Robert ROSENTHAL |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=100thbg.com |publisher=100th Bomb Group Foundation |access-date=December 5, 2016 |quote=Dec 1, 1944 – Feb 3, 1945 – 418th BS, 100th BG (H) ETOUSAAF (8AF) Squadron Commander, 55 hours, B-17 Air Leader 5 c/m (combat missions) 45 c/hrs (combat hours) '''1 Division Lead (Berlin Feb 3, 1945''', shot down, picked up by Russians and returned to England) Acting Command 4 Wing Leads, Pilot Feb 3, 1945 – BERLIN – MACR #12046, – A/C#44 8379}}</ref><ref>[https://100thbg.com/index.php?option=com_bombgrp&view=personnel&Itemid=334&id=4475 "Lt Col Robert Rosenthal"] at the 100th Bomb Group Foundation. Of the eleven crewmen: four landed in Russian lines; four were POWs; two were KIA; 1 evaded capture.</ref> Rosenthal sou die Distinguished Service Cross vir hierdie missie toegeken word. Onder die geboue wat in die bomaanval getref is, was die "Volkshof", wat die hof se president, berugte "hangende regter" Roland Freisler, gedood het. Freisler was 'n deelnemer van die Wannsee-konferensie, wat planne vir die " [[Holocaust|Finale Oplossing vir die Joodse vraagstuk]]" geformaliseer het.<ref name=":MUS">{{Cite web |title=MILITARY HONOREE ― ROBERT “ROSIE” ROSENTHAL – THE JEWISH-AMERICAN HALL OF FAME |url=https://amuseum.org/index.php/military-honorees-rosenthal/ |access-date=2024-02-21 |language=en-US}}</ref> Na die oorlog het Rosenthal as assistent van die Amerikaanse aanklaer by die Neurenberg-verhore gedien, waar hy die voormalige hoof van die Duitse Lugmag, [[Hermann Göring]] en [[Wilhelm Keitel]], voormalige hoof van die Duitse Gewapende Magte se Opperbevel Oberkommando der Wehrmacht (OKW) ondervra het.<ref>{{cite web|url=https://www.brooklaw.edu/News-and-Events/News/2024/01/Robert-Rosie-Rosenthal-41-Featured-in-Spielbergs-WWII-Drama-Masters-of-the-Air|title=Robert “Rosie” Rosenthal ’41 Featured in Spielberg’s WWII Drama “Masters of the Air”|newspaper=Brooklyn Law School|date=2024-01-26|first=Teresa|last=Novellino|access-date=2024-03-20}}</ref> ==Toekennings en medaljes== Teen die einde van sy diens het hy 'n totaal van 16 medaljies verdien, insluitend die Distinguished Service Cross, die Silver Star (met tros), die Distinguished Flying Cross (met tros), die Lugmedalje, (met sewe trosse), die Purple Heart (met balkie), plus die Britse Distinguished Flying Cross en die Franse Croix de Guerre.<ref name=":MUS"/> ===Distinguished Service Cross-aanhaling=== Rosenthal, Robert Dag van Aksie: 3 Februarie 1945 Aanhaling: "Vir buitengewone heldhaftigheid in aksie teen die vyand op 3 Februarie 1945 terwyl hy gedien het as lugbevelvoerder van 'n formasie van sie Swaar Bombardament Divisies wat die Templehof treininfrastruktuur, Berlyn, Duitsland, aangeval het. Op hierdie datum, terwyl hy op die bombardement was, het sy vliegtuig direk getref deur vyand-vliegtuigvuur wat ernstige skade aan die vliegtuig aangerig het en 'n intense vuur in die bomkompartemente begin het. Hy het sy persoonlike veiligheid heeltemal verontagsaam en ten spyte van die dreigende gevaar van ontploffing, het hy voortgegaan om sy formasie oor die teiken te lei. Die buitengewone heldhaftigheid, bekwame lugmanskap en intense vasberadenheid om sy toegewese missie te voltooi wat deur lt. kol. Rosenthal by hierdie geleentheid getoon is, is in ooreenstemming met die hoogste tradisie van die gewapende magte van die Verenigde State."<ref name="Awards">{{cite web|url= https://100thbg.com/lt-col-robert-rosie-rosenthal-awards-and-citations/ |title=Lt. Col. Robert “Rosie” Rosenthal Awards And Citations|website=100th Bomb Group Foundation|access-date=2024-03-20}}</ref> ==Persoonlik en later lewe== Robert Rosenthal is getroud met Phillis Heller (1918–2011), wat hy ontmoet het op die seereis na Duitsland, wat as 'n WAVE (United States Naval Reserve -Women's Reserve) gedien het, en was ook nog 'n prokureur op die aanklaerspersoneel vir die verhore, in Neurenberg, en hulle het 3 kinders gehad (Peggy) , Steve & Dan); hy is op 20 April 2007 op 89-jarige ouderdom in White Plains, New York, oorlede.<ref>[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2007-04-30-0704290389-story.html Robert Rosenthal: 1917 – 2007, Chicago Tribune, Published: Apr 30, 2007]</ref><ref>[https://www.legacy.com/us/obituaries/nytimes/name/phillis-rosenthal-obituary?id=27100642 PHILLIS ROSENTHAL Obituary]</ref>Hy is begrawe in die Sharon Gardens Cemetery plot Community Synagogue of Rye Lot 197 Grave 3.<ref>[https://www.legacy.com/us/obituaries/nytimes/name/robert-rosenthal-obituary?id=29544913 Robert Rosenthal]</ref> ==Populere kultuur== * In 2006 is Rosenthal in die Joods-Amerikaanse ''Hall of Fame'' opgeneem en medaljes is gemaak wat Rosenthal en sy bemanning uitbeeld. * Rosenthal se toer met die 100ste BG is gedokumenteer in Lt. Kol [[Harry Herbert Crosby]] se 1993 ''[[memoires]]'' van die 100ste BG, "''Wing and a Prayer''."<ref>{{cite web| url=https://www.amazon.com/Wing-Prayer-Bloody-Eighth-Action/dp/0061008125 |title=Harry Crosby, Wing and a Prayer. New York: Harper Collins, 1993 }} </ref> * Rosenthal se oorlogservarings met die 100ste Bomwerper Groep is in die boek ''Masters of the Air: America’s Bomber Boys Who Fight the Air War Against Nazi Germany'' (2007) deur die historikus Donald L. Miller vertoon. Hy word deur Nate Mann uitgebeeld in die nege-deel [[Apple TV+]] minireeks ''[[Masters of the Air (TV-reeks)|Masters of the Air]]'' (2024).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2023/10/5/23903600/masters-of-the-air-apple-tv-plus-date-images |title=Masters of the Air |website=theverge.com|date=5 Oktober 2023 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rosenthal, Robert}} [[Kategorie:Amerikaanse militariste]] [[Kategorie:Geboortes in 1917]] [[Kategorie:Sterftes in 2007]] n6qqrgbudoahcdud5rli89ibfn1o3mo 0 414047 2892971 2890179 2026-04-12T03:48:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892971 wikitext text/x-wiki [[File:Richard Gadd - Soccer Aid for Unicef 2025.jpg|thumb|Richard Gadd 2025]] '''Richard Robert Steven Gadd''' (gebore [[11 Mei]] [[1990]]) <ref>{{cite web|url=https://www.thecourier.co.uk/fp/news/fife/274842/fife-comedian-up-for-coveted-edinburgh-comedy-award/|title=Fife comedian up for coveted Edinburgh Comedy Award |work=The Courier|date=25 August 2016}}</ref> is 'n [[Skotte|Skotse]] [[skrywer]], [[akteur]] en [[komediant]]. Hy het die 2024 [[Netflix]]-dramareeks ''[[Baby Reindeer]]'' geskep en vertolk, gebaseer op sy eenmantoneelstuk en werklike ervaring. ==Loopbaan== Gadd het by die Oxford School of Drama opgelei en die eenjaarkursus in 2012 voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://oxforddrama.ac.uk/notable_alumni/richard-gadd/|title=Richard Gadd {{!}} Notable Alumni {{!}} OSD}}</ref> Gadd se vroeë Edinburgh Festival Fringe-vertonings ''Cheese & Crack Whores'' (2013), ''Breaking Gadd'' (2014) <ref>{{Cite web|url=https://www.comedy.co.uk/live/feature/richard_gadd_interview/|title=Richard Gadd interview|date=27 November 2014|website=British Comedy Guide|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> en ''Waiting for Gaddot'' (2015) het almal by die fees gedebuteer en het voortgegaan om by die Londense Soho-teater te sien. ''Waiting for Gaddot'' het 'n Amused Moose Comedy Award in 2015 gewen<ref>{{Cite web|url=https://www.amusedmoose.com/awards|title=AmusedMoose {{!}} Comedy Awards {{!}} Stand-up Comedy Soho Kings Cross Awards Courses|website=amusedmoose.com|access-date=29 Desember 2019|archive-date=29 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229120424/https://www.amusedmoose.com/awards|url-status=dead}}</ref> sowel as 'n Skotse Komedie-toekenning vir Beste Solo Show in 2016.<ref>{{Cite web|url=http://www.chortle.co.uk/news/2016/04/26/24746/scot_squad_apprehends_two_scottish_comedy_awards|title=Scot Squad apprehends two Scottish Comedy Awards|last=Bennett|first=Steve|website=chortle.co.uk|language=en|access-date=29 Desember 2019}}</ref> Dit is ook genomineer vir 'n Malcolm Hardee-toekenning vir innovasie<ref>{{Cite web|url=http://www.chortle.co.uk/news/2015/08/24/23102/praise_be_to_gadd!|title=Praise be to Gadd!|last=Bennett|first=Steve|website=chortle.co.uk|language=en|access-date=29 Desember 2019}}</ref> en 'n Chortle-toekenning vir innovasie. Gadd se 2016 Fringe-vertoning ''Monkey See Monkey Do'' het die Edinburgh Comedy Award gewen<ref>{{Cite web|url=http://www.comedyawards.co.uk/best-comedy-show|title=Best Show – Dave's Edinburgh Comedy Awards|last=Premier|website=Dave's Edinburgh Comedy Awards|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> vir beste komedieprogram en is ook genomineer vir 'n Total Theatre Award for Innovation.<ref>{{Cite web|url=https://www.summerhall.co.uk/press/the-total-theatre-awards-shortlist-2016/|title=The Total Theatre Awards Shortlist 2016|website=Summerhall – Open Minds Open Doors|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019|archive-date=18 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018121446/https://www.summerhall.co.uk/press/the-total-theatre-awards-shortlist-2016/|url-status=dead}}</ref> Later daardie jaar het Gadd 'n Chortle Comedian's Comedian-toekenning gewen<ref>{{Cite web|url=http://www.chortle.co.uk/news/2017/03/20/27116/who_won_the_chortle_awards_2017|title=Who won at the Chortle Awards 2017|last=Bennett|first=Steve|website=chortle.co.uk|language=en|access-date=29 Desember 2019}}</ref> en is genomineer vir 'n Off West End-teatertoekenning vir beste kunstenaar.<ref>{{Cite web|url=https://www.oxforddrama.ac.uk/news/off-west-end-theatre-award-nominations|title=Off West End Theatre Award nominations {{!}} News|website=oxforddrama.ac.uk|date=2 Mei 2017 |access-date=29 Desember 2019}}</ref> Die vertoning het toe verskeie uitverkooplopies by Soho-teater gehad,<ref>{{Cite web|url=https://sohotheatre.com/shows/richard-gadd-monkey-see-monkey-do/|title=Richard Gadd: Monkey See Monkey Do at Soho Theatre|website=Soho Theatre|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> het deur die [[VK]] en [[Europa]] getoer,<ref>{{Cite web|url=https://www.showandtelluk.com/event/richard-gadd-monkey-see-monkey-do/|title=Show & Tell|website=showandtelluk.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812212929/https://www.showandtelluk.com/event/richard-gadd-monkey-see-monkey-do/|archive-date=12 Augustus 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> en het 'n draai by die Melbourne International Comedy Festival gehad, waar dit genomineer is vir die 2017 Barry-toekenning.<ref>{{Cite web|url=http://www.comedyfestival.com.au/2017BarryGibboNomsAnnounced|title=Melbourne International Comedy Festival|website=Melbourne International Comedy Festival|language=en-AU|access-date=29 Desember 2019|archive-date=29 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229120443/https://www.comedyfestival.com.au/2017BarryGibboNomsAnnounced|url-status=dead}}</ref> In 2017 is dit op ''Comedy Central'' uitgesaai as deel van hul Soho Theatre Live-reeks.<ref>{{Cite web|url=https://www.comedy.co.uk/tv/news/2604/soho_theatre_live/|title=Comedy Central to broadcast Soho Theatre Live stand-up shows|date=24 Mei 2017|website=British Comedy Guide|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> Gadd se volgende vertoning, ''Baby Reindeer'', oor sy ervarings om agtervolg te word, het tydens die 2019 Edinburgh Festival Fringe die première gehad.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/stage/2019/sep/10/richard-gadd-stalker-baby-reindeer|title=Richard Gadd on his stalker: 'It would be unfair to say she was awful and I'm a victim'|date=10 September 2019|last=Logan|first=Brian|website=The Guardian}}</ref> Dit het twee toekennings gewen: die Scotsman Fringe First-toekenning vir nuwe skryfwerk<ref>{{Cite web|title=Final Edinburgh Fringe First Award winners revealed {{!}} WhatsOnStage|url=https://www.whatsonstage.com/edinburgh-theatre/news/final-fringe-first-award-winners-revealed-_49743.html|access-date=29 Desember 2019|website=whatsonstage.com|date=23 Augustus 2019 |language=en-GB}}</ref> en 'n Stage-toekenning vir waarnemende uitnemendheid.<ref>{{Cite web|title=Richard Gadd wins The Stage Edinburgh Award 2019 {{!}} News|url=https://www.oxforddrama.ac.uk/news/richard-gadd-wins-the-stage-edinburgh-award-2019|access-date=29 Desember 2019|website=oxforddrama.ac.uk|date=24 Augustus 2019}}</ref> Die toneelstuk het daarna voortgegaan met 'n vyf weke lange vertoning by The Bush Theatre in Londen<ref>{{Cite web|title=Baby Reindeer|url=https://bushtheatre.co.uk/event/baby-reindeer/|access-date=29 Desember 2019|website=bushtheatre.co.uk|language=en-GB|archive-date=29 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229120423/https://www.bushtheatre.co.uk/event/baby-reindeer/|url-status=dead}}</ref> waar dit 'n Off West End-teatertoekenning vir beste video-ontwerp gewen het, sowel as 'n nominasie in die kategorie vir beste kunstenaar.<ref>{{Cite web|title=2020 Awards – The Offies|url=https://offies.london/2020-awards/|access-date=29 Desember 2019|language=en-US}}</ref> Die vertoning is later na die Ambassador's Theatre in Londen se West End oorgeplaas, maar is gekanselleer weens die [[Covid-19-pandemie]].<ref>{{Cite web|date=5 April 2020|title=Baby Reindeer and The Shark Is Broken are postponed|url=https://britishtheatre.com/baby-reindeer-and-the-shark-is-broken-are-postponed/|access-date=2 Maart 2021|website=British Theatre|language=en-GB|archive-date=30 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930002928/https://britishtheatre.com/baby-reindeer-and-the-shark-is-broken-are-postponed/|url-status=dead}}</ref> 'n Paar maande later het die vertoning voortgegaan om 'n gesogte Olivier-toekenning vir uitstaande prestasie in geaffilieerde teater te wen.<ref>{{Cite web|last=Bennett|first=Steve|title=Richard Gadd wins an Olivier Award |url=http://www.chortle.co.uk/news/2020/10/26/47175/richard_gadd_wins_an_olivier_award|access-date=2 Maart 2021|website=chortle.co.uk|language=en}}</ref> In 2024 het [[Netflix]] 'n drama van sewe episodes uitgesaai wat op die toneelstuk gebaseer is.<ref name=":0">{{cite web |last=Williams |first=Zoe |date=18 April 2024 |title=‘I was severely stalked and severely abused’: Richard Gadd on the true story behind Baby Reindeer [Interview] |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/apr/18/i-was-severely-stalked-and-severely-abused-richard-gadd-on-the-true-story-behind-baby-reindeer |website=The Guardian}}</ref> Gadd is ook 'n akteur en speel teenoor [[Daniel Mays]] in die 2017 [[Bafta|BAFTA]]-genomineerde BBC Two-enkeldrama ''Against the Law''. Ander waarnemende krediete sluit in BBC ''Three se Clique'', Sky Arts se ''One Normal Night'', Sky One se ''Code 404'' en E4 se ''Tripped''.<ref name="IMDB">{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm6876120/|title=Richard Gadd|publisher=IMDb|access-date=29 Desember 2019}}</ref> As 'n draaiboekskrywer het Gadd vir Netflix se ''Sex Education'' gewerk, en het episodes van ''Ultimate Worrier'' vir Dave en The Last Leg vir Channel 4 geskryf, waar hy ook 'n korrespondent was. Hy het ook verskeie projekte op BBC Radio 4 en BBC Radio Scotland laat uitsaai.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0b8b82x|title=BBC Radio 4 – Richard Gadd: Daddy Diaries|publisher=BBC|language=en-GB|access-date=29 Desember 2019}}</ref> ==Persoonlike lewe== Gadd identifiseer as [[biseksueel]].<ref>{{Cite web |date=17 April 2024 |title=Inside Baby Reindeer star Richard Gadd's life: The real man who the show is also based on |url=https://thetab.com/uk/2024/04/17/inside-baby-reindeer-star-richard-gadds-life-the-real-man-who-the-show-is-also-based-on-362048 |access-date=20 April 2024 |website=The Tab |language=en-GB}}</ref> Hy is 'n ambassadeur vir We Are Survivors, 'n Britse liefdadigheidsorganisasie wat daaraan toegewy is om manlike oorlewendes van seksuele misbruik te help. Gadd self was 'n slagoffer van seksuele misbruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.wearesurvivors.org.uk/about-us/our-ambassadors/|title=Our Ambassadors |publisher=We Are Survivors |access-date=16 April 2024}}</ref> Van 2015 tot 2017 is Gadd deur 'n ouer vrou agtervolg. <ref>{{Cite web |title=Baby Reindeer review — Netflix's unsettling stalker drama makes for difficult viewing |url=https://www.ft.com/content/ffe5cad7-f632-4755-afe1-64154d5db313 |access-date=24 April 2024 |website=Financial Times}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gadd, Richard}} [[Kategorie:Britse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] jp7zwt4s0xc3n30w7sjhozsb7r9e84y 0 414056 2892754 2729776 2026-04-11T19:03:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892754 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Masizole Mnqasela MP.jpg|duimnael|Masizole Mnqasela ]] '''Masizole Mnqasela''' (gebore [[1 Maart]] [[1981]]<ref>{{cite web| title=ABOUT MASIZOLE| url=http://masizolemnqasela.co.za/pcabout.html| accessdate=1 Mei 2015| archive-date=24 Junie 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140624170943/http://masizolemnqasela.co.za/pcabout.html| url-status=dead}}</ref>) is 'n Suid-Afrikaanse politikus, tans die stigtersleier van die [[Alliance of Citizens for Change]]. Hy het voorheen as die 7de speaker van die [[Wes-Kaapse Provinsiale Parlement]] gedien. Hy was voorheen 'n Parlementslid van die [[Demokratiese Alliansie]] van 2009 tot 2014,<ref name="list">{{cite web |title=National List MPs |url=http://www.elections.org.za/NPEPWStaticReports/NationalList_MPs.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204845/http://www.elections.org.za/NPEPWStaticReports/NationalList_MPs.pdf |archive-date=2016-03-03 |access-date=2009-05-01 }}</ref> die Skaduminister van Binnelandse Sake, en die land se derde jongste parlementslid na die [[African National Congress]] se [[Mduduzi Manana]], en die [[Congress of the People]] se Luzelle Adams. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mnqasela, Masizole }} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse opposisieleiers]] 0rjch3lb1io7vk82632zctcciep3go7 0 414872 2892804 2829212 2026-04-11T19:22:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892804 wikitext text/x-wiki '''Eone Odile Harington''' (gebore [[1961]]) was 'n beweerde [[Suid-Afrikaanse]] [[Spioenasie|intelligensie-agent]]. ==Vroeë lewe== Odile Harington is in 1961 gebore en het in [[Johannesburg]] gewoon. Op die ouderdom van 23 was Harington 'n agent van Suid-Afrikaanse militêre intelligensie en is na [[Zimbabwe]] gestuur om die [[African National Congress]] te infiltreer en planne van die organisasies se geboue in [[Harare]] terug te stuur.<ref>[http://www.sahistory.org.za/dated-event/south-african-spy-released-jail South African spy released]</ref> ==Inhegtenisneming en verhoor== Harington is deur die polisie in hegtenis geneem en deur die sentrale intelligensie-organisasie (CIO) ondervra. Tydens haar verhoor voor die Zimbabwe Hooggeregshof in November 1987 het Odile getuig dat sy voor Februarie 1987 gemartel is by 'n plek genaamd Daventry House, terwyl sy by die Mabelreign-polisiestasie in Harare aangehou is, en ná Mei 1987 by die CIO-aanhoudingsentrum in Goromonzi. Sy het herhaalde seksuele aanrandings, erge slae, brande met sigarette en ander vernederende behandeling beskryf. Sy het beweer dat 'n ANC-amptenaar en haar meerdere aan haar marteling deelgeneem het. Luidens haar getuienis het die ANC-amptenaar haar met 'n tuinslang op die voetsole geslaan en half verdrink deur haar kop herhaaldelik in 'n houer water te duik. Hierdie getuienis is nie in die hof betwis nie. Hoofregter Dumbutshena het haar marteling ter versagting aangehaal toe hy haar vonnis op appèl verminder het. Odile is op 27 November 1987 tot 25 jaar tronkstraf gevonnis. Op 3 Desember 1987 het die Suid-Afrikaanse Kommissaris van Polisie gesê dat Odile nie 'n spioen is nie en geen opleiding of vergoeding ontvang het nie.<ref>{{Cite web |url=http://70.84.171.10/~etools/newsbrief/1996/news1127 |title=70.84.171.10/~etools/newsbrief/1996/news1127 |access-date=11 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927173926/http://70.84.171.10/~etools/newsbrief/1996/news1127 |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead }}</ref> ==Vrylating en terugkeer na Suid-Afrika== Bronne in Harare het verklaar dat sy op 1 November 1990 aan Suid-Afrikaanse amptenare oorhandig is, en binne enkele ure na Suid-Afrika gevlieg is. Odile het sowat ses en 'n half jaar in die tronk deurgebring toe sy vrygelaat is. Haar vrylating het gevolg op jare se druk deur Suid-Afrikaanse amptenare. Die verslag lui dat geen bevestiging van Odile se vrylating daardie Donderdagaand van Pretoria verkry kon word nie. Die ''[[Pretoria News]]'' het egter verdere berigte gedek wat haar vrylating bevestig het. ''Clandestine Radio Watch'' het 'n verslag van die tydskrif ''Clandestine Calling'' in Desember 1990 aangehaal wat die sluiting van Radio Truth verbind met Odile se vrylating. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://www.sahistory.org.za/pages/chronology/thisday/1990-11-02.htm South African History Online – Odile Harington released from prison] *[https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30610F83F5C0C738EDDA80994D8494D81 Odile – A clumsy spy] *[http://foros.fox.presidencia.gob.mx/read.php?5,136673 Listing as Intelligence agency] *[http://articles.latimes.com/1987-11-28/news/mn-5977_1_south-african Zimbabwe sentences white woman to 25 years on spy charges] *[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1988/nov/28/odile-harrington Human Rights implications of reduction in sentence] *[https://web.archive.org/web/20110720180257/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/11/17/1/5.html From the Afrikaans Beeld newspaper – Landmine explosions resulted in Odile resorting to spy mission] *[https://radioatlanticodelsur.blogspot.com/search?q=odile+harington Radio Truth] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Harington, Odile}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2sv645kgdymp13kwb028xfmmken4q9m 0 415126 2892786 2848137 2026-04-11T19:12:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892786 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Moustafa Madbouly.jpg|duimnael|regs|Moustafa Madbouly.]] '''Moustafa Kamal Madbouly''' ([[Arabies]]: مصطفى كمال مدبولي) (gebore [[28 April]] [[1966]])<ref>{{Cite web |url=http://www.soutalomma.com/Article/814874/السيرة-الذاتية-لرئيس-وزراء-مصر-الجديد-في-سطور |title=Archived copy |access-date=2020-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608143925/http://www.soutalomma.com/Article/814874/السيرة-الذاتية-لرئيس-وزراء-مصر-الجديد-في-سطور |archive-date=2019-06-08 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://arabi.ahram.org.eg/News/42736.aspx|title=السيرة الذاتية للدكتور مصطفى مدبولى وزير الاسكان الجديد في حكومة محلب|website=الأهرام العربي|access-date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614161600/http://arabi.ahram.org.eg/News/42736.aspx|archive-date=2018-06-14|url-status=dead}}</ref> is 'n Egiptiese [[politikus]] en [[ingenieur]]. Sedert 14 Junie 2018 is hy die 54ste Eerste Minister van Egipte.<ref>{{citeer web|url=https://www.sis.gov.eg/section/275/2575?lang=en-us|website=www.sis.gov.eg|titel=Profile of Prime Minister Mostafa Madbouly|taal=en|access-date=19 Mei 2024|archive-date=28 Februarie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228164012/https://sis.gov.eg/section/275/2575?lang=en-us|url-status=dead}}</ref> Madbouly is op 28 April 1966 in Suhaj gebore. Hy het ingenieurswese aan die Universiteit van Kaïro gestudeer. Hy het sy PhD in 1997 ontvang.<ref>{{en}} [https://eng.majalla.com/node/45721/egyptian-prime-minister-mostafa-kamal-madbouly Egyptian Prime Minister Mostafa Kamal Madbouly], 3 Augustus 2018</ref> Vanaf September 2009 tot November 2011 was Madbouly die Voorsitter van die "Algemene Owerheid vir Stedelike Beplanning" in die Ministerie van Behuising en Stedelike Ontwikkeling; hy was ook uitvoerende direkteur van die "Instituut vir Opleiding en Stedelike Studies" in die "Behuising en Konstruksie Navorsingsentrum" van hierdie ministerie. Van November 2012 tot Februarie 2014 het hy as streeksdirekteur vir die Arabiese Wêreld in die [[Verenigde Nasies]] se Menslike Nedersettingsprogram gedien. In Maart 2014 is hy onder Ibrahim Mahlab as minister van behuising aangestel. In November 2017 het hy vir die eerste keer tussentydse eerdte minister geword nadat eerste minister Sherif Ismail na [[Duitsland]] gevlieg is vir mediese behandeling. Op 14 Junie 2018 is hy as Eerste Minister van Egipte aangestel. Mustafa Madbouly is polities onafhanklik en behoort tot Egipte se [[Moslem]]-meerderheid. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Madbouly, Moustafa}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Egipte]] [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] i23x95wt992s0u9kwxy25xxxzy6z4jc 0 416922 2892787 2738742 2026-04-11T19:12:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892787 wikitext text/x-wiki {{Ampsbekleër Inligtingraampie |naam = Mzwanele Nyhontso |beeld = |beeldgrootte = 240px |kleinbeeld = |byskrif = |orde = President van die [[Pan Africanist Congress of Azania]] |termyn_begin = [[Desember]] [[2018]] |termyn_einde = |visepresident = |vise-eersteminister = |adjunk = |president = |eersteminister = |voorganger = Bennet Joko |opvolger = |orde2 = Minister van Grondhervorming en Landelike Ontwikkeling |termyn_begin2 = 3 Julie 2024 |termyn_einde2 = |visepresident2 = |vise-eersteminister2 = |adjunk2 = |president2 = |eersteminister2 = |voorganger2 = Nuut geskep |geboorte_datum = |geboorte_plek = |sterfte_datum = |strefte_plek = |kiesafdeling = |party = [[Pan Africanist Congress of Azania]] |eggenoot = |proffessie = |geloof = |handtekening = |voetnotas = }} '''Mzwanele Nyhontso''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] wat die president van die [[Pan Africanist Congress of Azania]] is. Hy is ook 'n lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]]. Hy is sedert 3 Julie 2024 die Minister van Grondhervorming en Landelike Ontwikkeling. ==PAC-leierskap en parlementêre loopbaan== In Desember 2018 is Nyhontso verkies tot leier van die Pan Africanist Congress of Azania. Sy leierskap is gekenmerk deur binnegevegte tussen faksies in die party en leierskapuitdagings. Sy leierskap word betwis deur Narius Moloto, wat vroeër in 2018 by 'n ander verkiesingskongres tot PAC-leier verkies is.<ref>{{Cite web|title=PAC marred by infighting {{!}} eNCA|url=https://www.enca.com/news/pac-marred-infighting|access-date=2021-09-02|website=www.enca.com|language=en|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902215918/https://www.enca.com/news/pac-marred-infighting|url-status=dead}}</ref> In Mei 2019 is Nyhontso tot die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] verkies as die PAC se enigste LP. In Junie 2019 het hy lid geword van die Gesamentlike Staande Komitee oor Verdediging, die Portefeuljekomitee oor Hoër Onderwys, Wetenskap en Tegnologie, die Portefeuljekomitee oor Omgewing, Bosbou en Visserye, die Portefeuljekomitee oor Minerale Hulpbronne en Energie, en die Dissiplinêre Komitee.<ref>{{Cite web|title=Mzwanele Nyhontso|url=http://www.pa.org.za/person/mzwanele-nyhontso/|access-date=2021-09-02|website=People's Assembly|language=en}}</ref> Nyhontso is in September 2019 as PAC-leier herkies, terwyl 'n ander faksie Moloto in Augustus 2019 as leier herkies het.<ref>{{Cite web|date=2019-09-01|title=PAC re-elects Mzwanele Nyhontso as president|url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/pac-re-elects-mzwanele-nyhontso-as-president/|access-date=2021-09-02|website=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader.|language=en-US}}</ref> Nyhontso is amptelik deur die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika|Onafhanklike Verkiesingskommissie]] (OVK) erken as die wettige leier van die PAC, maar dit was steeds deur Moloto en sy faksie betwis.<ref>{{Cite web|date=2019-10-15|title=Narius Moloto not welcome back to PAC: Mzwanele Nyhontso|url=https://www.power987.co.za/news/narius-moloto-not-welcome-back-to-pac-mzwanele-nhyontso/|access-date=2021-09-02|website=POWER 98.7|language=en-US}}</ref> In November 2020 is Nyhontso se parlementêre lidmaatskap deur speaker [[Thandi Modise]] opgeskort nadat die [[Hoogste Hof van Appèl, Suid-Afrika|Hoogste Hof van Appèl]] beslis het dat die 2019-besluit van die Moloto se faksie om hom uit te sit, slegs deur 'n geregshof tersyde gestel kan word.<ref>{{Cite web|date=2020-11-28|title=PAC's sole MP loses his seat in Parliament|url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/2402563/pacs-sole-mp-loses-his-seat-in-parliament/|access-date=2021-09-02|website=The Citizen|language=en}}</ref> Nyhontso het toe die Wes-Kaapse hooggeregshof genader en dit het sy heraanstelling as 'n Parlementslid op 3 Desember 2020 gelas, hangende 'n beslissing van die Hof oor die betwisting van sy onlangse verwydering deur sy party.<ref>{{Cite web|title=Western Cape High Court Orders Reinstatement of PAC MP - Parliament of South Africa|url=https://www.parliament.gov.za/press-releases/western-cape-high-court-orders-reinstatement-pac-mp|access-date=2021-09-02|website=www.parliament.gov.za}}</ref> In Februarie 2021 het die hooggeregshof 'n aansoek deur Moloto se faksie om verlof om te appelleer teen 'n tussentydse uitspraak wat Nyhontso as die party se enkele verteenwoordiger in die Nasionale Vergadering met koste herstel het, van die hand gewys.<ref name="auto">{{Cite web|date=2021-02-06|title=PAC faction loses leave to appeal bid against ruling that reinstated Nyhontso as MP|url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/pac-faction-loses-leave-to-appeal-bid-against-ruling-that-reinstated-nyhontso-as-mp/|access-date=2021-09-02|website=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader.|language=en-US}}</ref> Nyhontso se aansoek om hom as 'n Parlementslid weer aan te stel, is in Mei 2021 tersyde gestel. Hy het toe probeer om teen die uitspraak te appelleer.<ref name="auto"/> Op 23 Junie 2021 het hy weer sy parlementêre lidmaatskap verloor. Bennet Joko is ingesweer om hom te vervang.<ref>{{cite tweet |author=Pan-Africanist Congress (PAC) |user=PAC_headquarters |number=1413072703511269376 |date=8 Julie 2021 |title=The PAC welcomes the newly sworn in MP, Bennet Joko. The new PAC MP replace former member of the PAC who lost his PAC membership by the operation of the PAC Constitution. The Constitution of the PAC does not permit dual membership of other political parties for its membership. |language=en |access-date=4 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902221335/https://twitter.com/pac_headquaters/status/1413072703511269376 |archive-date=2 September 2021 |url-status=live}}</ref> Die Noord-Gautengse hooggeregshof het Nyhontso amptelik op 23 Augustus 2021 as die wettige leier van die PAC erken, maar die uitspraak was gegrond op 'n tegniese punt as gevolg van Moloto se kennisgewing van appèl van 'n vroeëre uitspraak wat nie deur die hof se griffier ontvang is nie. Die hof het Moloto se verkiesing in Augustus 2019 ongeldig verklaar.<ref>{{Cite web|date=2021-08-23|title=Mzwanele Nyhontso declared PAC's lawful leader|url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/2596748/mzwanele-nyhontso-declared-pacs-lawful-leader/|access-date=2021-09-02|website=The Citizen|language=en}}</ref> Nyhontso se bevestiging as president het hom toegelaat om sy setel in die Nasionale Vergadering terug te kry en hy is op 2 September 2021 ingesweer en Joko vervang.<ref>{{cite tweet |author=Parliament of RSA |user=ParliamentofRSA |number=1433421157898674184 |date=2 September 2021 |title=Speaker of the National Assembly, Ms Nosiviwe Mapisa-Nqakula, flanked by Mr Mzwanele Nyhontso, PAC MP (right) and Mr Stevens Mahlubanzima Jafta, AIC MP (left) after they were sworn in as Members of the National Assembly today. https://t.co/ju5qg3VtJL |language=en |access-date=4 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902230600/https://twitter.com/parliamentofrsa/status/1433421157898674184 |archive-date=2 September 2021 |url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{Kabinet-Ramaphosa III|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Nyhontso, Mzwanele}} [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politici van die Pan African Congress]] 2xbih5xtnegqgouhtdrr84vxli8e5i5 0 416983 2892950 2885743 2026-04-12T02:41:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892950 wikitext text/x-wiki {{Ampsbekleër Inligtingraampie |naam = Pemmy Majodina |beeld = Pemmy Majodina visits Ireland (cropped).jpg |beeldgrootte = 240px |kleinbeeld = |byskrif = |orde = Minister van Water en Sanitasie |termyn_begin = 1 Julie 2024 |termyn_einde = |visepresident = |vise-eersteminister = |adjunk = |president = Cyril Ramaphosa |eersteminister = |voorganger = |opvolger = |orde2 = |termyn_begin2 = |termyn_einde2 = |visepresident2 = |vise-eersteminister2 = |adjunk2 = |president2 = |eersteminister2 = |voorganger2 = [[Jackson Mthembu]] |geboorte_datum = [[24 Desember]] [[1968]] |geboorte_plek = [[Sterkspruit]] |sterfte_datum = |strefte_plek = |kiesafdeling = |party = [[African National Congress]] |eggenoot = |proffessie = |geloof = |handtekening = |voetnotas = }} '''Pemmy Castelina Pamela Majodina''' (gebore [[24 Desember]] [[1968]]) is 'n Suid-Afrikaanse politikus en die dienende Minister van Water en Sanitasie wat sedert 2019 'n lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] is. As 'n lid van die [[African National Congress]], was sy tot onlangs die party se hoofsweep in die vergadering. Sy was tussen 2004 en 2019 'n lid van die [[Oos-Kaapse Provinsiale Wetgewer]] en 'n lid van die provinsiale uitvoerende raad vir vyf verskillende portefeuljes, onderskeidelik van 2008 tot 2019. Majodina was 'n permanente afgevaardigde na die [[Nasionale Raad van Provinsies]] van 1994 tot 2004.<ref>{{cite news |last1=Ndenze |first1=Babalo |title=For the first time, ANC caucus in Parliament to be led by women |url=https://ewn.co.za/2019/05/21/for-the-first-time-anc-caucus-in-parliament-to-be-led-by-women |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=EWN |date=21 Mei 2019 |location=Cape Town}}</ref><ref>{{cite news |last1=Makinana |first1=Andisiwe |title='I won't allow ANC MPs to be lameducks,' warns party chief whip Pemmy Majodina |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2019-05-21-anc-chief-whip-pemmy-majodina-pledges-robust-oversight-of-caucus/ |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=SowetanLIVE |date=21 Mei 2019}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Majodina is op 24 Desember 1968 in [[Sterkspruit]], Kaapprovinsie, gebore. Sy het in die onderwys gestudeer.<ref name="ecprov">{{cite web |title=Political Profile of MEC Hon Pemmy Majodina |url=https://ecprov.gov.za/AboutUs/Pages/Mec-Pemmy-Majodina.aspx |website=ecprov.gov.za |access-date=28 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627221514/https://ecprov.gov.za/AboutUs/Pages/Mec-Pemmy-Majodina.aspx |archive-date=27 Junie 2020}}</ref> ==Politieke loopbaan== Majodina het op die streekbestuur, die provinsiale bestuur en die nasionale bestuur van die South African Student Congress, die African National Congress Youth League, die African National Congress Women's League, die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] en die African National Congress gedien. Sy was ook 'n ondergrondse lid van [[uMkhonto we Sizwe]].<ref name="ecprov" /> Ná die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|verkiesing van April 1994]] is Majodina ingesweer as lid van die Senaat (wat in 1997 die Nasionale Raad van Provinsies geword het). Sy het twee termyne in die NROP gedien tot haar verkiesing tot die Oos-Kaapse Provinsiale Wetgewer in die provinsiale verkiesing van Junie 2004.<ref>{{cite news |first1=S’thembile |last1=Cele |date=27 Mei 2019|title=New chief whip Pemmy Majodina plans to sebenza all the way|url=https://www.news24.com/citypress/news/new-chief-whip-pemmy-majodina-plans-to-sebenza-all-the-way-20190527 |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=City Press |quote=Die hoofsweep sal 'n terugkeer na die Parlement maak, nadat sy van 1999 tot 2004 in die Nasionale Raad van Provinsies gedien het voordat sy op pad is na die Oos-Kaapse regering, waar sy in vyf verskillende departemente ontplooi is.}}</ref> Sy is na haar beëdiging as die voorsitter van die portefeuljekomitee vir paaie en openbare werke aangestel. Nuutverkose premier Mbulelo Sogoni het haar in Augustus 2008 as die lid van die Uitvoerende Raad (LUR) vir Gesondheid aangestel.<ref>{{cite news |title=Mbeki set to hold the E Cape |url=https://www.pressreader.com/south-africa/mail-guardian/20080801/281659660820680 |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=Pressreader (M&G) |date=1 Augustus 2008}}</ref> Na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2009|provinsiale verkiesing in April 2009]] het [[Noxolo Kiviet]] Premier geword. Sy het haar as die LUR vir Paaie en Openbare Werke aangestel. In November 2010 het Kiviet Majodina na die portefeulje Maatskaplike Ontwikkeling en Spesiale Programme geskuif.<ref>{{cite news |title=Cabinet reshuffle for E Cape |url=https://www.iol.co.za/news/politics/cabinet-reshuffle-for-e-cape-878311 |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=IOL |date=27 November 2010}}</ref> [[Phumulo Masualle]] is ná die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014|Mei 2014-verkiesing]] tot Premier verkies. Hy het haar as LUR vir Sport, Ontspanning, Kuns en Kultuur aangestel.<ref>{{cite web |title=Statement by Mr Phumulo Masualle, Premier of the Eastern Cape, on the occasion of the appointment and swearing-in of Members of the Executive Council |url=https://www.gov.za/statement-mr-phumulo-masualle-premier-eastern-cape-occasion-appointment-and-swearing-members-0 |website=Government of South Africa |access-date=27 Junie 2020}}</ref> In Mei 2018 het Masualle haar as LUR vir Openbare Werke aangestel.<ref>{{cite news |last1=De Kock |first1=Rochelle |title=Masualle reshuffles cabinet |url=https://www.heraldlive.co.za/news/2018-05-10-masualle-reshuffles-cabinet/ |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=HeraldLIVE |date=10 Mei 2018}}</ref> Ná die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019|Mei 2019-verkiesing]] is Majodina gekies om as lid van die Nasionale Vergadering na die Parlement terug te keer. Die Nasionale Uitvoerende Komitee van die African National Congress het haar as die party se hoofsweep in die Nasionale Vergadering aangewys, en sy het die posisie by haar inhuldiging aanvaar. Sy is die tweede vrou wat die pos beklee en Doris Dlakude haar adjunk.<ref>{{cite news |last1=Makinana |first1=Andisiwe |title=Bhisho's Pemmy Majodina new chief whip in parliament |url=https://www.heraldlive.co.za/news/politics/2019-05-21-bhishos-pemmy-majodina-new-chief-whip-in-parliament/ |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=HeraldLIVE |date=21 Mei 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Kiewit |first1=Lester |title=Meet the ANC's new team for Parliament |url=https://mg.co.za/article/2019-05-20-meet-the-ancs-new-team-for-parliament/ |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=Mail & Guardian |date=20 Mei 2019|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news |last1=Head |first1=Tom |title=Pemmy Majodina: ANC's new chief whip is as colourful as her wardrobe [photos] |url=https://www.thesouthafrican.com/news/offbeat/who-is-pemmy-majodina-best-outfits-clothes-photos/ |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=The South African |date=21 Mei 2019}}</ref> ==Toekennings== Majodina is in 2010 met 'n eredoktorsgraad in gemeenskapsontwikkeling van die Arlington Universiteit van [[Australië]] beloon. Die volgende jaar het die Metodiste Kerk van Suider-Afrika hul "Eerwaarde Baartman-toekenning" aan haar gegee. In 2015 het Eerwaarde [[Jesse Jackson]] 'n "Global Humanitarian Award" aan haar toegeken.<ref name="ecprov" /> ==Kontroversies== [[Thuli Madonsela]], destydse [[Openbare Beskermer]], het in April 2015 aanbeveel dat premier Masualle dissiplinêre stappe teen Majodina neem nadat 'n ondersoek bevind het dat geld aan haar wanbestee is tydens 'n besoek aan die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] in September 2012.<ref>{{cite news |title=Public protector slams MEC Majodina |url=https://www.heraldlive.co.za/news/2015-04-02-public-protector-slams-mec-majodina/ |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=HeraldLIVE |date=2 April 2015}}</ref> Sy het later die fondse terugbetaal.<ref>{{cite news |last1=Fuzile |first1=Bongani |title=Guilty MEC pays back travel funds |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/2015-06-06-guilty-mec-pays-back-travel-funds/ |access-date=27 Junie 2020 |newspaper=SowetanLIVE |date=6 Junie 2015}}</ref> In Junie 2023 het die destydse Openbare Beskermer, [[Busisiwe Mkhwebane]], 'n klag teen drie ANC-LP's, Majodina, Richard Dyantyi en [[Tina Joemat-Pettersson]], by die Parlement se Gesamentlike Komitee oor Etiek en Ledebelange ingedien. Dit het gekom nadat Mkhwebane se man beweer het dat Joemat-Pettersson hom genader het vir 'n R600 000 omkoopgeld vir die drie om die uitslag van die Artikel 194-ondersoek na die geskiktheid van Mkhwebane om die amp te beklee te beïnvloed; hy het ook 'n klag by die polisie gelê.<ref>{{Cite web |last=Gerber |first=Karyn Maughan and Jan |title=Police open inquest docket after Joemat-Pettersson's death |url=https://www.news24.com/news24/politics/parliament/police-open-inquest-docket-after-joemat-petterssons-death-20230620 |access-date=2023-10-09 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Die komitee het Dyantyi en Majodina vrygespreek en gesê die eis is ongegrond.<ref>{{Cite web |title=Parliament committee clears Dyantyi, Majodina over Mkhwebane bribery claims |url=https://new.timesliveco.za/articles/politics/2023-09-07-parliament-committee-clears-dyantyi-majodina-over-mkhwebane-bribery-claims }}{{Dooie skakel|date=Februarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Persoonlike lewe == Majodina het nege kinders, waarvan sewe aangeneem is en twee biologies. Sy is vervreem van haar man. Majodina is 'n [[Christendom|Christen]].<ref name="ecprov" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Majodina, Pemmy }} [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] rxkt1tslx6s6j5xwqtcholgkjsvihjb 0 417185 2892695 2683610 2026-04-11T18:44:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892695 wikitext text/x-wiki [[Lêer:JoergHaider Sep07 (cropped).JPG|duimnael|Jörg Haider in 2007.]] '''Jörg Haider''' ([[Duits]]: [ˈjœʁk ˈhaɪdɐ] ⓘ; [[26 Januarie]] [[1950]] – [[11 Oktober]] [[2008]]) <ref name=ORFobit> {{cite web |url=http://news.orf.at/?href=http%3A%2F%2Fnews.orf.at%2Fticker%2F304770.html |title=news.ORF.at – Jörg Haider tödlich verunglückt |access-date=13 Oktober 2008|date=12 Oktober 2008 |language=de|publisher=Österreichischer Rundfunk }} </ref> was 'n [[Oostenryk|Oostenrykse]] [[politikus]]. Hy was by twee geleenthede goewerneur van [[Karintië]], die jarelange leier van die [[Vryheidsparty van Oostenryk]] (FPÖ) en later voorsitter van die Alliansie vir die Toekoms van Oostenryk (Bündnis Zukunft Österreich, BZÖ), 'n wegbreekparty van die FPÖ.<ref name=WPobit>{{cite news |first=Matt |last=Schudel |title=Jörg Haider; Politician Made Far-Right Party A Force in Austria |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/11/AR2008101102447.html |newspaper=[[Washington Post]] |page=Page C08 |date=12 Oktober 2008 |access-date=13 Oktober 2008 }}</ref> Haider was 'n omstrede figuur binne [[Oostenryk]] en in die buiteland. Verskeie lande het beperkte diplomatieke sanksies opgelê teen sy party se deelname aan die regering saam met Wolfgang Schüssel se Oostenrykse Volksparty (ÖVP), vanaf 2000. Haider is in 'n motorongeluk dood kort nadat hy die BZÖ in die 2008 Oostenrykse parlementêre verkiesing gelei het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haider, Jörg}} [[Kategorie:Oostenrykse politici]] [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Sterftes in 2008]] kkuxc7tal6wivvn5a7ud6jxo2cw8z1s 0 417464 2892789 2891015 2026-04-11T19:13:12Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892789 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Naval Ravikant.jpg|duimnael|Naval Ravikant in 2009.]] '''Naval Ravikant''' (gebore [[5 November]] [[1974]]) is 'n Amerikaanse [[entrepreneur]] en belegger. Hy is die medestigter, voorsitter en voormalige uitvoerende hoof van AngelList.<ref name="Clifford">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/04/03/angellist-founder-what-gives-elon-musk-true-superpowers-in-business.html|title=Top Silicon Valley investor: This is what gives Elon Musk 'true superpowers' in business|last=Clifford|first=Catherine|date=3 April 2019|website=CNBC|language=en|access-date=15 Maart 2020}}</ref> Hy het vroeg in meer as 200 maatskappye belê, insluitend [[Uber]], FourSquare, [[Twitter]], Wish.com, Poshmark, Postmates, Thumbtack, Notion, SnapLogic, Opendoor, Clubhouse, Stack Overflow, Bolt, OpenDNS, Yammer en Clearview AI, en in meer as 10 [[Eenhoring (finansies) |eenhoringmaatskappye]].<ref name="unblock.net">{{Cite web|url=https://unblock.net/naval-ravikant/|title=Naval Ravikant: Complete Profile and Meta List of All Things @Naval|first=Stefan|last=Stankovic|date=15 April 2018}}</ref><ref name="angel.co">[https://angel.co/p/naval Naval Ravikant] angel.co</ref> Ravikant is 'n genoot van die Edmund Hillary Fellowship.<ref>{{Cite web|url=https://stories.ehf.org/ehf-fellow-naval-ravikant-ba22d1d01876|title=EHF Fellow: Naval Ravikant|first=Madina|last=Knight|date=16 Augustus 2019|website=Medium}}</ref> As 'n [[potgooi]]er deel hy raad oor die najaag van [[gesondheid]], rykdom en [[geluk]]. ==Vroeë lewe en opvoeding== Ravikant is gebore in [[Nieu-Delhi]], [[Indië]] in 1974. Hy het saam met sy ma en sy broer, Kamal, na [[New York]] verhuis toe hy 9 was. Hy het in 1991 aan die Hoërskool Stuyvesant gegradueer.<ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2018/05/09/this-silicon-valley-big-wants-stuyvesant-hs-to-stay-exclusive/|title=This Silicon Valley big wants Stuyvesant HS to stay exclusive|first=Selim|last=Algar|date=9 Mei 2018}}</ref> In 1995 het hy met grade in [[Rekenaarwetenskap]] en [[Ekonomie]] aan Dartmouth College gegradueer.<ref name="unblock.net"/> Op universiteit het hy by die prokureursfirma Davis Polk & Wardwell geinterneer.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/avenging-angel|title=Avenging Angel|first=Eric Smillie '02 &#124; Nov-|last=Des 2014|website=Dartmouth Alumni Magazine}}</ref> Nadat hy aan Dartmouth College gegradueer het, het Naval 'n kort tydjie by Boston Consulting Group gehad voordat hy na Silicon Valley gegaan het.<ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Epinions=== In 1999 het Ravikant mede-stigter van die verbruikersproduk-oorsigwebwerf Epinions.<ref name="nyt">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/01/26/technology/founders-of-web-site-accuse-backers-of-cheating-them.html|title=Founders of Web Site Accuse Backers of Cheating Them (Published 2005)|first=Gary|last=Rivlin|newspaper=The New York Times|date=26 Januarie 2005}}</ref> Hulle het $45 miljoen in waagkapitaal van Benchmark Capital en August Capital ingesamel.<ref name="nyt" /> In 2003 het Epinions saamgesmelt met die prysvergelykingswebwerf Dealtime met die goedkeuring van Ravikant en die ander medestigters wat die maatskappy verlaat het—al het dit beteken dat hulle hul aandele teen nul waardeer het.<ref name="nyt" /> Die saamgesmelte maatskappy het Shopping.com geword wat 'n IPO in Oktober 2004 bekom het.<ref name="nyt" /> Na sy eerste dag van verhandeling was dit $750 miljoen werd.<ref name="nyt" /> In Januarie 2005 het Ravikant en drie van sy medestigters 'n regsgeding aanhangig gemaak teen Benchmark, August Capital, hul medestigter Nirav Tolia wat by Epinions gebly het ná sy medestigters se vertrek en beweer dat hulle - om hul goedkeuring vir die samesmelting te kry - is mislei om te glo dat die maatskappy ten tyde van die samesmelting "$23 miljoen tot $38 miljoen werd was", minder as die $45 miljoen wat hulle in buitekapitaal ingesamel het, wat hul aandele waardeloos maak. Die regsgeding is in Desember 2005 geskik. ===Hit Forge=== Rondom 2007 het Ravikant 'n $20 miljoen vroeë stadium waagkapitaalfonds genaamd "The Hit Forge" begin.<ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/3027305/naval-ravikants-angellist|title=Silicon Valley's Avenging Angel|last=Halperin|first=Alex|date=March 24, 2014|website=Fast Company|language=en-US|access-date=26 April 2020}}</ref> Hit Forge het in prominente beginondernemings belê, insluitend Twitter, Uber en Stack Overflow.<ref>{{Cite web|url=https://www.strictlyvc.com/2013/11/21/angellists-naval-ravikant-syndicates-program-two-months/|title=AngelList's Naval Ravikant on Syndicates, Two Months In|date=21 November 2013 |language=en-US|access-date=April 26, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/sv-angel-50-2012-7|title=The 50 Early Stage Investors In Silicon Valley You Need To Know|last=Huspeni|first=Alyson Shontell, Andrea|website=Business Insider|access-date=April 26, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thenextweb.com/entrepreneur/2011/02/22/naval-ravikant-talks-in-depth-on-twitter-bubbles-new-york-and-start-fund-interview-part-2/|title=Naval Ravikant: Twitter, Bubbles, New York and Start Fund [Interview Part 2]|last=Yasmine|first=Fatema|date=22 Februarie 2011|website=The Next Web|language=en-us|access-date=26 April 2020}}</ref> ===AngelList=== In 2007 het Ravikant begin om saam te skryf aan 'n blog genaamd Venture Hacks, wat "gedetailleerde advies gegee het oor die onderhandeling termstate, verduidelik watter afdelings saak maak en watter bepalings vals was."<ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/3027305/naval-ravikants-angellist|title=Silicon Valley's Avenging Angel|first=Alex|last=Halperin|date=24 Maart 2014|website=Fast Company}}</ref> Daardie blog het ontwikkel in AngelList, wat Ravikant mede-stigter het. in 2010, as 'n fondsinsamelingsplatform vir beginners om geld van engelbeleggers in te samel. AngelList bedryf ook Product Hunt. In 2022 het AngelList 'n waardasie van $4 miljard bereik.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2022/03/08/angellist-series-c/|title=AngelList Venture takes on rare capital at a $4 billion valuation|last=Jun 2022|website=TechCrunch|date=8 Maart 2022 }}</ref> Naval is die voorsitter en voormalige uitvoerende hoof van AngelList.<ref name="Clifford"/> ===MetaStable Capital=== In 2014 het Ravikant MetaStable Capital, 'n [[kriptogeldeenheid]]-verskansingsfonds wat [[Bitcoin]], [[Ethereum]], [[Monero]] en 'n aantal ander kripto-geldeenhede besit het, gestig. 'n Junie 2017 regulatoriese liassering het sy bates as $69 miljoen gerapporteer. Beleggers in die fonds sluit in Andreessen Horowitz, [[Sequoia Capital]], Union Square Ventures, Founders Fund en Bessemer Venture Partners. ===Spearhead.co investment fund=== In 2017 het Ravikant Spearhead geloods, 'n beleggingsfonds wat $100 miljoen vir sy derde fonds ingesamel het om stigters elk $1 miljoen te voorsien om as engelbeleggers in tegnologiemaatskappye te belê.<ref>{{Cite web|url=https://social.techcrunch.com/2019/10/15/spearhead-will-give-1m-to-15-founders-to-invest-freely/|title=Spearhead will give $1M to 15 founders to invest freely|date=15 Oktober 2019}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die eerste twee klasse van Spearhead sluit stigters van 35 maatskappye in. Saam is hierdie maatskappye meer as $10 miljard werd, en vier van hulle is eenhorings. Die maatskappye sluit in Neuralink, Opendoor, PillPack, Shippo (maatskappy), Rippling en Scale.<ref name="auto1">{{Cite news|url=https://spearhead.co/faq/|title=FAQ|website=Spearhead}}</ref> Vorige Spearhead leiers sluit in Shippo medestigter en hoof uitvoerende beampte Laura Behrens Wu, Scale KI stigter en uitvoerende hoof Alexandr Wang en Rippling medestigter en hoof tegnologie beampte Prasanna Sankar.<ref name="auto1"/> ===Nav.al, Spearhead, and other podsendings=== Ravikant hou 'n kortvorm-podcast by Nav.al en Spearhead.co, waar hy [[filosofie]], [[besigheid]] en [[belegging]] bespreek. Hy was ook 'n [[podsending]]-gas op onder andere The Joe Rogan Experience, The Tim Ferriss Show, Coffee with Scott Adams, The James Altucher Show en Farnam Street. Met Ravikant se toestemming het Eric Jorgenson Naval se twiets, essays en onderhoude oor rykdom en geluk saamgestel, en dit dan gepubliseer as 'n gratis aflaaibare boek genaamd ''The Almanack of Naval Ravikant'', met 'n voorwoord deur Tim Ferriss.<ref>{{Cite web|url=https://www.navalmanack.com/|title=Almanack of Naval Ravikant|website=Almanack of Naval Ravikant}}</ref> Ravikant het 'n hoofstuk wat raad gee in Tim Ferriss se boek ''Tools of Titans''. ===Airchat=== Ravikant het Airchat in 2023, 'n [[sosiale media]]-toepassing, gestig.<ref name=":0">{{Cite web |last=Livemint |date=2023-05-23 |title=Indian-American investor Naval Ravikant is building a social media app called Airchat: Details here |url=https://www.livemint.com/technology/apps/indianamerican-investor-naval-ravikant-is-building-a-social-media-app-called-airchat-details-here-11684850959785.html |access-date=2024-03-13 |website=www.livemint.com |language=en}}</ref> Dit gebruik Generatiewe [[KI]] en is soortgelyk aan [[Instagram]]-stories.<ref name=":0" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ravikant, Naval}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Hoof- uitvoerende beamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1974]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8eqlbzhoa4igcc2ri6mbmtj1xce0gno 0 417657 2892771 2841918 2026-04-11T19:07:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892771 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër |naam = Mike Pence |beeld = Mike Pence official Vice Presidential portrait.jpg |orde = 48ste Adjunkpresident van die Verenigde State |termynaanvang = 20 Januarie 2017 |termyneinde = 20 Januarie 2021 |president = [[Donald Trump]] |voorganger = [[Joe Biden]] |opvolger = [[Kamala Harris]] |orde2 = 50ste goewerneur van [[Indiana]] |termynaanvang2 = 14 Januarie 2013 |termyneinde2 = 9 Januarie 2017 |voorganger2 = Mitch Daniels |opvolger2 = Eric Holcomb |geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1959|06|07}} |geboorteplek = [[Columbus, Indiana]], V.S.A. |sterfdatum = |sterfplek = |party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] |huweliksmaat = Karen Batten |kinders = 3 }} '''Michael Richard Pence''' (gebore [[7 Junie]] [[1959]]) is 'n Amerikaanse [[politikus]] wat van 2017 tot 2021 onder president [[Donald Trump]] as die 48ste visepresident van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gedien het. Hy was 'n lid van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] en was voorheen die 50ste goewerneur van [[Indiana]] van 2013 tot 2017, en 'n lid van die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers]] van 2001 tot 2013. Gebore en getoë in [[Columbus, Indiana]], het Pence aan Hanover College gegradueer en daarna aan die Indiana University Robert H. McKinney School of Law voordat hy privaat praktyk betree het. Hy het twee pogings om tot die Huis van Verteenwoordigers in 1988 en 1990 verkies te word verloor en was 'n konserwatiewe radio- en televisiegeselsprogramaanbieder van 1994 tot 1999. Nadat hy in 2000 tot die Huis verkies is, het Pence Indiana se 2de distrik van 2001 tot 2003 en 6de distrik van 2003 tot 2013 verteenwoordig. Hy was voorsitter van die Republikeinse Studiekomitee van 2005 tot 2007 en Huis Republikeinse Konferensie van 2009 tot 2011. Hy is in 2012 tot goewerneur van Indiana verkies. As goewerneur het Pence die grootste belastingverlaging in Indiana se geskiedenis begin en aangedring op meer befondsing vir private onderwys-inisiatiewe. Hy het wetsontwerpe onderteken wat bedoel was om [[aborsie]]s te beperk, insluitend een wat aborsies verbied het as die rede vir die prosedure die fetus se ras, geslag of gestremdheid was, en begrafnisdienste vereis vir getermineerde [[fetus]]se, insluitend dié wat voortspruit uit [[miskraam]];<ref name="Crockett 2016 p731">{{cite web | last=Crockett | first=Emily | title=Indiana crammed as many anti-abortion bills as it could into this horrifying new law | website=Vox | date=26 Maart 2016 | url=https://www.vox.com/2016/3/26/11308890/indiana-abortion-law-miscarriage | access-date=9 Desember 2023}}</ref> hierdie wet is as ongrondwetlik deur 'n federale regter bevind en is verhoed om in werking te tree.<ref name="Crockett 2016 e278">{{cite web | last=Crockett | first=Emily | title=Indiana Gov. Mike Pence signed a law this year that mandated funerals for fetuses | website=Vox | date=14 Julie 2016 | url=https://www.vox.com/2016/7/14/12190380/mike-pence-trump-vice-president-abortion-funerals-fetuses | access-date=9 Desember 2023}}</ref><ref name="Wang 2016 r683">{{cite web | last=Wang | first=Stephanie | title=Judge halts Indiana's new abortion law | website=IndyStar | date=30 Junie 2016 | url=https://www.indystar.com/story/news/politics/2016/06/30/judge-grants-preliminary-injunction-indiana-abortion-law/86556662/ | access-date=9 Desember 2023}}</ref> Nadat Pence die ''Religious Freedom Restoration Act'' onderteken het, het hy weerstand ondervind van gematigde lede van sy party, die sakegemeenskap en [[LGBT]]-aktiviste. Die terugslag teen die wetsontwerp het daartoe gelei dat Pence veranderings aan die wet goedgekeur het om [[diskriminasie]] op grond van [[seksuele oriëntasie]], geslagsidentiteit en ander kriteria te verbied. Hy het later die vise-presidentkansisaat geword van die Republikeinse presidensiële genomineerde Donald Trump, wat die presidensiële verkiesing in 2016 gewen het. As vise-president was Pence voorsitter van die Nasionale Ruimteraad na die hervestiging daarvan in 2017 sowel as die Withuis [[Coronavirus]] Task Force, wat vroeg in 2020 gestig is in reaksie op die [[Covid-19-pandemie]]. Pence en Trump het hul poging tot herverkiesing in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2020|presidensiële verkiesing in 2020]] teen [[Joe Biden]] en [[Kamala Harris]] verloor, hoewel Trump geweier het om toe te gee, valse of onbewese bewerings van verkiesingsbedrog gemaak het en talle onsuksesvolle regsgedinge in verskeie state aanhangig gemaak het. Ten spyte van Trump se aandrang om die verkiesingsuitslae om te keer en die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|aanval op die Amerikaanse hoofstad op 6 Januarie 2021]], het Pence toesig gehou oor die sertifisering van Biden–Harris as die wenner van die verkiesing. Pence het hom sedertdien van Trump gedistansieer, kandidate in primêre verkiesings onderskryf in teenstelling met dié wat deur Trump ondersteun word en Trump se optrede op die dag van die Capitol-aanval gekritiseer.<ref>{{Cite web|title=Trump ran him out of MAGA. But Mike Pence still wants in the GOP.|date=7 Junie 2024|access-date=23 Junie 2024|website=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2024/06/07/us/politics/donald-trump-mike-pence-campaign-2024.html|first1=Adam|last1=Adam Nagourney}}</ref> In Junie 2023 het hy 'n bod vir die 2024 Republikeinse presidensiële benoeming van stapel gestuur, maar het teen die einde van Oktober onttrek. Hy het verkies om Trump nie in die algemene verkiesing te onderskryf nie. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Visepresidente van die VSA}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pence, Mike}} [[Kategorie:Amerikaanse politici]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Adjunkpresidente van die Verenigde State]] 5fobiwj0ox4aqqt2saarx0fjm3hgeg5 0 417679 2893032 2687426 2026-04-12T08:18:29Z Aliwal2012 39067 2893032 wikitext text/x-wiki {{Sporttoekoms}} {{Inligtingskas Olimpiese spele | spele = 15 | soort = Winter | paralimpiade = ja | beeld = | jaar = 2030 | plek = Franse [[Alpe]] en [[Nice]], [[Frankryk]] | lande = | atlete = | items = | opening = [[8 Maart]] [[2030]] | sluiting = [[19 Maart]] [[2030]] | opener = | eed = | beampte = | vlam = | vorige = 2026 | vorige_plek = Milaan/Cortina d'Ampezzo (Italië) | volgende = 2034 | volgende_plek = Salt Lake City (VSA) }} Die '''Paralimpiese Winterspele 2030''' ([[Frans]]: ''Jeux paralympiques d'hiver de 2030'') sal na verwagting tussen 8 en 19 Maart 2030 in die Franse [[Alpe]] en [[Nice]], [[Frankryk]], aangebied word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://olympics.com/ioc/news/ioc-elects-french-alps-2030-as-olympic-and-paralympic-winter-games-host |title=IOC elects French Alps 2030 as Olympic and Paralympic Winter Games host |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |date=24 Julie 2024 |accessdate=26 Julie 2024}}</ref> Dit sal die 15de [[Paralimpiese Spele|Paralimpiese Winterspele]] wees wat aangebied word en ná die [[Paralimpiese Winterspele 1992|Paralimpiese Winterspele van 1992]] in [[Tignes]]-[[Albertville]] en die [[Paralimpiese Somerspele 2024|Paralimpiese Somerspele van 2024]] in [[Parys]] die derde Paralimpiese Spele in Frankryk. Die [[Olimpiese Winterspele 2030]] sal tussen 8 en 24 Februarie (in die maand net voor die Paralimpiese Winterspele) ook in die Franse Alpe en Nice gehou word. == Toewysing == As deel van 'n formele ooreenkoms tussen die [[Internasionale Paralimpiese Komitee]] en die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] uit 2001 is die wenner van die bod vir die Olimpiese Winterspele 2030 ook die gasheer vir die Paralimpiese Winterspele 2030.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/disability-sport/18143145 |title=Paralympics 2012: London to host 'first truly global Games' |publisher=[[BBC]] |author=Nick Hope |date=21 Mei 2012 |accessdate=26 Julie 2024}}</ref> Die Franse Alpe en Nice is op 24 Julie 2024 in [[Parys]] deur die Internasionale Olimpiese Komitee gekies as die gasheer vir die Olimpiese Winterspele in 2030. Die stemming het as volg verloop: {| class="wikitable collapsible" ! colspan="7" | Stemming vir gasheer van die Olimpiese Winterspele 2030 |- ! Stad ! Land ! Stemme |- | Franse [[Alpe]] en [[Nice]] || {{vlagland|Frankryk}} || '''Verkies as 2030-gasheer''' |- | [[Salt Lake City]] || {{vlagland|Verenigde State}} || Verkies as 2034-gasheer |} == Sien ook == * [[Paralimpiese Winterspele 1992]] in [[Tignes]]-[[Albertville]] * [[Paralimpiese Somerspele 2024]] in [[Parys]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Navigasie Paralimpiese Spele}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Frankryk]] [[Kategorie:Paralimpiese Spele|2030]] [[Kategorie:Sport in 2030]] [[Kategorie:Sport in Frankryk]] l5okl21rgj8oz1cc22mysbgv8g4im51 0 417701 2892832 2687792 2026-04-11T19:33:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892832 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pancho Villa bandolier (cropped).jpg|duimnael|Francisco "Pancho" Villa in 1910.]] '''Francisco "Pancho" Villa''' (VK: /ˈpæntʃoʊ ˈviːə/ PAN-choh VEE-ə, VSA: /ˈpɑːntʃoʊ ˈviː(j)ə/ PAHN-choh VEE-(y)ə,<ref name="OALD">{{cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/pancho-villa|title=Pancho Villa|work=Oxford Advanced Learner's Dictionary|publisher=Oxford University Press}}</ref><ref>Collins Dictionary, Villa</ref> {{IPAc-en|US|ˈ|p|ɑː|n|tʃ|oʊ|_|ˈ|v|iː|(|j|)|ə}},<ref name="OALD"/><ref> Merriam-Webster, Villa</ref> [[Spaans]]: [ˈpantʃo ˈβiʎa]; gebore [[5 Junie]] [[1878]] – [[20 Julie]] [[1923]]) was 'n Mexikaanse revolusionêr en generaal in die [[Meksikaanse Rewolusie]]. Hy was 'n sleutelfiguur in die revolusionêre beweging wat president Porfirio Díaz uitgedwing het en [[Francisco I. Madero]] in 1911 aan bewind gebring het. Toe Madero in Februarie 1913 deur 'n [[staatsgreep]] onder leiding van generaal Victoriano Huerta verdryf is, het Villa by die anti-Huerta magte aangesluit in die Konstitusionalistiese Weermag onder leiding van Venustiano Carranza. Na die nederlaag en ballingskap van Huerta in Julie 1914 het Villa met Carranza gebreek. Villa het die vergadering van revolusionêre generaals oorheers wat Carranza uitgesluit het en gehelp het om 'n koalisieregering te skep. Emiliano Zapata en Villa het in hierdie tydperk formele bondgenote geword. Soos Zapata, was Villa sterk ten gunste van grondhervorming, maar het dit nie geïmplementeer toe hy mag gehad het nie.<ref>Katz, ''The Secret War in Mexico'', 280–282</ref> Op die hoogtepunt van sy mag en gewildheid aan die einde van 1914 en vroeg in 1915, het die [[VSA]] dit oorweeg om Villa as [[Meksiko]] se wettige gesag te erken.<ref>Katz, Friedrich, ''The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution'', 298</ref> Burgeroorlog het uitgebreek toe Carranza Villa uitgedaag het. Villa is in die somer van 1915 beslis deur die konstitusionalistiese generaal Álvaro Obregón verslaan, en die VSA het Carranza direk teen Villa gehelp in die Tweede Slag van Agua Prieta in November 1915.<ref>Katz, ''The Secret War in Mexico'', 302</ref> Baie van Villa se leër het vertrek ná sy nederlaag op die slagveld en weens sy gebrek aan hulpbronne om wapens te koop en soldate se salarisse te betaal. Woedend oor die Amerikaanse hulp aan Carranza, het Villa 'n aanval op die grensdorp Columbus, New Mexico, uitgevoer om die VSA aan te spoor om Meksiko in te val in 1916. Ten spyte van 'n groot kontingent van soldate en voortreflike militêre tegnologie, het die VSA nie daarin geslaag om Villa te vang nie. Toe Carranza in 1920 afgeset word, het Villa 'n amnestie met tussentydse president Adolfo de la Huerta beding en 'n landgoed gekry, op voorwaarde dat hy uit die politiek tree. Villa is vermoor in 1923. Alhoewel sy faksie nie die oorhand gekry het in die Rewolusie nie, was hy een van sy mees charismatiese en prominente figure. In die lewe het Villa gehelp om sy eie beeld as 'n internasionaal bekende revolusionêre held te vorm, deur as homself in [[Hollywood]]-[[rolprent]]e te speel en onderhoude aan buitelandse joernaliste te gee, veral John Reed.<ref>Reed, John, ''Insurgent Mexico'' [1914]. Reprint, New York: Simon & Schuster, Clarion Books 1969.</ref> Ná sy dood is hy uitgesluit van die pantheon van revolusionêre helde totdat die Sonoraanse generaals Obregón en Calles, wat hy tydens die Rewolusie geveg het, van die politieke toneel af weg was. Villa se uitsluiting van die amptelike verhaal van die Revolusie kon bygedra het tot sy volgehoue postuum populêre lof. Hy is tydens die Rewolusie en lank daarna gevier deur ''corridos'' (bekende narratiewe metriese verhale en poësie wat in ballade vorm aangebied word), films oor sy lewe en romans deur prominente skrywers. In 1976 is sy oorskot herbegrawe in die Monument vir die Revolusie in [[Mexikostad]] in 'n groot openbare seremonie.<ref name=Benjamin>Benjamin, Thomas, ''La Revolución: Mexico's Revolution as Memory, Myth, and History''. Austin, TX: University of Texas Press, 2000. bl. 134.</ref><ref>Katz, Friedrich, ''The Life and Times of Pancho Villa''. Stanford, CA: Stanford University Press, 1998. bl. 789</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Villa, Pancho}} [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] rqoytslzurgas2pgkptw7u02nyil07c 0 417766 2893096 2868074 2026-04-12T11:50:28Z Jcb 223 [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing]] 2893096 wikitext text/x-wiki {{Koördinate|33|09|08.8|S|18|40|14|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats-gebou (2014)<br/><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] [[Lêer:Tiger oats 02.jpg|duimnael|350px|Aansig op die hoek van Graan- en Corporationstraat (2014). Die mure van die voorste geboutjie met die trappie is ondertussen al afgebreek.<br/><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Die '''Tiger Oats-gebou''' is ‘n bouval geleë langs die treinspoor, op die hoek van Graan- en Corporationstraat, [[Moorreesburg]].<ref name="Courant.2017.1feb" /> Dit staan sedert 1906. == Aanloop == In Julie 1886 word die Kaffrarian Steam Milling Company in [[King William’s Town]] gestig. Daniel Bolton Redler kom in Suid-Afrika aan om in 1903 (of 1904) John James Whitaker as besturende direkteur op te volg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, pp. 237-238</ref> Redler het hom as meulenaar bekwaam.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In die 1890’s kom Frederick John Collier in Natal aan met sy £50 000 erfgeld om te belê. Sy pa was doenig in die meelbedryf in [[Somerset]], Engeland, waar Collier gebore is. Maar Frederick het self sy eie onderneming bedryf. In Durban ontmoet Collier vir Arthur May, van die meelinvoermaatskappy Arthur May & Co., wat oor vier takke en agente in [[New York]] en [[Londen]] beskik het. Collier koop by hierdie besigheid in en bemoei hom met die plaaslike bedrywighede. Hy bring ’n meul op die been wat later sou opgaan in Union Flour Mills, wat daarna deur Premier oorgeneem sou word.<ref name="Frankel.1988.134">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 134</ref> Arthur May & Co. trek voordeel uit die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]]. Maar Collier is glo ’n moeilike mens om mee saam te werk en die verhouding versuur; gevolglik besluit hy en Arthur May om die vennootskap enkele jare ná die oorlog maar te ontbind. Wie egter al die bates moet kry bly ’n netelige kwessie, en Isador Kahn, ’n hoogaangeskrewe graanmakelaar van Johannesburg, se hulp word ingeroep om die geskil te besleg. Daar is besluit dat Arthur May al die bates moet kry, maar Collier moet uitkoop. Op sy beurt moet Collier ’n ooreenkoms teken om nie met May in Natal mee te ding nie.<ref name="Frankel.1988.134" /> In die Staatskoerant van Natal word daar op 18 April 1905 te kenne gegee dat die vennootskap tussen Arthur George May en Frederick John Collier ontbind het. Arthur May and Co. Merchants en sy takke in Durban, Oos-Londen, Lourenço Marques, Johannesburg, Pretoria, Salisbury, New York, Montreal, Buenos Ayres en Melbourne (Australië) het op 30 November 1904 ontbind, en alle skuldeisers moet hul eise voor 30 Junie 1905 indien. May behou egter die takke in Durban, Oos-Londen, Johannesburg, Lourenço Marques, Montreal en Melbourne en gaan sy gang.<ref>[https://web.archive.org/web/20250515201512/https://www.thegazette.co.uk/London/issue/27861/page/8830/data.pdf ''The London Gazette''. 1905. p. 8830.]</ref> Arthur May & Co. word later omgedoop tot die Union Flour Milling Company.<ref name="Frankel.1988.134" /> Collier begeef hom in die wattelbedryf, waarvan hy absoluut geen ervaring het nie (wattelbas bevat tannien, wat in die [[Leer (stof)|leerlooiery]] gebruik word om die regte kleur en tekstuur te verkry).<ref name="Frankel.1988.134" /> Uiteindelik kom Moorreesburg nou ter sprake. == Collier neem African Compressed Fodder Company oor == === Agtergrond === Op Saterdag, 10 September 1904, verskyn daar op bladsy 3 van ''De Zuid Afrikaan'' die volgende kennisgewing:<ref>[https://web.archive.org/web/20250311161640/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4214/za-1904-09-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3]</ref> {{cquote| EEN PUBLIEKE VERGADERING zal te Moorreesburg gehouden worden op Vrijdag, 16 September, om 3 uur n.m., om de wenschelijkheid te bespreken ter oprichting eener Zuid Afrikansche Geperst Voeder Maatschappij om onze eigene graan te bewerken.<br/> D.W. Krynauw.}} Collier word deur Alfred Marshall genader. Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl het “kort na die oorlog” (dus, nadat die treinspoor gelê is en nadat bogenoemde vergadering plaasgevind het) ’n onderneminkie op Moorreesburg op die been gebring wat kuilvoer uit lusern, boontjies (waarskynlik gemaalde boontjiemeel van minderwaardige of kalanderbesmette boontjies, wat tog voedsaam is) en grashooi gemaak het. Dit het bekend gestaan as Manna. Hierdie Manna-kuilvoer is bedink deur John Martin Cuthbert O’Grady, ‘n produktehandelaar van Commissionerstraat 139 in Johannesburg. Dit is op 13 Junie 1905 gepatenteer. Op 4 Augustus 1905 word die helfte van die patentereg afgestaan aan Ljungdahl, met ten doel dat laasgenoemde en Marshall op Moorreesburg die African Compressed Fodder Company kon bedryf.<ref name="Frankel.1988.134" /> O'Grady en die African Compressed Fodder Company kon dus albei Manna maak. Volgens Rudy Frankel kon geen aktes ná Oktober 1905 verder gevind word nie (betreffende Ljungdahl, Manna of die naam African Compressed Fodder Company). Marshall het teen dié tyd met Charles Stevens in vennootskap getree en noem die onderneming voortaan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="Frankel.1988.134" /> Dit wil voorkom of Collier bykans onmiddellik om finansiering gevra is, want hy moes om en by 1905/1906 die onderneming gekoop het. Terselfdertyd het Collier in vennootskap getree met Charles Stevens. Stevens het ’n veeplaas in Swaziland gehad, wat ’n moontlike afsetgebied vir die kuilvoer was. Deur hierdie vennootskap kon genoeg geld bekom word om die onderneming op Moorreesburg nou uit te koop. Omrede kalwer- en koeimeelformules steeds in 1913 onder die Tiger-naam geregistreer is, kan mens van die standpunt uitgaan dat die maatskappy vir ’n lang ruk nog kuilvoer (van welke aard dan ook) gemaak het.<ref name="Frankel.1988.134" /><ref name="Courant.2017.1feb" /> En tog, kyk mens na die staatsverslae, is die naam "African Compressed Fodder Company" nog gebruik in 1907/1908, toe daar die spoortariewe bespreek is wat die maatskappy benadeel het. Hier was Alfred Marshall die verteenwoordiger van die maatskappy. Onder die naam "African Compressed Fodder Company" is hawerprodukte gemaak.<ref name="Minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Evidence_with_Index/5k8oVHh4qKUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22african+compressed+fodder+company%22&pg=PA583&printsec=frontcover Custom Tariff Commission. 1908. Minutes of Evidence. 1907/1908, bl. 583]</ref> Ook by die maandelikse vergadering van die Malmesbury Afdelingsraad wat op 24 September 1907 gehou is, staan geskryf: "Brieven voorgelegd van de Afrikaanse geperst voeder maatschappij, te Moorreesburg, betreffende belastingen verschuldigd".<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4164/za-1907-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1907. 19 Oktober:3, kolom 2]</ref> Nietemin, teen 1905/1906 was hawermout in Suid-Afrika nog ingevoer en veral geliefd as ontbyt. Die Engelse was nou nie juis besonder lief vir mieliepap nie. En net daar kry Collier ’n blink gedagte: hy gaan self hawermout maak. Op Moorreesburg. Kort na die oorname van die onderneming gaan Collier vir ’n paar jaar op sy wêreldtoer – op sy reis kyk hy bietjie na die masjinerie en meule wat in Amerika, Kanada, Australië, Hongarye, Rusland en Brittanje gebruik word. <ref name="Frankel.1988.134" /> === Aanbou === Op 21 Augustus 1905, byna 'n jaar ná die kennisgewing van die openbare vergadering om Moorreesburgers se belangstelling te peil, word 'n paar reëls deur 'n korrespondent geskryf aan ''De Zuid-Afrikaan'' (wat op 26 Augustus geplaas word), onder die hofie "Moorreesburg". Daar word melding gemaak van die reën, van 'n gebou van meneer Abrams wat voltooi is en 'n groter skool wat aangebou gaan word, asook meer rondom die sieleheil van die gemeenskap. Tussenin kry mens ook te lese (nouliks leesbaar):<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> {{cquote| [Maar wij] hopen van beter, daar er<br> [........] groot gebouw opgericht<br> [........] een kompagnie van Johan-<br> [nesburg]. }} 'n Korrespondent se plasing verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 31 Augustus 1905, op bl. 4, kolom 4, waarin die grond voorberei word vir die fondasies. Ook was kuilvoer ("geperst voeder") die aanvanklik beoogde produk:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-31.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 31 Augustus:4]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg''' Mijnheer, - Zo als u weet is er een maatschappij gevormd om '''geperst voeder''' te vervaardigen. Deze firma heeft hier grond aangekocht en is voornemens '''een vier verdieping fabriek te bouwen'''. Reeds is men begonnen de grond gereed te maken en de fondamenten te graven. Van het Spoorweg Departement is verkregen 't recht tot het aanleggen van een taklijntje naar het eigendom. Het plan is de trucks binnen de werken te laden en te ontladen. Maar om op hun eigendom te komen moeten zij een straat of weg kruisen en daartoe hadden zij het konsent van het plaatselik bestuur nodig. Het dorpsbestuur heeft geweigerd een kruising toe te laten op grond dat het een gevaarlik precedent mag blijken, daar andere firma's ook later kruisingen mogen vragen en het wagenverkeer zeer gestremd kan worden. Ook acht men het niet in het publiek belang, dat een siding (stopplek), gegeven worde aan een private maatschappij, die daar door bevoordeeld wordt boven andere firma's en private personen. Ook zou het toestaan van gerieven aan een grote firma het daarstellen van meer akkomodatie voor het publiek niet verhaasten, maar vertragen. Het gouvernement kan echter een "siding" geven op gouvernements grond, dat veel gerief zal geven aan het publiek, en de maatschappij op gelijke voet met de meeste bevoordeelde firma's plaatsen, n.l. dat zij slechts zal moeten laden en ontladen over een straat van 50 voet. Een publieke vergadering, die bijgewoond werd door een groot getal boeren en anderen, werd l.l. [laastleden] Zaterdag gehouden in verband met dezelfde zaak, toen de volgende resolutie (P. Basson - J.Lochner) met algemene stemmen werd aangenomen: "Aangezien het toestaan van een "siding" aan de Compressed Forage Company de deur zal openen voor andere bezigheden om ook sidings te vragen en alzo het wagenverkeer zal stremmen, acht deze vergadering het zeer onwenselik een "siding toe te staan en protesteert ten sterkste daar tegen". }} In ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn die volgende uittreksel op 10 Februarie 1906, bladsy 7, kolom 1:<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7">[https://web.archive.org/web/20250504203152/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4213/za-1906-02-10.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 10 Februarie:7]</ref> {{cquote| 7 Februarie 1906.<br> Gelieve zo goed te zijn onderstaand stukje in uw veel gelezen blad te plaatsen.<br/> Moorreesburg schijnt een grote plek te worden, want daar bouwt men dat huizen verrijzen als paddestoelen uit de grond. Ik denk, dat over twee maanden het mooie, nieuwe gebouw van de Compressed Fodder Company en die nieuwe school zullen klaar zijn. }} Moorreesburg is in rep en roer. Ekstra treine loop volop en is net nie daartoe in staat om goedere gou genoeg te vervoer nie. Daar is reeds al gepraat oor 'n daaglikse trein wat na die Kaap moet loop - maar dinge kom net nie tot 'n punt nie. Boonop word goedere op trokke wat swaar gelaai is dikwels by Malmesbury afgehaak, en dit moet maar daar bly staan tot daar weer 'n geskikte geleentheid kom om die goedere verder te vervoer. Daar is ook nie genoeg personeel op Moorreesburg se stasie om die goedere so spoedig moontlik af te laai nie. Die "neringdoenden" (winkeliers; kleinhandelaars), asook die "Kapenaren" wat aan die fabriek en skool bou, word hierdeur benadeel. Die werkers het die voorliefde om na werk 'n glas "ticky"-bier by een van die drie kroeë op die dorp te gaan drink, en die korrespondent vind dit erg rampsalig - veral gegewe die berugte Februarie-hitte op Moorreesburg - dat hierdie werkers dikwels vir drie dae nie 'n glas "ticky"-bier kan koop nie. Daar is na raming reeds 2&nbsp;000 blankes en net soveel bruin mense op Moorreesburg, lui die berig, maar die dorp bly steeds sonder sy eie munisipaliteit en ook sonder 'n landdros. Daar is maar een voetkonstabel wat wet en orde moet handhaaf.<ref name="DeZuidafrikaan.1906.10feb.7" /> 'n Paar maande later verskyn nog 'n korrespondensiebrief in ''De Zuid-Afrikaan'' op 7 Junie 1906, bladsy 3, kolom 2; die tersaaklike woorde is:<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4229/za-1906-06-07.pdf?sequence=3&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 7 Junie:3]</ref> {{cquote| 2 Junie, 1906.<br/> [...]<br/> Ons dorpje verfraaid door ettelike nette private woonhuizen, een stevig uitziende fabriek voor het vervaardigen van geperst voeder, en 't laatst, doch niet 't minst, een schoolgebouw, krijgt nu een net en zindelik aanzien.<br/> [...] }} === Impak === Op 11 Oktober 1904, byna 'n maand nadat 'n vergadering oor 'n voorgestelde kuilvoeraanleg gehou is, word nog geskryf: "Ons dorpie is taamlik aan die groei; vreemdelinge wat jare lank nie hier was nie staan verbaas wanneer hulle hier aankom en sien watter vooruitgang ons dorp gemaak het."<ref>[https://web.archive.org/web/20250510195451/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4215/za-1904-10-11.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1904. Moorreesburg. 11 Oktober:4, kolom 8]</ref> Salig onbewus van 'n vierverdiepingfabriek wat nog sou kom. Die boujaar van die fabriek, 1906, val ook net te netjies saam met die petisie, gerig aan die goewerneur Sir Walters Francis Hely-Hutchingson, wat op bl. 2 verskyn in ''De Zuid-Afrikaan'' op 10 April 1906. Die inwoners en stemgeregtigdes wil nou, ingevolge Wet 45 van 1882, die dorpsraad tot munisipaliteit verhef, en die volgende redes word verstrek; Moorreesburg:<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> * Is nou die tweede vernaamste dorp in die Afdeling Malmesbury * Maak nou die spilpunt van 'n welvarende graandistrik uit, met 'n snelgroeiende bevolking * Word met ander hoofdorpe deur spoorlyn verbind * Dien as trekpleister vir groot maatskappye, asook geboue met 'n duur erfwaarde. Derhalwe is die dorpsbestuur nie meer geskik of voldoende om in die behoeftes (van so 'n omvang) te voorsien nie. Die petisie is reeds onderteken deur 83 individue. Op 20 April 1906 stoot die dorpsbestuur die belasting op vaste eiendomme op; ingevolge Seksie 16 van Wet 29 van 1881. Betaalbaar is 'n pennie vir elke pond wat elke stuk grond werd is. Die belasting moet op die 25ste Mei 1906 inbetaal wees by die Kantoor van de Afdelingsraad te Malmesbury. Vergeleke hiermee was die Afdelingsraad Clanwilliam se heffing in dieselfde tydperk wel 1¼ pennie per pond. Clanwilliam sit net baie duideliker uiteen waarheen die geld gaan: 'n stuiwer (halfpennie) word vir die hoofweë gebruik, 'n stuiwer vir "de Afdelingswegen en andere doeleinden" en 'n oortjie (kwartpennie) word betaal aan die skoolraad van Clanwilliam vir skooldoeleindes.<ref>[https://web.archive.org/web/20250508171136/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-21.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdeling Malmesbury. 21 April:8, kolom 3 en 4]</ref>Aan die ander kant het die dorpsrade van Darling (1 pennie per pond) en Riebeek Kasteel (halfpennie per pond) ook hul belastings in Meimaand opgestoot. In dieselfde asem het die dorpsbestuur van Moorreesburg die oninbare belastings van 1904 (altesaam 5 pond 8 sjielings 1 pennie) afgeskryf.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4226/za-1906-05-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Afdelingsraden: Malmesbury. 29 Mei, bl. 6, kolom 1]</ref> Hierdie gegewens is van belang, want op 30 Oktober 1906 word by die maandelikse vergadering van die Afdeling Malmesbury vermeld die African Compressed Fodder Company betwis die erfwaarde van sy grond: "De Afr. Compr. Fodder Co., van Moorreesburg, objekteerde tegen de schatting van £15,000 en vroeg, door middel van de prokureur Kotze, een reduktie aan. De valueerders werden opgeroepen om hun inzichten te kennen te geven en er werd eenparig besloten om de valuatie tot op £10,000 te stellen." <ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4237/za-1906-11-17.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Malmesbury. 17 November:10, kolom 1]</ref> Seker die grootste ironie van Moorreesburg is dat sy welvaart en ontwikkeling binne so 'n kort bestek opgeskiet het, dat die treinwaens, die staat, die administrasie, die polisiediens, die regswese en selfs nie eens die poswese kon byhou nie. In Oktober 1909 word gestel [[Piketberg]] het nie eens 'n kwart van die handelskrag van Moorreesburg nie, maar daardie dorp kry elke dag pos. Moorreesburg, wat 'n paar maande tevore munisipale status gekry het, wat soveel te méér aanspraak kan maak op daaglikse pos, moet maar tevrede wees met pos drie maal per week. Dr. Du Toit, die plaaslike burgemeester en voorsitter, sê by een onderneming op die dorp is die posverkeer van so 'n aard dat die weeklikse besteding van die posseëls alleen £5 is. Versend mens 'n brief aan Kaapstad op 'n Saterdag vanaf Moorreesburg, dan sal jy geen antwoord kry voor Woensdag nie. Maar tussen die Kaap en Johannesburg, is dit 'n ander storie: pos jy jou brief op 'n Saterdagmôre, kan jy Woensdag 'n antwoord terugverwag. Die traagheid van die poswese werk absoluut stremmend in op die dorp se ekonomie. Die voorstel om 'n poskardiens in te voer het die owerhede summier geweier. Nou is die volgende stap om die parlementlede wat hul verteenwoordig te ontmoet, en hiervoor is daar drie afgevaardiges van die dorp gestuur: die here D. Krynauw, E. Starke en Collier.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510184847/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4181/za-1909-10-19.pdf?sequence=8&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1909. Moorreesburg. 19 Oktober:7, kolom 3]</ref> === Verdere ontwikkeling en uitdagings === Die Tiger-embleem kan besigtig word in die Staatskoerant van 7 Desember 1906. Daar staan ook onderaan die bladsy:<ref name="trademark">[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1998 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 7 December. p. 1998]</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | We hereby give notice that we intend, on and after the 11th of January, 1907, to apply to the Registrar of Deeds for the resignation of Alfred Marshall and Gustav Mauritz Ljungdahl, trading as The African Compressed Fodder Company, of Moorreesburg, Cape Colony, Merchants, as the Proprietors of the Trade Mark represented above, this day lodged and deposited by us in the Office of the said Registrar of Deeds in Cape Town, for inspection, according to the provisions of Act No. 22 of 1877; and we desire that the said Trade Mark shall be registered in respect of the following description of Goods, that is to say: All goods included in Class 12, except Tea. Dated at Cape Town, this 24th day of November, 1906. |} Die Tiger-naam kon nie op tee gebruik word nie, omdat "Tiger Tea" nog op 5 September 1906 bemark is deur gebroeders McDougall van Manchester, Engeland.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=d8QzAQAAMAAJ&pg=GBS.PA1073 The Cape of Good Hope Government Gazette. 1906. Trade Marks Registration. 5 September. p. 1073]</ref> As daar na die embleem gekyk word, lyk die vollengte dier, met genoeg verbeelding (en sonder die strepe), nogal na ’n luiperd. Daar is ook diegene, soos die destydse besturende direkteur (Clive Apsey) van die Jungle Oats by Maitland, wat hartgrondig daarvan oortuig is dat die naam Tiger sy herkoms kan terugvoer na die ou Afrikaanse naam "tijger", later "tier" vir ’n [[Kaapse luiperd]]. Die kop-embleem wat vandag nog deur Tiger Brands Limited gebruik word, put sy inspirasie uit die tekening deur Charles Edward Turner van Engeland. Dit is op 25 Oktober 1910 op sy naam en Collier s’n by Stationers Hall registreer. <ref name="Frankel.1988.135">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 135</ref> Collier het sy fabriek met van die modernste masjinerie toegerus; sodat geen mensehande hoegenaamd met die hawermout of hawermeel in aanraking sou kom nie – byna ondenkbaar vir daardie tyd. In die ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources'' (1910/1911), word die meul omskryf as 'n baksteengebou met vier verdiepings; 90 voet lank, 50 voet breed (ongeveer 27 meter x 15 meter). Die stoor is gebou op betonpylers met 'n houtvloer, wat aan beide kante 'n vierkant van 200 voet (omtrent 61 meter) beslaan.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA142 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 142]</ref> Op bladsy 141 is daar ook foto's van die gebou en die skure te sien.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=hh5BAQAAIAAJ&pg=GBS.PA141 ''Cape Colony: It's History, Commerce, Industries and Resources''. 1910/1911. The Cereal Manufacturing Co, p. 141]</ref> Frankel erken in sy outobiografie: toe die fabriek in die vroeë 1970’s heeltemal oorgedoen is, was die gehalte van die verpakkings- en etiketteermasjinerie volgens die eietydse standaarde nog so goed, dat daar geen rede was om hulle enigsins te vervang nie. <ref name="Frankel.1988.135" /> Ieder geval, op 1 Desember 1908 verskyn die volgende gedeelte in 'n artikel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bl. 8, kolom 5), nadat die redakteur die korrespondent op die dorp bietjie gepols het wat op die dorp aangaan:<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8">[https://web.archive.org/web/20250504142330/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4167/za-1908-12-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg. 1 December:8]</ref> {{cquote| '''Handel en nijverheid''' Enige jaren reeds is een maatschappij bezig hier de nodige gebouwen en machinerie op te richten voor het vervaardigen van fijn gesnede, aangemaakt, geperst voeder, een ideaal veevoeder, geschikt voor uitvoer. Gedurende de laatste maanden heeft de maatschappij zich meer bepaaldelik toegelegd op het vervaardigen van havermeel en platgedrukte haver, om de plaats in te nemen van het ingevoerde artikel, dat aan de onbijttafel wordt gebruikt. Wanneer men bedenkt, dat het veel gemakkeliker is haver te produceren dan koren, en daarbij weet, dat haver een zeer gezond voedsel is, dan moeten wij de oprichting van zulk een haverfabriek toejuichen. Immers een markt wordt geopend voor onze haver, die als voeder te veel geproduceerd wordt, en een uitkomst wordt gevonden waar wij te min koren hebben, n.l., door haver in de plaats te kunnen eten. Is het artikel goed? Op deze vraag hebben sommigen reeds bevestigend geantwoord en anderen ontkennend. De heer Collier, die de onderneming geldelik steunt, maar vooral in de laatste tijd persoonlik met alle kracht tracht, de zaak een sukses te maken, zegt: "Tot hier toe hebben wij slechts proefnemingen gemaakt, maar binnenkort zullen wij een artikel leveren, beter dan 'Quaker Oats' of 'H.O.' of enige andere soort ingevoerde haver." Het nieuwe toestel tot het maken van de "Flaked Oats" is reeds in werking, en ik heb reeds een 100 lb. zak van de "Flaked Breakfast Oats" gezien. Het ziet er zo mals uit en verspreidt zulk een heerlike geur, dat de mond ervan watert. Behalve in zakken wordt het ook in 50 lb. vaten gelevered en in kisten, bevattende 7 lb. blikken, in kisten bevattende 2 lb. kartons en 2, 5, 7 en 10 lb. zakjes. De maatschappij maakt ook grof, middelmatig en fijn havermeel. Moorreesburg en het distrikt kunnen er dankbaar voor zijn, dat de fabriek hier opgericht is en werk verschaft aan een menigte gekleurde en blanke arbeiders, en de vervaardigers kunnen trots zijn op een artikel, dat niet behoeft onder te doen voor enig soortgelijk ingevoerd produkt. }} In 1908 begin die produksie van die hawerprodukte, en uitstallings vind plaas by die Randse Paasskou en die landbouskoue te Kimberley en Port Elizabeth. Collier het veral te kampe met die vooroordeel jeens goedere wat in Suid-Afrika vervaardig is (en die neerbuigende houding teenoor alles wat koloniaal is) en moes met aggressiewe bemarkingstrategieë uithaal en wys. Om daardie rede voer hy teen 1911 tog maar pêrelgort / pêrelgars in as die nuutste toevoeging tot sy reeks produkte. <ref name="Frankel.1988.135" /> Verder was dit nog 'n paar jaar voor [[Uniewording]] in 1910. Die Kaapkolonie kon netsowel 'n vreemde land gewees het: daar was nog geen eenvormige spoor- en vragtarief na die onderskeie 'provinsies' nie. En hierdie tariewe was voelbaar.<ref name="Minutes1908" /> Volgens Alfred Marshall kan die fabriek meer as genoeg hawermeel en hawermoutpap vir die ganse Suid-Afrika onder Britse vlag lewer. Die publiek verlang wel dat die produkte mooi verpak word in blikke en kartonne (wat wel in die kolonie vervaardig word en dus die binnelandse mark aanhelp) en nie in sakke of vate ("barrels") nie. Nou kom die spoorweë en sê nee, hulle vervoer goedere teen die 3de klastarief, bedoelende, die hawermout moet nou in sakke en vate verpak word, wat lomp is, maklik breek, mors en op die koop toe onnodige ruimte in beslag neem, bloot om die produk nou teen min of meer kosprys rond te karwei. Die maatskappy op Moorreesburg kom egter te staan voor die hoë lone in die Kaapkolonie, asook die aksynsbelasting wat goedere uit Europa bevoordeel.<ref name="Minutes1908" /> Marshall skets die volgende scenario:<ref name="Minutes1908" /><br> Die vragvervoer van hawermeel en hawermout vanaf die fabriek op Moorreesburg tot in Johannesburg (verpak in blikke of karton) in kissies, kos 7 pond 15 sjielings per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /><br> Sou dit in die sakke of vate verpak wees, soos die owerheid dit voorskryf, kos dit 3 pond, 5 sjielings 4 pennies per Britse ton of 2 000 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Stel dit nou teenoor die ingevoerde hawermeel en Quaker Oats wat vanaf Delagoabaai in Mosambiek na Johannesburg versend word: selfs met aksynsbelasting ingesluit, kos dit 5 pond per 2 240 lbs.<ref name="Minutes1908" /> Marshall stel nou voor die tarief op die ingevoerde produk moet gehef word, en die Suid-Afrikaanse produk moet verpak en vervoer word soos die Suid-Afrikaanse verbruiker dit wil hê.<ref name="Minutes1908" /> Die uitsluitsel hiervan kom mens te wete in ''De Zuid-Afrikaan'' op 22 Julie 1909:<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7">[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-22.pdf?sequence=9&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. De Z.A. Nat Unie. 1909. 22 Julie:7, kolom 2.]</ref> Of daar enigsins 'n kansgelykheid bestaan vir die verkoop van koloniale hawermeel, wys Sir Pieter Bam daarop dat die spoorwegtariewe van die Westelike Provinsie na die Transvaal hoër was as vir die ingevoerde produk wat deur sekere hawens na Transvaal versend is. Die sekretaris van die Mafeking-sentrum, mnr. J.R. Algie, het hieroor aan die spoorwegdepartement geskryf. Hy kry ten antwoord dat die departement nie die tariewe gaan verminder nie. Die Mafeking-sentrum antwoord daarop aan die hawermeelfabriek te Moorreesburg, dat daar onder hierdie omstandighede geen kans is om die artikel in die distrik te verkoop nie, en dat die plaaslike handelaars in Transvaal geen ander keuse het as om terug te gryp na die ingevoerde produk nie.<ref name="dezuidafrikaan.1909.22julie.7" /> (En dit voorspel niks goeds vir Moorreesburg nie.) Dit verklaar waarskynlik waarom daar 'n pleidooi aan die regering en publiek gerig word op 3 Augustus 1909 in ''De Zuid-Afrikaan'':<ref>[https://web.archive.org/web/20250510141247/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4179/za-1909-08-03.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. Moorreesburg. 3 Augustus:8, kolom 3]</ref> {{cquote| '''Algemeen.'''<br> [...]<br> De "Cereal Manufacturing Co." gaat nog voort haverhooi te verwerken in ideaal veevoeder, en wegens de mate van persing aangebracht en de zindelike wijze, waarop die opgemaakt wordt, is het ook gemakkelik en ekonomies om vervoerd te worden per spoor, schip of transportwagen. Men is nu begonnen gort te maken, die er goed uitziet, even smakelik is als de ingevoerde en die sneller zacht kookt. Van de gerolde haver en de verschillende soorten havermeel behoeft geen melding gemaakt te worden, daar die al genoegzaam bekend zijn. Vele handen vinden hier daardoor werk en de fabriek is, als het ware, een werkverschaffing voor vele armen, die anders werkeloos zouden zijn. De onderneming verdient gewis de ondersteuning van de regering en het publiek. }} Skaars 'n week sedert Bam se woorde op papier verewig is, verskyn daar sommer twee advertensies in die einste ''De Zuid-Afrikaan'' (29 Julie 1909). Die Cereal Manufacturing Company spits hom solank op die Kaapse mark toe en deel gratis resepteboeke saam met die proefpakkies uit. As die winkel in die buurt nie Tiger Brand-produkte verkoop nie, kon mens net hulle name en adresse stuur aan die "Cereal Manufacturing Company".<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5">[https://web.archive.org/web/20250510164838/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4178/za-1909-07-29.pdf?sequence=12&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1909. 29 Julie: bl. 4 (kolom 8), bl. 6 (kolom 7)]</ref> Advertensie 1 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel, "Tiger Brand"'''<br> De havermout, enz. gefabriceerd door de "Cereal Manufacturing Company," is een artiekel, dat grote opgang heeft gemaakt in Zuid-Afrika. Het leent er zich toe uitstekende havermeelkoekjes ervan te bakken, een eksellente soep ervan te koken en een ideale verfrissende zomerdrank ervan te breiden. De "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K., heeft een recepteboek gepubliseerd en zal aan enige dame, die erom schrijft, een eksemplaar ervan, bevattende over de vijftig nieuwe en originele recepten voor het maken van soep, koeken, poddings en "entrees" gratis toezenden. Degenen van onze lezers, die nog niet het "Tiger Brand" Gerold Wit Ontbijt Havermeel beproefd hebben, worden uitgenodigd hun namen en adressen aan de "Cereal Manufacturing Co." Moorreesburg, K.K. te zenden, wanneer zij per ommegaande een goed monster van dit uitmuntend graan ontbijt voedsel zullen ontvangen. }} Advertensie 2 lui so:<ref name="dezuidafrikaan.29julie.4.5" /> {{cquote| '''Havermeel "Scones"'''<br> Neem een bordvol koud havermeel porridge en kneed in zoveel meel tot het stijf genoeg is om uit te rollen; voeg erbij zout naar smaak. Vorm in ronde of drie-hoekige "scones", bak in een vrij warme oven en alvoren op te dissen, snijd zo in tweeën en besmeer so goed met boter. Dit is een ekonomiese manier om koude porridge op te gebruiken. De belangrijkste hoenigheid om van dit recept een sukses te maken, is om zorg te dragen, dat de "porridge" van "Tiger Brand" Havermeel gemaakt is. Indien uw plaatselike handelaar geen "Tiger Brand" Havermeel voorradig heeft, zend zijn naam en adres tezamen met uw eigen naam en adres aan de "Cereal Manufacturing Company," van Moorreesburg, K.K., en gij zult per ommegaande een ruim monster "Tiger Brand" Havermeel ontvangen, tezamen met een goed gedrukt boek met recepten, waarin aangegeven wordt hoe havermeel op drie-en-vijftig verschillende manieren gebruikt kan worden. }} == Collier kry ’n nuwe vennoot == Collier kry in 1910 nog ’n vennoot by: Daniel Bolton Redler. Frankel vermoed Collier het van Redler te hore gekom deur sy broer, Arnold Redler, hoof van Redler Patents Ltd. Sharpness te Gloucester, wat later moontlik die masjinerie kon verskaf het om die gort by Moorreesburg te kook en te steriliseer. <ref name="Frankel.1988.135" /> Hoe dan ook, in 1910 word Daniel Bolton Redler, nog voor hy enigsins kon bedank, deur die Kaffrarian Steam Milling Company in die pad gesteek, op grond van ontrouheid teenoor die onderneming. Moontlik het Collier vir Redler genader en die bestuur het snuf in die neus gekry.<ref name="Frankel.1988.136">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 136</ref> In ''De Zuid-Afrikaan'' van onder meer 8 Februarie 1910, 24 Februarie 1910, 15 Maart 1910 en 31 Maart 1910 verskyn 'n advertensie wat as koerantberig verbloem is, getiteld 'De Opinie van Professor Hahn', wat ongetwyfeld skimp op 'Quaker Oats' wat 'n ingevoerde produk was: {{cquote| Professor P. Daniel Hahn, de welbekende professor in de scheikunde, heeft onlangs verscheidene monsters van "Tiger Oats" geanaliseerd, ten einde te zien of zij gelijk waren aan het ingevoerde havermeel. De geleerde professor somt de resultaten van de verskillende analysen, door hem gedaan, als volgt op: - Het is niet te verwonderen, dat de "Tiger Oats," gekweekt in dit zonnige land, allergunstigt vergeleken kan worden met het beste en rijkste geïmporterde havermeel, omdat de "Tiger Oats," zoveel als 85.55 percent (vijf-en-tachtig) en een halve delen in elke honderd delen) bestanddelen bevatten, die omgezet worden in bloed, vlees en vet. De "Tiger Brand" is bereid geworden met de grootste zorg, zoals bewezen wordt door de grote oplosbaarheid, opslorpingsvermogen en verteerbaarheid van het gekookte Havermeel. Het is dus een eksellent voedsel voor zuigelingen en invaliden, zowel als voor de gezonden en robusten, die hun fisiese kracht en sterkte moeten handhaven. Ik beschouw de "Tiger Brand" het best bereide Havermeel voor de ontbijttafel, en beveel ten sterkste aan dit merk als een hoogst voedzaam en gemakkelik verteerbaar voedsel - (Get.) P. Daniel Hahn, Ph.D., M.A. Professor in de Scheikunde. "Tiger Oats," waarvan Professor Hahn zo enthusiasties spreekt, is een volkomen Zuid-Afrikaans graan, daar het gekweekt en gemalen wordt in de voortdurende zonneschijn van Moorreesburg, K.K. Enigeen van onze lezers, die een volledige en komplete lijst van de analysen van Professor Hahn moge verlangen, kan het op aanvrage van de "Cereal Manufacturing Co." van Moorreesburg, K.K. verkrijgen. }} In antwoord daarop het die konkurrent, 'Quaker Oats', op 5 April 1910 in ''De Zuid-Afrikaan'' ook die stem laat hoor van "de hoogste mediese autoriteit over voedsels", Sir James Crichton Brown, LL.D.-FRS. van Londen (duidelik nie van hier rond nie), om hul ontbytpap te bemark. Boonop word die Skotte as voorbeeldverbruiker voorgehou - dalk doelbewus, omdat die waarskynlike leser, net soos die Skotte, tot die arbeidsmag behoort het en ook Calvinisties was. Vroeg in 1911 word die onderneming registreer met Collier as voorsitter en Redler as besturende direkteur. Dit gaan voor die wind. <ref name="Frankel.1988.136" /> In die jaar 1911 het die Cereal Manufacturing Company omtrent 200 000 sakke hawer per jaar benodig om aan die vraag en aanbod te voldoen. Benewens die duplisering van die bestaande aanleg, word ook 'n nuwe aanleg vir kuilvoer en pêrelgars-produksie monteer. Op hierdie stadium is uitvoere nog toekomsmusiek. Van die klagtes wat opklink (uit die boer se oogpunt) is die aankoop van nuwe en goeie gehaltesaad teen 'n billike prys - asook vakkundige kennis wat nie so geredelik beskikbaar is nie; op sy beurt het die handelaars weer gekla oor die verouderde en duur metodes wat by die ploeg, saai en oes aangewend word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/AJI-AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal+manufacturing+company%22+moorreesburg&pg=PA479&printsec=frontcover Union of South Africa Department of Agriculture. 1912. Report with Appendices for the period 31 May 1910 to 31st December 1911. p. 479]</ref> ''The South African Railways''-tydskrif van November 1911 vind dit verblydend hoe daar nou minder hawermout van die Unie van Suid-Afrika uitgevoer word (tekenend van 'n binnelandse mark wat aan die ontwikkel is), maar ook dat 'n onderneming by Moorreesburg tot stand kom waar hawermeel en hawerprodukte soos 'Tiger Oats' en 'Jungle Oats' aan die ontwikkel is.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |title=''The South African Railways Magazine''. 1911. The Principles of Railway Rates. November 5(11): 1784-1786. |access-date=17 Maart 2025 |archive-date=27 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327100610/https://railways.haarhoff.co.za/issue/113/page/54 |url-status=dead }}</ref> Die meule trek ook die buiteland se aandag. Op 10 November 1913 staan daar in ''[[:fr:La Dépêche coloniale et maritime|La Dépêche coloniale et maritime]]'':<ref>{{fr}}[https://www.retronews.fr/journal/la-depeche-coloniale/10-novembre-1913/1989/5163968/2?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=3 ''La Dépêche coloniale''. 1913. Nouvelles Coloniales Anglaises. 10 novembre, p. 2]</ref> {| class=wikitable style="max-width:40em;" |- | valign="top" align="center"| '''Frans''' | valign="top" align="center"| '''Afrikaans''' |- | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Bien que l'Afrique du Sud ne produise pas autant de céréales qu'elle en devrait fournir, il est agréable de constater qu'il existe aujourd'hui d'importants moulins bien aménagés à Moorreesburg, où se préparent la farine d'avoine, les farines de potage et l'orge perlé, en quantités considérables. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Al lewer Suid-Afrika nie soveel graan soos dit moet nie, is dit verblydend om te sien dat daar nou groot, goed toegeruste meulens in Moorreesburg staan, waar daar aansienlike hoeveelhede hawermout, sopmeel en pêrelgars verwerk word. |} In 1919 sluit Peter Murray King hom by hulle aan; hy moes ’n kantoor op Durban gaan oopmaak en beman. Toe hy eendag sy besoek op Moorreesburg kom aflê, ondervind hy ’n haaksheid tussen Collier en Redler.<ref name="Frankel.1988.136" /> In April 1920 word die Cereal Manufacturing Company genoop om tydelik te sluit, omdat die hawer te duur is. Na bewering kan dit toegeskryf word aan “the completion of a successful corner”, bedoelende, iemand, of ’n maatskappy, het op 'n manier al die hawer opgekoop. <ref name="Frankel.1988.136" /> Luidens 'n verslag gedateer 27 Januarie 1920, moes die owerheid ingryp en die produktehandelaar dwing om 30 000 sakke hawer (byna die helfte van sy voorraad) aan die Cereal Manufacturing Company op Moorreesburg te verkoop teen 13 sjielings, 1 pennie per sak, sonder enige spoorgeld wat bygevoeg sou word. Aanvanklik het die produktehandelaar die Cereal Manufacturing Company tussen 17 sjielings, 6 pennies tot 18 sjielings, 6 pennies per sak gevra. Rente is nie ingereken by die verkoopprysvasstelling deur die staat nie, aangesien die produktehandelaar reeds, te oordeel aan die geweldige vrag wat verkoop is, enorme wins gemaak het.<ref name="interim">[https://www.google.co.za/books/edition/Miscellaneous_Acts_and_Proclamations/PCsrAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22cereal%20manufacturing%20company%22&pg=RA6-PA9&printsec=frontcover Interim Report: Cost of Living Commission. 27 Januarie 1920.]</ref> Uit die verbruiker se oogpunt is weer gevra hoekom die verkoopprys op die winkelrak nou maar net 'n skamele 3 sjielings minder per kissie hawermout beteken. Dit blyk dat die hawer in die fabriek reeds uitgeput was, maar nogtans was die verkoopprys van die Tiger Oats 11 sjielings goedkoper as die Quaker Oats wat 'n ingevoerde produk is.<ref name="interim" /> Wat hawerhooi aanbetref, is 'n soortgelyke uitkopery begin Desember 1919 opgemerk (met die afleweringsdatum wat tot Oktober 1920 sou strek), maar met een verskil - daar was nog hoegenaamd geen hawerhooi in die verkoper se besit nie; dit was dus suiwer spekulasie op papierstrokies, en iemand sou net "ter goede trou" aan die vraag moes voldoen. Dit het die pryse die hoogte ingejaag. Sulke spekulasie het dikwels nie slegs by hawerhooi gebly nie, maar ook hawer, mielies, koring, ens.<ref name="interim" /> In November 1920 is die fabriek weer in bedryf.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Redler het die hawermout aanvanklik as “babakos” afgemaak, maar die bovermelde krisis het hom anders laat besin. Jungle Oats was dan van die begin af ook ’n topverkoper. <ref name="Frankel.1988.136" /> == Collier en Redler se paaie skei == Collier begin weer sy ou streke uithaal wat Arthur May destyds moes verduur. Hierdie keer het die saak in die hof gaan draai. Dit skyn in 1911 het Collier die saak "Cereal Manufacturing Company" ten dorpe Moorreesburg voortgesit of oorgeneem ("carried on the business" is 'n vae omskrywing). Collier betrek teen die begin van 1911 vir Redler wat van nering 'n kenner in die meulenaarsbedryf was. Redler en Collier kom na onderhandeling skriftelik op 11 April 1911 ooreen dat Redler die bestuurder van die Cereal Manufacturing Company met ingang 12 April 1911 word. Redler word hiermee heelwat vrye teuels en baie aantreklike vergoedingsvoorwaardes belowe.<ref name="hofsaak1923">Redler v. Collier and The Cereal Manufacturing Co. Ltd. In: Russell, A.F, Swift, G.M., Gutsche, C, Sutton, G.G. 1924. ''South African Law Reports.'' Cape Town: Cape Provincial Division Decisions of the Supreme Court of South Africa (Cape of Good Hope Provincial Decision), pp. 458-466</ref> Ook, lui die ooreenkoms, sou Collier binne vier maande die Cereal Manufacturing Company in 'n aandelemaatskappy met beperkte aanspreeklikheid omskep. Uit die £100 000 nominale kapitaal {{voetnota|[[WAT]]: "die aandelekapitaal wat, kragtens sy oprigtingsakte deur 'n maatskappy uitgereik mag word"}} sou Collier ook 55 000 aandele ter beskikking stel teen 'n nominale waarde van £1 per aandeel; na agting van elkeen se belang. Redler sou ook besturende direkteur van die maatskappy word, teen 'n salaris van £50 per maand, asook toebedeel word met 'n 50 persent kommissie op die nettowins van die maatskappy. Hierdie kommissie sou egter weer in aandele van die maatskappy belê word, wat Collier ooreengekom het om aan Redler te verkoop, tot Redler se belange in die aandelekapitaal dié van Collier geëwenaar het.<ref name="hofsaak1923" /> Collier kon egter ter enige tyd, indien goeie rede hom voorgedoen het, die ooreenkoms sonder kennisgewing beëindig.<ref name="hofsaak1923" /> Die Cereal Manufacturing Company Limited is op 30 Junie 1911 ingelyf, met 'n nominale kapitaal ter waarde van £100 000, waarvan 55 000 aandele teen £1 per aandeel ter beskikking gestel is aan Collier of sy benoemdes. 200 hiervan is op aandrang van Collier aan ene Zingel toegesê. Die res van die aandele is aan enkelpersone toegewys om die getal lede vol te maak soos die maatskappywet dit vereis het. Daar moes drie direkteure dien - in hierdie geval Collier, Redler en Zingel. 'n Direkteur moes ten minste 200 aandele hê om in aanmerking te kom, en elke jaar moes een direkteur (wat nooit Collier sou wees nie - so is gestipuleer) uittree. In wese was daar net twee direkteure altyd aan die stuur van sake.<ref name="hofsaak1923" /> In Julie 1911 het die twee partye (Redler teenoor Collier en Zingel) 'n ooreenkoms gesluit wat baie ooreenstem met die ooreenkoms wat op 11 April 1911 aangegaan is.<ref name="hofsaak1923" /> Terselfdertyd het Collier en Redler hul eie ooreenkoms gesluit wat sou verseker dat Redler voorkeur sou geniet om aandele by Collier te koop. Dit sou egter net solank duur tot die meerderheid van die direkteure en/of aandeelhouers goeie rede kon vind om hierdie ooreenkoms tussen die Redler en Collier te beëindig. Op 12 Julie 1911 kom daar egter nog 'n voorwaardetjie by, waarmee Collier homself sou vasteken: Collier het in 'n brief aan Redler geskryf, solank as wat die maatskappy 'n skoon wins toon van ses persent, sou hy, wat Collier is, nie Redler se ooreenkoms met die maatskappy beëindig nie.<ref name="hofsaak1923" /> In die praktyk het al bogenoemde beteken dat Zingel as direkteur heraangestel is by die algemene jaarvergadering in Desember 1911, hoewel dit lyk of hy nie by enige direksievergadering opgedaag het nie. Daarom is hy ook nie herverkies nie. Met ander woorde, Collier en Redler word, en bly, die enigste direkteure tot 1922 toe.<ref name="hofsaak1923" /> Al het 'n brand 'n deel van die fabriek in 1914 beskadig, en al moes daar inderhaas 'n noodoplossing gesoek word, gaan die maatskappy van krag tot krag - die [[Eerste Wêreldoorlog]] bring groot wins mee.<ref name="hofsaak1923" /> In November 1918 word die dividende teen 'n 6%-koers per jaar vanaf 1 Julie 1911 tot 30 November 1917 bereken. Collier het 6 752 aandele aan Redler oorgedra. Hierdie nuwe aandele beteken 'n magdom meer geld vir Redler. Daarom vind mens op 20 Maart 1919 dat Redler in die 1918-jaar alleen (wat op 30 November 1918 geëindig het) £17 874 deur dividende verdien het. En hierdie geld word in nog meer aandele belê, soos die ooreenkoms was. Op 20 Maart 1919 word besluit die volgende winsverdeling moet op 31 Mei 1919 plaasvind. Hierdie tydperk alleen lewer vir Redler £23 606 op. Toe Redler dus, soos die ooreenkoms dit goedkeur, sy 5 231 aandele by Collier wou koop, wou Collier dit nie verkoop nie. Redler het iewers teen die einde van 1919 of begin 1920 'n klag teen Collier gaan indien, en Collier moes maar besgee.<ref name="hofsaak1923" /> Van daardie dag af woed daar gereeld geskille tussen die twee direkteure oor winsverdeling en hoe die fabriek opgeknap/herstel ("reconditioned") moes word. En hierdie magstryd sou hom kort voor lank in die hof uitwoed.<ref name="hofsaak1923" /> Toe Collier in April 1923 regstappe begin het om besluite van 'n aandeelhouersvergadering nietig te verklaar, het Redler 'n teenaansoek ingedien om die maatskappy te likwideer.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het Collier se aansoek toegestaan en Redler se aansoek vir eers uitgestel. Dit sou hierdie twee partye twee maande tyd gun om hul geskille uit te stryk of 'n skikkingsooreenkoms te bereik. Maar hulle het nie.<ref name="hofsaak1923" /> Hier volg 'n opsomming van die binnegevegte wat aanleiding gegee het tot die hofsaak op '''29 Mei 1923''':<ref name="hofsaak1923" /> * Die nominale kapitaal was £100 000. Daarvan is 55 000 aandele uitgereik en elke aandeel was £1. * Redler het 27 397 aandele besit en Collier (of die Financial Trust Company, waar hy aan die stuur was) 27 399 aandele. Die oorblywende aandele het so uitgesien: 200 aandele is toegewys aan iemand wat deur Collier benoem is (Zingel). Vier ander enkelpersone besit elkeen een aandeel. * Die hof bevind die maatskappy is streng gesproke 'n ''de facto'' vennootskap wat onder die dekmantel van 'n privaatmaatskappy bedryf word. * Redler en Collier kon die afgelope vier jaar geen ooreenkoms bereik betreffende die winsverdeling nie. * Redler en Collier praat nie met mekaar nie; daar is skynbaar ook geen vooruitsig dat hulle om die beswil van die maatskappy hul strydbyl gaan begrawe nie. * Die twee direkteure vertrou mekaar nie meer nie; elkeen wil aan die stuur van die maatskappy staan. * Die bestuur van die maatskappy het ondertussen tot stilstand geruk; die onderhandelings het 'n dooie punt bereik. Sonder die toestemming van die twee grootste aandeelhouers is Tiger Oats in wese stuurloos. * Collier het gepoog om Redler uit sy pos as direkteur te probeer werk, wat teenstrydig is met die ooreenkoms wat aangegaan is. * Collier het op onregmatige wyse die verklaring van dividende probeer verhoed en die funksionering van die maatskappy ontwrig. * Collier het geweier om sy toestemming vir die herstel/oordoen van die fabriek te gee, wat aansienlike verlies vir die fabriek en albei partye in die hand gewerk het. * Collier staan die aansoek om likwidasie teen. Die hof vind dit, deur uit 'n gevallestudie aan te haal, onnodig dat die twee partye mekaar deur lywige beëdigde verklarings probeer beswadder in 'n poging om die hof oor te haal om tussenbeide te tree. Al wat die hof wil hê is 'n blote aanduiding dat die twee partye vertroue in mekaar verloor het (of dat dit onmoontlik geword het), maar dat dit nie uit eiebelang spruit nie.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof lig net die volgende hoofgeskilpunte tussen Collier en Redler in hierdie beëdigde verklarings uit:<ref name="hofsaak1923" /> :1. Al is die oogmerk van die maatskappy om 'n wins te toon, en al is daar teen 30 November 1922 'n surplus van £81 201 op die boeke, en al is daar aansienlike wins sedert 1918 gemaak, kon Collier en Redler sedert 1919 nie tot 'n vergelyk kom oor die dividendverdeling nie. In paragraaf 6 van Collier se beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 word aangevoer dat £50 000 uit hierdie £81 201 nodig is om die nuwe materiaal mee aan te koop en £40 000 om die voorgestelde fabriek by Maitland mee op te rig en toe te rus. :2. Reeds in 1921 het Hudson die maatskappy aangeraai om die fabriek in orde te kry. Die enjin was in so 'n toestand dat dit 'n lewensgevaar vir die werknemers ingehou het, maar ook aan die winste begin knaag het. Redler het op 'n besluit aangedring, maar kon tot geen vergelyk met Collier kom om iets tot uitvoering te bring nie. :3. In weerwil van sy brief gedateer 12 Julie 1911, wil Collier vir Redler uit sy pos as besturende direkteur verwyder. Bloot omdat hy aandring op meer administratiewe en bestuursbevoegdheid. Sedert 29 Januarie 1923 praat die twee glad nie met mekaar nie, en duur die vyandige gesindheid voort, al het die hof hulle ook twee maande grasie gegee om die saak te besleg. In sy beëdigde verklaring van 17 Mei 1923 stel Collier voor: indien Zingel as direkteur sou aanbly, kan 'n derde onafhanklike persoon as direkteur aangestel word; die naam mnr. Orpen het by die verhoor opgeklink. Vir die hof is hierdie besluit ter elfder ure geen aanduiding of mnr. Orpen daartoe sou instem om onder sulke gespanne en onuithoudbare omstandighede 'n pos te beklee nie. So 'n pos sou eintlik net geskep wees om 'n soort arbitrasie te probeer beding, maar Collier het self, soos reeds aangedui, ook skuld aan hierdie onderstrominge. Mnr. Davids benadruk namens Collier die gebeure tydens die vergaderings: toe Redler nie daarin kon slaag om op "onbehoorlike wyse" die beheer van die maatskappy oor te neem tydens die aandeelhouersvergaderings op 29 Januarie 1923 en direkteursvergadering op 2 Februarie 1923 nie, toe eers het hy aansoek gedoen om die maatskappy te likwideer - om sodoende sy sin te kry. Maar die hof bevind hierdie lange aanloop is op die spits gedryf by die vergaderings op 29 Januarie 1923 - Collier is hier ewe aandadig.<ref name="hofsaak1923" /> In paragraaf 7 van Redler se beëdigde verklaring gedagteken 7 Februarie 1923, stel hy dit uitdruklik dat hy geen direksie- of aandeelhouersvergadering meer sal belê of bywoon nie. Redler wil hê wat hom toekom, en as Collier homself deur sy eie kontrak en beloftes vasgeteken het, is dit nie Redler se skuld nie.<ref name="hofsaak1923" /> Mevrou Annie Pethick Redler het met haar eie aansoek gepoog om die likwidasie te keer, maar omdat sy slegs één aandeel in die maatskappy besit het, is haar aansoek van die hand gewys. Sy moes, op die koop toe, haar eie regskoste dra.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof betreur dit dat so 'n winsgewende maatskappy, wat soveel vir die dorp beteken ("which is so useful to the community"), gelikwideer moet word, maar hy het geen ander keuse nie. Gerald D'Arcy Orpen en Harold William Abbott word hiermee as die likwidateurs aangewys.<ref name="hofsaak1923" /> Die hof het beslis: die Cereal Manufacturing Company moet likwideer word. Al die bates word toegewys aan die hoogste bieder tussen hierdie twee litigante<ref name="Frankel.1988.136" /> (of 'n derde party kon ook 'n aanbod maak).<ref name="hofsaak1923" /> Redler se aanbod was aansienlik hoër as Collier s'n. Hy tree as wenner uit die stryd en weer ondergaan die hawermoutfabriek ’n naamsverandering: “The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.)” <ref name="Frankel.1988.136" /> Maar moenie glo Collier stap stert tussen die bene weg nie. In Kaapstad stig hy ’n konkurrent: die Western Cereal Company Limited, met ’n kapitaal van £100 000. Collier word die voorsitter, maar trek kort daarna Londen toe. <ref name="Frankel.1988.136" /> Onthou nou dat Collier nie in Natal met May mag meegeding het nie. Nie dat dit veel saak sou maak nie, want Natal is, net soos die Kaap, nou ’n provinsie van die Unie van Suid-Afrika, en nie meer ’n aparte kolonie nie. Maar die skade wat kon gevolg het, moet tog in ag geneem word. Collier se besturende direkteur hier te lande, William Henry Zingel, begin meedoënloos die pryse van hul Pioneer Oats te verlaag, véél laer as dié van Jungle Oats of dié van die ingevoerde Quaker Oats.<ref name="Frankel.1988.136" /> Radeloos gaan klop Redler aan by mnr. Reichman van die Old Church Grocer in Pleinstraat, Johannesburg. <ref name="Frankel.1988.136" /> Reichman telegrafeer Collier in Londen. Collier besef die skade wat hierdie praktyk van Zingel aan sy eie besigheid kon berokken en verkoop die Western Cereal Company Limited sonder meer aan Bokomo, oftewel De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperkt. Daarna staan die produk steeds bekend as Pioneer Oats.<ref name="Frankel.1988.137">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 137</ref> == Die verskuiwing na Maitland == Geen, maar géén rede word deur Frankel in sy outobiografie verstrek waarom Redler in 1926 besluit het om 'n nuwe fabriek by [[Maitland]] in die Kaap te bou nie.<ref name="Frankel.1988.137" /> Ook nie hoekom, soos in die beëdigde verklaring van 5 Maart 1923 hierbo vermeld, daar reeds planne was om 'n nuwe fabriek daar op te rig nie.<ref name="hofsaak1923" /> Let wel: hierdie stuk grond is volgens Rudy Frankel, reeds "enkele jare" voor 1926 al aangeskaf. Uiteindelik sal daar die meul opgerig word, met bergplek by.<ref name="Frankel.1988.137" /> Daar word aangevoer dat die aanvraag na die produk die meule in Moorreesburg se kapasiteit in 1930 oorskry het. <ref name="Courant.2017.1feb" /> Iets wat min of meer in ’n bemarkingsartikel herhaal word.<ref>''Rapport''. 2024. Staatmakers bly boaan inkopielyste. 25 Februarie, bl. 15: ''[...] en teen 1930 is 'n tweede meul in Maitland in bedryf geneem toe die vraag té groot geword het.''</ref> Of was dit toe te skryf aan die [[Wet van die remmende voorsprong]]? Die grond op Maitland het 55 akker (of omtrent 22,3 hektaar) beslaan en is in 50 lappies grond opgedeel. 5 daarvan is vir die meule opsy gesit en heelwat van die grond was nog nie verkoop nie. Die meul is in 1929 voltooi en het oor die modernste graansuiers beskik: sy broer Arnold het die graansuiers ontwerp, asook die voerbande wat graan vanaf die treinwaens kon afskep. Die graansuiers se bergingskapasiteit was 10 000 (Engelse) ton elk. Die grootste op daardie stadium in die Unie. Die graansuiers is in bedryf geneem in 1930, maar die meul eers in 1931. Sonder probleme was die meul in Maitland ook nie – omrede hy so te sê op seevlak was, het die vog by die opslagplek (‘granary’) ingesypel. <ref name="Frankel.1988.137" /> Lochner glo in 1979 dit is die dorpsraad van Moorreesburg wat grootliks vir die verskuiwing verantwoordelik gehou moet word:<ref name="Lochner">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 72-73</ref> {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:left;" | | In September 1924 bied die Kerkraad die Stadsraad 'n stuk grond aan voor Huis van Heerde op voorwaarde dat dit tot 'n park ontwikkel moet word. Die aanbod is aanvaar. In die suidwestelike hoek van die grond is toe 'n boorgat geboor en 'n groot reservoir gebou om nie net die park nie, maar ook die sentrale deel van die dorp van water te voorsien. Ons mag dit vandag eienaardig vind dat die reservoir nie op 'n hoër geleë deel van die dorp gebou is om aan die hele dorp water te verskaf nie, maar ons moet in gedagte hou dat Steynsburg nog nie deel van die dorp was nie. Die skema is in 1925 voltooi en het ongeveer R2 000 gekos. Die reservoir staan vandag nog daar. Voordat hierdie skema aangepak is, het Tiger Oats aangebied om al die materiaal te verskaf as die Stadsraad sou inwillig om water van die Bergrivier af aan te lê, maar die aanbod is van die hand gewys. Die rede vir die aanbiedinge vir die verskaffing van krag en water was dat Tiger Oats se krag vir die fabriek deur stoomenjins ontwikkel moes word en die brak water van die dorp het die masjiene laat roes. In 1931 het Tiger Oats toe voor die probleem te staan gekom om nuwe masjiene te installeer of om hulle fabriek te verskuif. Die nuwe masjiene sou in elk geval weer oproes en toe het die direksie besluit om die fabriek na Maitland te verskuif en net 'n klein afdeling van die fabriek het hier agtergebly. Die verskuiwing was 'n geweldige ramp vir die dorp, want al die sektore van die gemeenskap het daaronder gely. Die Standard Bank alleen moes 10 van sy 16 personeellede prysgee. Wat sou dit nie vir Moorreesburg beteken het as die fabrieke in Maitland vandag hier gestaan het nie? Of wil ons liewer die rustige landelikheid van ons dorp behou? |} Ander glo weer die droogte en roes van die Depressiejare was hiervoor verantwoordelik, en tog is daar elemente in Lochner se siening hierbo wat deurslaan:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898-1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 28</ref> {{cquote| Gedurende die vroeë dertigerjare breek egter baie moeilike jare vir die land aan en Moorreesburg word ook nie gespaar nie, met droogte en roes in die koring wat die mense van die omgewing swaar getref het. Teen 1932 was die skrif reeds aan die muur; Tiger Oats se masjiene het begin roes as gevolg van die brak ondergrondse water en die kragvoorsiening was te swak vir die uitbreidende fabriek, en gevolglik is die grootste deel van die fabriek na Maitland verskuif. Die meeste van die werkers is saam met die fabriek na Maitland verplaas, plaaslike sakemanne moes verskeie werknemers afdank en Standard Bank moes tien van sy klerke prysgee. }} Albei bogenoemde sienings beskou die Depressiejare moontlik as die beginpunt van die Tiger Oats-fabriek se ondergang. Die Groot Depressie het egter almal geraak en die graanpryse moes laat sak word. Redler word in 1935 siek en sterf in 1940, terwyl die Tweede Wêreldoorlog oorsee woed. Al is daar reeds ’n ander besturende direkteur in die tuig met sy afsterwe, was die maatskappy sonder Redler so te sê koersloos. Dit begin later bietjie neuk, want die meeste van die aandele was in die eiendom self gesteek, wat beteken die eiendom moes verkoop word. Mnr. C.W.A. Coulter (prokureur en parlementslid vir Tuine, Kaapstad), die eksekuteur, was dus gretig om die onderneming (dus, Maitland én Moorreesburg se eiendomme saam) te verkoop om sodoende likiditeit te verkry en die laaste wense van die testateur uit te voer. <ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter het Sir [[Ernest Oppenheimer]] van Anglo American in 1944 gekontak, om te hoor of hy dalk belang sou stel. Op sy beurt het Oppenheimer vir Rudy Frankel gekontak. Dit is hoe die Frankels by Tiger Oats betrokke geraak het.<ref name="Frankel.1988.131">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 131</ref> == Verandering aan die makro-ekonomiese tendense vanaf die 1900’s tot die 1940’s == Tot en met die 1920-1930’s was alle ekonomiese bedrywighede so te sê heeltemal laissez-faire, of dan, heeltemal ’n vrye mark. Pryse het gewissel na gelang van vraag en aanbod, en of jy van die klant se gesig hou, al dan nie. Uit daardie verskil en spekulasie het die produktehandelaars (die veredelde naam vir ‘n smous met ‘n winkel) munt geslaan. Die boer was dus uitgelewer aan sy eie onkunde en algehele gebrek aan bemarkingsvermoë. Daar was wel graansuiers (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) waar mens jou graan kon laat gradeer, weeg, skoonmaak en oppot en verseker het, waarna die boer ’n sertifikaat of bewyslewering verkry het om die graan enige tyd te gaan verkoop wanneer die tyd, die prys en die saak reg was. Teoreties gesproke. In die praktyk is die bewys net so weer by produktehandelaars ingelewer om so gou moontlik die skuld wat deur die jaar opgehoop het te gaan delg. Met hierdie sertifikaat het die produktehandelaars verder gewoeker.<ref name="Frankel.1988.34.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 34-35.</ref> Ook het hierdie handelaars en meulenaars dikwels graan vanuit die binneland ingevoer om die valse indruk by die plaaslike en oningeligte boere te skep dat daar oorgenoeg, of liewer, ’n oorskot graan was. Sodoende het die boere maar die graan teen ’n lae prys verkoop, want hy was onder druk om sy skuld te delg. Kartelle onder die meulenaars wat saamgespan het teen watter prys die graan aangekoop sou word, is ook nie uitgesluit nie.<ref name="Richter" /> ’n Mens moet wel in ag neem dat die eerste Suid-Afrikaanse koöperasies eers ná 1902 ontstaan het, want teen 1907 was daar vyftig koöperasies in die Kaapkolonie alleen, vir onder meer wynkelders, suiwelfabrieke en wolondernemings, maar nog geen graankoöperasie nie. Eers in 1912 is die Westelike Graanboere Koöperatiewe Vereniging (Wesgraan) in die lewe geroep. Hulle sou ’n eie meul aankoop om hul eie lede se graan aan te koop. De Boeren Ko-operatieve Molen Maatschappy Beperk (Bokomo) is daarom op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo'' (1652-2009) Stellenbosch: African Sun Media, p.35-36</ref> Die doel van die koöperasies was om ’n einde te maak aan hierdie lukrake prysskommelinge, sodat almal dieselfde prys vir dieselfde graad koring kon betaal. 'n Paar deskundiges is so die graanlande ingestuur, na die wolke laat kyk en dan is bereken hoeveel die graan se prys min of meer werd sou wees. Die einddoel was ook om die kloof te dig tussen die prys wat die verbruiker moet betaal, en die prys wat die boer vir sy produk betaal is.<ref name="Frankel.1988.35">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 35</ref> Met die koms van die Groot Depressie en die groot droogte, het koöperasies toenemend boere probeer oorhaal om hul graan aan die koöperasie te verkoop en by hul graansuiers op te pot. [[Barry Hertzog|Generaal J.B.M. Hertzog]] het ook in 1930 die Minister van Landbou, generaal Jan Kemp, die opdrag gegee om die graanboere te help om hul produkte deur middel van koöperasies te beheer.<ref>Richter, G. 2010.''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p.73</ref><ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Die koöperasies was egter nie heeltemal onaantasbaar nie. ‘n Boer kon vir ’n tyd lank steeds besluit die prys by ‘n produktehandelaar is beter en sy graan daar gaan verkoop. As die Sentrale Agentskap vir Koöperatiewe Verenigings reeds ’n ooreenkoms gesluit het met die uitvoerders en die koöperasies het hul bietjie misgis met die lojaliteit van die boere (soos in 1934 gebeur het onder die mielies) en daar is skielik nie die berekende produk nie, dan was daar moeilikheid vir die koöperasies, wat weer afgewentel het na die lede toe.<ref name="Frankel.1988.76.77">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 76-77</ref> Aangesien spekulasie deur die prysvasstelling van die graanpryse en die rustof nou so te sê tot ’n einde gekom het, ontstaan ’n nuwe geleentheid – nywerhede, die belegging in nywerhede, en die uitkoop van nywerhede. <ref name="Frankel.1988.111">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 111</ref> Ernest Oppenheimer sou byvoorbeeld aandele in Frankel & Co. belê, wat tot voordeel vir die myne kon strek. Waar daar myne is, is daar myners, en myners moet voedsame kos eet. En hierdie voedsel kan dus teen baie billiker pryse bekom word.<ref name="Frankel.1988.182">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 182</ref> Terselfdertyd kon Frankel & Co. steeds ander goedere aan groothandelaars voorsien en versprei. Oppenheimer was bereid om £60 000 in Frankel & Co. as aandele te belê, maar op twee voorwaardes: eerstens moes Frankel & Co. van Newtown, Johannesburg saamsmelt met Tiger Oats, in Maitland en tweedens moes die nuwe onderneming geregistreer word as ’n openbare maatskappy.<ref name="Frankel.1988.132">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 132</ref> == Tiger Oats word gekoop == Al die bates van Maitland, wat ook die eiendom van die fabriek op Moorreesburg ingesluit het, voor die oorname, is in 1944 gewaardeer op £157&nbsp;000. <ref name="Frankel.1988.137" /> Coulter was bereid om £450&nbsp;000 van Anglo American te aanvaar, maar Anglo American se teenaanbod was £425&nbsp;000. Op die ou end het Coulter die aanbod van Anglo American op die 4de Julie 1944 aanvaar. Wat die naam aanbetref het Rudy Frankel “National Milling Company & Tiger Oats Company” voorgestel. Anglo American het net die naam omgedraai: “Tiger Oats and National Milling Company Limited”,<ref name="Frankel.1988.139">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 139-140</ref> duidend op ‘n openbare maatskappy. Dit is wat die naam sou bly tot en met Frankel se aftrede in 1984, wat daarna Tiger Oats Limited geword het. En ook maar net omdat die handelsregister in die 1980’s van mening was “Tiger” kan slegs met hawermout vereenselwig word.<ref name="Frankel.1988.410">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 410</ref> Vandag is Tiger Oats Limited natuurlik Tiger Brands Limited. Die samesmelting het op '''21 September 1944''' plaasgevind.<ref name="Frankel.1988.411">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 411</ref> Anglo American sou sy aandele van kleiner ondernemings in 1958 begin verkoop om kontant los te maak; daaronder tel Tiger Oats ook. <ref name="Frankel.1988.193">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 193</ref> In sy outobiografie in 1988 verskaf Frankel ook 'n briefhoof wat in 1944 gebruik is tydens die totstandkoming van die Tiger Oats and National Milling Company Limited. Op bl. 137 beeld dit [https://archive.is/iO4WU die fabriek uit].<ref name="Frankel.1988.137" /> == Verdere makro-ekonomiese veranderinge vanaf Republiekwording tot einde 1980's == Republiekwording in 1961 gaan met drastiese veranderinge in die daaropvolgende dekades gepaard. Groothandelaars en algemene handelaars word verdring deur supermarkte (Tiger se lewering aan Indiese groothandelaars in Natal eindig in 1967).<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 230; 320</ref> Die toeloop van nuwe intrekkers vanaf die platteland na die groot stede lyk onstuitbaar. Ook die inkomste onder swart stedelinge beteken groter verbruikersbesteding, en dus, ‘n groter mark. <ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 240</ref> Afgesien van die buitelandse sanksies weens Apartheid, het die maatskappy ook die oliekrisis om te trotseer; so ook die spoortariewe wat styg.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref> Waar dit nog in die 1900’s heeltemal sin sou gemaak het om jou meul in die middel van die [[Swartland]] by die bron/grondstof op te rig, omrede die algemene bevolking nog yl oor die platteland versprei was, en spoorvervoer die gerieflikste vragvervoermiddel was, lyk dinge teen die middel van die 20ste eeu heelwat anders. Al hierdie faktore beteken nou dat die meulens, met die tonne meel tot hul beskikking, outomaties in dieselfde sin as bakkerye gebruik moet word, <ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 242</ref> en hierdie bakkerye moet wees waar die grootste mark is om brandstof te bespaar. Net so sou dit onsinnig wees om Sunshine D, die kunsbotter, vanaf die Kaap elke keer spoorlangs Transvaal toe te stuur, omrede 40% van die mark juis in Transvaal te vinde was. Daarom is 'n aanleg in Randfontein oopgemaak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 333</ref> Verder word ‘rasionalisering’ die nuwe modewoord: Tiger het teen 1988 net 41 bakkerye oor waarvan party tot 100&nbsp;000 brode per dag bak. Die res moet sluit. Tiger se aandeel tot die Suid-Afrikaanse bakbedryf was in 1988 omtrent 20%.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 373</ref> Ander omgewingsfaktore speel ook ‘n rol. Reeds in 1967 word die kantoor in Newtown, waarin hul vader gewerk het, met groot sentimentele gevoel deur die Frankels gesluit, grootliks omrede die kantoor te klein geword het, Newtown ‘n oorgangsone geword het, en die strate druk verkeer ervaar. Dit word ‘n bergplek<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 250-251</ref> Heelwat veranderinge vind in die Kaap ook plaas. Rainbow Chicken (‘n vertakking van Tiger Oats) maak ‘n aanleg naby [[Worcester]] oop. Meadow Feeds (nog ‘n vertakking van Tiger Oats) maak naby die [[Bergrivier]] buitekant die [[Paarl]] oop. Maitland was te naby aan die see en die uitbreiding is beperk. Rondom Maitland is heelwat van die omliggende plaasgrond vir woonbuurte aangewys; die boere is dus al verder uit die stadsgrense die binneland in, wat afleweringskoste duurder gemaak het. Meadow Feeds in die Paarl is ook ‘n hanetreetjie van Rainbow Chicken af. Daar was sprake dat die [[Hugenotetonnel|Du Toit’s Kloof-tonnel]] binnekort sou oopmaak. En ook, soos die Wet van die Remmende Voorsprong dit wil hê, is dit dikwels makliker en goedkoper om groter en beter fasiliteite nuut aan te bou as om alles eers te sloop of stelselmatig te vervang. En dit sluit die installering en gebruik van rekenaars in.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290</ref> Hierdie ontwikkeling duur vanaf 1974 tot 1978.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 290-291</ref> Wat dit vir Moorreesburg beteken het: Maitland is opgeknap in 1972 en 1973. Die ou hawermoutmeul daar is stuk-stuk oorgebou. In 1974 het Tiger se tegniese direkteur, Peter Thomas, te hore gekom van ‘n koringmeul wat teen ‘n appel en ‘n ei in die Noord-Kaap te koop is. Die oorspronklike plan was toe om hierdie meul, met sy meulreg, na Moorreesburg toe te skuif. Om daarvoor plek te maak, is die gesplete ertjie- en gortaanlegte (wat Redler nog jare gelede daar by Moorreesburg agtergelaat het) verskuif na Maitland.<ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Maar weer – tye verander. Die koringmeul moes nou naby die verbruikers (lees: die meeste eters) wees. In 1977 word besluit om die koringmeul dus eerder na Maitland toe te skuif. Die fasiliteite was daar moderner, en die silo’s wat voorheen vir die voermeul gebruik is, aansienlik groter. Dit was die einde van die ontwikkelingsprogram vir Maitland.<ref name="Frankel.1988.293" /> In 1978 word die koringmeul in Maitland, wat oorspronklik vir Moorreesburg bestem was, in gebruik geneem. <ref name="Frankel.1988.293" /> Dit kan dus tereg beskou word as die jaar toe die doodsklok vir Moorreesburg se fabriek kliphard begin lui het. Nog ‘n moontlike faktor: in 1982 koop Barlo Rand Limited vir Tiger Oats uit. Barlo is in die beginjare na die oorname nogal baie krities oor die doen en late van die onderskeie vertakkings van Tiger Oats, en staar hul blind teen korttermynwins op papier. Telkemale moes Frankel verduidelik dat die onderskeie fabrieke hul maer jare en hul vet jare beleef, net soos die natuur dit gewil het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 399.</ref> Dit spreek uit lewenservaring: Hy het eenmaal so ‘n toets gedop toe hy ‘n vis-inmaakfabriek gekoop en in 1955 weer verkoop het; twee jaar later was daar weer volop vis, en Frankel het spyt gekry dat hy die onderneming (met goedkeuring van die direksie) wel verkoop het.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 197</ref> Rudy Frankel tree in 1984 op 76-jarige leeftyd af; dit is 40 jaar nadat hy Tiger Oats in 1944 gekoop het.<ref name="Frankel.1988.410" /><ref name="Frankel.1988.411" /> Jungle Oats by Maitland stel in Julie 1985 Oatso Easy bekend, ‘n produk wat in die eerste drie jaar veral onder kinders baie gewild is. Hiervoor moes ‘n spesiale aanleg van oorsee af ingevoer en installeer word, met die nodige lisensie.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 294</ref> Dit kan as net nog ‘n laaste geleentheid gesien word wat van die fabriek op Moorreesburg ontneem is. Blykbaar het die Tiger Oats-fabriek in die jaar 1987 gesluit.<ref name="Courant.2017.1feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_en_bergrivier_4d75fd1e5c7d70/3 ''Dié Courant''. 2017. 'Tier' van Moorreesburg onder die hamer. 1 Februarie, bl. 3.]</ref> == Ná die sluiting == In '''1998''' reik die gewese Nasionale Monumenteraad (nou die [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]], SAEHA) die volgende verklaring uit:<ref name="Murphy2014">[https://web.archive.org/web/20160817162730/http://www.heritagechroniclesa.org/projects.html Murphy, C. 2014. A request to have the works declared a Provincial Heritage Site. ''Heritage Chronicle SA.'' 26 September.]</ref><ref name="Murphy2016">[https://web.archive.org/web/20160317162245/http://theheritageportal.co.za/article/tiger-brands-heritage-danger Murphy, C. 2016. Tiger Brands Heritage in Danger. 3 March.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250512093055/https://www.weskusheritage.org/blog/tiger-oats-moorreesburg Murphy, C. 2016. Tiger Oats, Moorreesburg. Weskus Heritage. 28 October]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Engels ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |The National Monuments Council is most interested in the building complex as a whole, both the corrugated iron structure, as well as the permanent brick and stone building, and the chimney across the road. In our opinion the complex is as significant as some of the (few) remaining industrial buildings in Cape Town, and I refer particularly to the Old Castle Brewery in Woodstock and the historical buildings in the Breweries Complex in Newlands, which has been successfully restored by the well known architect, G Fagan, and is now a historical monument. Buildings of this type are becoming increasingly rare in this country and a fine example such as this is worthy of preservation. In many European countries as well as the United Kingdom and America, industrial buildings are highly valued and are re-used in a number of creative and exciting ways; these have proved to be an extremely valuable asset to local tourism. The NMC would certainly not be prepared to consider approving the demolition of the Old Tiger Oats buildings in Moorreesburg and would suggest that the potential for creative re-use and restoration/renovation of the complex be explored.<br/>Signed: Laura Robinson<br/> Dated: 27 August 1998<br/>||Die Nasionale Monumenteraad heg groot waarde aan die gebouekompleks in sy geheel; waaronder inbegrepe die vaste baksteengebou, die riffelsinkstruktuur daarnaas, asook die skoorsteen oorkant die straat. Ons meen die kompleks is van ewe wesenlike belang as enkele van die (weinig)oorblywende nywerheidsgeboue in Kaapstad; hiermee verwys ek spesifiek na die Old Castle-brouery te Woodstock en die historiese geboue binne die Brouery-kompleks in Newlands wat deur die vermaarde argitek, [[Gawie Fagan]], gerestoureer is en nou as historiese monument dien. Dwarsoor die land raak soortgelyke geboue al hoe skaarser - 'n mooi voorbeeld soos hierdie verdien om bewaar te word. Nywerheidsgeboue word in vele Europese lande, die Verenigde Koninkryk en Amerika hoog aangeslaan, weer op velerlei kreatiewe en opwindende wyse benut, en blyk 'n uiters waardevolle aanwins vir die plaaslike toerisme te wees. Die sloop van die Ou Tiger Oats-gebou te Moorreesburg kan dus geensins die goedkeuring van die NMR wegdra nie; derhalwe moet die potensiaal van die gebou liewer deur middel van sy restourasie, vernuwing en herbenutting ontsluit word. |} '''24 Maart 2000''': Luidens die ''Cape Times''-artikel op hierdie dag en datum is die Swartland Erfenisstigting "vroeër die maand" in die lewe geroep.<ref>[https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_5.pdf ''Heritage Talisman''. 2009. Heritage Day: What do we have to celebrate in the Swartland? September:1]</ref> '''2001''': Wat Weskus-Beleggingsinisiatiewe aanbetref, het die 1998-Beleggingskonferensie toe nie die groot geld van buite gelok soos daar gehoop is nie. Om daardie rede het kleinskaalse projekte ontstaan wat dan uit die omliggende omgewing self gefinansier sou word. Blykbaar was die Tiger Oats-gebou een van hulle. Die Tiger Oats Company het glo die Tiger Oats-gebou bewillig om omgebou te word in 'n erfenissentrum wat dan 'n soort nodale punt sou uitmaak binne die algehele Weskus-Toerismestreek. Boonop sou hier allerlei soorte handwerkies en snuisterytjies verkoop word.<ref>[https://web.archive.org/web/20240911165854/https://open.uct.ac.za/server/api/core/bitstreams/e8633c36-ac0c-4344-9e51-5c43310265d1/content Bek, D. & Taylor, I. 2001. Evaluation of Spatial Development Initiatives: Case Studies of the Maputo Development Corridor and the West Coast Investment Initiative. No 01/52. UCT: Development Policy Research Unit University of Cape Town, August, p. 21]: '''Moorreesburg regional craft centre/living heritage centre (Tiger Oats)''': The Tiger Oats company have made a historic building available for the development of a regional heritage centre which will be a "nodal point" within the wider West Coast tourism product range.</ref> In '''2002''' word die fabriek aan J.J. Dempers Meesterbouers van die Paarl verkoop.<ref name="Courant.2017.1feb" /> '''2004:''' In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' lewer Hans Fransen die volgende kommentaar (as een van die enkele geboue uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word): Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. 'n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft].<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape.'' Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345: TIGER MILLING. Just outside the built-up area and now derelict, the impressive brick-built four-storey factory building, with a three- and two-storeyed addition, all of somewhat 'Georgian' proportions with regularly spaced steel windows. It is a now rare example of early-century industrial architecture. Its precise age has not been established, but the complex appears on a Ravenscroft panorama.''</ref> In die September-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' verbind die Swartland Erfenisstigting hul daartoe om op regskennisgewings, wat die kultuurerfenis van die streek kan skaad, te reageer. Onder die enkele voorbeelde wat uitgelig word, is die Tiger Oats-gebou. In 'n paragrafie word slegs vermeld die sloop van die gebou is reeds deur die SAEHA verbied. Nietemin word die kompleks nie onderhou nie en gaan agteruit. Die stigting sal die situasie bly monitor.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924184759/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_1.pdf ''Heritage Talisman''. 2004. A different approach. September:1]</ref> Die Swartland Erfenisstigting het in hierdie jaar ook Erfenis Wes-Kaap en die SAEHA gevra om ondersoek in te stel en op te tree. Volgens die Swartland Erfenisstigting is hier duidelik van "opsetlike verwaarlosing" te sprake en die skuldige eienaar(s) moet voor stok gekry word. Die probleem is: daar bestaan reeds hierdie wanopvatting dat die Swartland geen belangrike boukuns van geskiedkundige aard te bied het nie, en hierdie verwaarlosing versterk net daardie denkbeeld. As die een eienaar eers aan die kaak gestel is, en tot verantwoording geroep word, dan sal die ander in hul spore trap.<ref name="Murphy2014" /> '''1 Desember 2005''': Die streekskoerant, ''[[Swartlander|Die Swartlander]]'', onthul die betreurenswaardige toestand van die gebou, maar ontlok feitlik geen reaksie nie.<ref name="Murphy2014" /> '''2006''': 'n Kolom word afgestaan in die Junie-uitgawe van die ''Heritage Talisman'', waarin vermeld word daar het geen verbetering ingetree nie. Die vandalisme, verwering, die stelselmatige aftakeling, stroping en verkoop van boumateriaal duur onverpoosd voort. Laura Robinson se verklaring hierbo word weer in oënskou geneem: as mense in Londen, New York en Parys hul bouvallige krotbuurte in woonstelle kan omskep - wat keer Moorreesburg? Of wat van die ontluikende filmbedryf in die Kaap wat altyd 'n filmstel soek wat goedkoop, gerieflik en ruimer is as wat die stad te bied het? Te oordeel aan wat Woodstock en Newlands al vermag het - waarom staan Moorreesburg agteruit? Voorts word die leser net weer ingelig dat SAEHA wel oor die "opsetlike verwaarlosing" genader is om die saak verder te voer.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924165259/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_2.pdf ''Heritage Talisman''. 2006. Selected Project 2: The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. June:2]</ref> Volgens 'n beslissingsakte op 26 Junie 2006 van Erfenis Wes-Kaap sal die Beboude Omgewing- en Landskapkomitee (BelCom) enige sloping van die gebou weier. Aansoek moet ook gedoen word om tot Provinsiale Erfenisgebied verklaar te word en sodoende beskerming te geniet.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /> '''2007''': In die Maart-uitgawe van die ''Heritage Talisman'' word die leser meegedeel: op aandrang van die Swartland Erfenisstigting het die Erfenis Wes-Kaap voorlopig die gebou beskerm, en bied verdere beskerming deur die wet indien die saak verder gevoer wil word. Dit was in '''2006''' . Die Swartland Erfenisstigting is die opdrag gegee om die eienaars hiervan te verwittig.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924172658/https://www.heritagechroniclesa.org/uploads/2/8/4/8/2848804/talisman_3.pdf ''Heritage Talisman''. 2007. Project Update. The Old Tiger Oats Buildings, Moorreesburg. March:3]</ref> In 2007 kom die Tiger Oats-gebou in die besit van Moorreesburgse Koringboere Beperk (MKB).<ref name="Courant.2017.1feb" /> In 'n Google Straataansig-beeld van April 2010 is daar 'n bordjie met die MKB-logo duidelik aangebring wat in al drie amptelike tale van die Wes-Kaap sê: ''Privaat eiendom. Oortreders sal vervolg word.''<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.1524405,18.6703883,3a,18.6y,83.92h,94.46t/data=!3m8!1e1!3m6!1sNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag!2e0!5s20100401T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D-4.464792136008796%26panoid%3DNzHYwLXAFBdD_NoUY7_Aag%26yaw%3D83.92457740298525!7i13312!8i6656?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDQyOS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, Graanstraat, Moorreesburg. April 2010]</ref> '''2014''': Die toestand, volgens Christopher Murphy, het sedert 1998 nie in die minste verbeter nie. Hy begin hom die vraag afvra of die stukture nie met opset verwaarloos word totdat daar geen ander keuse meer oorbly as om die geboue noodwendig te sloop nie. Maar kragtens die Nasionale Erfenishulpbronnewet is 'n permit wat deur die tersaaklike erfenisliggaam uitgereik is hiervoor nodig, andersins is dit onwettige praktyk. Verder betreur Murphy steeds hoe die Tiger Oats-gebou, maar so ook die spoorwegstasie, so erg vervalle raak dat dit onbruikbaar raak. Weer dink hy aan die geboue op die waterfront van Londen (dink [[Canary Wharf]]) en New York wat opgeknap, ingerig en gesogte blyplekke geword het.<ref name="Murphy2014" /> '''3 Maart 2016''': In ''The Heritage Portal'' skryf Murphy feitlik presies dieselfde woorde as in 2014 oor [wat veelseggend is], behalwe dat, sedert BelCom sy besluit duidelik uitgeklaar het, daar geen opvolgwerk gedoen is nie.<ref name="Murphy2014" /> '''18 Mei 2016''': 'n Uitstalling by die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg is geopen wat die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou uitbeeld.<ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/368/12 ''Dié Courant''. 2016. Foto-onderskrif. 27 April: 12.]: [...] Besoek gerus vanaf 18 Mei die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg vir die Tiger Oats uitstalling.</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/die_courant_swartland_25_mei_2016_3/4 ''Dié Courant''. 2016. Tiger Oats-gebou onder die vergrootglas. 25 Mei:4]: [...] 'n Uitstalling oor die geskiedenis van die Tiger Oats-gebou in Moorreesburg is verlede week in die Koringbedryfmuseum op dié dorp geopen. Die gebou, deesdae in besit van Overberg Agri is geleë op die hoek van Graan- en Corporationstraat en op die munisipale waardasies as 'n bouval beskryf.</ref> Op '''15 Februarie 2017''' kom die Tiger Oats-gebou onder die hamer. Die veilingsmaatskappy van Somerset-Wes, die Michael James Organisation, waardeer die grondwaarde (wat ongeveer 7 000 m² beslaan)<ref name="Courant.2017.22feb" /> alleen op R736 000.<ref name="Courant.2017.1feb" /> Daar was egter geen reserweprys ten tyde van die veiling nie, en daar was slegs een enkele bieër, ‘n inwoner van Moorreesburg self. In die berig van ''Dié Courant'', gedagteken 22 Februarie, stel die voornemende koper dit duidelik dat hy nie wil hê die gebou tot niet moet gaan nie, en behoue moet bly. Hy was dus nie van plan om die gebou te laat sloop nie.<ref name="Courant.2017.22feb">[https://issuu.com/diecourant/docs/408_die_courant_bergrivier/2 ''Dié Courant''. 'Tier' se toekoms nou bepaal. 22 Februarie 2017, bl. 2]</ref> Murphy spreek die hoop uit van 'n nuwe hoofstuk wat aangebreek het, want dié gebou het al baie deurgemaak. Nie alleen is die deure, vloere en vensters al verkwansel nie, maar dit het al dwelmhandelaars getrek, en selfs plakkers het vantevore al hul intrek daar geneem.<ref name="Murphy2017">[https://web.archive.org/web/20170223070006/http://www.theheritageportal.co.za/notice/tiger-oats-complex-moorreesburg-sold-public-auction Murphy, C. 2017. Tiger Oats Complex in Moorreesburg Sold by Public Auction. ''The Heritage Portal.'' 16 February.]</ref> Daar was ook sprake van 'n moordsaak.<ref name="Murphy2014" /><ref name="Murphy2016" /><ref name="Murphy2017" /> Luitenant-kolonel Ricky van Schalkwyk was sedert 1 Oktober 2001 takbevelvoerder van die Moorreesburg-speurtak. Met sy vertrek in 2020 na die Vredendal-speurtak, onthou hy van die belangrikste sake in sy dienstyd op Moorreesburg: "Nog 'n saak was toe 'n man in die Tiger Oats-gebou dood aangetref is en vyf jeugdiges saam twee volwassenes vir die moord aangekeer is".<ref>[https://archive.is/mMqsq Swart, M. 2020. Ricky gereed vir nuwe taak. ''Netwerk24''. 23 Junie.]</ref> Die afslaer het wel te kenne gegee dat Erfenis Wes-Kaap deeglik ingelig is oor die erfeniswaarde van die gebou en vir enige veranderinge moet 'n permit by die organisasie verkry word. 'n Gebou moet egter 'n funksie hê - en hier lê die kruks, aldus Murphy.<ref name="Murphy2017" /> In '''April 2018''' was daar 'n Duitser wat saam met 'n spannetjie van Kaapstad 'n bietjie ''urbex'' (verkenning op verbode terreine) gaan doen het by die Tiger Oats-gebou (daar is ook foto's by).<ref>[https://archive.is/npbgX Reise Pionier: Urban Exploration in Kapstadt]</ref> Hier volg sy ondervindinge en insae hoe die plek daar uitsien: {{cquote| Die gebou is grotendeels afgebreek en in 'n verlate toestand. Dis jammer, want die baksteengebou met die skoorsteen is klassieke industriële argitektuur uit die laat-19de eeu. Die buitefasade staan nog, maar daar is geen vloere of trappe meer nie. 'n Paar staalpilare waarteen 'n groot vat met 'n volume van omtrent 5 m³ vasgeval het – dit lyk nie veilig nie en herinner mens net hoe die produksieprosesse vroeër van bo na onder gevoer is. Alles wat selfs net naastenby lyk of dit as boumateriaal gebruik kon word, is verwyder. Pleks daarvan is daar graffiti teen die mure en oorblyfsels van klere, slaapplekke en vuurmaakplekke. Nadat die fabriek gesluit het, het 'n moord hier plaasgevind. En dis hoekom ons hier is. Verrassing! Daar is geen inligting hieroor op die internet nie. Gewapen met 'n foneemgenerator, SB7-radioskandeerder, K2- en trippelveld-EMF's, REM-pod, klankopnemer en infrarooikameras, probeer Shaun kontak maak met die gees van die afgestorwene en ander entiteite wat teenwoordig mag wees. Ons wag in spanning en met gemengde gevoelens. Daar is baie geleenthede om met ons te kommunikeer. Maar: geen vlermuise, geen bewegende voorwerpe of klopgeluide nie. Onverstaanbare stukkies woorde, 'n flikkerende flitslig en 'n paar verskrikte voëls. Oor die algemeen, niks wat werklik as "bonatuurlik" beskou kan word nie. Ons gesels bietjie met Kat, wat elke Vrydag oor paranormale onderwerpe op haar webwerf Goth in the Big City skryf. En toe gaan ons huis toe. }} '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die Tiger Oats-gebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| K. Tiger Oats-gebou<br> i. Die ou Tiger Oats-gebou is 'n bekende baken in Moorreesburg en het 'n baie ryke geskiedenis. Die gebou het oor die jare agteruitgegaan en onlangs is die gebou deur 'n privaatpersoon bekom om moontlik te ontwikkel.<br/> ii. Die sakekamer versoek dat SM [Swartland Munisipaliteit] enige voorstelle ten opsigte van die bewaring van hierdie landmerk met ons bespreek en waar moontlik enige advies gee t.o.v. ontwikkeling. SM is seker bekend met die Old Biscuit Mill in die Kaap wat ontwikkel is en baie gewild is vir plaaslike inwoners en toeriste. }} '''4 Mei 2025''': Tot dusver het mense hulle maar laat lei deur die uiterlike van die gebou self, of deur die skrywe van J. J. Lochner. Die geskatte datum het voorheen gewissel tussen "c. 1896"<ref>[https://web.archive.org/web/20250512081742/https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=14880 Artefacts.co.za : Tiger Brands Complex.]</ref> en "1902". Lochner het byvoorbeeld die volgende geskryf (die opening van die spoorlyn is eweneens onjuis):<ref name="Lochner" /> {{cquote| In 1902 is die spoorweg verleng van Malmesbury na Moorreesburg en die eerste trein kon met groot opgewondenheid en gejuig verwelkom word. Dit was die eerste trein wat baie van die inwoners gesien het. In dieselfde jaar open die Tiger Oats Cereal Company, beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg. }} === Nalatenskap === [[Lêer:Tigeroatsreklame1928.JPG|duimnael|150px|Advertensie waarin Moorreesburg Rugbyklub ondersteun word.<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898-1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 15</ref>]] * Die Rugbyklub van Moorreesburg staan bekend as Die Tiere, vernoem na die Tiger Oats-fabriek. In die amptelike boek van die Moorreesburg Rugbyklub (1998) word die standpunt gehuldig, in strenge navolging van Lochner, dat die fabriek in 1902 gebou is:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898-1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 10-12</ref> {{cquote| Rugby is vir die eerste keer in Moorreesburg gespeel in dieselfde jaar dat die dorp formeel as 'n dorp geproklameer is, naamlik in 1898. [...] Slegs vier jaar na die nederige begin van rugby op Moorreesburg het twee belangrike gebeurtenisse die ontwikkeling van die dorp en terselfdertyd die rugbyklub 'n groot hupstoot gegee, naamlik die opening van die spoorweg na die dorp en die oprigting van die Tiger Oats Cereal Company in Moorreesburg. [...] Terselfdertyd het die stigting van die Tiger Oats Cereal Company baie bygedra tot die uitbouing van die dorp. Sy besturende direkteur, mnr. Wheeler het die belange van Moorreesburg op die hart gedra en die onderneming het 'n groot invloed op al die sektore van die gemeenskap uitgeoefen. Dit was dan ook na aanleiding van Tiger Oats dat Moorreesburg se spelers as Die Tiere bekend geword het en gou 'n krag in die streek geword het. }} Wat chronologie aanbetref kan hierdie bewoording verwarring meebring. Die mnr. Wheeler hier ter sprake is William Henry Wheeler (almal het hom wel as "Mr. Wheeler" geken).<ref name="Frankel.1988.145.146">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 145-146</ref> Hy is in Engeland gebore, word in sy vroeë twintigerjare die bestuurder van 'n meul in Londen, en ook later lektor in maaltegnologie, asook die tegniese redakteur van ''Trade Journal'' (waartoe hy heelwat artikels bydra). Op uitnodiging kom hy in November 1936 na Suid-Afrika en word besturende direkteur van Tiger Oats Co. in 1938.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Wie_is_wie_in_Suid_Afrika/l9buRILhMmMC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&dq=%22in%201938%20%2C%20after%20he%20had%20disposed%20of%20his%20interests%20in%20England%22&printsec=frontcover Wie Was Wie? 1960. s.v. Wheeler, William Henry. Johannesburg: Vitae Uitgewers, bl. 542]</ref> Rudy Frankel en sy vrou, Nora, ontmoet Wheeler teen middel-1944 as die besturende direkteur van ''Maitland'', toe Tiger Oats aangekoop is. Wheeler het hom veral toegespits op die ensieme en om die meule so doeltreffend en seepglad moontlik te laat loop. Wheeler het in Maart 1961 afgetree, maar het nie sy vrou daarvan vertel nie en net elke dag oudergewoonte na sy kantoor toe gekom - nou as konsultant, tot en met 30 September 1966. Hy sterf in Februarie 1979. Frankel se indruk van sy persoonlikheid is egter dié van 'n "somber individu", vergeleke met die mense-mens en joviale Skot, Peter Murray King.<ref name="Frankel.1988.145.146" /> 'n Naam waarop eintlik ingegaan moet word, is Jim Shipp, want hy was jare lank die besturende direkteur van die Moorreesburg-tak.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 190.</ref> In 1928 verskyn 'n advertensie in ''Die Burger'' met die volgende bewoording, wat direk na Die Tiere verwys:<ref>Schoeman, C. 1998. ''100 Jaar van Rugby: Die verhaal van Moorreesburg Rugbyklub. 1898-1998.'' Moorreesburg: Moorreesburg Rugbyklub, bl. 15</ref> {{cquote| '''Die Onoorwinlikes'''<br> Hierdie jaar het Moorreesburg - die huis van die beroemde Tiger-hawermout - 'n Rugby-span voortgebring wat ongeëwenaard in die plattelandse distrikte is. Ons, die vervaardigers van Tiger-hawermout, is nie min trots daarop om hul sukses bekend te maak nie, want ons voel dat hul sukses tot 'n sekere mate te danke is aan die feit dat hulle van die distrik kom waar die gesondste ontbytvoedsel in Afrika gekweek word. As dit die enigste oorwinning was waarna ons kan verwys, is ons nog meer geregverdig om trots te wees. Maar ons het ander oorwinnings op ons krediet. In 1906 het die beroemde Springbokspan deur die Britse Eilande getoer. Saam met hulle het hul genoeg Tiger-hawermout geneem wat vir elke man vir elke ontbyt gedurende die toer genoeg sou wees. Hulle sukses was merkwaardig en ons mag sê dat dit tot 'n groot mate te danke was aan hul uithoudingsvermoë, wat hulle elke dag uit Suid-Afrika se nasionale ontbytvoedsel verkry het. Vandag probeer ons om nog meer Onoorwinlike Springbokke groot te maak. Duisende klein Suid-Afrikanertjies verkry elke oggend gesondheid, krag en uithoudingsvermoë uit Tiger-hawermout. As u eie klein seuntjie - of is dit 'n dogtertjie! - nie onder die groot leër van eters van Tiger-hawermout is nie, wil ons hê dat u hom or haar moet inskryf vir die leër van onoorwinlikes. U sal die aanwerwingskantoor by u kruidenier vind. }} Soos die leë Tiger Oats-gebou, is ook die 1906-datum omgeef met enigma. Want sowel Frankel<ref name="Frankel.1988.135" /> as ''De Zuid-Afrikaan''<ref name="dezuidafrikaan.1908.1des.8" /> voer aan die eerste hawermoutprodukte is in 1908 gemaak. En tog, as mens in ag neem dat Alfred Marshall voor die tariewekommissie sy saak gestel het - 'n sitting wat byna drie weke sedert 3 tot 18 Desember 1907 vir alle nywerhede in die Kaapkolonie geduur het - dan moes die African Compressed Fodder Company reeds hawermoutprodukte voor 1908 gemaak het.<ref name="Minutes1908" /> Wat die Tiger-handelsmerk egter betref, is die aankondiging om registrasie eers November 1906 gemaak,<ref name="trademark" /> toe die Springboktoerspan lankal op September 1906 met die skip, ''The Gascon'', in South Hampton aangekom het.<ref>[https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-rugby/the-1st-south-africa-tour-to-the-uk-and-france-1906-07 World Rugby Museum. 2019. The 1st South Africa Tour to the UK and France 1906-07. 20 September.]</ref> == Notas == {{notas}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Suid-Afrika]] t7ftfx63fg0d89wbbbk5s794v5474jv 0 418084 2892951 2730038 2026-04-12T02:41:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892951 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Prins Claus opent 31e congres van de FIEJ Percy Qobono (kop), Bestanddeelnr 929-7355.jpg|duimnael|Percy Qoboza in 1978.]] '''Percy Tseliso Peter Qoboza''' (gebore [[17 Januarie]] [[1938]] in [[Sophiatown]] ([[Johannesburg]]); sterf [[17 Januarie]] [[1988]] Johannesburg<ref>South African History Online: [https://www.sahistory.org.za/dated-event/percy-qoboza-influential-anti-apartheid-journalist-dies ''Percy Qoboza, influential anti-Apartheid journalist, dies'']. auf ''www.sahistory.org.za'' (Engels).</ref><ref name='Presidency'>Republic of South Africa, The Presidency: [http://www.thepresidency.gov.za/national-orders/recipient/percy-tseliso-peter-qoboza-1938 ''Percy Tseliso Peter Qoboza (1938 - )''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231204095322/https://www.thepresidency.gov.za/national-orders/recipient/percy-tseliso-peter-qoboza-1938 |date= 4 Desember 2023 }}. op ''www.thepresidency.gov.za'' (Engels).</ref>) was 'n Suid-Afrikaanse joernalis, redakteur en apartheidskritikus. Qoboza het grootgeword in die Johannesburgse township Sophiatown, waar sy ouers Flora en Joseph Qoboza hul eie eiendom besit het. Hier het hy St Cyprian Anglikaanse Skool bygewoon en later na die Pax Training College in Pietersburg verhuis. Gedurende hierdie tyd het hy vrywillig by die Young Christian Workers (YCW) organisasie gewerk, met wie hy later verbonde gebly het. Hy het later teologie aan die Roma-universiteitskweekskool in [[Basoetoland]] gestudeer.<ref name='The Journalist'>The Journalist (Hrsg.): [https://www.thejournalist.org.za/pioneers/soldier-armed-pen ''A Soldier Armed with A Pen'']. Biografie van 15 Oktober 2014, op ''www.thejournalist.org.za'' (Engels).</ref> Hy het toe 'n pos in die Johannesburgse stadsregering aangeneem, waar hy aan die [[Soweto]]-distriksadministrasie toegewys is. Tydens hierdie aktiwiteit het Qoboza in politiek begin belangstel. In 1960 verlaat hy hierdie pos en word 'n voltydse organiseerder by die [[Progressiewe Party]]. Omdat daar op daardie stadium geen demografies gemengde organisasies toegelaat was nie, het sy betrokkenheid aanvanklik geheim gebly. Hy het naam gemaak as 'n eerlike, moedige en welsprekende akteur.<ref name='The Journalist'/> 'n Paar maande later het Qoboza uit die rol van party-organiseerder bedank en vanaf 1963 die rol van streekverslaggewer by die koerant ''The World'' aanvaar,<ref name='The Journalist'/> in 1974 word hy die redakteur daarvan. Onder sy leiding het dit die koerant met die wydste bereik onder swartes in Suid-Afrika geword. In 1975 was hy 'n Nieman-genoot aan die [[Harvard-universiteit]] en het teruggekeer na [[Suid-Afrika]] as 'n sterk teenstander van [[apartheid]]sbeleid. As koerantredakteur het hy die [[Soweto-opstand|1976-opstand in Soweto]] ondersteun. Die ''World'' is in Oktober 1977 onder die Wet op Binnelandse Veiligheid verbied,<ref>SAIRR: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 179.</ref> Qoboza is deur die Spesiale Tak van die SAP in hegtenis geneem<ref>South African History Online: [https://www.sahistory.org.za/dated-event/percy-qoboza-and-his-deputy-aggrey-klaaste-are-arrested-special-branch-police ''Percy Qoboza and his deputy, Aggrey Klaaste are arrested by the Special Branch police'']. auf ''www.sahistory.org.za'' (Engels).</ref> en tot Maart 1978 sonder aanklag aangehou. Sy saak het internasionale aandag geniet en die World Association of Newspapers het die Golden Pen of Freedom-toekenning aan hom toegeken. Ná sy vrylating het hy as redakteur van ''The Post'' oorgeneem totdat dit in 1980 weens 'n staking publikasie moes staak. Die regering het heropening verbied. Qoboza was gasredakteur van die ''Washington Star'' (1980–1981) en redakteur van die Johannesburg se ''[[City Press]]'' (1986–1988). <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/485808/Percy-Qoboza Percy Qoboza by britannica.com] (Engels)</ref><ref name='The Journalist'/> Op sy vyftigste verjaardag is Qoboza in die hospitaal dood aan komplikasies van hart- en asemhalingsversaking. 'n Groot aantal roubeklaers het sy vier uur lange begrafnisdiens in die Regina Mundi Katolieke Kerk in Soweto bygewoon, wat onderhewig was aan aansienlike polisiebeperkings.<ref name='The Journalist'/> In 2010 het hy postuum die [[Orde van Ikhamanga]] in Silwer ontvang. Die New York Society for Ethical Culture het in 1978 die Etiese Humanistiese Toekenning aan hom toegeken. Eredoktorsgrade is deur Tufts Universiteit en Amherst College in die VSA toegeken. Hy het ook die Goue Pen van Vryheid van die Internasionale Federasie van Koeranteienaars ontvang.<ref name='Presidency'/> Qoboza was met sy vrou Anne getroud. Albei het mekaar in 1962 by 'n jong Christenwerkerskamp ontmoet.<ref name='The Journalist'/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Qoboza, Percy}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] 2yiu0i2ayykm1bu0x6z58bumsqv1b5n 0 418501 2892768 2815732 2026-04-11T19:06:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892768 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mike Godwin - VOA - September 2017-square-bluebackground.jpg|duimnael|Mike Godwin in September 2017. ]] '''Michael Wayne Godwin''' (gebore [[26 Oktober]] [[1956]]) is 'n Amerikaanse prokureur en [[skrywer]]. Hy was die eerste hoofprokureur van die [[Electronic Frontier Foundation]] (EFF), en hy het die internetgesegde [[Godwin se wet]] en die idee van 'n [[internetmeem]] geskep.<ref name="Godwin94">{{cite magazine|author=Godwin, Mike|title=Meme, Counter-meme|date=Oktober 1994|magazine= Wired |url= https://www.wired.com/wired/archive/2.10/godwin.if_pr.html |access-date=24 Maart 2006}}</ref> Van Julie 2007 tot Oktober 2010 was hy algemene raadgewer vir die [[Wikimedia-stigting]]. In Maart 2011 is hy verkies tot die Open Source Initiative-raad.<ref>{{cite web|title=Board Meeting Report|url= http://www.opensource.org/node/560|publisher=Open Source Initiative |date=17 Maart 2011 |access-date=17 Maart 2011 |archive-date=1 Oktober 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191001222823/https://mailto:masson@opensource.org/node/560|url-status=dead}}</ref> Godwin dien sedert 1994 as 'n bydraende redakteur van die tydskrif ''Reason''.<ref>{{cite web|url= http://reason.com/people/mike-godwin/all |title=Mike Godwin : Contributors |publisher=Reason.com |access-date=September 23, 2013}}</ref> In April 2019 is hy tot die Internet Society-raad verkies.<ref name="ISOC 2019">{{cite web|last=Al-Saqaf|first=Walid|title=2019 Internet Society Board of Trustees Final Election Results |date=18 April 2019 |url= https://www.internetsociety.org/blog/2019/04/2019-internet-society-board-of-trustees-final-election-results-ietf-appointment/|access-date=1 Mei 2019}}</ref> Van 2015 tot 2020 was hy algemene raadgewer en direkteur van innovasiebeleid by die R Street Institute.<ref>{{cite web| url=http://www.clarionledger.com/story/opinion/2015/02/11/internet-aint-broke-let-ag-try-fix/70134368/ |title=Internet ain't broke, don't let AG try to fix it| publisher=clarionledger.com|date=11 Februarie 2015 |access-date=18 Februarie 2015}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Amira |first1=Dan |last2=Godwin |first2=Mike |author2-link=Mike Godwin |title=Mike Godwin on Godwin's Law, Whether Nazi Comparisons Have Gotten Worse, and Being Compared to Hitler by His Daughter |department="Intelligencer" department |magazine=New York |date=8 Maart 2013 |url= http://nymag.com/daily/intelligencer/2013/03/godwins-law-mike-godwin-hitler-nazi-comparisons.html |access-date=23 September 2013}}</ref> In Augustus 2020 het hy en die Blackstone Law Group 'n regsgeding teen die Trump-administrasie aanhangig gemaak namens die werknemers van [[TikTok]]<ref>{{Cite web |date=24 Augustus 2020 |title=Mike Godwin, the Creator of Godwin's Law, Is Suing Trump Over His TikTok Executive Order|url= https://reason.com/2020/08/24/mike-godwin-the-creator-of-godwins-law-is-suing-trump-over-his-tiktok-executive-order/ |access-date=31 Augustus 2020 |website=Reason.com}}</ref>en daar gewerk tussen Junie 2021 en Junie 2022. Sedert Oktober 2022 werk hy as die beleid en privaatheid lei by Anonym,<ref name="linkedin">{{cite web |last=Godwin |first=Mike |access-date=7 September 2022 |title=Mike Godwin on LinkedIn |publisher=LinkedIn |url= https://www.linkedin.com/in/michaelgodwin1}}</ref>'n "privaatheid-veilige advertering" begin. ==Vroeë lewe en opvoeding== Godwin het Lamar Hoërskool in [[Houston]] bygewoon,<ref name="LamarTXM">{{cite web |url= http://www.texasmonthly.com/blogs/stateofmine/?m=200708&paged=3#post-63 |title=Re: A Complete Waste of Time |work=Texas Monthly |date=19 Augustus 2007 |pages="State of Mine: A Mostly Texas Blog" section |last=Smith |first=Evan |location=Austin, Texas |access-date=17 Augustus 2008 |archive-date=28 Maart 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090328220424/http://www.texasmonthly.com/blogs/stateofmine/?m=200708&paged=3#post-63 |url-status=dead}}</ref><ref name="LamarHC">{{cite web |url= http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/casey/6572072.html |title=Commentary: Lamar grad laid down Nazi law |work=Houston Chronicle |date=13 Augustus 2009 |last=Casey |first=Rick}}</ref> en het in 1980 aan die [[Universiteit van Texas]] in [[Austin, Texas|Austin]] gegradueer met 'n [[Baccalaureus artium|Baccalaureus Artium]]-graad in die Plan II Honneurs-program. Godwin het later die Universiteit van Texas Skool vir Regte bygewoon en in 1990 met 'n Juris Doctor-graad gegradueer. Terwyl hy in die regte skool was, was Godwin die redakteur van ''The Daily Texan'', die studentekoerant, van 1988 tot 1989.<ref name="DailyTexan">[http://media.www.dailytexanonline.com/media/storage/paper410/news/2005/07/05/Opinion/A.Call.For.Tsp.Independence-960628.shtml A call for TSP independence] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20070930215945/http://media.www.dailytexanonline.com/media/storage/paper410/news/2005/07/05/Opinion/A.Call.For.Tsp.Independence-960628.shtml |date=30 September 2007}} – editor Godwin's co-authored letter about ''Daily Texan'' reform, 5 Julie 2005.</ref> In sy laaste semester van die regskool, vroeg in 1990, het Godwin, wat Steve Jackson deur die Austin-bulletinbordstelselgemeenskap geken het, gehelp om die geheime diens klopjag op Steve Jackson Games bekend te maak. Sy betrokkenheid word later gedokumenteer in die niefiksieboek ''The Hacker Crackdown: Law and Disorder on the Electronic Frontier'' (1992) deur [[Bruce Sterling]].<ref name="hackercrackdown">Sterling, Bruce. [https://gutenberg.org/etext/101 ''The Hacker Crackdown: Law and Disorder on the Electronic Frontier''], 1992; download link from [[Project Gutenberg]].</ref> <ref name="SJGamesWired">[https://www.wired.com/wired/archive/2.10/godwin.if_pr.html Meme, Counter-meme] Wired, Oktober 1994.</ref> In 2017 is Godwin getroud met die hotelverhuringsbestuurder Sienghom "Jessy" Ches. Volgens ''Politico'' was hy in 2015 in [[Kambodja]] om aktiviste te help om 'n "Internet Handves van Regte" op te stel, en hulle het ontmoet in die sakesentrum van die hotel waar sy gewerk het.<ref>{{Cite web|last1=Sherman|first1=Jake|last2=Palmer|first2=Anna|last3=Lippman|first3=Daniel|last4=Montellaro|first4=Zach|title=Playbook Power Briefing: Trump and Macron meet in Paris – The New Senate Health Care Bill |url= https://www.politico.com/tipsheets/playbook-power-briefing/2017/07/13/trump-and-macron-meet-in-paris-the-new-senate-health-care-bill-don-jr-invited-to-testify-before-senate-cbo-says-trump-budget-ask-doesnt-balance-out-221318 |access-date=5 Augustus 2021 |website=Politico|date=13 Julie 2017}}</ref> ==Loopbaan== Godwin se vroeë betrokkenheid by die Steve Jackson Spele-aangeleentheid het daartoe gelei dat hy in November 1990, toe die organisasie nuut was, deur die Electronic Frontier Foundation (EFF) aangestel is. Kort daarna, as die eerste EFF-in-huis prokureur, het hy toesig gehou oor die borgskap daarvan van die Steve Jackson Games, Inc. v. United States Secret Service-saak. Steve Jackson Spele het die saak in 1993 gewen.<ref name="SJGamesWired" /> As 'n prokureur vir EFF was Godwin een van die advokate van rekord vir die eisers in die saak wat die Wet op Kommunikasieordentlikheid betwis het in 1996. Die Hooggeregshof het die saak vir die eisers op grond van Eerste Wysiging in 1997 in Reno v. American Civil Liberties Union beslis. Godwin se werk oor hierdie en ander eerste wysigingsake in die 1990's is gedokumenteer in sy boek ''Cyber Rights: Defending Free Speech in the Digital Age'' (1998), wat in 'n hersiene, uitgebreide uitgawe deur MIT Press in 2003 heruitgegee is. Godwin was ook 'n hoofprokureur en beleidsgenoot vir die Sentrum vir Demokrasie en Tegnologie; 'n Hoofkorrespondent by ''IP Worldwide'', 'n publikasie van American Lawyer Media; en 'n rubriekskrywer vir die tydskrif ''The American Lawyer''. Hy is 'n bydraende redakteur by die tydskrif ''Reason'',<ref name="Reason">{{cite web|url= http://www.reason.com/contrib/show/181.html |title=Reason Magazine&nbsp;— Articles by Mike Godwin: Contributing Editor |publisher=Reason.com |access-date=19 Julie 2009}}</ref> waar hy onderhoude van verskeie wetenskapfiksieskrywers gepubliseer het.<ref name="SciFi">''Reason'' Bruce Sterling [http://www.reason.com/news/show/29002.html interview] Januarie 2004, [[Neal Stephenson]] [http://www.reason.com/0502/fe.mg.neal.shtml interview] February 2005, Vernor Vinge [http://reason.com/news/show/119237.html interview] Mei 2007.</ref> Van 2003 tot 2005 was Godwin personeelprokureur en later regsdirekteur van Public Knowledge, 'n nie-regeringsorganisasie gebaseer in [[Washington, D.C.]], gemoeid met intellektuele eiendomsreg. Godwin het gewerk aan kopiereg- en tegnologiebeleid, insluitend die verhouding tussen digitale regtebestuur en Amerikaanse kopieregwetgewing. Terwyl hy by Public Knowledge was, het hy toesig gehou oor litigasie wat die Federale Kommunikasiekommissie se uitsaaivlagregulasie suksesvol betwis het wat DRM-beperkings op televisie sou ingestel het. Van Oktober 2005 tot April 2007 was Godwin 'n navorsingsgenoot aan die [[Yale-universiteit]], wat dubbele posisies beklee het in die Information Society Project (ISP) by Yale Skool vir Regte,<ref name="Yale1">{{cite web |url= http://www.law.yale.edu/intellectuallife/ISPpeople.htm |work=Yale Information Society Project |title=People at the ISP |date=2006 |access-date=11 Oktober 2010 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20101010081448/http://www.law.yale.edu/intellectuallife/ISPpeople.htm |archive-date=October 10, 2010}}, listing Mike Godwin as Resident Fellow, 2005–2006.</ref><ref name="Yale2">{{cite web|url= http://research.yale.edu/isp/people_fellows.html#godwin |work=Yale Information Society Project |date=2006 |access-date=25 Januarie 2008 |title=Resident Fellows |publisher=Yale University |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20080820054218/http://research.yale.edu/isp/people_fellows.html |archive-date=20 Augustus 2008}}, listing Godwin as Microsoft Fellow, 2005–2006.</ref> en by die Yale Rekenaarwetenskap Departement se privaatheid, verpligtinge en regte in Technologies of Information Assessment (PORTIA)-projek.<ref name="Yale3">{{cite web |url= http://crypto.stanford.edu/portia/education.html |title=Education |work=Yale PORTIA Project |date=2007 |access-date=25 Januarie 2008}}, listing Godwin as Research Scientist, 2005–2007.</ref> [[Lêer:Mike Godwin June08 B recrop 5 to 7.jpg|duimnael|Personeelfoto van Godwin (ouderdom 51; Junie 2008).]] Godwin was algemene raadgewer vir die [[Wikimedia-stigting]] vanaf 3 Julie 2007,<ref name="Devouard">[http://lists.wikimedia.org/pipermail/foundation-l/2007-July/031128.html Welcome Mike!] – Florence Devouard announcing Godwin's Wikimedia appointment, 3 Julie 2007.</ref><ref>Nick Farrell (5 Julie 2007) [https://web.archive.org/web/20121006190932/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1009357/mike-godwin-joins-wikipedia Mike Godwin joins Wikipedia. Beware the Wiki-Nazis.], ''The Inquirer''.</ref> tot 22 Oktober 2010.<ref name="wmf">{{cite web |url= http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimediaannounce-l/2010-October/000069.html |title=Wikimedia Foundation Announcement: Mike Godwin leaves the Wikimedia Foundation |access-date=20 Oktober 2010 |last=Gardner |first=Sue |date=19 Oktober 2010 |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>Patricia Paine (25 Oktober 25, 2010) [http://www.law.com/jsp/cc/PubArticleCC.jsp?id=1202473788355&hubType=Top%20Story&The_Top_Lawyer_Is_emOUTem_at_Wikipedia_Buuuuuuut__What_Happened Wikipedia's General Counsel Says Goodbye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627005432/http://www.law.com/jsp/cc/PubArticleCC.jsp?id=1202473788355&hubType=Top%20Story&The_Top_Lawyer_Is_emOUTem_at_Wikipedia_Buuuuuuut__What_Happened |date=27 Junie 2012 }}, Corporate Counsel, law.com</ref> In 'n onderhoud met [[The New York Times]] oor die selfkorrigerende aard van [[Wikipedia]] het hy gesê het dat hy sy eie Wikipedia-artikel reggestel het, en het Godwin gesê: "Die beste antwoord vir slegte spraak is meer spraak."<ref name="NYT 2007">{{cite news |first=Noam |last=Cohen |title= Defending Wikipedia's Impolite Side |work=The New York Times |date=29 Augustus 2007 |url= https://www.nytimes.com/2007/08/20/technology/20link.html |access-date=20 Augustus 2007}}</ref> Toe die [[Federal Bureau of Investigation| Federale Buro van Ondersoek]] in Julie 2010 geëis dat die Seël van die FBI van Wikipedia verwyder word, het Godwin 'n "ligsinnige geskrewe brief"<ref>{{cite news |title=FBI to Wikipedia: Remove our seal |first=John D. |last=Sutter |newspaper=[[CNN]] |date=3 Augustus 2010 |url= http://www.cnn.com/2010/TECH/web/08/03/fbi.seal.wikipedia/index.html?hpt=T2 |access-date=4 Augustus 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100804053917/http://www.cnn.com/2010/TECH/web/08/03/fbi.seal.wikipedia/index.html?hpt=T2 |archive-date=4 Augustus 2010 |url-status=dead}}</ref> in reaksie gestuur, waarin hy die eis ontken en die FBI se interpretasie van die wet beskryf as "idiosinkraties ... en meer belangrik, verkeerd."<ref>{{cite news |title=F.B.I., Challenging Use of Seal, Gets Back a Primer on the Law |first=John |last=Schwartz |newspaper=[[The New York Times]] |date=2 Augustus 2010 |url= https://www.nytimes.com/2010/08/03/us/03fbi.html? |access-date=4 Augustus 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Wikipedia and FBI in logo use row |newspaper=[[BBC News]] |date=3 Augustus 2010 |url= https://www.bbc.co.uk/news/technology-10851394 |access-date=4 Augustus 2010}}</ref> Godwin is sedert 2006 'n voorstander van netneutraliteit, saam met ander internet-advokate soos Vint Cerf. Toe die Wikimedia-stigting met groot telekommunikasieverskaffers ooreengekom het om Wikipedia Zero te skep, 'n toepassing wat die beginsels van netneutraliteit oortree het, het Godwin geglo dat die voordele van die program swaarder weeg as sy negatiewe. Wikipedia Zero is in 2018 gestaak.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/328119409_Net_Neutrality_in_the_Context_of_Provision_of_Fair_and_Equitable_Access_to_Information_Sources_and_Services Net Neutrality in the Context of Provision of Fair and Equitable Access to Information Sources and Services], 2018-10</ref><ref>[https://twitter.com/vgcerf/status/512507995587366912 Vint Cerf recommending]</ref><ref>[https://www.jamesjheaney.com/2014/09/15/why-free-marketeers-want-to-regulate-the-internet/ Why Free Marketeers Want To Regulate the Internet], September 15, 2014.</ref><ref>[https://www.accessnow.org/wikipedia-zero-and-net-neutrality-wikimedia-turns-its-back-on-the-open/ Wikipedia Zero and net neutrality: Wikimedia turns its back on the open internet], 8 Augustus 2014.</ref><ref>[https://reason.com/archives/2017/06/04/everyone-should-be-getting-wikipedia-for Everyone Should Be Getting Wikipedia for Free], 4 Junie 2017</ref><ref>[https://medium.com/@refsrc/wikipedia-zero-which-provided-over-800-million-users-in-72-countries-with-access-to-wikipedia-at-ff3014a122e6 Wikipedia Zero, Which Provided Over 800 Million Users in 72 Countries With Access to Wikipedia at No Data Cost, is Being Discontinued], 18 Februarie 2018.</ref> Godwin is in Januarie 2009 aangewys as 'n lid van die Student Press Law Centre-raad,<ref name="SPLC 2009">{{cite web |url= http://www.splc.org/newsflash.asp?id=1853 |archive-url= https://archive.today/20130415205820/http://www.splc.org/newsflash.asp?id=1853 |url-status=dead |archive-date=15 April 2013 |title=Press Release: Student Press Law Center Welcomes Virginia Edwards as Chair; Patrick Carome and Mike Godwin to Board of Directors}}</ref> van die Open Source Initiative-raad in Maart 2011,<ref>{{cite web|last=Phipps|first=Simon|title=OSI Board Meeting Report|url= http://www.opensource.org/node/560|work=The OSI Web Site|access-date=17 Maart 2011|archive-date=1 Oktober 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191001222823/https://mailto:masson@opensource.org/node/560|url-status=dead}}</ref> en die Internet Society Board of Trustees in April 2019.<ref name="ISOC 2019" /> In Junie 2021 het Godwin 'n rol as direkteur in vertroue en veiligheid by die mediamaatskappy [[TikTok]] geneem. In Oktober 2022 het hy by Anonym begin werk as die trust- en veiligheidsleier.<ref name="linkedin" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Godwin, Mike}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9qceyhkhq83wesdlakw0ybmxul4fkp8 0 418739 2892762 2809483 2026-04-11T19:05:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892762 wikitext text/x-wiki '''Michael McGregor Corbett''', OMS, LLB ([[14 September]] [[1923]] – [[16 September]] [[2007]]) was 'n voormalige [[hoofregter van Suid-Afrika]] (1989–1996). Hy het in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gedien voordat hy in 1946 na Trinity Hall, [[Cambridge]] gegaan het om regte te bestudeer.<ref>{{Cite web |title=The Hon. Michael Corbett OMS LLD |url=http://www.trinhall.cam.ac.uk/news/article.asp?ItemID=848 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205131119/http://www.trinhall.cam.ac.uk/news/article.asp?ItemID=848 |archive-date=5 Desember 2008 |access-date=28 September 2012 |website=Trinity Hall, Cambridge |type=Obituary}}</ref> ==Vroeë jare== Michael Corbett is in [[Pretoria]] gebore. Sy pa, Alan Frederick Corbett is in 1878 in [[Worcester, Engeland]] gebore.<ref>{{Cite book |last=Kahn |first=Elison |url=https://books.google.com/books?id=PaMqAAAAYAAJ&q=Michael+Corbett+south+africa+born+1923 |title=The Quest for Justice: Essays in Honour of Michael McGregor Corbett, Chief Justice of the Supreme Court of South Africa |date=1995 |publisher=Juta |isbn=0-7021-3440-6 |location=Kenwyn |page=107}}</ref> en het as die Kommissaris vir Binnelandse Inkomste gedien.<ref name="Southern Cross: Civil Law and Common Law in South Africa1996" /> Hy het sy skoolopleiding aan die Hoër Jongenskool Rondebosch<ref name="rbosch">{{Cite web |title=History |url=http://www.rondebosch.com/high/history_detail.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101031206/http://rondebosch.com/high/history_detail.php |archive-date=1 November 2012 |access-date=28 September 2012 |website=Rondebosch Boys' High School}}</ref> in Kaapstad<ref name="Southern Cross: Civil Law and Common Law in South Africa1996" /> voltooi voordat hy in die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] van 1941 tot 1945 diens gedoen het en met die rang van luitenant-bevelvoerder afgetree het. Voor die oorlog het hy by die [[Universiteit van Kaapstad]] ingeskryf en 'n BA in 1941 verwerf. Na sy aktiewe diens tydens die oorlog het hy teruggekeer en 'n LL B behaal. studeer regte aan Trinity College, [[Cambridge]]. Hy het later 'n eersteklas LL B in 1948 verwerf.<ref name="Southern Cross: Civil Law and Common Law in South Africa1996">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=SErIoCP9knIC&dq=Michael+Corbett+south+africa+born&pg=PA137 |title=Southern Cross: Civil Law and Common Law in South Africa |date=1996 |publisher=Clarendon Press |isbn=0-19-826087-3 |editor-last=Zimmermann |editor-first=Reinhard |location=Oxford |page=137 |editor-last2=Visser |editor-first2=Daniel }}</ref> ==Regsloopbaan== Corbett het sy regsloopbaan begin toe hy sowat ses maande in die kamers van Marius Diemont gewerk het voordat hy begin praktiseer het. Hy het vinnig vordering gemaak deur voor Maritieme/Admiraliteitshowe en Testamentêre Howe te praktiseer, en het in 1963 gekwalifiseer. In 1965 is hy aangestel as 'n Kamerregter op die Regsbank van die Kaapse Provinsiale Afdeling, waar hy kameraangeleenthede en summiere regsgedinge aangehoor het, en as Regter van Appèl in 1974, verhoor hoofsaaklik admiraliteit/maritieme (insluitende mariene versekering. kontrakte en testamentêre appèlle. In hierdie tyd het hy 'n groot bydrae tot die Suid-Afrikaanse regstelsel gelewer deur mede-outeur van die standaardhandboek oor die erfreg en die seevervoerreg. Hy is in 1989 as hoofregter aangestel en het met groot onderskeiding gedien.<ref name="Southern Cross: Civil Law and Common Law in South Africa1996" /> As hoofregter van Suid-Afrika het hy die openingstoespraak gelewer tydens die intreerede van [[KODESA]] in Desember 1991 wat begin het met die onderhandelinge vir 'n nuwe grondwetlike bestel vir alle Suid-Afrikaners.<ref name=rbosch /> ==Aftrede== Alhoewel hy die statutêre aftree-ouderdom van 70 in 1993 bereik het, is sy ampstermyn twee keer verleng. Hy het uiteindelik in Junie 1996 afgetree.<ref name="Southern Cross: Civil Law and Common Law in South Africa1996" /> Hy was 'n voorsitter van die Rondebosch Boys Schools Education Trust.<ref>{{Cite web |title=Union Sub-Committees |url=http://www.rondebosch.com/obu/subunion.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930125910/http://rondebosch.com/obu/subunion.php |archive-date=30 September 2012 |access-date=28 September 2012 |website=Rondebosch Old Boys' Union}}</ref> ==Huldeblyke== Met Corbett se aftrede met 'n staatsbanket in 1996, het voormalige [[president van Suid-Afrika]] [[Nelson Mandela]] verklaar dat: "Sy bydrae is nie maklik omsluit nie. Hy het onderskeiding behaal as regsgeleerde, as skrywer, as advokaat en as 'n regterlike beampte. Dwarsdeur sy loopbaan is 'n passie vir geregtigheid en 'n sensitiwiteit vir rassediskriminasie gekombineer met intellektuele strengheid en helderheid van denke."<ref name="LSSA">{{Cite press release |title=LSSA Pays Tribute to the Late Chief Justice Michael Corbett |date=20 September 2007 |publisher=Legalbrief Today |url=http://www.legalbrief.co.za/article.php?story=2007092011302187 |last1=Law Society of South Africa |access-date=28 September 2012 |archive-url=https://archive.today/20130421224341/http://www.legalbrief.co.za/article.php?story=2007092011302187 |archive-date=21 April 2013}}</ref> Vyf eregrade van doktor in die regte (LLD) is aan hom toegeken:<ref name="quest">{{Cite book |last=Kahn |first=Ellison |url=https://books.google.com/books?id=GTXXg9eA7OAC |title=The Quest for Justice: Essays in Honour of Michael McGregor Corbett, Chief Justice of the Supreme Court of South Africa |date=1995 |publisher=Juta |isbn=0-7021-3440-6 |location=Kenwyn}}</ref> 1. [[Universiteit van Kaapstad]] in 1982 2. [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] in 1990 3. [[Rhodes-universiteit]] in 1990 4. [[Universiteit van Pretoria]] in 1993 5. [[Universiteit van die Witwatersrand]] in 1994 ==Familie== Michael Corbett was die seun van Alan Corbett en Sybil McGregor. Sy pa was 'n Advokaat van die Inner Tempel, wat vir baie jare Kommissaris vir Binnelandse Inkomste van die Unie van Suid-Afrika was.<ref name="blog">{{Cite web |last=McGregor |first=Tony |date=15 Januarie 2009 |title=The McGregors in South Africa |url=http://murraymcgregor.wordpress.com/2009/01/15/the-mcgregors-in-south-africa/ |access-date=28 September 2012 |website=Leaves from My Logbook: Murray McGregor's Missionary and Maritime Memories}}</ref> Sy ma was die dogter van Alexander John McGregor, 'n regter in die Unie van Suid-Afrika, en Elizabeth Brand (dogter van sir Johannes Brand, president van die Oranje-Vrystaat).<ref name=blog /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Corbett, Michael}} [[Kategorie:Hoofregters van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1923]] [[Kategorie:Sterftes in 2007]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regsgeleerdes]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Mense van Suid-Afrika van Engelse afkoms]] 7nswzve90mnt743wfnbgxdz9vaqcc62 0 418741 2892810 2830340 2026-04-11T19:25:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892810 wikitext text/x-wiki '''Pieter Jacobus "Pierre" Rabie''' (1917–1997) was 'n senior Suid-Afrikaanse regter tydens die [[apartheid]]sera en het van 1982 tot 1989 as hoofregter gedien.<ref>{{cite web|title=The late Chief Justice P J Rabie SC|url=http://www.sabar.co.za/law-journals/1998/may/1998-may-vol011-no1-bl31.pdf|website=Sabar.co.za|accessdate=2015-07-16}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Rabie, wat in 1917 in die [[Vrystaat]] gebore is, matrikuleer op [[Koffiefontein]] in 1934. Daarna het hy by die [[Universiteit van Stellenbosch]] ingeskryf waar hy 'n BA-graad behaal, gevolg deur 'n MA in [[Latyn]] en 'n MA in [[Grieks]], al drie grade ''cum laude''. Nadat hy 'n beurs ontvang het, begin hy sy klassieke studies aan die Universiteit van Michigan en word die graad Doktor in die Wysbegeerte toegeken in 1943. Nadat hy na Suid-Afrika teruggekeer het, het hy klas gegee in klassieke tale aan die Universiteit van Stellenbosch en ook in die regte begin studeer en verwerf sy LLB (''cum laude'') aan die einde van 1948.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Mahomed|first=Ismail|date=1998|title=We remember them ... The late Chief Justice P J Rabie SC|journal=Consultus|pages=31|publisher=General Council of the Bar of South Africa |url=https://www.gcbsa.co.za/law-journals/1998/may/1998-may-vol011-no1-p31.pdf}}</ref> ==Loopbaan== Rabie het kort nadat hy gegradueer het as advokaat by die Pretoriase Balie begin praktiseer en in 1962 het hy 'n senior [[advokaat]] geword. In 1966 is hy as regter van die Transvaalse Provinsiale Afdeling van die Hooggeregshof aangestel. In 1970 tree hy vir die eerste keer op as regter van die appèlafdeling van die Suid-Afrikaanse Hooggeregshof en 1971 word hy permanent in die Hoogste Hof van Appèl aangestel. In 1982 is hy as [[hoofregter van Suid-Afrika]] aangestel.<ref name=":0" /> ==Persoonlike lewe== In 1947 trou hy met Annalie le Roux, saam met wie hy twee dogters en 'n seun gehad het.<ref name=":0" /> Sy seun, ook genoem Pierre, het 'n regter van die Gautengse hooggeregshof geword.<ref>{{Cite web |date=2013-09-05 |title=Fairbridges and the Chief Justice of South Africa |url=https://fwblaw.co.za/fairbridges-and-the-chief-justice-of-of-south-africa/ |access-date=2023-04-26 |website=Fairbridges Wertheim Becker |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 August 2013 |title=Student wins R23m lawsuit |work=IOL |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/gauteng/student-wins-r23m-lawsuit-1562640 |access-date=26 April 2023}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rabie, Pierre}} [[Kategorie:Hoofregters van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1917]] [[Kategorie:Sterftes in 1997]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regsgeleerdes]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] o7hocg2h28g04dqjqz5xd3gw57trcbu 0 418758 2892791 2878835 2026-04-11T19:14:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892791 wikitext text/x-wiki '''Newton Ogilvie Thompson''', KC ([[27 Mei]] [[1904]], [[Kentani]], [[Kaapkolonie]]<ref name=":0">{{Cite journal|last=Corbett|first=MM|date=1992|title=In Memoriam: The Hon. Newton Ogilvie Thompson|journal=South African Law Journal|volume=109|pages=680}}</ref> – [[1 Julie]] [[1992]], [[Kenilworth]], [[Kaapstad]])<ref name="152._Beel">{{Cite news | title = Hoofregter Ogilvie Thompson oorlede | newspaper = [[Beeld]] Newspaper | date = 2 Julie 1992 | access-date = 2016-03-14 | url = http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/07/2/4/4.html | page = 4 | language = af | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20160314235818/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/07/2/4/4.html | archive-date = 14 Maart 2016 }}</ref> was 'n Suid-Afrikaanse regsgeleerde wat gedien het as die 13de [[Hoofregter van Suid-Afrika]], van 1971 tot 1974.{{sfn|Poland|2008|p=117}} ==Vroeë lewe en opvoeding== Thompson is in Kentani in die Kaapkolonie gebore. Sy pa, ook genaamd Newton Ogilvie, was 'n [[landdros]] in die [[Transkei]]. Thompson is opgelei aan [[St. Andrew-kollege]], [[Grahamstad]][4] en later aan die [[Universiteit van Kaapstad]] waar hy 'n B.A. en 'n LL.B. (met lof) in 1924. In 1923 was hy kaptein van die o.19A-rugbyspan, wat die Westelike Provinsie Unieskild gewen het.<ref name=":0" /> ==Loopbaan== Nadat hy aan die Universiteit van Kaapstad gegradueer het, het Thompson gedien as die registrateur van sir Malcolm Searle, wat die Regter-President van die Kaapse Provinsiale Afdeling van die Hooggeregshof van Suid-Afrika was, tot 1926. Thompson is in 1926 as 'n [[advokaat]] toegelaat, en by die Kaapse Balie aangesluit en by sy ouer broer, Cyril Newton, gewerk.<ref name=":0" /> In Maart en April 1927 het Thompson as advokaat vir die beskuldigde opgetree in Rex v Holliday,<ref>Rex v Holliday 1927 CPD 395</ref> 'n leidende saak oor ''iniuria'' en die reg op privaatheid en is deur die Regter-President geprys omdat hy "die beskuldigde bekwaam verteenwoordig het". In 1944 het hy sy as 'n King's Counsel geneem. Teen hierdie tyd was sy praktyk een van die grootste by die Kaapse Balie. Twee jaar later, in September 1946, aanvaar hy saam met sy broer 'n aanstelling as waarnemende [[regter]] op die Kaapse Provinsiale Afdeling. In Januarie 1949 het sy aanstelling permanente geword.<ref name=":0" />{{Rp|681}} Hy het dikwels uitsprake ''ex tempore'' gegee en wanneer dit gereserveer is, het litigante nie lank gewag nie. Sy uitsprake was "goed georden, helder uitgedruk in noukeurig gekose taal en noukeurig in hul aandag aan die punte wat ter sprake is". Hy het in 1957 'n waarnemende appèlregter geword en in Junie 1958 'n permanente lid van die Appèlafdelingsbank geword. Thompson het die patentregsaak van Gentiruco v Firestone voorgesit,<ref>Gentiruco v Firestone 1972 (1) SA 589 (A)</ref> wat destyds die langste appèlsaak was wat deur die Appèlafdeling. Thompson het in 1971 hoofregter geword toe [[Lucas Cornelius Steyn|Lucas Steyn]] (slegs ses maande ouer as Thompson) vroeg afgetree het.<ref name=":0" />{{Rp|282}} Hy het tot 1974 gedien, en is deur [[Frans Lourens Herman Rumpff|Frans Rumpff]] opgevolg. Nadat hy die appèlafdeling verlaat het, het Thompson in die appèlhof van [[Botswana]], daardie land se hoogste hof, en op dié van [[Lesotho]] en [[Swaziland]] gedien.<ref name=":0" />{{Rp|684}} Hy het 'n eredoktorsgraad in die regte van [[Rhodes-universiteit]] in 1972.<ref name="ru.a_Rhod">{{Cite web | title = Honorary Doctorates | author = Gary | last2 = Nimo | last3 = Phumzile | work = Rhodes University | date = 4 Maart 2013 | access-date = 2016-03-14 | url = https://www.ru.ac.za/graduationgateway/honorarydoctorates/more/ }}</ref> en in 1974 van die Universiteit van Kaapstad ontvang.<ref name=":0" />{{Rp|683}} Hy is in 1992 in Kenilworth, Kaapstad oorlede, en laat sy vrou, Eve, en kinders, Julian en Virginia, agter.<ref name=":0" />{{Rp|684}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Poland, Marguerite (2008). ''The Boy in You: A Biography of St. Andrew's College'', 1855-2005. Fernwood Press. {{ISBN|978-1-874950-86-8}}. * Zimmermann, Reinhard; Visser, D. P. (1996). ''Southern Cross: Civil Law and Common Law in South Africa.'' Clarendon Press. {{ISBN|978-0-19-826087-5}}. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Thompson, Newton Ogilvie}} [[Kategorie:Hoofregters van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1904]] [[Kategorie:Sterftes in 1992]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regsgeleerdes]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Mense van Suid-Afrika van Britse afkoms]] tqbcwry2of2frsx35thtenfuaeb3947 0 418788 2892817 2776586 2026-04-11T19:28:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892817 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Pieter Kenyon Fleming-Voltelyn van der Byl | orde = Minister van Buitelandse Sake van Rhodesië | termynaanvang = [[2 Augustus]] [[1974]] | termyneinde = [[1 Junie]] [[1979]] | vise = | eerste minister = Ian Smith <small>(1974-1979)</small> | voorganger = Jack Howman | opvolger = David Mukome (vir [[Zimbabwe-Rhodesië]]) | geboortedatum = [[11 November]] [[1923]] | geboorteplek = [[Kaapstad]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = [[15 November]] [[1999]] (op 76) | sterfteplek = [[Caledon]], [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]] | party = Rhodesiese Front | eggenoot = Prinses Charlotte van Liechtenstein (1979-1999) | kinders = 3 kinders | alma_mater = Pembroke College, [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] }} '''Pieter Kenyon Fleming-Voltelyn van der Byl''' (11 November 1923 – 15 November 1999) was 'n [[Rhodesië|Rhodesiese]] politikus wat van 1974 tot 1979 as lid van die Rhodesiese Front (RF) as sy land se minister van buitelandse sake gedien het. Van der Byl, 'n nabye medewerker van premier [[Ian Smith]], het gedurende die grootste deel van sy regeringstyd pogings om 'n kompromie met die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] regering en binnelandse swart nasionalistiese opposisie oor die kwessie van meerderheidsregering teëgestaan. In die laat 1970's het hy egter die skuiwe ondersteun wat gelei het tot meerderheidsregering en internasionaal erkende onafhanklikheid vir [[Zimbabwe]]. Van der Byl is gebore en getoë in Kaapstad, die seun van die Suid-Afrikaanse politikus [[Pieter van der Byl]], en het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die [[Midde-Ooste]] en [[Europa]] gedien. Na 'n hoogvlieënde internasionale opleiding het hy in 1950 na die selfregerende Britse kolonie [[Suid-Rhodesië]] verhuis om familieplase te bestuur. Hy het in die vroeë 1960's in die politiek gegaan deur sy betrokkenheid by boerdery-handelsliggame, en 'n regeringsminister geword wat verantwoordelik was vir propaganda. Een van die voorste agiteerders vir Rhodesië se Eensydige Onafhanklikheidsverklaring (UDI) in 1965, hy was onsuksesvol in sy poging om internasionale mening te oorreed om Rhodesië te erken, maar was gewild onder lede van sy eie party. Van der Byl, wat in 1968 tot die kabinet bevorder is, het 'n woordvoerder van die Rhodesiese regering geword en 'n openbare beeld geskep as 'n hardnekkige ondersteuner van voortgesette wit minderheidsregering. In 1974 is hy minister van Buitelandse Sake en Verdediging aangestel in 'n tyd toe Rhodesië se enigste oorblywende bondgenoot, Suid-Afrika, militêre hulp verskaf het. Sy ekstreme sienings het hom 'n verrassende keuse vir 'n diplomaat gemaak ('n November 1976-profiel in [[The Times]] beskryf hom as "'n man wat bereken is om aanstoot te gee"). Nadat hy die Suid-Afrikaanse regering aanstoot gegee het, is Van der Byl uit die ministerie van verdediging verwyder. In die laat 1970's was Van der Byl bereid om die Smith-regering se onderhandelinge met gematigde swart nasionalistiese leiers te onderskryf en het pogings deur internasionale sendings om 'n ooreenkoms te bemiddel, verwerp. Hy het in 1979 in die kortstondige regering van Zimbabwe Rhodesië gedien, na die Interne Skikking. Na die land se hersamestelling as Zimbabwe in 1980, het Van der Byl in die politiek en na aan Ian Smith gebly; hy het luidkeels voormalige RF-kollegas aangeval wat oorgegaan het om [[Robert Mugabe]] te ondersteun. Hy het na Suid-Afrika afgetree nadat die Mugabe-regering die parlementêre setels wat vir blankes gereserveer is in 1987 afgeskaf het, en is in 1999 op die ouderdom van 76 oorlede.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/news/1999/nov/30/guardianobituaries1|title=Pieter van der Byl|date=1999-11-30|accessdate=2025-05-30|via=The Guardian}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van der Byl, Pieter Kenyon}} [[Kategorie:Geboortes in 1923]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Rhodesiese politici]] [[Kategorie:Zimbabwiese politici]] [[Kategorie:Ministers van Buitelandse Sake]] [[Kategorie:Alumni van Diocesan College, Kaapstad]] o2q2yxiyx1zkqyg5p814owjwtdn3ujt 0 418866 2892729 2891198 2026-04-11T18:54:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892729 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lex Fridman teaching at MIT in 2018.png|duimnael|Lex Fridman by MIT in 2018.]] '''Lex Fridman''' (/ˈfriːdmən/; gebore [[15 Augustus]] [[1983]])<ref>{{Cite tweet |number=1691547357299585024 |user=lexfridman |title=Thank you for the birthday wishes! I got to celebrate it with amazing friends, including @elonmusk @joerogan and @hubermanlab, all who have brought so much fun, wisdom, and joy into my life. I'm truly grateful for this beautiful journey, and the love & kindness I've gotten along the way. Thank you for everything. I love you all! |first=Lex |last=Fridman |date=15 August 2023 |access-date=2023-10-12 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021155458/https://twitter.com/lexfridman/status/1691547357299585024?t=BcrAr9Yk-qOfbKVIwNKLYQ |archive-date=21 Oktober 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n Russies-Amerikaanse rekenaarwetenskaplike en podgooier. Op die ''Lex Fridman Podcast'' het hy sedert 2018 onderhoude gevoer met prominente figure in [[wetenskap]], [[tegnologie]], [[sport]] en [[politiek]]. Fridman het in 2019 prominent geword nadat hy mede-outeur was van 'n nie-eweknie-geëvalueerde studie wat tot die gevolgtrekking gekom het dat bestuurders gefokus gebly het terwyl hulle Tesla se semi-outonome stelsel gebruik het, wat 'n positiewe reaksie van [[Elon Musk]] ontvang het, maar deur [[kunsmatige intelligensie]]-kundiges gekritiseer is.<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web |last=Lopatto |first=Elizabeth |date=2023-12-18 |title=Jeff Bezos wants Elon Musk to know Blue Origin is serious now |url=https://www.theverge.com/24001656/jeff-bezos-elon-musk-space-blue-origin-rivalry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223032806/https://www.theverge.com/24001656/jeff-bezos-elon-musk-space-blue-origin-rivalry |archive-date=23 Desember 2023 |access-date=2023-12-23 |website=The Verge |language=en}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Fridman is in die [[Sowjetunie]] gebore en het in [[Moskou]] grootgeword.<ref name=":1" /> Hy is van [[Jood]]se afkoms.<ref name=":6" /> Sy pa Alexander Fridman is 'n plasmafisikus en professor aan Drexel Universiteit. Sy broer Gregory is ook 'n professor by Drexel.<ref name=":1" /> Toe hy ongeveer 11 was, kort na die ineenstorting van die Sowjetunie, het Fridman se gesin van Rusland na die [[Chicago]]-omgewing verhuis.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Hy het die Hoërskool Neuqua Valley in Naperville, [[Illinois]], bygewoon.<ref name=":0">{{cite web |title=Alex Fridman - About |url=http://lexfridman.com/about/ |website=lexfridman.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002185133/http://lexfridman.com/about/ |archive-date=2 October 2012 |url-status=dead |access-date=18 Julie 2022}}</ref> Hy het daarna BSc. en MSc. grade in [[rekenaarwetenskap]] aan Drexel Universiteit in 2010,<ref>{{cite web|last=Adams|first=Christine|date=8 Junie 2017|title=AgeLab researching autonomous vehicle systems in ongoing collaboration with Toyota|url=https://news.mit.edu/2017/mit-agelab-researching-autonomous-vehicle-system-in-ongoing-collaboration-with-toyota-0608|website=MIT News|access-date=10 Januarie 2022|archive-date=4 Januarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104051501/https://news.mit.edu/2017/mit-agelab-researching-autonomous-vehicle-system-in-ongoing-collaboration-with-toyota-0608|url-status=live}}</ref> en het sy PhD in elektriese en [[rekenaaringenieurswese]] aan Drexel in 2014 voltooi.<ref name="HSbrthyr">{{cite web |last1=Plumb |first1=Wendy |title=Alum Lex Fridman Visits From MIT To Lead Public "AI" Lecture |url=https://drexel.edu/engineering/news-events/news/archive/2018/October/fridman-to-lead-ai-lecture/ |website=Drexel University College of Engineering |date=2 October 2018 |publisher=Drexel University |access-date=24 April 2022 |archive-date=12 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212173844/https://drexel.edu/engineering/news-events/news/archive/2018/October/fridman-to-lead-ai-lecture/ |url-status=live}}</ref> Sy PhD-verhandeling, ''Learning of Identity from Behavioral Biometrics for Active Authentication'', is voltooi onder die advies van ingenieursopvoeders Moshe Kam en Steven Weber en het gepoog om "die probleem van aktiewe stawing op tafelrekenaars en mobiele toestelle te ondersoek".<ref>Fridman, Lex, Learning of Identity from Behavioral Biometrics for Active Authentication. Desember 2014, Doctor of Philosophy in Electrical and Computer Engineering, Drexel University, https://api.core.ac.uk/oai/oai:idea.library.drexel.edu:idea_6338</ref> ==Loopbaan== ===MIT=== In 2014 het Fridman werk by Google gekry, maar het die maatskappy ná slegs ses maande verlaat en gesê dat hy die "chaos van navorsing en die akademiese omgewing" verkies.<ref name="HSbrthyr" /> In 2015 het hy na die Massachusetts Institute of Technology (MIT) se AgeLab verhuis om aan "sielkunde en [[grootdata]]-analise te werk om bestuurdersgedrag te verstaan."<ref name=":1">{{Cite web |last=Black |first=Julia |date=12 April 2023 |title=Peace, love, and Hitler: How Lex Fridman's podcast became a safe space for the anti-woke tech elite |url=https://www.businessinsider.com/lex-fridman-podcast-anti-woke-elon-musk-ai |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403165443/https://www.businessinsider.com/lex-fridman-podcast-anti-woke-elon-musk-ai |archive-date=3 April 2023 |access-date=2023-10-01 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> In 2019 het Fridman 'n nie-eweknie-geëvalueerde studie oor Tesla Autopilot gepubliseer waarin bevind is dat bestuurders wat semi-outonome voertuie gebruik gefokus gebly het, in teenstelling met gevestigde navorsing oor hoe mense met outomatiese stelsels omgaan. Na sy Tesla Autopilot-studie is Fridman na Tesla-kantore gevlieg vir 'n onderhoud met Elon Musk. Fridman se studie oor Tesla Autopilot is gekritiseer vir die metodologie daarvan deur Missy Cummings, 'n professor aan die Duke Universiteit en raadgewer vir die National Highway Traffic Safety Administration, wat dit as "diep gebrekkig" beskryf het. KI-navorser Anima Anandkumar het voorgestel Fridman moet sy studie vir portuurbeoordeling indien voordat hy persdekking soek.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> Na die onderhoud met Musk het sy [[podgooi]]-episodes aansienlike groei gesien. Die studie is later van MIT se webwerf verwyder.<ref name=":1" /> Na die publikasie van die studie het hy AgeLab verlaat en 'n onbetaalde rol in MIT se Departement Lugvaartkunde en Ruimtevaart opgeneem.<ref name=":1" /> Vanaf 2023 is hy 'n navorsingswetenskaplike by die MIT Laboratory for Information and Decision Systems (LIDS).<ref>{{Cite web |title=Research Staff |url=https://lids.mit.edu/people/research-staff |access-date=2023-10-08 |website=MIT LIDS |language=en |archive-date=8 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008165100/https://lids.mit.edu/people/research-staff |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fridman |first=Lex |date=2023-06-18 |title=Transcript for Jimmy Wales: Wikipedia {{!}} Lex Fridman Podcast #385 |url=https://lexfridman.com/jimmy-wales-transcript/ |access-date=2023-10-08 |website=Lex Fridman |language=en-US |archive-date=14 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014181329/https://lexfridman.com/jimmy-wales-transcript/ |url-status=live}}</ref> ===Lex Fridman Podgooi=== Fridman het sy poduitsending in 2018 begin. Dit was oorspronklik getiteld ''The Artificial Intelligence Podcast'', maar het in 2020 verander na ''The Lex Fridman Podcast''.<ref name=":1" /> Episodes van die podcast het sakeman [[Elon Musk]],<ref name=":2" /> [[Amazon.com|Amazon]]-stigter [[Jeff Bezos]],<ref name=":2" /> [[Facebook]]-stigter [[Mark Zuckerberg]], <ref name=":2" /> [[Wikipedia]]-medestigter [[Jimmy Wales]],<ref name=":2" /> akteur [[Matthew McConaughey]],<ref name=":2" /> rapper Kanye West ingesluit, <ref name=":2" /> filmregisseur [[Oliver Stone]]<ref name=":2">{{Cite news |last=White |first=Roland |date=2023-06-30 |title=The fitness supergeek turning Elon Musk into a killing machine |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/06/30/lex-fridman-elon-musk-mark-zuckerberg-trainer/ |access-date=2023-11-29 |issn=0307-1235 |archive-date=1 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201013235/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/06/30/lex-fridman-elon-musk-mark-zuckerberg-trainer/ |url-status=live}}</ref> Israeliese premier [[Benjamin Netanyahu]],<ref name=":3" /> historikus [[Yuval Noah Harari]],<ref name=":3" /> fisikus Lisa Randall,<ref>{{Cite web |last=Globe |first=Scott Kirsner |title=How podcaster Lex Fridman became MIT's highest-profile science ambassador - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/02/14/business/lex-fridman-mit-science-ambassador-podcast/ |access-date=2024-03-18 |website=BostonGlobe.com |language=en-US}}</ref> en skrywer Mohammed El-Kurd.<ref name=":3">{{cite web |last=Ahmed |first=Nasim |title=What did we learn from Fridman's podcast with Netanyahu, Harari and El-Kurd? |url=https://www.middleeastmonitor.com/20230727-what-did-we-learn-from-fridmans-podcast-with-netanyahu-harari-and-el-kurd/ |website=Middle East Monitor |date=2023-07-27 |access-date=25 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016161907/https://www.middleeastmonitor.com/20230727-what-did-we-learn-from-fridmans-podcast-with-netanyahu-harari-and-el-kurd/ |url-status=live}}</ref> In 2024 het die ''Boston Globe'' berig dat die poduitsending 3,6 miljoen intekenare gelok het.<ref name=":5">{{Cite web |last=Kirsner |first=Scott |title=How podcaster Lex Fridman became MIT's highest-profile science ambassador |url=https://www.bostonglobe.com/2024/02/14/business/lex-fridman-mit-science-ambassador-podcast/ |access-date=2024-03-21 |website=BostonGlobe.com |language=en-US}}</ref> In Oktober 2022 het Kanye West 'n verskyning van twee uur en 26 minute op Fridman se podcast gemaak. Tydens die onderhoud het West 'n "reeks kwetsende en valse stellings gemaak oor die [[Holocaust]], [[aborsie]] en die [[Jode|Joodse mense]]."<ref name=":6">{{Cite web |last1=Brown |first1=August |last2=Saki |first2=Anousha |date=2022-10-25 |title=Kanye West assails Jews, abortion in new interview with Lex Fridman |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2022-10-24/kanye-west-lex-fridman-antisemitism-podcast |access-date=2024-03-05 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> Langs 'n skakel na die onderhoud met West, het Fridman op [[Twitter|X]] geplaas dat, "Ek glo in die krag van taai, eerlike, empatiese gesprek om die hoeveelheid liefde in die wêreld te verhoog."<ref>{{Cite web |last=Black |first=Julia |title=Peace, love, and Hitler: How Lex Fridman's podcast became a safe space for the anti-woke tech elite |url=https://www.businessinsider.com/lex-fridman-podcast-anti-woke-elon-musk-ai |access-date=2024-03-05 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> ===Ontvangs=== Frank Wilczek het verklaar dat "Lex op 'n hoër intellektuele vlak is" as baie joernaliste wat wetenskap dek.<ref name=":5" /> Daarenteen het die rekenaarbioloog Lior Pachter gesê "sommige wetenskaplikes en akademici vrees dat Fridman bydra tot die 'kakofonie van verkeerde inligting'", terwyl 'n ander KI-navorser gedink het dat Fridman moontlik "akademiese strengheid laat vaar het in die strewe na roem".<ref name=":1" /> Nathan J. Robinson van ''Current Affairs'' het geskryf, "Fridman is nie 'n idealoog nie en lyk opreg in sy begeerte om linkses empaties te verstaan (hy het ook onderhoude gevoer met Richard Wolff, Steve Keen, [[Cenk Uygur]] en [[Noam Chomsky]]) en om regverdig teenoor alle kante te wees, het hy gasheer vir 'n debat tussen 'skeptiese omgewingskundige' Bjorn Lomborg en klimaatjoernalis Andrew Revkin Maar soos met Rogan, is dit moeilik om 'n sekere gebrek aan balans raak te sien. ..]." Robinson het bygevoeg dat "die Fridman-podgooi 'n uitstekende manier is om te sien hoe die houding van neutraliteit eintlik nie daarin slaag om valshede en giftige oortuigings voldoende uit te daag nie."<ref name="Robinson">{{cite magazine |last1=Robinson |first1=Nathan |date=2023-01-05 |title=The Guy Who Just Loves Everyone |url=https://www.currentaffairs.org/2023/01/the-guy-who-just-loves-everyone |url-status=live |magazine=Current Affairs |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117220803/https://www.currentaffairs.org/2023/01/the-guy-who-just-loves-everyone |archive-date=17 Januarie 2023 |access-date=2023-10-09}}</ref> 'n Artikel van 2023 deur Elizabeth Lopatto in ''The Verge'' het verklaar dat Fridman se podgooi "aanhangers onder die tegnologie-elite het" en gesê dat Fridman "'n sagtebal-onderhoudvoerder is" (iemand wat nie konfronterende of ondersoekende vrae aan ondervraers vra nie).<ref name=":4" /> Ben Samuel het in 'n ander 2023-artikel in ''Haaretz'' aangevoer dat Fridman versuim het om aansprake wat deur Israeliese premier Benjamin Netanyahu op sy poduitsending gemaak is, te betwis.<ref>{{Cite news |last=Samuels |first=Ben |date=13 Julie 2023 |title=Netanyahu Uses Podcast Appearance to Denigrate Protests, Float Conspiracy |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-07-13/ty-article/.premium/netanyahu-uses-podcast-appearance-to-denigrate-protests-float-conspiracy/00000189-4fc5-de0f-afbb-6fed72460000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713185849/http://www.haaretz.com/israel-news/2023-07-13/ty-article/.premium/netanyahu-uses-podcast-appearance-to-denigrate-protests-float-conspiracy/00000189-4fc5-de0f-afbb-6fed72460000 |archive-date=13 Julie 2023 |access-date= |work=Haaretz |language=en}}</ref> ’n Artikel van 2024 in Bloomberg News, deur Ellen Huet, het opgemerk dat Fridman se podcast deur tegnologiese uitvoerende hoofde gesien word as ’n vriendeliker alternatief vir meer teenstrydige onderhoude met tradisionele joernaliste.<ref>{{Cite news |last=Huet |first=Ellen |date=29 Maart 2024 |title=Tech CEOs Find Friendly Podcast Hosts Help Get Out Their Talking Points |url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-03-29/lex-fridman-s-podcasts-give-tech-ceos-a-friendly-place-for-pr |work=Bloomberg News}}</ref> ==Persoonlike lewe== Fridman het 'n eerstegraadse swart gordel in Brasiliaanse jiu-jitsu, toegeken deur Rick en Phil Migliarese by Balance Studios in [[Philadelphia]], [[Pennsilvanië]].<ref>{{cite web |last1=Jones |first1=Phil |title=Lex Fridman Promoted To First Degree BJJ Black Belt |url=https://jitsmagazine.com/lex-fridman-promoted-to-first-degree-bjj-black-belt/ |website=Jits. Magazine |date=2023-04-17 |access-date=11 November 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417092734/https://jitsmagazine.com/lex-fridman-promoted-to-first-degree-bjj-black-belt/ |url-status=live}}</ref> Fridman woon in [[Austin]], [[Texas]].<ref name=":1" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fridman, Lex}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse wetenskaplikes]] a9qsym136m1z8zxtkhbgb6hwfec5hml 0 419348 2892819 2871105 2026-04-11T19:28:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892819 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pieter Zeeman.jpg|duimnael|Pieter Zeeman ]] '''Pieter Zeeman''' ([[Nederlands]]: [ˈzeːmɑn]; [[25 Mei]] [[1865]] – [[9 Oktober]] [[1943]]) was 'n Nederlandse [[Fisika|fisikus]] wat die 1902 [[Nobelprys vir Fisika]] met [[Hendrik Lorentz]] gedeel het vir sy ontdekking van die Zeeman-effek.<ref name=frs2/><ref>{{Cite journal | last1 = Zeeman | first1 = P. | title = The Effect of Magnetisation on the Nature of Light Emitted by a Substance | doi = 10.1038/055347a0 | journal = Nature | volume = 55 | issue = 1424 | pages = 347 | year = 1897 |bibcode = 1897Natur..55..347Z | doi-access = free }}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1098/rspl.1896.0079 | title = The Influence of a Magnetic Field on Radiation Frequency | journal = Proceedings of the Royal Society of London | volume = 60 | pages = 513–514 | year = 1896 | issue = 359–367 | doi-access = }}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1098/rspl.1896.0080 | title = The Influence of a Magnetic Field on Radiation Frequency | journal = Proceedings of the Royal Society of London | volume = 60 | pages = 514–515 | year = 1896 | issue = 359–367 | doi-access = }}</ref><ref>{{cite journal | last = Zeeman | first = P | year = 1914 | title = Fresnel's coefficient for light of different colours. (First part) | journal = Royal Netherlands Academy of Art and Sciences, Proceedings | volume = 17 | issue = I | pages = 445–451 | bibcode = 1914KNAB...17..445Z | url = http://www.historyofscience.nl/search/detail.cfm?pubid=1708&view=image&startrow=1 | access-date = 2006-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090519003222/http://www.historyofscience.nl/search/detail.cfm?pubid=1708&view=image&startrow=1 | archive-date = 2009-05-19 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | last = Zeeman | first = P | year = 1915 | title = Fresnel's coefficient for light of different colours. (Second part) | journal = Royal Netherlands Academy of Art and Sciences, Proceedings | volume = 18 | issue = I | pages = 398–408 | bibcode = 1915KNAB...18..398Z | url = http://www.historyofscience.nl/search/detail.cfm?pubid=1847&view=image&startrow=1 | access-date = 2006-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090519003227/http://www.historyofscience.nl/search/detail.cfm?pubid=1847&view=image&startrow=1 | archive-date = 2009-05-19 | url-status = dead }}</ref> ==Kinderjare en jeug== Pieter Zeeman is gebore in Zonnemaire, 'n klein dorpie op die eiland Schouwen-Duiveland, Nederland, die seun van ds Catharinus Forandinus Zeeman, 'n predikant van die [[NG Kerk]], en sy vrou, Willemina Worst. Zeeman het op ’n vroeë ouderdom in [[fisika]] begin belangstel. In 1883 was die ''[[Aurora (astronomie)|aurora borealis]]'' toevallig in [[Nederland]] sigbaar. Zeeman, toe ’n leerling aan die hoërskool in Zierikzee, het ’n tekening en beskrywing van die verskynsel gemaak en dit aan ''Nature'' voorgelê, waar dit gepubliseer is. Die redakteur het “die noukeurige waarnemings van professor Zeeman vanuit sy sterrewag in Zonnemaire” geloof. Nadat Zeeman in 1883 hoërskool voltooi het, is Zeeman na [[Delft, Nederland|Delft]] vir aanvullende onderwys in klassieke tale, toe 'n vereiste vir toelating tot die universiteit. Hy het by die huis van dr J.W. Lely, mede-hoof van die gimnasium en broer van Cornelis Lely, wat verantwoordelik was vir die konsep en realisering van die Zuiderzee-werke. Terwyl hy in Delft was, het hy vir die eerste keer vir [[Heike Kamerlingh Onnes]] ontmoet, wat sy proefskrifadviseur sou word. ==Opvoeding en vroeë loopbaan== Nadat Zeeman die kwalifikasie-eksamen in 1885 geslaag het, studeer hy fisika aan die [[Universiteit van Leiden]] onder Kamerlingh Onnes en [[Hendrik Lorentz]]. In 1890, selfs voordat hy sy proefskrif voltooi het, het hy Lorentz se assistent geword. Dit het hom toegelaat om aan 'n navorsingsprogram oor die Kerr-effek deel te neem. In 1893 het hy sy doktorale proefskrif ingedien oor die Kerr-effek,<ref>{{cite web|author=Pieter Zeeman |url=http://ilorentz.org/history/proefschriften/sources/Zeeman_1893.pdf |title=Metingen over het verschijnsel van Kerr bij polaire terugkaatsing op ijzer, kobalt en nikkel, in 't bijzonder over Sissingh's magneto-optisch phaseverschil |year=1893}}</ref> die weerkaatsing van gepolariseerde [[lig]] op 'n gemagnetiseerde oppervlak. Nadat hy sy doktorsgraad behaal het, is hy vir 'n halfjaar na Friedrich Kohlrausch se instituut in [[Straatsburg]]. In 1895, nadat hy van Straatsburg af teruggekeer het, het Zeeman privastdosent in [[wiskunde]] en [[fisika]] in [[Leiden]] geword. Dieselfde jaar trou hy met Johanna Elisabeth Lebret (1873–1962); hulle het drie dogters en een seun gehad.<ref>Paul Forman, "Alfred Landé and the anomalous Zeeman Effect, 1919-1921", Historical Studies in the Physical Sciences, Vol. 2, 1970, 153-261.</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Kox | first1 = A. J. | title = The discovery of the electron: II. The Zeeman effect | doi = 10.1088/0143-0807/18/3/003 | journal = European Journal of Physics | volume = 18 | issue = 3 | pages = 139–144 | year = 1997 |bibcode = 1997EJPh...18..139K | s2cid = 250826469 | url = https://pure.uva.nl/ws/files/3655500/2775_26336y.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Spencer | first1 = J. B. | doi = 10.1086/350577 | title = On the Varieties of Nineteenth-Century Magneto-Optical Discovery | journal = Isis | volume = 61 | pages = 34–51 | year = 1970 | s2cid = 145139903 }}</ref><ref>{{cite web|title=Pieter Zeeman - Biographical|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1902/zeeman/biographical/|work=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media AB 2013|access-date=25 November 2013}}</ref> In 1896, kort voordat hy van Leiden na [[Amsterdam]] verhuis het,<ref name=DvD>{{cite web |author=Dirk van Delft |url=http://www.dwc.knaw.nl/wp-content/HSSN/2007-10-Van%20Delft-Freezing%20Physics.pdf |title=Freezing physics |year=2007 |page=260 |access-date=27 September 2024 |archive-date=11 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511164012/http://www.dwc.knaw.nl/wp-content/HSSN/2007-10-Van%20Delft-Freezing%20Physics.pdf |url-status=dead }}</ref> het hy die splitsing van spektrale lyne deur 'n sterk magneetveld gemeet, 'n ontdekking wat nou bekend staan as die Zeeman-effek, waarvoor hy die 1902 [[Nobelprys vir fisika|Nobelprys vir Fisika]] gewen het. Hierdie navorsing het 'n ondersoek na die effek van magnetiese velde op 'n ligbron behels. Hy het ontdek dat 'n [[spektraallyn]] in verskeie komponente verdeel word in die teenwoordigheid van 'n [[magneetveld]]. Lorentz het die eerste keer gehoor van Zeeman se waarnemings op Saterdag 31 Oktober 1896 by die vergadering van die Koninklike Nederlandse Akademie van Kuns en Wetenskappe in Amsterdam, waar hierdie resultate deur Kamerlingh Onnes gekommunikeer is.<ref>See: * {{cite journal |last1=Zeeman |first1=P. |title=Over de invloed eener magnetisatie op den aard van het door een stof uitgezonden licht |journal=Verslagen van de Gewone Vergaderingen der Wis- en Natuurkundige Afdeeling (Koninklijk Akademie van Wetenschappen te Amsterdam) [Reports of the Ordinary Sessions of the Mathematical and Physical Section (Royal Academy of Sciences in Amsterdam)] |date=1896 |volume=5 |pages=181–184 and 242–248 |bibcode=1896VMKAN...5..181Z |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112109543402;view=1up;seq=201 |trans-title=On the influence of magnetism on the nature of the light emitted by a substance |language=nl}} * {{cite journal |last1=Zeeman |first1=P. |title=On the influence of magnetism on the nature of the light emitted by a substance |journal=Philosophical Magazine |date=1897 |volume=43 |pages=226–239 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024088695;view=1up;seq=238 |series=5th series}}</ref> Die volgende Maandag het Lorentz Zeeman in sy kantoor ingeroep en 'n verduideliking van sy waarnemings aan hom gegee, gebaseer op Lorentz se teorie van [[elektromagnetiese straling]]. Die belangrikheid van Zeeman se ontdekking het gou duidelik geword. Dit het Lorentz se voorspelling oor die polarisasie van lig wat in die teenwoordigheid van 'n magnetiese veld uitgestraal word, bevestig. Danksy Zeeman se werk het dit duidelik geword dat die ossillerende deeltjies wat volgens Lorentz die bron van liguitstraling was, negatief gelaai was, en duisend keer ligter as die [[waterstof]]atoom was. Hierdie gevolgtrekking is bereik lank voor [[J.J. Thomson]] se ontdekking van die [[elektron]]. Die Zeeman-effek het dus 'n belangrike hulpmiddel geword om die struktuur van die [[atoom]] toe te lig. ==Professor in Amsterdam== Kort na sy ontdekking is Zeeman 'n pos as dosent in Amsterdam aangebied, waar hy in die herfs van 1896 begin werk het.<ref name=DvD/> In 1900 is dit gevolg deur sy bevordering tot professor in fisika aan die [[Universiteit van Amsterdam]]. In 1902 het hy saam met sy voormalige mentor Lorentz die Nobelprys vir Fisika ontvang vir die ontdekking van die Zeeman-effek. Vyf jaar later, in 1908, volg hy [[Johannes Diderik van der Waals]] op as volle professor en Direkteur van die Fisika-instituut in Amsterdam. In 1918 het hy "Sommige eksperimente oor gravitasie: Die verhouding van massa tot gewig vir kristalle en radioaktiewe stowwe" in die Artikels van die Koninklike Nederlandse Akademie van Wetenskappe gepubliseer, wat die ekwivalensiebeginsel met betrekking tot gravitasie- en traagheidsmassa eksperimenteel bevestig. 'n Nuwe laboratorium wat in 1923 in Amsterdam gebou is, is in 1940 na die Zeeman-laboratorium hernoem. Hierdie nuwe fasiliteit het Zeeman in staat gestel om verfynde ondersoek na die Zeeman-effek te doen. Vir die res van sy loopbaan het hy belang gestel in navorsing oor magneto-optiese effekte. Hy het ook die voortplanting van lig in bewegende media ondersoek. Hierdie onderwerp het die fokus van 'n hernieude belangstelling geword as gevolg van [[spesiale relatiwiteit]], en het 'n groot belangstelling van Lorentz en [[Albert Einstein]] geniet. Later in sy loopbaan het hy in [[massaspektrometrie]] begin belangstel. ==Later jare== In 1898 is Zeeman verkies tot lidmaatskap van die Koninklike Nederlandse Akademie van Kuns en Wetenskappe<ref>{{cite web |url=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00004018 |title=Pieter Zeeman (1865 - 1943) |publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |access-date=17 Julie 2015 |archive-date=21 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721030131/http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00004018 |url-status=dead }}</ref> in Amsterdam, en hy het gedien as die sekretaris van 1912 tot 1920. Hy het die Henry Draper-medalje in 1921 gewen, en verskeie ander toekennings en eregrade. Zeeman is in 1921 tot 'n Buitelandse lid van die [[Royal Society]] verkies.<ref name=frs2>{{Cite journal | last1 = Rayleigh | title = Pieter Zeeman. 1865-1943 | doi = 10.1098/rsbm.1944.0010 | journal = Obituary Notices of Fellows of the Royal Society| volume = 4 | issue = 13 | pages = 591–595 | year = 1944 | s2cid = 125808317 }}</ref> Hy het in 1935 as professor afgetree. Zeeman is op 9 Oktober 1943 in Amsterdam oorlede, en is in [[Haarlem (stad)|Haarlem]] begrawe. ==Toekennings en eerbewyse== Zeeman het die volgende toekennings vir sy bydraes ontvang. * Nobelprys vir Fisika (1902) * Matteucci-medalje (1912) * In 1921 tot 'n buitelandse lid van die Royal Society (ForMemRS) verkies<ref name=frs>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316060617/https://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/|archive-date=2015-03-16|url=https://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/|publisher=Royal Society|location=London|title=Fellows of the Royal Society}}</ref><ref name=frs2/> *Henry Draper-medalje van die Nasionale Akademie van Wetenskappe (1921)<ref name=Draper>{{cite web|title=Henry Draper Medal|url=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|publisher=National Academy of Sciences|access-date=19 February 2011}}</ref> * Rumford-medalje (1922) * Franklin-medalje (1925) Die krater Zeeman op die [[Maan]] word ter ere van hom genoem. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zeeman, Pieter}} [[Kategorie:Geboortes in 1865]] [[Kategorie:Sterftes in 1943]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] lv943zhbmra9w5we9xpd4df4siv7kl7 0 419374 2892959 2700859 2026-04-12T02:44:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892959 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lenard.jpg|duimnael|Philipp Lenard]] '''Philipp Eduard Anton von Lenard''' ([[Duits]]: [ˈfɪlɪp ˈleːnaʁt] [[Hongaars]]: '''Lénárd Fülöp Eduárd Antal'''; [[7 Junie]] [[1862]] – [[20 Mei]] [[1947]]) was 'n Hongaars-Duitse [[fisikus]] en die wenner van die [[Nobelprys vir Fisika]] in 1905 vir sy werk oor katodestrale en die ontdekking van baie van hul eienskappe. Een van sy belangrikste bydraes was die eksperimentele verwesenliking van die foto-elektriese effek. Hy het ontdek dat die energie (spoed) van die elektrone wat uit 'n katode uitgestoot word, slegs afhang van die frekwensie, en nie die intensiteit nie, van die invallende lig. Lenard was 'n [[Nasionalisme|nasionalis]] en [[Antisemitisme|antisemiet]]; as 'n aktiewe voorstander van die [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazi-ideologie]] het hy [[Adolf Hitler]] in die 1920's ondersteun en was 'n belangrike rolmodel vir die "Deutsche Physik"-beweging gedurende die [[Nazi-Duitsland|Nazi-tydperk]]. Hy het veral [[Albert Einstein]] se bydraes tot die wetenskap as “Joodse fisika” bestempel. == Bronne == * {{cite book |last=Beyerchen |first=Alan |title=Scientists under Hitler: Politics and the physics community in the Third Reich |location=New Haven, CT |publisher=Yale University Press |year=1977 |isbn=978-0300018301 |url=https://archive.org/details/scientistsunderh00alan }} * {{cite book |last=Cornwell |first=John |title=Hitler's Scientists: Science, War and the Devil's Pact |publisher=Penguin Books |year=2003 |isbn=978-0142004807 |url=https://archive.org/details/isbn_9780142004807 }} * {{cite book |editor-last=Hentschel |editor-first=Klaus |title=Physics and National Socialism: An anthology of primary sources |location=Basel |publisher=Birkhaeuser |year=1996 |isbn=978-3764353124 }} * {{cite book |last=Walker |first=Mark |title=Nazi science: Myth, truth, and the German atomic bomb |location=New York |publisher=Harper Collins |year=1995 |isbn=978-0306449413 }} * {{cite journal |last=Wolff |first=Stephan L. |title=Physicists in the 'Krieg der Geister': Wilhelm Wien's 'Proclamation' |journal=Historical Studies in the Physical and Biological Sciences |volume=33 |issue=2 |year=2003 |pages=337–368 |doi=10.1525/hsps.2003.33.2.337 }} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lenard, Philipp}} [[Kategorie:Geboortes in 1862]] [[Kategorie:Sterftes in 1947]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] mwapzlv80v2wfptnfbkihqpjrkrawxu 0 419471 2892706 2701711 2026-04-11T18:47:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892706 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Ferdinand Braun.jpg|duimnael|Karl Ferdinand Braun ]] '''Karl Ferdinand Braun''' ([[6 Junie]] [[1850]], Fulda – [[20 April]] [[1918]], [[New York]]) was 'n [[Duitse]] [[fisikus]]. In 1909 het hy die [[Nobelprys vir Fisika]] gewen vir sy bydraes tot die ontwikkeling van draadlose [[telegrafie]]. Hy het die prys met [[Guglielmo Marconi]] gedeel. Braun was ook medestigter van Telefunken. ==Opleiding== [[Lêer:Fulda, Ferdinand-Braun-Geburtshaus, 2019-10 CN-01.jpg|links|duimnael|Sy geboorteplek in Fulda.]] Braun was die seun van Konrad en Franziska Gohring Braun. Hy het die ''Grammatika'' in Fulda bygewoon en daarna vanaf 1868 [[wiskunde]] en natuurwetenskappe aan die Universiteit van Marburg gestudeer. In 1869 vertrek hy na [[Berlyn]], waar hy toegelaat is om in die privaat laboratorium van Heinrich Gustav Magnus te werk, 'n groot eer. Na Magnus se dood in 1870 het hy sy werk voortgesit onder leiding van Georg Hermann Quincke en in 1872 behaal hy sy doktorsgraad met 'n proefskrif oor die vibrasies van elastiese snare. ==Loopbaan== Weens 'n gebrek aan geld het Braun 'n pos as 'n onderwyser van wetenskap en wiskunde by die ''Thomasschule'' in [[Leipzig]] aanvaar. Daar het hy ook ontdek dat die [[Elektriese weerstand en konduktansie|elektriese weerstand]] in sekere kristalle nie aan [[Ohm se wet]] voldoen nie. Hy kon dit nie verduidelik nie, wat nie verbasend is nie, want 'n goeie verduideliking vereis [[kwantummeganika]]. In 1877 word hy as buitengewone professor in teoretiese [[fisika]] in [[Marburg]] aangestel. In 1880 het hy 'n soortgelyke pos in [[Straatsburg]] gekry en in 1883 het hy professor in fisika in [[Karlsruhe]] geword. Na 'n tussenstop in [[Tübingen]] in 1887 het hy uiteindelik in 1895 na Straatsburg teruggekeer, waar hy professor en direkteur van die fisika-instituut geword het. Braun was gewild onder sy studente; hy kon goed verduidelik en was 'n meester van die skouspelagtige (demonstrasie) eksperimente. Benewens 'n suksesvolle handboek (''Der junge Mathematiker und Naturforscher''), het hy ook gereeld vir die satiriese tydskrif ''Fliegende Blätter'' geskryf. Besonder suksesvolle studente van Braun was Jonathan Zenneck en Leonid Mandelstam. ==Wetenskaplike werk== Braun se werk het gefokus op die praktiese toepassing van elektromagnetiese en katodestrale (dit was in werklikheid elektrone). In 1897 het hy die eerste katodestraalbuis gebou (in Duitsland word dit nog dikwels na verwys as die "Braun-buis") en dus die eerste [[ossilloskoop]]. Tot onlangs was die katodestraalbuis ook 'n onontbeerlike deel van [[televisie]]. Braun was ook geïnteresseerd in [[telegrafie]] (die voorganger van [[radio]]). Hy het 'n radio-ontvanger ontwerp gebaseer op 'n kristaldetektor, wat 'n groot verbetering was in vergelyking met die gewone ontvangers. Hy het ook daarin geslaag om radiostasies geweldig te verbeter; Oor die maande het die reeks radiosenders van 12 myl toegeneem totdat dit in 1901 groot genoeg was om Marconi toe te laat om 'n skakel tussen Engeland en Noord-Amerika te vestig. Braun het ook daarop gefokus om die uitsending beter op die ontvanger te rig. Hy en Marconi het in 1909 die Nobelprys ontvang vir hul gesamentlike werk in die ontwikkeling van draadlose telegrafie. Braun se bydraes word ietwat vervaag deur Marconi s'n. Die rede was die groot persoonlike verskille tussen die twee mans. Anders as Marconi het Braun publisiteit vermy en nie persoonlike erkenning vir sy werk gesoek nie. Vir hom was dit net een van vele bydraes tot die wetenskap. ==Telefunken== Braun was een van die stigters van Funkenteleografie GmbH in [[Keulen]] (1898) en van die Gesellschaft für drahtlose Teleografie Telefunken in Berlyn (1903). Telefunken het hom op die ouderdom van 64 na [[New York]] gestuur en nie in sy beste gesondheid nie weens 'n konflik met Marconi oor 'n uitsaaistasie daar. Terwyl hy in New York was, het die Verenigde State besluit om die [[Eerste Wêreldoorlog]] toe te tree en as gevolg daarvan kon hy nie meer na Duitsland (die vyand) terugkeer nie. Hy het betreklik ongestoord saam met sy seun in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]] gewoon, totdat hy in 1918 as gevolg van 'n ongeluk gesterf het. ==Bronne == *(en) Biografie Ferdinand Braun, op Nobelprize.org *(en) Biografie Ferdinand Braun op Notable Names Database (NNDb). Geraadpleeg op 10 Maart 2016 {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Braun, Karl Ferdinand}} [[Kategorie:Geboortes in 1850]] [[Kategorie:Sterftes in 1918]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] fticjvfc1imszr27i4fmp1awvxrrwnk 0 419479 2893070 2856017 2026-04-12T10:58:53Z Aliwal2012 39067 /* Ontvangs */ 2893070 wikitext text/x-wiki {{kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Dark | beeld = [[Beeld:Louis Hofmann Hessischer Film- und Kinopreis 2015.JPG|240px]] | onderskrif = Louis Hofmann is een van die akteurs wat die rol van Jonas Kahnwald vertolk. | reeksnaam_2 = | genre = {{plainlist| * [[Wetenskapsfiksie]] * [[Riller]] * Misterie * Tragedie<ref>{{cite web |last1=Teti |first1=Julia |title=Finding the Greek Drama in Netflix's ''dark'' |url=https://filmschoolrejects.com/netflix-dark/ |work=Film School Rejects |access-date=4 February 2020 |date=19 June 2019 |archive-date= 6 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206203225/https://filmschoolrejects.com/netflix-dark/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Nguyen |first1=Hanh |title=''Dark'': Season 2's Insane Ending and All the Burning Questions Season 3 Needs to Answer |url=https://www.indiewire.com/2019/06/dark-season-2-ending-spoilers-season-3-questions-netflix-1202152315/ |work=Indiewire |access-date=4 February 2020 |date=23 June 2019 }}</ref> }} | skepper = {{Plain list| * Baran bo Odar * Jantje Friese }} | skrywer = {{plainlist| * Jantje Friese * Ronny Schalk * Marc O. Seng * Martin Behnke * Daphne Ferraro }} |regisseur = Baran bo Odar | rolverdeling = Sien teks | temamusiekkomponis = Apparat | openingstema = "Goodbye" deur Apparat (met Soap&Skin)<ref>{{cite web |url=https://www.thisisinsider.com/dark-netflix-music-score-songs-2017-12 |title=Netflix's new series ''Dark'' has a terrific and unique soundtrack{{snd}}here are all the best songs featured |first1=Kim |last1=Renfro |date=11 December 2017 |website=Insider |access-date=2 July 2019}}</ref> | oorsprongsland = [[Duitsland]] | taal = [[Engels]], Duitse vingertaal (oorgeklank uit [[Duits]]) | aantal_seisoene = 3 | aantal_episodes = 26 | uitvoerende_vervaardiger = {{plainlist| * Justyna Müsch * Jantje Friese * Quirin Berg * Max Wiedemann * Abraham Davies }} | looptydperk = 44-73 minute | kinematografie = Nikolaus Summerer<ref name="MC" /> | maatskappy = Wiedemann & Berg Television | netwerk = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2017|12|1|df=yes}} | laaste_uitsending = {{Einddatum|2020|6|27|df=yes}} | status = }} '''''Dark''''' is 'n Duitse [[wetenskapsfiksie]]rillerreeks vir [[televisie]] wat geskep is deur Baran bo Odar en Jantje Friese.<ref name="MC">{{Cite web |url=https://media.netflix.com/en/press-releases/dark-the-first-netflix-original-series-produced-in-germany-commences-principal-photography |title=Dark, The First Netflix Original Series Produced In Germany Commences Principal Photography |date=18 October 2016 |website=Netflix Media Center |access-date=24 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203131151/https://media.netflix.com/en/press-releases/dark-the-first-netflix-original-series-produced-in-germany-commences-principal-photography |archive-date=3 February 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.comingsoon.net/tv/news/820207-netflix-drops-teaser-for-new-german-series-dark |title=Netflix Drops Teaser for New German Series Dark |date=1 March 2017 |website=ComingSoon.net |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307042853/http://www.comingsoon.net/tv/news/820207-netflix-drops-teaser-for-new-german-series-dark |archive-date=7 March 2017 |url-status=live}}</ref> Daar was drie seisoene, van 2017 tot 2020. Die storie gaan oor die disfunksionele karakters van die fiktiewe dorp Winden in Duitsland wat na antwoorde soek nadat 'n kind verdwyn het. Dit volg die verbintenisse tussen vier vervreemde gesinne en stel 'n sinistere tydreissameswering bloot wat oor verskeie geslagte strek. Die reeks verken die eksistensiële implikasie van tyd en die uitwerking daarvan op die menslike aard en lewe. Die hoofrol word vertolk deur onder andere Louis Hofmann. ''Dark'' se eerste stroming was op 1 Desember 2017 op [[Netflix]]; dit is die stromingdiens se eerste Duitse oorspronklike reeks. Die tweede seisoen het op 21 Junie 2019 begin,<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/dark-season-2-netflix-renewed-release-date-a8121961.html |first1=Jack |last1=Shepherd |date=21 December 2017 |title=Dark renewed for season 2 by Netflix |newspaper=The Independent |access-date=2 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627012116/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/dark-season-2-netflix-renewed-release-date-a8121961.html |archive-date=27 June 2019 |url-status=live}}</ref> en die derde seisoen op 27 Junie 2020.<ref>{{cite web |url=https://tvline.com/2019/05/30/monica-potter-sweet-magnolias-netflix-drama-cast/ |title=TVLine Items: Monica Potter's New Series, Netflix's Dark to End and More |first1=Vlada |last1=Gelman |date=30 May 2019 |work=TVLine |access-date=2 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190718230525/https://tvline.com/2019/05/30/monica-potter-sweet-magnolias-netflix-drama-cast/ |archive-date=18 July 2019 |url-status=live}}</ref> ''Dark'' het goeie resensies gekry vir sy toneelspel, regie, skryfwerk, beelde, temas, musiek en die strewe en kompleksiteit van die verhaal. Baie mense het die komplekse vertellingstruktuur geprys, want dit het van kykers vereis om groot aandag te skenk om die ingewikkelde verband tussen die karakters en tydlyne te verstaan. Die reeks se regisseur, Baran bo Odar, is geprys vir die groot sorg wat hy aan detail geskenk het, die toon en die spanningsgevulde atmosfeer, wat alles tot die reeks se sukses bygedra het. Die reeks het verskeie pryse en benoemings ingepalm. In 2021 het die [[BBC]] dit gelys as sy 58ste beste televisiereeks van die 21ste eeu.<ref name="BBC greatest tv series'">{{cite web |title=The 100 greatest TV series of the 21st Century |work=BBC Culture |date=18 October 2021 |url=https://www.bbc.com/culture/article/20211015-the-100-greatest-tv-series-of-the-21st-century |access-date=22 October 2021}}</ref> Dit het 'n groot internasionale aanhang gekry, veral nadat dit in verskeie tale oorgekank of van subtitels voorsien is. Dit was een van Netflix se suksesvolste nie-Engelse oorspronklike reekse. ==Oorsig== Kinders begin uit die Duitse dorp Winden verdwyn<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/11/23/arts/television/dark-a-german-netflix-series.html |title=With ''Dark'', a German Netflix Series, Streaming Crosses a New Border |last1=Rogers |first1=Thomas |date=23 November 2017 |newspaper=The New York Times |access-date=23 March 2018 |url-access=limited}}</ref> en bring die gebroke verhoudings, dubbele lewens en donker verledes van vier gesinne wat daar woon aan die lig. Dit ontbloot ook 'n geheim wat oor vier geslagte strek. Die eerste seisoen begin in 2019, maar dit brei later uit om 1986 en 1953 via [[tydreis]]e in te sluit toe lede van die reeks se sleutelgesinne bewus word van 'n [[wurmgat]] in die grotstelsel onder die plaaslike kernaanleg. In die eerste seisoen word geheime onthul oor die gesinne Kahnwald, Nielsen, Doppler en Tiedemann, en hulle lewe begin ineenstort namate hulle bande ontbloot word. Die sameswering behels die vermiste kinders en die geskiedenis van die dorp en sy inwoners. Die tweede seisoen sit die betrokke gesinne se pogings voort om met hulle vermiste geliefdes herenig te raak, onderskeidelik in 2020, 1987 en 1954. Bykomende storielyne speel af in 2053 en 1921. Die tweede seisoen stel ''Sic Mundus Creatus Est'' bekend; dit is 'n groot faksie in die voortdurende geveg vir die eindelike lot van die mense van Winden en die wêreld. Die derde seisoen volg die vier gesinne oor tyd net voor die apokalips van 2020. Dit stel 'n parallelle heelal bekend wat aan die eerste een verbind is. Die derde seisoen sit die storielyne van 1954, 1987, 2020 en 2053 in die eerste wêreld voort, terwyl dit ook 'n nuwe 1888-storielyn en 2019 en 2052 by die tweede wêreld voeg. Die seisoen wys ook die hoofgebeure tussen al dié jare. ==Akteurs en karakters== Die eerste seisoen speel hoofsaaklik in 2019 af, maar later ook in 1986, 1953 en – in die finale toneel – 2052. Verskeie karakters verskyn op verskillende ouderdomme en word deur verskillende akteurs vertolk. Die tweede seisoen vind verskeie maande ná die eerste een plaas. Die aanvanklike stories speel af in 2020, 1987 en 1954, terwyl die storielyn in die toekoms na 2053 uitgebrei word. 'n Vyfde storielyn, wat in 1921 afspeel, word ook bygevoeg. Die derde seisoen stel 'n storielyn bekend wat in 1888 gebaseer is en 'n parallelle realiteit met alternatiewe weergawes van baie hoofkarakters. ===Hoofkarakters=== {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#ADD8E6;" ! rowspan="2" style="width:18%;" scope="col" | Karakter ! rowspan="2" style="width:7%;" scope="col" | Lewen-<br>stadium ! rowspan="2" scope="col" class="unsortable" | Beskrying ! rowspan="2" style="width:15%;" scope="col" | Akteur ! colspan="3" scope="col" | Seisoen |- !1 !2 !3 |- | rowspan="4" |{{Sorteernaam|Jonas|Kahnwald|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | 'n Jong seun | {{sorteernaam|Jonas|Gerzabek|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|2|Tiener}} | 'n Hoërskoolleerling wat sukkel om sy pa se selfmoord te verwerk. Martha se liefdesbelangstelling. | {{sorteernaam|Louis|Hofmann|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | 'n Tydreisiger, bekend as "the Stranger" | {{sorteernaam|Andreas|Pietschmann}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Leier van ''Sic Mundus'', bekend as "Adam" | {{sorteernaam|Dietrich|Hollinderbäumer}} | {{CNone}} | colspan="2" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{Sorteernaam|Hannah|Kahnwald|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Hannah Krüger, dogter van Sebastian Krüger; 'n jong meisie vol geheime | Ella Lee | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Jonas se ma en Michael se vrou, 'n masseerterapeut; Silja Tiedemann se ma |{{sorteernaam|Maja|Schöne|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Ines|Kahnwald|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | 'n Jong meisie, 'n vriendin van Jana en Claudia | {{sorteernaam|Lena|Urzendowsky|nolink=1}} | {{CRecurring}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Michael se aanneemma, 'n verpleegster | {{sorteernaam|Anne|Ratte-Polle|nolink=1}} | colspan="2" {{CMain}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Jonas se vervreemde ouma |{{sorteernaam|Angela|Winkler|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CNone}} |- | {{sorteernaam|Daniel|Kahnwald|nolink=1}} | {{sort|3|Volwassene}} | Ines se pa; Winden se polisiehoof |{{sorteernaam|Florian|Panzner|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | rowspan="4" |{{sorteernaam|Martha|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | 'n Jong meisie | {{sorteernaam|Luna Arwen|Krüger|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|2|Tiener}} | Ulrich en Katharina se middelste kind, Bartosz se meisie en Jonas se liefdesbelangstelling |{{sorteernaam|Lisa|Vicari|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Oorlewende van die apokalips in 'n alternatiewe realiteit, lid van ''Erit Lux'', bekend as "female stranger" |{{sorteernaam|Nina|Kronjäger|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} |Die leier van ''Erit Lux'', bekend as "Eva" | {{sorteernaam|Barbara|Nüsse|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Magnus|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Ulrich en Katharina se oudste {{sort|1|Kind}}, Franziska se kêrel |{{sorteernaam|Moritz|Jahn|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Lid van ''Sic Mundus'' | {{sorteernaam|Wolfram|Koch|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CRecurring}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Mikkel|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} |Ulrich en Katharina se jongste kind, wat in 2019 vermis raak en in 1986 verskyn | {{sorteernaam|Daan Lennard|Liebrenz|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- |{{sort|3|Volwassene}} | Hannah se man en Jonas se pa, wat Michael Kahnwald genoem word; 'n kunstenaar wat selfmoord pleeg | {{sorteernaam|Sebastian|Rudolph|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Ulrich|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | 'n Hoërskoolleerling wat sukkel nadat sy broer vermis geraak het |{{sorteernaam|Ludger|Bökelmann|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Katharina se man; Magnus, Martha en Mikkel se pa; 'n polisieman | {{sorteernaam|Oliver|Masucci|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Pasiënt in 'n psigiatriese saal, bekend as "The Inspector" |{{sorteernaam|Winfried|Glatzeder|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CMain}} | {{CRecurring}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Katharina|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Ulrich se meisie, 'n hoërskoolleerling | {{sorteernaam|Nele|Trebs|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CRecurring}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Ulrich se vrou; Magnus, Martha en Mikkel se ma; 'n skoolhoof |{{sorteernaam|Jördis|Triebel}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Tronte|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Agnes en The Unknown se seun;<ref>{{cite web |url=https://dark.netflix.io/en/family-tree |title=Family tree |website=DARK – The Official Guide – NETFLIX |access-date=22 September 2020}}</ref> 'n nuwe aankomeling in Winden |{{sorteernaam|Joshio|Marlon|nolink=1}} | {{CRecurring}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Jana se man; Ulrich en Mads se pa; 'n joernalis | {{sorteernaam|Felix|Kramer|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Jana se man; Ulrich se pa; Magnus, Martha en Mikkel se oupa |{{sorteernaam|Walter|Kreye|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CRecurring}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Jana|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | 'n Vriendin van Ines en Claudia |{{sorteernaam|Rike|Sindler|nolink=1}} | {{CRecurring}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Tronte se vrou; Ulrich en Mads se ma | {{sorteernaam|Anne|Lebinsky|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Tronte se vrou; Ulrich se ma; Magnus, Martha en Mikkel se ouma | {{sorteernaam|Tatja|Seibt|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CNone}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Helene|Albers|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | 'n Jong, verwagtende meisie |{{sorteernaam|Mariella|Aumann|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} |Katharina se mishandelende ma; 'n psigiatriese verpleegster | {{sorteernaam|Katharina|Spiering|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CGuest}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Agnes|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | Bartosz en Silja se dogter; Noah se jonger suster | {{sorteernaam|Helena|Pieske|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CGuest}} | {{CNone}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Tronte se ma, nuut in Winden |{{sorteernaam|Antje|Traue}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CRecurring}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Franziska|Doppler|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Peter en Charlotte se dogter; Elisabeth se ouer suster; Magnus Nielsen se liefdesbelangstelling |{{sorteernaam|Gina Alice|Stiebitz|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Lid van ''Sic Mundus'' |{{sorteernaam|Carina|Wiese}} | {{CNone}} | colspan="2" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Elisabeth|Doppler|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | Peter se Charlotte se dowe dogter; Franziska se jonger suster | {{sorteernaam|Carlotta|von Falkenhayn|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Charlotte se ma; leier van die oorlewendes van Winden se apokalips |{{sorteernaam|Sandra|Borgmann|nolink=1}} | {{CNone}} | colspan="2" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Peter|Doppler|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} |Helge se seun wat na Winden gereis het ná sy ma se dood |Pablo Striebeck | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Charlotte se man; Franziska en Elisabeth se pa; Jonas se sielkundige |{{sorteernaam|Stephan|Kampwirth|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Charlotte|Doppler|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | 'n Weeskind wat deur haar voog, H.G. Tannhaus, grootgemaak word | {{sorteernaam|Stephanie|Amarell|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Peter se vrou; Franziska en Elisabeth se ma; Winden se polisiehoof |{{sorteernaam|Karoline|Eichhorn|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Helge|Doppler|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | Bernd en Greta se seun |{{sorteernaam|Tom|Philipp|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CRecurring}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Peter se vader; 'n wag by die kragaanleg | {{sorteernaam|Peter|Schneider|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CRecurring}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Pasiënt in 'n verpleegtehuis | {{sorteernaam|Hermann|Beyer|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Bernd|Doppler|nolink=1}} |{{sort|3|Volwassene}} | Greta se man; Helge se pa; stigter van die kragaanleg |{{sorteernaam|Anatole|Taubman}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Helge se pa; voormalige direkteur van die kragaanleg |{{sorteernaam|Michael|Mendl|nolink=1}} | {{CRecurring}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | {{sorteernaam|Greta|Doppler|nolink=1}} | {{sort|3|Volwassene}} | Bernd se vrou; Helge se ma | Cordelia Wege | {{CMain}} | {{CRecurring}} | {{CGuest}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|H.G.|Tannhaus|nolink=1}} |{{sort|3|Volwassene}} | 'n Horlosiemaker |{{sorteernaam|Arnd|Klawitter|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CRecurring}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Charlotte se voog, 'n horlosiemaker, dosent in teoretiese fisika en die skrywer van '''n Reis deur Tyd'' | {{sorteernaam|Christian|Steyer|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" | {{sorteernaam|Bartosz|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Regina en Aleksander se seun, Jonas se beste vriend en Martha se kêrel | {{sorteernaam|Paul|Lux|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Silja se man, Noah en Agnes se pa; lid van ''Sic Mundus'' | {{sorteernaam|Roman|Knižka|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CGuest}} | {{CRecurring}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Regina|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Claudia en Bernd se dogter |Lydia Maria Makrides | colspan="2" {{CMain}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Aleksander se vrou, Bartosz se ma, 'n hotelbestuurder | {{sorteernaam|Deborah|Kaufmann|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Aleksander|Tiedemann|nolink=1}} (Boris Niewald, later Aleksander Köhler) |{{sort|2|Tiener}} | 'n Jong man van Gießen, gebore as Boris Niewald; hy neem die identiteit aan van 'n slagoffer (Aleksander Köhler) van 'n misdaad waarby hy betrokke was | {{sorteernaam|Béla Gabor|Lenz|nolink=1}} | colspan="3" {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Regina se man, Bartosz se pa, direkteur van die kragaanleg |{{sorteernaam|Peter|Benedict|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Claudia|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | Egon en Doris se dogter, Helge se privaat onderwyser, 'n vriendin van Ines en Jana | {{sorteernaam|Göbel|Gwendolyn|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Regina se ma, direkteur van die kragaanleg | {{sorteernaam|Julika|Jenkins|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Jonas en Noah se mentor; 'n tydreisiger |{{sorteernaam|Lisa|Kreuzer}} | {{CRecurring}} | {{CMain}} | {{CRecurring}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Egon|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|3|Volwassene}} | Doris se man; Claudia en Silja se pa, 'n polisieman | {{sorteernaam|Sebastian|Hülk|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CRecurring}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Claudia en Silja se pa, 'n hoofinspekteur van polisie naby sy aftrede | {{sorteernaam|Christian|Pätzold|nolink=1}} | colspan="2" {{CMain}} | {{CRecurring}} |- | {{sorteernaam|Doris|Tiedemann|nolink=1}} | {{sort|3|Volwassene}} | Claudia se ma en Egon se vrou | {{sorteernaam|Luise|Heyer}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | rowspan="3" |Noah (Hanno Tauber) |{{sort|1|Kind}} |Bartosz en Silja se seun |{{sorteernaam|Till|Patz|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|2|Tiener}} | Bartosz se seun. Agnes se ouer broer, 'n volgeling van ''Sic Mundus'' | {{sorteernaam|Max|Schimmelpfennig|nolink=1}} | {{CNone}} | colspan="2" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Charlotte se biologiese pa; 'n priester en lid van ''Sic Mundus'' |{{sorteernaam|Mark|Waschke|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Silja|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} |Hannah en Egon se dogter, Jonas en Claudia se halfsuster |{{sorteernaam|Aurora|Dervisi|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|2|Tiener}} | Elisabeth se tolk, bekend as "girl from the future" |{{sorteernaam|Lea|van Acken|nolink=1}} | {{CGuest}} | colspan="2" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} |Noah en Agnes se ma, Bartosz se vrou | {{sorteernaam|Lissy|Pernthaler|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | rowspan="3" data-sort-value="Unknown, The" | The Unknown |{{sort|1|Kind}} | rowspan="3" | Jonas en Martha se seun; lid van ''Erit Lux'', vermoedelik die oorsprong van die ontwrigtings in tyd. Die drie Unknowns werk saam om te verseker die apokalips gebeur in beide Adam en Eva se wêrelde. |{{sorteernaam|Claude|Heinrich|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} |{{sorteernaam|Jakob|Diehl|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- |{{sort|4|Bejaarde}} | {{sorteernaam|Hans|Diehl|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- | data-sort-value="Clausen, W." | W. Clausen |{{sort|3|Volwassene}} | 'n Polisie-inspekteur wat na Winden kom om die vermiste persone van 2019 te ondersoek. Broer van die regte Aleksander Köhler, wie se identiteit Boris Niewald, nou Aleksander Tiedemann, aangeneem het. |{{sorteernaam|Sylvester|Groth}} | {{CNone}} | {{CMain}} | {{CNone}} |} ==Episodes== {| |----- ! bgcolor="silver" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ! bgcolor="silver" | &nbsp;Seisoen&nbsp; ! bgcolor="silver" | &nbsp;Episodes&nbsp; ! bgcolor="silver" | Uitgereik |----- | bgcolor=#53948E | || 1 || 10 | {{Begindatum|2017|12|1|df=y}} |----- | bgcolor=#E97451 | || 2 || 8 | {{Begindatum|2019|6|21|df=y}} |----- | bgcolor=#0BDA51 | || 3 || 8 | {{Begindatum|2020|6|27|df=y}} |} ===Seisoen 1=== {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''1''' | '''"Secrets" ("''Geheimnisse''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' |'''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In Junie 2019 pleeg die 43-jarige Michael Kahnwald [[selfmoord]]. Sy ma, Ines, steek sy selfmoordbrief weg voor iemand dit sien. Op 4 November, ná behandeling van byna twee maande in 'n inrigting, keer Michael se tienerjarige seun terug skool toe en raak herenig met sy beste vriend, Bartosz Tiedemann, wat onlangs begin uitgaan het met Martha Nielsen, op wie Jonas 'n ogie het. Erik Obendorf, die plaaslike dwelmhandelaar, word al twee weke vermis en die polisieman Ulrich Nielsen – die pa van Martha en haar twee broers, die tiener Magnus en voortiener Mikkel – ondersoek die saak, wat nie vorder nie. Intussen verkul Ulrich sy vrou, Katharina, die skoolhoof, met Hannah, Jonas se ma. Terwyl hulle soek na Erik se weggesteekte dwelms in 'n grot naby die dorp se kernaanleg, wat binnekort gesluit word, skrik Jonas, Bartosz, die drie Nielsen-kinders en Magnus se meisie, Franziska, vir vreemde geluide en hulle flikkerende flitsligte, en Mikkel verdwyn terwyl hulle van die grot af vlug. Die volgende dag word die liggaam van 'n jong seun ontdek, maar dit is nie Mikkel s'n nie. Op 'n onbekende plek maak 'n vermomde figuur Erik aan 'n stoel vas en klamp 'n meganisme om sy kop. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''2''' | '''"Lies" ("''Lügen''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} Mikkel se verdwyning laat Ulrich terugdink aan toe sy jonger broer, Mads, verdwyn het. Hy begin glo die verdwyning van Erik en Mikkel en die liggaam van die derde kind hou verband met mekaar. Terwyl hy die grotte deursoek, kom hy af op 'n geslote deur wat na die nabygeleë kernkragaanleg lei. Hoewel Ulrich se versoek om in die kernkragaanleg in te gaan deur die direkteur, Aleksander Tiedemann, Bartosz se pa, afgekeur word, kry hy dit reg om Erik Obendorf se pa, 'n drywer by die aanleg, van sy lys verdagtes te verwyder. Die polisiehoof, Charlotte Doppler, hoor die dooie seun, wat klere uit die 1980's aanhet, is net 16 uur tevore dood en dat sy ore vernietig is deur uiterse druk. Later, terwyl ligte begin flikker en dooie voëls uit die lug val, raak Charlotte nog meer bekommerd. Intussen kom 'n slordige man by die hotel aan wat deur Bartosz se ma, Regina, besit word en hy boek in. Ulrich se ma, Jana, jok vir Ulrich en sê haar man, Tronte, was by haar die aand toe Mads verdwyn het, terwyl sy weet hy het die huis verlaat. Met dagbreek word 'n deurmekaar Mikkel in die grot wakker en hardloop huis toe. Op die voorstoep lê egter 'n [[koerant]] van die datum 5 November 1986. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''3''' | '''"Past and Present" ("''Gestern und Heute''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1986, vier weke ná die verdwyning van Mads Nielsen, word 'n desperate Mikkel gevind deur die polisiehoof Egon Tiedemann, wat vermoed hy is deur die tiener Ulrich geslaan. Ines, toe 'n verpleegster, neem Mikkel na die hospitaal en wen sy vertroue. By die kernkragaanleg bots die nuut verkose direkteur, Claudia Tiedemann, Egon se dogter en Regina se ma, met haar voorganger, Bernd Doppler, wat haar inlig oor geheime vate wat in die nabygeleë grotte versteek is. Bernd se seun, Helge, gee vir Claudia 'n boek: ''Eine Reise durch die Zeit'' ("'n Reis deur tyd") deur H.G. Tannhaus. Intussen, terwyl die dorp se krag flikker, ondersoek die tiener Charlotte die dood van talle voëls, die skaam jong Hannah het onbeantwoorde gevoelens vir Ulrich en Regina word geboelie en beseer haarself. 'n Trop skape word dood aangetref van hartstilstand en met gebarste oortromme. Mikkel ontsnap uit die hospitaal en keer terrug na die grotte; nadat hy sy been gebreek het, roep hy om hulp. In 'n onbekende lokaal speel 'n man wat deur horlosies omring is, met 'n kopermasjien. ---- In 2019 hoor Ulrich, wat ook na die grot teruggekeer het, Mikkel se dowwe geroep, maar hulle kan mekaar nie sien nie. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''4''' | '''"Double Lives" ("''Doppelleben''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Martin Behnke, Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 2019 kom Jonas in die gesin se garage af op kaarte en aantekeninge oor die grotte, terwyl Charlotte probeer om 'n verband te vind tussen die verdwene seuns en die dooie voëls wat – nes die dooie seun – gebarste oortromme het. Die voëls toon ook soortgelyke simptome as voëls wat ná die [[Tsjernobil-kernramp]] gekry is, en Charlotte vermoed daar is 'n verband met die Winden-gebeure van 1986. Intussen is haar huwelik met Peter aan die verbrokkel nadat sy ontdek het hy het seks met 'n [[transgender]] [[Prostitusie|sekswerker]] met die naam Bernadette. Sy vind ook bewyse dat Peter die aand van Mikkel se verdwyning rondgery het, hoewel hy daaroor gejok het. Hulle oudste dogter, Franziska, sê vir Magnus Nielsen sy wil Winden verlaat weens haar ouers se gebroke huwelik. Daar word gevrees Franziska se dowe jonger suster, Elisabeth, het verdwyn nadat sy nie van die skool af teruggekom het nie, maar sy kom eindelik ure later by die huis aan en sê sy het 'n geheimsinnige man – Noah – ontmoet wat vir haar 'n horlosie gegee het wat blykbaar eens aan Charlotte behoort het. Intussen word Peter se pa, Helge, wat aan [[demensie]] ly, gekry waar hy in die [[woud]] rondloop. Hy beweer hy "moet Noah keer". Die volgende dag nader 'n man met 'n hoodie Elisabeth se vriend, Yasin, en sê vir hom Noah het hom gestuur. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''5''' | '''"Truths" ("''Wahrheiten''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Martin Behnke, Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1986 word Mikkel in die hospitaal deur 'n priester besoek: Noah. Nadat Hannah van Ulrich en Katharina se affair uitgevind het, vertel sy vir Egon sy het gesien hoe Ulrich Katharina verkrag, en Ulrich word in hegtenis geneem. ---- In 2019 het Yasin nou ook verdwyn, en die paniek versprei. Charlotte beskuldig Peter daarvan dat hy by die seuns se verdwyning betrokke is. Hannah wil haar affair met Ulrich hervat, maar hy weier. By die hotel vertel The Stranger vir Regina om 'n pakkie by Jonas te laat aflewer terwyl hy vir 'n paar dae weggaan. By Michael se graf nader The Stranger Jonas en sê vir hom Jonas se pa het eenkeer sy lewe gered. Bartosz ontmoet Erik Obendorf se dwelmverskaffer, wat Noah blyk te wees. Later ontvang Jonas The Stranger se pakkie: Dit bevat 'n lig, 'n Geigerteller en Michael se selfmoordnota. In die brief verduidelik Jonas se pa dat hy op 4 November 2019 terug na 1986 gereis het. Daar het hy gebly en is deur Ines grootgemaak. Hy is eindelik met Hannah getroud en het Jonas se pa geword. So het Mikkel Nielsen dan Michael Kahnwald geword. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}}} |- | '''6''' | '''"Sic Mundus Creatus Est" (Afr.: 'So Is die Wêreld Geskep')''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 2019 sukkel Mikkel se gesin om nie teen mekaar te draai nie. Regina ontdek sy het borskanker en Ulrich vind uit sy pa het 'n verhouding met Claudia gehad in die tyd toe Mads verdwyn het. Nadat Ulrich uitgevind het Regina was die laaste mens wat Mads in 1986 gesien het, konfronteer hy haar. Hoewel sy erken sy hou dit teen hom dat hy haar in hulle kindertyd geboelie het, laat sy hom besef dit was Hannah wat hom valslik van verkragting laat aankla het. Toe Ulrich die doodshuis besoek, besef hy eindelik die dooie seun is Mads, wat nie ouer geword het sedert 33 jaar gelede nie. Intussen vertel Jonas nie vir sy ma van sy pa se selfmoordbrief nie, maar gaan die grotte binne met sy pa se aantekeninge en die toerusting uit The Stranger se pakkie. In die grotte kom hy af op 'n deur met 'n [[Latyn]]se frase op: Sic mundus creatus est ("So is die wêreld geskep"). Hy gaan daardeur. ---- In 1986, nadat hy na die ander kant oorgegaan het, sien Jonas pamflette wat opgeplak is oor die vermiste Mads Nielsen. 'n Trok ry verby en hou stil; binne-in is die 14-jarige Hannah en haar pa, Sebastian. Hulle bied hom 'n rygeleentheid aan en waarsku hom oor besmette reënwater van die onlangse Tsjernobil-kernramp. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''7''' | '''"Crossroads" ("''Kreuzwege''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1986 word Helge, wat by die aanleg gewerk het die nag toe Mads verdwyn het, deur Egon ondervra oor waar hy oral was. The Stranger verduidelik aan Jonas Mikkel is inderdaad sy pa. Hy waarsku hom as hy Mikkel terugneem huis toe in 2019, sal dit beteken hy (Jonas) word nooit gebore nie. Katharina probeer onsuksesvol om Egon te oortuig dat Ulrich haar nooit verkrag het nie. Helge en Noah maak gereed om Yasin se dooie liggaam van 'n bunker agter Helge se hut te skuif. ---- In 2019 word die polisie eindelik toegelaat om in die kragaanleg in te gaan en in die grotte kom Charlotte af op 'n deur wat toegesweis is. Ulrich vind Egon se notas uit 1986 waarin Helge 'n verdagte is, en besoek hom by die verpleegtehuis. Die bang Helge beweer hy kan die verlede en die toekoms verander. Ulrich word van sy werk geskors en Katharina konfronteer hom oor sy affair. Charlotte ontdek die grotstelsel loop onderdeur 'n ou hut wat aan Helge behoort. Sy kry 'n stemboodskap van Ulrich waarin hy sê Helge is die ontvoerder. Die vraag is egter nie hoe hy dit doen nie, maar wanneer. Laat dié nag verlaat Helge die verpleegtehuis. Ulruch volg hom met 'n boek uit Helge se kamer: ''Eine Reise durch die Zeit'' deur H.G. Tannhaus. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="47%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="21%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''8''' | '''"What you sow, you will reap" ("''Was man sät, das wird man ernten''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Martin Behnke, Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1953 begin voëls doodgaan en die ongeïdentifiseerde liggame van Erik en Yasin word ontdek. Die polisiehoof, Daniel Kahnwald (Ines se pa), en konstabel Egon Tiedemann is verbaas oor die seuns se vreemde kleredrag. Ulrich kom uit 2019 daar aan en ontmoet verskeie inwoners, insluitende die nuweling Agnes Nielsen en haar seun, Tronte, wat op die punt is om 'n kamer in die Tiedemanns se huis te huur, en 'n horlosiemaker met die naam H.G. Tannhaus, wat sê hy weet van die boek wat in 2019 in Helge se kamer gekry is. By die jong Ines en Jana hoor Ulrich van die twee liggame, en toe hy die negejarige Helge ontmoet, dink hy as hy hom vermoor, sal hy die lewe van die twee seuns red. Hy slaan Helge met 'n klip en laat hom vir dood in die bunker agter. Later kry Tannhaus Ulrich se slimfoon. ---- In 1986 ontmoet The Stranger 'n bejaarde Tannhaus, wat vir hom vertel van sy teorie oor tydreise deur wurmgate. The Stranger bevestig sy teorie en sê so 'n wurmgat, wat mense toelaat om met tussenposes van 33 jaar tussen die verlede en toekoms te reis, bestaan in Winden. Hy vra Tannhaus om 'n gebreekte kopertoestel van hom reg te maak sodat hy die wurmgat kan vernietig. Tannhaus haal later die oorspronklike weergawe van die toestel uit en bestudeer hulle saam. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''9''' | '''"Everything Is Now" ("''Alles Ist Jetzt''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1986 word die tiener Ulrich vrygelaat sonder dat hy aangekla is, en Hannah ontdek in die geheim 'n nuwe aankomeling op die dorp, wat homself Aleksander Köhler noem, het 'n vals identiteit. Toe Bernd erken die weggesteekte vate bevat byprodukte van 'n klein smelting, huur Claudia Aleksander in die geheim om die deur na die vate toe te sweis. In 'n argument met Helge (waarin onthul word die ontvoerde seuns is dood in 'n poging deur Noah om 'n tydmasjien te skep) sê Noah sy sending is om die mensdom te bevry, en hy vergelyk homself met die [[Bybel]]se [[Noag]]. ---- In 2019 pers Hannah Aleksander af om Ulrich se lewe te verwoes. Sy jok vir Katharina en sê Ulrich wou sy gesin verlaat. Regina ontdek The Stranger se navorsing en Jonas maak uit met Martha. Bartosz word deur 'n bejaarde Claudia genader, wat veronderstel is om sy oorlede ouma te wees. Later ontmoet Bartosz vir Noah en stem in om by hom aan te sluit. ---- In 1953 word Helge as vermis aangegee. Noah – wat net so oud lyk as in 1986 en 2019 – bied priestershulp aan Helge se ma, Greta, aan. Ulrich word gearresteer en erken hy het Helge geslaan in 'n poging om hom te vermoor. Die Claudia van 2019 kom Tannhaus se winkel binne met planne vir 'n kopermasjien en vra hom om dit vir haar te bou. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''10''' | '''"Alpha and Omega" ("''Alpha und Omega''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} Die aand van Mikkel se verdwyning besoek Peter Helge se hut toe Mads se liggaam skielik verskyn. Hy roep Tronte na die hut en Claudia kom daar aan. Sy vertel vir hom om die lyk te skuif. ---- In 1986 sterf die bejaarde Helge terwyl hy sy jonger self probeer keer om hom dood te ry. Jonas het ook na 1986 teruggekeer om Mikkel na 2019 terug te bring, maar Noah en Helge ontvoer hom. Jonas word in die bunker wakker. The Stranger is ook daar en onthul hy is die volwasse Jonas. The Stranger gaan weg om die wurmgat met die kopermasjien te vernietig wat Tannhaus voltooi het met behulp van die gebreekte weergawe. Claudia begin Tannhaus se boek lees. ---- In 2019 ontdek Charlotte 'n artikel uit 1953 oor Helge se ontvoering, insluitende 'n foto van Ulrich. Noah vertel vir Bartosz Claudia is hulle belangrikste teenstander, en dat die volwasse Jonas onwetend op die punt is om die wurmgat te skep. ---- In 1953 herwin die kind Helge sy [[bewussyn]] toe die wurmgat verskyn en hom aan Jonas in 1986 verbind. Toe hulle na mekaar uitreik, word Helge na 1986 geneem en Jonas word wakker in 'n Winden ná die apokalips in 2052.<ref>{{cite web |url=https://dark.netflix.io/article/en-jonas-kahnwald-20191 |title=Jonas Kahnwald |website=Netflix |access-date=2 July 2019}}</ref> Hy word deur 'n bende aangeval en deur 'n gewapende vrou katswink geslaan. ===Seisoen 2=== {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''1''' | '''"Beginnings and Endings" ("''Anfänge und Enden''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Daphne Ferraro''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1921 bou 'n jong Noah en nog 'n man die gang wat die toegangspoort sal word. Noah vermoor die ander man omdat hy vermoed hy het "sy geloof verloor". Die jonger Noah word gelei deur sy ouer self, 'n lid van die gemeenskap van tydreisigers bekend as ''Sic Mundus'', wat 'n geheimsinnige Adam met 'n verminkte gesig as hoof het. Adam sê die volwasse Noah aan om Claudia se dagboek te kry in voorbereiding op 'n "apokalips" wat op 27 Junie 2020 sal plaasvind. ---- Op 21 Junie 2020, ses dae voor die apokalips, loop die spanning hoog in Winden. 'n Speurder, Clausen, kom op die dorp aan om die polisie te help om die verdwynings te ondersoek, wat nou Helge, Jonas en Ulrich insluit. Katharina deursoek die grotte vir antwoorde. Martha maak uit met Bartosz, wat nou saam met Noah werk. Die volwasse Jonas van die toekoms onthul sy identiteit aan Hannah. Aleksander laat 'n trok met radioaktiewe afval na die kragaanleg vervoer. ---- In 2053 is die tiener Jonas vasgekeer in die Winden ná die apokalips. Hy word gemonitor deur 'n nou volwasse Elisabeth, wat die apokalips oorleef het en 'n groep oorlewendes lei. Sy verbied toegang tot die kragaanleg. Iemand wat dit veronagsaam, word doodgemaak. Jonas gaan tog die dooie sone binne en ontdek 'n groot, swewende en vormlose swart bobbel. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''2''' | '''"Dark Matter" ("''Dunkle Materie''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1987 sukkel Mikkel om aan te pas by 'n lewe saam met Ines. Ou Claudia besoek haar jonger self en gee vir haar die koördinate van 'n tydmasjien wat in haar agterwerf begrawe is. Egon het afgetree en begin twyfel aan sy aksies rakende die dooie kinders se liggame in 1953. Hy voer 'n onderhoud met Helge (wat vir hom vertel van 'n Wit Duiwel) en besoek 'n bejaarde Ulrich in die sielkundige inrigting waar hy al 34 jaar lank aangehou word. ---- In 2020 voer Clausen en Charlotte 'n onderhoud met Regina, wat stadig aan die sterf is weens kanker. Sy vertel van The Stranger wat sy besittings in haar hotel gelos het; dit sluit bladsye in van Tannhaus se boek. Die nuwe bewyse laat Charlotte, wat deur Tannhaus grootgemaak is, wonder oor haar oorsprong. Die volwasse Jonas lig Hannah in oor tydreise en neem haar na 1987, waar hulle Mikkel in Ines se huis sien. ---- In 2053 vind Jonas deur middel van opnames deur Claudia uit van die "Godsdeeltjie", die bobbel in die reaktor wat as 'n poort vir tydreise gebruik kan word. Elisabeth betrap hom waar hy brandstof vir die poort steel. Sy begin hom in die openbaar hang, meer bedink haar dan en sluit hom eerder toe. Elisabeth se tolk, Silja, bevry Jonas uit nuuskierigheid. Hulle gaan die dooie sone binne en kry toegang tot die Godsdeeltjie. Jonas gaan in en los Silja agter. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''3''' | '''"Ghosts" ("''Gespenster''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1954 keer 'n jong, misvormde Helge terug, maar weier om met enigiemand te praat buiten Noah, saam met wie hy die laaste sewe maande in 1987 deurbring om 'n nuwe tydmasjien te bou. Doris verkul haar man, Egon, met Agnes. Die bejaarde Claudia ontmoet later vir Agnes, 'n voormalige lid van ''Sic Mundus''. Agnes vertel vir Noah, haar broer, waar die vermiste bladsye is. Claudia gee Tannhaus se boek vir hom en vra dan haar pa se jonger self verskoning, tot sy verwarring. Claudia loop Noah in die woud raak en hy vermoor haar. Noah kry die vermiste bladsye terug en is ontsteld deur wat hy vind. Hy jok vir Adam oor die bladsye. Egon voer 'n onsuksesvolle onderhoud met Helge en besoek 'n katatoniese Ulrich in die tronk. ---- In 1987 besoek Egon die ouer Ulrich in die inrigting. Ulrich vertel vir Egon sy identiteit, wat Egon herinner aan bewerings wat Mikkel gemaak het toe hy in 1986 die eerste keer verskyn het. Nadat hy met Ines gepraat het, wys Egon die ouer Ulrich 'n foto van Mikkel. Ulrich val Egon aan en word in bedwang gebring. Egon besoek Claudia by die werk om vir haar te sê hy het kanker, en dan gebruik sy die tydmasjien wat sy gekry het om na 2020 te reis; sy huil toe sy 'n sterwende Regina in haar huis sien. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''4''' | '''"The Travelers" ("''Die Reisenden''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Martin Behnke''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} 'n Beseerde Jonas bevind hom in 1921 in Winden, waar die inwoners hom verpleeg. Hy probeer dan deur die poort na 2020 terugkeer, maar kan nie omdat die poort toe nog nie gebou is nie. Noah vergesel hom om Adam te ontmoet en dié onthul hy is die bejaarde Jonas. ---- In 2020 ontmoet die volwasse Jonas en Hannah vir Charlotte en Peter by die bunker en hulle bespreek die bestaan van tydreise, wat hulle ook aan 'n skeptiese Katharina onthul. Die 1987-weergawe van Claudia besoek Winden se openbare biblioteek, waar sy 'n berig oor Egon se dood ontdek; sy reis dan terug na 1987. Clausen ondervra Aleksander, wat sy oorspronklike van – Köhler – onthul van voordat hy met Regina getroud is. Martha, Magnus, Franziska en Elisabeth besoek die grot, waar hulle Bartosz kry wat die tydmasjien dra. Die kinders vat die tydmasjien en los 'n vasgebinde Bartosz in die grot. Katharina deursoek die skoolargief vir die klasfoto van 1987 en identifiseer Mikkel, en dit bevestig Jonas se bewerings. ---- In 2053 loop Silja die kragaanleg binne, waar 'n volwasse Elisabeth haar met 'n wapen dreig. Hulle het 'n warm gesprek waarin Elisabeth erken sy weet van die Godsdeeltjie. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''5''' | '''"Lost and Found" ("''Vom Suchen und Finden''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1921 praat Adam met Jonas, wat onthuts is oor die gevoellose persoon wat hy gaan word. Adam wys vir Jonas 'n Godsdeeltjie wat hom na enige tyd sal vat waarheen hy wil gaan. Jonas besluit om te gaan na die dag voordat Michael selfmoord gepleeg het om hom te oorreed om dit nie te doen nie. ---- In 1987 nooi Claudia vir Egon om by haar in te trek in die hoop dat sy sy komende dood kan verhoed. Ulrich ontsnap uit die psigiatriese saal om Mikkel by die Kahnwalds se huis te besoek. Ná 'n gesprek besef Mikkel die ou man is eintlik sy pa. Ulrich probeer Mikkel na die grot neem, maar die polisie vang hom. ---- In 2020 probeer Katharina aan Magnus en Martha verduidelik wat sy ontdek het, maar hulle veroordeel haar oor haar afgetrokke gedrag. Katharina besoek dan vir Hannah om hulp te vra met tydreise. Die volwasse Jonas gaan na die Dopplers se huis om Charlotte te help. Sy sê Tannhaus is nie haar regte oupa nie en dat sy nie weet wie haar ouers is nie. Magnus, Martha, Franziska en Elisabeth keer terug na die grot, waar Bartosz die tydmasjien verduidelik voordat hy hulle na 1987 neem. Noah besoek Charlotte by Tannhaus se werkwinkel en onthul dat sy sy dogter is. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''6''' | '''"An Endless Cycle" ("''Ein unendlicher Kreis''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Martin Behnke''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} Jonas reis terug na 20 Junie 2019 om Michael te keer om selfmoord te pleeg. Jonas se 2019-weergawe gaan strand toe saam met Martha, Bartosz en Magnus; Mikkel het onwetend 'n amperontmoeting met sy volwasse self; Charlotte en Peter sukkel ná Peter se affair; Aleksander vrees sy verlede sal hom inhaal. Nadat hy gesien het hoe sy 2019-self die meer verlaat, soen die 2020-Jonas vir Martha. Die 2019-Jonas en Hannah kom by die Nielsens se huis aan op Ulrich en Katharina se huweliksherdenking, waar Jonas en Martha seks het en Ulrich sy affair met Hannah begin. Die 2020-Jonas raak versoen met sy pa terwyl hy hom probeer oortuig om nie selfmoord te pleeg nie. Michael sê egter hy oorweeg nie selfmoord nie en onthul dat Jonas die een was wat Mikkel in die eerste plek in die poort ingelei het. Nadat hy sy selfmoordbrief gelees het, sê Michael Jonas is eintlik daar om vir Michael te sê wat hy moet doen. Die bejaarde Claudia kom by die huis aan en oorreed hulle dat Michael moet sterf en dat Mikkel na die verlede moet reis sodat Jonas verwek kan word. ---- In 1921 bespreek twee lede van ''Sic Mundus'' – ouer weergawes van Magnus en Franziska – hulle bekommernisse met Adam. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''7''' | '''"The White Devil" ("''Der weiße Teufel''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1954 vertel die lykskouer vir Egon dat Claudia, wat doodgeskiet aangetref is, aan ongewoon hoë vlakke bestraling blootgestel was. Hulle teoretiseer dat sy Helge ontvoer het, maar Helge sê "hy" het haar van Claudia, die Wit Duiwel, vertel. Hannah reis na 1954 en vra om Ulrich in die inrigting te sien. Ulrich belowe hy sal van Katharina skei vir haar as sy hom help, maar sy glo hom nie en loop kil weg. ---- In 1987 probeer Claudia die dood van haar pa voorkom. Egon lei af sy weet van die tydreise en gebruik die grotte op 'n selfsugtige manier vir haar eie gewin. Hulle baklei om besit van die telefoon, en hy val en stamp sy kop. Terwyl hy sterf, vertel Egon vir Claudia sy is die Wit Duiwel. Die 2020-Jonas kom daar aan en sê vir Claudia hulle kan dalk nog die gebeure verander. ---- In 2020 ontmoet Martha die volwasse Jonas. Clausen konfronteer Aleksander oor sy agtergrond en sê vir hom sy eie broer het in 1986 verdwyn en dat sy naam Aleksander Köhler was. Clausen wys hom 'n anonieme nota wat lui die antwoorde vir sy broer se verdwyning kan in Winden gevind word. Aleksander sê niks. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''8''' | '''"Endings and Beginnings" ("''Enden und Anfänge''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Daphne Ferraro''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1921 probeer Noah om Adam te vermoor omdat hy vir hom gejok het, maar sy wapen weier. Adam sê hy kan nie vermoor word nie, want "dit is nie sy lot nie". Hy verduidelik dan dat Elisabeth die jong Noah se vrou en dus Charlotte se ma sal word. Daarna verskyn Agnes en vermoor Noah. ---- In 2020 vertel die jong Jonas vir Claudia dat haar ouer self hom geleer het om die wêreld te red, terwyl Adam dit wil vernietig. Charlotte vind uit van die radioaktiewe afval wat in die kragaanleg begrawe is; sy glo Clausen sal die apokalips ontlont. Peter, Elisabeth, die 1987-Claudia, Regina en die tiener-Noah kruip in die bunker weg. Die jong Jonas en Martha herenig, maar word deur Adam onderbreek. Hy skiet Martha. In die kragaanleg maak Clausen die tromme oop wat rotse bevat wat met donker materie besmet is. ---- In 2053 aktiveer Elisabeth die masjien, op dieselfde tyd dat Magnus en Franziska dit in 1921 doen. Katharina gaan in die grot in en maak die hek oop, maar open 'n poort wat Elisabeth met Charlotte in 2020 verbind. Terwyl Winden platgevee word deur die apokalips, neem die volwasse Jonas vir Bartosz, Magnus en Franziska na 'n onbekende tyd, terwyl die jong Jonas 'n ander weergawe van Martha ontmoet wat sê sy is nie van 'n ander tyd nie, maar van 'n ander wêreld. ===Seisoen 3=== {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''1''' | '''"Deja-vu"''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1987 brand die "Unknown" – 'n tydreisiger wat terselfdertyd as sy kind, volwassene en bejaarde verskyn – die ''Sic Mundus''-kerk af. Later vermoor hulle Bernd Doppler in sy huis en steel die sleutels van die kernaanleg. ---- Te midde van die apokalips in 2020 reis Jonas en die "ander" Martha na 'n parallelle wêreld waar Jonas nooit gebore is nie; Martha verduidelik dit is die dag waarop sy hom ontmoet het, en verdwyn dan. Teen November 2019 in dié alternatiewe dimensie skei Katharina en Ulrich; Hannah trou met Ulrich en verwag sy kind, maar Ulrich het 'n affair met Charlotte; Franziska is doof in plaas van Elisabeth; en Regina is dood. Jonas ontmoet later 'n bejaarde Martha, wat vir hom sê hoewel hy nie in dié wêreld bestaan nie, sal dit nogtans keer op keer uitmekaarval. ---- Martha van die alternatiewe dimensie reis terug na 21 September 1888 om die volwasse Jonas te ontmoet. Hy het die afgelope maande 'n toestel gebou om die Godsdeeltjie te aktiveer. Martha sê vir hom sy het gekom om die oorsprong van gebeure in elk van hulle wêrelde te vind. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''2''' | '''"The Survivors" ("''Die Überlebenden''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1888 vind Franziska, Magnus, Bartosz en die volwasse Jonas uit van die tweede wêreld van die ander Martha. Die bejaarde Gustav Tannhaus (H.G. Tannhaus se oupa) belowe Jonas hy kan 'n paradys skep. Bartosz wys vir Martha 'n geheime hut waar Gustav se pa, Heinrich, 'n tydmasjien probeer bou het. Martha onthul aan Bartosz dat Jonas Adam is. ---- In 1987 besoek die volwasse Katharina Ulrich in die psigiatriese saal en belowe om hom te bevry. Tronte se huwelik met Jana is spanningsvol ná Mads se verdwyning en Tronte se affair met Claudia. Tronte besoek Regina, wat hy glo sy kind is, en besluit om op te hou om Claudia se verdwyning te ondersoek. Die Unknown breek by die kragaanleg in en vermoor Claudia se sekretaresse. ---- In September 2020, drie maande ná die apokalips, besoek 'n bejaarde Tronte 'n siek Regina en versmoor haar teensinnig. Peter en Elisabeth vind uit 'n muur sal om Winden gebou word. Hulle kom 'n tiener-Noah teen wat belowe om Elisabeth te beskerm. ---- In 2019 van die alternatiewe dimensie wys die bejaarde Martha vir Jonas die volle Winden-stamboom. Sy sê vir hom die apokalips sal in haar wêreld binne net drie dae gebeur. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''3''' | '''"Adam and Eva" ("''Adam und Eva''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1888 vermoor die Unknown Gustav Tannhaus. Bartosz sit vas met Jonas en is kwaad omdat hy nie gesê het hy is Adam nie. Jonas vertel vir Martha van Heinrich se poging om die tydmasjien te bou en sy vrou se dood te voorkom. Martha gee vir Jonas donker materie vir sy Godsdeeltjiemasjien, en hy probeer vergeefs om dit te aktiveer. Martha gebruik die afleiding om na 2053 te reis, waar onthul word dat sy opdragte van Adam uitvoer. ---- In die alternatiewe 2019 vertel die bejaarde Martha vir Jonas dat sy "Eva" is – Adam se eweknie in dié wêreld – en dat haar verbintenis met Jonas die twee wêreld saambind in 'n onskeibare "knoop". Eva beweer sy wil albei wêrelde red, maar Adam wil hulle vernietig. As Jonas wil hê Martha moet lewe, moet hy die Martha van Eva se wêreld lei om Eva self te word. Later word gewys die Unknown werk vir Eva en gee aan haar die sleutels van die kragaanleg se beheerstelsel. Op 'n ander plek in Eva se wêreld vertel Ulrich vir die polisie van 'n ongeïdentifiseerde kinderlyk met Mads Nielsen se ID-kaart. Helge bely aan die polisie dat hy Mads vermoor het. Hannah vind uit van Ulrich se affair en pers Aleksander af om Charlotte se lewe te ruïneer. Jonas neem 'n jong alternatiewe Martha deur die wurmgat in die grot. Die twee verskyn in 'n toekomstige woestynlandskap en word deur 'n volwasse Martha genader. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''4''' | '''"The Origin" ("''Der Ursprung''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1954 ontmoet die jong Tronte die Unknown, wat impliseer hy is Tronte se pa. Egon het 'n affair met Hannah; sy raak swanger en vertel vir Egon, wat haar geld gee vir 'n aborsie. Terwyl sy wag om die aborsie te ondergaan, ontmoet sy 'n jong Helene Albers, Katharina se toekomstige ma. Hannah verander van plan en loop weg. Jana begin op Tronte verlief raak, terwyl Tronte sy maagdelikheid met Claudia verloor. Doris vind van die Unknown uit dat Egon 'n affair het; sy besluit om van hom te skei. Die Unknown oorreed Winden se burgemeester om die kragaanleg goed te keur. ---- In 2052 in Eva se wêreld ná die apokalips vertel die volwasse Martha vir Jonas en die jong Martha hulle kan die apokalips voorkom as hulle die oopmaak van die vate in die kragaanleg kan voorkom. Nadat hulle weg is, verskyn die Noah van Eva se wêreld en merk op die linie van die Winden-gesinstamboom is 'n oneindige sirkel. Martha en Jonas keer terug na 2019 en het passievolle seks. ---- Adam het die basis van ''Sic Mundus'' se operasie na 2053 geskuif. Agnes sê sy ken die ware oorsprong van die siklus. Adam onthul aan Martha dat sy swanger is en dat haar kind by Jonas – die Unknown – die oorsprong van die stamboom is. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''5''' | '''"Life and Death" ("''Leben und Tod''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1987 probeer Katharina om Helene, wat by die psigiatriese saal werk, te beroof om haar sleutelkaart te kry. Helene slaan Katharina met 'n klip dood en gooi haar liggaam in die meer. H.G. Tannhaus onthul aan die tiener-Charlotte dat twee geheimsinnige vroue haar aan hom gegee het kort nadat sy seun, skoondogter en kleindogter in 'n motorongeluk dood is. ---- In 2020 hou Peter aan om na Charlotte en Franziska te soek, al glo Elisabeth hulle is dood. Terug by hulle woonwa kom hulle 'n inbreker teen wat Peter vermoor voordat Elisabeth hom vermoor. Sy gaan na die grot en word deur Noah getroos. Intussen ontmoet Claudia haar dubbelganger uit Eva se wêreld, wat haar die opdrag gee om albei wêrelde te red. ---- In 2019 in Eva se wêreld lei Jonas vir Martha na die kragaanleg om die apokalips te voorkom. Nadat sy haar gesig op dieselfde manier beseer as die Martha wat Jonas na haar wêreld gebring het, besef hy hulle herhaal bloot die siklus van gebeure in haar wêreld. Hy en Martha gaan konfronteer Eva. Sy sê Jonas het sy doel gedien. Daarna verskyn 'n ander tiener-Martha en skiet Jonas dood. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''6''' | '''"Light and Shadow" ("''Licht und Schatten''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 2020 gaan Claudia en Jonas (wat blykbaar nog lewe) na die verlate kragaanleg en vind die Godsdeeltjie in 'n dormante toestand. Claudia oorreed Jonas om haar te help om dit te herstel. ---- In 2052 in Eva se wêreld verduidelik Eva aan die jong Martha, wat pas vir Jonas vermoor het, dat Martha se dood in Adam se wêreld die punt is waarby die twee parallelle werklikhede oorvleuel in kwantumverstrengeling: in een scenario red die alternatiewe Martha vir Jonas van die apokalips; in die ander oorleef Jonas op sy eie en word eindelik Adam. ---- Die jong Martha van Eva se wêreld reis na die dag van die apokalips. Sy kan Aleksander nie in die hande kry nie, en sy en Bartosz haas hulle na die kragaanleg, maar word voorgekeer deur die volwasse Magnus en Franziska van Adam se wêreld, wat Martha op haar sending stuur om Jonas te red. Bartosz loop sy eie volwasse self raak. Dié is deur Eva gestuur saam met ander volgelinge van ''Erit Lux'' ("Laat Daar Lig Wees", haar wêreld se weergawe van ''Sic Mundus''). Die Unknown reis na 1986 in albei wêrelde om radioaktiewe afval by die kragaanleg vry te stel; dit veroorsaak eindelik die wurmgat en die apokalips. Aleksander en Charlotte maak die vate in die kragaanleg oop en veroorsaak die apokalips in Eva se wêreld. ---- In 2053 in Adam se wêreld probeer Adam die oorsprong vernietig deur die Godsdeeltjie te aktiveer ten tyde van albei apokalipse en hulle energie op Martha vry te stel – wat haar en die kind vir altyd sal doodmaak. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''7''' | '''"In Between Time" ("''Zwischen der Zeit''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In een scenario van die 2020-apokalips red die Martha van Eva se wêreld Jonas; in die ander word sy gekeer deur Bartosz van Eva se wêreld. Hy neem Martha terug na Eva, wat haar opdrag gee om Jonas dood te maak wanneer hy met die ander Martha opdaag. ---- In 1890 ontmoet Bartosz vir Silja, wat deur Adam van 2053 af gestuur is. Hulle het twee kinders: Hanno (Noah) en Agnes (met wie se geboorte Silja sterf). In 1911 kom Hannah en haar dogter Silja by Jonas bly wat in Adam begin verander het. Jonas vermoor vir Hannah en stuur Silja na die Winden ná die apokalips. ---- Jonas en Claudia werk vergeefs deur 2041 om die Godsdeeltjie te reaktiveer. Teen dié tyd is Charlotte vir Noah en Elisabeth gebore. Die volwasse Elisabeth en die Charlotte van 2053 reis na 2041, ontvoer die baba-Charlotte en gee haar vir Tannhaus. Noah se soeke na sy dogter lei tot sy inisiasie in ''Sic Mundus'' in 1920 deur Adam. Claudia vermoor haar eweknie van Eva se wêreld en begin aan Eva voordoen dit is sy. Sy samel heeltyd inligting oor albei wêrelde in. In 2052 stuur die bejaarde Claudia die volwasse Jonas op sy 2019-sending na Winden. ---- In 2053 wis Adam se poging om die oorsprong te vernietig nie sy bestaan uit nie, en dit verstom hom. 'n Bejaarde Claudia ontmoet hom dan en sy vertel vir hom sy weet hoe die twee wêreld verbind is. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''8''' | '''"Paradise" ("''Das Paradies''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} Claudia, wat die apokalips se kwantumverstrengeling gebruik het om in 2053 uit te kom, verduidelik aan Adam hoe hy en Eva vasgevang is in 'n onlosmaaklike knoop wat buite albei se wêrelde ontstaan het. Claudia wys vir Adam hoe om die oorsprong te voorkom in 'n derde, oorspronklike wêreld, waar H.G. Tannhaus 'n tydmasjien ontwerp het om die dood van sy gesin te voorkom. Hy het onopsetlik sy wêreld vernietig en dit verdeel in die wêrelde van Adam en Eva. ---- Met die gebruik van kwantumverstrengeling keer Adam terug na die apokalips en neem die jong Jonas na Eva se wêreld. Hy spoor hom aan om Martha te gaan haal en die oorsprong te voorkom. Adam konfronteer daarna vir Eva en weier, tot haar skok, om haar te vermoor. Eva, wat besef die siklus is verbreek, omhels Adam. Jonas en Martha reis na die oorspronklike wêreld en slaag daarin om die Tannhaus-gesin te red. So wis hulle albei hulle wêrelde uit. ---- Die enigste hoofkarakters wat in die oorspronklike wêreld oor is, is dié wie se geboorte nie die resultaat van tydreise is nie. Peter is in 'n verhouding met Bernadette; Katharina en die kankervrye Regina is enkellopend; en Hannah verwag die kind van Bernadette se broer, Torben Wöller, wie se oog gesond geword het. Op 'n aandetepartytjie merk Hannah 'n geel reënjas in die hoek van die kamer op en ervaar 'n kort oomblik van déjà vu. Toe sy gevra word wat sy haar kind gaan noem, antwoord sy sy het nog altyd van die naam "Jonas" gehou. ==Ontvangs== ''Dark'' het groot lof gekry en is deur baie publikasies beskou as een van die beste TV-programme van die jare 2017, 2019 en 2020, sowel as van die 2010's, van die 21ste eeu en van alle tye. Die webtuiste ''Vulture'' noem dit een van die merkwaardigste shows van die dekade.<ref>{{cite web |author1=Seitz, Matt Zoller |author2=Chaney, Jen |author3=VanArendonk, Kathryn |author4=Bastien, Angelica Jade |author5=Heller, Chris |author6=Koski, Genevieve |date=18 December 2019 |title=What Did We Just Watch? A not-so-abridged guide to Prestige, Peak, and every other kind of TV from the past decade. |url=https://www.vulture.com/article/tv-shows-of-the-2010s.html |url-access=limited |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915050904/https://www.vulture.com/article/tv-shows-of-the-2010s.html |archive-date=15 September 2022 |access-date=14 September 2022 |website=Vulture |url-status=live}}</ref> Die [[BBC]] het dit gelys as die 58ste beste TV-reeks van die 21ste eeu<ref name="BBC greatest tv series'" /> en BuzzFeed as een van die 25 beste TV-shows van alle tye.<ref>{{Cite web |last=Sloss |first=Morgan |date=12 August 2022 |title=25 Best TV Shows Of All Time |url=https://www.buzzfeed.com/morgansloss1/best-tv-shows-of-all-time-reddit |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915050933/https://www.buzzfeed.com/morgansloss1/best-tv-shows-of-all-time-reddit |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=BuzzFeed |url-status=live}}</ref> ===Seisoen 1 === Die eerste seisoen van ''Dark'' het meestal positiewe resensies gekry. Baie resensente het ooreenkomste met die TV-reeks ''[[Twin Peaks]]'' en 'n ander Netflix-reeks, ''Stranger Things'', raakgesien. [[Rotten Tomatoes]] het die eerste seisoen 'n goedkeuringsyfer van 90% gegee, met 'n gemiddelde punt van 7,4 uit 10, gebaseer op 48 resensies.<ref name="RTS1">{{cite web |title=Dark: Season 1 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s01/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916080926/https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s01 |archive-date=16 September 2022 |access-date=28 November 2019 |website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> [[Metacritic]] het dit 'n punt van 61 gegee, gebaseer op 10 resensies.<ref name="MCS1">{{cite web |title=Dark: Season 1 |url=https://www.metacritic.com/tv/dark/season-1 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916080957/https://www.metacritic.com/tv/dark/season-1 |archive-date=16 September 2022 |access-date=20 August 2020 |website=[[Metacritic]] |url-status=live}}</ref> In ''The Guardian'' het Lanre Bakare ''Dark'' 'n punt van vier uit vyf gegee en die reeks geprys vir sy toon, die kompleksiteit van sy verhaal en die pas.<ref name="theguardian.com">{{cite news |last1=Bakare |first1=Lanre |date=1 December 2017 |title=Dark review – a classy, knotty, time-travelling whodunnit for TV |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2017/dec/01/dark-review-a-classy-knotty-time-travelling-whodunnit-for-tv |url-status=live |access-date=3 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507054718/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2017/dec/01/dark-review-a-classy-knotty-time-travelling-whodunnit-for-tv |archive-date=7 May 2020}}</ref> Emily St. James van Vox het dit drie en 'n half uit vyf gegee.<ref>{{Cite web |last=St. James |first=Emily |date=2 December 2017 |title=The best way to experience Netflix's Dark might be as a graph. This is a compliment? |url=https://www.vox.com/culture/2017/12/2/16721802/dark-review-netflix-german |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163708/https://www.vox.com/culture/2017/12/2/16721802/dark-review-netflix-german |archive-date=20 September 2022 |access-date=16 September 2022 |website=Vox |url-status=live}}</ref> Die tydskrif ''Reason'' se Glenn Garvin het egter gevoel die benadering was te swaar, daar was te min simpatieke karakters en sekere aspekte was onoorspronklik.<ref name="reason.com">{{cite magazine |url=http://reason.com/archives/2017/12/01/you-wont-be-afraid-of-this-dark-but-you |title=You Won't Be Afraid of This Dark, But You Might Be Bored |first1=Glenn |last1=Garvin |date=1 December 2017 |magazine=Reason |access-date=3 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125111410/http://reason.com/archives/2017/12/01/you-wont-be-afraid-of-this-dark-but-you |archive-date=25 January 2018 |url-status=live}}</ref> ''Los Angeles Times'' het ''Dark'' gelys as een van die beste TV-reekse van 2017, terwyl Thrillist dit die 18de beste TV-show van die jaar genoem het.<ref>{{Cite web |last=Lloyd |first=Robert |date=15 December 2017 |title='Twin Peaks,' 'Legion,' 'Danger and Eggs' and 'One Day at a Time' among the best in TV in 2017 |url=https://www.latimes.com/entertainment/tv/la-ca-st-year-end-top-ten-lloyd-20171215-story.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915050930/https://www.latimes.com/entertainment/tv/la-ca-st-year-end-top-ten-lloyd-20171215-story.html |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=[[Los Angeles Times]] |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sellers |first=John |date=13 February 2018 |title=The Best TV Shows of 2017 |url=https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-tv-shows-2017-to-watch |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090944/https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-tv-shows-2017-to-watch |archive-date=16 September 2022 |access-date=16 September 2022 |website=Thrillist |url-status=live}}</ref> ===Seisoen 2=== Die tweede seisoen het ook lof ingepalm. Metacritic het dit 'n punt van 82 uit 100 gegee, gebaseer op vier resensies.<ref name="MCS2">{{cite web |title=Dark: Season 2 |url=https://www.metacritic.com/tv/dark/season-2 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090911/https://www.metacritic.com/tv/dark/season-2 |archive-date=16 September 2022 |access-date=5 May 2020 |website=[[Metacritic]]}}</ref> Op Rotten Tomatoes het seisoen twee 'n goedkeuringsyfer van 100% gekry, gebaseer op 30 resensies, met 'n gemiddelde punt van 8,1 uit 10.<ref name="RTS2">{{cite web |title=Dark: Season 2 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s02 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090910/https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s02 |archive-date=16 September 2022 |access-date=28 November 2019 |website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> Resensente het gevoel seisoen twee is veel onheilspellender as seisoen een, en dat die reeks daarin geslaag het om verskeie idees oor tydreise omver te werp.<ref name="IWS2">{{Cite web |url=https://www.indiewire.com/2019/06/dark-season-2-review-german-time-travel-netflix-1202152204/ |title=''Dark'' Review: Season 2 Is Defiantly Bizarre, Twisty, and More Addictive Than Ever |last1=Nguyen |first1=Hanh |date=21 June 2019 |website=IndieWire |access-date=25 June 2019 |archive-date=16 September 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916110944/https://www.indiewire.com/2019/06/dark-season-2-review-german-time-travel-netflix-1202152204/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tvguide.com/news/dark-timeline-netflix/ |title=The Dark Timeline You Desperately Need for This Complicated Netflix Show |last1=Gennis |first1=Sadie |date=21 June 2019 |website=TV Guide |access-date=2 July 2019}}</ref> Die seisoen het 'n punt van vier uit vyf by Jack Seale van ''The Guardian'' en Boyd Hilton van ''Empire'' gekry, en 'n "verstommende" nege uit 10 by David Griffin van ''IGN''.<ref name="TGS2">{{cite web |last1=Seale |first1=Jack |title=Dark season two review – wilfully confusing and deliciously creepy |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jun/21/dark-season-two-review-netflix-german-drama |website=The Guardian |access-date=16 September 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916110904/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jun/21/dark-season-two-review-netflix-german-drama |archive-date=16 September 2022 |date=21 June 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="EmpireS2">{{cite web |last1=Hilton |first1=Boyd |title=Dark: Season 2 Review |url=https://www.empireonline.com/tv/reviews/dark-season-2-review/ |website=Empire |access-date=16 September 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916110946/https://www.empireonline.com/tv/reviews/dark-season-2-review/ |archive-date=16 September 2022 |date=21 June 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="IWS2" /><ref name="IGNS2">{{cite web |last1=Griffin |first1=David |title=Dark: Season 2 Review |url=https://sea.ign.com/dark-season-2/151010/review/netflixs-dark-season-2-review |website=IGN |access-date=16 September 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916100933/https://sea.ign.com/dark-season-2/151010/review/netflixs-dark-season-2-review |archive-date=16 September 2022 |date=23 June 2019 |url-status=live}}</ref> Die seisoen het talle lyste van goeie reekse gehaal. Dit is onderskeidelik as die negende en tiende beste TV-shows beskou deur Maggie Fremont van ''ScreenCrush'' en John Sellers van Thrillist.<ref>{{Cite news |last=Fremont |first=Maggie |date=10 December 2019 |title=The Best TV Shows of 2019 |url=https://screencrush.com/best-tv-shows-of-2019-2/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915040916/https://screencrush.com/best-tv-shows-of-2019-2/ |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=ScreenCrush |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sellers |first=John |date=12 December 2019 |title=The Best TV Shows of 2019, Ranked |url=https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-tv-shows-2019-to-watch |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915040926/https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-tv-shows-2019-to-watch |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=Thrillist |url-status=live}}</ref> ===Seisoen 3=== Die derde en finale seisoen het weer eens lof ingepalm, en is veral geprys vir die bevredigende einde van die verhaal. Rotten Tomatoes se goedkeuringsyfer was 97%, gebaseer op 35 resensies, met 'n gemiddelde punt van 8,5 uit 10.<ref name="RTS3">{{Cite web |title=Dark: Season 3 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s03 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090929/https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s03 |archive-date=16 September 2022 |access-date=25 July 2020 |website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> Op Metacritic het die seisoen 'n gemiddelde punt van 92 gekry, gebaseer op vier resensies.<ref name="MCS3">{{cite web |title=Dark: Season 3 |url=https://www.metacritic.com/tv/dark/season-3 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090913/https://www.metacritic.com/tv/dark/season-3 |archive-date=16 September 2022 |access-date=27 June 2020 |website=[[Metacritic]]}}</ref> Die seisoen het 'n punt van vyf uit vyf gekry by ''Radio Times'' se Patrick Cremona en vier uit vyf by ''The Guardian'' se Jack Seale.<ref name="RT-S3">{{cite web |last1=Cremona |first1=Patrick |title=Dark season 3 review: Sci-fi at its most mesmerising, confounding and exhilarating |url=https://www.radiotimes.com/tv/sci-fi/dark-season-3-review/ |website=Radio Times |access-date=16 September 2022 |date=24 June 2020}}</ref><ref name="TGS3">{{cite web |last1=Seale |first1=Jack |title=Dark season three review – a thrilling, brain-scrambling sci-fi finale |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2020/jun/27/dark-season-three-review-sci-fi-series-netflix |website=The Guardian |access-date=16 September 2022 |date=27 June 2020}}</ref> Cremona het dit beskou as "wetenskapsfiksie op sy betowerendste, verbysterendste en verfrissendste, en dit alles maak dit 'n onweerstaanbate TV-produksie". Hy het ook die skryfwerk, kinematografie, rolverdeling en toneelspel (veral dié van Louis Hoffman, Maja Schöne en Lisa Vicari) geprys.<ref name="RT-S3" /> William Goodman van ''Complex'' het die einde geprys en gesê: "Odar en Friese sluit die reeks meesterlik af deur die simbiotiese verhouding tussen eindes en beginne te wys. Daar is geen oorwinning sonder opoffering, geen lig sonder donkerte en geen liefde sonder verlies nie."<ref name="CPXS3">{{cite web |last1=Goodman |first1=William |title=Netflix's 'Dark' Concludes With Brilliantly Satisfying Series Finale |url=https://www.complex.com/pop-culture/2020/07/dark-season-3-review |website=Complex |access-date=16 September 2022 |date=13 July 2020}}</ref> Baie publikasies het die seisoen gelys as een van die beste TV-produksies van 2020. ''Radio Times'' het dit die agtste beste TV-show van die jaar genoem.<ref>{{Cite web |date=29 December 2020 |title=Best TV shows of the year 2020, 10-1: Our no. 1 series revealed |url=https://www.radiotimes.com/tv/best-tv-shows-of-2020-no-1-show-revealed/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915040933/https://www.radiotimes.com/tv/best-tv-shows-of-2020-no-1-show-revealed/ |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=Radio Times |url-status=live}}</ref> ''Exclaim!'' en GameSpot het dit gelys as 10de beste.<ref>{{Cite web |date=17 December 2020 |title=Exclaim!'s 13 Best TV Series of 2020 |url=https://exclaim.ca/film/article/exclaim_s_13_best_tv_series_of_2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915040905/https://exclaim.ca/film/article/exclaim_s_13_best_tv_series_of_2020 |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=Exclaim! |url-status=live}}</ref> ==Sien ook== * [[Donker materie]] * [[Higgsboson]] * [[Schrödinger se kat]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{Netflix-titel}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Dark (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Duitse televisiereekse]] eb2syzz7yfs6rbfs7go45rhcyjplknl 2893073 2893070 2026-04-12T11:06:13Z Aliwal2012 39067 2893073 wikitext text/x-wiki {{kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Dark | beeld = [[Beeld:Louis Hofmann Hessischer Film- und Kinopreis 2015.JPG|240px]] | onderskrif = Louis Hofmann is een van die akteurs wat die rol van Jonas Kahnwald vertolk. | reeksnaam_2 = | genre = {{plainlist| * [[Wetenskapsfiksie]] * [[Riller]] * Misterie * Tragedie<ref>{{cite web |last1=Teti |first1=Julia |title=Finding the Greek Drama in Netflix's ''dark'' |url=https://filmschoolrejects.com/netflix-dark/ |work=Film School Rejects |access-date=4 February 2020 |date=19 June 2019 |archive-date= 6 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206203225/https://filmschoolrejects.com/netflix-dark/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Nguyen |first1=Hanh |title=''Dark'': Season 2's Insane Ending and All the Burning Questions Season 3 Needs to Answer |url=https://www.indiewire.com/2019/06/dark-season-2-ending-spoilers-season-3-questions-netflix-1202152315/ |work=Indiewire |access-date=4 February 2020 |date=23 June 2019 }}</ref> }} | skepper = {{Plain list| * Baran bo Odar * Jantje Friese }} | skrywer = {{plainlist| * Jantje Friese * Ronny Schalk * Marc O. Seng * Martin Behnke * Daphne Ferraro }} |regisseur = Baran bo Odar | rolverdeling = Sien teks | temamusiekkomponis = Apparat | openingstema = "Goodbye" deur Apparat (met Soap&Skin)<ref>{{cite web |url=https://www.thisisinsider.com/dark-netflix-music-score-songs-2017-12 |title=Netflix's new series ''Dark'' has a terrific and unique soundtrack{{snd}}here are all the best songs featured |first1=Kim |last1=Renfro |date=11 December 2017 |website=Insider |access-date=2 July 2019}}</ref> | oorsprongsland = [[Duitsland]] | taal = [[Engels]], Duitse vingertaal (oorgeklank uit [[Duits]]) | aantal_seisoene = 3 | aantal_episodes = 26 | uitvoerende_vervaardiger = {{plainlist| * Justyna Müsch * Jantje Friese * Quirin Berg * Max Wiedemann * Abraham Davies }} | looptydperk = 44-73 minute | kinematografie = Nikolaus Summerer<ref name="MC" /> | maatskappy = Wiedemann & Berg Television | netwerk = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2017|12|1|df=yes}} | laaste_uitsending = {{Einddatum|2020|6|27|df=yes}} | status = }} '''''Dark''''' is 'n Duitse [[wetenskapsfiksie]]rillerreeks vir [[televisie]] wat geskep is deur Baran bo Odar en Jantje Friese.<ref name="MC">{{Cite web |url=https://media.netflix.com/en/press-releases/dark-the-first-netflix-original-series-produced-in-germany-commences-principal-photography |title=Dark, The First Netflix Original Series Produced In Germany Commences Principal Photography |date=18 October 2016 |website=Netflix Media Center |access-date=24 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203131151/https://media.netflix.com/en/press-releases/dark-the-first-netflix-original-series-produced-in-germany-commences-principal-photography |archive-date=3 February 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.comingsoon.net/tv/news/820207-netflix-drops-teaser-for-new-german-series-dark |title=Netflix Drops Teaser for New German Series Dark |date=1 March 2017 |website=ComingSoon.net |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307042853/http://www.comingsoon.net/tv/news/820207-netflix-drops-teaser-for-new-german-series-dark |archive-date=7 March 2017 |url-status=live}}</ref> Daar was drie seisoene, van 2017 tot 2020. Die storie gaan oor die disfunksionele karakters van die fiktiewe dorp Winden in Duitsland wat na antwoorde soek nadat 'n kind verdwyn het. Dit volg die verbintenisse tussen vier vervreemde gesinne en stel 'n sinistere tydreissameswering bloot wat oor verskeie geslagte strek. Die reeks verken die eksistensiële implikasie van tyd en die uitwerking daarvan op die menslike aard en lewe. Die hoofrol word vertolk deur onder andere Louis Hofmann. ''Dark'' se eerste stroming was op 1 Desember 2017 op [[Netflix]]; dit is die stromingdiens se eerste Duitse oorspronklike reeks. Die tweede seisoen het op 21 Junie 2019 begin,<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/dark-season-2-netflix-renewed-release-date-a8121961.html |first1=Jack |last1=Shepherd |date=21 December 2017 |title=Dark renewed for season 2 by Netflix |newspaper=The Independent |access-date=2 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627012116/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/dark-season-2-netflix-renewed-release-date-a8121961.html |archive-date=27 June 2019 |url-status=live}}</ref> en die derde seisoen op 27 Junie 2020.<ref>{{cite web |url=https://tvline.com/2019/05/30/monica-potter-sweet-magnolias-netflix-drama-cast/ |title=TVLine Items: Monica Potter's New Series, Netflix's Dark to End and More |first1=Vlada |last1=Gelman |date=30 May 2019 |work=TVLine |access-date=2 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190718230525/https://tvline.com/2019/05/30/monica-potter-sweet-magnolias-netflix-drama-cast/ |archive-date=18 July 2019 |url-status=live}}</ref> ''Dark'' het goeie resensies gekry vir sy toneelspel, regie, skryfwerk, beelde, temas, musiek en die strewe en kompleksiteit van die verhaal. Baie mense het die komplekse vertellingstruktuur geprys, want dit het van kykers vereis om groot aandag te skenk om die ingewikkelde verband tussen die karakters en tydlyne te verstaan. Die reeks se regisseur, Baran bo Odar, is geprys vir die groot sorg wat hy aan detail geskenk het, die toon en die spanningsgevulde atmosfeer, wat alles tot die reeks se sukses bygedra het. Die reeks het verskeie pryse en benoemings ingepalm. In 2021 het die [[BBC]] dit gelys as sy 58ste beste televisiereeks van die 21ste eeu.<ref name="BBC greatest tv series'">{{cite web |title=The 100 greatest TV series of the 21st Century |work=BBC Culture |date=18 October 2021 |url=https://www.bbc.com/culture/article/20211015-the-100-greatest-tv-series-of-the-21st-century |access-date=22 October 2021}}</ref> Dit het 'n groot internasionale aanhang gekry, veral nadat dit in verskeie tale oorgekank of van subtitels voorsien is. Dit was een van Netflix se suksesvolste nie-Engelse oorspronklike reekse. ==Oorsig== Kinders begin uit die Duitse dorp Winden verdwyn<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/11/23/arts/television/dark-a-german-netflix-series.html |title=With ''Dark'', a German Netflix Series, Streaming Crosses a New Border |last1=Rogers |first1=Thomas |date=23 November 2017 |newspaper=The New York Times |access-date=23 March 2018 |url-access=limited}}</ref> en bring die gebroke verhoudings, dubbele lewens en donker verledes van vier gesinne wat daar woon aan die lig. Dit ontbloot ook 'n geheim wat oor vier geslagte strek. Die eerste seisoen begin in 2019, maar dit brei later uit om 1986 en 1953 via [[tydreis]]e in te sluit toe lede van die reeks se sleutelgesinne bewus word van 'n [[wurmgat]] in die grotstelsel onder die plaaslike kernaanleg. In die eerste seisoen word geheime onthul oor die gesinne Kahnwald, Nielsen, Doppler en Tiedemann, en hulle lewe begin ineenstort namate hulle bande ontbloot word. Die sameswering behels die vermiste kinders en die geskiedenis van die dorp en sy inwoners. Die tweede seisoen sit die betrokke gesinne se pogings voort om met hulle vermiste geliefdes herenig te raak, onderskeidelik in 2020, 1987 en 1954. Bykomende storielyne speel af in 2053 en 1921. Die tweede seisoen stel ''Sic Mundus Creatus Est'' bekend; dit is 'n groot faksie in die voortdurende geveg vir die eindelike lot van die mense van Winden en die wêreld. Die derde seisoen volg die vier gesinne oor tyd net voor die apokalips van 2020. Dit stel 'n parallelle heelal bekend wat aan die eerste een verbind is. Die derde seisoen sit die storielyne van 1954, 1987, 2020 en 2053 in die eerste wêreld voort, terwyl dit ook 'n nuwe 1888-storielyn en 2019 en 2052 by die tweede wêreld voeg. Die seisoen wys ook die hoofgebeure tussen al dié jare. ==Akteurs en karakters== Die eerste seisoen speel hoofsaaklik in 2019 af, maar later ook in 1986, 1953 en – in die finale toneel – 2052. Verskeie karakters verskyn op verskillende ouderdomme en word deur verskillende akteurs vertolk. Die tweede seisoen vind verskeie maande ná die eerste een plaas. Die aanvanklike stories speel af in 2020, 1987 en 1954, terwyl die storielyn in die toekoms na 2053 uitgebrei word. 'n Vyfde storielyn, wat in 1921 afspeel, word ook bygevoeg. Die derde seisoen stel 'n storielyn bekend wat in 1888 gebaseer is en 'n parallelle realiteit met alternatiewe weergawes van baie hoofkarakters. ===Hoofkarakters=== {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#ADD8E6;" ! rowspan="2" style="width:18%;" scope="col" | Karakter ! rowspan="2" style="width:7%;" scope="col" | Lewen-<br/>stadium ! rowspan="2" scope="col" class="unsortable" | Beskrying ! rowspan="2" style="width:15%;" scope="col" | Akteur ! colspan="3" scope="col" | Seisoen |- !1 !2 !3 |- | rowspan="4" |{{Sorteernaam|Jonas|Kahnwald|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | 'n Jong seun | {{sorteernaam|Jonas|Gerzabek|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|2|Tiener}} | 'n Hoërskoolleerling wat sukkel om sy pa se selfmoord te verwerk. Martha se liefdesbelangstelling. | {{sorteernaam|Louis|Hofmann|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | 'n Tydreisiger, bekend as "the Stranger" | {{sorteernaam|Andreas|Pietschmann}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Leier van ''Sic Mundus'', bekend as "Adam" | {{sorteernaam|Dietrich|Hollinderbäumer}} | {{CNone}} | colspan="2" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{Sorteernaam|Hannah|Kahnwald|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Hannah Krüger, dogter van Sebastian Krüger; 'n jong meisie vol geheime | Ella Lee | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Jonas se ma en Michael se vrou, 'n masseerterapeut; Silja Tiedemann se ma |{{sorteernaam|Maja|Schöne|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Ines|Kahnwald|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | 'n Jong meisie, 'n vriendin van Jana en Claudia | {{sorteernaam|Lena|Urzendowsky|nolink=1}} | {{CRecurring}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Michael se aanneemma, 'n verpleegster | {{sorteernaam|Anne|Ratte-Polle|nolink=1}} | colspan="2" {{CMain}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Jonas se vervreemde ouma |{{sorteernaam|Angela|Winkler|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CNone}} |- | {{sorteernaam|Daniel|Kahnwald|nolink=1}} | {{sort|3|Volwassene}} | Ines se pa; Winden se polisiehoof |{{sorteernaam|Florian|Panzner|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | rowspan="4" |{{sorteernaam|Martha|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | 'n Jong meisie | {{sorteernaam|Luna Arwen|Krüger|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|2|Tiener}} | Ulrich en Katharina se middelste kind, Bartosz se meisie en Jonas se liefdesbelangstelling |{{sorteernaam|Lisa|Vicari|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Oorlewende van die apokalips in 'n alternatiewe realiteit, lid van ''Erit Lux'', bekend as "female stranger" |{{sorteernaam|Nina|Kronjäger|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} |Die leier van ''Erit Lux'', bekend as "Eva" | {{sorteernaam|Barbara|Nüsse|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Magnus|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Ulrich en Katharina se oudste {{sort|1|Kind}}, Franziska se kêrel |{{sorteernaam|Moritz|Jahn|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Lid van ''Sic Mundus'' | {{sorteernaam|Wolfram|Koch|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CRecurring}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Mikkel|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} |Ulrich en Katharina se jongste kind, wat in 2019 vermis raak en in 1986 verskyn | {{sorteernaam|Daan Lennard|Liebrenz|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- |{{sort|3|Volwassene}} | Hannah se man en Jonas se pa, wat Michael Kahnwald genoem word; 'n kunstenaar wat selfmoord pleeg | {{sorteernaam|Sebastian|Rudolph|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Ulrich|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | 'n Hoërskoolleerling wat sukkel nadat sy broer vermis geraak het |{{sorteernaam|Ludger|Bökelmann|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Katharina se man; Magnus, Martha en Mikkel se pa; 'n polisieman | {{sorteernaam|Oliver|Masucci|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Pasiënt in 'n psigiatriese saal, bekend as "The Inspector" |{{sorteernaam|Winfried|Glatzeder|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CMain}} | {{CRecurring}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Katharina|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Ulrich se meisie, 'n hoërskoolleerling | {{sorteernaam|Nele|Trebs|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CRecurring}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Ulrich se vrou; Magnus, Martha en Mikkel se ma; 'n skoolhoof |{{sorteernaam|Jördis|Triebel}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Tronte|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Agnes en The Unknown se seun;<ref>{{cite web |url=https://dark.netflix.io/en/family-tree |title=Family tree |website=DARK – The Official Guide – NETFLIX |access-date=22 September 2020}}</ref> 'n nuwe aankomeling in Winden |{{sorteernaam|Joshio|Marlon|nolink=1}} | {{CRecurring}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Jana se man; Ulrich en Mads se pa; 'n joernalis | {{sorteernaam|Felix|Kramer|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Jana se man; Ulrich se pa; Magnus, Martha en Mikkel se oupa |{{sorteernaam|Walter|Kreye|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CRecurring}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Jana|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | 'n Vriendin van Ines en Claudia |{{sorteernaam|Rike|Sindler|nolink=1}} | {{CRecurring}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Tronte se vrou; Ulrich en Mads se ma | {{sorteernaam|Anne|Lebinsky|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Tronte se vrou; Ulrich se ma; Magnus, Martha en Mikkel se ouma | {{sorteernaam|Tatja|Seibt|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CNone}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Helene|Albers|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | 'n Jong, verwagtende meisie |{{sorteernaam|Mariella|Aumann|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} |Katharina se mishandelende ma; 'n psigiatriese verpleegster | {{sorteernaam|Katharina|Spiering|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CGuest}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Agnes|Nielsen|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | Bartosz en Silja se dogter; Noah se jonger suster | {{sorteernaam|Helena|Pieske|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CGuest}} | {{CNone}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Tronte se ma, nuut in Winden |{{sorteernaam|Antje|Traue}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CRecurring}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Franziska|Doppler|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Peter en Charlotte se dogter; Elisabeth se ouer suster; Magnus Nielsen se liefdesbelangstelling |{{sorteernaam|Gina Alice|Stiebitz|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Lid van ''Sic Mundus'' |{{sorteernaam|Carina|Wiese}} | {{CNone}} | colspan="2" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Elisabeth|Doppler|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | Peter se Charlotte se dowe dogter; Franziska se jonger suster | {{sorteernaam|Carlotta|von Falkenhayn|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Charlotte se ma; leier van die oorlewendes van Winden se apokalips |{{sorteernaam|Sandra|Borgmann|nolink=1}} | {{CNone}} | colspan="2" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Peter|Doppler|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} |Helge se seun wat na Winden gereis het ná sy ma se dood |Pablo Striebeck | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Charlotte se man; Franziska en Elisabeth se pa; Jonas se sielkundige |{{sorteernaam|Stephan|Kampwirth|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Charlotte|Doppler|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | 'n Weeskind wat deur haar voog, H.G. Tannhaus, grootgemaak word | {{sorteernaam|Stephanie|Amarell|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Peter se vrou; Franziska en Elisabeth se ma; Winden se polisiehoof |{{sorteernaam|Karoline|Eichhorn|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Helge|Doppler|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | Bernd en Greta se seun |{{sorteernaam|Tom|Philipp|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CRecurring}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Peter se vader; 'n wag by die kragaanleg | {{sorteernaam|Peter|Schneider|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CRecurring}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Pasiënt in 'n verpleegtehuis | {{sorteernaam|Hermann|Beyer|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Bernd|Doppler|nolink=1}} |{{sort|3|Volwassene}} | Greta se man; Helge se pa; stigter van die kragaanleg |{{sorteernaam|Anatole|Taubman}} | {{CMain}} | {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Helge se pa; voormalige direkteur van die kragaanleg |{{sorteernaam|Michael|Mendl|nolink=1}} | {{CRecurring}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | {{sorteernaam|Greta|Doppler|nolink=1}} | {{sort|3|Volwassene}} | Bernd se vrou; Helge se ma | Cordelia Wege | {{CMain}} | {{CRecurring}} | {{CGuest}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|H.G.|Tannhaus|nolink=1}} |{{sort|3|Volwassene}} | 'n Horlosiemaker |{{sorteernaam|Arnd|Klawitter|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CRecurring}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Charlotte se voog, 'n horlosiemaker, dosent in teoretiese fisika en die skrywer van '' 'n Reis deur Tyd'' | {{sorteernaam|Christian|Steyer|nolink=1}} | {{CMain}} | {{CGuest}} | {{CMain}} |- | rowspan="2" | {{sorteernaam|Bartosz|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Regina en Aleksander se seun, Jonas se beste vriend en Martha se kêrel | {{sorteernaam|Paul|Lux|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Silja se man, Noah en Agnes se pa; lid van ''Sic Mundus'' | {{sorteernaam|Roman|Knižka|nolink=1}} | {{CNone}} | {{CGuest}} | {{CRecurring}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Regina|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|2|Tiener}} | Claudia en Bernd se dogter |Lydia Maria Makrides | colspan="2" {{CMain}} | {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Aleksander se vrou, Bartosz se ma, 'n hotelbestuurder | {{sorteernaam|Deborah|Kaufmann|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Aleksander|Tiedemann|nolink=1}} (Boris Niewald, later Aleksander Köhler) |{{sort|2|Tiener}} | 'n Jong man van Gießen, gebore as Boris Niewald; hy neem die identiteit aan van 'n slagoffer (Aleksander Köhler) van 'n misdaad waarby hy betrokke was | {{sorteernaam|Béla Gabor|Lenz|nolink=1}} | colspan="3" {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Regina se man, Bartosz se pa, direkteur van die kragaanleg |{{sorteernaam|Peter|Benedict|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Claudia|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} | Egon en Doris se dogter, Helge se privaat onderwyser, 'n vriendin van Ines en Jana | {{sorteernaam|Göbel|Gwendolyn|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Regina se ma, direkteur van die kragaanleg | {{sorteernaam|Julika|Jenkins|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Jonas en Noah se mentor; 'n tydreisiger |{{sorteernaam|Lisa|Kreuzer}} | {{CRecurring}} | {{CMain}} | {{CRecurring}} |- | rowspan="2" |{{sorteernaam|Egon|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|3|Volwassene}} | Doris se man; Claudia en Silja se pa, 'n polisieman | {{sorteernaam|Sebastian|Hülk|nolink=1}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CRecurring}} |- | {{sort|4|Bejaarde}} | Claudia en Silja se pa, 'n hoofinspekteur van polisie naby sy aftrede | {{sorteernaam|Christian|Pätzold|nolink=1}} | colspan="2" {{CMain}} | {{CRecurring}} |- | {{sorteernaam|Doris|Tiedemann|nolink=1}} | {{sort|3|Volwassene}} | Claudia se ma en Egon se vrou | {{sorteernaam|Luise|Heyer}} | {{CMain}} | colspan="2" {{CGuest}} |- | rowspan="3" |Noah (Hanno Tauber) |{{sort|1|Kind}} |Bartosz en Silja se seun |{{sorteernaam|Till|Patz|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|2|Tiener}} | Bartosz se seun. Agnes se ouer broer, 'n volgeling van ''Sic Mundus'' | {{sorteernaam|Max|Schimmelpfennig|nolink=1}} | {{CNone}} | colspan="2" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} | Charlotte se biologiese pa; 'n priester en lid van ''Sic Mundus'' |{{sorteernaam|Mark|Waschke|nolink=1}} | colspan="3" {{CMain}} |- | rowspan="3" |{{sorteernaam|Silja|Tiedemann|nolink=1}} |{{sort|1|Kind}} |Hannah en Egon se dogter, Jonas en Claudia se halfsuster |{{sorteernaam|Aurora|Dervisi|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | {{sort|2|Tiener}} | Elisabeth se tolk, bekend as "girl from the future" |{{sorteernaam|Lea|van Acken|nolink=1}} | {{CGuest}} | colspan="2" {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} |Noah en Agnes se ma, Bartosz se vrou | {{sorteernaam|Lissy|Pernthaler|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CGuest}} |- | rowspan="3" data-sort-value="Unknown, The" | The Unknown |{{sort|1|Kind}} | rowspan="3" | Jonas en Martha se seun; lid van ''Erit Lux'', vermoedelik die oorsprong van die ontwrigtings in tyd. Die drie Unknowns werk saam om te verseker die apokalips gebeur in beide Adam en Eva se wêrelde. |{{sorteernaam|Claude|Heinrich|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- | {{sort|3|Volwassene}} |{{sorteernaam|Jakob|Diehl|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- |{{sort|4|Bejaarde}} | {{sorteernaam|Hans|Diehl|nolink=1}} | colspan="2" {{CNone}} | {{CMain}} |- | data-sort-value="Clausen, W." | W. Clausen |{{sort|3|Volwassene}} | 'n Polisie-inspekteur wat na Winden kom om die vermiste persone van 2019 te ondersoek. Broer van die regte Aleksander Köhler, wie se identiteit Boris Niewald, nou Aleksander Tiedemann, aangeneem het. |{{sorteernaam|Sylvester|Groth}} | {{CNone}} | {{CMain}} | {{CNone}} |} ==Episodes== {| |----- ! bgcolor="silver" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ! bgcolor="silver" | &nbsp;Seisoen&nbsp; ! bgcolor="silver" | &nbsp;Episodes&nbsp; ! bgcolor="silver" | Uitgereik |----- | bgcolor=#53948E | || 1 || 10 | {{Begindatum|2017|12|1|df=y}} |----- | bgcolor=#E97451 | || 2 || 8 | {{Begindatum|2019|6|21|df=y}} |----- | bgcolor=#0BDA51 | || 3 || 8 | {{Begindatum|2020|6|27|df=y}} |} ===Seisoen 1=== {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''1''' | '''"Secrets" ("''Geheimnisse''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' |'''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In Junie 2019 pleeg die 43-jarige Michael Kahnwald [[selfmoord]]. Sy ma, Ines, steek sy selfmoordbrief weg voor iemand dit sien. Op 4 November, ná behandeling van byna twee maande in 'n inrigting, keer Michael se tienerjarige seun terug skool toe en raak herenig met sy beste vriend, Bartosz Tiedemann, wat onlangs begin uitgaan het met Martha Nielsen, op wie Jonas 'n ogie het. Erik Obendorf, die plaaslike dwelmhandelaar, word al twee weke vermis en die polisieman Ulrich Nielsen – die pa van Martha en haar twee broers, die tiener Magnus en voortiener Mikkel – ondersoek die saak, wat nie vorder nie. Intussen verkul Ulrich sy vrou, Katharina, die skoolhoof, met Hannah, Jonas se ma. Terwyl hulle soek na Erik se weggesteekte dwelms in 'n grot naby die dorp se kernaanleg, wat binnekort gesluit word, skrik Jonas, Bartosz, die drie Nielsen-kinders en Magnus se meisie, Franziska, vir vreemde geluide en hulle flikkerende flitsligte, en Mikkel verdwyn terwyl hulle van die grot af vlug. Die volgende dag word die liggaam van 'n jong seun ontdek, maar dit is nie Mikkel s'n nie. Op 'n onbekende plek maak 'n vermomde figuur Erik aan 'n stoel vas en klamp 'n meganisme om sy kop. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''2''' | '''"Lies" ("''Lügen''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} Mikkel se verdwyning laat Ulrich terugdink aan toe sy jonger broer, Mads, verdwyn het. Hy begin glo die verdwyning van Erik en Mikkel en die liggaam van die derde kind hou verband met mekaar. Terwyl hy die grotte deursoek, kom hy af op 'n geslote deur wat na die nabygeleë kernkragaanleg lei. Hoewel Ulrich se versoek om in die kernkragaanleg in te gaan deur die direkteur, Aleksander Tiedemann, Bartosz se pa, afgekeur word, kry hy dit reg om Erik Obendorf se pa, 'n drywer by die aanleg, van sy lys verdagtes te verwyder. Die polisiehoof, Charlotte Doppler, hoor die dooie seun, wat klere uit die 1980's aanhet, is net 16 uur tevore dood en dat sy ore vernietig is deur uiterse druk. Later, terwyl ligte begin flikker en dooie voëls uit die lug val, raak Charlotte nog meer bekommerd. Intussen kom 'n slordige man by die hotel aan wat deur Bartosz se ma, Regina, besit word en hy boek in. Ulrich se ma, Jana, jok vir Ulrich en sê haar man, Tronte, was by haar die aand toe Mads verdwyn het, terwyl sy weet hy het die huis verlaat. Met dagbreek word 'n deurmekaar Mikkel in die grot wakker en hardloop huis toe. Op die voorstoep lê egter 'n [[koerant]] van die datum 5 November 1986. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''3''' | '''"Past and Present" ("''Gestern und Heute''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1986, vier weke ná die verdwyning van Mads Nielsen, word 'n desperate Mikkel gevind deur die polisiehoof Egon Tiedemann, wat vermoed hy is deur die tiener Ulrich geslaan. Ines, toe 'n verpleegster, neem Mikkel na die hospitaal en wen sy vertroue. By die kernkragaanleg bots die nuut verkose direkteur, Claudia Tiedemann, Egon se dogter en Regina se ma, met haar voorganger, Bernd Doppler, wat haar inlig oor geheime vate wat in die nabygeleë grotte versteek is. Bernd se seun, Helge, gee vir Claudia 'n boek: ''Eine Reise durch die Zeit'' ("'n Reis deur tyd") deur H.G. Tannhaus. Intussen, terwyl die dorp se krag flikker, ondersoek die tiener Charlotte die dood van talle voëls, die skaam jong Hannah het onbeantwoorde gevoelens vir Ulrich en Regina word geboelie en beseer haarself. 'n Trop skape word dood aangetref van hartstilstand en met gebarste oortromme. Mikkel ontsnap uit die hospitaal en keer terrug na die grotte; nadat hy sy been gebreek het, roep hy om hulp. In 'n onbekende lokaal speel 'n man wat deur horlosies omring is, met 'n kopermasjien. ---- In 2019 hoor Ulrich, wat ook na die grot teruggekeer het, Mikkel se dowwe geroep, maar hulle kan mekaar nie sien nie. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''4''' | '''"Double Lives" ("''Doppelleben''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Martin Behnke, Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 2019 kom Jonas in die gesin se garage af op kaarte en aantekeninge oor die grotte, terwyl Charlotte probeer om 'n verband te vind tussen die verdwene seuns en die dooie voëls wat – nes die dooie seun – gebarste oortromme het. Die voëls toon ook soortgelyke simptome as voëls wat ná die [[Tsjernobil-kernramp]] gekry is, en Charlotte vermoed daar is 'n verband met die Winden-gebeure van 1986. Intussen is haar huwelik met Peter aan die verbrokkel nadat sy ontdek het hy het seks met 'n [[transgender]] [[Prostitusie|sekswerker]] met die naam Bernadette. Sy vind ook bewyse dat Peter die aand van Mikkel se verdwyning rondgery het, hoewel hy daaroor gejok het. Hulle oudste dogter, Franziska, sê vir Magnus Nielsen sy wil Winden verlaat weens haar ouers se gebroke huwelik. Daar word gevrees Franziska se dowe jonger suster, Elisabeth, het verdwyn nadat sy nie van die skool af teruggekom het nie, maar sy kom eindelik ure later by die huis aan en sê sy het 'n geheimsinnige man – Noah – ontmoet wat vir haar 'n horlosie gegee het wat blykbaar eens aan Charlotte behoort het. Intussen word Peter se pa, Helge, wat aan [[demensie]] ly, gekry waar hy in die [[woud]] rondloop. Hy beweer hy "moet Noah keer". Die volgende dag nader 'n man met 'n hoodie Elisabeth se vriend, Yasin, en sê vir hom Noah het hom gestuur. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''5''' | '''"Truths" ("''Wahrheiten''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Martin Behnke, Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1986 word Mikkel in die hospitaal deur 'n priester besoek: Noah. Nadat Hannah van Ulrich en Katharina se affair uitgevind het, vertel sy vir Egon sy het gesien hoe Ulrich Katharina verkrag, en Ulrich word in hegtenis geneem. ---- In 2019 het Yasin nou ook verdwyn, en die paniek versprei. Charlotte beskuldig Peter daarvan dat hy by die seuns se verdwyning betrokke is. Hannah wil haar affair met Ulrich hervat, maar hy weier. By die hotel vertel The Stranger vir Regina om 'n pakkie by Jonas te laat aflewer terwyl hy vir 'n paar dae weggaan. By Michael se graf nader The Stranger Jonas en sê vir hom Jonas se pa het eenkeer sy lewe gered. Bartosz ontmoet Erik Obendorf se dwelmverskaffer, wat Noah blyk te wees. Later ontvang Jonas The Stranger se pakkie: Dit bevat 'n lig, 'n Geigerteller en Michael se selfmoordnota. In die brief verduidelik Jonas se pa dat hy op 4 November 2019 terug na 1986 gereis het. Daar het hy gebly en is deur Ines grootgemaak. Hy is eindelik met Hannah getroud en het Jonas se pa geword. So het Mikkel Nielsen dan Michael Kahnwald geword. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}}} |- | '''6''' | '''"Sic Mundus Creatus Est" (Afr.: 'So Is die Wêreld Geskep')''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 2019 sukkel Mikkel se gesin om nie teen mekaar te draai nie. Regina ontdek sy het borskanker en Ulrich vind uit sy pa het 'n verhouding met Claudia gehad in die tyd toe Mads verdwyn het. Nadat Ulrich uitgevind het Regina was die laaste mens wat Mads in 1986 gesien het, konfronteer hy haar. Hoewel sy erken sy hou dit teen hom dat hy haar in hulle kindertyd geboelie het, laat sy hom besef dit was Hannah wat hom valslik van verkragting laat aankla het. Toe Ulrich die doodshuis besoek, besef hy eindelik die dooie seun is Mads, wat nie ouer geword het sedert 33 jaar gelede nie. Intussen vertel Jonas nie vir sy ma van sy pa se selfmoordbrief nie, maar gaan die grotte binne met sy pa se aantekeninge en die toerusting uit The Stranger se pakkie. In die grotte kom hy af op 'n deur met 'n [[Latyn]]se frase op: Sic mundus creatus est ("So is die wêreld geskep"). Hy gaan daardeur. ---- In 1986, nadat hy na die ander kant oorgegaan het, sien Jonas pamflette wat opgeplak is oor die vermiste Mads Nielsen. 'n Trok ry verby en hou stil; binne-in is die 14-jarige Hannah en haar pa, Sebastian. Hulle bied hom 'n rygeleentheid aan en waarsku hom oor besmette reënwater van die onlangse Tsjernobil-kernramp. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''7''' | '''"Crossroads" ("''Kreuzwege''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1986 word Helge, wat by die aanleg gewerk het die nag toe Mads verdwyn het, deur Egon ondervra oor waar hy oral was. The Stranger verduidelik aan Jonas Mikkel is inderdaad sy pa. Hy waarsku hom as hy Mikkel terugneem huis toe in 2019, sal dit beteken hy (Jonas) word nooit gebore nie. Katharina probeer onsuksesvol om Egon te oortuig dat Ulrich haar nooit verkrag het nie. Helge en Noah maak gereed om Yasin se dooie liggaam van 'n bunker agter Helge se hut te skuif. ---- In 2019 word die polisie eindelik toegelaat om in die kragaanleg in te gaan en in die grotte kom Charlotte af op 'n deur wat toegesweis is. Ulrich vind Egon se notas uit 1986 waarin Helge 'n verdagte is, en besoek hom by die verpleegtehuis. Die bang Helge beweer hy kan die verlede en die toekoms verander. Ulrich word van sy werk geskors en Katharina konfronteer hom oor sy affair. Charlotte ontdek die grotstelsel loop onderdeur 'n ou hut wat aan Helge behoort. Sy kry 'n stemboodskap van Ulrich waarin hy sê Helge is die ontvoerder. Die vraag is egter nie hoe hy dit doen nie, maar wanneer. Laat dié nag verlaat Helge die verpleegtehuis. Ulruch volg hom met 'n boek uit Helge se kamer: ''Eine Reise durch die Zeit'' deur H.G. Tannhaus. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="47%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="21%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''8''' | '''"What you sow, you will reap" ("''Was man sät, das wird man ernten''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Martin Behnke, Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1953 begin voëls doodgaan en die ongeïdentifiseerde liggame van Erik en Yasin word ontdek. Die polisiehoof, Daniel Kahnwald (Ines se pa), en konstabel Egon Tiedemann is verbaas oor die seuns se vreemde kleredrag. Ulrich kom uit 2019 daar aan en ontmoet verskeie inwoners, insluitende die nuweling Agnes Nielsen en haar seun, Tronte, wat op die punt is om 'n kamer in die Tiedemanns se huis te huur, en 'n horlosiemaker met die naam H.G. Tannhaus, wat sê hy weet van die boek wat in 2019 in Helge se kamer gekry is. By die jong Ines en Jana hoor Ulrich van die twee liggame, en toe hy die negejarige Helge ontmoet, dink hy as hy hom vermoor, sal hy die lewe van die twee seuns red. Hy slaan Helge met 'n klip en laat hom vir dood in die bunker agter. Later kry Tannhaus Ulrich se slimfoon. ---- In 1986 ontmoet The Stranger 'n bejaarde Tannhaus, wat vir hom vertel van sy teorie oor tydreise deur wurmgate. The Stranger bevestig sy teorie en sê so 'n wurmgat, wat mense toelaat om met tussenposes van 33 jaar tussen die verlede en toekoms te reis, bestaan in Winden. Hy vra Tannhaus om 'n gebreekte kopertoestel van hom reg te maak sodat hy die wurmgat kan vernietig. Tannhaus haal later die oorspronklike weergawe van die toestel uit en bestudeer hulle saam. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''9''' | '''"Everything Is Now" ("''Alles Ist Jetzt''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} In 1986 word die tiener Ulrich vrygelaat sonder dat hy aangekla is, en Hannah ontdek in die geheim 'n nuwe aankomeling op die dorp, wat homself Aleksander Köhler noem, het 'n vals identiteit. Toe Bernd erken die weggesteekte vate bevat byprodukte van 'n klein smelting, huur Claudia Aleksander in die geheim om die deur na die vate toe te sweis. In 'n argument met Helge (waarin onthul word die ontvoerde seuns is dood in 'n poging deur Noah om 'n tydmasjien te skep) sê Noah sy sending is om die mensdom te bevry, en hy vergelyk homself met die [[Bybel]]se [[Noag]]. ---- In 2019 pers Hannah Aleksander af om Ulrich se lewe te verwoes. Sy jok vir Katharina en sê Ulrich wou sy gesin verlaat. Regina ontdek The Stranger se navorsing en Jonas maak uit met Martha. Bartosz word deur 'n bejaarde Claudia genader, wat veronderstel is om sy oorlede ouma te wees. Later ontmoet Bartosz vir Noah en stem in om by hom aan te sluit. ---- In 1953 word Helge as vermis aangegee. Noah – wat net so oud lyk as in 1986 en 2019 – bied priestershulp aan Helge se ma, Greta, aan. Ulrich word gearresteer en erken hy het Helge geslaan in 'n poging om hom te vermoor. Die Claudia van 2019 kom Tannhaus se winkel binne met planne vir 'n kopermasjien en vra hom om dit vir haar te bou. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#53948E | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''10''' | '''"Alpha and Omega" ("''Alpha und Omega''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2017|12|1|df=yes}}''' |} Die aand van Mikkel se verdwyning besoek Peter Helge se hut toe Mads se liggaam skielik verskyn. Hy roep Tronte na die hut en Claudia kom daar aan. Sy vertel vir hom om die lyk te skuif. ---- In 1986 sterf die bejaarde Helge terwyl hy sy jonger self probeer keer om hom dood te ry. Jonas het ook na 1986 teruggekeer om Mikkel na 2019 terug te bring, maar Noah en Helge ontvoer hom. Jonas word in die bunker wakker. The Stranger is ook daar en onthul hy is die volwasse Jonas. The Stranger gaan weg om die wurmgat met die kopermasjien te vernietig wat Tannhaus voltooi het met behulp van die gebreekte weergawe. Claudia begin Tannhaus se boek lees. ---- In 2019 ontdek Charlotte 'n artikel uit 1953 oor Helge se ontvoering, insluitende 'n foto van Ulrich. Noah vertel vir Bartosz Claudia is hulle belangrikste teenstander, en dat die volwasse Jonas onwetend op die punt is om die wurmgat te skep. ---- In 1953 herwin die kind Helge sy [[bewussyn]] toe die wurmgat verskyn en hom aan Jonas in 1986 verbind. Toe hulle na mekaar uitreik, word Helge na 1986 geneem en Jonas word wakker in 'n Winden ná die apokalips in 2052.<ref>{{cite web |url=https://dark.netflix.io/article/en-jonas-kahnwald-20191 |title=Jonas Kahnwald |website=Netflix |access-date=2 July 2019}}</ref> Hy word deur 'n bende aangeval en deur 'n gewapende vrou katswink geslaan. ===Seisoen 2=== {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''1''' | '''"Beginnings and Endings" ("''Anfänge und Enden''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Daphne Ferraro''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1921 bou 'n jong Noah en nog 'n man die gang wat die toegangspoort sal word. Noah vermoor die ander man omdat hy vermoed hy het "sy geloof verloor". Die jonger Noah word gelei deur sy ouer self, 'n lid van die gemeenskap van tydreisigers bekend as ''Sic Mundus'', wat 'n geheimsinnige Adam met 'n verminkte gesig as hoof het. Adam sê die volwasse Noah aan om Claudia se dagboek te kry in voorbereiding op 'n "apokalips" wat op 27 Junie 2020 sal plaasvind. ---- Op 21 Junie 2020, ses dae voor die apokalips, loop die spanning hoog in Winden. 'n Speurder, Clausen, kom op die dorp aan om die polisie te help om die verdwynings te ondersoek, wat nou Helge, Jonas en Ulrich insluit. Katharina deursoek die grotte vir antwoorde. Martha maak uit met Bartosz, wat nou saam met Noah werk. Die volwasse Jonas van die toekoms onthul sy identiteit aan Hannah. Aleksander laat 'n trok met radioaktiewe afval na die kragaanleg vervoer. ---- In 2053 is die tiener Jonas vasgekeer in die Winden ná die apokalips. Hy word gemonitor deur 'n nou volwasse Elisabeth, wat die apokalips oorleef het en 'n groep oorlewendes lei. Sy verbied toegang tot die kragaanleg. Iemand wat dit veronagsaam, word doodgemaak. Jonas gaan tog die dooie sone binne en ontdek 'n groot, swewende en vormlose swart bobbel. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''2''' | '''"Dark Matter" ("''Dunkle Materie''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1987 sukkel Mikkel om aan te pas by 'n lewe saam met Ines. Ou Claudia besoek haar jonger self en gee vir haar die koördinate van 'n tydmasjien wat in haar agterwerf begrawe is. Egon het afgetree en begin twyfel aan sy aksies rakende die dooie kinders se liggame in 1953. Hy voer 'n onderhoud met Helge (wat vir hom vertel van 'n Wit Duiwel) en besoek 'n bejaarde Ulrich in die sielkundige inrigting waar hy al 34 jaar lank aangehou word. ---- In 2020 voer Clausen en Charlotte 'n onderhoud met Regina, wat stadig aan die sterf is weens kanker. Sy vertel van The Stranger wat sy besittings in haar hotel gelos het; dit sluit bladsye in van Tannhaus se boek. Die nuwe bewyse laat Charlotte, wat deur Tannhaus grootgemaak is, wonder oor haar oorsprong. Die volwasse Jonas lig Hannah in oor tydreise en neem haar na 1987, waar hulle Mikkel in Ines se huis sien. ---- In 2053 vind Jonas deur middel van opnames deur Claudia uit van die "Godsdeeltjie", die bobbel in die reaktor wat as 'n poort vir tydreise gebruik kan word. Elisabeth betrap hom waar hy brandstof vir die poort steel. Sy begin hom in die openbaar hang, meer bedink haar dan en sluit hom eerder toe. Elisabeth se tolk, Silja, bevry Jonas uit nuuskierigheid. Hulle gaan die dooie sone binne en kry toegang tot die Godsdeeltjie. Jonas gaan in en los Silja agter. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''3''' | '''"Ghosts" ("''Gespenster''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1954 keer 'n jong, misvormde Helge terug, maar weier om met enigiemand te praat buiten Noah, saam met wie hy die laaste sewe maande in 1987 deurbring om 'n nuwe tydmasjien te bou. Doris verkul haar man, Egon, met Agnes. Die bejaarde Claudia ontmoet later vir Agnes, 'n voormalige lid van ''Sic Mundus''. Agnes vertel vir Noah, haar broer, waar die vermiste bladsye is. Claudia gee Tannhaus se boek vir hom en vra dan haar pa se jonger self verskoning, tot sy verwarring. Claudia loop Noah in die woud raak en hy vermoor haar. Noah kry die vermiste bladsye terug en is ontsteld deur wat hy vind. Hy jok vir Adam oor die bladsye. Egon voer 'n onsuksesvolle onderhoud met Helge en besoek 'n katatoniese Ulrich in die tronk. ---- In 1987 besoek Egon die ouer Ulrich in die inrigting. Ulrich vertel vir Egon sy identiteit, wat Egon herinner aan bewerings wat Mikkel gemaak het toe hy in 1986 die eerste keer verskyn het. Nadat hy met Ines gepraat het, wys Egon die ouer Ulrich 'n foto van Mikkel. Ulrich val Egon aan en word in bedwang gebring. Egon besoek Claudia by die werk om vir haar te sê hy het kanker, en dan gebruik sy die tydmasjien wat sy gekry het om na 2020 te reis; sy huil toe sy 'n sterwende Regina in haar huis sien. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''4''' | '''"The Travelers" ("''Die Reisenden''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Martin Behnke''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} 'n Beseerde Jonas bevind hom in 1921 in Winden, waar die inwoners hom verpleeg. Hy probeer dan deur die poort na 2020 terugkeer, maar kan nie omdat die poort toe nog nie gebou is nie. Noah vergesel hom om Adam te ontmoet en dié onthul hy is die bejaarde Jonas. ---- In 2020 ontmoet die volwasse Jonas en Hannah vir Charlotte en Peter by die bunker en hulle bespreek die bestaan van tydreise, wat hulle ook aan 'n skeptiese Katharina onthul. Die 1987-weergawe van Claudia besoek Winden se openbare biblioteek, waar sy 'n berig oor Egon se dood ontdek; sy reis dan terug na 1987. Clausen ondervra Aleksander, wat sy oorspronklike van – Köhler – onthul van voordat hy met Regina getroud is. Martha, Magnus, Franziska en Elisabeth besoek die grot, waar hulle Bartosz kry wat die tydmasjien dra. Die kinders vat die tydmasjien en los 'n vasgebinde Bartosz in die grot. Katharina deursoek die skoolargief vir die klasfoto van 1987 en identifiseer Mikkel, en dit bevestig Jonas se bewerings. ---- In 2053 loop Silja die kragaanleg binne, waar 'n volwasse Elisabeth haar met 'n wapen dreig. Hulle het 'n warm gesprek waarin Elisabeth erken sy weet van die Godsdeeltjie. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white| &nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''5''' | '''"Lost and Found" ("''Vom Suchen und Finden''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Ronny Schalk''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1921 praat Adam met Jonas, wat onthuts is oor die gevoellose persoon wat hy gaan word. Adam wys vir Jonas 'n Godsdeeltjie wat hom na enige tyd sal vat waarheen hy wil gaan. Jonas besluit om te gaan na die dag voordat Michael selfmoord gepleeg het om hom te oorreed om dit nie te doen nie. ---- In 1987 nooi Claudia vir Egon om by haar in te trek in die hoop dat sy sy komende dood kan verhoed. Ulrich ontsnap uit die psigiatriese saal om Mikkel by die Kahnwalds se huis te besoek. Ná 'n gesprek besef Mikkel die ou man is eintlik sy pa. Ulrich probeer Mikkel na die grot neem, maar die polisie vang hom. ---- In 2020 probeer Katharina aan Magnus en Martha verduidelik wat sy ontdek het, maar hulle veroordeel haar oor haar afgetrokke gedrag. Katharina besoek dan vir Hannah om hulp te vra met tydreise. Die volwasse Jonas gaan na die Dopplers se huis om Charlotte te help. Sy sê Tannhaus is nie haar regte oupa nie en dat sy nie weet wie haar ouers is nie. Magnus, Martha, Franziska en Elisabeth keer terug na die grot, waar Bartosz die tydmasjien verduidelik voordat hy hulle na 1987 neem. Noah besoek Charlotte by Tannhaus se werkwinkel en onthul dat sy sy dogter is. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''6''' | '''"An Endless Cycle" ("''Ein unendlicher Kreis''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Martin Behnke''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} Jonas reis terug na 20 Junie 2019 om Michael te keer om selfmoord te pleeg. Jonas se 2019-weergawe gaan strand toe saam met Martha, Bartosz en Magnus; Mikkel het onwetend 'n amperontmoeting met sy volwasse self; Charlotte en Peter sukkel ná Peter se affair; Aleksander vrees sy verlede sal hom inhaal. Nadat hy gesien het hoe sy 2019-self die meer verlaat, soen die 2020-Jonas vir Martha. Die 2019-Jonas en Hannah kom by die Nielsens se huis aan op Ulrich en Katharina se huweliksherdenking, waar Jonas en Martha seks het en Ulrich sy affair met Hannah begin. Die 2020-Jonas raak versoen met sy pa terwyl hy hom probeer oortuig om nie selfmoord te pleeg nie. Michael sê egter hy oorweeg nie selfmoord nie en onthul dat Jonas die een was wat Mikkel in die eerste plek in die poort ingelei het. Nadat hy sy selfmoordbrief gelees het, sê Michael Jonas is eintlik daar om vir Michael te sê wat hy moet doen. Die bejaarde Claudia kom by die huis aan en oorreed hulle dat Michael moet sterf en dat Mikkel na die verlede moet reis sodat Jonas verwek kan word. ---- In 1921 bespreek twee lede van ''Sic Mundus'' – ouer weergawes van Magnus en Franziska – hulle bekommernisse met Adam. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''7''' | '''"The White Devil" ("''Der weiße Teufel''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1954 vertel die lykskouer vir Egon dat Claudia, wat doodgeskiet aangetref is, aan ongewoon hoë vlakke bestraling blootgestel was. Hulle teoretiseer dat sy Helge ontvoer het, maar Helge sê "hy" het haar van Claudia, die Wit Duiwel, vertel. Hannah reis na 1954 en vra om Ulrich in die inrigting te sien. Ulrich belowe hy sal van Katharina skei vir haar as sy hom help, maar sy glo hom nie en loop kil weg. ---- In 1987 probeer Claudia die dood van haar pa voorkom. Egon lei af sy weet van die tydreise en gebruik die grotte op 'n selfsugtige manier vir haar eie gewin. Hulle baklei om besit van die telefoon, en hy val en stamp sy kop. Terwyl hy sterf, vertel Egon vir Claudia sy is die Wit Duiwel. Die 2020-Jonas kom daar aan en sê vir Claudia hulle kan dalk nog die gebeure verander. ---- In 2020 ontmoet Martha die volwasse Jonas. Clausen konfronteer Aleksander oor sy agtergrond en sê vir hom sy eie broer het in 1986 verdwyn en dat sy naam Aleksander Köhler was. Clausen wys hom 'n anonieme nota wat lui die antwoorde vir sy broer se verdwyning kan in Winden gevind word. Aleksander sê niks. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#E97451 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''8''' | '''"Endings and Beginnings" ("''Enden und Anfänge''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Daphne Ferraro''' | '''{{Begindatum|2019|6|21|df=yes}}''' |} In 1921 probeer Noah om Adam te vermoor omdat hy vir hom gejok het, maar sy wapen weier. Adam sê hy kan nie vermoor word nie, want "dit is nie sy lot nie". Hy verduidelik dan dat Elisabeth die jong Noah se vrou en dus Charlotte se ma sal word. Daarna verskyn Agnes en vermoor Noah. ---- In 2020 vertel die jong Jonas vir Claudia dat haar ouer self hom geleer het om die wêreld te red, terwyl Adam dit wil vernietig. Charlotte vind uit van die radioaktiewe afval wat in die kragaanleg begrawe is; sy glo Clausen sal die apokalips ontlont. Peter, Elisabeth, die 1987-Claudia, Regina en die tiener-Noah kruip in die bunker weg. Die jong Jonas en Martha herenig, maar word deur Adam onderbreek. Hy skiet Martha. In die kragaanleg maak Clausen die tromme oop wat rotse bevat wat met donker materie besmet is. ---- In 2053 aktiveer Elisabeth die masjien, op dieselfde tyd dat Magnus en Franziska dit in 1921 doen. Katharina gaan in die grot in en maak die hek oop, maar open 'n poort wat Elisabeth met Charlotte in 2020 verbind. Terwyl Winden platgevee word deur die apokalips, neem die volwasse Jonas vir Bartosz, Magnus en Franziska na 'n onbekende tyd, terwyl die jong Jonas 'n ander weergawe van Martha ontmoet wat sê sy is nie van 'n ander tyd nie, maar van 'n ander wêreld. ===Seisoen 3=== {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''1''' | '''"Deja-vu"''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1987 brand die "Unknown" – 'n tydreisiger wat terselfdertyd as sy kind, volwassene en bejaarde verskyn – die ''Sic Mundus''-kerk af. Later vermoor hulle Bernd Doppler in sy huis en steel die sleutels van die kernaanleg. ---- Te midde van die apokalips in 2020 reis Jonas en die "ander" Martha na 'n parallelle wêreld waar Jonas nooit gebore is nie; Martha verduidelik dit is die dag waarop sy hom ontmoet het, en verdwyn dan. Teen November 2019 in dié alternatiewe dimensie skei Katharina en Ulrich; Hannah trou met Ulrich en verwag sy kind, maar Ulrich het 'n affair met Charlotte; Franziska is doof in plaas van Elisabeth; en Regina is dood. Jonas ontmoet later 'n bejaarde Martha, wat vir hom sê hoewel hy nie in dié wêreld bestaan nie, sal dit nogtans keer op keer uitmekaarval. ---- Martha van die alternatiewe dimensie reis terug na 21 September 1888 om die volwasse Jonas te ontmoet. Hy het die afgelope maande 'n toestel gebou om die Godsdeeltjie te aktiveer. Martha sê vir hom sy het gekom om die oorsprong van gebeure in elk van hulle wêrelde te vind. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''2''' | '''"The Survivors" ("''Die Überlebenden''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1888 vind Franziska, Magnus, Bartosz en die volwasse Jonas uit van die tweede wêreld van die ander Martha. Die bejaarde Gustav Tannhaus (H.G. Tannhaus se oupa) belowe Jonas hy kan 'n paradys skep. Bartosz wys vir Martha 'n geheime hut waar Gustav se pa, Heinrich, 'n tydmasjien probeer bou het. Martha onthul aan Bartosz dat Jonas Adam is. ---- In 1987 besoek die volwasse Katharina Ulrich in die psigiatriese saal en belowe om hom te bevry. Tronte se huwelik met Jana is spanningsvol ná Mads se verdwyning en Tronte se affair met Claudia. Tronte besoek Regina, wat hy glo sy kind is, en besluit om op te hou om Claudia se verdwyning te ondersoek. Die Unknown breek by die kragaanleg in en vermoor Claudia se sekretaresse. ---- In September 2020, drie maande ná die apokalips, besoek 'n bejaarde Tronte 'n siek Regina en versmoor haar teensinnig. Peter en Elisabeth vind uit 'n muur sal om Winden gebou word. Hulle kom 'n tiener-Noah teen wat belowe om Elisabeth te beskerm. ---- In 2019 van die alternatiewe dimensie wys die bejaarde Martha vir Jonas die volle Winden-stamboom. Sy sê vir hom die apokalips sal in haar wêreld binne net drie dae gebeur. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''3''' | '''"Adam and Eva" ("''Adam und Eva''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1888 vermoor die Unknown Gustav Tannhaus. Bartosz sit vas met Jonas en is kwaad omdat hy nie gesê het hy is Adam nie. Jonas vertel vir Martha van Heinrich se poging om die tydmasjien te bou en sy vrou se dood te voorkom. Martha gee vir Jonas donker materie vir sy Godsdeeltjiemasjien, en hy probeer vergeefs om dit te aktiveer. Martha gebruik die afleiding om na 2053 te reis, waar onthul word dat sy opdragte van Adam uitvoer. ---- In die alternatiewe 2019 vertel die bejaarde Martha vir Jonas dat sy "Eva" is – Adam se eweknie in dié wêreld – en dat haar verbintenis met Jonas die twee wêreld saambind in 'n onskeibare "knoop". Eva beweer sy wil albei wêrelde red, maar Adam wil hulle vernietig. As Jonas wil hê Martha moet lewe, moet hy die Martha van Eva se wêreld lei om Eva self te word. Later word gewys die Unknown werk vir Eva en gee aan haar die sleutels van die kragaanleg se beheerstelsel. Op 'n ander plek in Eva se wêreld vertel Ulrich vir die polisie van 'n ongeïdentifiseerde kinderlyk met Mads Nielsen se ID-kaart. Helge bely aan die polisie dat hy Mads vermoor het. Hannah vind uit van Ulrich se affair en pers Aleksander af om Charlotte se lewe te ruïneer. Jonas neem 'n jong alternatiewe Martha deur die wurmgat in die grot. Die twee verskyn in 'n toekomstige woestynlandskap en word deur 'n volwasse Martha genader. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''4''' | '''"The Origin" ("''Der Ursprung''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1954 ontmoet die jong Tronte die Unknown, wat impliseer hy is Tronte se pa. Egon het 'n affair met Hannah; sy raak swanger en vertel vir Egon, wat haar geld gee vir 'n aborsie. Terwyl sy wag om die aborsie te ondergaan, ontmoet sy 'n jong Helene Albers, Katharina se toekomstige ma. Hannah verander van plan en loop weg. Jana begin op Tronte verlief raak, terwyl Tronte sy maagdelikheid met Claudia verloor. Doris vind van die Unknown uit dat Egon 'n affair het; sy besluit om van hom te skei. Die Unknown oorreed Winden se burgemeester om die kragaanleg goed te keur. ---- In 2052 in Eva se wêreld ná die apokalips vertel die volwasse Martha vir Jonas en die jong Martha hulle kan die apokalips voorkom as hulle die oopmaak van die vate in die kragaanleg kan voorkom. Nadat hulle weg is, verskyn die Noah van Eva se wêreld en merk op die linie van die Winden-gesinstamboom is 'n oneindige sirkel. Martha en Jonas keer terug na 2019 en het passievolle seks. ---- Adam het die basis van ''Sic Mundus'' se operasie na 2053 geskuif. Agnes sê sy ken die ware oorsprong van die siklus. Adam onthul aan Martha dat sy swanger is en dat haar kind by Jonas – die Unknown – die oorsprong van die stamboom is. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''5''' | '''"Life and Death" ("''Leben und Tod''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 1987 probeer Katharina om Helene, wat by die psigiatriese saal werk, te beroof om haar sleutelkaart te kry. Helene slaan Katharina met 'n klip dood en gooi haar liggaam in die meer. H.G. Tannhaus onthul aan die tiener-Charlotte dat twee geheimsinnige vroue haar aan hom gegee het kort nadat sy seun, skoondogter en kleindogter in 'n motorongeluk dood is. ---- In 2020 hou Peter aan om na Charlotte en Franziska te soek, al glo Elisabeth hulle is dood. Terug by hulle woonwa kom hulle 'n inbreker teen wat Peter vermoor voordat Elisabeth hom vermoor. Sy gaan na die grot en word deur Noah getroos. Intussen ontmoet Claudia haar dubbelganger uit Eva se wêreld, wat haar die opdrag gee om albei wêrelde te red. ---- In 2019 in Eva se wêreld lei Jonas vir Martha na die kragaanleg om die apokalips te voorkom. Nadat sy haar gesig op dieselfde manier beseer as die Martha wat Jonas na haar wêreld gebring het, besef hy hulle herhaal bloot die siklus van gebeure in haar wêreld. Hy en Martha gaan konfronteer Eva. Sy sê Jonas het sy doel gedien. Daarna verskyn 'n ander tiener-Martha en skiet Jonas dood. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''6''' | '''"Light and Shadow" ("''Licht und Schatten''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese, Marc O. Seng''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In 2020 gaan Claudia en Jonas (wat blykbaar nog lewe) na die verlate kragaanleg en vind die Godsdeeltjie in 'n dormante toestand. Claudia oorreed Jonas om haar te help om dit te herstel. ---- In 2052 in Eva se wêreld verduidelik Eva aan die jong Martha, wat pas vir Jonas vermoor het, dat Martha se dood in Adam se wêreld die punt is waarby die twee parallelle werklikhede oorvleuel in kwantumverstrengeling: in een scenario red die alternatiewe Martha vir Jonas van die apokalips; in die ander oorleef Jonas op sy eie en word eindelik Adam. ---- Die jong Martha van Eva se wêreld reis na die dag van die apokalips. Sy kan Aleksander nie in die hande kry nie, en sy en Bartosz haas hulle na die kragaanleg, maar word voorgekeer deur die volwasse Magnus en Franziska van Adam se wêreld, wat Martha op haar sending stuur om Jonas te red. Bartosz loop sy eie volwasse self raak. Dié is deur Eva gestuur saam met ander volgelinge van ''Erit Lux'' ("Laat Daar Lig Wees", haar wêreld se weergawe van ''Sic Mundus''). Die Unknown reis na 1986 in albei wêrelde om radioaktiewe afval by die kragaanleg vry te stel; dit veroorsaak eindelik die wurmgat en die apokalips. Aleksander en Charlotte maak die vate in die kragaanleg oop en veroorsaak die apokalips in Eva se wêreld. ---- In 2053 in Adam se wêreld probeer Adam die oorsprong vernietig deur die Godsdeeltjie te aktiveer ten tyde van albei apokalipse en hulle energie op Martha vry te stel – wat haar en die kind vir altyd sal doodmaak. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''7''' | '''"In Between Time" ("''Zwischen der Zeit''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} In een scenario van die 2020-apokalips red die Martha van Eva se wêreld Jonas; in die ander word sy gekeer deur Bartosz van Eva se wêreld. Hy neem Martha terug na Eva, wat haar opdrag gee om Jonas dood te maak wanneer hy met die ander Martha opdaag. ---- In 1890 ontmoet Bartosz vir Silja, wat deur Adam van 2053 af gestuur is. Hulle het twee kinders: Hanno (Noah) en Agnes (met wie se geboorte Silja sterf). In 1911 kom Hannah en haar dogter Silja by Jonas bly wat in Adam begin verander het. Jonas vermoor vir Hannah en stuur Silja na die Winden ná die apokalips. ---- Jonas en Claudia werk vergeefs deur 2041 om die Godsdeeltjie te reaktiveer. Teen dié tyd is Charlotte vir Noah en Elisabeth gebore. Die volwasse Elisabeth en die Charlotte van 2053 reis na 2041, ontvoer die baba-Charlotte en gee haar vir Tannhaus. Noah se soeke na sy dogter lei tot sy inisiasie in ''Sic Mundus'' in 1920 deur Adam. Claudia vermoor haar eweknie van Eva se wêreld en begin aan Eva voordoen dit is sy. Sy samel heeltyd inligting oor albei wêrelde in. In 2052 stuur die bejaarde Claudia die volwasse Jonas op sy 2019-sending na Winden. ---- In 2053 wis Adam se poging om die oorsprong te vernietig nie sy bestaan uit nie, en dit verstom hom. 'n Bejaarde Claudia ontmoet hom dan en sy vertel vir hom sy weet hoe die twee wêreld verbind is. {| wikitable style="width: 100%; font-size: 95%; text-align:left;" ! scope=col width="7%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Episode}} ! scope=col width="46%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Titel}} ! scope=col width="11%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Regisseur}} ! scope=col width="22%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Skrywer}} ! scope=col width="14%" bgcolor =#0BDA51 | {{kleur|white|&nbsp;Uitgereik}} |- | '''8''' | '''"Paradise" ("''Das Paradies''")''' | '''Baran bo Odar''' | '''Jantje Friese''' | '''{{Begindatum|2020|6|27|df=yes}}''' |} Claudia, wat die apokalips se kwantumverstrengeling gebruik het om in 2053 uit te kom, verduidelik aan Adam hoe hy en Eva vasgevang is in 'n onlosmaaklike knoop wat buite albei se wêrelde ontstaan het. Claudia wys vir Adam hoe om die oorsprong te voorkom in 'n derde, oorspronklike wêreld, waar H.G. Tannhaus 'n tydmasjien ontwerp het om die dood van sy gesin te voorkom. Hy het onopsetlik sy wêreld vernietig en dit verdeel in die wêrelde van Adam en Eva. ---- Met die gebruik van kwantumverstrengeling keer Adam terug na die apokalips en neem die jong Jonas na Eva se wêreld. Hy spoor hom aan om Martha te gaan haal en die oorsprong te voorkom. Adam konfronteer daarna vir Eva en weier, tot haar skok, om haar te vermoor. Eva, wat besef die siklus is verbreek, omhels Adam. Jonas en Martha reis na die oorspronklike wêreld en slaag daarin om die Tannhaus-gesin te red. So wis hulle albei hulle wêrelde uit. ---- Die enigste hoofkarakters wat in die oorspronklike wêreld oor is, is dié wie se geboorte nie die resultaat van tydreise is nie. Peter is in 'n verhouding met Bernadette; Katharina en die kankervrye Regina is enkellopend; en Hannah verwag die kind van Bernadette se broer, Torben Wöller, wie se oog gesond geword het. Op 'n aandetepartytjie merk Hannah 'n geel reënjas in die hoek van die kamer op en ervaar 'n kort oomblik van déjà vu. Toe sy gevra word wat sy haar kind gaan noem, antwoord sy sy het nog altyd van die naam "Jonas" gehou. ==Ontvangs== ''Dark'' het groot lof gekry en is deur baie publikasies beskou as een van die beste TV-programme van die jare 2017, 2019 en 2020, sowel as van die 2010's, van die 21ste eeu en van alle tye. Die webtuiste ''Vulture'' noem dit een van die merkwaardigste shows van die dekade.<ref>{{cite web |author1=Seitz, Matt Zoller |author2=Chaney, Jen |author3=VanArendonk, Kathryn |author4=Bastien, Angelica Jade |author5=Heller, Chris |author6=Koski, Genevieve |date=18 December 2019 |title=What Did We Just Watch? A not-so-abridged guide to Prestige, Peak, and every other kind of TV from the past decade. |url=https://www.vulture.com/article/tv-shows-of-the-2010s.html |url-access=limited |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915050904/https://www.vulture.com/article/tv-shows-of-the-2010s.html |archive-date=15 September 2022 |access-date=14 September 2022 |website=Vulture |url-status=live}}</ref> Die [[BBC]] het dit gelys as die 58ste beste TV-reeks van die 21ste eeu<ref name="BBC greatest tv series'" /> en BuzzFeed as een van die 25 beste TV-shows van alle tye.<ref>{{Cite web |last=Sloss |first=Morgan |date=12 August 2022 |title=25 Best TV Shows Of All Time |url=https://www.buzzfeed.com/morgansloss1/best-tv-shows-of-all-time-reddit |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915050933/https://www.buzzfeed.com/morgansloss1/best-tv-shows-of-all-time-reddit |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=BuzzFeed |url-status=live}}</ref> ===Seisoen 1 === Die eerste seisoen van ''Dark'' het meestal positiewe resensies gekry. Baie resensente het ooreenkomste met die TV-reeks ''[[Twin Peaks]]'' en 'n ander Netflix-reeks, ''Stranger Things'', raakgesien. [[Rotten Tomatoes]] het die eerste seisoen 'n goedkeuringsyfer van 90% gegee, met 'n gemiddelde punt van 7,4 uit 10, gebaseer op 48 resensies.<ref name="RTS1">{{cite web |title=Dark: Season 1 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s01/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916080926/https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s01 |archive-date=16 September 2022 |access-date=28 November 2019 |website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> [[Metacritic]] het dit 'n punt van 61 gegee, gebaseer op 10 resensies.<ref name="MCS1">{{cite web |title=Dark: Season 1 |url=https://www.metacritic.com/tv/dark/season-1 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916080957/https://www.metacritic.com/tv/dark/season-1 |archive-date=16 September 2022 |access-date=20 August 2020 |website=[[Metacritic]] |url-status=live}}</ref> In ''The Guardian'' het Lanre Bakare ''Dark'' 'n punt van vier uit vyf gegee en die reeks geprys vir sy toon, die kompleksiteit van sy verhaal en die pas.<ref name="theguardian.com">{{cite news |last1=Bakare |first1=Lanre |date=1 December 2017 |title=Dark review – a classy, knotty, time-travelling whodunnit for TV |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2017/dec/01/dark-review-a-classy-knotty-time-travelling-whodunnit-for-tv |url-status=live |access-date=3 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507054718/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2017/dec/01/dark-review-a-classy-knotty-time-travelling-whodunnit-for-tv |archive-date=7 May 2020}}</ref> Emily St. James van Vox het dit drie en 'n half uit vyf gegee.<ref>{{Cite web |last=St. James |first=Emily |date=2 December 2017 |title=The best way to experience Netflix's Dark might be as a graph. This is a compliment? |url=https://www.vox.com/culture/2017/12/2/16721802/dark-review-netflix-german |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163708/https://www.vox.com/culture/2017/12/2/16721802/dark-review-netflix-german |archive-date=20 September 2022 |access-date=16 September 2022 |website=Vox |url-status=live}}</ref> Die tydskrif ''Reason'' se Glenn Garvin het egter gevoel die benadering was te swaar, daar was te min simpatieke karakters en sekere aspekte was onoorspronklik.<ref name="reason.com">{{cite magazine |url=http://reason.com/archives/2017/12/01/you-wont-be-afraid-of-this-dark-but-you |title=You Won't Be Afraid of This Dark, But You Might Be Bored |first1=Glenn |last1=Garvin |date=1 December 2017 |magazine=Reason |access-date=3 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125111410/http://reason.com/archives/2017/12/01/you-wont-be-afraid-of-this-dark-but-you |archive-date=25 January 2018 |url-status=live}}</ref> ''Los Angeles Times'' het ''Dark'' gelys as een van die beste TV-reekse van 2017, terwyl Thrillist dit die 18de beste TV-show van die jaar genoem het.<ref>{{Cite web |last=Lloyd |first=Robert |date=15 December 2017 |title='Twin Peaks,' 'Legion,' 'Danger and Eggs' and 'One Day at a Time' among the best in TV in 2017 |url=https://www.latimes.com/entertainment/tv/la-ca-st-year-end-top-ten-lloyd-20171215-story.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915050930/https://www.latimes.com/entertainment/tv/la-ca-st-year-end-top-ten-lloyd-20171215-story.html |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=[[Los Angeles Times]] |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sellers |first=John |date=13 February 2018 |title=The Best TV Shows of 2017 |url=https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-tv-shows-2017-to-watch |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090944/https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-tv-shows-2017-to-watch |archive-date=16 September 2022 |access-date=16 September 2022 |website=Thrillist |url-status=live}}</ref> ===Seisoen 2=== Die tweede seisoen het ook lof ingepalm. Metacritic het dit 'n punt van 82 uit 100 gegee, gebaseer op vier resensies.<ref name="MCS2">{{cite web |title=Dark: Season 2 |url=https://www.metacritic.com/tv/dark/season-2 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090911/https://www.metacritic.com/tv/dark/season-2 |archive-date=16 September 2022 |access-date=5 May 2020 |website=[[Metacritic]]}}</ref> Op Rotten Tomatoes het seisoen twee 'n goedkeuringsyfer van 100% gekry, gebaseer op 30 resensies, met 'n gemiddelde punt van 8,1 uit 10.<ref name="RTS2">{{cite web |title=Dark: Season 2 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s02 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090910/https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s02 |archive-date=16 September 2022 |access-date=28 November 2019 |website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> Resensente het gevoel seisoen twee is veel onheilspellender as seisoen een, en dat die reeks daarin geslaag het om verskeie idees oor tydreise omver te werp.<ref name="IWS2">{{Cite web |url=https://www.indiewire.com/2019/06/dark-season-2-review-german-time-travel-netflix-1202152204/ |title=''Dark'' Review: Season 2 Is Defiantly Bizarre, Twisty, and More Addictive Than Ever |last1=Nguyen |first1=Hanh |date=21 June 2019 |website=IndieWire |access-date=25 June 2019 |archive-date=16 September 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916110944/https://www.indiewire.com/2019/06/dark-season-2-review-german-time-travel-netflix-1202152204/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tvguide.com/news/dark-timeline-netflix/ |title=The Dark Timeline You Desperately Need for This Complicated Netflix Show |last1=Gennis |first1=Sadie |date=21 June 2019 |website=TV Guide |access-date=2 July 2019}}</ref> Die seisoen het 'n punt van vier uit vyf by Jack Seale van ''The Guardian'' en Boyd Hilton van ''Empire'' gekry, en 'n "verstommende" nege uit 10 by David Griffin van ''IGN''.<ref name="TGS2">{{cite web |last1=Seale |first1=Jack |title=Dark season two review – wilfully confusing and deliciously creepy |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jun/21/dark-season-two-review-netflix-german-drama |website=The Guardian |access-date=16 September 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916110904/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jun/21/dark-season-two-review-netflix-german-drama |archive-date=16 September 2022 |date=21 June 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="EmpireS2">{{cite web |last1=Hilton |first1=Boyd |title=Dark: Season 2 Review |url=https://www.empireonline.com/tv/reviews/dark-season-2-review/ |website=Empire |access-date=16 September 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916110946/https://www.empireonline.com/tv/reviews/dark-season-2-review/ |archive-date=16 September 2022 |date=21 June 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="IWS2" /><ref name="IGNS2">{{cite web |last1=Griffin |first1=David |title=Dark: Season 2 Review |url=https://sea.ign.com/dark-season-2/151010/review/netflixs-dark-season-2-review |website=IGN |access-date=16 September 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916100933/https://sea.ign.com/dark-season-2/151010/review/netflixs-dark-season-2-review |archive-date=16 September 2022 |date=23 June 2019 |url-status=live}}</ref> Die seisoen het talle lyste van goeie reekse gehaal. Dit is onderskeidelik as die negende en tiende beste TV-shows beskou deur Maggie Fremont van ''ScreenCrush'' en John Sellers van Thrillist.<ref>{{Cite news |last=Fremont |first=Maggie |date=10 December 2019 |title=The Best TV Shows of 2019 |url=https://screencrush.com/best-tv-shows-of-2019-2/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915040916/https://screencrush.com/best-tv-shows-of-2019-2/ |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=ScreenCrush |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sellers |first=John |date=12 December 2019 |title=The Best TV Shows of 2019, Ranked |url=https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-tv-shows-2019-to-watch |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915040926/https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-tv-shows-2019-to-watch |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=Thrillist |url-status=live}}</ref> ===Seisoen 3=== Die derde en finale seisoen het weereens lof ingepalm, en is veral geprys vir die bevredigende slot van die verhaal. Rotten Tomatoes se goedkeuringsyfer was 97%, gebaseer op 35 resensies, met 'n gemiddelde punt van 8,5 uit 10.<ref name="RTS3">{{Cite web |title=Dark: Season 3 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s03 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090929/https://www.rottentomatoes.com/tv/dark/s03 |archive-date=16 September 2022 |access-date=25 July 2020 |website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> Op Metacritic het die seisoen 'n gemiddelde punt van 92 gekry, gebaseer op vier resensies.<ref name="MCS3">{{cite web |title=Dark: Season 3 |url=https://www.metacritic.com/tv/dark/season-3 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220916090913/https://www.metacritic.com/tv/dark/season-3 |archive-date=16 September 2022 |access-date=27 June 2020 |website=[[Metacritic]]}}</ref> Die seisoen het 'n punt van vyf uit vyf gekry van ''Radio Times'' se Patrick Cremona en vier uit vyf van [[The Guardian]] se Jack Seale.<ref name="RT-S3">{{cite web |last1=Cremona |first1=Patrick |title=Dark season 3 review: Sci-fi at its most mesmerising, confounding and exhilarating |url=https://www.radiotimes.com/tv/sci-fi/dark-season-3-review/ |website=Radio Times |access-date=16 September 2022 |date=24 June 2020}}</ref><ref name="TGS3">{{cite web |last1=Seale |first1=Jack |title=Dark season three review – a thrilling, brain-scrambling sci-fi finale |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2020/jun/27/dark-season-three-review-sci-fi-series-netflix |website=The Guardian |access-date=16 September 2022 |date=27 June 2020}}</ref> Cremona het dit beskou as "wetenskapsfiksie op sy betowerendste, verbysterendste en verfrissendste, en dit alles maak dit 'n onweerstaanbate TV-produksie". Hy het ook die skryfwerk, kinematografie, rolverdeling en toneelspel (veral dié van Louis Hoffman, Maja Schöne en Lisa Vicari) geprys.<ref name="RT-S3" /> William Goodman van ''Complex'' het die einde geprys en gesê: "Odar en Friese sluit die reeks meesterlik af deur die simbiotiese verhouding tussen eindes en beginne te wys. Daar is geen oorwinning sonder opoffering, geen lig sonder donkerte en geen liefde sonder verlies nie."<ref name="CPXS3">{{cite web |last1=Goodman |first1=William |title=Netflix's 'Dark' Concludes With Brilliantly Satisfying Series Finale |url=https://www.complex.com/pop-culture/2020/07/dark-season-3-review |website=Complex |access-date=16 September 2022 |date=13 July 2020}}</ref> Baie publikasies het die seisoen gelys as een van die beste TV-produksies van 2020. ''Radio Times'' het dit die agtste beste TV-show van die jaar genoem.<ref>{{Cite web |date=29 December 2020 |title=Best TV shows of the year 2020, 10-1: Our no. 1 series revealed |url=https://www.radiotimes.com/tv/best-tv-shows-of-2020-no-1-show-revealed/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915040933/https://www.radiotimes.com/tv/best-tv-shows-of-2020-no-1-show-revealed/ |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=Radio Times |url-status=live}}</ref> ''Exclaim!'' en GameSpot het dit gelys as 10de beste.<ref>{{Cite web |date=17 December 2020 |title=Exclaim!'s 13 Best TV Series of 2020 |url=https://exclaim.ca/film/article/exclaim_s_13_best_tv_series_of_2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220915040905/https://exclaim.ca/film/article/exclaim_s_13_best_tv_series_of_2020 |archive-date=15 September 2022 |access-date=15 September 2022 |website=Exclaim! |url-status=live}}</ref> ==Sien ook== * [[Donker materie]] * [[Higgsboson]] * [[Schrödinger se kat]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{Netflix-titel}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Dark (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Duitse televisiereekse]] 0lj2lzr4n3nonek47h1axbu505581n0 0 419705 2892758 2704645 2026-04-11T19:04:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892758 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Max von Laue 1914.jpg|duimnael|Max von Laue]] '''Max Theodor Felix von Laue''' (Pfaffendorf, naby [[Koblenz]], [[ 9 Oktober]] [[1879]] – [[Berlyn]], [[24 April]] [[1960]]) was 'n [[Duitse]] [[fisikus]] en veral 'n [[Kristallografie|kristallograaf]]. In 1914 is die [[Nobelprys vir Fisika]] aan hom toegeken vir sy ontdekking van die [[X-straalkristallografie|verstrooiing van X-strale deur kristalle]]. ==Biografie== Max von Laue is gebore met Julius Laue en Minna Zerrenner as ouers. In 1913 is sy familie na die adelstand verhef en hul van verander na Von Laue. Hy het sy opleiding aan die grammatikaskool in [[Straatsburg]] ontvang, waar hy in 1898 gegradueer het. Na 'n jaar van militêre diensplig het Von Laue [[wiskunde]], [[fisika]] en [[chemie]] aan die Universiteit van Straatsburg begin studeer. Daarna het hy die universiteite van [[Universiteit van Göttingen|Göttingen]] en [[München]] besoek voordat hy hom in [[Max Planck]] se groep in [[Berlyn]] gevestig het. In [[Göttingen]] is hy sterk beïnvloed deur fisici soos Woldemar Voight en Max Abraham en die wiskundige [[David Hilbert]]. Hy het in 1903 sy doktorsgraad in Berlyn ontvang, en daarna nog twee jaar in Göttingen gewerk. In 1905 is hy 'n werk aangebied as assistent van Max Planck in Berlyn waar hy aan bestralingsvelde en samehangende lig gewerk het. In 1906 voltooi hy sy habilitasie aan die Ludwig Maximilian Universiteit van München onder Arnold Sommerfeld. Hy het daarna as privaatdosent aan die Universiteit van München gewerk, en as professor in fisika in Zürich (1912), Frankfurt (1914) en Würzburg. In Würzberg het hy tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] saam met [[Wilhelm Wien]] gewerk aan die ontwikkeling van beter [[vakuumbuis]]e vir telefonie en draadlose kommunikasie. In 1919 het hy professor in Berlyn geword en 25 jaar lank daar gebly. Selfs daarna het Max von Laue baie verskillende posisies beklee. Hy het in 1958 afgetree maar het aktief bly werk tot ná sy tagtigste verjaardag. Hy was op 8 April 1960 in 'n motorongeluk en sterf op 24 April 1960. ==Werk== Dit was in München dat Von Laue sy belangrikste ontdekking gemaak het. In 1912 het hy uitgepluis dat 'n [[kristal]] met sy driedimensionele translasie-simmetrie as 'n natuurlike rooster vir [[elektromagnetiese straling]] van die gepaste [[golflengte]] kan dien; gelykstaande aan eksperimente wat met sigbare lig op 'n difraksierooster gedoen is. Hy het sy eerste eksperimente uitgevoer deur X-strale op kristalle van kopersulfaat te skyn. Dit het beide die golfaard van hierdie balke en die roosterstruktuur van kristalle bevestig. Vir hierdie werk het hy in 1914 die Nobelprys vir Fisika ontvang. Hy het dus die grondslag vir [[X-straaldiffraksie]] gelê. Die polichromatiese X-straaldiffraksie op kristalle dra sy naam: die Laue-diffraksie. Von Laue se werk het gelei tot 'n belangrike vernuwing in [[kristallografie]]. Danksy sy metode het dit moontlik geword om die posisie van [[Atoom|atome]] in 'n kristal baie presies te bepaal. Dit het die grondslag gelê vir die toekomstige werk van Peter Debye, [[William Henry Bragg]] en sy seun [[William Lawrence Bragg]] en ander. Boonop het Von Laue belangrike bydraes gelewer tot probleme op die gebied van supergeleiding, wat hy gemaak het terwyl hy professor in teoretiese fisika aan die Universiteit van Berlyn was. Omtrent dieselfde tyd het Walther Meissner aan die Physikalisch-Technische Reichsanstalt (PTR) in Berlyn gestudeer. 'n Belangrike bydrae was sy verduideliking, in 1932, van die feit dat die kantelpunt van die toegepaste magnetiese veld wat supergeleiding vernietig, wissel met die vorm van die liggaam omdat die magnetiese veld verwring word deur die superstrome wat in die oppervlak van die supergeleidende metaal geïnduseer word. Sy teorie is bevestig en het die weg gebaan vir Meissner se daaropvolgende ontdekking dat 'n supergeleier 'n eksterne magnetiese veld in die liggaam uitskakel en die basiese idee vir Fritz London en Heinz London se teorie van supergeleiding gevorm het. Saam met die Londen broers het Von Laue in 1935 'n artikel<ref>M. v. Laue, F. London, H. London, 1935, ''Zur Theorie der Supraleitung'', ''Zeitschrift für Physik'', vol 96, uitgawe, bl. 359–364, doi=10.1007/BF01343868.</ref> hieroor gepubliseer, asook twaalf artikels en 'n boek tussen 1932 en 1947. ==Nazi-Duitsland== Nadat die [[Nasionaal-Sosialisme|Nasionaal-Sosialiste]] in [[Nazi-Duitsland|Duitsland]] aan bewind gekom het, het von Laue Duitsland se houding teenoor "Joodse fisici" openlik gekritiseer en in kontak gebly met sy uitgewekene Joodse kollegas. Hy het die smeerveldtog deur sy Duitse kollegas, veral die Nobelpryswenner [[Johannes Stark]], vergelyk met [[Albert Einstein]] se relatiwiteitsteorie met die vervolging van [[Galileo Galilei]] in die sewentiende eeu deur die [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]]. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het hy geweier om met die [[Duitse kernwapenprogram|Nazi-kernprogram]] saam te werk. Om sy afsku teenoor die Nazi's uit te spreek, het hy nooit sonder 'n pakkie onder elke arm uitgegaan nie. Dit het hom die verskoning gegee om nie die Hitler-saluut te hoef te gee nie. Intussen het hy die gerespekteerde boek "''Geschichte der Physik''" oor die geskiedenis van fisika geskryf. Na die Duitse oorgawe is Von Lauen deur die [[Geallieerdes|Geallieerde magte]] as 'n vooraanstaande Duitse geleerde gesien en is deur die [[Operasie Alsos|Alsos-groep]] gearresteer en saam met ander Duitse wetenskaplikes by Farm Hill in die [[Verenigde Koninkryk]] aangehou. Na die oorlog was Von Laue aktief betrokke by die herstel van die Duitse wetenskap. In 1951 word hy direkteur van die Fritz-Haber-Instituut van die Max Planck Vereniging vir Fisiese Chemie en Elektrochemie in Berlyn-Dahlem. ==Erkenning== Van die vele eerbewyse en onderskeidings waarmee hy bekroon is, was die Ladenburg-medalje, die Max Planck-medalje (1932), die Matteucci-medalje (1914) en van die Oos-Berlynse Akademie vir Wetenskappe die Helmholtz-medalje (1959). In 1952 is hy tot ridder geslaan met die Orde Pour le Mérite, in 1953 ontvang hy die Groot Kruis van Verdienstelikheid met Ster en in 1957 word hy aangestel as [[Erelegioen|Offisier van die Franse Legioen van Eer]]. ==Boeke== *''Das Relativitätsprinzip'' (1911) *Die Theorien der Radiologie (1925) *''Röntgenstrahl-Interferenzen'' (1941) *''Materiewellen und ihre Interferenzen'' (1944) *''Geschichte der Physik'' (1946) *''Theorie der Supraleitung'' (1947) *''Gesammelte Schriften und Vorträg''e (1961, postuum) ==Bibliografie== *Philip Ball, ''Struggle for the Soul of Physics Under Hitler'', Bodley Head, 2014. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:von Laue, Max}} [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1960]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] i98vjgc5b2v0oh4peofj67s6tkcg17x 0 419726 2892689 2872657 2026-04-11T18:41:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892689 wikitext text/x-wiki [[Lêer:John Hopfield 2016.jpg|duimnael|John Hopfield in 2016.]] '''John Joseph Hopfield''' (gebore [[15 Julie]] [[1933]])<ref name="history.aip.org">{{Cite web |title=Hopfield, John J. |url=https://history.aip.org/phn/11501013.html |access-date=2024-10-08 |website=Physics History Network American Institute of Physics |archive-date=2024-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008105302/https://history.aip.org/phn/11501013.html |url-status=dead }}</ref> is 'n Amerikaanse [[fisikus]] en emeritusprofessor van [[Princeton-universiteit]], veral bekend vir sy studie van assosiatiewe [[Neurale netwerk|neurale netwerke]] in 1982. Hy is bekend vir die ontwikkeling van die Hopfield-netwerk. In 2024 is hy saam met [[Geoffrey Hinton]] met die [[Nobelprys vir Fisika]] bekroon vir sy werk oor kunsmatige neurale netwerke vir [[masjienleer]].<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 2024 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2024/press-release/ |access-date=2024-10-08 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref><ref name=Nobel.Physics.2024>{{citation |last1=Taylor |first1=D.B. |display-authors=et al. |title=Nobel Physics Prize Awarded for Pioneering A.I. Research by 2 Scientists |url=https://www.nytimes.com/2024/10/08/science/nobel-prize-physics.html |journal=The New York Times |date=2024-10-08 |access-date=2024-10-08 }}</ref> Hy is bekroon met verskeie groot fisika-toekennings vir sy werk in multidissiplinêre velde, insluitend gekondenseerde materie-fisika, statistiese fisika en [[biofisika]]. ==Biografie== Vroeë lewe en opvoeding John Joseph Hopfield is in 1933 in [[Chicago]].<ref name="history.aip.org" /> gebore vir fisici John Joseph Hopfield en Helen Hopfield.<ref name="Lindsay-2021">{{Cite book |last=Lindsay |first=Grace |url=https://books.google.com/books?id=ieYdEAAAQBAJ&dq=john+hopfield+biography&pg=PA90 |title=Models of the Mind: How Physics, Engineering and Mathematics Have Shaped Our Understanding of the Brain |date=2021-03-04 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-6645-2 |language=en}}</ref> Hopfield het 'n [[Baccalaureus Artium]] met 'n hoofvak in [[fisika]] van Swarthmore Kollege in [[Pennsilvanië]] in 1954 en 'n Doktor in Filosofie in fisika van [[Cornell-universiteit]] in 1958 ontvang.<ref name="history.aip.org" /> Sy doktorale proefskrif was getiteld "'n Kwantummeganiese teorie van die bydrae van eksitone tot die komplekse diëlektriese konstante van kristalle".<ref>{{Cite web |title=A quantum-mechanical theory of the contribution of excitons to the complex dielectric constant of crystals |url=https://www.proquest.com/docview/301894791/ |access-date=2024-10-08 |website=proquest.com |language=en}}</ref> Sy doktorale adviseur was Albert Overhauser.<ref name="history.aip.org" /> ==Loopbaan== Hy het twee jaar in die teoriegroep by Bell Laboratories gewerk aan die struktuur van [[hemoglobien]],<ref name="history.aip.org" /><ref name="Lindsay-2021" /> en was daarna 'n fakulteitslid aan die Universiteit van Kalifornië, Berkeley (fisika, 1961–1964),<ref name=Nobel.Physics.2024/> Princeton Universiteit ( fisika, 1964–1980),<ref name=Nobel.Physics.2024/> [[California Institute of Technology]] (chemie en biologie, 1980–1997)<ref name=Nobel.Physics.2024/> en weer in Princeton (1997–),<ref name=Nobel.Physics.2024/><ref name="history.aip.org"/> waar hy die Howard A. Prior Professor is van Molekulêre Biologie, emeritus. <ref>{{Cite web |last=Office of Communications |date=8 Oktober 2024 |title=Princeton's John Hopfield receives Nobel Prize in physics |url=https://www.princeton.edu/news/2024/10/08/princetons-john-hopfield-receives-nobel-prize-physics |access-date=2024-10-08 |website=Princeton University |language=en}}</ref> In 1986 was hy 'n medestigter van die PhD-program vir Berekening en Neurale Stelsels by Caltech.<ref>{{Cite web |title=Caltech Celebrates 30 Years of its Computation and Neural Systems Option {{!}} Caltech Alumni |url=https://alumni.caltech.edu/caltech-celebrates-30-years-of-its-computation-and-neural-systems-option/ |access-date=2024-10-08 |language=en-US}}</ref> ==Werk== In sy doktorale werk van 1958 het hy geskryf oor die interaksie van eksitone in [[kristal]]le, en die term polariton geskep vir 'n kwasideeltjie wat in vastestoffisika voorkom.<ref>{{Cite journal |last=Hopfield |first=J. J. |date=1958-12-01 |title=Theory of the Contribution of Excitons to the Complex Dielectric Constant of Crystals |url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRev.112.1555 |journal=Physical Review |language=en |volume=112 |issue=5 |pages=1555–1567 |doi=10.1103/PhysRev.112.1555 |bibcode=1958PhRv..112.1555H |issn=0031-899X}}</ref><ref name="Agranovich-2009">{{Cite book |last=Agranovich |first=Vladimir M. |url=https://books.google.com/books?id=dYePg7KvyIIC&dq=history+of+polariton+hopfield&pg=PA106 |title=Excitations in Organic Solids |date=2009-02-12 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-155291-5 |language=en}}</ref> Hy het geskryf: "Die polarisasieveld 'deeltjies' analoog aan [[foton]]e sal 'polaritone' genoem word."<ref name="Agranovich-2009" /> Sy polaritonmodel staan soms bekend as die Hopfield-diëlektrikum.<ref>{{Cite journal |last=Huttner |first=B. |last2=Barnett |first2=S. M. |date=1992 |title=Dispersion and Loss in a Hopfield Dielectric |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1209/0295-5075/18/6/003 |journal=Europhysics Letters |language=en |volume=18 |issue=6 |pages=487 |doi=10.1209/0295-5075/18/6/003 |issn=0295-5075}}</ref> In 1974 het hy 'n meganisme vir foutkorreksie in biochemiese reaksies bekendgestel, bekend as kinetiese proeflees om die akkuraatheid van [[DNS]]-replikasie te verduidelik.<ref>{{Cite journal |last=Hopfield |first=J. J. |date=1974 |title=Kinetic Proofreading: A New Mechanism for Reducing Errors in Biosynthetic Processes Requiring High Specificity |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=71 |issue=10 |pages=4135–4139 |doi=10.1073/pnas.71.10.4135 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=434344 |pmid=4530290|bibcode=1974PNAS...71.4135H }}</ref><ref>{{Cite book |last1=Flyvbjerg |first1=Henrik |url=https://books.google.com/books?id=QSVKAAAAQBAJ&dq=biography+hopfield+kinetic+proofreading&pg=PA449 |title=Physics of Bio-Molecules and Cells: Les Houches Session LXXV, 2–27 July 2001 |last2=Jülicher |first2=Frank |last3=Ormos |first3=Pal |last4=David |first4=Francois |date=2003-07-01 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-45701-5 |language=en}}</ref> Hopfield het sy eerste referaat in [[neurowetenskap]] in 1982 gepubliseer, getiteld "Neurale netwerke en fisiese stelsels met ontluikende kollektiewe berekeningsvermoëns" waar hy bekendgestel het wat nou bekend staan as Hopfield-netwerk, 'n tipe kunsmatige netwerk wat kan dien as 'n inhoud-adresseerbare geheue, gemaak van binêre neurone wat 'aan' of 'af' kan wees.<ref>{{Cite journal |last=Hopfield |first=J J |date=April 1982 |title=Neural networks and physical systems with emergent collective computational abilities. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=79 |issue=8 |pages=2554–2558 |doi=10.1073/pnas.79.8.2554 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmid=6953413|pmc=346238 |bibcode=1982PNAS...79.2554H }}</ref><ref name="Lindsay-2021" /> Die oorspronklike netwerk het 'n beperkte geheue gehad, hierdie probleem is in 2016 deur Hopfield en Dimitry Krotov aangespreek.<ref name="The Nobel Committee for Physics-2024" /><ref>{{Cite journal |last1=Krotov |first1=Dmitry |last2=Hopfield |first2=John J. |date=2016 |title=Dense Associative Memory for Pattern Recognition |url=https://papers.nips.cc/paper_files/paper/2016/hash/eaae339c4d89fc102edd9dbdb6a28915-Abstract.html |journal=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volume=29|arxiv=1606.01164 }}</ref> Groot geheue stoor Hopfield netwerke staan nou bekend as moderne Hopfield netwerke. Saam met David W. Tank het Hopfield in 1985–1986<ref>{{Cite journal |last1=Hopfield |first1=J. J. |last2=Tank |first2=D. W. |date=1985-07-01 |title="Neural" computation of decisions in optimization problems |url=https://link.springer.com/article/10.1007/BF00339943 |journal=Biological Cybernetics |language=en |volume=52 |issue=3 |pages=141–152 |doi=10.1007/BF00339943 |pmid=4027280 |issn=1432-0770}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hopfield |first1=John J. |last2=Tank |first2=David W. |date=1986-08-08 |title=Computing with Neural Circuits: A Model |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.3755256 |journal=Science |language=en |volume=233 |issue=4764 |pages=625–633 |doi=10.1126/science.3755256 |pmid=3755256 |bibcode=1986Sci...233..625H |issn=0036-8075}}</ref> 'n metode ontwikkel om diskrete optimaliseringsprobleme op te los wat gebaseer is op die kontinuetyddinamika met behulp van 'n analoogmodel. Die optimaliseringsprobleem is in die interaksieparameters (gewigte) van die netwerk geënkodeer. Die effektiewe temperatuur van die analoogstelsel is geleidelik verlaag, soos in globale optimalisering met gesimuleerde uitgloeiing.<ref name="The Nobel Committee for Physics-2024">{{Cite journal |last=The Nobel Committee for Physics |date=8 October 2024 |title=Scientifc Background to the Nobel Prize in Physics 2024 |url=https://www.nobelprize.org/uploads/2024/09/advanced-physicsprize2024.pdf |journal=The Royal Swedish Academy of Sciences}}</ref> ==Toekennings en eerbewyse== In 1969 is Hopfield en David Gilbert Thomas met die Oliver E. Buckley-prys vir gekondenseerde materie-fisika bekroon "vir hul gesamentlike werk wat teorie en eksperiment kombineer wat die begrip van die interaksie van lig met vaste stowwe bevorder het".<ref>{{Cite web |title=Honors and Award Winners |url=https://www.aps.org/funding-recognition/winners?award_recipients%5Bpage%5D=1265 |access-date=8 Oktober 2024 |website=American Physical Society}}</ref> Hy is in 2001 met die Dirac-medalje van die Internasionale Sentrum vir Teoretiese Fisika bekroon "vir belangrike bydraes in 'n indrukwekkende breë spektrum van wetenskaplike vakke"<ref>{{Cite web |title=Dirac Medallist 2001 {{!}} ICTP |url=https://www.ictp.it/home/dirac-medallist-2001 |access-date=2023-10-20 |website=www.ictp.it}}</ref><ref name="Physics Today-2001">{{Cite journal |date=2001-10-01 |title=Princeton Physicist Garners Dirac Medal |url=https://pubs.aip.org/physicstoday/article/54/10/85/935313/Princeton-Physicist-Garners-Dirac-Medal |journal=Physics Today |language=en |volume=54 |issue=10 |pages=85 |doi=10.1063/1.1420565 |issn=0031-9228 |doi-access=free|bibcode=2001PhT....54S..85. }}</ref> insluitend "'n heeltemal ander [kollektiewe] organiserende beginsel in reuk" en "a nuwe beginsel waarin neurale funksie voordeel kan trek uit die temporele struktuur van die 'spitsende' interne kommunikasie".<ref name="Physics Today-2001" /> Hopfield is verkies as 'n lid van die National Academy of Sciences in 1973, 'n lid van die American Academy of Arts and Sciences in 1975, en 'n lid van die American Philosophical Society in 1988.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/54422.html|title=John J. Hopfield|website=www.nasonline.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amacad.org/person/john-joseph-hopfield|title=John Joseph Hopfield|website=American Academy of Arts & Sciences|date=October 12, 2023 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=John+Hopfield+&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|website=search.amphilsoc.org|access-date= 8 Oktober 2024|archive-date=18 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018060406/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=John+Hopfield+&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|url-status=dead}}</ref> In 1985 het Hopfield die Goue Plaat-toekenning van die American Academy of Achievement ontvang.<ref>{{cite web|title= Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement |website=www.achievement.org|publisher=American Academy of Achievement|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration}}</ref> Hy het die Albert Einstein World Award of Science in 2005 op die gebied van lewenswetenskappe ontvang.<ref>{{cite web|title=Albert Einstein World Award of Science 2005|url=http://www.consejoculturalmundial.org/winners-science-johnj.php|access-date=August 13, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023001446/http://www.consejoculturalmundial.org/winners-science-johnj.php|archive-date=23 Oktober 2013}}</ref> Hy was die president van die American Physical Society in 2006.<ref>{{Cite web |url=http://www.aip.org/history/acap/biographies/bio.jsp?hopfieldj |title=John Hopfield, Array of Contemporary Physicists |access-date=19 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019172143/http://www.aip.org/history/acap/biographies/bio.jsp?hopfieldj |archive-date=19 Oktober 2013 |url-status=dead }}</ref> Hopfield het die 2022 Boltzmann-medalje-toekenning in statistiese fisika met Deepak Dhar gedeel.<ref>{{Cite web |title=STATPHYS28 |url=https://statphys28.org/boltzmannmedal.html |access-date=2024-10-08 |website=statphys28.org}}</ref> Hy is gesamentlik bekroon met die 2024 Nobelprys in Fisika saam met Geoffrey E. Hinton vir "fundamentele ontdekkings en uitvindings wat masjienleer met kunsmatige neurale netwerke moontlik maak".<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 2024 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2024/summary/ |accessdate=8 October 2024 |publisher=Nobel Media AB}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=SBGG4WNweEc |title=Announcement of the 2024 Nobel Prize in Physics |date=2024-09-11 |last=Nobel Prize |access-date=2024-10-08 |via=YouTube}}</ref> ==Doktorale studente== Sy voormalige PhD-studente sluit in Bertrand Halperin (PhD in 1965), Steven Girvin (1977), Terry Sejnowski (1978), Erik Winfree (1998), José Onuchic (1987) en David J. C. MacKay (1991).<ref>MathGenealogy, id=15862, John Joseph Hopfield</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Nobelpryswenners van 2024}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hopfield, John}} [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] r1mgp3k0hghqt4ib79rutve3ywvnikp 0 420013 2892667 2706220 2026-04-11T18:33:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892667 wikitext text/x-wiki [[Lêer:James A. Robinson in Ukraine - 2018 (MUS3218) (cropped).jpg|duimnael|'''James A. Robinson in 2018.''']] '''James Alan Robinson''' (gebore [[1960]]) is 'n Brits-Amerikaanse [[ekonoom]] en politieke wetenskaplike. Hy is tans die Eerwaarde Dr. Richard L. Pearson Professor in Global Conflict Studies en Universiteitsprofessor aan die Harris School of Public Policy, Universiteit van Chicago.<ref>{{Cite news|url=https://harris.uchicago.edu/news-events/news/james-robinson-named-faculty-director-pearson-institute|title=James Robinson Named Faculty Director of The Pearson Institute|date=2016-06-02|work=UChicago News|access-date=2019-12-23|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://harris.uchicago.edu/directory/james-robinson|title=James Robinson {{!}} Harris Public Policy|website=harris.uchicago.edu|language=en|access-date=2018-02-02}}</ref> Hy dien ook as die Instituutdirekteur van The Pearson Institute for the Study and Resolution of Global Conflicts by die Harris School.<ref>{{Cite web|url=https://thepearsoninstitute.org/about/leadership|title=The Pearson Institute Leadership}}</ref> Robinson het voorheen tussen 2004 en 2015 by [[Harvard-universiteit]] onderrig gegee en ook aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]], Universiteit van Suid-Kalifornië en die Universiteit van Melbourne. Hy bestudeer wat lande anders maak deur te fokus op die onderliggende ekonomiese en politieke instellings wat sommige tot voorspoed en ander tot konflik lei. Saam met [[Daron Acemoglu]] is hy die mede-outeur van boeke, soos ''The Narrow Corridor, Why Nations Fail'' en ''Economic Origins of Dictatorship and Democracy''.<ref>{{Cite web|url=https://cpb-us-w2.wpmucdn.com/voices.uchicago.edu/dist/f/1135/files/2018/06/robinson_cv_august_2016-23rvepr.pdf|title=Curriculum Vitae}}</ref> In 2024 is Robinson, Acemoglu en [[Simon Johnson (ekonoom)|Simon Johnson]] met die [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe]] toegeken vir hul vergelykende studies in welvaart tussen state.<ref>{{Cite web |title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2024 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/press-release/ |access-date=2024-10-14 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Nobelpryswenners van 2024}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Robinson, James Alan}} [[Kategorie:Ekonome]] [[Kategorie:Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe-wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6u3p6dee3mtn4eoxo1dv8etfwj8rb9d 0 420120 2892945 2708146 2026-04-12T02:39:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892945 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Paul Krugman | beeld = P20230814AS-0367 (cropped).jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Paul Krugman in 2023 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1953|2|28}} | geboorteplek = [[Albany, New York]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} | vakgebied = [[Ekonomie]] | werkplek = ''[[The New York Times]]'' | alma mater = [[Yale-universiteit]] | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe]] (2008) | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Paul Robin Krugman''' (/ˈkrʊɡmən/ ⓘ KRUUG-mən;<ref>{{cite web|last=Krugman|first=Paul|title=Head Still Talking|url=https://krugman.blogs.nytimes.com/2012/05/18/head-still-talking/|website=The Conscience of a Liberal|publisher=The New York Times|date=18 Mei 2012|access-date=7 Februarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020033801/https://krugman.blogs.nytimes.com/2012/05/18/head-still-talking/|archive-date=20 Oktober 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Blodget|first=Henry|title=Ladies And Gentlemen, We Have Finally Learned The Right Way To Say 'Krugman'!|url=http://www.businessinsider.com/how-to-pronounce-krugman-2014-11|website=Business Insider|date=22 November 2014|access-date=19 Februarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225122932/http://www.businessinsider.com/how-to-pronounce-krugman-2014-11|archive-date=25 Februarie 2016|url-status=live}}</ref> gebore 28 Februarie 1953)<ref name=EB>{{cite encyclopedia |title=Paul Krugman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=9 Junie 2017 |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1474708/Paul-Krugman |access-date=20 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425054313/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1474708/Paul-Krugman |archive-date=25 April 2013 |url-status=live }}</ref> is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[ekonoom]] wat die Vooraanstaande Professor in Ekonomie aan die Graduate Centre van die City University of New York is en 'n rubriekskrywer vir ''[[The New York Times]]''.<ref name="krugmanonline">{{cite web |url=http://www.krugmanonline.com/about.php |title=About Paul Krugman |work=krugmanonline |publisher=W. W. Norton & Company |date=2012 |access-date=15 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220101424/http://krugmanonline.com/about.php |archive-date=20 Februarie 2009 |url-status=live }}</ref> In 2008 was Krugman die enigste wenner van die [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe|Nobel-gedenkprys vir die ekonomiese wetenskappe]] vir sy bydraes tot nuwe handelsteorie en nuwe ekonomiese geografie.<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2008/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2008|work=nobelprize.org|access-date=14 Junie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629110203/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2008/|archive-date=29 Junie 2017|url-status=live}}</ref> Die Pryskomitee het Krugman se werk aangehaal wat die patrone van internasionale handel en die geografiese verspreiding van ekonomiese aktiwiteit verduidelik deur die uitwerking van skaalvoordele en van verbruikersvoorkeure vir diverse goedere en dienste te ondersoek.<ref name=NobelComments>Nobel Prize Committee, [https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2008/advanced-economicsciences2008.pdf "The Prize in Economic Sciences 2008"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830053939/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2008/advanced-economicsciences2008.pdf |date=30 Augustus 2017 }}</ref> Krugman was voorheen 'n professor in ekonomie aan MIT, en later aan die [[Princeton-universiteit]]. Hy het in Junie 2015 by Princeton afgetree, en het die titel van emeritusprofessor daar. Hy het ook die titel van Eeufeesprofessor aan die London School of Economics.<ref>{{cite web |publisher=London School of Economics, Centre for Economic Performance |url=http://cep.lse.ac.uk/_new/events/event.asp?id=92 |title=Lionel Robbins Memorial Lectures 2009: The Return of Depression Economics |date=June 8, 2009 |access-date=6 Augustus 2009 |archive-url=https://archive.today/20120708184815/http://cep.lse.ac.uk/_new/events/event.asp?id=92 |archive-date=8 Julie 2012 |url-status=live }}</ref> Krugman was president van die Eastern Economic Association in 2010,<ref name="Eastern Economic Association">{{cite web|url=http://www.ramapo.edu/eea/|title=Home – Eastern Economic Association|work=Eastern Economic Association|access-date=20 Augustus 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110051923/http://www.ramapo.edu/eea/|archive-date=11 November 2010|url-status=live}}</ref> en is een van die mees invloedryke ekonome in die wêreld.<ref name="IDEAS">{{cite web|url=https://ideas.repec.org/top/top.person.all.html|title=Economist Rankings at IDEAS – Top 10% Authors, as of May 2016|date=May 2016|publisher=Research Papers in Economics|access-date=4 Julie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812162316/https://ideas.repec.org/top/top.person.all.html|archive-date=12 Augustus 2016|url-status=live}}</ref> Hy is in die akademie bekend vir sy werk oor internasionale ekonomie (insluitend handelsteorie en internasionale finansies),<ref>Note: Krugman modeled a 'preference for diversity' by assuming a CES utility function like that in A. Dixit and J. Stiglitz (1977), 'Monopolistic competition and optimal product diversity', ''American Economic Review'' 67.</ref><ref name=forbes131008>''Forbes'', 13 Oktober 2008, [https://www.forbes.com/2008/10/13/krugman-nobel-economics-oped-cx_ap_1013panagariya.html "Paul Krugman, Nobel"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107033738/https://www.forbes.com/2008/10/13/krugman-nobel-economics-oped-cx_ap_1013panagariya.html |date=7 November 2017 }}</ref> ekonomiese geografie, likiditeitstrikke en valutakrisisse. Krugman is die skrywer of redakteur van 27 boeke, insluitend vakkundige werke, handboeke en boeke vir 'n meer algemene gehoor, en het meer as 200 vakkundige artikels in professionele joernale en geredigeerde volumes gepubliseer.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/ref/opinion/KRUGMAN-BIO.html |title=Columnist Biography: Paul Krugman |work=The New York Times |access-date=2016-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130070320/http://www.nytimes.com/ref/opinion/KRUGMAN-BIO.html |archive-date=30 Januarie 2017 |url-status=live }}</ref> Hy het ook etlike honderde rubrieke oor ekonomiese en politieke kwessies vir ''The New York Times,'' ''Fortune'' en ''Slate'' geskryf. 'n Opname in 2011 onder ekonomieprofessore het hom hul gunsteling lewende ekonoom onder die ouderdom van 60 genoem.<ref>{{Cite web |url=https://econjwatch.org/file_download/487/DavisMay2011.pdf |title=Economics Professors' Favorite Economic Thinkers, Journals, and Blogs (along with Party and Policy Views) |access-date=29 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230085714/https://econjwatch.org/file_download/487/DavisMay2011.pdf |archive-date=30 Desember 2016 |url-status=live }}</ref> Volgens die Open Sillabus Project is Krugman die tweede mees aangehaalde skrywer oor kollegesillabusse vir ekonomiese kursusse.<ref>{{Cite web|url=https://opensyllabus.org/results-list/authors?size=50&fields=Economics|title=Open Syllabus Project|website=opensyllabus.org|access-date=24 Januarie 2020|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921150129/https://opensyllabus.org/results-list/authors?size=50&fields=Economics|url-status=dead}}</ref> As kommentator het Krugman oor 'n wye reeks ekonomiese kwessies geskryf, insluitend inkomsteverdeling, [[belasting]], [[makro-ekonomie]] en internasionale ekonomie. Krugman beskou homself as 'n moderne liberalis, met verwysing na sy boeke, sy blog op ''The New York Times'', en sy 2007-boek ''The Conscience of a Liberal''.<ref>''The New York Times'', [https://krugman.blogs.nytimes.com/ "The Conscience of a Liberal."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170207134649/https://krugman.blogs.nytimes.com/ |date=7 Februarie 2017 }} Besoek 6 Augustus 2009</ref> Sy gewilde kommentaar het wydverspreide lof en kritiek ontlok.<ref name=economist>{{Citation |title = The one-handed economist |newspaper = The Economist |date = 13 November 2003 |url = https://www.economist.com/node/2208841 |access-date = 2011-08-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111017173915/http://www.economist.com/node/2208841 |archive-date = 17 Oktober 2011 |url-status = live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Nobelpryswenners van 2008}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krugman, Paul}} [[Kategorie:Ekonome]] [[Kategorie:Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe-wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] m4oe8q97rzgdmqwfxww74fz2hlkp3ug 0 420169 2892967 2845125 2026-04-12T02:46:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892967 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ragnar Frisch | beeld = Uio frisch 2006 0025.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ragnar Frisch | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1895|3|5}} | geboorteplek = [[Oslo]], [[Noorweë]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1895|3|5|1973|1|31}} | sterfteplek = Oslo, Noorweë | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Noorweë}} | vakgebied = [[Ekonomie]] [[Ekonometrie]] | werkplek = Universiteit van Oslo | alma mater = Universiteit van Oslo | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe]] (1969) | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ragnar Anton Kittil Frisch''' ([[3 Maart]] [[1895]] – [[31 Januarie]] [[1973]]) was 'n invloedryke Noorse [[ekonoom]] wat bekend was daarvoor dat hy een van die groot bydraers was om [[ekonomie]] as 'n kwantitatiewe en statisties ingeligte wetenskap in die vroeë 20ste eeu te vestig. Hy het die term [[ekonometrie]] in 1926 geskep vir die gebruik van statistiese metodes om ekonomiese stelsels te beskryf, sowel as die terme [[mikro-ekonomie]] en [[makro-ekonomie]] in 1933, vir die beskrywing van individuele en totale ekonomiese stelsels, onderskeidelik.<ref name=":0">{{Cite web|title=Ragnar Frisch {{!}} Norwegian economist {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Ragnar-Frisch|access-date=2021-11-11|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name="nbl.snl.no">{{Citation|last=Bjerkholt|first=Olav|title=Ragnar Frisch|date=2020-02-25|url=http://nbl.snl.no/Ragnar_Frisch|work=Norsk biografisk leksikon|language=nb|access-date=2021-11-11}}</ref><ref name="Ragnar Frisch">{{Cite web|title=Ragnar Frisch|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/frisch.htm|access-date=2021-11-11|website=www.hetwebsite.net}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ragnar Frisch|url=https://www.econlib.org/library/Enc/bios/Frisch.html|access-date=2021-11-11|website=Econlib|language=en-US}}</ref> Hy was die eerste wat 'n statisties ingeligte model van sakesiklusse ontwikkel het in 1933. Later werk aan die model, saam met [[Jan Tinbergen]], het die eerste [[Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe|Nobel-gedenkprys in ekonomiese wetenskappe]] in 1969 gewen.<ref>{{Cite web|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1969|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1969/frisch/facts/|access-date=2021-11-11|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> Frisch het dr.philos geword. met 'n [[proefskrif]] oor [[wiskunde]] en [[statistiek]] aan die Universiteit van Oslo in 1926. Na sy doktorale proefskrif het hy vyf jaar in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aan die Universiteit van Minnesota en [[Yale-universiteit]] navorsing gedoen.<ref name="Ragnar Frisch"/> Nadat hy van 1930–31 kort aan Yale onderrig het, is hy 'n volle professoraat in ekonomie aangebied, wat hy van die hand gewys het ná druk deur kollegas om na die Universiteit van Oslo terug te keer. Nadat hy na Oslo teruggekeer het, is Frisch eers in 1931 deur die Koning-in-Raad aangestel as professor in Ekonomie en Statistiek aan die Fakulteit Regsgeleerdheid, Universiteit van Oslo (toe die Koninklike Frederick Universiteit) voordat hy leier geword het van die nuutgestigte Instituut van Ekonomie aan die Universiteit van Oslo in 1932.<ref name="nbl.snl.no"/><ref>{{Cite web|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1969|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1969/frisch/facts/|access-date=2021-11-11|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> Hy het by die Universiteit van Oslo gebly tot sy aftrede in 1965. Frisch was een van die stigters van die Econometric Society in 1930, en het die tydskrif ''Econometrica'' vir sy eerste 21 jaar geredigeer.<ref name=":0" /> Ragnar Frisch het naam gegee aan die Frisch-medalje, wat elke jaar deur die Ekonometriese Vereniging toegeken word vir die beste referaat in ekonometrie wat die afgelope vyf jaar gepubliseer is, asook die Frisch-sentrum vir Toegepaste Ekonomiese Analise aan die Universiteit van Oslo.<ref>{{Cite web|last=Gaustadalleen 21|first=Kontakt Adresse|title=Om Frischsenteret - Frischsenteret|url=https://www.frisch.uio.no/om-oss/index.html|access-date=2021-11-11|website=www.frisch.uio.no|language=no|archive-date=2021-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125416/https://www.frisch.uio.no/om-oss/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards {{!}} The Econometric Society|url=https://www.econometricsociety.org/society/awards|access-date=2021-11-11|website=www.econometricsociety.org|language=en}}</ref> Die Groot Ouditorium by die Instituut vir Ekonomie, Universiteit van Oslo is ook na hom vernoem.<ref>{{Cite web|last1=Telefon|first1=Besøksadresse Sognsveien 77 0855 OSLO Postadresse Postboks 1095 Blindern 0317 OSLO|last2=faks|title=Frisch- og Haavelmo-jubileum: Dei valde korte, lette studium og fekk Nobelprisen begge to - Økonomisk institutt (ØI)|url=https://www.sv.uio.no/econ/forskning/aktuelt/aktuelle-saker/2019/frisch-haavelmo-jubileum.html|access-date=2021-11-11|website=www.sv.uio.no|language=no|archive-date=2021-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125418/https://www.sv.uio.no/econ/forskning/aktuelt/aktuelle-saker/2019/frisch-haavelmo-jubileum.html|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Nobelpryswenners van 1969}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Frisch, Ragnar}} [[Kategorie:Ekonome]] [[Kategorie:Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe-wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1895]] [[Kategorie:Sterftes in 1973]] l4af5pu5y0x0r0oi049uqe07fmfvj22 0 420212 2892887 2791103 2026-04-11T23:05:58Z Gilbertcoach addrunkor gsrt 206092 2892887 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} '''Mieke Gorissen''' (* 29 November 1982) is 'n [[België|Belgiese]] langafstand[[atleet]]. Sy het aan die [[maraton]] by die [[Olimpiese Somerspele 2020|Olimpiese Somerspele van 2020]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/140952 Mieke Gorissen]</ref><ref>[https://olympics.com/en/athletes/mieke-gorissen Mieke GORISSEN]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gorissen, Mieke}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Belgiese atlete]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] <ref></ref> lssv7oq1whry10fbw285ods141ht7ob 2892893 2892887 2026-04-11T23:37:17Z Jcb 223 Rol weergawe [[Special:Diff/2892887|2892887]] deur [[Special:Contributions/Gilbertcoach addrunkor gsrt|Gilbertcoach addrunkor gsrt]] ([[User talk:Gilbertcoach addrunkor gsrt|bespreek]]) terug. 2892893 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} '''Mieke Gorissen''' (* 29 November 1982) is 'n [[België|Belgiese]] langafstand[[atleet]]. Sy het aan die [[maraton]] by die [[Olimpiese Somerspele 2020|Olimpiese Somerspele van 2020]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/140952 Mieke Gorissen]</ref><ref>[https://olympics.com/en/athletes/mieke-gorissen Mieke GORISSEN]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gorissen, Mieke}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Belgiese atlete]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] icpan6wi2c8oaomdd483k3iatlzsff9 0 420340 2893075 2742718 2026-04-12T11:09:03Z Aliwal2012 39067 2893075 wikitext text/x-wiki '''Donker suurstof''' verwys na die [[suurstof]] wat geproduseer word deur polimetaalnodules op die bodem van die [[Stille Oseaan]]. ‘n Span wetenskaplikes het ontdek die rotsstukkies stel suurstof vry sonder enige afhanklikheid van sonlig of biologiese fotosinterende prosesse, maar eerder deur die proses van seewater-[[elektrolise]]. Dit is ‘n enorme wetenskaplike deurbraak, aangesien voorheen geglo is suurstof kan slegs deur [[fotosintese]], in die teenwoordigheid van sonlig, geproduseer word. == Agtergrond == [[Lêer:Location of the Clarion Clipperton Zone.png|duimnael|Ligging van die Clarion-Clipperton-sone tussen Hawaii en Meksiko.]] Professor Andrew Sweetman van die ''Skotse Vereniging vir Mariene Wetenskap'' het in 2013 navorsing gedoen op die hoeveelheid [[suurstof]] wat deur [[organisme]]s op die seebodem verbruik is.<ref>A.K. Sweetman (22 Julie 2024). https://www.nature.com/articles/s41561-024-01480-8. Nature Geoscience. Besoek op 16 Oktober 2024.</ref> Dit is gedoen in die Clarion-Clipperton-sone, ’n gebied in die Stille Oseaan tussen [[Hawaii]] en [[Meksiko]] van omtrent 4,5 miljoen km³. Meganiese landers, wat in staat is om tot 4 000 meter (13 000 voet) af te daal tot op die seebodem, is gestuur om vas te stel hoe [[Suurstof|suurstofvlakke]] verander namate die water dieper word. Elektrochemiese suurstofmeters is aan die landers vasgeheg wat deur [[diffusie]] van suurstofmolekules deur ‘n membraan en deur middel van elektriese [[Sein|seine]] die suurstofvlakke in die water meet. Daar was verwag dat die suurstofvlakke sou daal met die toename in diepte omrede die volgende: * '''Gebrek aan fotosintese:''' In die oppervlakwaters van die see (eufotiese sone), dring die [[sonlig]] deur en stel fotosinterende organismes soos [[alg]]e, [[plant]]e en [[Plankton|fitoplankton]] in staat om [[suurstof]] te produseer. Namate die water dieper word, verminder die hoeveelheid sonlig wat deurdring, wat dit onmoontlik maak vir diepsee-organismes om te fotosinteer. *  '''Respirasie en verrotting:''' Tydens respirasie gebruik organismes suurstof om [[voedsel]] in [[energie]] en [[koolstofdioksied]] om te skakel. Boonop gebruik marine-organismes suurstof om [[Organiese molekules|organiese]] [[materiaal]] wat van die oppervlak afgesink het, te ontbind. Dus word die minimale suurstofvoorraad in die dieper lae van die oseaan voortdurend gebruik deur marine-organismes in hul lewensprosesse. *  '''Minimale ventilasie:''' Die oppervlak-seewater word hoofsaaklik met suurstof aangevul deur kontak met die [[atmosfeer]]. Die suurstof word dan deur sirkulasie of [[Seestroom|seestrome]] met die dieper lae water gemeng wat verseker dat die suurstof versprei word. Op groot dieptes met natuurlike swak ventilasie kan daar dus ‘n gebrek aan suurstof voorkom wat lei tot hipoksiese (lae suurstof) of anoksiese (geen suurstof) gebiede. Tot die navorsers se verbasing, het hulle egter ontdek dat die suurstofvlakke op die seebodem toegeneem het. Sweetman en sy span het verder ondersoek ingestel en gevind dat die metaalnodules, wat volop in daardie area van die seebodem voorkom, ‘n rol speel in hierdie verskynsel. == Suurstof == [[Suurstof]] word deur alle [[Lewende en nie-lewende dinge|lewende]] organismes benodig vir lewensprosesse soos selrespirasie, [[groei]], [[Voortplanting|reproduksie]] en [[Metabolisme|metaboliese]] prosesse. Ongeveer 50% van die suurstof wat deur landelike organismes gebruik word, kom van die see af. Voor hierdie ontdekking is daar verstaan dat die suurstof in die see slegs afkomstig is van seeorganismes soos [[Plankton|fitoplankton]] wat [[Fotosintese|fotosinteer]], wat [[sonlig]] vereis,<ref>Morsink, K (Julie 2017). https://ocean.si.edu/ocean-life/plankton/every-breath-you-take-thank-ocean. Smithsonian Institution. Besoek op 20 Oktober 2024.</ref> en dat die suurstof na dieper lae sirkuleer deur [[diffusie]].<ref>Gill, V (22 Julie 2024). https://www.bbc.com/news/articles/c728ven2v9eo. BBC. Besoek op 16 Oktober 2024.</ref> Die ontdekking dat die hoofbron van suurstof in dieper lae waters nie vanaf die oppervlakwaters of fotosinterende organismes afhanklik is nie, maar eerder van 'n [[Lewende en nie-lewende dinge|abiotiese]] bron op die seebodem in die volle afwesigheid van [[lig]], verander die wetenskaplike begrip en persepsie van lewe in die diepsee en die potensiale rol wat suurstof in hierdie organismes se lewensprosesse speel. == Polimetaalnodules == [[Lêer:Manganknolle.jpg|duimnael|Mangaannodule in die Stille Oseaan.]] [[Lêer:Champ de nodules dans le Pacifique équatorial nord.jpg|duimnael|Metaalnodules op die seebodem van die Stille Oseaan. ]] Polimetaalnodules in die CCZ-sone bevat waardevolle metale soos [[kobalt]], [[nikkel]], [[mangaan]], [[litium]] en ander seldsame aardse elemente wat belangrik is in die vervaardiging van [[Battery|batterye]], [[Windturbine|windturbines]], [[Sonpaneel|sonpanele]] en ander elektroniese toestelle. Hierdie metale verskaf elektrochemiese eienskappe aan die nodules, waarvan die elektrolitiese proses wat donker suurstof produseer, afhanklik is. Die nodules se groottes varieer van slegs deur ‘n [[mikroskoop]] sigbaar tot ‘n deursnee van omtrent 20cm. Hulle vorm gewoonlik om ‘n kern soos ‘n klein stuk [[fossiel]], byvoorbeeld ‘n haaitand, skulp of rots, oor ‘n aansienlike periode. Die nodules word deur ongeveer 30% mangaan opgemaak en dus word daar sporadies na hulle verwys as ‘mangaan-nodules’. Mangaanoksiede help om die [[elektriese lading]] op die nodules te behou en dra sodoende by tot die [[elektrolise]]-proses. Nikkel, wat ook ‘n heersende komponent van die nodules se samestelling is, speel ‘n rol in die [[Geleidingsvermoë|geleiding]] van [[Elektron|elektrone]] tydens die elektrolise. Kobalt is in kleiner hoeveelhede teenwoordig, maar bevorder [[Katode|katodiese]] reaksies en versterk die elektriese lading op die oppervlak van die nodules. Die metaalnodules se unieke samestelling maak dit ‘n waardevolle en gesogde kommoditeit vir verskeie nywerhede, maar speel ook ‘n noodsaaklike rol in die elektrochemiese proses waardeur die rotse suurstof produseer. Die nodules huisves ook ‘n verskeidenheid van lewende organismes op hul oppervlakke, soos bakterieë, Archaea en mikro-[[Eukarioot|eukariote]]. [[Foraminifera|Foraminifere]] is die heersende [[Takson|taksoniese]] groep gebasseer op persentasie dekking en getal. == Seewaterelektrolise == Die metalliese samestelling veroorsaak dat daar hoë [[Elektriese spanning|spanningspotensiale]] op die oppervlaktes van die nodules is, wat daartoe lei dat hulle as [[Battery|batterye]] in die seewater optree. [[Elektrolise|Seewater-elektrolise]] is die [[Chemiese reaksie|chemiese proses]] waartydens water in sy eenvoudigste komponente, [[waterstof]] (H) en [[suurstof]] (O₂), opgebreek word deur die toediening van [[Energie|elektriese energie]]. Gewoonlik word ‘n eksterne energiebron vereis vir die proses om plaas te vind, maar in die geval van donker suurstof laat die metaalnodules se elektrochemiese eienskappe hulle as natuurlike [[Elektrode|elektrodes]] optree wat dus die nodige elektriese energie verskaf. Die nodules dien ook as [[Katalisator|katalisators]] in die reaksie deur klein hoeveelhede [[elektriese lading]] vry te stel wanneer hulle in aanraking kom met sekere chemikalieë in die seewater. Die chemiese reaksie tydens seewater-elektrolise is as volg: [[Lêer:AEM water electrolysis working principle with HER and OER.png|duimnael|Proses van elektrolise.]] 2H₂​O→O₂(g)+4H++4e− Die seewater dien as ‘n ideale [[elektroliet]] vir die proses, aangesien dit ‘n groot verskeidenheid opgeloste [[Ioon|ione]] en [[Mineraal|minerale]] bevat. Dit bestaan hoofsaaklik uit [[natriumchloried]] (NaCl), maar bevat ook [[magnesium]] (Mg2+), [[kalium]] (K+), [[kalsium]] (Ca2+), en [[Sulfaat|sulfate]] (SO₄²−). Hierdie opgeloste ione verhoog die elektroliet se vermoë om ‘n elektriese stroom te [[Geleidingsvermoë|gelei]]; iets wat noodsaaklik is in die proses van [[elektrolise]]. Twee [[Elektrode|elektrodes]], ‘n [[katode]] en ‘n [[anode]], word vereis deur die reaksie: ====== Katode ====== By die katode vind [[reduksie]] plaas: [[Elektron|elektrone]] word opgeneem. Teenoorgesteldes trek mekaar aan; dus trek die katode positief gelaaide ione ([[Katioon|katione]]) aan om 'n neutrale [[Molekuul|molekule]] of [[gas]] te vorm. Die H+ ione word gekombineer met die [[Elektron|elektrone]] om [[Waterstof|waterstofgas]] te vorm, wat by die katode vrygestel word. ====== Anode ====== [[Oksidasie]] vind plaas. Die positiewe [[anode]] trek negatief gelaaide ione aan wat dan elektrone verloor. Die water word dus geoksideer en [[Suurstof|suurstofgas]] vorm deur die vrystelling van elektrone en [[Waterstof|waterstofione]]. Die spesifieke ligging van die anode en katode word hoofsaaklik bepaal deur deur die variërende chemiese samestelling van die nodules. Só word suurstof dan gevorm en vrygestel in die seewater in die volle afwesigheid van lig of ander biologiese prosesse. Daarvandaan die naam: Donker Suurstof. == Diepseetoestande == Die unieke toestande wat op hierdie diepte, ongeveer 4000 m diep, heers, speel ‘n rol in die wisselwerking van hierdie proses van elektrolise. Die [[druk]] is ongeveer 400 keer die [[Atmosfeer|atmosferiese]] druk op [[seevlak]], wat die chemiese prosesse wat plaasvind beïnvloed en die tempo van suurstofvrystelling kan verander. Hoë druk beïnvloed die [[oplosbaarheid]] van [[Gas|gasse]] in water en veroorsaak dat die suurstof wat vrygestel word, lank in opgeloste vorm bly. Dit word dan stadig in die waterkolom afgegee wat bydra om suurstofryke omgewings te vorm by hierdie dieptes. Die [[temperatuur]] op groot dieptes is gewoonlik net bo [[vriespunt]], wat chemiese reaksies normaalweg kan vertraag omdat die [[kinetiese energie]] van die [[Molekuul|molekules]] afneem. Die hoë druk en lae temperatuur vertraag die elektrolise-proses, maar in die geval van donker suurstof help dit om ‘n volhoubare suurstofbron te bied vir diepsee-[[Ekosisteem|ekosisteme]]. Die aanpassing van suurstofproduksie onder hoë druk en lae temperature openbaar unieke meganismes wat diepsee-ekosisteme kan ondersteun. == Oseaniese ekostelsels == [[Lêer:Kleine Bonaire-Underwater life(js).jpg|duimnael|Voorbeeld van 'n mariene-ekosisteem.]] Die ontdekking van donker suurstof het ‘n magtige impak op die wetenskaplike begrip van diepseewater-[[Ekosisteem|ekosisteme]] en hul werkings. Tot hierdie ontdekking was daar in die algemeen aanvaar dat suurstofvlakke in die see afneem met die toename in waterdiepte as gevolg van faktore soos [[temperatuur]], afwesigheid van [[sonlig]], verbruik deur [[respirasie]] en [[ontbinding]], verhoogde [[druk]] en verlaagde [[ventilasie]]. Daar is dus die aanname gemaak dat die organismes wat in hierdie dieptes leef, voortbestaan sonder die behoefte aan suurstof of met minimale gebruik daarvan in hul [[Metabolisme|metaboliese]]- of ander lewensprosesse, maar eerder gebruik maak van prosesse soos [[chemotrofie]], waar chemikalieë soos [[waterstofsulfied]] [[Oksidasie|geoksideer]] word sonder die behulp van suurstof, om hul [[energie]] te verkry. Die feit dat suurstof wel voorkom in sulke dieptes en onder sulke omstandighede openbaar ‘n hele nuwe aspek van see-lewe wat navorsers gretig is om te ondersoek. == Bestaan van lewe == [[Lêer:Prokaryote cell.svg|duimnael|'n Voorstelling van 'n prokariotiese sel.]] [[Lewe]] op aarde het volgens wetenskaplikes begin met eensellige, [[Prokarioot|prokariotise]] [[Sel|selle]] soortgelyk aan [[Bakterie|bakterieselle]]. Hulle het anaërobies gerespireer en hulle energie uit voedsel verkry. Daar word gemeen dat [[Fotosintese|fotosinterende]] organismes wat hul eie voedsel kon produseer eers later ontstaan het. [[Koolstofdioksied]] wat volop in die atmosfeer voorgekom het, was gebruik en suurstof is vrygestel. Die atmosfeer se suurstofvlakke het toegeneem en suurstofafhanklike (aërobiese) organismes, het ontstaan. Die ontdekking van donker suurstof skep egter ‘n mate van twyfel oor hierdie postulaat, aangesien suurstof al geproduseer kon word voor die bestaan van fotosinterende of aërobiese organismes. == Buiteaardse lewe == [[Lêer:PIA17202 - Approaching Enceladus.jpg|duimnael|Saturnus se maan, Enkeladus. Bedek met ys en 'n ondergrondse oseaan.]] Navorsers, Jeffrey Marlow en  Peter Schroedl, beskou die Clarion-Clipperton-sone as die ideale omgewing vir die bestudering van [[mikroörganisme]]s soos [[Bakterie|bakterieë]] en [[Archaea]]. Hulle bestudeer hierdie eensellige organismes wat in die [[sediment]] en op die nodules voorkom met die hoop om die moontlikheid van soortgelyke organismes op ander planete te verstaan. Met die nuwe ontdekking dat suurstof nie net deur fotosinterende organismes geproduseer kan word nie, is hierdie moontlikheid van [[buiteaardse lewe]] nie meer so vergesog nie. Hierdie veld van navorsing staan bekend as [[astrobiologie]], waarin stelsels in ekstreme gebiede van die aarde ondersoek word om die soektog na buiteaardse lewe te bevorder. Die toestande van die CCZ: diepte, druk en akwatiese omgewing, is soortgelyk aan dié wat verwag kan word om op yskoue [[Maan|mane]] voor te kom. Byvoorbeeld, een van [[Saturnus]] se mane, [[Enceladus|Enkelados]], is met dik lae [[ys]] bedek wat [[sonlig]] nie deurlaat na die onderliggende water nie. Astrobioloӫ spekuleer egter dat, indien suurstofproduksie onafhanklik van sonlig op die aarde kan voorkom, soortgelyke prosesse moontlik op ander planete kan plaasvind wat groot hoeveelhede metale bevat.<ref>Colarossi, J (15 Augustus 2025). https://www.bu.edu/articles/2024/deep-sea-oxygen-raises-questions-about-extraterrestrial-life/. Boston University: The Brink. Besoek op 20 Oktober 2024.</ref> == Toepassings == Verskeie industrieë het reeds die proses van elektrolise in hul nywerhede toegepas, insluitend die vervaardiging van [[Battery|batterye]], [[ruimteverkenning]], [[Metaalnywerheid|metaalwerking]] en [[Waterstof|waterstofproduksie]]. Die ontdekking van hierdie proses wat natuurlik in die [[Oseaan|oseane]] plaasvind het die potensiaal om nuwe innovasies en tegnologieë te inspireer wat omgewingsvriendelik en onafhanklik van [[Fossielbrandstof|fossielbrandstowwe]] kan wees. ===== Energie-opwekking ===== [[Elektrisiteit]] kan opgewek word deur die elektrochemiese eienskappe van die metaalnodules te benut en die proses van seewater-elektrolise grootskaals te gebruik. Die vrygestelde waterstof kan as ‘n [[brandstof]] vir energie-opwekking dien deur die gebruik van [[waterstofbrandstofselle]]. Geen besoedelende gasse word vrygestel nie en die proses is dus belowend as ‘n moontlikheid vir die opwekking van skoon energie wat omgewingsvriendelik is. ===== Suurstofverryking ===== Suurstofarm sones waar die suurstofvlakke so laag is dat min tot geen [[Mariene biologie|mariene]] [[Mariene biologie|lewe]] daar kan leef nie, kan deur donker suurstof behandel word. Hierdie “dooie sones” kan onstaan as gevolg van chemiese besoedeling, [[eutrofikasie]] of oorbeweiding wat die suurstofvoorraad in die water uitput. Deur die metaalnodules as natuurlike suurstofbronne te benut, kan die [[Ekologie|ekologiese]] balans in sulke gebiede herstel word. ===== Afvalwaterbehandeling ===== Die elektrochemiese afbreek van [[Besoedeling|besoedelingstowwe]] kan ‘n ekovriendelike manier van [[Omgewingsbeheer|omgewingsbestuur]] bied. Dit verminder die behoefte aan chemiese behandeling wat dikwels tot tweedehandse [[besoedeling]] lei. == Diepseemynbou == As gevolg van die nodules se unieke metalliese samestelling en rykheid aan gesogde [[Metaal|metale]] wat in verskeie nywerhede gebruik word, is daar verskeie seebodemmynmaatskappye wat die gebied in die Clarion-Clipperton-sone verken en tegnolgieë ontwikkel om die waardevolle metaalnodules te versamel en na die oppervlak te bring. Diepsee-mynbou kan egter langtermyngevolge hê op die gesondheid en bewaring van [[diepsee]]-[[Ekosisteem|ekosisteme]]. Die ''Amerikaanse Nasionale Oseaniese en Atmosferiese Administrasie'' (NOAA) waarsku dat ontginning op die seebodem mariene [[Habitat|habitatte]] en die betrokke lewe sal vernietig. [[Lêer:Mining implications figure.svg|duimnael|Die implikasies van diepsee-mynbou.]] Organisasies soos ''[[Greenpeace]]'' en meer as 800 [[Mariene biologie|mariene wetenskaplikes]] het petisies onderteken wat die omgewingsgevare stuit en ‘n halt tot diepseemynbou-aktiwiteite versoek. Daar word reeds relatief min verstaan oor die wisselwerkings van die aardse oseane en nuwe spesies word gereeld ontdek.<ref>Young, N (26 Julie 2024). https://www.greenpeace.org/aotearoa/story/dark-oxygen-discovered-deep-sea/. Greenpeace. Besoek op 20 Oktober 2024.</ref> Die nodules is waarskynlik die hoofbron van suurstof aan see-organismes op sulke groot dieptes en ‘n integrale deel van chemiese prosesse, en die bewaring hiervan is van uiterste belang tot die ekosisteem se funksionering. Verskeie gevolge van diepseemynbou sluit in:<ref>Ashford, O; Baines, J; Barbanell, M; Wang, K (23 Februarie 2024). https://www.wri.org/insights/deep-sea-mining-explained. World Resources Institute. Besoek op 20 Oktober 2024.</ref> * '''[[Habitatverlies|Habitatsvernietiging]]:''' Die nodules huisves ‘n verskeidenheid van organismes op hul oppervlakke, en die verwydering van die nodules self sal die [[sediment]] se geochemiese samestelling verander en baie organismes van hul habitatte ontneem. Die nodules het ook ‘n aansienlike stadige groeitydperk wat oor miljoene jare strek, dus is dit hoogs onwaarskynlik dat sekere [[Spesie|spesies]], veral sessiele diere wat aan rotsagtige oppervlaktes kleef, van hierdie ontneming sal herstel. * '''Waterafvoer en skadelike stowwe:''' Die [[Mynbou|mynbouproses]] kan natuurlike [[Toksies|toksiese]] stowwe, baggerafval en see-rommel op die seebodem vrystel wat nadelig vir seewater-ekosisteme kan wees. Tydens die mynbouproses word water ook vrygestel wat die omliggende [[temperatuur]] van die water kan verhoog en suurstofvlakke laat afneem. * '''Sedimentpluim:''' Tydens nodule-ekstraksies word groot hoevelhede pluim in die omliggende waters vrygstel wat moontlik die seewater-ekosisteme kan versteur. * '''Klankbesoedling:''' [[Klank]] beweeg vinniger in water as in die atmosfeer, en die geraas wat deur skepe of onderwatermasjiene genereer word kan mariene lewe soos [[Walvis|walvisse]] of [[Dolfyn|dolfyne]] se kommunkasiestelsels versteur. Die hoӫ geraasvlakke kan hul vermoӫ om klank in te neem, beperk, wat lei tot verwarring, verminderende interaksie en kan selfs die oorlewing en [[voortplanting]] van hierdie spesies benadeel. * '''Ligbesoedeling:''' Organismes in die diepsee is aangepas om in duisternis te leef, en die kunsmatige [[lig]] wat deur mynboumasjiene vrygestel word kan organismes se gedrag en [[voortplanting]] beïnvloed. Dit kan ook die ekosisteem se balans versteur deur diere wat normaalweg in die donkerte aktief is, te ontwaak. * '''Bedreiging van voedselsekuriteit:''' Deur die ekosisteme se wisselwerkings in gevaar te stel, word potensiӫle voedselbronne van miljarde mense wat op seekos staatmaak, bedreig. * '''Verwydering van die hoofbron van suurstof:''' Die verwydering van metaalnodules vanaf die seebodem kan die moontlike hoofbron van [[suurstof]] aan organismes ontneem en die [[Ekologie|ekologiese]] balans, asook die volhoubaarheid van lewe, versteur. Gevolglik kan die ontdekking van donker suurstof lei tot groot ontwikkelinge en voordele in verskeie nywerhede en selfs die pad vorentoe lei tot meer ekovriendelike metodes van energie-opwekking of [[Omgewingsbeheer|omgewingsbestuur]]. Daar moet egter versigtigheid gebruik word in die voortgang van sulke ontwikkelinge en die omgewingsimpak wat die ontginning van hierdie gebiede sal hê moet krities ondersoek en gekonsidereer word. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Chemie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suurstof]] ojjb4fr5ccgoffj5lf0myqqc6i4krwp 0 421505 2892670 2717272 2026-04-11T18:34:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892670 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jan Mashiani.jpg|duimnael|regs|Mashiani op die atletiekbaan, 1904]] '''Jan Mashiani''' was 'n [[ Tswana]]<ref>{{cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/history/how-the-1904-marathon-became-one-of-the-weirdest-olympic-events-of-all-time-14910747/ |title=How the 1904 Marathon Became One of the Weirdest Olympic Events of All Time |work=Smithsonian Magazine |access-date=30 Junie 2024}}</ref> baan- en veldatleet van Suid-Afrika wat aan die [[Olimpiese Somerspele 1904|1904 Olimpiese Somerspele]] aan die [[marathon]] deelgeneem het. Hy het dertiende van die vyftien geëindig, maar opgeskuif na twaalfde nadat Frederick Lorz gediskwalifiseer is.<ref>{{cite web|url=https://www.olympedia.org/athletes/75293 |title=Jan Mashiani |work=Olympedia |access-date=17 Januarie 2021}}</ref> Saam met [[Len Taunyane]] was Mashiani een van die eerste twee swart Afrikane wat aan die moderne [[Olimpiese Spele]] deelgeneem het.<ref>{{cite web|url=https://www.olympedia.org/athletes/75334 |title=Len Taunyane |work=Olympedia |access-date=17 Januarie 2021}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mashiani, Jan}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse atlete]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] 889ya9znqtxfekqr1u8jlb48v8ipaxi 0 421629 2892757 2863143 2026-04-11T19:04:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892757 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Museum Boijmans Van Beuningen 2009-02-15 - interior - 02.jpg|duimnael|Hierdie lewensgrootte beeldhouwerk is 'n selfportret. Die kunstenaar kyk op deur 'n gat in die vloer. Die kamer hieronder blyk 'n stoorkamer te wees, maar is in werklikheid die personeelkleedkamer. Hier speel Cattelan ’n oortuigende spel met werklikheid en nabootsing, wat die kyker se verwagtinge ondermyn.]] '''Maurizio Cattelan''' ([[Italiaans]]: [mauˈrittsjo katteˈlan]; gebore op [[21 September]] [[1960]]) is 'n Italiaanse visuele kunstenaar. Cattelan se werk is hoofsaaklik bekend vir sy hiperrealistiese beeldhouwerke en installasies, en sluit ook kurasie en publikasie in. Sy [[Satire|satiriese]]<ref>{{cite news|access-date=2023-12-16|author=Roberto Brunelli|date=11 Mei 2016|language=it-IT|title=Una riflessione sull’opera di Maurizio Cattelan|url=https://collezionedatiffany.com/una-riflessione-sullopera-di-maurizio-cattelan/}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> benadering tot [[kuns]] het daartoe gelei dat hy gereeld as 'n grapjas of nar van die kunswêreld bestempel is. Cattelan is selfonderrig as kunstenaar en het internasionaal in museums en Biënnale uitgestal. Maurizio Cattelan het sy belangrikste kunswerke by Viale Bligny 42 in Milaan geskep, waar hy vir baie jare gewoon het. In 2011 het die Guggenheim-museum in [[New York]] 'n terugblik van sy werk aangebied. Van Cattelan se bekendste werke sluit in ''[[America (kunswerk)|America]]'', bestaande uit 'n soliede [[Goud|goue]] [[toilet]]; ''La Nona Ora'', 'n beeldhouwerk wat 'n gevalle [[Pous Johannes Paulus II]] uitbeeld wat deur 'n [[meteoriet]] getref is; en ''[[Comedian (kunswerk)|Comedian]]'', 'n vars [[piesang]] wat teen 'n muur vasgeplak is. ==Vroeë lewe en opvoeding== Cattelan is op 21 September 1960 in [[Padua]], [[Italië]], gebore.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=dIcOAQAAMAAJ&q=maurizio+cattelan+1960+in+Padua,+Italy.+september+21 | title=Who's who in Italy| year=2009| publisher=Intercontinental Book & Pub.| isbn=9788885246676}}</ref> Maurizio Cattelan het vir baie jare op [[Viale Bligny]] in [[Milaan]] gewoon en gewerk, waar hy baie van sy belangrikste werke geskep het. Hy is daar grootgemaak deur sy ma, 'n skoonmaakster, en sy pa, 'n vragmotorbestuurder.<ref>{{Cite web|url=https://nymag.com/arts/art/features/maurizio-cattelan-2011-10/|title=Why Maurizio Cattelan Is Planning to Retire From the Art World -- New York Magazine - Nymag|website=New York Magazine|access-date=2019-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417114308/http://nymag.com/arts/art/features/maurizio-cattelan-2011-10/|archive-date=2019-04-17|url-status=live}}</ref><ref name="NYTToiletGuggenheim">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/04/20/arts/design/duchamp-eat-your-heart-out-the-guggenheim-is-installing-a-gold-toilet.html|title=Duchamp, Eat Your Heart Out: The Guggenheim Is Installing a Gold Toilet|first=Randy|last=Kennedy|work=The New York Times |date=19 April 2016|url-access=subscription |access-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123194518/https://www.nytimes.com/2016/04/20/arts/design/duchamp-eat-your-heart-out-the-guggenheim-is-installing-a-gold-toilet.html|archive-date=23 November 2019|url-status=live}}</ref> Hy het sy loopbaan in die vroeë 1980's begin deur houtmeubels in Forlì (Italië) te ontwerp en te vervaardig.<ref>{{Cite web| url=https://www.vice.com/en_ca/article/9aek83/maurizio-cattelan-is-one-of-arts-greatest-mysteries| title=Maurizio Cattelan is One of Art's Greatest Mysteries| date=2017-05-16| access-date=2019-12-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20190707060013/https://www.vice.com/en_ca/article/9aek83/maurizio-cattelan-is-one-of-arts-greatest-mysteries| archive-date=2019-07-07| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=JUaugb83NPsC&q=maurizio+cattelan+forli+furniture |title = Hans Ulrich Obrist|isbn = 9788881584314|last1 = Obrist|first1 = Hans Ulrich|year = 2003| publisher=Ed. Charta }}</ref> Cattelan het geen formele opleiding in kuns nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/maurizio-cattelan |title=The Guggenheim Museums and Foundation |access-date=2019-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208032359/https://www.guggenheim.org/artwork/artist/maurizio-cattelan |archive-date=2019-12-08 |url-status=live }}</ref> Hy het gesê dat benewens die lees van kunskatalogusse, "vertonings te skep was my skool".<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=pbirDwAAQBAJ&q=maurizio+cattelan+education&pg=PT24 |title = The Making of an Artist: Desire, Courage, and Commitment|isbn = 9781783208524|last1 = Congdon|first1 = Kristin G.|date = Maart 2018| publisher=Intellect Books }}</ref> ==Kunsbeoefening== [[Lêer:Guggenheim NOV2011 Cattelan 5.jpg|duimnael|''La Nona Ora'' (1999).]] Humor en satire is die kern van Cattelan se werk;<ref name="Worth">Worth, Alexi. "A Fine Italian Hand." New York Times Magazine (2010): 68. Newspaper Source Plus. Web. 16 November 2011.</ref> hierdie benadering het hom dikwels as 'n kunstoneelgrap, nar of grapjas bestempel.<ref>{{Cite journal | url=https://frieze.com/article/infinite-jester | title=Infinite Jester| journal=Frieze| date=13 Oktober 2005| issue=94}}</ref><ref>{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/sep/06/maurizio-cattelan-him-blenheim-palace| title=Maurizio Cattelan's Him: Origins of evil| newspaper=The Guardian| date=2019-09-06| last1=Sherwin| first1=Skye| access-date=2019-12-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20191208172326/https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/sep/06/maurizio-cattelan-him-blenheim-palace| archive-date=2019-12-08| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal | url=https://frieze.com/article/maurizio-cattelan-0 | title=Maurizio Cattelan | journal=Frieze | issue=34 | access-date=2019-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191208172335/https://frieze.com/article/maurizio-cattelan-0 | archive-date=2019-12-08 | url-status=live | last1=Janus | first1=Elizabeth }}</ref> Hy is beskryf deur Jonathan P. Binstock, kurator van kontemporêre kuns by die Corcoran Gallery of Art, "as een van die groot na-[[Marcel Duchamp|Duchampiese]] kunstenaars en ook 'n slimkop".<ref>[http://www.jewishworldreview.com/0105/weingarten012105.php3 A Head of His Time: Exploring the commodious nature of art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051129235640/http://www.jewishworldreview.com/0105/weingarten012105.php3 |date=2005-11-29 }}, Gene Weingarten, reprint at ''Jewish World Review'', 21 Januarie 2005</ref> Cattelan het die onderwerp van oorspronklikheid met etnograaf, Sarah Thornton, bespreek en verduidelik: "Oorspronklikheid bestaan nie op sigself nie. Dit is 'n evolusie van wat geproduseer word. ... Oorspronklikheid gaan oor jou vermoë om by te voeg."<ref>{{Cite book|title=33 Artists in 3 Acts|last=Thornton|first=Sarah|publisher=W. W. Norton & Company|year=2014|isbn=9780393240979|pages=[https://archive.org/details/33artistsin3acts0000thor/page/152 152]|url=https://archive.org/details/33artistsin3acts0000thor/page/152}}</ref> Sy werk was dikwels gebaseer op eenvoudige woordspeling of ondermyn clichésituasies deur byvoorbeeld diere te vervang met mense in beeldhouwerke. "Dikwels morbied fassinerend, Cattelan se humor stel sy werk bo die visuele plesier-eenlyners," het Carol Vogel van ''[[The New York Times]]'' geskryf.<ref>CAROL, VOGEL. "Don't Get Angry. He's Kidding. Seriously." ''[[The New York Times]]'' 13 May 2002: 1. Newspaper Source Plus. Web. 16 November 2011.</ref> Cattelan se eerste kunswerk is opgemerk as 'n fotokunsstuk in 1989 getiteld ''Lessico Familiare'' (Gesinssintaksis), 'n geraamde selfportret waarin hy uitgebeeld word terwyl hy 'n handhart oor sy naakte bors vorm.<ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/elena-cue/post_8959_b_6561968.html|title=A Conversation With Maurizio Cattelan|last=Cué|first=Elena|date=2015-01-30|website=Huffington Post|language=en-US|access-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209230302/http://www.huffingtonpost.com/elena-cue/post_8959_b_6561968.html|archive-date=2017-02-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://artsandculture.google.com/asset/lessico-familiare/HQGrqRpSbO2d1w|title=Lessico familiare - Maurizio Cattelan - Google Arts & Culture|website=Google Cultural Institute|language=en|access-date=2019-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.alejandradeargos.com/index.php/en/all-articles/21-guests-with-art/373-interview-maurizio-cattelan-by-elena-cue|title=Interview with Maurizio Cattelan by Elena Cué|last=Cué|first=Elena|website=Alejandra de Argos|language=en-gb|access-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072258/http://www.alejandradeargos.com/index.php/en/all-articles/21-guests-with-art/373-interview-maurizio-cattelan-by-elena-cue|archive-date=2019-01-07|url-status=live}}</ref> In 1992 het Cattelan die Oblomov-stigting (genoem na Ivan Goncharov se 1859-roman Oblomov en sy ledige hoofkarakter) begin wat tienduisend dollar ingesamel het om as 'n toekenning aan 'n kunstenaar te bied wat sou onderneem om vir een jaar geen werk te maak of te wys nie. Aangesien daar geen suksesvolle aansoekers was nie, het Cattelan die geld gebruik vir 'n lang vakansie in New York.<ref>{{Cite book |last=Buskirk |first=Martha |url=https://books.google.com/books?id=shx8Dl2-TuMC&dq=%22oblomov+foundation%22&pg=PT238 |title=Creative Enterprise: Contemporary Art between Museum and Marketplace |date=2012-04-26 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=978-1-4411-8723-9 |language=en}}</ref> Cattelan word algemeen bekend vir sy gebruik van [[taksidermie]] gedurende die middel-1990's. ''Novecento'' (1997) bestaan uit die opgestopte liggaam van 'n voormalige resiesperd genaamd Tiramisu, wat in 'n langwerpige, hangende houding aan 'n harnas hang.<ref name="NovecentoSaltzReview">{{Cite web | url=http://www.artnet.com/magazineus/features/saltz/maurizio-cattelan-guggenheim-11-14-11_detail.asp?picnum=5 | title=Jerry Saltz on Maurizio Cattelan at the Guggenheim - artnet Magazine | access-date=2019-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111120211435/http://www.artnet.com/magazineus/features/saltz/maurizio-cattelan-guggenheim-11-14-11_detail.asp?picnum=5 | archive-date=2011-11-20 | url-status=live }}</ref> Nog 'n werk wat taksidermie gebruik, is ''Bidibidobidiboo'' (1996), 'n miniatuuruitbeelding van 'n [[eekhoring]] wat oor sy kombuistafel inmekaar gesak het, 'n [[handwapen]] aan sy voete.<ref name="Bidibidobidiboo">{{Cite news|url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2012/sep/25/dead-squirrel-maurizio-cattelan-exhibition|title = Dead squirrel takes centre stage in new Maurizio Cattelan exhibition|newspaper = The Guardian|date = 2012-09-25|last1 = Brown|first1 = Mark|access-date = 2019-12-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20190916183822/https://www.theguardian.com/artanddesign/2012/sep/25/dead-squirrel-maurizio-cattelan-exhibition|archive-date = 2019-09-16|url-status = live}}</ref> In 1999 het hy begin om lewensgrootte wasbeelde van verskeie onderwerpe te maak, insluitend homself.<ref>Roberta Smith (3 November 2011), [https://www.nytimes.com/2011/11/04/arts/design/maurizio-cattelan-at-the-guggenheim-review.html A Suspension of Willful Disbelief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208234109/https://www.nytimes.com/2011/11/04/arts/design/maurizio-cattelan-at-the-guggenheim-review.html |date=2019-12-08 }} ''[[The New York Times]]''.</ref> Een van sy bekendste beeldhouwerke, ''La Nona Ora'' (1999), bestaan uit 'n beeltenis van [[Pous Johannes Paulus II]] in volle seremoniële kostuum wat deur 'n [[meteoor]] verpletter word.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=f8Q8jk5hxuUC&q=La+Nona+Ora+cattelan&pg=PA89 |title = Fluid Flesh: The Body, Religion and the Visual Arts|isbn = 9789058677167|last1 = Baert|first1 = Barbara|year = 2009| publisher=Leuven University Press }}</ref> ==Kuratorskap== In 1999 het hy saam met Jens Hoffmann die 6de Karibiese Biënnale saamgestel.<ref>{{Cite journal | url=https://frieze.com/article/trouble-paradise | title=Trouble in Paradise | journal=Frieze | date=4 Maart 2000 | issue=51 | access-date=2019-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191017004059/https://frieze.com/article/trouble-paradise | archive-date=2019-10-17 | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url = https://i-d.vice.com/en_us/article/a3vzbg/exclusive-watch-artist-maurizio-cattelan-host-a-hedonistic-biennial-with-no-art|title = Exclusive: Watch artist maurizio cattelan host a hedonistic biennial with no art|date = 2017-04-14|access-date = 2024-11-29|archive-date = 2021-02-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20210224230719/https://i-d.vice.com/en_us/article/a3vzbg/exclusive-watch-artist-maurizio-cattelan-host-a-hedonistic-biennial-with-no-art|url-status = dead}}</ref> In 2002 het hy saam met Ali Subotnick en Massimiliano Gioni "''The Wrong Gallery''" gestig, 'n glasdeur wat lei na 'n 2,5 vierkante voet uitstalruimte by 516A½ West 20th Street in New York.<ref>{{Cite news|url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2005/dec/21/art|title = The greatest little gallery on earth|newspaper = The Guardian|date = 2005-12-21|access-date = 2019-12-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20190916183826/https://www.theguardian.com/artanddesign/2005/dec/21/art|archive-date = 2019-09-16|url-status = live}}</ref><ref name="NYEdge">{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=O99XBQAAQBAJ&q=%22The+Wrong+Gallery%22&pg=PA368 | title=New York's New Edge: Contemporary Art, the High Line, and Urban Megaprojects on the Far West Side| isbn=9780226032542| last1=Halle| first1=David| last2=Tiso| first2=Elisabeth| date=2014-12-09| publisher=University of Chicago Press}}</ref> Nadat die gebou wat die galery huisves verkoop is, is die deur en galery tot 2009 in die versameling van die [[Tate Modern]] uitgestal.<ref name="NYEdge"/> Met langtermyn medewerkers Subotnick en Gioni het Cattelan ook die 2006 Berlynse Biënnale saamgestel.<ref>{{cite magazine |url=https://www.interviewmagazine.com/art/maurizio-cattelan|author= Michele Robecchi|title= Maurizio Cattelan|magazine=Interview |date= Mei 2009}}</ref> Artikels deur Cattelan verskyn gereeld in internasionale publikasies soos Flash Art. <ref>{{Cite web | url=https://flash---art.com/search/Maurizio+Cattelan/ |title = Maurizio Cattelan &#124; Flash Art}}</ref> ===Publiseringsbedryf=== Van 1996 tot 2007 het Cattelan met Dominique Gonzalez-Foster en Paola Manfrin saamgewerk aan die publikasie ''Permanent Food'', 'n geleentheidsjoernaal wat bestaan uit 'n ''pastiche'' van bladsye wat uit ander tydskrifte geskeur is en voorleggings deur kunstenaars van soortgelyke materiaal.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=BmoF3qRlKkAC&q=cattelan+Permanent+Food%2C+1996%E2%80%932007&pg=PA22 | title=Print/Out: 20 Years in Print| isbn=9780870708251| last1=Cherix| first1=Christophe| last2=Conaty| first2=Kim| last3=Suzuki| first3=Sarah J. S.| year=2012| publisher=The Museum of Modern Art}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.moma.org/audio/playlist/265/3427 | title=Permanent Food. 1996-2007. &#124; MoMA | access-date=2019-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190622150707/https://www.moma.org/audio/playlist/265/3427 | archive-date=2019-06-22 | url-status=live }}</ref> Vanaf 2002 het hy saamgewerk aan die satiriese kuns-joernaal ''Charley'', 'n reeks oor kontemporêre kunstenaars.<ref name="calvinTomkins">{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=Wj-mhozWsFEC&q=cattelan+charley&pg=PA157 |title = Lives of the Artists: Portraits of Ten Artists Whose Work and Lifestyles Embody the Future of Contemporary Art|isbn = 9781429946414|last1 = Tomkins|first1 = Calvin|date = 2010-01-05| publisher=Henry Holt and Company }}</ref> In 2009 het Cattelan met die Italiaanse fotograaf Pierpaolo Ferrari saamgespan om 'n hoofartikel vir ''W's Art'' Uitgawe te skep. In 2010 het hulle die tydskrif ''[[Toiletpaper (tydskrif)|Toiletpaper]]'' gestig, 'n tweejaarlikse, prentgebaseerde publikasie.<ref>Maria Lokke (18 November 2011), [https://www.newyorker.com/online/blogs/photobooth/2011/11/maurizio-cattelan-toilet-paper.html Maurizio Cattelan's Toilet Paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140720040943/http://www.newyorker.com/online/blogs/photobooth/2011/11/maurizio-cattelan-toilet-paper.html|date=2014-07-20}} ''The New Yorker''.</ref> As deel van 'n openbare kunsreeks by die High Line in 2012, is ''Toiletpaper'' opdrag gegee met 'n advertensiebord op die hoek van 10de Laan en West 18de Straat in New York, wat 'n beeld wys van 'n vrou se gemanikuurde en juweliersware, vingers van haar hand geskei, wat vanuit 'n blou fluweel agtergrond te voorskyn kom.<ref>Carol Vogel (31 Mei 2012), [https://www.nytimes.com/2012/06/01/arts/design/a-cattelan-billboard-for-the-high-line.html A Cattelan Billboard for the High Line] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208172722/https://www.nytimes.com/2012/06/01/arts/design/a-cattelan-billboard-for-the-high-line.html |date=2019-12-08 }} ''[[The New York Times]]''.</ref> In 2014 het Cattelan en Ferrari 'n modeverspreiding vir die ''Spring Fashion''-uitgawe van New York geskep.<ref>[https://nymag.com/thecut/2014/02/maurizio-cattelan-pierpaolo-ferrari-fashion-portfolio.html Portfolio: Maurizio Cattelan and Pierpaolo Ferrari's Surreal Take on the New Season] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113065004/http://nymag.com/thecut/2014/02/maurizio-cattelan-pierpaolo-ferrari-fashion-portfolio.html |date=2017-01-13 }} ''New York'', 7 Februarie 2014.</ref> In die projek getiteld 1968, ''A Toiletpaper''-samewerking tussen Maurizio Cattelan, Pierpaolo Ferrari en die Deste-stigting in Athene, vier Cattelan die werke en tyd van Dakis Joannou en sy versameling radikale ontwerpe.<ref>{{Cite web|url=http://library.guggenheim.org/cgi-bin/koha/opac-ISBDdetail.pl?biblionumber=48784|title=Koha online catalog › ISBD view|website=library.guggenheim.org|access-date=2016-04-14|archive-date=2021-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302040904/https://library.guggenheim.org/cgi-bin/koha/opac-ISBDdetail.pl?biblionumber=48784|url-status=dead}}</ref> ''Toilet Paper'' verskil van die twee voorheen tydskrifprojekte, aangesien die foto's daarvan uitsluitlik vir die tydskrif beplan en aangewys is.<ref>{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/culture/photo-booth/maurizio-cattelans-toilet-paper|title=Maurizio Cattelan's Toilet Paper|last=Lokke|first=Maria|date=2011-11-18|newspaper=The New Yorker|issn=0028-792X|access-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409185120/http://www.newyorker.com/culture/photo-booth/maurizio-cattelans-toilet-paper|archive-date=2016-04-09|url-status=live}}</ref> Die vlak van oorspronklikheid vir hierdie tydskrif het die ander oortref, wat die gehoor vae, eienaardig bekende foto's verskaf het om deur te kyk. ''Toiletpaper'' is 'n [[Surrealisme|surrealistiese]] pantomiene van beelde wat die kyker nie maklik kan terugspoor na 'n beginpunt nie, terwyl dit heel waarskynlik deur populêre kultuur opgetower is. Dit is 'n warrelwind van harde kleure gemeng met die af en toe swart-en-wit foto: "die prente ondersoek die onbewuste, en tik op gesublimeerde perversies en spasmas van [[geweld]]."<ref name="Spector" /> ==Geselekteerde werke== *[[Lêer:HIM byMaurizio Cattelan in Warsaw Ghetto 2013.JPG|duimnael|''Him'' deur Maurizio Cattelan, wat [[Adolf Hitler]] uitbeeld wat in gebed kniel, uitgestal in 'n binnehof in die voormalige [[Warskou-ghetto]].]]''Working Is a Bad Job'' (1993): By die 1993 Venesië Biënnale het hy sy toegewese ruimte aan 'n advertensie-agentskap verhuur, wat 'n advertensiebord geïnstalleer het wat 'n nuwe parfuum bevorder.<ref name="guggenheim.org">[http://www.guggenheim.org/new-york/exhibitions/past/exhibit/3961 Maurizio Cattelan: All, 4 November 2011 – 22 Januarie 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606223350/http://www.guggenheim.org/new-york/exhibitions/past/exhibit/3961 |date=6 Junie 2014 }} Guggenheim Museum, New York.</ref> *''Errotin, le vrai Lapin'' (1995), waarin hy sy galeryeienaar Emmanuel Perrotin oorreed het om 'n reuse [[pienk]] konynkostuum in die vorm van 'n [[fallus]] na Cattelan se galeryopening te dra.<ref>[http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/bio/?artist_name=Maurizio%20Cattelan&page=1&f=Name&cr=1 Maurizio Cattelan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429173912/http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/bio/?artist_name=Maurizio%20Cattelan&page=1&f=Name&cr=1 |date=2011-04-29 }} Guggenheim Collection.</ref> *''Another Fucking Readymade'' (1996): As 'n diepgaande voorbeeld van 'gevinde kuns, vir 'n uitstalling by die de Appel Kunstesentrum in [[Amsterdam]], het hy die hele inhoud van 'n ander kunstenaar se uitstalling van 'n nabygeleë galery gesteel met die idee om dit as sy eie werk aan te bied, totdat die polisie het daarop aangedring dat hy die werke teruggee na 'n dreigement van arrestasie.<ref name="guggenheim.org"/> *Turisti (1997), opgestopte duiwe en vals duiwe ontlasting uitgestal in die Italiaanse paviljoen by die Venesiese Biënnale van 1997.<ref>[http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=4434418 Maurizio Cattelan, ''turisti'', 1997] Christie's, 9 Februarie 2005, Londen.</ref> * In 1997, by die Konsortium in [[Dijon]], het Cattelan 'n kisvormige gat in die vloer van die museum se hoofgalery gegrawe.<ref>[http://www.phillipsdepury.com/auctions/lot-detail.aspx?sn=UK010510&search=&p=&order=&lotnum=7# Maurizio Cattelan, ''Una Domenica a Rivara (A Sunday in Rivara)'', 1992] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219222722/http://phillipsdepury.com/auctions/lot-detail.aspx?sn=UK010510&search=&p=&order=&lotnum=7 |date=2010-12-19 }} Phillips de Pury & Company, Londen.</ref> *''Mother'' (1999); by die 1999 Venesiese Biënnale het Cattelan hierdie stuk uitgevoer, 'n projek wat 'n Indiese fakir behels het, wat 'n daaglikse ritueel beoefen het om onder sand in 'n klein kamertjie begrawe te word, met net sy geklemde hande sigbaar.<ref>[http://www.mariangoodman.com/exhibitions/2000-02-22_maurizio-cattelan/ Maurizio Cattelan, 22 Februarie – 25 Maart 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306121029/http://mariangoodman.com/exhibitions/2000-02-22_maurizio-cattelan |date=6 Maart 2016 }} ''Marian Goodman Gallery'', New York.</ref> *''Untitled'' (2001), installasie geskep vir die Museum Boijmans Van Beuningen in [[Rotterdam]] wat die kunstenaar uitbeeld wat ondeund uit 'n gat in die vloer na 'n galery van 17de-eeuse Nederlandse meesters loer.<ref name="guggenheim.org"/> *''Him'' (2001): 'n beeldhouwerk wat lyk soos 'n skoolseun wat in gebed kniel, behalwe dat die kop vervang is met die realistiese gelykenis van [[Adolf Hitler]]. *As deel van die 2001 Venesiese Biënnale het hy 'n volgrootte [[Hollywood-kenteken|HOLLYWOOD- kenteken]] oor die grootste vullispunt in [[Palermo]], [[Sisilië]], opgerig. *''Untitled'' (2001) by Museum Boijmans Van Beuningen in [[Rotterdam]], [[Nederland]]. *''La rivoluzione siamo noi'' (Ons is die Rewolusie) (2000), bied 'n miniatuur Maurizio Cattelan, hangende van 'n Marcel Breuer-ontwerpte klererak. In hierdie uitbeelding kontrasteer Cattelan die Duitse kunstenaar Joseph Beuys stelling, "elke man is 'n kunstenaar", met sy eie, "Ek is nie 'n kunstenaar nie".<ref>{{Cite web|url=http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/artwork/9421|title=Collection Online {{!}} Maurizio Cattelan. We are the Revolution (La Rivoluzione siamo noi). 2000 - Guggenheim Museum|website=www.guggenheim.org|access-date=2016-04-14|date=Januarie 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111604/http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/artwork/9421|archive-date=2016-03-04|url-status=live}}</ref> *''Don't Forget to Call Your Mother'' (2000), 'n foto deur Cattelan wat as 'n vertoning-uitnodigingskaartjie gebruik is, met die bekendstelling daarvan, deur die Marian Goodman-galery in New York. "Die kaartjie herinner ironies genoeg kliënte aan hul ma's se bekommernisse elke keer as hulle die kroeg nader om te drink ... in die nabootsing van hierdie streng ouerlike opdrag, gebruik die kaartjie houdings rakende gesag, onafhanklikheid en ongehoorsaamheid." (Susan Thompson).<ref name="Spector">Spector, Nancy, and Maurizio Cattelan. "Catalogue [1989-2011]." ''Maurizio Cattelan: All''. New York, NY: Guggenheim Museum Publications :, 2011. Print.</ref> *''Daddy, Daddy'' (2008) is aanvanklik in die groepuitstalling theanyspacewhatever (2008–09) by die Guggenheim-museum vertoon.<ref>{{Cite web|url=http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/artwork/24212|title=Collection Online {{!}} Maurizio Cattelan. Daddy, Daddy. 2008 - Guggenheim Museum|website=www.guggenheim.org|access-date=2016-04-14|date=Januarie 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073137/http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/artwork/24212|archive-date=2016-03-04|url-status=live}}</ref> Die stuk was 'n plek spesifieke installasie in 'n klein swembad aan die onderkant van die Frank Lloyd Wright-atrium-rotunda, waar 'n lewensgrootte [[Pinocchio]]-pop met die gesig na onder gelê het, wat die indruk wek dat hy van bo af gespring of geval het. "Catelan se lewensgrootte beeltenis van 'n geliefde sprokieskarakter wat met die gesig na onder in die museum se fontein lê, lees as 'n misdaadtoneel vol vrae van opset: selfmoord, moord, of swak beplande ontsnapping?"<ref>{{cite web|url=http://web.guggenheim.org/exhibitions/anyspace/exhibition.html|title=theanyspacewhatever|website=web.guggenheim.org|access-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007055713/http://web.guggenheim.org/exhibitions/anyspace/exhibition.html|archive-date=2015-10-07|url-status=dead}}</ref> *''L.O.V.E.'' (2011), 'n 11-meter wit [[marmer]] beeldhouwerk middelvinger wat reguit uit 'n andersins vingerlose hand steek, en wys weg van Borsa Italiana in [[Milaan]].<ref>Christina Passariello (13 Mei 2011), [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704681904576317781140034982 At Milan's Bourse, Finger Pointing Has Business Leaders Up in Arms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190919174943/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704681904576317781140034982 |date=2019-09-19 }} ''[[Wall Street Journal]]''.</ref> *''La Rivoluzione Siamo Noi'' (2000) by die Rubell Museum in Miami. *''Turisti'' (2011), vir die 2011 Venesiese Biënnale, is gemaak van 2 000 gebalsemde duiwe, om nie met die soortgelyke naam ''Turisti'' (1997) verwar te word nie.<ref>{{cite web |url=http://www.wantedworldwide.net/news/7257/maurizio_cattelan_under_attack_for_his_2000_embalmed_pigeons.html |title=Maurizio Cattelan under attack for his 2,000 embalmed pigeons |work=Wanted Worldwide |access-date=2011-06-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618113456/http://www.wantedworldwide.net/news/7257/maurizio_cattelan_under_attack_for_his_2000_embalmed_pigeons.html |archive-date=2011-06-18 }}</ref> *''[[America (kunswerk)|America]]'' (2016), 'n 18-karaat soliede goue toilet, gesteel van 'n uitstalling in [[Engeland]] in 2019. *''[[Comedian (kunswerk)|Comedian]]'' (2019), 'n [[piesang]] vasgeplak aan 'n muur, gewys by Art Basel Miami. Die eetbare deel is geëet deur die Georgiese kunstenaar David Datuna (1974-2022) in 'n uitvoeringskunsstuk genaamd ''Hungry Artist''. *''Blind'' (2021), 'n gedenkteken vir die slagoffers van die aanvalle op 11 September, met swart harsmonoliet wat een van die [[World Trade Center]]-torings verteenwoordig wat deur die silhoeët van 'n straalvliegtuig gesny is.<ref>{{cite web | url=https://www.designboom.com/art/maurizio-cattelan-memorial-breath-ghosts-blind-show-pirelli-hangarbicocca-07-16-2021/ | title=Maurizio cattelan unveils 9/11 memorial in 'breath ghosts blind' show at pirelli hangarbicocca | date=18 Julie 2021 }}</ref> ==Uitstallings== ===Terugblikke=== ’n Omvangryke terugblik getiteld All, wat 130 voorwerpe van Cattelan se loopbaan sedert 1989 bymekaarmaak, het in 2011 by die Solomon R. Guggenheim-museum, New York, geopen. By geleentheid van die uitstalling het Cattelan sy vroeë aftrede aangekondig.<ref name="America">{{Cite news|url=https://www.guggenheim.org/exhibition/maurizio-cattelan-america|title=Maurizio Cattelan: "America"|date=2016-05-12|newspaper=Guggenheim|language=en-US|access-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103170129/https://www.guggenheim.org/exhibition/maurizio-cattelan-america|archive-date=2017-01-03|url-status=live}}</ref> In 2016 het die Monnaie de Paris sy terugskouing van sy werk getiteld ''Not Afraid of Love'' aangebied.<ref>{{Cite web|url=http://hyperallergic.com/341560/maurizio-cattelan-shines-in-pariss-ostentatious-mint/|title=Maurizio Cattelan Shines in Paris's Ostentatious Mint|first=Joseph|last=Nechvatal|date=November 30, 2016|website=Hyperallergic}}</ref> ===Biënnale=== Cattelan het deelgeneem aan die Venesiese Biënnale (1993, 1997, 1999, 2001, 2003, 2011), Manifesta 2 (1998), [[Luxemburg]], Melbourne Internasionale Biënnale 1999 en die 2004 Whitney Biënnale in New York.<ref name="Maurizio Cattelan">[http://www.mariangoodman.com/artists/maurizio-cattelan/ Maurizio Cattelan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512210759/https://www.mariangoodman.com/artists/maurizio-cattelan |date=2019-05-12 }} Marian Goodman Gallery, New York.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.whitney.org/www/2006biennial/index.php|title=Whitney Biennial 2006 :: Day for Night|website=www.whitney.org|access-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070429180657/http://www.whitney.org/www/2006biennial/index.php|archive-date=2007-04-29|url-status=live}}</ref> ==Kunsmark== Op 'n Sotheby-veiling in 2004 is Cattelan se ''Ballad of Trotsky'' (1996), 'n taksidermiese perd wat aan toue van 'n plafon opgehang is, vir $2 miljoen verkoop, 'n rekord vir die kunstenaar op daardie stadium. <ref>Carol Vogel (14 Mei 2004). [https://nytimes.com/2004/05/14/nyregion/contemporary-art-prices-keep-rising-at-auction.html "Contemporary-Art Prices Keep Rising at Auction"].&nbsp;''[[The New York Times]]''. Besoek 12 Junie 2021.</ref> ==Erkenning== Cattelan was 'n finalis vir die Guggenheim se Hugo Boss-prys in 2000, het 'n eregraad in Sosiologie van die Universiteit van Trento, Italië, ontvang.<ref name="calvinTomkins"/> In 2004 is die Arnold Bode-prys van die Kunstverein Kassel, Duitsland, aan hom toegeken.<ref name="Maurizio Cattelan"/> 'n Loopbaanprys ('n goue medalje) is deur die 15de Rome Quadriennale aan Maurizio Cattelan toegeken.<ref>[http://www.artinfo.com/news/story/30964/cattelan-wins-career-award-from-quadriennale-di-roma/ Cattelan Wins Career Award from Quadriennale di Roma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330113255/http://www.artinfo.com/news/story/30964/cattelan-wins-career-award-from-quadriennale-di-roma/ |date=2009-03-30 }} «Artinfo» 27 Maart 2009. URL besoek op 31 Mei 2009.</ref> Op 24 Maart 2009, by die MAXXI Museum van Rome, het die sanger en musikant Elio die prys kom ontvang en beweer dat hy die regte Cattelan is.<ref>{{in lang|it}} [http://www.libero-news.it/adnkronos/view/85682 ''Maurizio Cattelan conquista la XV Quadriennale d'arte di Roma'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327112806/http://www.libero-news.it/adnkronos/view/85682 |date=2009-03-27 }}. «Libero »/«adnkronos». 24 Maart 2009. URL verwys «liberonews.it» op 31Mei 2009.</ref><ref>{{in lang|it}} [http://www.iltempo.it/cultura-spettacoli/2012/12/12/premio-a-cattelan-ma-si-presenta-elio-1.220427 ''Premio a Cattelan, ma si presenta Elio''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083846/http://www.iltempo.it/cultura-spettacoli/2012/12/12/premio-a-cattelan-ma-si-presenta-elio-1.220427 |date=2016-03-05 }} «Il Tempo», 25 Maart 2009. URL verwys op 31 Mei 2009.</ref><ref>{{in lang|it}} [http://www.quadriennalediroma.org/filmati/cattelan.swf Cattelan receive the prize] at MAXXI, Rome. (swf) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524031847/http://www.quadriennalediroma.org/filmati/cattelan.swf |date=2011-05-24 }}. 24 Maart 2009. Video op die Rome Quadriennale webwerf. URL verwys op 31 Mei 2009.</ref> ==Film== 'n Dokumentêre film getiteld ''Maurizio Cattelan: Be Right Back''<ref>{{Cite web|title=Maurizio Cattelan: Be Right Back movie|url=https://www.mauriziocattelanfilm.com/|access-date=2021-08-27|website=mysite-1|language=en}}</ref> is in 2017 vrygestel.<ref>{{Cite web|title=Maurizio Cattelan: Be Right Back {{!}} 2016 Tribeca Festival|url=https://www.tribecafilm.com/festival/archive/maurizio-cattelan-be-right-back-2016|access-date=2021-08-27|website=Tribeca|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827183226/https://www.tribecafilm.com/festival/archive/maurizio-cattelan-be-right-back-2016|url-status=dead}}</ref> Die film het by die Tribeca-rolprentfees gepremière en in 2017 in teaters gespeel.<ref>{{Cite magazine|date=2017-04-07|title=Capturing the Elusive Maurizio Cattelan|url=http://www.newyorker.com/magazine/2017/04/17/capturing-the-elusive-maurizio-cattelan|access-date=2021-08-27|magazine=The New Yorker|language=en-US}}</ref> Die film, geregisseer deur Maura Axelrod,<ref>{{Cite web|title=Maura Axelrod|url=http://www.imdb.com/name/nm7961493/|access-date=2021-08-27|website=IMDb}}</ref> het die kurator Massimiliano Gioni vir Cattelan ingestaan. Dit het gevolg op Cattelan se loopbaanterugblik by die Solomon R. Guggenheim-museum in New York. ==Televisie== By geleentheid van sy 2011 retrospektief by die Guggenheim Museum in New York, is op Cattelan gefokus in die Amerikaanse televisieprogram ''60 Minutes''.<ref>{{Cite web | url=https://www.cbsnews.com/video/cattelan-at-the-guggenheim/ | title=Cattelan at the Guggenheim| website=CBS News}}</ref> In 2016 is 'n dokumentêr oor sy lewe en werk, ''The Art World's Prankster: Maurizio Cattelan'', op [[BBC]] uitgesaai.<ref>{{in lang|it}} [http://www.libero-news.it/adnkronos/view/85682 ''Maurizio Cattelan conquista la XV Quadriennale d'arte di Roma'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327112806/http://www.libero-news.it/adnkronos/view/85682 |date=2009-03-27 }}. «Libero»/«adnkronos». 24 Maart 2009. URL besoek op «liberonews.it» op 31 Mei 2009.</ref><ref>{{in lang|it}} [http://www.iltempo.it/cultura-spettacoli/2012/12/12/premio-a-cattelan-ma-si-presenta-elio-1.220427 ''Premio a Cattelan, ma si presenta Elio''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083846/http://www.iltempo.it/cultura-spettacoli/2012/12/12/premio-a-cattelan-ma-si-presenta-elio-1.220427 |date=2016-03-05 }} «Il Tempo», 25 Maart 2009. URL bedoek op 31 Mei 2009.</ref><ref>{{in lang|it}} [http://www.quadriennalediroma.org/filmati/cattelan.swf Cattelan receive the prize] by MAXXI, Rome. (swf) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524031847/http://www.quadriennalediroma.org/filmati/cattelan.swf |date=2011-05-24 }}. 24 Maart 2009. Video van Rome Quadriennale webwerf. URL besoek 31 Mei 2009.</ref> ==Kontroversies== In 2010 het die Siciliaanse kunstenaar Giuseppe Veneziano 'n voorstelling van Cattelan geskep wat met 'n strop om sy nek gehang is en dit in die [[Vatikaanstad|Vatikaan]] vertoon.<ref>{{cite web|url=http://www.goleminformazione.it/articoli/giuseppe-veneziano-terzo-reich-flash-art-milano-biennale-italia-cina.html#.XJOK9yJKios|title=Giuseppe Veneziano, scandalo al sole|date=19 Oktober 2012 |quote= Maar die werk wat die meeste skandaal veroorsaak het, was 'n portret van die kunstenaar Maurizio Cattelan met 'n strop om sy nek |publisher=goleminformazione.it|language=it|access-date=21 Maart 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630022429/http://www.goleminformazione.it/articoli/giuseppe-veneziano-terzo-reich-flash-art-milano-biennale-italia-cina.html#.XJOK9yJKios|archive-date=30 Junie 2013|url-status=live}}</ref> In 2017, toe die [[Donald Trump|Trump-administrasie]] [[Withuis]] die lening van 'n [[Vincent van Gogh]]-skildery uit die Guggenheim-versameling, ''Landscape with Snow'', versoek het, het die museum se hoofkurator Nancy Spector eerder Cattelan se werk ''America'' voorgestel, 'n beeldhouwerk van 'n goue toilet.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/dc-politics/the-white-house-wanted-a-van-gogh-the-guggenheim-offered-a-used-solid-gold-toilet/2018/01/25/38d574fc-0154-11e8-bb03-722769454f82_story.html|title=The White House asked to borrow a van Gogh. The Guggenheim offered a gold toilet instead.|last=Schwartzman|first=Paul|date=2018-01-25|newspaper=Washington Post|access-date=2018-01-25|language=en-US|issn=0190-8286|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125200836/https://www.washingtonpost.com/local/dc-politics/the-white-house-wanted-a-van-gogh-the-guggenheim-offered-a-used-solid-gold-toilet/2018/01/25/38d574fc-0154-11e8-bb03-722769454f82_story.html|archive-date=2018-01-25|url-status=live}}</ref> Op 7 Desember 2019 is [[Comedian (kunswerk)|Comedian]], 'n kunswerk geskep deur Cattelan in 'n uitgawe van drie vir die 2019-weergawe van Art Basel Miami Beach wat bestaan uit 'n piesang wat met plakband teen 'n muur vasgeheg is, vir $120 000 aan 'n naamlose Franse kunsversamelaar verkoop. Die vrug in die werk is later summier geëet deur die Georgiese uitvoeringskunstenaar David Datuna, wat sy stuk Hungry Artist genoem het. Intussen het Galerie Perrotin, wat nog 'n uitgawe van die stuk uitgestal het, die vrugte vervang en verklaar dat dit 'n "idee" is, terwyl Datuna gesê het "dit was baie lekker".<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/12/07/arts/art-basel-banana-eaten.html|title=A $120,000 Banana Is Peeled From an Art Exhibition and Eaten|first=Neil|last=Vigdor|work=[[The New York Times]]|date=7 Desember 2019 |url-access=subscription|access-date=19 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209014141/https://www.nytimes.com/2019/12/07/arts/art-basel-banana-eaten.html|archive-date=9 Desember 2019|url-status=live}}</ref> Op 27 April 2023 het 'n soortgelyke ingryping plaasgevind toe Noh Hyun-soo, 'n student van Seoul Nasionale Universiteit, die piesang by die Leeum, Samsung Museum of Art, geëet het. <ref>{{Cite web |date=27 April 2023 |title=[단독] 1억 5천만 원짜리 '바나나' 관람객이 '꿀꺽' / KBS 2023.04.28. |url=https://www.youtube.com/watch?v=XMRK0a-nK9c |access-date=2 Mei 2023 |website=[[YouTube]]}}</ref> Deur die oorspronklike kleefband te gebruik, het hy toe die skil weer aan die muur vasgeplak. Die skil is later deur die museum vervang met 'n vars piesang.<ref>{{Cite web |date=1 May 2023 |title=Student eats artwork of a banana duct-taped to a museum wall because 'he was hungry' |url=https://www.cnn.com/style/article/student-eats-maurizio-cattelan-banana-art-south-korea-intl-hnk/index.html |access-date=2 Mei 2023 |website=[[CNN]]}}</ref> Kunstenaar Joe Morford het 'n saak teen Cattelan aanhangig gemaak vir kopieregskending van sy 2000-werk getitel ''Banana & Orange''.<ref>{{cite news|last=Moss|first=Aaron|date=10 Julie 2022|url=https://copyrightlately.com/duct-taped-banana-copyright-case/|title=Court Slips Up in Duct-Taped Banana Copyright Case|work=Copyright Lately|access-date=16 September 2022|archive-date=20 Septembe 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171042/https://copyrightlately.com/duct-taped-banana-copyright-case/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Palumbo|first=Jacqui|date=12 Julie 2022|url=https://edition.cnn.com/style/article/maurizio-cattelan-banana-lawsuit/index.html|title=An artist claims Maurizio Cattelan copied his banana artwork. Now the case could be headed to court|publisher=CNN|access-date=16 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171959/https://edition.cnn.com/style/article/maurizio-cattelan-banana-lawsuit/index.html|url-status=live}}</ref> ''Banana & Orange'' het plastiese replikas van die titulêre vrugte wat aan twee groen panele geplak is.<ref name="theartnewspaper.com">{{Cite web |date=2023-06-13 |title=Florida judge squashes copyright infringement lawsuit over Maurizio Cattelan's banana |url=https://www.theartnewspaper.com/2023/06/13/maurizio-cattelan-banana-lawsuit-copyright-infringement-joe-morford |access-date=2023-10-12 |website=The Art Newspaper - International art news and events}}</ref> Gegewe Morford se beweerde ooreenkomste tussen ''Comedian'' en ''Banana & Orange'', het Morford 'n eis van kopieregskending voortgesit en beweer dat ''Comedian Banana & Orange'' onregverdig gekopieer het.<ref>''Morford v. Cattelan'', Civil Action 21-20039-Civ-Scola (S.D. Fla. 9 Jun 2023).</ref> Morford het verder beweer dat Cattelan moontlik sy werk gesien het en daardeur beïnvloed is. Op 9 Junie 2023 het regter Robert N. Scolar, Jr., 'n Amerikaanse distriksregter vir die suidelike distrik van Florida, Cattelan se mosie vir summiere vonnis toegestaan, wat die saak voor die verhoor gesluit het.<ref name="theartnewspaper.com"/><ref>{{cite news|last=Brittain|first=Blake|date=12 Junie 2023|url=https://www.reuters.com/legal/litigation/artist-behind-duct-taped-banana-fends-off-us-copyright-lawsuit-2023-06-12/|title=Artist behind duct-taped banana fends off US copyright lawsuit|publisher=Reuters|access-date=13 Junie 2023}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cattelan, Maurizio}} [[Kategorie:Italiaanse kunstenaars]] [[Kategorie:Italiaanse beeldhouers]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3pwaj33bn9qqljneunzpv58mn1435nz 0 421981 2892802 2855204 2026-04-11T19:20:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892802 wikitext text/x-wiki [[File:Noah Lyles Olympic Games 03.08.2024.jpg|duimnael|regs|Noah Lyles by die [[Olimpiese Somerspele 2024]] in Parys.]] '''Noah Lyles''' (gebore 18 Julie 1997) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[Atletiek|atleet]] wat aan die 60 meter, [[100 meter (naelloopwedloop)|100 meter]] en 200 meter items deelneem. Sy persoonlike beste van 19.31 sekondes in die 200m is die Amerikaanse rekord, en maak hom die derde vinnigste in die item van alle tye. Hy is 'n Olimpiese kampioen en sesmalige Wêreldkampioen.<ref name="WAprofile">{{cite web |title=Noah LYLES – Athlete Profile |url=https://worldathletics.org/athletes/united-states/noah-lyles-14536762 |website=World Athletics |access-date=January 1, 2023}}</ref><ref name="teamusa.org">{{cite web |url=https://www.teamusa.org/usa-track-and-field/athletes/Noah-Lyles |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226222940/https://www.teamusa.org/usa-track-and-field/athletes/Noah-Lyles |url-status=dead |archive-date=December 26, 2019 |title=Noah Lyles |website=teamusa.org |publisher=United States Olympic & Paralympic Committee|USOC |access-date=July 29, 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.teamusa.org/usa-track-and-field/athletes/Noah-Lyles |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226222940/https://www.teamusa.org/usa-track-and-field/athletes/Noah-Lyles |url-status=dead |archive-date=December 26, 2019 |title=Noah Lyles |website=teamusa.org |publisher=United States Olympic & Paralympic Committee|USOsalam melecumC |access-date=July 29, 2020}}</ref><ref>{{cite episode |title=Noah LYLES |url=https://www.youtube.com/watch?v=y4sYOuNxSVY |access-date=April 15, 2019 |series=Inside Athletics |date=November 8, 2016 |season=4 |number=11 |time=5:10 |via=[[YouTube]] |publisher=[[IAAF]]}}</ref> Lyles het die goue medalje by die [[Olimpiese Somerspele 2024|2024 Olimpiese Spele]] gewen in die 100m. Hy is ook driemalige wêreldkampioen (4 x 100 m-aflos in 2019, 100 m en 4 × 100 m-aflositems in 2023), en was 'n 100 m en 4 × 100 m aflos goue medaljewenner by die 2016 Wêreld onder 20 Kampioenskappe. In die 200 m is Lyles 'n driemalige wêreldkampioen (2019, 2022, 2023) en die bronsmedaljewenner by die 2020 en 2024 Olimpiese Spele. Hy het ook 'n goue medalje in die 2014 Jeug Olimpiese Spele gewen.<ref>{{cite web |date=July 10, 2016 |title=Traditions – Seton Hall Athletics |url=http://shupirates.com/sports/2016/7/10/trads-seha-big-east-champs-html.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180214202817/http://shupirates.com/sports/2016/7/10/trads-seha-big-east-champs-html.aspx |archive-date=February 14, 2018 |access-date=April 15, 2019 |website=shupirates.com |publisher=Seton Hall Pirates}}</ref><ref>{{Cite web |title=All About Noah Lyles' Parents, Keisha Caine Bishop and Kevin Lyles |url=https://people.com/all-about-noah-lyles-parents-8687621 |access-date=August 5, 2024 |website=Peoplemag |language=en}}</ref> Lyles het 'n naelloop driekuns behaal deur goue medaljes te wen in die 100 meter, 200 meter en 4x100 meter items by die 2023 Wêreldkampioenskappe.<ref>{{cite web|url=https://olympics.com/en/news/world-athletics-championships-2023-noah-lyles-budapest-usa-mens-4x100m-relay|title=World Athletics Championships 2023: Noah Lyles completes hat-trick of world titles, anchoring USA to men's 4x100m relay win|website=Olympics.com|access-date=9 August 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lyles, Noah}} [[Kategorie:Amerikaanse atlete]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] cdif5p5moxsbd17fln0z05xnnufku2k 0 422118 2892783 2811289 2026-04-11T19:11:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892783 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Monica Seles 1999.jpg|duimnael|regs|Monica Seles in 1999]] '''Monica Seles''' (gebore [[2 Desember]] [[1973]]) is 'n voormalige wêreld vroue nommer een [[Tennis|tennisspeler]] wat [[Joego-Slawië]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verteenwoordig het. Sy het nege groot enkelspeltitels gewen, agt daarvan as tiener terwyl sy Joego-Slawië verteenwoordig het, en die laaste een terwyl sy die Verenigde State verteenwoordig het. In 1990 het Seles op die ouderdom van 16 die jongste [[Franse Ope]]-kampioen ooit geword. Sy het voortgegaan om agt groot enkelspeltitels te wen voordat sy 20 geword het en was die jaareind nommer een in 1991 en 1992. Op 30 April 1993, terwyl sy 'n wedstryd gespeel het, was sy die slagoffer van 'n aanval op die baan toe 'n obsessiewe aanhanger van haar mededinger, [[Steffi Graf]], haar in die rug met 'n 23 cm lange mes gesteek terwyl sy tussen wedstryde gesit het. Seles het vir meer as twee jaar ná die aanval nie teruggekeer tennis toe nie. Alhoewel sy sukses geniet het nadat sy in 1995 teruggekeer het, insluitend nog 'n groot kampioenskap by die 1996 [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]], was sy nie in staat om konsekwent haar beste tennis te produseer nie. Sy het haar laaste professionele wedstryd by die 2003 Franse Ope gespeel, maar eers in Februarie 2008 amptelik uitgetree.<ref name="tm">{{cite magazine|title=30 Legends of Women's Tennis: Past, Present and Future – Monica Seles|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2079150_2079148_2079130,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110625125551/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2079150_2079148_2079130,00.html|url-status=dead|archive-date=June 25, 2011|magazine=TIME|access-date=August 19, 2011|author=William Lee Adams|date=June 22, 2011}}</ref><ref name="guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2009/jul/05/monica-seles-interview|title=Interview: Monica Seles|first=Tim|last=Adams|work=theguardian.com|date=2009-07-04|access-date=2017-06-06}}</ref><ref name="espnw">{{cite news|url=http://www.tennis.com/pro-game/2013/05/navratilova-seles-would-have-won-most-slams/47293/|title=Navratilova: Seles would have won most Slams|first=Matt|last=Cronin|work=tennis.com|date=2013-05-01|access-date=2017-06-06}}</ref><ref name="article">{{cite news|url=http://www.tennis.com/pro-game/2013/04/20-years-later-remembering-monica-seless-stabbing/47277/|title=20 Years Later: Remembering Monica Seles' Stabbing|first=Jonathan|last=Scott|work=Tennis.com|date=2012-04-30|access-date=2017-05-27}}</ref> Seles, wat deur ondersteuners as een van die beste tennisspelers van alle tye beskou word, is aangewys as een van die "''30 Legends of Women's Tennis: Past, Present and Future''" deur [[Time (tydskrif)|Time]]. Verskeie spelers en historici het verklaar dat Seles die potensiaal gehad het om die mees bekwame vroulike speler van alle tye te word as sy nie aangeval is nie. Sy is in 2009 in die ''International Tennis Hall of Fame opgeneem''. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Seles, Monica}} [[Kategorie:Tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] og3xmcrx9m0gfflmfdmd8ohehon3jia 0 422284 2892850 2723549 2026-04-11T20:07:33Z Jcb 223 2892850 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Paolo Veronese | beeld = Paolo Veronese, avtoportret.jpg | beeldonderskrif = Selfportret, 1558–1563, [[Hermitage|Hermitage Museum]] | geboortenaam = | geboortedatum = 1528 | geboorteplek = [[Verona]], Venesiese Republiek | sterfdatum = 19 April 1588 | sterfplek = [[Venesië]], Venesiese Republiek | nasionaliteit = Venesies | beroep = [[Skilder]] | handtekening = Veronese autograph.png }} '''Paolo Caliari''' ([[1528]] – [[19 April]] [[1588]]), bekend as '''Paolo Veronese''' ({{IPA|it|ˈpaːolo veroˈneːze, -eːse|lang}}), was 'n Italiaanse [[Renaissance]] skilder. Hy het vanuit [[Venesië]] gewerk en was bekend vir sy groot historiese skilderye oor godsdienstige en [[mitologie]]se temas, soos ''Die huwelik by Cana'' (1563) en ''Die fees in die Huis van Levi'' (1573). Veronese is, saam met [[Titiaan]] van die vorige generasie en [[Jacopo Tintoretto|Tintoretto]], sy senior met 'n dekade, deel van die "groot trio" wat die Venesiaanse skilderkuns gedomineer het tydens die ''cinquecento''" en die laat-Renaissance in die 16de eeu.<ref name="Rosand, 107">Rosand, 107</ref> Ná 'n vroeë neiging tot die Mannerisme het Veronese sy eie naturalistiese styl ontwikkel wat beïnvloed is deur Titiaan.<ref>Freedburg, 550–551</ref> Sy bekendste werke is deel van uitgebreide verhalende siklusse, uitgevoer in 'n dramatiese en kleurvolle styl, teen 'n agtergrond van majestueuse argitektoniese omgewings. Sy groot skilderye van Bybelse feeste wat geskilder is vir kloosters in Venesië en [[Verona]] is veral bekend, en hy was ook die leidende Venesiese skilder van plafonne. Die meeste van hierdie werke is steeds ''in situ'', of ten minste in Venesië. In die meeste museums word Veronese se werk verteenwoordig deur kleiner werke soos portrette, wat nie van sy beste werk is nie. Hy is nog altyd waardeer vir "die chromatiese briljantheid van sy palet, die prag en gevoeligheid van sy kwaswerk, die aristokratiese elegansie van sy figure en die grootsheid van sy beelding", maar daar is dié wat die mening toegedaan is dat sy werk "nie die uitdrukking van die diep menslike of die verhewe vasvang nie". Van die "groot trio", word hy dikwels die minste waardeer deur moderne kritici.<ref name="Rosand, 107" />Nietemin "kan baie van die grootste kunstenaars ... onder sy bewonderaars gereken word, insluitend [[Peter Paul Rubens|Rubens]], [[Antoine Watteau|Watteau]], [[Giovanni Battista Tiepolo| Tiepolo]], [[Eugène Delacroix|Delacroix]] en [[Auguste Renoir|Renoir]]".<ref name="Penny, 333">Penny, 333</ref> == Galery == <gallery mode=packed widths="200px" heights="200px"> Lêer:Paolo Veronese - The Family of Darius before Alexander - Google Art Project.jpg|''Die familie van Darius voor Alexander'' (1565–1570). Olieverfskildery, 236.2cm × 475.9 cm, Nasionale Galery, Londen. Lêer:Veronese.Marcus_Curtius01.jpg|''Die offerdood van Marcus Curtius'', omstreeks 1550–1552 Lêer: Paolo_Veronese_-_Juno_Showering_Gifts_on_Venetia_-_WGA24937.jpg|''Juno Showering Gifts on Venetia'', omstreeks 1554–1556, Doge se paleis Lêer:Paolo_Veronese_-_Saturn_(Time)_and_Historia_-_WGA24908.jpg|''Saturnus (Tyd) en Historia'', Villa Barbaro Lêer:Paolo_Veronese_-_Nobleman_in_Hunting_Attire_-_WGA24915.jpg|''Edelman in jaguitrusting'', Villa Barbaro Lêer:Paolo_Veronese,_Allegory_of_Painting,_1560s.jpg|''Allegorie van skilderwerk'', 1560s (Venice) Saint Jerome in Penance by Veronese (Accademia).jpg|''Sint Hieronimus in die woestyn'', omstreeks 1584 Lêer:Paolo Veronese - Lucretia - WGA24962.jpg|''Lucretia'', 1580s Lêer:Leda et le cygne par Paolo Veronese 1.jpg|''Leda en die swaan'', omstreeks 1585 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book | first= Sydney J.| last= Freedberg| year=1993| title= Painting in Italy, 1500–1600| editor= Pelican History of Art| pages= 550–60 | publisher= Penguin Books Ltd }} *Ilchman, Frederick, ''et al''., ''Titian, Veronese, Tintoretto: Rivals in Renaissance Venice'', MFA Publications, Museum of Fine Arts, Boston, 2009, {{ISBN|978-0878467396}} *Penny, Nicholas, National Gallery Catalogues (new series): ''The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume II, Venice 1540–1600'', 2008, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1857099133}} *Rearick, W. R., ''The Art of Paolo Veronese 1528–1588'', National Gallery of Art, 1988 *Rosand, David, ''Painting in Sixteenth-Century Venice: Titian, Veronese, Tintoretto'', 2de uitgawe 1997, Drukpers van die Universiteit van Cambridge, {{ISBN|0521565685}} *Salomon, Xavier F., ''Veronese'', Nasionale Galery Londen, 2014, {{ISBN|978-1857095531}} *Watson, Peter, ''Wisdom and Strength: The Biography of a Renaissance Masterpiece'', Hutchinson, 1990, {{ISBN|009174637X}} == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} {{Commons|Paolo Veronese}} * Art view; Homage to a Gentleman of Verona [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE6DE113AF934A15752C1A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=all ] * [http://www.kfki.hu/~arthp/bio/v/veronese/biograph.html Biografie van Veronese by die Web Gallery of Art] met skakels na prente van sy skilderye * [http://www.newadvent.org/cathen/03169b.htm Paolo Caliari] – Biografiese artikel in die 1911 ''Katolieke Ensiklopedie'' *{{Cite EB1911|wstitle= Paul Veronese | volume= 20 |last= Rossetti | first= William Michael |author-link= William Michael Rossetti | pages = 965&ndash;966 |short= 1}} * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=60 Galery by die Museum Syndicate] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Veronese, Paolo}} [[Kategorie:Geboortes in 1528]] [[Kategorie:Sterftes in 1588]] [[Kategorie:Italiaanse skilders]] [[Kategorie:Christene]] p1vm70mnm01t66tlfquyr8lgnb6y6xc 0 422659 2892976 2823410 2026-04-12T03:52:18Z Oesjaar 7467 Verebeter 2892976 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Millikan.jpg|duimnael|Robert Andrews Millikan in 1923.]] '''Robert Andrews Millikan''' ([[22 Maart]] [[1868]] – [[19 Desember]] [[1953]]) was 'n Amerikaanse [[Fisika|fisikus]] wat in 1923 die [[Nobelprys vir Fisika]] ontvang het vir die meting van die elementêre lading en vir sy werk oor die foto-elektriese effek. Millikan het in 1891 aan Oberlin College gegradueer en sy doktorsgraad aan die Columbia-universiteit in 1895 verwerf. In 1896 het hy 'n assistent aan die Universiteit van Chicago geword, waar hy 'n volle professor in 1910 geword het. In 1909 het Millikan met 'n reeks eksperimente begin om die [[elektriese lading]] wat deur 'n enkele [[elektron]] gedra word te bepaal. Hy het begin deur die verloop van gelaaide waterdruppels in 'n elektriese veld te meet. Die resultate het voorgestel dat die lading op die druppels 'n veelvoud van die elementêre elektriese lading is, maar die eksperiment was nie akkuraat genoeg om oortuigend te wees nie. Hy het in 1910 meer presiese resultate verkry met sy oliedruppel-eksperiment waarin hy water (wat geneig was om te vinnig te verdamp) met olie vervang het.<ref name="Millikan1910"> {{cite journal | author = Millikan, R. A. | title = The isolation of an ion, a precision measurement of its charge, and the correction of Stokes's law | journal = Science | volume = 32 | number = 822 | pages = 436–448 | doi = 10.1126/science.32.822.436 | year = 1910 | pmid = 17743310 | bibcode = 1910Sci....32..436M | url = https://resolver.caltech.edu/CaltechAUTHORS:MILpr11b }}</ref> In 1914 het Millikan die eksperimentele verifikasie van die vergelyking aangepak wat in 1905 deur [[Albert Einstein]] ingestel is om die foto-elektriese effek te beskryf. Hy het dieselfde navorsing gebruik om 'n akkurate waarde van die Planck-konstante te verkry. In 1921 het Millikan die Universiteit van Chicago verlaat om direkteur van die Norman Bridge Laboratory of Physics by die [[California Institute of Technology]] (Caltech) in [[Pasadena, Kalifornië|Pasadena]], [[Kalifornië]], te word. Daar het hy 'n studie gemaak van die bestraling wat die fisikus Victor Hess bespeur het, en wat van die buitenste ruimte afkomstig is. Millikan het bewys dat hierdie bestraling inderdaad van buiteaardse oorsprong is, en het dit "[[kosmiese strale]]" genoem. As voorsitter van die Uitvoerende Raad van Caltech (die skool se destydse beheerliggaam) vanaf 1921 tot sy aftrede in 1945, het Millikan gehelp om die skool in een van die voorste navorsingsinstellings in die Verenigde State te omskep.<ref>{{cite web |title=ARCHIVES :: FAST FACTS ABOUT CALTECH HISTORY |url=http://archives.caltech.edu/about/fastfacts.html |website=archives.caltech.edu}}</ref><ref name=NobelBio>{{cite web |title=Robert A. Millikan - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1923/millikan/biographical/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308052909/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1923/millikan/biographical/|archive-date=2022-03-08|website=www.nobelprize.org}}</ref> Hy het ook van 1921 tot 1953 op die raad van trustees vir Wetenskapdiens, nou bekend as Society for Science & the Public, gedien. Millikan was 'n verkose lid van die American Philosophical Society,<ref>{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+A.+Millikan&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |access-date=2023-11-06 |website=search.amphilsoc.org |archive-date=2023-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106200944/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+A.+Millikan&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |url-status=dead }}</ref> die American Academy of Arts and Sciences,<ref>{{Cite web |date=2023-02-09 |title=Robert Andrews Millikan |url=https://www.amacad.org/person/robert-andrews-millikan |access-date=2023-11-06 |website=American Academy of Arts & Sciences |language=en}}</ref> en die Verenigde State se Nasionale Akademie van Wetenskappe.<ref>{{Cite web |title=Robert A. Millikan |url=https://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001580.html |access-date=2023-11-06 |website=www.nasonline.org}}</ref> Hy is in 1950 verkies as 'n Erelid van die Optical Society of America.<ref>{{Cite web |title=R.A. Millikan {{!}} Optica |url=https://www.optica.org/history/biographies/bios/r-a--millikan/ |access-date=2024-09-13 |website=www.optica.org}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Millikan, Robert Andrews}} [[Kategorie:Amerikaanse fisici]] [[Kategorie:Akademici]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] [[Kategorie:Teoretiese fisici]] [[Kategorie:Geboortes in 1868]] [[Kategorie:Sterftes in 1953]] iqteylz1p42rdc8ak0y819ci19xa2c8 0 422700 2892736 2724970 2026-04-11T18:56:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892736 wikitext text/x-wiki [[Lêer:1924 Karl Manne Siegbahn.jpg|duimnael|Manne Siegbahn in 1924.]] '''Karl Manne Georg Siegbahn''' ([[Sweeds]]: [ˈmanɛː ˈsiːgbɑːn]; [[3 Desember]] [[1886]] – [[26 September]] [[1978]])<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1924/siegbahn-bio.html|title=The Nobel Prize in Physics 1924|date=2014|website=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media AB|access-date=2017-04-23}}</ref> was 'n [[Sweedse]] [[Fisika|fisikus]] wat die [[Nobelprys vir Fisika]] in 1924 ontvang het “vir sy ontdekkings en navorsing op die gebied van X-straalspektroskopie".<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1924/index.html|title=The Nobel Prize in Physics 1924|website=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media AB 2014|access-date=2017-04-23}}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Shampo | first1 = M. A. | last2 = Kyle | first2 = R. A. | title = Manne Siegbahn--Nobel Prize for x-ray spectroscopy | journal = Mayo Clinic Proceedings | volume = 73 | issue = 3 | pages = 249 | year = 1998 | pmid = 9511784 | doi=10.4065/73.3.249 | doi-access = free }}</ref> ==Biografie== Siegbahn is gebore in [[Örebro]], [[Swede]], die seun van Georg Siegbahn en sy vrou, Emma Zetterberg.<ref>{{Cite book|url=https://runeberg.org/vemarvem/sthlm45/0776.html|title=Vem är vem?. D. 1, Stockholmsdelen|publisher=Vem är vem bokförlag|year=1945|editor-last=Harnesk|editor-first=Paul|location=Stockholm|pages=760|language=sv}}</ref> Hy het in 1906 in [[Stockholm]] gegradueer en in dieselfde jaar aan die [[Lund Universiteit]] begin.<ref>{{Cite book|title=Fysik i Lund under 300 år|last=Litzén|first=Ulf|publisher=Lunds universitetshistoriska sällskap|year=2015|isbn=9789175453200|location=Lund|pages=87|language=sv}}</ref> Tydens sy opleiding was hy sekretariële assistent van Johannes Rydberg.<ref>{{Cite book|title=Manne Siegbahn : 1886 3/12 1951|last=Hulthén|first=Erik|year=1951|location=Uppsala|pages=3|language=sv|chapter=1900–1925, fysikalisk forskning i Lund under ett kvartsekel}}</ref> In 1908 studeer hy aan die [[Universiteit van Göttingen]].<ref>{{Cite book|title= Beweis 1924: Prismen brechen auch Röntgenstrahlen|url=http://www.wiki-goettingen.de/images/6/6a/Siegbahn.pdf|publisher=Universität Göttingen|language=de}}</ref> Hy verwerf sy doktorsgraad (PhD) aan die Lund Universiteit in 1911, sy proefskrif was getiteld Magnetische Feldmessungen (magnetiese veldmetings). Hy het waarnemende professor vir Rydberg geword toe sy (Rydberg se) gesondheid verswak het, en het hom in 1920 as volle professor opgevolg.<ref>{{Cite book|title=Fysik i Lund under 300 år|last=Litzén|year=2015|pages=95|bibcode=2015filu.book.....L }}</ref> In 1922 het hy Lund egter verlaat vir 'n professoraat aan die [[Universiteit van Uppsala]].<ref>{{Cite book|title=Fysik i Lund under 300 år|last=Litzén|year=2015|pages=96|bibcode=2015filu.book.....L |language=sv}}</ref> In 1937 is Siegbahn aangestel as Direkteur van die Fisika Departement van die Nobel Instituut van die Koninklike Sweedse Akademie van Wetenskappe. In 1988 is dit herdoop na die Manne Siegbahn Instituut (MSI).[11] Die navorsingsgroepe van die instituut is sedertdien herorganiseer, maar die naam leef voort in die Manne Siegbahn-laboratorium wat deur die Universiteit van Stockholm aangetref word. ==X-straalspektroskopie== Manne Siegbahn het sy studies van X-straalspektroskopie in 1914 begin. Aanvanklik het hy dieselfde tipe spektrometer gebruik as wat Henry Moseley gedoen het om die verband tussen die [[golflengte]] van sommige elemente en hul plek by die periodieke stelsel te vind. Kort daarna het hy verbeterde eksperimentele apparaat ontwikkel wat hom in staat gestel het om baie akkurate metings te maak van die X-straalgolflengtes wat deur atome van verskillende elemente geproduseer word. Hy het ook gevind dat verskeie van die spektrale lyne wat Moseley ontdek het uit meer komponente bestaan. Deur hierdie komponente te bestudeer en die spektrometer te verbeter, het Siegbahn 'n byna volledige begrip van die [[elektronskil]] gekry.<ref>{{Cite book|title=Fysik i Lund under 300 år|last=Litzén|year=2015|pages=90|bibcode=2015filu.book.....L |language=sv}}</ref> Hy het 'n konvensie ontwikkel vir die benoeming van die verskillende spektrale lyne wat kenmerkend is vir elemente in X-straalspektroskopie, die Siegbahn-notasie. Siegbahn se presisiemetings het baie ontwikkelings in [[kwantumteorie]] en [[atoomfisika]] aangedryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1924/press.html|title=Nobel Prize in Physics 1924 - Presentation Speech|year=2014|website=Nobelprize.org|publisher=Nobel Media AB|access-date=2017-04-23}}</ref> ==Toekennings en eerbewyse== Siegbahn is in 1924 met die Nobelprys vir Fisika bekroon. Hy het die Hughes-medalje 1934 en Rumford-medalje 1940 gewen. In 1944 het hy die Siegbahn-pomp gepatenteer. Siegbahn is in 1954 tot 'n buitelandse lid van die [[Royal Society]] verkies. <ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Atterling | first1 = H. | doi = 10.1098/rsbm.1991.0022 | title = Karl Manne Georg Siegbahn. 3 Desember 1886-24 September 1978 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 37 | pages = 428–444| year = 1991 | doi-access = free }}</ref> Daar is 'n straat, Route Siegbahn, vernoem na Siegbahn by [[CERN]], op die Prévessin-terrein in Frankryk. ==Persoonlike lewe== Siegbahn is in 1914 getroud met Karin Högbom. Hulle het twee kinders gehad: Bo Siegbahn (1915–2008), 'n diplomaat en politikus, en [[Kai Siegbahn]] (1918–2007), 'n fisikus wat in 1981 die Nobelprys vir Fisika ontvang het vir sy bydrae tot die ontwikkeling van X-straalfoto-elektronspektroskopie. ==Toekennings en medaljes== *{{vlag|Swede}} Kommandant Grootkruis van die Orde van die Poolster (6 Junie 1947)<ref>{{cite book |url=https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/65665/1/gupea_2077_65665_1.pdf |title=Sveriges statskalender. 1969 |editor-first=Bengt |editor-last=Sköldenberg |year=1969 |publisher=Fritzes offentliga publikationer |location=Stockholm |language=sv |id={{LIBRIS|3682754}} |page=152}}</ref> *{{vlag|Swede}} Nobelprys in Fisika (1924) * {{vlag|Verenigde Koninkryk}} Hughes-medalje (1934) * {{vlag|Verenigde Koninkryk}} Rumford-medalje (1940) == Verwysings == {{Verwysings}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Siegbahn, Manne}} [[Kategorie:Sweedse fisici]] [[Kategorie:Akademici]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1886]] [[Kategorie:Sterftes in 1978]] g4brbey4wqt5nxpsgdfi6vc6r5oxs7r 0 422758 2892966 2832069 2026-04-12T02:46:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892966 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Ragheed al-Tatari | bynaam = | beeld = Ragheed Ahmed Al-Tatari.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = al-Tatari as vegvlieënier in die 1970s | geboortenaam = Ragheed Ahmad al-Tatari | geboortedatum = [[25 Desember]] [[1954]] | geboorteplek = [[Sirië]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Sirië | beroep = [[Siriese Lugmag]] vegvlieënier en politieke gevangene (1981-2024) | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Ragheed Ahmad al-Tatari''' ([[Arabies]]: رغيد أحمد الططري; gebore op [[25 Desember]] [[1954]]) is 'n voormalige militêre [[vlieënier]] van [[Sirië]], wat erken word as die langsdienende politieke gevangene in die land. Sy arrestasie deur Siriese intelligensie het in 1981 plaasgevind, ná sy weiering om betrokke te raak by die bombardement op Hama en sy daaropvolgende vlug na [[Jordanië]]. Sedert daardie tyd is hy aangehou in verskeie korrektiewe fasiliteite wat deur die regime van die Siriese Arabiese Republiek geadministreer word. Nadat hy ongeveer 43 jaar tronkstraf verduur het, is hy uiteindelik op 8 Desember 2024 vrygelaat na die val van die [[Basjar al-Assad]]-regering.<ref name=":0" /> ==Vroeë loopbaan== Ragheed al-Tatari is op 25 Desember 1954 in Damaskus, Sirië gebore in 'n familie van [[Sirkassiërs|Sirkassiër]] oorsprong.<ref>{{Cite news|title=Decades in darkness: Syria's freed political prisoners|url=https://www.newarab.com/news/decades-darkness-syrias-freed-political-prisoners|publisher=The New Arab|date=9 Desember 2024}}</ref> Hy het sy studies aan die Lugmagakademie in 1972 begin en suksesvol gegradueer in 1975. Na sy gradeplegtigheid het hy in 'n aantal lugmag-eskaders gedien.<ref name="ADMSP">{{cite web |title=Ragheed |url=https://www.admsp.org/en/ragheed/ |website=ADMSP |access-date=9 Desember 2024 |date=13 Julie 2021 |archive-date=15 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415192908/https://www.admsp.org/en/ragheed/ |url-status=live }}</ref> ==Inhegtenisneming en verhoor== In 1980 het Ragheed al-Tatari in die hof vervolging in die gesig gestaar vir sy weiering om saam met sy mededienspligtiges aan 'n lugbomaanval in Hama deel te neem. Alhoewel hy uiteindelik vrygespreek is, is hy uit militêre diens ontslaan. Hierna het hy vir 'n tydperk van agt maande in Jordanië gewoon voordat hy na [[Egipte]] gegaan het, waar hy politieke asiel gesoek het; sy aansoek is egter uiteindelik van die hand gewys. In 1981, in die nasleep van die politieke omwenteling na die sluipmoord op die Egiptiese president [[Anwar Sadat]], is hy gedwing om na Sirië terug te keer. Daarna is Ragheed al-Tatari en sy medewerkers in hegtenis geneem en deur die Lugmag se intelligensiedirektoraat aangehou. Vir etlike jare daarna was daar geen kommunikasie van hom aan sy vrou of enige ander individue nie.<ref>{{cite web |title=L'histoire de Ragheed Al-Tatari, qui croupit depuis quarante et un ans dans les geôles syriennes |url=https://www.courrierinternational.com/article/temoignage-l-histoire-de-ragheed-al-tatari-qui-croupit-depuis-quarante-et-un-ans-dans-les-geoles-syriennes |website=Courrier international |access-date=9 Desember 2024 |language=fr |date=8 Januarie 2023 |archive-date=1 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201195918/https://www.courrierinternational.com/article/temoignage-l-histoire-de-ragheed-al-tatari-qui-croupit-depuis-quarante-et-un-ans-dans-les-geoles-syriennes |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=الملازم أول رغيد الططري يدخل عامه الـ40 في المعتقلات السورية |url=https://www.enabbaladi.net/435444/ |website=عنب بلدي |access-date=9 Desember 2024 |language=ar |date=29 November 2020 |archive-date=24 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524214907/https://www.enabbaladi.net/435444/ |url-status=live }}</ref> ==Aanhouding== Ragheed al-Tatari het gedurende sy aanhouding in verskeie militêre tronke opgesluit, drie jaar in die Mezzeh-gevangenis, sestien jaar in die Tadmor-gevangenis en elf jaar in die Sednaya-gevangenis. Na die aanvang van die [[Siriese Burgeroorlog|Siriese revolusionêre opstand in 2011]], het die regime sy onderdrukking geëskaleer, wat gelei het tot die arrestasie van duisende betogers en 'n daaropvolgende herorganisasie van die tronkbevolking. Gedurende hierdie onstuimige tydperk is talle radikale Islamiete vrygelaat, terwyl al-Tatari na die burgerlike fasiliteit van Adra oorgeplaas is.<ref>{{cite book |title=Syrie, le pays brûlé (1970-2021): Le livre noir des Assad |date=23 September 2022 |publisher=Seuil |isbn=978-2-02-150234-3 |page=220-221 |url=https://books.google.com/books?id=utibEAAAQBAJ |language=fr}}</ref> In reaksie op die voorwaardes van sy aanhouding, het hy geweier om die tronkdrag aan te trek wat deur die Adra-owerhede opdrag gegee is, 'n besluit wat gelei het tot die verbod op familiebesoeke.<ref name="ADMSP" /> Gedurende sy gevangenisskap het al-Tatari uitsonderlike artistieke en beeldhoukundige talente gekweek en ingewikkelde werke vervaardig uit materiale soos broodkrummels, suiker, sitroensuur en olyfsade. Verder het hy skaaktoernooie georganiseer, die stukke van brooddeeg gemaak en die planke op materiaal afgebaken.<ref>{{cite web |last1=Staff |first1=MM News |title=Ragheed al-Tatari, Syrian prisoner who sees the light of day after 43 years |url=https://mmnews.tv/ragheed-al-tatari-syrian-prisoner-who-sees-the-light-of-day-after-43-years/ |website=MM News |access-date=10 Desember 2024 |date=8 Desember 2024}}</ref> Die president van die Association of Detainees and Disappeared of Saidnaya Prison (ADMSP) word erken as die langsdienende politieke gevangene wêreldwyd. Sy seun, Waël al-Tatari, wat tans as 'n vlugteling in [[Kanada]] woonagtig is, wat kort ná sy pa se opsluiting gebore is, pleit sterk vir sy vrylating.<ref>{{cite news |last1=Underwood |first1=Colleen |title=Calgary Syrian refugee never gives up hope for his dad's freedom |url=https://www.cbc.ca/news/canada/calgary/calgary-syrian-refugee-prison-ragheed-al-tatari-1.6268694 |access-date=9 Desember 2024 |work=CBC News |archive-date=23 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323091545/https://www.cbc.ca/news/canada/calgary/calgary-syrian-refugee-prison-ragheed-al-tatari-1.6268694 |url-status=live }}</ref> Opvallend is dat Waël eers in 2005 die geleentheid gehad het om sy pa te ontmoet.<ref>{{cite web |title=Ragheed Al-Tatari - Creative Memory |url=https://creativememory.org/ragheed-al-tatari-2/ |access-date=10 Desember 2024 |date=29 September 2022}}</ref> Hy is uiteindelik op 8 Desember 2024 vrygelaat, ná die inname van [[Damaskus]] deur Siriese opposisiemagte. Sy opsluiting het ongeveer 43 jaar geduur.<ref name=":0">{{cite web |last1=Rainews |first1=Redazione di |title=Damasco nelle mani dei ribelli, Assad in esilio a Mosca |url=https://www.rainews.it/maratona/2024/12/guerra-civile-siria-assad-hts-tahrir-al-sham-ribelli-insorti-sunniti-aleppo-hama-esercito-nazionale-siriano-turchia-sdf-curdi-959b6d95-1c53-423c-bf49-354c6c8331da.html#79715b8b-d670-4a44-8aef-24c310d8c2d9 |website=RaiNews |access-date=9 Desember 2024 |language=it |date=5 Desember 2024}}</ref> == Sien ook == * [[Fareed al-Madhhan]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:al-Tatari, Ragheed}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Vlieëniers]] 1kxvjk4qu5jg5i706zritv19h310ido 0 423654 2892998 2892600 2026-04-12T06:16:35Z Sobaka 328 herhaling verwyder 2892998 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Georges Méliès | bynaam = | beeld = Méliès portrait (cropped).png | beeldbeskrywing = | onderskrif = Georges Méliès in 1895 | geboortenaam = Marie-Georges-Jean Méliès | geboortedatum = {{Geboortedatum|1861|12|8}} | geboorteplek = [[Parys]], [[Frankryk]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1861|12|8|1938|1|21}} | sterfteplek = Parys, Frankryk | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Frankryk}} | beroep = Kulkunstenaar, akteur en filmregisseur | ander = | bekend = ''A Trip to the Moon'' (1902 )<br /> ''The Impossible Voyage'' (1904). | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Eugénie Génin<br />Jehanne D'Alcy | kinders = 2 | webblad = | handtekening = Georges Méliès Signature.svg }} '''Marie-Georges-Jean Méliès''' (/meɪˈljɛs/;<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/melies "Méliès"]. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''.</ref> [[Frans]]: [meljɛs]; [[8 Desember]] [[1861]] – [[21 Januarie]] [[1938]]) was 'n Franse [[kulkunstenaar|teatertowenaar]], [[akteur]] en filmregisseur. Hy het baie tegniese en narratiewe ontwikkelings in die vroeë dae van die [[rolprent]] gelei, hoofsaaklik in die fantasie- en [[wetenskapfiksie]]-genres. Méliès het bekendheid verwerf deur "truukfilms" te skep en het bekend geword vir sy innoverende gebruik van spesiale effekte, wat tegnieke soos vervangingsplytings, veelvuldige blootstellings, tydsverloopfotografie, toneelversmeltings en handgeverfde kleur gewild gemaak het. Hy was ook een van die eerste filmmakers wat storieborde in sy werk gebruik het.<ref name="Gress">{{cite book|last1=Gress|first1=Jon|title=Visual Effects and Compositing|date=2015|publisher=New Riders|location=San Francisco|isbn=9780133807240|page=23|url=https://books.google.com/books?id=9XrjBAAAQBAJ&pg=PA23|access-date=21 Februarie 2017}}</ref> Sy belangrikste rolprente sluit in ''[[Le voyage dans la lune]]'' (1902) en ''[[Le Voyage à travers l'impossible]]'' (1904). Nadat hy [[kulkuns]] as sy beroep gekies het, het hy voordeel getrek uit 'n geskenk van sy vader, 'n skoenvervaardiger, om in 1888 die eienaar en regisseur van die Robert-Houdin-teater te word, wat sedert die dood van die beroemde illusionis dormant was. Op 28 Desember 1895 was hy verstom deur die geanimeerde fotografiese beelde tydens die eerste openbare vertooning van die Cinématographe in Parys deur die Lumière-broers en het selfs aangebied om die patent vir die masjien te koop.{{sfn|Cinémathèque Méliès|2013|p=7}} 'n Beleefde maar spottende weiering het hom daartoe gelei om hom tot 'n Londense vriend, die eerste Britse filmmaker, Robert W. Paul, te wend, wat hom van 'n soortgelyke apparaat voorsien het waarmee hy sy eerste film in 1896, Une partie de cartes (Kaartspel), verfilm het, 'n voorbeeld van dieselfde onderwerp wat deur Louis Lumière verfilm is. Dieselfde jaar, met ''The Vanishing Lady'' by die Robert Houdin-teater, het hy die stop-beweeg-tegniek vir die eerste keer in Europa gebruik, 'n Amerikaanse uitvinding wat hom groot sukses in sy teater besorg het, waar hy lewendige optredes met grootskermprojeksies gekombineer het. Hy het toe sy films, wat hy "''tableaux''" (prente) genoem het, in 'n nuwe, oëverblindery en magiese wêreld omskep, deur te steun op die teken- en skildervaardighede wat deur sy adolessensie heen duidelik was. Hy het die eerste filmateljee in Frankryk laat bou op die Montreuil-landgoed waarmee sy vader hom ook begaaf het. Met sy film oor die Dreyfus-saak word hy ook beskou as die eerste regisseur van 'n politieke film in die geskiedenis van die rolprentwêreld. ==Vroeë lewe en opvoeding== [[Lêer:Plaque Georges Méliès, 29 boulevard Saint-Martin, Paris 3.jpg|links|duimnael|Gedenkplaat wat die plek van Méliès se geboorte herdenk - "In hierdie woonstelblok is op 8 Desember 1861 gebore Georges Méliès, skepper van die filmskouspel, prestidigitator, uitvinder van talle illusies"]] Marie-Georges-Jean Méliès is op 8 Desember 1861 in [[Parys]] gebore as die seun van Jean-Louis Méliès en sy Nederlandse vrou, Johannah-Catherine Schuering.{{sfn|Rosen|1987|p=747}} Sy vader het in 1843 na Parys verhuis as 'n skoenmaker en het by 'n stewelfabriek begin werk, waar hy Méliès se moeder ontmoet het. Johannah-Catherine se vader was die amptelike stewelmaker van die Nederlandse hof, voordat 'n brand sy besigheid verwoes het. Uiteindelik het die twee getrou, 'n hoëgehalte-stewelfabriek op die Boulevard Saint-Martin gestig en twee seuns, Henri en Gaston, gehad; teen die tyd dat hul derde seun Georges gebore is, was die gesin welgesteld.{{sfn|Rosen|1987|p=747}} Georges Méliès het vanaf sewejarige ouderdom die Lycée Michelet bygewoon, totdat dit tydens die [[Frans-Pruisiese Oorlog]] gebombardeer is; hy is hierna na die gesogte Lycée Louis-le-Grand gestuur. In sy ''[[memoires]]'' het Méliès sy formele, klassieke opvoeding beklemtoon, in teenstelling met beskuldigings vroeg in sy loopbaan dat die meeste rolprentvervaardigers "ongeletterdes was wat nie in staat was om enigiets artistiek te produseer nie."{{sfn|Rosen|1987|p=747}} Hy het egter erken dat sy kreatiewe instinkte gewoonlik meer as intellektuele instinkte weeg: “Die artistieke passie was vir hom te sterk, en terwyl hy oor ’n Franse komposisie of Latynse vers nadink, het sy pen asof van self portrette of karikature van sy professore of klasmaats geskets, of selfs éen of ander fantasie-paleis of 'n oorspronklike landskap wat reeds die voorkoms van 'n teaterstel gehad het. Op 10-jarige leeftyd het hy [[Poppekas|poppeteaters van karton]] begin maak, en as tiener gesofistikeerde marionette. Méliès het aan aan die Lycée gestudeer en in 1880 sy ''baccalauréat'' verwerf.{{sfn|Rosen|1987|p=748}} == Verhoogloopbaan == Nadat hy sy opleiding voltooi het, het Méliès by sy broers by die familieskoenbesigheid aangesluit, waar hy geleer het hoe om naaldwerk te doen. Na drie jaar se verpligte militêre diens het sy vader hom na [[Londen]] gestuur om as klerk vir 'n familievriend te werk en sy [[Engels]] te verbeter. Terwyl hy in Londen was, het hy begin om die Egiptiese saal, wat deur die Londense kulkunstenaar John Nevil Maskelyne bestuur is, te besoek. Hy het 'n lewenslange passie vir verhoogtoorkuns ontwikkel.{{sfn|Rosen|1987|p=748}} Méliès het in 1885 na Parys teruggekeer met 'n nuwe begeerte: om skilderkuns aan die ''École des Beaux-Arts'' te studeer. Sy vader het egter geweier om hom as kunstenaar finansieel te ondersteun, en Georges moes dus tevrede wees met 'n werk as toesighouer oor die masjinerie by die familiefabriek. Dieselfde jaar het hy sy familie se begeerte dat hy met sy broer se skoonsuster sou trou omseil, en in die huwelik getree met Eugénie Génin, 'n familievriend se dogter wie se voogde vir haar 'n aansienlike bruidskat nagelaat het. Hulle het twee kinders gehad: Georgette,<ref>{{Cite web|url=https://wfpp.cdrs.columbia.edu/pioneer/georgette-melies/|title=Georgette Méliès – Women Film Pioneers Project|website=wfpp.cdrs.columbia.edu}}</ref> gebore in 1888, en André, gebore in 1901. [[Lêer:Georges Melies 1883 Portrait of a Man.jpg|links|duimnael|'n Skildery deur Méliès, c. 1883, Wallraf-Richartz-museum, [[Keulen]], [[Duitsland]].]] Terwyl Méliès by die familiefabriek gewerk het, het hy steeds sy belangstelling in verhoog[[kulkuns]] gekweek deur optredes by te woon by die Théâtre Robert-Houdin, wat deur die towenaar Jean Eugène Robert-Houdin gestig is. Hy het ook begin om kulkunslesse te neem by Emile Voisin, wat hom die geleentheid gegee het om sy eerste openbare vertonings te gee, by die ''Cabinet Fantastique'' van die Grévin-wasmuseum en, later, by die ''Galerie Vivienne''.{{sfn|Rosen|1987|p=748}} In 1888 het Méliès se vader afgetree, en Méliès het sy deel van die familieskoenbesigheid aan sy twee broers verkoop. Met die geld wat verkry is uit die verkoop daarvan, en met behulp van sy vrou se bruidskat, het hy die Théâtre Robert-Houdin gekoop. Alhoewel die teater "uitmuntend" was en toegerus was met ligte, hefbome, valdeure en verskeie outomatiese apparate, was baie van die beskikbare illusies en truuks verouderd, en die bywoning van die teater was laag, selfs ná Méliès se aanvanklike opknappings. Oor die volgende nege jaar het Méliès op sy eie meer as 30 nuwe illusies geskep, vermeng met [[komedie]] en melodrama, baie soos dié wat Méliès in Londen gesien het, en bywoning het aansienlik verbeter. Een van sy bekendste illusies was die ''Wederstrewige Onthoofde Man'', waarin 'n professor se kop in die middel van 'n toespraak afgekap word en aanhou praat, totdat dit terug op sy liggaam geplaas word. Toe hy die Théâtre Robert-Houdin gekoop het, het Méliès ook die teater se hoofwerktuigkundige, Eugène Calmels, bygekry asook kunstenaresse soos Jehanne D'Alcy, wat sy minnares en later sy tweede vrou geword het. Terwyl hy die teater bestuur het, het Méliès ook as 'n politieke spotprenttekenaar gewerk vir die liberale koerant ''La Griffe'', wat deur sy neef Adolphe Méliès geredigeer is.{{sfn|Rosen|1987|p=748}} == Vroeë filmloopbaan == [[Lêer:Méliès, Escamotage d'une dame chez Robert-Houdin (Star Film 70, 1896).jpg|duimnael|Georges Méliès in 'n toneel uit [[Escamotage d'une dame chez Robert-Houdin]] (1896).]] Op 27 Desember 1895 het Méliès 'n spesiale privaatdemonstrasie van die [[Auguste en Louis Lumière|Lumière-broers]] se kinematograaf bygewoon, gegee vir eienaars van Paryse skouspelhuise.{{sfn|Cinémathèque Méliès|2013|p=7}};<ref> Die gevierde eerste openbare vertoning by die Salon Indien du Grand Café het die volgende dag, op 28 Desember 1895, plaasgevind. Sommige bronne meld verkeerdelik dat Méliès by hierdie openbare vertoning teenwoordig was.</ref>{{sfn|Cinémathèque Méliès|2013|p=7}} Méliès het die Lumières dadelik 10 000 frank vir een van hul masjiene aangebied; die Lumières het geweier, angstig om 'n vaste greep op hul uitvinding te hou en om die wetenskaplike aard van die toestel te beklemtoon. Om dieselfde rede het hulle die Musée Grévin se bod van 20 000 frank en die Folies Bergère se 50 000 frank dieselfde aand geweier.{{sfn|Cinémathèque Méliès|2013|p=7}} Méliès, wat van plan was om 'n filmprojektor vir die Théâtre Robert-Houdin te vind, het elders gedraai vir 'n oplossing; talle ander uitvinders in Europa en Amerika het geëksperimenteer met masjiene soortgelyk aan die Lumières se uitvinding, al was dit op 'n minder tegnies gesofistikeerde vlak. Dit is moontlik dat Méliès gereageer het op 'n wenk van Jehanne d'Alcy, wat waarskynlik Robert W. Paul se Animatograph-filmprojektor gesien het terwyl sy op toer in [[Engeland]] was; Méliès is derhalwe na Londen. Hy het ’n Animatograph by Paul gekoop, asook verskeie kortfilms wat deur Paul en deur die Edison Manufacturing Company verkoop is. Teen April 1896 het die Théâtre Robert-Houdin films vertoon as deel van sy daaglikse opvoerings.{{sfn|Rosen|1987|p=749}} Méliès het, nadat hy die ontwerp van die Animatograph bestudeer het, die masjien verander sodat dit as 'n filmkamera gedien het.{{sfn|Malthête|Mannoni|2008|pp=301–02}} Aangesien laboratoriums vir rou filmvoorraad en filmverwerking nog nie in Parys beskikbaar was nie, het Méliès ongeperforeerde film in Londen gekoop en sy films persoonlik ontwikkel en gedruk deur gebruik, beproewinge en foute.{{sfn|Rosen|1987|p=749}} In September 1896 het Méliès, Lucien Korsten en Lucien Reulos die Kinétographe Robert-Houdin gepatenteer, 'n gietysterkamera-projektor, waarna Méliès verwys het as sy "koffiemeul" en "masjiengeweer", vanweë die geraas wat dit gemaak het. Teen 1897 het die tegnologie in so 'n mate ontwikkel dat beter kameras in Parys te koop aangebied is, wat daartoe gelei het dat Méliès sy eie kamera weggegooi het en beter kameras aangeskaf het wat deur Gaumont, die Lumières en Pathé gemaak is.{{sfn|Rosen|1987|p=749}} Méliès het meer as 500 [[rolprent]]e van 1896 tot 1913 geregisseer, wat van 1 minuut tot 40 minute geduur het. Wat die onderwerp betref, is hierdie rolprente soortgelyk aan die magiese teatervertonings wat Méliès aangebied het, wat "toertjies" en onmoontlike gebeurtenisse bevat, soos voorwerpe wat verdwyn of van grootte verander. Hierdie vroeë spesiale effekte-films was in wese sonder intrige. Die spesiale effekte is slegs gebruik om te wys wat moontlik is, eerder as om die algehele verhaal te verbeter. Méliès se vroeë films was meestal saamgestel uit enkel-in-kamera-effekte, wat vir die hele film gebruik is. Nadat hy met veelvuldige blootstelling geëksperimenteer het, het Méliès byvoorbeeld sy film ''The One-Man Band'' geskep waarin sewe verskillende karakters gelyktydig vertoon word.<ref>Fry & Fourzon, ''The Saga of Special Effects'', bl. 8</ref> [[Lêer:Méliès, Une nuit terrible (Star Film 26, 1896).jpg|duimnael|Toneel uit ''A Terrible Night.'']] Méliès het sy eerste rolprente in Mei 1896 begin skiet en dit teen daardie Augustus by die Théâtre Robert-Houdin vertoon. Aan die einde van 1896 het hy en Reulos die Star Film Company gestig, met Korsten wat as sy primêre kamera-operateur opgetree het. Baie van sy vroeë rolprente was kopieë en verwerkings van die Lumière-broers se rolprente, gemaak om te kompeteer met die 2000 daaglikse kliënte van die Grand Café.{{sfn|Rosen|1987|p=749}} Dit het sy eerste film, ''Playing Cards'', ingesluit, wat soortgelyk is aan 'n vroeë Lumière-film. Baie van sy ander vroeë rolprente het egter Méliès se aanleg vir teatraliteit en die skouspel weerspieël, soos ''A Terrible Night'', waarin 'n hotelgas deur 'n reuse-[[weeluis]] aangeval word.{{sfn|Rosen|1987|p=750}} Maar van groter belang is die feit dat die Lumière-broers kamera-operateurs regoor die wêreld gestuur het as etnografiese dokumentêre rolprentvervaardigers, met die gevolg dat hul uitvinding uiters belangrik in wetenskaplike en historiese studies sou wees. Méliès se Star Film Company was daarteenoor meer gerig op die "kermiskliënt", wat gesmag het na sy spesifieke handelsmerk van magie en illusie.{{sfn|Rosen|1987|p=749}} In sy vroegste rolprente het Méliès begin eksperimenteer met spesiale effekte wat eie aan rolprentvervaardiging was. Dit het, volgens Méliès se ''memoires'', per ongeluk 'n aanvang geneem toe sy kamera in die middel van 'n filmsessie vasgehaak het en 'n Madeleine-Bastille-bus in 'n lykswa, en vroue na mans, verander het."{{sfn|Rosen|1987|p=750}} Hierdie selfde stop-truuk-effek is reeds deur [[Thomas Edison]] gebruik toe hy 'n onthoofding in ''The Execution of Mary Stuart'' uitgebeeld het. Méliès se filmeffekte en unieke styl van film-spesiale effekte was egter sy eie. Hy het die eers keer hierdie effekte gebruik in ''[[Escamotage d'une dame chez Robert-Houdin]]'' (''The Vanishing Lady)'', waarin die clichématige truuk van 'n persoon wat deur middel van 'n valdeur van die verhoog verdwyn aangepas is, en 'n persoon in 'n geraamte verander is, totdat hy of sy uiteindelik weer op die verhoog verskyn het.{{sfn|Rosen|1987|p=750}} In September 1896 het Méliès 'n filmateljee op sy eiendom in Montreuil, net buite Parys, begin bou. Die hoof-verhooggebou is geheel en al van glasmure en glasplafonne gemaak om sonlig vir filmblootstelling toe te laat. Die afmetings daarvan was identies aan die Théâtre Robert-Houdin. Die eiendom het ook kleedkamers en 'n stoor vir stelkonstruksie ingesluit. Omdat kleur dikwels op onverwagte maniere op swart-en-wit film voorkom, is alle stelle, kostuums en akteurs se grimering in verskillende kleure van grys gedoen. Méliès het die ateljee beskryf as "die vereniging van die fotografiewerkswinkel (in sy reusagtige proporsies) en die teaterverhoog."{{sfn|Rosen|1987|p=750}} Akteurs het voor 'n geverfde stel opgetree, soos geïnspireer deur die konvensies van magie en musiekteater. Vir die res van sy rolprentloopbaan het hy sy tyd tussen Montreuil en die Théâtre Robert-Houdin verdeel, waar hy "om sewe uur by die ateljee gearriveer het en vir die duur van die 10-uur-lange werksdag boustelle en rekwisiete vervaardig het. Na vyf uur sou hy verklee en na Parys vertrek om ses uur by die teaterkantoor te wees om besoekers te ontvang, sy stelontwerpe te skets, en daarna terug te keer na Montreuil om te rus. Op Vrydae en Saterdae het hy tonele geskiet wat gedurende die week voorberei is, en Sondae en vakansiedae is 'n teatermatinee, drie filmvertonings en 'n aandaanbieding gehou, wat tot half-twaalf geduur het."{{sfn|Rosen|1987|p=750}} [[Lêer:Méliès, Le château hanté (Star Film 96, 1897).jpg|links|duimnael|Toneel uit die 1897-film ''Le Château hanté.'']] In totaal het Méliès 78 rolprente in 1896 gemaak en 52 in 1897. Teen hierdie tyd het hy elke rolprentgenre gedek wat hy vir die res van sy loopbaan sou verfilm. Dit het die Lumière-agtige dokumentêre films, komedies, historiese rekonstruksies, dramas, towerkuns en ''féeries'' (feëverhale) ingesluit, wat sy bekendste [[genre]] geword het. In 1897 is Méliès deur die gewilde sanger Paulus opdrag gegee om films van sy optredes te maak.<ref name="abel">Abel, ''Encyclopedia of Early Cinema'' [https://books.google.com/books?id=hFxwX-dM008C&pg=PA460 p.460]</ref> Omdat Paulus geweier het om buite op te tree, moes sowat dertig boog- en kwiklampe in die Méliès-ateljee gebruik word, een van die eerste kere wat kunsmatige lig vir kinematografie gebruik is.<ref name="victorian">Anthony, Barry & Bottomore, Stephen. [https://www.victorian-cinema.net/paulus.php Paulus (Jean-Paulin Habans)], ''Who's Who of Victorian Cinema''. Besoek 8 November 2021</ref> Die rolprente is as ''Paulus Chantant'' by die Ba-Ta-Clan geprojekteer. Daar het Paulus agter die bioskoopskerm gesit en sing – en sodoende die illusie van 'n film met klank geskep. In dieselfde jaar het Georges Brunel geskryf dat "MM. Méliès en Reulos bowenal 'n spesialiteit gemaak het van fantastiese of artistieke tonele, reproduksies van teatertonele, ens., om 'n spesiale genre te skep, heeltemal anders as die gewone kinematografiese uitsigte wat uit straattonele of genre-onderwerpe bestaan." {{sfn|Rosen|1987|p=751}} Soos die Lumière-broers en Pathé het Star Films ook "stag films" gemaak soos bv. "Peeping Tom at the Seaside", "A Hypnotist at Work" en "After the Ball", wat die enigste van hierdie soort rolprente is wat oorleef het, insluitende die verfilming van Jeanne d'Alcy wat haar vleeskleurige en nousluitende uitrusting uittrek en deur haar bediende gebad word. Van 1896 tot 1900 het Méliès 10 advertensies gemaak vir produkte soos [[whisky]], [[sjokolade]] en babagraankos.{{sfn|Rosen|1987|p=751}} In September 1897 het Méliès gepoog om die Théâtre Robert-Houdin in 'n fliekteater te omskep met minder toorkunsvertonings. Teen die einde van Desember 1897 was filmvertonings egter beperk tot slegs Sondagaande.{{sfn|Rosen|1987|p=752}} [[Lêer:Méliès, La lune à un mètre (Star Film 160-162, 1898) 01.jpg|duimnael|Toneel van ''The Astronomer's Dream.'']] Méliès het in 1898 slegs 27 rolprente gemaak, maar sy werk het meer ambisieus en uitgebreid geword. Sy rolprente het 'n historiese rekonstruksie van die heengaan van die USS Maine, getiteld ''Divers at Work on the Wreck of the "Maine'', die toorkunsfilm ''The Famous Box Trick'' en die ''féerie'', ''The Astronomer's Dream, ingesluit.'' In hierdie film speel Méliès 'n [[Sterrekunde|sterrekundige]], wie se laboratorium getransformeer en deur demone en engele besoek word. Hy het ook een van sy eerste van vele godsdienstige [[satire]]s gemaak met ''The Temptation of Saint Anthony'', waarin 'n standbeeld van [[Jesus Christus]] aan die kruis in 'n verleidelike vrou omskep word. Hy het voortgegaan om met sy spesiale effekte te eksperimenteer, soos 'n omgekeerde perspektief in ''A Dinner Under Difficulties'', waar hy 'n strook film handmatig agteruit gedraai het om die effek te verkry. Hy het ook met superimposisie geëksperimenteer, waar hy akteurs in ’n swart agtergrond verfilm en daarna film deur die kamera terugspoel en die beeldmateriaal weer ontbloot om ’n dubbele blootstelling te skep. Hierdie rolprente sluit ''The Cave of the Demon''s in, waarin deursigtige geeste in ’n grot spook, en ''The Four Troublesome Heads'', waarin Méliès sy eie kop drie keer verwyder en ’n musikale koor skep. Om hierdie effekte te bereik was uiters moeilik en het aansienlike vaardigheid vereis. In 'n artikel van 1907 het Méliès opgemerk: "Elke sekonde moet die akteur wat tien verskillende tonele speel, presies onthou wat hy op dieselfde punt in die voorafgaande tonele gedoen het, en die presiese plek waar hy op die verhoog was, terwyl die film rol."{{sfn|Rosen|1987|p=752}} Méliès het in 1899 48 rolprente gemaak terwyl hy voortgegaan het om met spesiale effekte te eksperimenteer, byvoorbeeld in die vroeë gruwelfilm ''[[Cléopâtre|Robbing Cleopatra's Tomb]]''. Die film is nie 'n historiese rekonstruksie van die Egiptiese koningin [[Cleopatra]] nie, maar beeld eerder uit hoe haar [[mummie]] in die moderne era opgewek word. ''Cléopâtre'' was na bewering verlore, totdat 'n kopie in 2005 in Parys ontdek is.<ref>{{cite web |title=Lost 106-Year-Old Movie Discovered |url=http://www.movieweb.com/news/studio-briefing-september-22nd-2005 |publisher=MovieWeb |date=22 September 2005 |access-date=28 Desember 2013 |archive-date=30 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230234637/http://www.movieweb.com/news/studio-briefing-september-22nd-2005 |url-status=dead }}</ref> Daardie jaar het Méliès ook twee van sy mees ambisieuse en bekendste rolprente gemaak. In die somer het hy die historiese rekonstruksie ''The Dreyfus Affair'' gemaak, wat gebaseer is op die destyds voortslepende en omstrede politieke skandaal, waarin die Joods-Franse weermagkaptein [[Alfred Dreyfus]] valslik beskuldig en deur sy bevelvoerders van hoogverraad aangekla is. Méliès was pro-Dreyfus, en die rolprent toon Dreyfus in 'n simpatieke lig, wat as onskuldige opgesluit is in die [[Devil's Island]]-gevangenis. Tydens vertonings van die rolprent het gevegte tussen mense aan verskillende kante van die debat uitgebreek, en die polisie het uiteindelik die laaste deel van die rolprent verbied, waar Dreyfus na die tronk terugkeer.{{sfn|Rosen|1987|p=753}} [[Lêer:Méliès, Cinderella (Star Film 219-224, 1899).jpg|links|duimnael|Toneel uit ''Cendrillon.'']] Later daardie jaar het Méliès die ''féerie'' ''[[Aspoestertjie]]'' ''([[Cendrillon]])'' gemaak, gebaseer op Charles Perrault se sprokie. Die film was ses minute lank en het 'n rolverdeling van meer as 35 mense gehad, insluitend Bleuette Bernon in die titelrol. Dit was ook Méliès se eerste rolprent met veelvuldige tonele, bekend as ''tableaux''. Die film was baie suksesvol regoor Europa en in die Verenigde State, en het meestal in musieksale gespeel. Amerikaanse rolprentverspreiders soos Siegmund Lubin het veral nuwe materiaal nodig gehad, beide om sy gehoor met nuwe rolprente te lok en om Edison se groeiende monopolie teë te werk. Méliès se rolprente was besonder gewild, en ''Cendrillon'' is dikwels vertoon as 'n gewilde besienswaardigheid selfs jare ná die Amerikaanse vrystelling daarvan in Desember 1899.<ref>Musser, Charles. History of the American Cinema: Volume 1, The Emergence of Cinema. Charles Scribner's Sons, Inc. 1990. bl. 277.</ref> Amerikaanse rolprentvervaardigers soos Thomas Edison was gegrief oor die mededinging van buitelandse maatskappye en het ná die sukses van ''Cendrillon'' gepoog om Méliès te verhoed om die meeste rolprente in die VSA te vertoon; maar Méliès het gou die proses ontdek om duplikaatnegatiewe te skep. Méliès en ander het hierna in 1900 die vakbond Chambre Syndicale des Editeurs Cinématographiques<ref>Bessy & Lo Duca, Méliès Mage, appendix « Mes mémoires », ed. J. J. Pauvert, Paris 1961, bl. 175</ref>{{sfn|Malthête-Méliès|2011|p=258}} gestig as 'n manier om hulself in buitelandse markte te verdedig. Méliès was die eerste president van die vakbond, en het tot 1912 gedien, en die Théâtre Robert-Houdin was die groep se hoofkwartier. Omtrent dieselfde tyd het Méliès die finansiële sukses van sy rolprente gebruik om die Montreuil-ateljee uit te brei, wat hom in staat gestel het om selfs meer uitgebreide stelle en bykomende stoorplek vir sy groeiende argief van rekwisiete, kostuums en ander aandenkings te skep. ==Internasionale sukses== [[Lêer:Méliès, L'homme-orchestre (Star Film 262-263, 1900) 02.jpg|links|duimnael|Toneel uit ''The One-Man Band.'']] In 1900 het Méliès talle rolprente gemaak, insluitend die 13 minute lange ''[[Jeanne d'Arc (1900-rolprent)|Jeanne d'Arc]]''. Hy het ook ''The One-Man Band'' gemaak, waarin Méliès voortgegaan het om sy spesiale effekte te verfyn deur homself op kamera te vermenigvuldig om sewe instrumente gelyktydig te speel. Nog 'n noemenswaardige rolprent was The ''Christmas Dream'', wat rolprenteffekte met tradisionele [[Kersfees]]-pantomime-tonele saamgevoeg het.{{sfn|Rosen|1987|p=754}} In 1901 het Méliès voortgegaan om suksesvolle films te vervaardig en was op die hoogtepunt van sy gewildheid. Sy rolprente daardie jaar het ''The Brahmin and the Butterfly'' ingesluit, waarin Méliès 'n [[Brahman]] uitbeeld wat 'n ruspe in 'n pragtige vrou met vlerke omskep, maar self in 'n ruspe verander word. Hy het ook die ''féerie'' ''Rooikappie'' en ''[[Barbe-Bleue]]'' (Bloubaard) gemaak, albei gebaseer op stories van Charles Perrault. In ''Blue Beard'' speel Méliès die gelyknamige vrou-moordenaar en mede-sterre saam met Jeanne d'Alcy en Bleuette Bernon. Die film is 'n vroeë voorbeeld van parallelle dwarssny en passnitte van karakters wat van een vertrek na die volgende beweeg. Die Edison Company se 1902-film ''Jack and the Beanstalk'', geregisseer deur Edwin S. Porter, is beskou as 'n minder suksesvolle Amerikaanse weergawe van verskeie Méliès-films, veral ''Blue Beard''.<ref>Musser. p. 325.</ref> Daardie jaar het Méliès ook ''Off to Bloomingdale Asylum'' gemaak, 'n swartgesig-[[burleske]] wat vier wit buspassasiers insluit wat verander in een groot swart passasier, wat dan deur die busbestuurder geskiet word.{{sfn|Rosen|1987|p=754}} In 1902 het Méliès met kamerabeweging begin eksperimenteer om die illusie te skep van 'n karakter wat van grootte verander. Hy het hierdie effek bereik deur "die kamera vorentoe te laat beweeg" op 'n katrol-getrekte stoelstelsel, wat vervolmaak is om die kamera-operateur in staat te stel om fokus akkuraat aan te pas en vir die akteur om sy of haar posisie in die raam aan te pas soos nodig {{sfn|Rosen|1987|p=754}} Hierdie effek het begin met ''The Devil and the Statue'', waarin Méliès [[Satan]] speel en tot die grootte van 'n [[reus]] groei om [[William Shakespeare]] se Juliet te terroriseer, maar krimp dan wanneer die [[Maagd Maria]] tot die redding van die meisie in nood kom. Hierdie effek is weer gebruik in ''L'Homme à la tête en caoutchouc'' (Die man met die rubberkop), waarin Méliès 'n wetenskaplike speel wat sy eie kop tot enorme afmetings uitbrei. Hierdie eksperiment, saam met die ander wat hy oor die jare vervolmaak het, is later daardie jaar in sy mees bekende en geliefde rolprent gebruik.{{sfn|Rosen|1987|p=754}} [[Lêer:Le Voyage dans la lune.jpg|duimnael|Die toneel uit ''Le voyage dans la lune'' waarin die ruimteskip die maan se oog tref, het 'n ikoniese beeld in die rolprentgeskiedenis geword.]] In Mei 1902 het Méliès die film Le ''voyage dans la lune'' (''A Trip to the Moon'') gemaak wat losweg gegrond was op [[Jules Verne]] se 1865-roman ''De la Terre à la Lune, trajet direct en 97 heures 20 minutes'' (''From the Earth to the Moon''), sy 1870-vervolgverhaal ''Autour de la Lune'', (''Around the Moon''), en [[H.G. Wells]] se 1901-roman T''he First Men in the Moon''. In die film speel Méliès as professor Barbenfouillis, 'n karakter soortgelyk aan die sterrekundige wat hy in 1898 in ''The Astronomer's Dream'' gespeel het.<ref>{{Citation|last1=MacKenzie|first1=Scott|title=Méliès's Dream Film and Strindberg's Dream Play: Compressing Time and Space|date=2019|work=August Strindberg and Visual Culture: The Emergence of Optical Modernity in Image, Text and Theatre|pages=95–112|publisher=Bloomsbury|isbn=9781501338007|last2=Stenport|first2=Anna Westerstahl|doi=10.5040/9781501338038.ch-001|s2cid=192588848}}</ref> Professor Barbenfouillis is die President van die Astronomer's Club en stel 'n ekspedisie na die [[Maan]] voor. ’n Ruimtevoertuig in die vorm van ’n groot [[artillerie]]-dop word in sy laboratorium gebou, en hy gebruik dit om ses mans (insluitend hyself) op ’n reis na die Maan te lanseer. Die voertuig word uit 'n groot kanon die ruimte in geskiet en tref die Man in die Maan in die oog. Die groep verken die maan se oppervlak voordat hulle gaan slaap. Terwyl hulle droom, word hulle waargeneem deur die maangodin Phoebe, gespeel deur Bleuette Bernon, wat dit laat sneeu. Later, terwyl hulle ondergronds is, word hulle aangeval en gevang deur 'n groep Maan-buiteaardsewesens, gespeel deur akrobate van die Folies Bergère. Voor die Maan koning gebring, slaag hulle daarin om te ontsnap en word teruggejaag na hul ruimteskip. Dan, met behulp van 'n tou wat aan die ruimteskip vasgemaak is, val die mans, saam met 'n vreemdeling, van die maan terug na die aarde, en beland in die see (waar 'n bo-opgestelde vistenk die illusie van die diep oseaan skep). Uiteindelik word die ruimteskip aan wal gesleep en die terugkerende avonturiers word deur die dorpsmense gevier.{{sfn|Rosen|1987|p=755}} Op 14 minute was dit Méliès se langste film tot op daardie datum en het 10 000 frank gekos om te vervaardig. Die rolprent was 'n enorme sukses in Frankryk en regoor die wêreld, en Méliès het beide swart-en-wit en handgekleurde weergawes aan kliente verkoop. Die rolprent het Méliès bekend gemaak in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], waar vervaardigers soos Thomas Edison, Siegmund Lubin en William Selig onwettige kopieë vervaardig het en groot bedrae geld daaruit gemaak het.<ref name="solomon-2011">{{citation|first=Matthew|last=Solomon|chapter=Introduction|title=Fantastic Voyages of the Cinematic Imagination|chapter-url=http://www.sunypress.edu/pdf/62110.pdf|publisher=SUNY Press|access-date=2 Januarie 2017|page=2|quote=Soos Charles Musser opmerk, 'Lubin-, Selig- en Edison-katalogusse van 1903–04 het baie vervalsings gelys … en het besondere prominensie gegee aan Méliès-rolprente soos … ''A Trip to the Moon''. Gevolglik het Méliès maar 'n klein fraksie ontvang van die aansienlike wins wat die film verdien het deur verkope van afdrukke en teatertoelatings.|archive-date=19 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719183354/http://www.sunypress.edu/pdf/62110.pdf|url-status=dead|archivedate=19 Julie 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200719183354/http://www.sunypress.edu/pdf/62110.pdf}}</ref> Hierdie kopieregskending het veroorsaak dat Méliès 'n Star Films-kantoor in New York City geopen het, met sy broer Gaston Méliès in beheer. Gaston was onsuksesvol in die skoenbedryf en het ingestem om by sy meer suksesvolle broer in die filmbedryf aan te sluit. Hy het in November 1902 na New York gereis en die omvang van die oortreding in die VSA ontdek, soos dat Biograph tantième op Méliès se film aan die rolprentpromotor Charles Urban betaal het.<ref>Musser. bl. 364.</ref> Toe Gaston die takkantoor in New York geopen het, het dit 'n handves ingesluit wat deels lees: "In die opening van 'n fabriek en kantoor in New York is ons voorbereid en vasbeslote om alle vervalsers en seerowers te vervolg. Ons sal nie twee keer praat nie, ons sal optree! "{{sfn|Rosen|1987|p=755}} Gaston is in die VSA bygestaan deur Lucien Reulos, wat die man was van Gaston se skoonsuster, Louise de Mirmont.<ref name="cinematographes.free.fr">[http://cinematographes.free.fr/reulos.html Lucien Reulos]. Cinematographes.free.fr. Besoek 16 Augustus 2013.</ref> Méliès se groot sukses in 1902 het voortgeduur met sy drie ander groot produksies van daardie jaar. In ''The Coronation of Edward VII'' fokus Méliès op die werklike kroning van [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII]] op. Die film is voor die werklike gebeurtenis geskiet (aangesien hy toegang tot die kroning geweier is) en is in opdrag van Charles Urban, hoof van die Warwick Trading Company en die Star Films-verteenwoordiger in Londen. Die film was gereed om vrygestel te word op die dag van die kroning; die geleentheid is egter vir ses weke uitgestel weens Edward se gesondheid. Dit het Méliès toegelaat om werklike beeldmateriaal van die koetsoptog in die film by te voeg. Die rolprent was finansieel suksesvol en Edward VII het dit self na bewering geniet. Vervolgens het Méliès die ''féeries'' ''Gulliver's Travels Among the Lilliputians and the Giants'' gemaak, gebaseer op die roman deur [[Jonathan Swift]], en ''Robinson Crusoe'', gebaseer op die roman deur [[Daniel Defoe]].{{sfn|Rosen|1987|p=755}} In 1903 het Méliès ''[[Le Royaume des fées]]'' gemaak, wat filmresensent Jean Mitry "ongetwyfeld Méliès se beste film, en in elk geval die mees intens poëtiese" genoem het.{{sfn|Rosen|1987|p=756}} Die ''[[Los Angeles Times]]'' noem die film "'n interessante uitstalling van die perke waartoe bewegende prente gemaak kan word in die hande van kundiges wat toegerus is met tyd en geld om hul toestelle uit te voer".<ref>Musser, p. 299.</ref> Afdrukke van die film oorleef in die filmargiewe van die British Film Institute en die [[Biblioteek van die VSA-kongres]].<ref name="Silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/R/Royaumedesfees1903.html |title=Silent Era: Fairyland: A Kingdom of Fairies |access-date=20 Julie 2008 |work=silentera |archive-date=6 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091006231238/http://www.silentera.com/PSFL/data/R/Royaumedesfees1903.html |url-status=dead }}</ref> Méliès het die jaar voortgesit deur baie van sy kamera-effekte te vervolmaak, soos meer vinnige transformasies in Ten Ladies in One Umbrella en die sewe superimposisies wat hy in ''The Melomaniac'' gebruik het. Hy het die jaar afgesluit met ''The Damnation of Faust'', gebaseer op die [[Faust]]-legende. Die film is losweg gegrond op ’n opera deur [[Hector Berlioz]], maar dit gee minder aandag aan die storie en meer aan die spesiale effekte wat ’n toer deur die hel verteenwoordig. Dit sluit ondergrondse tuine, mure van vuur en mure van water in.{{sfn|Rosen|1987|p=756}} In 1904 het hy die vervolgverhaal ''Faust en Marguerite'' gemaak. Hierdie keer was die film gebaseer op 'n opera deur [[Charles Gounod]]. Méliès het ook 'n gekombineerde weergawe van die twee films geskep wat ooreenstem met die hoofarias van die operas. Hy het later in 1904 voortgegaan om "hoëkuns"-films te maak, soos ''The Barber of Seville''. Hierdie rolprente was gewild onder beide gehore en kritici ten tyde van hul vrystelling, en het Méliès gehelp om meer aansien te vestig.{{sfn|Rosen|1987|p=756}} [[Lêer:Méliès, Le voyage a travers l'impossible1904 colorizée 20.jpg|duimnael|Die Son sluk die vlieënde trein in ''The Impossible Voyage.'']] Sy hoofproduksie van 1904 was ''Le Voyage à travers l'impossible'' (Die Onmoontlike Reis), ’n film soortgelyk aan ''Le voyage dans la lune'' oor ’n ekspedisie om die wêreld, in die oseane en selfs na die [[Son]]. In die film speel Méliès Ingenieur Mabouloff van die Institute of Incoherent Geography, wat soortgelyk is aan die vorige professor Barbenfouillis. Mabouloff lei 'n groep op die reis op die baie Automobouloffs, die voertuie wat hulle op hul reise gebruik. Terwyl die mans op pad is na die hoogste pieke van die [[Alpe]], beweeg hul voertuig verder opwaarts en neem hulle onverwags na die Son, wat 'n gesig het baie soos die man in die maan en die voertuig insluk. Uiteindelik gebruik die mans 'n [[duikboot]] om terug na planeet Aarde en in die see te lanseer. Hulle word terug by die huis begroet deur aanbiddende bewonderaars. Die film was 24 minute lank en was 'n sukses. Die rolprentresensent Lewis Jacobs het gesê dat "die rolprent al Méliès-talente tot uitdrukking gebring het ... Die kompleksiteit van sy truuks, sy vindingrykheid met meganiese vaardighede, die verbeeldingrykheid van die instellings en die weelderige tablo's het die film 'n meesterstuk vir sy dag gemaak."{{sfn|Rosen|1987|p=756}} Later in 1904 het die regisseur van Folies Bergère, Victor de Cottens, Méliès genooi om 'n spesiale effekte-film te skep om in sy teater se revue opgeneem te word. Die resultaat was ''An Adventurous Automobile Trip'', 'n satire van [[Leopold II van België]]. Die film is by die Folies Bergère vertoon voordat Méliès dit as 'n Star Films-produksie begin verkoop het.{{sfn|Rosen|1987|p=756}} Aan die einde van 1904 het Thomas Edison die Amerikaanse produksiemaatskappy Paley & Steiner gedagvaar oor kopieregskending vir rolprente wat stories, karakters en selfs geskiet-opstellings gehad het presies soos rolprente wat Edison gemaak het. Edison het ook Pathé Frères, Eberhard Schneider en Star Films om ongespesifiseerde redes by hierdie regsgeding ingesluit. Paley & Steiner het buite die hof met Edison geskik (en is later deur Edison uitgekoop) en die saak het nooit verhoor nie.<ref>Musser. bl. 402.</ref> Victor de Cottens het in 1905 vir Méliès gevra om met hom saam te werk aan ''The Merry Deeds of Satan'', ’n teaterrevy vir die Théâtre du Châtelet. Méliès het twee kortfilms vir die vertonings bygedra, ''Le Voyage dans l'espace'' (Die Ruimtereis) en ''Le Cyclone'' (Die sikloon), en het die scenario saam met de Cottons vir die hele revue geskryf. 1905 was ook die 100ste verjaardag van Jean Eugène Robert-Houdin, en die Théâtre Robert-Houdin het 'n spesiale viering-opvoering geskep, insluitend Méliès se eerste nuwe verhoogtruuk in etlike jare, ''Les Phénomènes du Spiritisme''. Terselfdertyd was hy weer besig om sy ateljee by Montreuil te hermodelleer en uit te brei deur elektriese ligte te installeer, 'n tweede verhoog by te voeg en kostuums van ander bronne te koop. {{sfn|Rosen|1987|p=756}} Méliès se rolprente vir 1905 sluit in die avontuur ''The Palace of the Arabian Nights'' en die féerie ''Rip's Dream'', gebaseer op die Rip Van Winkle-legende en die opera deur Robert Planquette. In 1906 het sy uitset 'n bygewerkte, komiese verwerking van die [[Faust]]-legende ''The Merry Frolics of Satan and The Witch'' ingesluit. Die féerie-styl wat Méliès die bekendste was, het gewildheid begin verloor, en hy het begin om rolprente in ander genres te maak, soos misdaadfilms en gesinsfilms. In die VSA moes Gaston Méliès die verkooppryse van drie van Méliès se vroeëre, gewilde féeries, Cinderella, Bluebeard en Robinson Crusoe, verlaag. Teen die einde van 1905 het Gaston die pryse van alle rolprente op die Star Films-katalogus met 20% verlaag, wat wel verkope verbeter het.{{sfn|Rosen|1987|p=757}} ==Latere filmloopbaan en agteruitgang== [[Lêer:Melies's Montreuil studio.jpg|links|duimnael|Méliès by sy ateljee in Montreuil.]] In 1907 het Méliès drie nuwe illusies vir die verhoog geskep en dit by die Théâtre Robert-Houdin opgevoer, terwyl hy voortgegaan het met die vervaardiging van 'n bestendige stroom films, insluitend ''Under the Seas'', en 'n kort weergawe van Shakespeare se ''Hamlet''. Tog het sulke filmkritici soos Jean Mitry, Georges Sadoul en ander verklaar dat Méliès se werk begin afneem het, en filmgeleerde Miriam Rosen het geskryf dat die werke begin "verval in die herhaling van ou formules aan die een kant en 'n ongemaklike nabootsing van nuwe neigings aan die ander kant."{{sfn|Rosen|1987|p=757}} In 1908 het Thomas Edison die Motion Picture Patents Company geskep as 'n manier om die filmbedryf in die Verenigde State en Europa te beheer. Die maatskappye wat by die konglomeraat aangesluit het, was Edison, Biograph, Vitagraph, Essanay, Selig, Lubin, Kalem, American Pathé en Méliès' Star Film Company, met Edison wat as president van die kollektief opgetree het. Star Films was verplig om die MPPC van eenduisend voet film per week te voorsien, en Méliès het daardie jaar 58 rolprente gemaak ter nakoming van die verpligting. Gaston Méliès het sy eie ateljee in [[Chicago]], die Méliès Manufacturing Company, gestig wat sy broer gehelp het om die verpligting teenoor Edison na te kom, alhoewel Gaston geen rolprente in 1908 vervaardig het nie.{{sfn|Rosen|1987|p=757}} Daardie jaar het Méliès die ambisieuse film ''Humanity Through the Ages'' gemaak. Hierdie pessimistiese film vertel die geskiedenis van mense van [[Kain en Abel]] tot die [[Den Haag|Haagse]] Vredeskonferensie van 1907 oor. Die film was onsuksesvol, maar Méliès was dwarsdeur sy lewe trots daarop.{{sfn|Rosen|1987|p=757–8}} Vroeg in 1909 het Méliès die "Congrès International des éditeurs de films" in Parys voorgesit. Onder Méliès se voorsitterskap het die Europese kongres van 2 tot 4 Februarie 1909 plaasgevind. In sy mémoires<ref>Méliès Mage « Mes Mémoires » bl. 175</ref> sê Méliès dat hierdie kongres die tweede een was, na die 1908-kongres.<ref>Isac Thornsen, Nordisk Films Kompagni, 1906-1924, vol. 5, KINtop/5-Studies in Early Cinema, 2017, bl.71, {{ISBN|978-0-86196-731-5}}. Thorsen verduidelik dat die eerste sogenaamde kongres op 9 Maart 1908 in [[Parys]] plaasgevind het en 'n vergadering van geen betekenis was nie.</ref> In 1909 het die kongres belangrike besluite geneem oor filmverhuring, en die aanvaarding van 'n enkele tipe filmperforasie, om Edison en die MPPC te stuit.{{sfn|Malthête-Méliès|2011|p=357-359}} Soos ander was Méliès ontevrede met die monopolie wat Edison geskep het en wou terugveg. Die lede van die kongres het ingestem om nie meer films te verkoop nie, maar om dit vir vier maande tydperke slegs aan lede van hul eie organisasie te verhuur, en om 'n gestandaardiseerde filmperforasietelling op alle rolprente aan te neem. Méliès was ongelukkig oor die tweede van die drie voorwaardes, want sy vernaamste kliënte was eienaars van kermisterreine en musieksale. 'n Vaktydskrif vir kermis het Méliès aangehaal wat gesê het: "Ek is nie 'n korporasie nie; ek is 'n onafhanklike vervaardiger."{{sfn|Rosen|1987|p=758}} Méliès het in die herfs van 1909 rolprentvervaardiging hervat en nege rolprente vervaardig,{{sfn|Malthête|Mannoni|2008|p=355}} insluitend ''Whimsical Illusions'', waarin hy 'n magiese effek op die verhoog aanbied. Terselfdertyd het Gaston Méliès die Méliès Manufacturing Company na Fort Lee, [[New Jersey]], verskuif. In 1910 het Gaston die Star Film Ranch, 'n ateljee in [[San Antonio]], [[Texas]], gestig waar hy begin het om Westerns te vervaardig. Teen 1911 het Gaston sy tak van Star Films American Wildwest Productions herdoop en 'n ateljee in Suid-Kalifornië geopen. Hy het meer as 130 films van 1910 tot 1912 vervaardig, en hy was die primêre bron vir die nakoming van Star Films se verpligting teenoor Thomas Edison se maatskappy. Van 1910 tot 1912 het Georges Méliès baie min rolprente vervaardig.{{sfn|Rosen|1987|p=758}} In 1910 het Méliès tydelik opgehou om films te maak omdat hy verkies het om 'n groot towervertoning ''Les Fantômes du Nil'' te skep, en hy het op 'n uitgebreide toer in Europa en Noord-Afrika gegaan {{sfn|Malthête|Mannoni|2008|p=10}}<ref>Jacques Malthête et Laurent Mannoni (dir.) Méliès, magie et cinéma, Paris Musée/ Fondation EDF, 277 bl 31, {{ISBN|2-87900-598-1}}</ref> Later daardie jaar het Star Films 'n ooreenkoms met die Gaumont Film Company onderteken om al sy films te versprei. In die herfs van 1910 het Méliès 'n ooreenkoms met Charles Pathé aangegaan wat sy filmloopbaan vernietig het. Méliès het 'n groot bedrag geld aanvaar om rolprente te vervaardig, en in ruil daarvoor het Pathé Frères versprei en die reg voorbehou om hierdie rolprente te redigeer. Pathé het ook die akte van beide Méliès se huis en sy Montreuil-ateljee gehou as deel van die transaksie. Méliès het dadelik begin met die vervaardiging van meer uitgebreide films, en die twee wat hy in 1911 vervaardig het, was ''Baron Munchausen se Droom'' en ''The Diabolical Church Window''. Ten spyte van die uitspattigheid van hierdie fees wat net 'n dekade tevore uiters gewild was, het albei rolprente finansieel misluk.{{sfn|Rosen|1987|p=758}} [[Lêer:Conquest of the Pole.jpg|duimnael|Toneel uit ''Conquest of the Pole.'']] In 1912 het Méliès voortgegaan om ambisieuse rolprente te maak, veral met die ''féerie'' ''The Conquest of the Pole''. Alhoewel geïnspireer deur sulke kontemporêre gebeure soos Robert Peary se ekspedisie na die Noordpool in 1909 en Roald Amundsen se ekspedisie na die Suidpool in 1911, het die film ook sulke fantastiese elemente ingesluit soos 'n griffin-kop-vliegtuig en 'n sneeu-reus wat deur 12 teaterwerkers bedryf is, sowel as elemente wat herinner aan [[Jules Verne]] en sommige van dieselfde "fantastiese reis" temas as ''A Trip to the Moon'' en ''The Impossible Voyage''. Ongelukkig was ''Conquest of the Pole'' nie winsgewend nie, en Pathé het besluit om van hierdie punt af sy reg uit te oefen om Méliès se films te redigeer. Een van Méliès se latere ''féeries'' was ''Cendrillon ou la Pantoufle merveilleuse'', 'n 54-minute oorvertelling van die [[Aspoestertjie]]-legende, geskiet met nuwe diepfokuslense, buite in plaas van teen teateragtergronde. Pathé het Méliès se jarelange mededinger Ferdinand Zecca gehuur om die film tot 33 minute te snoei, en dit was ook nie winsgewend nie. Na soortgelyke ervarings met ''The Knight of the Snows'' en ''The Voyage of the Bourrichon Family'' in laat 1912, het Méliès sy kontrak met Pathé verbreek.{{sfn|Rosen|1987|p=758}} [[Lêer:GeorgesMelies-1930.png|duimnael|Georges Méliès in die 1930's.]] Intussen het Gaston Méliès sy gesin en 'n filmspan van meer as twintig mense in die somer van 1912 na [[Tahiti]] geneem. Vir die res van daardie jaar en tot ver in 1913 het hy deur die Suid-[[Stille Oseaan]] en [[Asië]] gereis en filmmateriaal teruggestuur na sy seun in [[New York]]. Die beeldmateriaal was dikwels beskadig of andersins onbruikbaar, en Gaston kon nie meer Star Films se verpligting teenoor Thomas Edison se maatskappy nakom nie. Teen die einde van sy reise het Gaston Méliès $50 000 verloor en moes die Amerikaanse tak van Star Films aan Vitagraph Studios verkoop. Gaston het uiteindelik na Europa teruggekeer en in 1915 gesterf. Hy en Georges Méliès was nie op goeie voet met mekaar ná sy terugkeer na Europa nie.{{sfn|Rosen|1987|p=758}} Toe Méliès sy kontrak met Pathé in 1913 verbreek het, het hy niks gehad om sy skuld aan dié maatskappy te dek nie. Alhoewel 'n moratorium wat aan die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]] verklaar is, Pathé verhinder het om sy huis en die Montreuil-ateljee in besit te neem, was Méliès bankrot en kon hy nie voortgaan om films te maak nie. In sy memoires skryf hy toe wat Miriam Rosen beskryf as "sy eie onvermoë om by die huurstelsel aan te pas" met Pathé en ander maatskappye, sy broer Gaston se swak finansiële besluite, en die gruwels van die Eerste Wêreldoorlog as die hoofredes waarom hy opgehou het om rolprente te maak. Die laaste krisis was die dood van Méliès se eerste vrou, Eugénie Génin, in Mei 1913, wat hom alleen gelaat het om hul twaalfjarige seun, André, groot te maak. Die oorlog het die Théâtre Robert-Houdin vir 'n jaar gesluit, en Méliès het Parys met sy twee kinders vir etlike jare verlaat.{{sfn|Rosen|1987|p=759}} In 1917 het die Franse weermag die hoofateljeegebou by sy eiendom in Montreuil in 'n hospitaal vir gewonde soldate verander. Méliès en sy gesin het toe die tweede ateljeestel in 'n teaterverhoog omskep en meer as 24 revues daar opgevoer tot 1923. Tydens die oorlog het die Franse weermag meer as vierhonderd van Star Films se oorspronklike afdrukke gekonfiskeer en dit afgesmelt om [[silwer]] en selluloïed te herwin, laasgenoemde waarvan die weermag skoenhakke gemaak het.<ref>{{cite book|last1=Ezra|first1=Elizabeth|title=George Méliès|date=2000|publisher=Manchester University Press|isbn=9780719053962|page=19|url=https://books.google.com/books?id=NW12OEyynkQC&pg=PA19}}</ref> In 1923 is die Théâtre Robert-Houdin afgebreek om die Boulevard Haussmann te herbou. Dieselfde jaar kon Pathé uiteindelik Star Films en die Montreuil-ateljee oorneem. In 'n woede bui het Méliès al sy filmnegatiewe wat by die Montreuil-ateljee gestoor was, verbrand, sowel as die meeste van die stelle en kostuums. Gevolglik bestaan baie van sy rolprente nie meer vandag nie. Nietemin, net meer as tweehonderd Méliès-films het behoue gebly, en is sedert Desember 2011 op DVD beskikbaar. ==Herontdekking en laaste jare== Méliès was grootliks vergete en finansieel geruïneer teen Desember 1925, toe hy met sy jarelange minnares, die aktrise Jehanne d'Alcy, getroud is. Die egpaar het 'n bestaan saamgeskraap deur by 'n klein lekkergoed- en speelgoedstalletjie te werk wat d'Alcy besit het in die hoofsaal van die Gare Montparnasse.{{sfn|Cosandey|1991|p=59}} Omstreeks dieselfde tyd het die geleidelike herontdekking van Méliès se loopbaan begin. In 1924 het die [[joernalis]] Georges-Michel Coissac daarin geslaag om hom op te spoor en 'n onderhoud met hom te voer vir 'n boek oor rolprentgeskiedenis. Coissac, wat gehoop het om die belangrikheid van Franse pioniers vir vroeë film te onderstreep, was die eerste rolprenthistorikus wat Méliès se belangrikheid vir die bedryf getoon het. In 1926, aangespoor deur Coissac se boek, het die tydskrif ''Ciné-Journal'' Méliès opgespoor, wat nou by die Gare Montparnasse werk, en 'n [[Memoires|memoir]] by hom versoek.{{sfn|Cosandey|1991|p=59}} Teen die laat 1920's het verskeie joernaliste begin navorsing doen oor Méliès en sy lewenswerk, wat nuwe belangstelling in hom geskep het. Namate sy aansien in die rolprentwêreld begin groei het, het hy meer erkenning gekry en in Desember 1929 is 'n gala-terugskouing van sy werk by die Salle Pleyel gehou. In sy memoires het Méliès gesê dat hy by die geleentheid "een van die briljantste oomblikke van sy lewe beleef het."{{sfn|Rosen|1987|p=759}} Uiteindelik is 'n ''Chevalier de la [[Légion d'honneur]]'' aan Georges Méliès toegeken, waarvan die medalje in Oktober 1931 deur Louis Lumière aan hom oorhandig is.<ref>Elizabeth Ezra. Georges Méliès: the birth of the auteur (Manchester: Manchester University Press, 2000): 20.</ref> Lumière het self gesê dat Méliès die "skepper van die rolprentskouspel" was.{{sfn|Rosen|1987|p=759}} Die enorme hoeveelheid lof wat hy ontvang het, het egter nie sy lewensonderhoud aangehelp of sy armoede verlig nie. In 'n brief wat aan die Franse filmmaker Eugène Lauste geskryf is, het Méliès geskryf dat "gelukkig genoeg is ek sterk en in goeie gesondheid. Maar dit is moeilik om 14 uur per dag te werk sonder om my Sondae of vakansiedae te kry, in 'n yskas in die winter en 'n oond in die somer."{{sfn|Rosen|1987|p=759}} In 1932 het die Cinema Society 'n plek gereël vir Méliès, sy kleindogter Madeleine en Jeanne d'Alcy by ''La Maison de Retraite du Cinéma'', die rolprentbedryf se aftreeoord in Orly. Méliès was baie verlig om by die huis ingeneem te word en het aan 'n Amerikaanse joernalis geskryf: "My beste bevrediging in alles is om seker te wees om nie eendag sonder brood en huis te wees nie!"{{sfn|Rosen|1987|p=759}} In Orly het Méliès saam met verskeie jonger regisseurs gewerk aan draaiboeke vir films wat nooit gemaak is nie. Dit het 'n nuwe weergawe van ''Baron Munchausen'' met Hans Richter ingesluit en 'n film wat getiteld sou word ''Le Fantôme du métro'' (Fantoom van die Metro) met Henri Langlois, Georges Franju, Marcel Carné en Jacques Prévert.<ref>Myrent, Glenn & Langlois, Georges P. Henri Langlois: First Citizen of Cinema. Twayne Publishers. 1986. bl. 40.</ref> Hy het ook in sy latere jare in 'n paar advertensies saam met Prévert opgetree. Langlois en Franju het Méliès in 1935 met René Clair ontmoet,<ref>Myrent & Langlois. p. 28.</ref> en in 1936 het hulle 'n verlate gebou op die eiendom van die Orly-aftreeoord gehuur om hul versameling filmafdrukke te stoor. Hulle het toe die sleutel van die gebou aan Méliès toevertrou en hy het die eerste konservator geword van wat die ''Cinémathèque Française'' geword het. Alhoewel hy nooit in staat was om 'n ander rolprent na 1912 te maak of 'n ander teateropvoering na 1923 op te voer nie, het hy voortgegaan om jonger film- en teaterbewonderaars te ontmoet, te skryf en te adviseer tot aan die einde van sy lewe.{{sfn|Rosen|1987|p=759}} Teen laat 1937 het Méliès baie siek geword en Langlois het gereël dat hy in die Léopold Bellan-hospitaal in Parys opgeneem word. Langlois het na aan hom geraak, en hy en Franju het hom kort voor sy dood besoek. Toe hulle daar aankom, het Méliès vir hulle een van sy laaste tekeninge gewys van 'n sjampanjebottel met die kurkprop wat oorborrel. Hy het toe vir hulle gesê: "Lag, my vriende. Lag saam met my, lag vir my, want ek droom vir julle."<ref>Myrent & Langlois. bl. 40–41.</ref> Georges Méliès is op 21 Januarie 1938 in die ouderdom van 76 oorlede aan kanker—net ure na die heengaan van Émile Cohl, nog 'n groot Franse rolprentpionier—en is in die [[Père-Lachaise-begraafplaas]] begrawe.<ref>{{cite news |title=French Movie Pioneer Dies |url=https://www.newspapers.com/clip/62660108/georges-mlis-1861-1938/ |newspaper=Star Tribune |date=23 Januarie 1938 |location=Minneapolis, MN |page=9 |via=Newspapers.com |access-date=6 November 2020}} {{Open access}}</ref><ref>{{cite news |title=Georges Melies. French Motion Picture Producer a Pioneer in Industry. |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C1EFC355A157A93C1AB178AD85F4C8385F9 |work=The New York Times |date=23 Januarie 1938 |access-date=9 Mei 2008 }}</ref> ==Huldeblyke== [[Walt Disney]], toe hy in 1936 die [[Legioen van Eer]] ontvang het, het dankbaarheid teenoor Méliès en sy mede-pionier Émile Cohl uitgespreek en gesê dat hulle "die manier ontdek het om [[poësie]] binne die bereik van die man in die straat te plaas."{{sfn|Frazer|1979|p=154}} Die musiekvideo's vir [[Queen]] se 1995-enkelsnit "''Heaven for Everyone''", The Smashing Pumpkins 1996-enkelsnit "''Tonight, Tonight''" en Carly Rae Jepsen se 2022-enkelsnit "''The Loneliest Time''" is hoogs geïnspireer deur Georges Méliès se films ''A Trip to the Moon'' (1902) en ''The Impossible Voyage'' (1904).<ref>{{cite book |last1=Purvis |first1=Georg |title=Queen: Complete Works |date=2007 |publisher=Reynolds & Hearn |page=165}}</ref> Terry Gilliam het Méliès "die eerste groot rolprenttowenaar" genoem, en bygevoeg: "Sy vreugdevolle gevoel van pret en vermoë om te verstom was 'n groot invloed op beide my vroeë animasies en dan my lewendige aksie-films ... Natuurlik het Méliès steeds 'n noue kreatiewe greep op my."<ref>{{citation|first1=Séverine|last1=Wemaere|first2=Gilles|last2=Duval|year=2011|title=La couleur retrouvée du Voyage dans la Lune|publisher=Groupama Gan Foundation for Cinema and Technicolor Foundation for Cinema Heritage|url=http://www.technicolorfilmfoundation.org/en/home/programs/two-foundations-restore-georges-melies-a-trip-to-the-moon-1902-in-color/a-book-about-a-trip-to-the-moon-and-georges-melies.html|access-date=3 Februarie 2014|page=174|archivedate=21 Februarie 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221024050/http://www.technicolorfilmfoundation.org/en/home/programs/two-foundations-restore-georges-melies-a-trip-to-the-moon-1902-in-color/a-book-about-a-trip-to-the-moon-and-georges-melies.html}}</ref> Méliès is in 2015 in die Science Fiction and Fantasy Hall of Fame opgeneem.<ref name=sfhof2015>[http://www.locusmag.com/News/2015/06/2014-science-fiction-hall-of-fame-inductees-and-fundraiser#sthash.uwR4dGzo.dpuf "2015 SF&F Hall of Fame Inductees & James Gunn Fundraiser"]. 12 Junie 2015. Locus Publications. Besoek 16 Julie 2015.</ref> Hy is in 2017 in die Visual Effects Society Hall of Fame opgeneem.<ref>{{Cite web|url=https://www.visualeffectssociety.com/ves-hall-fame|title=VES Hall of Fame|date=19 September 2017|website=www.visualeffectssociety.com|access-date=10 Februarie 2025|archive-date=23 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523000605/https://www.visualeffectssociety.com/ves-hall-fame|url-status=dead}}</ref> Op 3 Mei 2018 het die eerste virtuele realiteit interaktiewe Google-krabbel vir Méliès vereer, wat temas van sy baie films bevat.<ref>{{Cite magazine|url=https://time.com/5262946/google-doodle-vr-georges-melies/|title=Google's First VR Doodle Honors French Filmmaker Georges Méliès|magazine=Time|language=en|access-date=3 Mei 2018|archive-date= 3 Mei 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503064736/http://www.time.com/5262946/google-doodle-vr-georges-melies/|url-status=dead}}</ref> 'n Foto van Méliès het aan boord die [[Artemis 1]] gevlieg, wat in 2022 om die Maan gewentel het.<ref>{{cite web |url = https://blogs.esa.int/orion/2023/04/03/going-on-a-moon-safari/ |title= Going on a Moon safari |date= 3 April 2023| author = Julien |work= [[Europese Ruimtevaartorganisasie]]|access-date= 3 April 2023}}</ref> == ''The Invention of Hugo Cabret'' == Die 2007-[[roman]] ''The Invention of Hugo Cabret'' deur Brian Selznick sentreer op die latere lewe van Méliès. Dit is verwerk in die 2011-film ''Hugo'' deur [[Martin Scorsese]], waar Méliès deur sir [[Ben Kingsley]] vertolk word.<ref name =Melies/> Die filmweergawe bevat rekonstruksies van sommige van die fantastiese verhoogstelle wat in Méliès se vroeë films verskyn het.<ref name =Melies>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/review/hugo-film-review-263209 |title= ''Hugo'' film review |date= 17 November 2011| author = Todd McCarthy |work= Hollywood Reporter |access-date= 9 Junie 2019}}</ref> ==Produksies== Weens 'n verskeidenheid faktore bestaan daar vandag nog net sowat 200 uit meer as 500 van Méliès se rolprente. Hierdie faktore sluit in Méliès se vernietiging van sy oorspronklike negatiewe, die Franse weermag se konfiskering van sy afdrukke en die tipiese agteruitgang van die meerderheid rolprente wat in die stilera gemaak is. Soms sal 'n verlore Méliès-film ontdek word, maar die meerderheid wat behoue gebly het, kom van die [[Biblioteek van die VSA-kongres]], as gevolg van Gaston Méliès wat papierafdrukke van elke raam van alle nuwe Star Films ingedien het om kopiereg te bewaar toe hy die Amerikaanse tak van Star Films in 1902 op die been gebring het.{{sfn|Rosen|1987|p=756}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Méliès, Georges }} [[Kategorie:Geboortes in 1861]] [[Kategorie:Sterftes in 1938]] [[Kategorie:Franse rolprentregisseurs]] rj1h1xt4wwrtecl8mh5l0mmjn8zuwie 0 423941 2892824 2834649 2026-04-11T19:31:21Z Jcb 223 2892824 wikitext text/x-wiki Die '''Massachusetts-tegnologie-instituut''', [[Engels]]: ''Massachusetts Institute of Technology (MIT)'', is 'n privaat navorsingsuniversiteit in [[Cambridge, Massachusetts]], wat in 1861 gestig is. Dit het 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van moderne [[tegnologie]] en [[wetenskap]] en teen 2025 het daar minstens 100 Suid-Afrikaners studeer.<ref>https://alum.mit.edu/node/3542</ref> == Stigting == Die instituut is gestig in reaksie op die toenemende industrialisasie van die [[Verenigde State]]. MIT het 'n Europese politegniese universiteitsmodel gevolg en beklemtoon laboratorium-onderrig in [[toegepaste wetenskap]] en [[ingenieurswese]]. MIT is een van drie private grondtoekenningsuniversiteite in die Verenigde State, saam met [[Cornell-universiteit]] en Tuskegee Universiteit. Die instituut het 'n stedelike kampus wat vir amper 2km strek teen die Charlesrivier. Buiten die kampus is daar ook die MIT Lincoln Laboratory, die Bates-sentrum en die Haystack Observatory, sowel as geaffilieerde laboratoriums soos die Broad en Whitehead Institute. In 1859 is 'n voorstel by die Algemene Hof van Massachusetts ingedien om land in Backbaai, Boston vir 'n "Konservatorium vir Kuns en Wetenskap" te gebruik, maar die voorstel het misluk.<ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/archives/mithistory/pdf/house260.pdf|title=Committee Report: Conservatory of Art and Science|last=Kneeland|first=Samuel|date=March 1859|publisher=Massachusetts House of Representatives, House No. 260|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612090711/http://libraries.mit.edu/archives/mithistory/pdf/house260.pdf|archive-date=June 12, 2010|access-date=June 7, 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/sites/mithistory/mit-timeline/|title=MIT Timeline|website=MIT History|publisher=MIT Institute Archives|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219203038/http://libraries.mit.edu/sites/mithistory/mit-timeline/|archive-date=February 19, 2013|access-date=April 1, 2015}}</ref> Twee jaar later is 'n voorlegging van William Barton Rogers vir die inlywing van die instituut, op 10 April 1861 deur John Albion Andrew, die goewerneur van Massachusetts, onderteken.<ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/archives/mithistory/pdf/1861%20Charter.pdf|title=Acts and Resolves of the General Court Relating to the Massachusetts Institute of Technology|website=MIT History|publisher=MIT Institute Archives|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701055022/http://libraries.mit.edu/archives/mithistory/pdf/1861%20Charter.pdf|archive-date=July 1, 2015|access-date=May 29, 2012}}</ref> Rogers, wat aan die College of William & Mary opgelei is en later professorate aan beide William & Mary en die Universiteit van Virginia verwerf het,<ref name=":02">{{Cite web|url=https://archivesspace.mit.edu/repositories/2/resources/586|title=Collection: William Barton Rogers papers {{!}} MIT ArchivesSpace|website=MIT Libraries ArchiveSpace|access-date=2023-01-09}}</ref> wou 'n instelling stig om spoedige wetenskaplike en tegnologiese vooruitgang te bevorder.<ref>{{Cite web|url=http://web.mit.edu/facts/origins.html|title=MIT Facts 2012: Origins and Leadership|website=MIT Facts|publisher=MIT|access-date=May 29, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/archives/mithistory/pdf/objects-plan.pdf|title=Objects and Plan of an Institute of Technology: including a Society of Arts, a Museum of Arts, and a School of Industrial Science; proposed to be established in Boston|last=Rogers|first=William|year=1861|publisher=The Committee of Associated Institutions of Science and Arts|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092224/http://libraries.mit.edu/archives/mithistory/pdf/objects-plan.pdf|archive-date=June 12, 2010|access-date=June 7, 2008}}</ref> Hy wou nie 'n professionele skool stig nie, maar 'n kombinasie met elemente van beide professionele en liberale onderwys, en stel voor dat:<blockquote>Die ware en enigste uitvoerbare doel van 'n politegniese skool is, soos ek dink, die onderrig, nie van die fyn besonderhede en manipulasies van die kunste nie, wat slegs in die werkswinkel gedoen kan word, maar die inskerping van daardie wetenskaplike beginsels wat die basis en verduideliking daarvan vorm, en daarmee saam 'n volledige en metodiese hersiening van al hul leidende prosesse en bewerkings in verband met fisiese wette in verband met fisiese wette.<ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/archives/timeline/letter1846.html|title=Letter from William Barton Rogers to His Brother Henry|date=March 13, 1846|publisher=Institute Archives, MIT|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105859/http://libraries.mit.edu/archives/timeline/letter1846.html|archive-date=March 4, 2016|access-date=October 2, 2010}}</ref></blockquote>Die Rogers-plan het die Duitse navorsingsuniversiteitsmodel weerspieël, met die klem op 'n onafhanklike navorsingsfakulteit, sowel as onderrig wat rondom seminare en laboratoriums gerig is. <ref name="Angulo https://archive.org/details/williambartonrog00angu/page/155 155–156">{{Cite book |last=Angulo |first=A.J. |url=https://archive.org/details/williambartonrog00angu/page/155 |title=William Barton Rogers and the Idea of MIT |date=January 26, 2009 |publisher=The Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-9033-8 |pages=[https://archive.org/details/williambartonrog00angu/page/155 155–156]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Angulo |first=A.J. |title=Perspectives on the History of Higher Education |editor-last=Geiger |editor-first=Roger L. |pages=1–28 |chapter=The Initial Reception of MIT, 1860s–1880s}}</ref> == Vroeë ontwikkeling == [[Lêer:МИТ_кампус_1905.jpg|links|duimnael| 'n 1905 Kaart van MIT se [[Boston]] -kampus]] [[Lêer:Massachusetts_Institute_of_Technology,_Boston,_Mass_(NYPL_b12647398-74365)_(cropped).tiff|links|duimnael| Die destyds nuwe [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge-]] kampus, voltooi in 1916. Die Harvard-brug, genoem voor MIT se verhuising na Cambridge, is op die voorgrond.]] Twee dae nadat MIT se voorlegging onderteken is, het die eerste geveg van die [[Amerikaanse Burgeroorlog|Burgeroorlog]] uitgebreek. Na 'n lang vertraging deur die oorlogsjare het MIT se eerste klasse in 1865 in die Mercantile-gebou in Boston begin.<ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/wbr-visionary/|title=William Barton Rogers: MIT's Visionary Founder|last=Andrews|first=Elizabeth|last2=Murphy|first2=Nora|year=2000|publisher=MIT|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512091317/http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/wbr-visionary/|archive-date=May 12, 2008|access-date=March 8, 2006|last3=Rosko|first3=Tom}}</ref> In 1863 onder dieselfde wet het die Statebond van Massachusetts die Massachusetts Landboukollege gestig, wat ontwikkel het as die Universiteit van Massachusetts Amherst. In 1866 het die opbrengs van grondverkope tot nuwe geboue in Backbaai bygedra.<ref name="BostonTech1">{{Cite book |last=Prescott |first=Samuel C |title=When MIT Was "Boston Tech", 1861–1916 |publisher=[[MIT Press]] |year=1954}}</ref> Programme in elektriese, chemiese, mariene en sanitêre ingenieurswese is ingestel,<ref>{{Cite web|url=http://web.mit.edu/spotlight/tea-party/|title=Explore campus, visit Boston, and find out if MIT fits you to a tea|date=December 16, 2006|access-date=December 16, 2006}}</ref><ref name="Munroe1923a">{{Cite book |last=Munroe |first=James P. |title=A Life of Francis Amasa Walker |publisher=Henry Holt & Company |year=1923 |location=New York |pages=233, 382}}</ref> nuwe geboue is gebou en die grootte van die studentekorps het tot meer as 'n duisend toegeneem.<ref name="Dunbar1">{{Cite journal |last=Dunbar |first=Charles F. |date=July 1897 |title=The Career of Francis Amasa Walker |journal=Quarterly Journal of Economics |volume=11 |issue=4 |pages=446–447 |doi=10.2307/1880719 |issn=0033-5533 |jstor=1880719}}</ref> Die kurrikulum het na 'n beroepsgerigte klem verskuif, met minder fokus op teoretiese wetenskap. Die jong skool het gely onder chroniese finansiële tekorte. Tydens hierdie vroeë jare het MIT-fakulteit en alumni, president van die [[Harvard-universiteit]], Charles W. Eliot se herhaalde pogings om MIT met Harvard College se Lawrence Scientific School saam te smelt, verwerp.<ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/harvard-mit/index.html|title=Alumni Petition Opposing MIT-Harvard Merger, 1904–05|publisher=Institute Archives, MIT|archive-url=https://web.archive.org/web/20100722160408/https://libraries.mit.edu/archives/exhibits/harvard-mit/index.html|archive-date=July 22, 2010|access-date=October 1, 2010}}</ref> Daar was ten minste ses pogings om MIT in Harvard op te neem.<ref name="Alexander">{{Cite web|url=http://mta.scripts.mit.edu/CES/mit-harvard-rivalry-timeline/|title=MIT-Harvard Rivalry Timeline|last=Alexander|first=Philip N.|website=MIT Music and Theater Arts News|publisher=Massachusetts Institute of Technology|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714173624/http://mta.scripts.mit.edu/CES/mit-harvard-rivalry-timeline/|archive-date=2014-07-14|access-date=July 7, 2014}}</ref> In sy beknopte Backbaai-ligging kon MIT nie bekostig om sy oorvol fasiliteite uit te brei nie, wat 'n desperate soektog na 'n nuwe kampus en finansiering gedryf het. Uiteindelik het die MIT-korporasie 'n formele ooreenkoms goedgekeur om met Harvard saam te smelt en na Allston te verhuis na aanleiding van die heftige besware van MIT-fakulteit, studente en alumni.<ref name="Alexander" /> Die samesmeltingsplan het in 1905 in duie gestort toe die Massachusetts Hooggeregshof beslis dat MIT nie sy Backbaai-grond mag verkoop het nie.<ref>{{Cite magazine|accessdate=28 September 2024}}</ref> [[Lêer:George_Eastman_plaque_in_Eastman_Laboratories_building_(MIT_Building_6).jpg|duimnael| Gedenkplaat in gebou 6 ter ere van [[George Eastman]], stigter van [[Kodak|Eastman Kodak]], wat geopenbaar is as die anonieme "Mnr. Smith" wat gehelp het om MIT se onafhanklikheid te handhaaf]] In 1912 het MIT sy huidige kampus bekom deur 'n stuk grond van een myl (1,6 km) aan die Cambridge-kant van die Charlesrivier te koop.<ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/pageant/index.html|title=Souvenir Program, Dedication of Cambridge Campus, 1916|website=Object of the Month|publisher=MIT Institute Archives & Special Collections|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510124840/http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/pageant/index.html|archive-date=May 10, 2012|access-date=May 29, 2012}}</ref><ref>{{Cite map|publisher=J. B. Shields|title=Middlesex Canal (Massachusetts) map, 1852|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1852_Middlesex_Canal_(Massachusetts)_map.jpg}}</ref> Die neoklassieke "Nuwe Tegnologie"-kampus is ontwerp deur William W. Bosworth<ref>{{Cite web|url=http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/freeman/index.html|title=Freeman's 1912 Design for the "New Technology"|website=Object of the Month|publisher=MIT Institute Archives & Special Collections|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527195219/http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/freeman/index.html|archive-date=May 27, 2012|access-date=May 29, 2012}}</ref> en is grootliks vanaf 1912 gefinansier deur anonieme skenkings van 'n geheimsinnige "Mnr. Smith". In Januarie 1920 is die skenker onthul as die nyweraar [[George Eastman]], 'n uitvinder van filmproduksiemetodes en stigter van [[Kodak|Eastman Kodak]]. Tussen 1912 en 1920 het Eastman $20 miljoen ($ 304.2 miljoen in 2024-dollars) in kontant en Kodak-voorraad aan MIT geskenk. <ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/eastman/peopleevents/pande15.html|title=Eastman Becomes a Mystery Donor to MIT|last=Lindsay|first=David|year=2000|publisher=PBS-WGBH}}</ref> In 1916, met die eerste akademiese geboue voltooi, het die MIT-administrasie die Charlesrivier oorgesteek op die seremoniële skuit ''Bucentaur'' wat vir die geleentheid gebou is.<ref>{{Cite web|url=http://museum.mit.edu/nom150/entries/546|title=MIT150 Exhibition Nomination|website=museum.mit.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305232529/http://museum.mit.edu/nom150/entries/546|archive-date=2016-03-05|access-date=2016-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://webmuseum.mit.edu/media.php?module=subjects&type=popular&kv=9&media=20|title=MIT Museum|website=webmuseum.mit.edu|access-date= 5 Februarie 2025|archive-date=10 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230416/https://webmuseum.mit.edu/media.php?module=subjects&type=popular&kv=9&media=20|url-status=dead}}</ref> Intussen het die debat oor of die Instituut moet voortgaan met "praktiese" industriële opleiding of wetenskaplike navorsing, voortgeduur.<ref name="Lécuyer">{{Cite book |last=Lécuyer |first=Christophe |title=Becoming MIT: Moments of Decision |publisher=MIT Press |pages=59–80 |chapter=Patrons and Plan}}</ref> President Richard MacLaurin het fondse benodig om met Eastman s'n te vergelyk en op te maak vir kwynende staatsondersteuning en het in 1920 'n bedryfsbefondsingsmodel bekend gestel as die "Tegnologieplan".<ref name="Lécuyer" /><ref name="Geiger">{{Cite book |last=Geiger |first=Roger L. |url=https://archive.org/details/toadvanceknowled00geig |title=To advance knowledge: the growth of American research universities, 1900–1940 |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=0-19-503803-7 |pages=[https://archive.org/details/toadvanceknowled00geig/page/n23 13]–15, 179–9 |url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.freaktakes.com/p/a-progress-studies-history-of-early-001|title=A Progress Studies History of Early MIT— Part 2: An Industrial Research Powerhouse|last=Gilliam|first=Eric|date=8 July 2022|access-date=13 November 2024}}</ref> Soos MIT onder die Tegnologieplan gegroei het, het dit nuwe nagraadse programme gebou wat laboratoriumwerk oor industrieprobleme beklemtoon het, insluitend 'n nuwe program in elektriese ingenieurswese.<ref name="Lécuyer" /> Gerard Swope, MIT se voorsitter en hoof van General Electric, het geglo dat talentvolle ingenieurs wetenskaplike navorsingsopleiding benodig.<ref name="Lécuyer" /> In 1930 het hy Karl Taylor Compton gewerf om MIT se transformasie as 'n "tegnologiese" navorsingsuniversiteit te lei en om meer outonomie uit die private industrie te bou.<ref name="Lécuyer" /> == Onlangse geskiedenis == [[Lêer:MIT_Media_Lab.jpg|regs|duimnael| Die MIT Media Lab huisves navorsers wat nuwe gebruike van rekenaartegnologie ontwikkel en hier word die 1985-gebou, ontwerp deur IM Pei, met 'n uitbreiding (regs van foto) ontwerp deur Fumihiko Maki wat in Maart 2010 geopen is, getoon.]] MIT het tred gehou met en aansienlik tot die digitale era bygedra. Benewens die ontwikkeling van die voorgangers van moderne rekenaar- en [[Rekenaarnetwerk|netwerktegnologie]],<ref>{{Cite journal |last=Lee |first=J.A.N. |last2=McCarthy |first2=J. |last3=Licklider |first3=J.C.R. |year=1992 |title=The beginnings at MIT |journal=IEEE Annals of the History of Computing |volume=14 |issue=1 |pages=18–54 |doi=10.1109/85.145317 |s2cid=30631012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.computerhistory.org/internet_history/|title=Internet History|publisher=Computer History Museum|access-date=August 13, 2008}}</ref> het studente, personeel en fakulteitslede by Projek MAC, die Kunsmatige Intelligensie Laboratorium en die Tech Model Railroad Club van die vroegste interaktiewe [[Videospeletjie|rekenaarvideospeletjies]] soos ''Spacewar! geskryf,'' en het baie van die moderne hacker- slang en -kultuur geskep.<ref>{{Cite web|url=http://www.catb.org/~esr/writings/cathedral-bazaar/hacker-history/ar01s02.html|title=A Brief History of Hackerdom|last=Raymond|first=Eric S.|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010145931/http://www.catb.org/~esr/writings/cathedral-bazaar/hacker-history/ar01s02.html|archive-date=2008-10-10|access-date=August 11, 2008}}</ref> Verskeie groot rekenaarverwante organisasies het sedert die 1980's by MIT ontstaan: [[Richard Stallman]] se GNU-projek en die daaropvolgende Free Software Foundation is in die middel-1980's by die AI Lab gestig; die MIT Media Lab is in 1985 deur Nicholas Negroponte en Jerome Wiesner gestig om navorsing oor nuwe gebruike van rekenaartegnologie te bevorder;<ref>{{Cite web|url=http://www.media.mit.edu/?page_id=16|title=The Media Lab – Retrospective|publisher=MIT Media Lab|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417085247/http://media.mit.edu/?page_id=16|archive-date=April 17, 2009|access-date=August 12, 2008}}</ref> die [[W3C|World Wide Web Consortium-]] standaardorganisasie is in 1994 by die Laboratorium vir Rekenaarwetenskap gestig deur [[Tim Berners-Lee]];<ref>{{Cite web|url=http://www.w3.org/Consortium/facts#history|title=About W3C: History|publisher=World Wide Web Consortium|access-date=August 11, 2008}}</ref> die OpenCourseWare -projek het kursusmateriaal vir meer as 2 000 MIT-klasse sedert 2002 gratis aanlyn beskikbaar gestel;<ref>{{Cite web|url=http://ocw.mit.edu/|title=MIT OpenCourseWare|publisher=MIT|access-date=June 12, 2008}}</ref> en die One Laptop per Child -inisiatief om rekenaaropvoeding en konnektiwiteit na kinders wêreldwyd uit te brei, is in 2005 bekendgestel.<ref>{{Cite web|url=http://www.laptop.org/en/vision/mission/|title=Mission – One Laptop Per Child|publisher=One Laptop Per Child|archive-url=https://web.archive.org/web/20080813080949/http://laptop.org/en/vision/mission/|archive-date=2008-08-13|access-date=August 11, 2008}}</ref> Die Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory (LIGO) is ontwerp en gebou deur 'n span wetenskaplikes van [[California Institute of Technology]], MIT, en industriële kontrakteurs, en befonds deur die National Science Foundation . Dit is ontwerp om die veld van gravitasiegolf-astronomie te bevorder deur die opsporing van [[Swaartegolf|gravitasiegolwe]] wat deur [[algemene relatiwiteit]] voorspel is<ref>{{Cite web|url=https://space.mit.edu/LIGO/aboutligo.html|title=About LIGO|publisher=MIT|access-date=8 September 2020}}</ref> Gravitasiegolwe is in 2015 vir die eerste keer deur LIGO opgespoor. Vir bydraes tot LIGO en die waarneming van gravitasiegolwe, het twee Caltech-fisici, Kip Thorne en Barry Barish, en MIT-fisikus Rainer Weiss die [[Nobelprys vir fisika|Nobelprys in fisika]] in 2017 gewen.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2017/weiss/facts/|title=Rainer Weiss – Facts|publisher=Nobel Foundation|access-date=8 September 2020}}</ref> Weiss, wat ook 'n MIT-gegradueerde is, het die laser-interferometriese tegniek ontwerp, wat as die noodsaaklike bloudruk vir die LIGO gedien het.<ref>{{Cite web|url=https://news.mit.edu/2017/mit-physicist-rainer-weiss-shares-nobel-prize-physics-1003|title=MIT physicist Rainer Weiss shares Nobel Prize in physics|date=October 3, 2017|publisher=MIT News|access-date=8 September 2020}}</ref> == Kampus == [[Lêer:Great_Dome,_Massachusetts_Institute_of_Technology,_Aug_2019.jpg|duimnael| MIT se gebou 10 en Groot Koepel kyk uit oor Killian Court]] MIT se 166-akker (67.2 ha) kampus in die stad [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]] strek oor ongeveer 'n 1.6km langs die noordekant van die Charles River- kom. <ref name="Campus">{{Cite web|url=http://web.mit.edu/facts/campus.html|title=The Campus|publisher=MIT Facts 2018|access-date=November 11, 2018}}</ref> Die kampus word verdeel deur Massachusettslaan, met die meeste slaapsale en studentelewefasiliteite in die weste en die meeste akademiese geboue in die ooste. Die brug naaste aan MIT is die Harvard-brug, wat bekend is daarvoor dat dit afgemerk is in 'n nie-standaard lengte-eenheid - die smoot.<ref>{{Cite journal |last=Durant |first=Elizabeth |title=Smoot's Legacy: 50th anniversary of famous feat nears |url=http://www.technologyreview.com/article/20983/ |url-status=dead |journal=[[Technology Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111082013/http://www.technologyreview.com/article/20983/ |archive-date=2012-01-11 |access-date=August 13, 2008}}</ref> MIT se kernreaktor op die kampus<ref>{{Cite web|url=http://web.mit.edu/catalogue/overv.chap6-nrl.shtml|title=MIT Course Catalogue|publisher=MIT|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104182125/http://web.mit.edu/catalogue/overv.chap6-nrl.shtml|archive-date=January 4, 2009|access-date=July 14, 2008}}</ref> is een van die kragtigste universiteitsgebaseerde [[Kernreaktor|kernreaktore]] in die Verenigde State. Die prominensie van die reaktor se inperkingsgebou in 'n digbevolkte gebied was omstrede,<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Technology/LooseNukes/|title=Loose Nukes: A Special Report|website=ABC News|access-date=April 14, 2007}}</ref> maar MIT hou vol dat dit goed beveilig is.<ref>{{Cite news|accessdate=October 5, 2006}}</ref> Die kampus se primêre energiebron is aardgas. MIT het stappe geneem om sy omgewingsimpak te verminder deur alternatiewe brandstof- kampuspendeltuie in werking te stel, openbare vervoerpasse te subsidieer, sonkragafsettings te bou, en 'n kragopwekkingsaanleg te bou om die kampus se elektrisiteit, verwarming en verkoelingsvereistes van krag te voorsien.<ref>{{Cite web|url=http://web.mit.edu/environment/commitment/conservation.html|title=The Environment at MIT: Conservation|publisher=MIT|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104133307/http://web.mit.edu/environment/commitment/conservation.html|archive-date=January 4, 2009|access-date=August 11, 2008}}</ref> MIT het aansienlike kommersiële eiendomsbesit in Cambridge waarop dit eiendomsbelasting betaal, plus 'n bykomende vrywillige betaling in plaas van belasting (PILOT) op akademiese geboue wat wetlik belastingvry is. In 2017 was dit die grootste belastingbetaler in die stad, wat ongeveer 14% van die stad se jaarlikse inkomste bydra.<ref name="CommFacts">{{Cite web|url=http://web.mit.edu/facts/community.html|title=MIT Facts 2017: MIT and the Community|website=web.mit.edu|access-date=March 24, 2017}}</ref> Die besit sluit Technology Square, dele van Kendall Square, University Park, en baie eiendomme in Cambridgeport en Area 4 aan die hoofkampus in.<ref>{{Cite web|url=http://www.cambridgema.gov/~/media/Files/CDD/Maps/Institutions/cddmap_institutions_ownership.pdf|title=Institutional Ownership Map – Cambridge Massachusetts|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022201633/https://www.cambridgema.gov/~/media/Files/CDD/Maps/Institutions/cddmap_institutions_ownership.pdf|archive-date=2015-10-22|access-date=2016-09-08}}</ref> Die grond word gehou vir beleggingsdoeleindes en potensiële langtermyn-uitbreiding.<ref>{{Cite web|url=https://mitimco.org/discover|title=Discover – MITIMCo|last=Yadav|first=Sudhanshu|date=2022-06-22|access-date=2025-02-05|archive-date=2025-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222075957/https://mitimco.org/discover|url-status=dead}}</ref> === Argitektuur === [[Lêer:Stata_Center_(05689p).jpg|duimnael| Die Stata-sentrum huisves CSAIL, LIDS en die Departement Linguistiek en Filosofie]] MIT se Skool vir Argitektuur, gestig in 1865<ref>{{Cite book |last=Allaback |first=Sarah |title=The first American women architects |date=2008 |publisher=University of Illinois Press |isbn=978-0-252-03321-6 |location=Urbana, Ill. |pages=24}}</ref> en nou genoem die Skool vir Argitektuur en Beplanning, was die eerste formele argitektuurprogram in die Verenigde State,<ref>{{Cite web|url=http://architecture.mit.edu/welcome.html|title=MIT Architecture: Welcome|publisher=MIT Department of Architecture|archive-url=https://web.archive.org/web/20070323150619/http://architecture.mit.edu/welcome.html|archive-date=March 23, 2007|access-date=April 4, 2007}}</ref> en dit het 'n geskiedenis van die ingebruikneming van progressiewe geboue.<ref name="Starchitecture">{{Cite news|accessdate=October 24, 2006}}</ref> Die eerste geboue wat op die Cambridge-kampus gebou is, wat in 1916 voltooi is, word soms die "Maclaurin-geboue" genoem na die Instituutpresident Richard Maclaurin wat toesig gehou het oor die konstruksie daarvan. Hierdie geboue is deur William Welles Bosworth, ontwerp en van [[gewapende beton]] gebou, 'n eerste vir 'n nie-industriële- en nog minder - 'n universiteitsgebou, in die VSA, waar ligter boumateriale vandag nog populêr is.<ref name="Jarzombek1">{{Cite book |last=Jarzombek |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=QiwRGc3E7Z8C |title=Designing MIT: Bosworth's New Tech |publisher=Northeastern University Press |year=2004 |isbn=978-1-55553-619-0 |location=Boston |pages=50–51}}</ref> Bosworth se ontwerp is beïnvloed deur die City Beautiful Movement van die vroeë 1900's<ref name="Jarzombek1" /> en bevat die [[Panteon in Rome|Pantheon]]-agtige Groot Koepel wat die Barker Engineering Biblioteek huisves. Die Groot Koepel kyk uit oor Killian Court, waar gradeplegtighede elke jaar gehou word. Die frise van die kalksteen-geklede geboue rondom Killian Court is gegraveer met die name van belangrike wetenskaplikes en filosowe.{{Refn|The friezes of the marble-clad buildings surrounding Killian Court are carved in large Roman letters with the names of [[Aristotle]], [[Isaac Newton|Newton]], [[Louis Pasteur|Pasteur]], [[Antoine Lavoisier|Lavoisier]], [[Michael Faraday|Faraday]], [[Archimedes]], [[Leonardo da Vinci|da Vinci]], [[Charles Darwin|Darwin]], and [[Nicolaus Copernicus|Copernicus]]; each of these names is surmounted by a cluster of appropriately related names in smaller letters. Lavoisier, for example, is placed in the company of [[Robert Boyle|Boyle]], [[Henry Cavendish|Cavendish]], [[Joseph Priestley|Priestley]], [[John Dalton|Dalton]], [[Joseph Louis Gay-Lussac|Gay Lussac]], Berzelius, [[Friedrich Wöhler|Woehler]], [[Justus von Liebig|Liebig]], [[Robert Bunsen|Bunsen]], [[Dmitri Mendeleev|Mendeleev]], [[Sir William Henry Perkin|Perkin]], and [[Jacobus Henricus van 't Hoff|van't Hoff]].<ref>{{cite web |url=http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/names/index.html |title=Names of MIT Buildings |publisher=MIT Archives |access-date=April 10, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519104929/http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/names/index.html |archive-date=19 Mei 2010 |url-status=dead}}</ref><ref name=TechNames>{{cite news |title=Names on Institute Buildings Lend Inspiration to Future Scientists |url=http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/names/the-tech.html |access-date=May 30, 2012 |newspaper=The Tech |volume=XLII |number=70 |date=December 22, 1922 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305013722/http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/names/the-tech.html |archive-date=March 5, 2016 |url-status=dead}}</ref>}} Die ruim "gebou 7"-atrium by Massachusettslaan 77 word beskou as die ingang na die Oneindige Gang en die res van die kampus.<ref name="BO">{{Cite web|url=https://catalog.mit.edu/mit/overview/administration/|title=MIT Course Catalogue: Overview|publisher=MIT|access-date=19 August 2024}}</ref> === Behuising === [[Lêer:Simmons_Hall,_MIT,_Cambridge,_Massachusetts.JPG|regs|duimnael| Die Simmons Hall voorgraadse slaapsaal is in 2002 voltooi.]] Voorgraadse studente word gewaarborg van vier jaar se behuising in een van MIT se 11 voorgraadse slaapsale.<ref>{{Cite web|url=https://studentlife.mit.edu/housing/undergraduate-housing/residence-halls|title=Undergraduate Residence Halls|last=MIT Housing Office|access-date=October 1, 2010|archive-date=21 Januarie 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121090615/https://studentlife.mit.edu/housing/undergraduate-housing/residence-halls|url-status=dead}}</ref> Diegene wat op kampus woon, kan ondersteuning en mentorskap ontvang van inwonende gegradueerde studente-tutors, adviseurs en fakulteitshuismeesters.<ref>{{Cite web|url=http://web.mit.edu/reslife/rlp/ra-grt.html|title=Residential Life Live-in Staff|publisher=MIT|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320123544/http://web.mit.edu/reslife/rlp/ra-grt.html|archive-date=March 20, 2012|access-date=June 1, 2012}}</ref> Omdat behuisingsopdragte op grond van die voorkeure van die studente self gemaak word, kan diverse sosiale atmosfeer in verskillende leefgroepe volgehou word; byvoorbeeld, volgens die ''Yale Daily News-'' personeel se ''The Insider's Guide to the Colleges, 2010'', "Die verdeling tussen Ooskampus en Weskampus is 'n beduidende kenmerk van MIT. Ooskampus het 'n reputasie as 'n florerende teenkultuur verwerf."<ref>{{Cite book |last=Yale Daily News Staff |url=https://archive.org/details/insidersguidetoc00yale_5/page/377 |title=The Insider's Guide to the Colleges, 2010 |publisher=St. Martin's Griffin |year=2009 |isbn=978-0-312-57029-3 |pages=[https://archive.org/details/insidersguidetoc00yale_5/page/377 377–380]}}</ref> MIT het ook 5 slaapsale vir enkelstudente en 2 woonstelgeboue op kampus vir getroude studentegesinne.<ref>{{Cite web|url=http://housing.mit.edu/graduatefamily/residences|title=Graduate residences for singles & families|last=MIT Housing Office|publisher=MIT|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620170109/http://housing.mit.edu/graduatefamily/residences|archive-date=June 20, 2010|access-date=October 1, 2010}}</ref> == Organisasie en administrasie == [[Lêer:MIT_Lobby_7.jpg|duimnael| Voorportaal 7 by Massachusettslaan 77 word as die hoofingang na die kampus beskou.]] MIT is 'n publiek-geoktrooieerde nie-winsgewende korporasie wat beheer word deur 'n privaat-aangestelde direksie bekend as die '''MIT Korporasie'''.<ref name="Mead">{{Cite web|url=http://web.mit.edu/fnl/volume/185/mead.html|title=A Brief History and Workings of the MIT Corporation|last=Mead|first=Dana G.|date=May 2006|website=MIT Faculty Newsletter|access-date=19 August 2024}}</ref> Die Korporasie se direksie het ter enige tyd 60–80 lede, sommige met vaste termyne, sommige met lewenslange aanstellings, en agt wat ''ex officio'' dien.{{Refn|Life members end their terms at 75 years old. ''Ex officio'' members are the Corporation's elected officers—its Chair, President, Treasurer, and Secretary—and the president of the MIT Alumni Association, the [[Governor of Massachusetts]], the Chief Justice of the [[Massachusetts Supreme Judicial Court]], and the Massachusetts Secretary of Education.}}<ref>{{Cite web|url=https://corporation.mit.edu/bylaws/bylaws-section-2|title=Bylaws of the MIT Corporation – Section 2: Members|publisher=The MIT Corporation|access-date=19 August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://corporation.mit.edu/membership/all-members|title=The MIT Corporation: All Members|publisher=The MIT Corporation|access-date=19 August 2024}}</ref> Die Korporasie keur die begroting, nuwe programme, grade en fakulteitsaanstellings goed, en kies 'n president om die universiteit te bestuur en die Instituut se fakulteit voor te sit.<ref name="BO"/><ref name="Mead" /> Die huidige president is Sally Kornbluth, 'n selbioloog en voormalige provos by Duke Universiteit, wat in Januarie 2023 MIT se agtiende president geword het Die huidige en vorige fisikafakulteit het agt [[Nobelprys vir fisika|Nobelpryse]] gewen,<ref name="IR Nobel">{{Cite web|url=http://web.mit.edu/ir/pop/awards/nobel.html|title=Nobel Prize|publisher=Office of Institutional Research, MIT|access-date=December 31, 2008}}</ref> vier ICTP Dirac-medaljes,<ref>{{Cite web|url=http://web.mit.edu/ir/pop/awards/dirac.html|title=Dirac Medal|publisher=Office of Institutional Research, MIT|access-date=December 31, 2008}}</ref> en drie Wolfpryse hoofsaaklik vir hul bydraes tot subatomiese en [[Kwantum|kwantumteorie]].<ref>{{Cite web|url=http://www.wolffund.org.il/cat.asp?id=25&cat_title=PHYSICS|title=Prize in Physics|publisher=Wolf Foundation|archive-url=https://archive.today/20240525172450/https://www.webcitation.org/65DR3JlSI?url=http://www.wolffund.org.il/cat.asp%3Fid=25|archive-date=2024-05-25|access-date=October 4, 2010}}</ref> Lede van die departement chemie is bekroon met drie [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryse]] en een Wolfprys vir die ontdekking van nuwe sinteses en metodes.<ref name="IR Nobel" /> MIT-bioloë het ses [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|Nobelpryse]] ontvang vir hul bydraes tot genetika, immunologie, onkologie en molekulêre biologie.<ref name="IR Nobel" /> Professor Eric Lander was een van die hoofleiers van die Menslike Genoomprojek.<ref>{{Cite journal |last=Lander |first=Eric |last2=Linton |first2=LM |last3=Birren |first3=B |last4=Nusbaum |first4=C |last5=Zody |first5=MC |last6=Baldwin |first6=J |last7=Devon |first7=K |last8=Dewar |first8=K |last9=Doyle |first9=M |display-authors=8 |year=2001 |title=Initial sequencing and analysis of the human genome |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/62798/1/409860a0.pdf |journal=Nature |volume=409 |issue=6822 |pages=860–921 |bibcode=2001Natur.409..860L |doi=10.1038/35057062 |pmid=11237011 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.broadinstitute.org/about/bios/bio-lander.html|title=Eric S. Lander|publisher=Broad Institute|access-date=June 9, 2008}}</ref> Positroniumatome,<ref>{{Cite news|accessdate=June 12, 2008}}</ref> sintetiese [[penisillien]], sintetiese selfrepliserende molekules,<ref>{{Cite web|url=http://w3.mit.edu/newsoffice/tt/1990/may09/23124.html|title=Self-Reproducing Molecules Reported by MIT Researchers|date=May 9, 1990|publisher=MIT News Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516120912/http://w3.mit.edu/newsoffice/tt/1990/may09/23124.html|archive-date=May 16, 2008|access-date=June 12, 2008}}</ref> en die genetiese basisse vir [[Motorneuronsiekte|Amiotrofiese laterale sklerose]] (ook bekend as ALS of Lou Gehrig se siekte) en [[Huntington se siekte]] is die eerste keer by MIT ontdek.<ref name="MIT Firsts">{{Cite web|url=http://web.mit.edu/newsoffice/special/firsts.html|title=MIT Research and Teaching Firsts|publisher=MIT|archive-url=https://web.archive.org/web/20080531233441/http://web.mit.edu/newsoffice/special/firsts.html|archive-date=May 31, 2008|access-date=June 12, 2008}}</ref> Jerome Lettvin het die studie van kognitiewe wetenskap verander met sy referaat "Wat die padda se oog die padda se brein vertel".<ref>{{Cite news|accessdate=October 4, 2010}}</ref> Navorsers het 'n stelsel ontwikkel om MRI-skanderings in 3D-gedrukte fisiese modelle om te skakel.<ref>{{Cite web|url=https://news.mit.edu/2015/3-d-printed-heart-models-surgery-0917.html|title=Personalized Heart model|last=Hardesty|first=Larry|date=September 17, 2015|access-date=September 21, 2015}}</ref> == Ontdekkings en innovasie == === Natuurwetenskappe === * [[Onkogeen|Onkogene]] – Robert Weinberg het 'n genetiese basis van menslike [[kanker|blaaskanker]] ontdek.<ref>{{Cite journal |last=Shih |first=C. |last2=Weinberg |first2=R. A. |year=1982 |title=Isolation of a transforming sequence from a human bladder carcinoma cell line |journal=Cell |volume=29 |issue=1 |pages=161–9 |doi=10.1016/0092-8674(82)90100-3 |pmid=6286138 |s2cid=12046552}}</ref> * Omgekeerde transkripsie - David Baltimore het onafhanklik, in 1970 by MIT, twee RNA-tumorvirusse geïsoleer: R-MLV en weer RSV.<ref name="pmid4316300">{{Cite journal |last=Baltimore D. |date=June 1970 |title=RNA-dependent DNA polymerase in virions of RNA tumour viruses |journal=Nature |volume=226 |issue=5252 |pages=1209–11 |bibcode=1970Natur.226.1209B |doi=10.1038/2261209a0 |pmid=4316300 |s2cid=4222378}}</ref> * Termiese doodstyd – Samuel Cate Prescott en William Lyman Underwood van 1895 tot 1898. Gedoen vir inmaak van kos. Toepassings wat later nuttig gevind is in mediese toestelle, [[Geneesmiddel|farmaseutiese produkte]] en skoonheidsmiddels.<ref>{{Cite book |last=Goldblith |first=S.A. |title=Pioneers in Food Science, Volume 1: Samuel Cate Prescott – M.I.T. Dean and Pioneer Food Technologist |publisher=Food & Nutrition Press |year=1993 |location=Trumball, CT}}</ref> * Swak wisselwerking - Steven Weinberg het die elektroswak verenigingsteorie, wat aanleiding gegee het tot die moderne formulering van die [[Standaardmodel]], in 1967 by MIT voorgestel.<ref>{{Cite journal |last=Weinberg |first=S |year=1967 |title=A Model of Leptons |url=http://astrophysics.fic.uni.lodz.pl/100yrs/pdf/12/066.pdf |url-status=dead |journal=Phys. Rev. Lett. |volume=19 |issue=21 |pages=1264–66 |bibcode=1967PhRvL..19.1264W |doi=10.1103/PhysRevLett.19.1264 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112142352/http://astrophysics.fic.uni.lodz.pl/100yrs/pdf/12/066.pdf |archive-date=2012-01-12}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] [[Kategorie:Universiteite]] oe6pw39cwkdhl7o2745f2kzukratlee 0 424204 2892730 2738440 2026-04-11T18:54:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892730 wikitext text/x-wiki '''Liang Wenfeng''' ([[Chinees]]: 梁文锋; [[pinyin]]: Liáng Wénfēng; gebore 1985) is 'n Chinese [[entrepreneur]] en sakeman wat die medestigter van die kwantitatiewe verskansingsfonds High-Flyer is, sowel as die stigter en uitvoerende hoof van sy [[kunsmatige intelligensie]]-firma [[DeepSeek]]. ==Vroeë lewe en opvoeding== Liang is in 1985 in [[Zhanjiang]], [[Guangdong]], gebore. Sy ouers was albei laerskoolonderwysers.<ref name=":0">{{Cite web | author = QQ.com Staff [Anon.] | date = 19 Januarie 2025 | title=DeepSeek创始人梁文锋，广东人，仅靠百名中国程序员，赶超OpenAI | trans-title = Liang Wenfeng, Founder of DeepSeek, is From Guangdong. He Surpassed OpenAI With Only a Hundred Chinese Programmers |url=https://news.qq.com/rain/a/20250119A02OKF00 | access-date=22 Januarie 2025 | website= QQ.com | language=zh-CN | archive-date=22 Januarie 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250122101120/https://news.qq.com/rain/a/20250119A02OKF00 |url-status=live }}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |last=Schneider |first=Jordan |date=27 November 2024 |title=Deepseek: The Quiet Giant Leading China's AI Race |url=https://www.chinatalk.media/p/deepseek-ceo-interview-with-chinas |access-date=22 Januarie 2025 |website=ChinaTalk |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Velazco |first=Chris |date=29 Januarie 2025 |title=The DeepSeek app is impressively strange. Here's what the fuss is about. |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2025/01/28/deepseek-ai-app-test-hands-on/ |newspaper=The Washington Post}}</ref> Liang, wat aan die Zhejiang-universiteit opgelei is, het 'n Baccalaureusgraad in [[ingenieurswese]] in elektroniese inligtingsingenieurswese in 2007 en 'n Meestersgraad in Ingenieurswese in [[inligting]]s- en kommunikasie-ingenieurswese in 2010 ontvang. Sy meestersgraadverhandeling was getiteld "Navorsing oor teikennasporingsalgoritme gebaseer op laekoste-PTZ-kamera", onder die leiding van professor Xiang Zhiyu (向志宇).<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":5">{{Cite web |author=Dong, Yuqing "Danny" |date=26 Januarie 2025 |title=只招1%的天才，这家中国公司让硅谷难安 |trans-title=Only Recruiting 1% of Geniuses, This Chinese Company Makes Silicon Valley Uneasy |url=https://finance.sina.com.cn/roll/2025-01-26/doc-inehhkse0668392.shtml |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=26 Januarie 2025 |website=finance.sina.com.cn |language=zh-CN}}</ref> ==Loopbaan== In 2008 het Liang 'n span saam met sy klasmaats gevorm om data te versamel wat met finansiële markte verband hou. Hy het ook die span gelei om kwantitatiewe handel te ondersoek deur [[masjienleer]] en ander tegnologieë te gebruik. Dit was tydens die hoogtepunt van die 2007–2008 finansiële krisis.<ref name=":0" /> Na sy gradeplegtigheid het Liang na 'n goedkoop woonstel in [[Chengdu]], [[Sichuan]], verhuis waar hy geëksperimenteer het met maniere om [[kunsmatige intelligensie]] (KI) op verskeie velde toe te pas. Hierdie ondernemings het misluk, totdat hy probeer het om KI toe te pas op finansiering.<ref name=":1" /> In 2013 het Liang probeer om kunsmatige intelligensie met kwantitatiewe handel te integreer en het Hangzhou Yakebi Investment Management Co Ltd (杭雅克比投资管理有限公司) gestig met Xu Jin, 'n alumnus van Cofang 2015-Universiteit van Zhejiang-Zhou Technology Bpk (Hangzhou Huanfang Technology Co., Ltd), wat later se Zhejiang Jiuzhang Asset Management Co Ltd (Zhejiang Jiuzhang Asset Management Co., Ltd) geword het.<ref name=":5" /> In Februarie 2016 het Liang en twee ander ingenieursklasmaats Ningbo High-Flyer Quantitative Investment Management Partnership (Beperkte Vennootskap) saam gestig.<ref name=":1" /><ref name=":5" /><ref>{{Cite news |date=31 Mei 2020 |title=Billions Going to China's Quants Takes Fight to Global Funds |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-31/billions-flowing-to-china-s-quants-takes-fight-to-global-funds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525055515/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-31/billions-flowing-to-china-s-quants-takes-fight-to-global-funds |archive-date=25 Mei 2022 |access-date=22 Januarie 2025 |work=Bloomberg News |language=en}}</ref> het op wiskunde en KI staatgemaak om beleggings te maak.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> In 2019 het Liang High-Flyer KI gestig wat toegewy was aan navorsing oor KI-algoritmes en die basiese toepassings daarvan.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Ottinger |first=Lily |date=9 Desember 2024 |title=Deepseek: From Hedge Fund to Frontier Model Maker |url=https://www.chinatalk.media/p/deepseek-from-hedge-fund-to-frontier |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228030725/https://www.chinatalk.media/p/deepseek-from-hedge-fund-to-frontier |archive-date=28 Desember 2024 |access-date=22 Januarie 2025 |website=ChinaTalk |language=en}}</ref> Teen hierdie tyd het High-Flyer meer as 10 miljard yuan se bates onder bestuur gehad.<ref name=":0" /> Op 30 Augustus 2019 het Liang Wenfeng 'n hooftoespraak gelewer met die titel "Die toekoms van kwantitatiewe belegging in China vanuit 'n programmeerder se perspektief" by die Golden Bull-toekenningseremonie wat hewige besprekings ontketen het. Liang het gesê dat die maatstaf om te bepaal wat kwantitatief of nie-kwantitatief is, is of die beleggingsbesluit deur kwantitatiewe metodes of deur mense geneem word. Kwantitatiewe fondse het nie portefeuljebestuurders wat die besluite neem nie en is eerder net bedieners. Hy het ook gesê High-Flyer se missie is om die doeltreffendheid van China se sekondêre mark te verbeter.<ref name=":0" /> Op 30 Augustus 2019 het Liang Wenfeng 'n hooftoespraak gelewer met die titel "Die toekoms van kwantitatiewe belegging in China vanuit 'n programmeerder se perspektief" by die Golden Bull-toekenningseremonie wat hewige besprekings ontketen het. Liang het gesê dat die maatstaf om te bepaal wat kwantitatief of nie-kwantitatief is, is of die beleggingsbesluit deur kwantitatiewe metodes of deur mense geneem word. Kwantitatiewe fondse het nie portefeuljebestuurders wat die besluite neem nie en is eerder net bedieners. Hy het ook gesê High-Flyer se missie is om die doeltreffendheid van China se sekondêre mark te verbeter.<ref name=":0" /> In Februarie 2021 is Gregory Zuckerman se boek ''The Man Who Solved the Market: How Jim Simons Launched the Quant Revolution'' gepubliseer. Liang het die voorwoord vir die Chinese uitgawe van die boek geskryf waar hy gesê het dat wanneer hy ook al probleme by die werk ondervind het, hy aan Simons se woorde sou dink "Daar moet 'n manier wees om pryse te modelleer".<ref>{{Cite web |last=Zuckerman |first=Gregory |date=27 Januarie 2025 |title=The Guy Behind DeepSeek Blurbed My Book in China |url=https://www.wsj.com/tech/ai/the-guy-behind-deepseek-blurbed-my-book-in-china-ce08bd4f |access-date=2025-02-01 |website=WSJ |language=en-US}}</ref> Gedurende 2021 het Liang duisende [[Nvidia]] GPU's vir sy KI-kantprojek begin koop terwyl hy High-Flyer bestuur het. Sommige industrie-insiders het dit beskou as die eksentrieke optrede van 'n miljardêr wat op soek is na 'n nuwe stokperdjie. Een van Liang se sakevennote het gesê hulle het Liang aanvanklik nie ernstig opgeneem nie en het hul eerste ontmoeting beskryf as 'n baie nerdy ou met 'n verskriklike haarstyl wat nie sy visie kon verwoord nie. Liang het eenvoudig gesê hy wil iets bou en dit sal 'n spelwisselaar wees wat sy sakevennote gedink het slegs moontlik is van reuse soos ByteDance en Alibaba Group.<ref name=":4">{{Cite news |last=Wu |first=Zijing |date=24 Januarie 2025 |title=How Small Chinese AI Start-Up DeepSeek Shocked Silicon Valley |url=https://www.ft.com/content/747a7b11-dcba-4aa5-8d25-403f56216d7e |access-date=25 Januarie 2025 |work=Financial Times |archive-date=25 Januarie 2025 | url-access = subscription | archive-url=https://web.archive.org/web/20250125094520/https://www.ft.com/content/747a7b11-dcba-4aa5-8d25-403f56216d7e |url-status=live }}</ref> In Mei 2023 het Liang aangekondig dat High-Flyer die ontwikkeling van kunsmatige algemene intelligensie sou voortsit en DeepSeek van stapel gestuur.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Gedurende daardie maand in 'n onderhoud met 36Kr, het Liang verklaar dat High-Flyer 10 000 Nvidia A100 GPU's bekom het voordat die Amerikaanse regering KI-skyfiebeperkings op China ingestel het. Dit het die grondslag gelê vir DeepSeek om as 'n LLM-ontwikkelaar te funksioneer. Hy het ook gesê DeepSeek kry befondsing van High-Flyer.<ref name=":1" /><ref name="scmp 1 Januarie 2025">{{cite web |last1=Jiang |first1=Ben |last2=Perezi |first2=Bien |date=1 Januarie 2025 |title=Meet DeepSeek: the Chinese start-up that is changing how AI models are trained |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3293050/meet-deepseek-chinese-start-changing-how-ai-models-are-trained |website=South China Morning Post |language=en |access-date=22 Januarie 2025 |archive-date=22 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122160046/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3293050/meet-deepseek-chinese-start-changing-how-ai-models-are-trained |url-status=live }}</ref> Dit was omdat waagkapitaalmaatskappye, toe DeepSeek gestig is, huiwerig was om finansiering te verskaf, aangesien dit onwaarskynlik was dat dit in 'n kort tydperk 'n uitgang sou kon genereer. Aangesien die doelwit langtermyn was, het DeepSeek werknemers gesoek wat vermoë en passie gehad het eerder as ervaring.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> In Julie 2024 is Liang weer met 36Kr ondervra. Hy het gesê dat toe DeepSeek V2 vrygestel is en 'n KI-prysoorlog in China ontketen het, dit as 'n groot verrassing gekom het, aangesien die span nie verwag het dat pryse so sensitief sou wees nie. Hy het ook gesê dat namate China se ekonomie ontwikkel, dit geleidelik 'n bydraer moet word in plaas van om vry te ry. Wat in China se innovasie ontbreek, is nie kapitaal nie, maar 'n gebrek aan selfvertroue en kennis om talent daarin te organiseer. DeepSeek het niemand spesiaal aangestel nie en werknemers is geneig om plaaslik opgelei te wees. Wanneer dit by ontwrigtende tegnologieë kom, kan geslotebronbenaderings ander net tydelik vertraag om in te haal.<ref name=":3" /> Op 20 Januarie 2025 is Liang genooi na die simposium met kundiges, entrepreneurs en verteenwoordigers van die velde van onderwys, wetenskap, kultuur, gesondheid en sport wat deur premier Li Qiang in [[Beijing]] beskou is, wat as 'n bedryfskenner beskou word gee menings en voorstelle oor die jaarlikse 2024-regeringswerkverslag.<ref>{{Cite web |author=Sina Finance Staff |date=22 Januarie 2025 |title=量化巨头幻方创始人梁文锋参加总理座谈会并发言，他还创办了"AI界拼多多" |trans-title=Liang Wenfeng, Founder of the Quantitative Giant Huanfang, Attended the Prime Minister's Symposium and Spoke. He Also Founded the "AI Pinduoduo" |url=https://finance.sina.com.cn/jjxw/2025-01-22/doc-inefuxsi7314244.shtml |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=26 Januarie 2025 |website=finance.sina.com.cn |language=zh-CN}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Jiang |first=Ben |date=21 Januarie 2025 |title=Beijing puts spotlight on China's new face of AI, DeepSeek's Liang Wenfeng |url=https://www.scmp.com/tech/policy/article/3295662/beijing-meeting-puts-spotlight-chinas-new-face-ai-deepseek-founder-liang-wenfeng |access-date=22 Januarie 2025 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=21 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121221843/https://www.scmp.com/tech/policy/article/3295662/beijing-meeting-puts-spotlight-chinas-new-face-ai-deepseek-founder-liang-wenfeng |url-status=live }}</ref> DeepSeek het R1<ref>{{Cite web |title=DeepSeek-R1 Release {{!}} DeepSeek API Docs |url=https://api-docs.deepseek.com/news/news250120 |access-date=28 Januarie 2025 |website=api-docs.deepseek.com |language=en}}</ref>, 'n oopbron-redenerende KI-model van 671 miljard parameters vrygestel, saam met die publikasie van 'n gedetailleerde tegniese artikel wat die argitektuur en opleidingsmetodologie daarvan verduidelik.<ref>{{Cite web |title=DeepSeek-R1/DeepSeek_R1.pdf at main · deepseek-ai/DeepSeek-R1 |url=https://github.com/deepseek-ai/DeepSeek-R1/blob/main/DeepSeek_R1.pdf |access-date=28 Januarie 2025 |website=GitHub |language=en}}</ref> Die model is gebou met slegs 2 048 Nvidia H800 GPU's teen 'n koste van $5,6 miljoen, wat 'n hulpbrondoeltreffende benadering toon wat skerp gekontrasteer het met die miljard-dollar-begrotings van Westerse mededingers. Teen 27 Januarie het DeepSeek ChatGPT verbygesteek om die nommer 1 gratis toepassing op die Amerikaanse iOS App Store te word.<ref>{{Cite web |last= |date=27 Januarie 2025 |title=Chinese AI DeepSeek's Assistant Tops ChatGPT on US Apple App Store |url=https://tribune.com.pk/story/2524765/chinese-start-up-deepseek-stuns-silicon-valley-with-cutting-edge-ai-model |access-date=28 Januarie 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> Ook het Amerikaanse aandele gedaal en meer as $1 triljoen is in markkapitalisasie uitgevee te midde van paniek oor DeepSeek.<ref>{{Cite web |last=Sor |first=Jennifer |date=28 Januarie 2025 |title=DeepSeek tech wipeout erases more than $1 trillion in market cap as AI panic grips Wall Street |url=https://markets.businessinsider.com/news/stocks/tech-stock-sell-off-deepseek-ai-chatgpt-china-nvidia-chips-2025-1 |access-date=28 Januarie 2025 |website=Markets Insider |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Liang, Wenfeng}} [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 07v02smrh0xefky68k0qavxi6uj228w 0 424389 2892942 2858301 2026-04-12T02:38:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892942 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Patrick Kluivert | image = [[Beeld:Patrick Kluivert at Web Summit 2024 (cropped 2).jpg|senter|raamloos]] | caption = Kluivert in 2024 | full_name = Patrick Stephan Kluivert<ref>{{cite web |url=https://players.fcbarcelona.com/en/player/445-kluivert-patrick-stephan-kluivert |title=Kluivert |publisher=FC Barcelona |access-date=8 February 2025}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1976|7|1|df=y}} | birth_place = [[Amsterdam]], [[Nederland]] | height = 1.91 m<ref>{{cite web |url = https://www.premierleague.com/players/2757/Patrick-Kluivert/overview | title = Overview: Patrick Kluivert | publisher = Premier League | access-date = 26 October 2024 }}</ref> | position = Doelskieter | currentclub = [[Indonesiese nasionale sokkerspan|Indonesië]] (afrigter) | youthyears1 = 1983–1984 | youthclubs1 = [[ASV De Dijk|Schellingwoude]] | youthyears2 = 1984–1994 | youthclubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]] | years1 = 1994–1997 | clubs1 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps1 = 70 | goals1 = 39 | years2 = 1997–1998 | clubs2 = [[AC Milan]] | caps2 = 27 | goals2 = 6 | years3 = 1998–2004 | clubs3 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps3 = 182 | goals3 = 90 | years4 = 2004–2005 | clubs4 = [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] | caps4 = 25 | goals4 = 6 | years5 = 2005–2006 | clubs5 = [[Valencia CF|Valencia]] | caps5 = 10 | goals5 = 1 | years6 = 2006–2007 | clubs6 = [[PSV Eindhoven|PSV]] | caps6 = 16 | goals6 = 3 | years7 = 2007–2008 | clubs7 = [[Lille OSC|Lille]] | caps7 = 14 | goals7 = 4 <!-- League appearances and goals only please! -->| totalcaps = 343 | totalgoals = 149 | nationalyears1 = 1990–1991 | nationalteam1 = Nederland o/16 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1991–1992 | nationalteam2 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland o/17]] | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 1992 | nationalteam3 = Nederland U18 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 1992–1994 | nationalteam4 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland o/19]] | nationalcaps4 = 20 | nationalgoals4 = 6 | nationalyears5 = 1994–2004 | nationalteam5 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps5 = 79 | nationalgoals5 = 40 | manageryears1 = 2010 | managerclubs1 = [[Brisbane Roar]] (assistent) | manageryears2 = 2011–2013 | managerclubs2 = [[FC Twente|Twente o/21]] | manageryears3 = 2012–2014 | managerclubs3 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] (assistent) | manageryears4 = 2015–2016 | managerclubs4 = [[Curaçaose nasionale sokkerspan|Curaçao]] | manageryears5 = 2016 | managerclubs5 = [[AFC Ajax|Ajax o/19]] | manageryears6 = 2018–2019 | managerclubs6 = [[Kameroense nasionale sokkerspan|Kameroen]] (assistent) | manageryears7 = 2021 | managerclubs7 = [[Curaçaose nasionale sokkerspan|Curaçao]] (tussentyds) | manageryears8 = 2023 | managerclubs8 = [[Adana Demirspor]] | manageryears9 = 2025 | managerclubs9 = [[Indonesiese nasionale sokkerspan|Indonesië]] }} '''Patrick Kluivert''' (gebore op 1 Julie 1976 in [[Amsterdam]]) is 'n voormalige Nederlandse sokkerspeler en afrigter. Kluivert, wat voorheen vir spanne soos [[AFC Ajax|Ajax]], [[AC Milan]] en [[FC Barcelona|Barcelona]] gespeel het, het 40 doele in 79 wedstryde vir [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] aangeteken. Sy afrigtingsloopbaan sluit rolle in by Adana Demirspor, [[Curaçaose nasionale sokkerspan|Curaçao]], [[Indonesiese nasionale sokkerspan|Indonesië]], asook as assistent-afrigter vir Nederland en [[Kameroense nasionale sokkerspan|Kameroen]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kluivert, Patrick}} [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] r68bwnpai958cdk31l49hqlggydomv7 0 424598 2892961 2792805 2026-04-12T02:45:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892961 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:RW Johnson.jpg|duimnael|Johnson praat tydens die 10de Barry Streek-gedenklesing in [[Kaapstad]], Suid-Afrika, in Augustus 2016.]] '''R.W. Johnson''' (gebore [[1943]]) is 'n [[Britse]] [[joernalis]], politieke wetenskaplike en historikus wat in [[Suid-Afrika]] woon.<ref>''[https://www.theguardian.com/profile/rwjohnson The Guardian]'' contributor profile.</ref> Hy is gebore as Richard "Bill" William in [[Engeland]], en het sy opleiding ontvang aan die destydse [[Universiteit van Natal]] en aan die [[Universiteit van Oxford]], as houer van die [[Rhodes-beurs]]. Hy was 26 jaar lank 'n genoot in [[politieke wetenskap]] aan Magdalen Kollege, Oxford,<ref name="Fallon">Ivan Fallon [https://web.archive.org/web/20090420211130/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/south-africas-brave-new-world-by-rw-johnson-1669476.html "'South Africa's Brave New World', By R.W. Johnson"], ''The Independent'', 17 April 2009</ref> en is steeds 'n emeritusgenoot. Sy 2015-boek, ''Look Back in Laughter: Oxford's Postwar Golden Age'', handel oor sy jare by Magdalen, en sluit 'n gedeelte in oor sy werk saam met die kollege-president, Keith Griffin, om die kollege se finansies reg te ruk en die kollege-geboue te red.<ref>R W Johnson: ''Look Back in Laughter: Oxford's Postwar Golden Age'', Threshold Press (2015).</ref> In die hersiening van sy [[memoires]], het ''The Economist'' Johnson beskryf as 'n "romantiese kontrariese liberaal".<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21664933-south-african-rhodes-scholar-looks-wistfully-back-past-british-privilege-romantic|title=Romantic contrarian|newspaper=The Economist|access-date=2017-11-14|language=en}}</ref> By sy terugkeer aan Suid-Afrika in 1995 is Johnson aangestel as direkteur van die Helen Suzman-stigting in Johannesburg, welke pos hy tot 2001 beklee het.<ref>[http://www.orionbooks.co.uk/10006-0/Author-R-W-Johnson.htm Orion] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106003501/http://www.orionbooks.co.uk/10006-0/Author-R-W-Johnson.htm |date=2009-01-06 }} author profile.</ref> Hy was vir 'n ruk die Suid-Afrikaanse korrespondent vir die ''London Sunday Times'', en het ook geskryf vir die ''London Review of Books'' ("LRB")<ref>[http://www.lrb.co.uk/contributors/john01 ''London Review of Books''] contributor page.</ref>. Sy artikels vir die LRB dek oor die algemeen Suid-Afrikaanse, en in 'n mindere mate, Zimbabwiese aangeleenthede. Vroeg in Maart 2009 het Johnson sy linkervoet beseer terwyl hy geswem het. Dit het met nekrotiserende fasciitis besmet geraak<ref>[http://www.lrb.co.uk/v31/n15/john01_.html R. W. Johnson "Diary", ''London Review of Books''], 6 Augustus 2009, bl.41</ref> en sy been is bo die knie geamputeer.<ref>[http://news.book.co.za/blog/2009/03/23/rw-johnson-loses-part-of-leg-ater-lagoon-swim/ "RW Johnson Loses Part of Leg After Lagoon Swim"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822100315/http://news.book.co.za/blog/2009/03/23/rw-johnson-loses-part-of-leg-ater-lagoon-swim/ |date=22 Augustus 2009 }}, ''Book SA - News'', 23 Maart 2009</ref> == Bibliografie == * (red. saam met Christopher Allen) ''African Perspectives'' (1970) * ''How Long Will South Africa Survive?'' (1977) * ''The Long March of the French Left'' (1981) * ''Shootdown: The Verdict on KAL 007'' (1985) * ''Heroes and Villains: Selected Essays'' (1990) * (red. saam met Lawrence Schlemmer) ''Launching Democracy in South Africa: South Africa's First Open Election, April 1994'' (1996) * (red. saam met David Welsh) ''Ironic Victory: Liberalism in Post-Liberation South Africa'' (1998) * ''South Africa; The First Man, the Last Nation'' (2004) * ''South Africa's Brave New World: The Beloved Country since the End of Apartheid'' (2009) * ''How Long Will South Africa Survive?: The Looming Crisis'' (2015) * ''Look Back in Laughter: Oxford's Postwar Golden Age'' (2015) * ''Foreign Native: An African Journey'' (2020) == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Johnson, R.W.}} [[Kategorie:Geboortes in 1915]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Britse skrywers]] i43er9abzjb01gdjjjicsiirhi7nng1 2892999 2892961 2026-04-12T06:20:14Z Sobaka 328 nie wees nie 2892999 wikitext text/x-wiki [[Lêer:RW Johnson.jpg|duimnael|Johnson praat tydens die 10de Barry Streek-gedenklesing in [[Kaapstad]], Suid-Afrika, in Augustus 2016.]] '''R.W. Johnson''' (gebore [[1943]]) is 'n [[Britse]] [[joernalis]], politieke wetenskaplike en historikus wat in [[Suid-Afrika]] woon.<ref>''[https://www.theguardian.com/profile/rwjohnson The Guardian]'' contributor profile.</ref> Hy is gebore as Richard "Bill" William in [[Engeland]], en het sy opleiding ontvang aan die destydse [[Universiteit van Natal]] en aan die [[Universiteit van Oxford]], as houer van die [[Rhodes-beurs]]. Hy was 26 jaar lank 'n genoot in [[politieke wetenskap]] aan Magdalen Kollege, Oxford,<ref name="Fallon">Ivan Fallon [https://web.archive.org/web/20090420211130/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/south-africas-brave-new-world-by-rw-johnson-1669476.html "'South Africa's Brave New World', By R.W. Johnson"], ''The Independent'', 17 April 2009</ref> en is steeds 'n emeritusgenoot. Sy 2015-boek, ''Look Back in Laughter: Oxford's Postwar Golden Age'', handel oor sy jare by Magdalen, en sluit 'n gedeelte in oor sy werk saam met die kollege-president, Keith Griffin, om die kollege se finansies reg te ruk en die kollege-geboue te red.<ref>R W Johnson: ''Look Back in Laughter: Oxford's Postwar Golden Age'', Threshold Press (2015).</ref> In die hersiening van sy [[memoires]], het ''The Economist'' Johnson beskryf as 'n "romantiese kontrariese liberaal".<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21664933-south-african-rhodes-scholar-looks-wistfully-back-past-british-privilege-romantic|title=Romantic contrarian|newspaper=The Economist|access-date=2017-11-14|language=en}}</ref> By sy terugkeer aan Suid-Afrika in 1995 is Johnson aangestel as direkteur van die Helen Suzman-stigting in Johannesburg, welke pos hy tot 2001 beklee het.<ref>[http://www.orionbooks.co.uk/10006-0/Author-R-W-Johnson.htm Orion] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106003501/http://www.orionbooks.co.uk/10006-0/Author-R-W-Johnson.htm |date=2009-01-06 }} author profile.</ref> Hy was vir 'n ruk die Suid-Afrikaanse korrespondent vir die ''London Sunday Times'', en het ook geskryf vir die ''London Review of Books'' ("LRB")<ref>[http://www.lrb.co.uk/contributors/john01 ''London Review of Books''] contributor page.</ref>. Sy artikels vir die LRB dek oor die algemeen Suid-Afrikaanse, en in 'n mindere mate, Zimbabwiese aangeleenthede. Vroeg in Maart 2009 het Johnson sy linkervoet beseer terwyl hy geswem het. Dit het met nekrotiserende fasciitis besmet geraak<ref>[http://www.lrb.co.uk/v31/n15/john01_.html R. W. Johnson "Diary", ''London Review of Books''], 6 Augustus 2009, bl.41</ref> en sy been is bo die knie geamputeer.<ref>[http://news.book.co.za/blog/2009/03/23/rw-johnson-loses-part-of-leg-ater-lagoon-swim/ "RW Johnson Loses Part of Leg After Lagoon Swim"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822100315/http://news.book.co.za/blog/2009/03/23/rw-johnson-loses-part-of-leg-ater-lagoon-swim/ |date=22 Augustus 2009 }}, ''Book SA - News'', 23 Maart 2009</ref> == Bibliografie == * (red. saam met Christopher Allen) ''African Perspectives'' (1970) * ''How Long Will South Africa Survive?'' (1977) * ''The Long March of the French Left'' (1981) * ''Shootdown: The Verdict on KAL 007'' (1985) * ''Heroes and Villains: Selected Essays'' (1990) * (red. saam met Lawrence Schlemmer) ''Launching Democracy in South Africa: South Africa's First Open Election, April 1994'' (1996) * (red. saam met David Welsh) ''Ironic Victory: Liberalism in Post-Liberation South Africa'' (1998) * ''South Africa; The First Man, the Last Nation'' (2004) * ''South Africa's Brave New World: The Beloved Country since the End of Apartheid'' (2009) * ''How Long Will South Africa Survive?: The Looming Crisis'' (2015) * ''Look Back in Laughter: Oxford's Postwar Golden Age'' (2015) * ''Foreign Native: An African Journey'' (2020) == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Johnson, R.W.}} [[Kategorie:Geboortes in 1915]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Britse skrywers]] de899w65h3cq43ixnomo0npa2bakhos 0 424629 2892737 2774258 2026-04-11T18:56:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892737 wikitext text/x-wiki '''Maqueen Joyce Letsoha-Mathae''' (gebore [[3 Februarie]] [[1969]])<ref name=":02">{{cite magazine |date=11 Junie 1999 |title=General Notice: Notice 1319 of 1999 – Electoral Commission: Representatives Elected to the Various Legislatures |url=https://gazettes.africa/archive/za/1999/za-government-gazette-dated-1999-06-11-no-20203.pdf |magazine=Government Gazette of South Africa |location=Pretoria, South Africa |publisher=Government of South Africa |volume=408 |issue=20203 |pages= |access-date=26 Maart 2021}}</ref> is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] wat tans dien as die 8ste premier van die [[Vrystaat]].<ref>{{Cite web |last=OFM |title=Voormalige Vrystaatse LUR onbestrede as premier verkies |url=https://www.ofm.co.za/article/centralsa/332219/voormalige-vrystaatse-lur-onbestrede-as-premier-verkies |access-date=2024-06-14 |website=OFM}}</ref> Sy was voorheen in die Vrystaatse Uitvoerende Raad as lid van die Uitvoerende Raad (LUR) vir Gemeenskapsveiligheid, Paaie en Vervoer vanaf Maart 2023 tot Junie 2024.<ref>{{Cite web |last=Dlodlo |first=Cathy |date=2023-03-14 |title=Provincial shake-up: Free State Premier’s cabinet reshuffle leaves Agriculture vacant |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2023-03-14-free-state-premiers-cabinet-reshuffle-leaves-agriculture-vacant/ |access-date=2023-03-15 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Citizen |date=2023-03-15 |title=Free State Premier Mxolisi Dukwana appoints new MECs in Cabinet shake-up |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/government/free-state-premier-mxolisi-dukwana-march-2023/ |access-date=2023-03-15 |website=The Citizen |language=en}}</ref> Letsoha-Mathae is sedert Maart 2023 'n Lid van die Vrystaatse Provinsiale Wetgewer.<ref>{{Cite web |last=OFM |title=Four sworn in as new Free State Legislature members |url=https://www.ofm.co.za/article/centralsa/322576/four-sworn-in-as-new-free-state-legislature-members |access-date=2023-03-15 |website=OFM}}</ref> Sy is 'n lid van die [[African National Congress]]. ==Kontroversies== In Oktober 2024 het die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] en [[ActionSA]] in die Vrystaat Letsoha-Mathae en haar man daarvan beskuldig dat hulle miljoene rande se omkoopgeld ontvang het om 'n padkontrak in [[Tweespruit]] te verkry.<ref>{{Cite web |date=2024-10-11 |title=EFF to open corruption case against Free State Premier and husband |url=https://elections.sabc.co.za/elections2024/news/eff-to-open-corruption-case-against-free-state-premier-and-husband/ |access-date=2024-10-20 |website=SABC Elections |language=en-US }}{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://sundayworld.co.za/news/actionsa-also-opens-a-case-against-free-state-premier/ | title=ActionSA also opens corruption case against Free State premier }}</ref> Op 9 Februarie 2025 beweer opposisiepartye dat Mathae die swakste premier na [[Ace Magashule]] is.<ref>https://sundayworld.co.za/politics/opposition-declares-free-state-premier-worse-than-magashule/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0Re03lPJoH8RNpbio2Ht1VCytVDwYq50UFwCTO4sSUwRh1fF5M9BVapK0_aem_FCvlThYSQxQ_RN1BkNeShw</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Premiers van Suid-Afrika|state=collapsed}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Letsoha-Mathae, Maqueen}} [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] 3r4bdmg1uz1rkmpr41y9gqp3twf49fz 0 425723 2892766 2745427 2026-04-11T19:06:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892766 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Michael Wooldridge | bynaam = | beeld = Michael Wooldridge (Computer Scientist).jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Michael Wooldridge in 2016 | geboortenaam = Michael John Wooldridge | geboortedatum = [[26 Augustus]] [[1966]] | geboorteplek = [[Wakefield]], [[Verenigde Koninkryk]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | beroep = professor in [[rekenaarwetenskap]] aan die [[Universiteit van Oxford]] | ander = | bekend = [[Multi-agent-stelsel]]s en [[kunsmatige intelligensie]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = Janine Wooldridge | kinders = 2 | webblad = | handtekening = }} '''Michael John Wooldridge''' (gebore [[26 Augustus]] [[1966]]) is 'n professor in [[rekenaarwetenskap]] aan die [[Universiteit van Oxford]]. Sy vernaamste navorsingsbelangstellings is in [[multi-agent-stelsel]]s, en in die besonder, in die berekeningsteorie aspekte van rasionele aksie in stelsels wat saamgestel is uit veelvuldige selfbelangstellende agente, belangrik vir [[kunsmatige intelligensie]].<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/reasoningaboutra0000wool/page/246|title=Reasoning about Rational Agents|last=Wooldridge|first=Michael|date=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0262515566|location=|page=[https://archive.org/details/reasoningaboutra0000wool/page/246 246]}}</ref><ref>{{cite book|url=|title=An Introduction to Multi-agent Systems|last=Wooldridge|first=Michael|date=2002|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0471496915|location=|page=366|edition=first}}</ref><ref>{{cite book|url=|title=Multiagent Systems for Manufacturing Control|last2=Jennings|first2=Nicholas R.|last3=Wooldridge|first3=Michael|date=2004|publisher=Springer-Verlag|isbn=978-3540209249|location=|page=288|last1=Bussmann|first1=Stefan}}</ref><ref>{{cite book|url=|title=Programming Multi-agent Systems in AgentSpeak Using Jason|last2=Hübner|first2=Jomi Fred|last3=Wooldridge|first3=Michael|date=2007|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-0470029008|location=|page=292|last1=Bordini|first1=Rafael H.}}</ref><ref>{{cite book|url=|title=An Introduction to Multi-agent Systems|last=Wooldridge|first=Michael|date=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0470519462|location=|page=484|edition=second}}</ref> Sy werk word gekenmerk deur die gebruik van tegnieke uit berekeningslogika, spelteorie en sosiale keuseteorie. ==Opleiding== Wooldridge is opgelei by Wolverhampton Polytechnic waar hy 'n BSc in 1989<ref name=tls>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m001tgk9|website=bbc.co.uk|title=Michael Wooldridge on AI and sentient robots|first=Jim|last=Al-Khalili|year=2023}}</ref> en die Universiteit van Manchester Instituut vir Wetenskap en Tegnologie (UMIST) verwerf het waar hy 'n PhD in 1991 ontvang het vir navorsing onder toesig van Gregory O'Hare.<ref>Wooldridge, Michael John. ''The Logical Modelling of Computational Multi-agent Systems''. 1992, University of Manchester Institute of Science and Technology, PhD, oclc=556774497 https://www.librarysearch.manchester.ac.uk/permalink/44MAN_INST/bofker/alma9921344494401631|website=manchester.ac.uk</ref> == Loopbaan en navorsing == Wooldridge is in 1992 aangestel as 'n dosent in rekenaarwetenskap aan die Manchester Metropolitaanse Universiteit. In 1996 het hy na [[Londen]] verhuis, waar hy senior lektor aan Queen Mary en Westfield College in 1998 geword het. Sy aanstelling as volle professor in die Departement Rekenaarwetenskap aan die [[Universiteit van Liverpool]] het gevolg in 1996 as hoof van Liverpool 2009 en in Liverpool 2009 as departementshoof gedien. die Skool vir Elektriese Ingenieurswese, Elektronika en Rekenaarwetenskap van 2008 tot 2011. In 2012 het die Europese Navorsingsraad 'n vyfjaar ERC Advanced Grant aan hom toegeken vir die projek Reasoning about Computational Economies (RACE). In dieselfde jaar het hy Liverpool verlaat om professor in rekenaarwetenskap aan die Universiteit van Oxford te word, en het vanaf 2014 - 2018 as hoof van die Departement Rekenaarwetenskap gedien. In Oxford is hy 'n senior navorsingsgenoot van Hertford College, Oxford. Michael Wooldridge is skrywer van meer as 300 akademiese publikasies.<ref name=official>{{Official URL}}</ref> ===Redaksionele diens=== *2003–2009 mede-hoofredakteur van die ''Journal Autonomous Agents and Multi-Agent Systems'' *2006–2009 mederedakteur van die ''Journal of Artificial Intelligence Research'' (JAIR) *2009–2012 mederedakteur van die ''Journal of Artificial Intelligence Research'' (JAIR) Ander redakteurskappe: ''Journal of Applied Logic, Journal of Logic and Computation, Journal of Applied Artificial Intelligence,'' en ''Computational Intelligence.'' ===Toekennings en eerbewyse=== Hy is 'n genoot van die Association for the Advancement of Artificial Intelligence (AAAI), 'n European Coordinating Committee for Artificial Intelligence (ECCAI) Fellow, 'n Society for the Study of Artificial Intelligence and the Simulation of Behaviour (AISB) Fellow, en 'n British Computer Society (BCS) Fellow. In 2015 is hy aangestel as genoot van die Vereniging vir Rekenaarmasjinerie (ACM) vir sy bydraes tot multi-agent stelsels en die formalisering van rasionele optrede in multi-agent omgewings.<ref name="acm award">{{cite news|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases/2015/fellows-2015|title=News release Association for Computing Machinery, Desember 8, 2015|access-date=3 September 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151209221613/http://www.acm.org/press-room/news-releases/2015/fellows-2015|archivedate=9 Desember 2015}} </ref> *2023 ''Royal Institution Christmas Lectures''.<ref name=ri>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m001tv7s|website=bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|title=How to Build an Intelligent Machine|last=Wooldridge|first=Michael|year=2023}}</ref> *Wooldridge wasdie 300ste gas op ''The Life Scientific'' met onderhoud deur Jim Al-Khalili by die Royal Institution in Londen.<ref name=tls/> *2021 Association for the Advancement of Artificial Intelligence AAAI/EAAI Outstanding Educator Award *2020 BCS Lovelace Medal *2015 Elected an Association for Computing Machinery (ACM) Fellow. For contributions to multi-agent systems and the formalisation of rational action in multi-agent environments.<ref name="acm award" /> *2012–17 ERC Advanced Investigator Grant "Reasoning about Computational Economies (RACE)" (5-year €2m toekenning). *2009 British Society for the Study of Artificial Intelligence and Simulation of Behaviour (SSAISB) Genoot. *2008 American Association for Artificial Intelligence (AAAI) Genoot.<ref name=faaai>{{cite web|url=https://www.aaai.org/Awards/fellows-list.php|title=Elected AAAI Fellows|website=aaai.org|accessdate=12 November 2018}}</ref> *2008 .Influential Paper Award, Spesiale Erkenning van die Internasionale Stigting vir Outonome Agente en Multi-Agent Systems, vir die artikel “Intelligent Agents: Theory and Practice”.. <ref name="WooldridgeJennings2009">{{cite journal|last1=Wooldridge|first1=Michael|last2=Jennings|first2=Nicholas R.|title=Intelligent agents: theory and practice|journal=The Knowledge Engineering Review|volume=10|issue=2|year=2009|pages=115|issn=0269-8889|doi=10.1017/S0269888900008122|s2cid=221342993 }}</ref> *2007 European Association for Artificial Intelligence (ECCAI) Genoot. *2006 ACM/SIGART Autonomous Agents Research Award. Vir betekenisvolle en volgehoue bydraes tot die navorsing oor outonome agente en multi-agent stelsels. Dr. Wooldridge het veral belangrike bydraes gelewer tot die logiese grondslae van multi-agent-stelsels, veral tot formele teorieë van samewerking, spanwerk en kommunikasie, berekeningskompleksiteit in multi-agent-stelsels en agent-georiënteerde sagteware-ingenieurswese. <ref>{{cite web|url=http://sigai.acm.org/awards/autonomous_agents_award.html|title=Web page ACM SIGAI|website=sigai.acm.org|access-date=3 September 2016}}</ref> ===Publikasies=== * {{cite book|url=https://archive.org/details/reasoningaboutra0000wool|title=Reasoning about Rational Agents|last=Wooldridge|first=Michael|date=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0262515566|location=|url-access=registration}} * {{cite book|url=|title=An Introduction to Multi-agent Systems|last=Wooldridge|first=Michael |date=2002|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0471496915|location= |edition=first}} * {{cite book|url=|title=Multiagent Systems for Manufacturing Control|last2=Jennings|first2=Nicholas R.|last3=Wooldridge|first3=Michael |date=2004|publisher=Springer-Verlag|isbn=978-3540209249|location= |last1=Bussmann|first1=Stefan}} * {{cite book|url=|title=Programming Multi-agent Systems in AgentSpeak Using Jason|last2=Hübner|first2=Jomi Fred|last3=Wooldridge|first3=Michael |date=2007|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-0470029008|location= |last1=Bordini|first1=Rafael H.}} * {{cite book|url=|title=An Introduction to Multi-agent Systems|last=Wooldridge|first=Michael |date=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0470519462|location= |edition=second}} * {{cite book|url=|title=Computational Aspects of Cooperative Game Theory|last2=Elkind|first2=Edith|last3=Wooldridge|first3=Michael |date=2011|publisher=Morgan & Claypool Publishers|isbn=978-1608456529|location= |last1=Chalkiadakis|first1=Georgios}} * {{cite book|url=|title=Principles of Automated Negotiation|last2=Kraus|first2=Sarit|last3=Wooldridge|first3=Michael |date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107002548|location= |last1=Shaheen|first1=Fatima}} *{{cite book |last=Wooldridge |first=Michael |title=Artificial Intelligence |date=22 Maart 2018 |publisher=Ladybird Books]|location=London |isbn=978-0-7181-8875-7 |others=illus. Stephen Player }} *Wooldridge, Michael (19 January 2020). ''A Brief History of Artificial Intelligence: What It Is, Where We Are, and Where We Are Going''. New York: Flatiron Books. {{ISBN|9781250770745}}. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wooldridge, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Britse akademici]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 907iibq2q2v4e0dc1j5vnm74di4sytt 0 425826 2892747 2833476 2026-04-11T19:00:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892747 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mark Carney.jpg|duimnael|Mark Carney in 2015]] '''Mark Joseph Carney''' (gebore [[16 Maart]] [[1965]]) is 'n Kanadese [[ekonoom]] en [[politikus]] wat dien as die 24ste en huidige eerste minister van [[Kanada]], wat die amp aanvaar het op 14 Maart 2025. Hy het voorheen gedien as die agtste goewerneur van die Bank van Kanada van 2008 tot 2013 en die 120ste van die [[Bank van Engeland]] tot 302-goewerneur van 1202 van Engeland. Carney is gebore in Fort Smith, Noordwes-gebiede, en het grootgeword in [[Edmonton]], [[Alberta]]. Hy het in 1988 met 'n baccalaureusgraad in [[ekonomie]] aan die [[Harvard-universiteit]] gegradueer, en voort gegaan om aan die [[Universiteit van Oxford]] te studeer, waar hy 'n meestersgraad in 1993 en 'n doktorsgraad in 1995 verwerf het. Hy het verskeie rolle by Goldman Sachs beklee voordat hy in 2003 as 'n adjunk-goewerneur by die Bank van Kanada aangesluit het as 'n adjunk-goewerneur en as senior minister van Finansies Kanada. In 2007 is Carney aangewys as goewerneur van die Bank van Kanada, waar hy verantwoordelik was vir die Kanadese monetêre beleid tydens die wêreldwye finansiële krisis. Hy het die Kanadese sentrale bank gelei tot 2013, toe hy as goewerneur van die Bank of England aangestel is, waar hy die Britse sentrale bank se reaksie op [[Brexit]] en die vroeë fase van die [[Covid-19-pandemie|COVID-19-pandemie]] gelei het. Nadat hy die bankwese verlaat het, was Carney die voorsitter en hoof van impakbelegging by Brookfield Asset Management en voorsitter van die direksie van Bloomberg L.P.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Thomas |first1=Daniel |last2=Nicolaou |first2=Anna |date=August 21, 2023 |title=Bloomberg overhauls management team with Mark Carney to lead new board |url=https://www.ft.com/content/4e298ff7-8d34-4498-8908-dc945e2bc93e |access-date=July 17, 2024 |work=[[Financial Times]]}}</ref> Hy is ook aangestel as die [[Verenigde Nasies]] se spesiale gesant vir klimaataksie en finansies.<ref>{{Cite web |title=Mark Carney |url=https://www.gfanzero.com/about/mark-carney/ |access-date=2024-02-09 |website=Glasgow Financial Alliance for Net Zero |date=June 8, 2021 |language=en-US |archive-date=2024-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206232125/https://www.gfanzero.com/about/mark-carney/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://x.com/glen_mcgregor/status/1880007764447228195|title=x.com|website=X (formerly Twitter)}}</ref> Carney het ook as een van vele informele adviseurs van die destydse Kanadese premier [[Justin Trudeau]] gewerk tydens die [[Covid-19-pandemie]] en is in September 2024 as voorsitter van die Liberale Party se ekonomiese groeitaakspan aangestel. Vroeg in 2025 het hy sy voorneme aangekondig om die leier van die Liberale Party van Kanada te word, en het dit in Maart met 'n groot oorwinning bereik. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Eerste Minister van Kanada}} {{Regeringshoofde van die Statebond}} {{Leiers van NAVO-lidlande}} {{Huidige leiers van die G7}} {{Huidige leiers van die G8}} {{Huidige leiers van die G20}} {{APEC-leiers}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Carney, Mark}} [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Eerste Ministers van Kanada]] [[Kategorie:Ministers]] 99n6vpuiyta2owrwtjt9rbkjxltmj9c 0 426302 2892876 2793492 2026-04-11T21:49:16Z Jcb 223 2892876 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Araki Sadao.jpg|duimnael]] '''Sadao Araki''' (荒木 貞夫, Araki Sadao, [[26 Mei]] [[1877]] – [[2 November]] [[1966]]) was 'n generaal in die Keiserlike Japannese leër voor en tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. As een van die vernaamste nasionalistiese regse politieke teoretici in die Ryk van Japan, is hy beskou as die leier van die radikale faksie binne die verpolitiseerde Imperiale Japannese Leër en het as Minister van Oorlog onder Eerste Minister [[Inukai Tsuyoshi]] gedien. Hy het later as Minister van Onderwys gedien tydens die [[Fumimaro Konoe]]- en [[Hiranuma Kiichirō]]-administrasies. Na die Tweede Wêreldoorlog is hy skuldig bevind aan oorlogsmisdade en 'n lewenslange tronkstraf opgelê, maar is in 1955 vrygelaat. == Bronne == ; Boeke * {{cite book | last = Beasley | first = W.G. | year = 2007 | title = The Rise of Modern Japan, 3rd Edition: Political, Economic, and Social Change since 1850 | publisher = Palgrave Macmillan | location = | isbn = 978-0-312-23373-0 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/riseofmodernjapa00beas_0 }} * {{cite book | last = Samuels | first = Richard | year = 2007 | title = Securing Japan: Tokyo's Grand Strategy and the Future of East Asia | publisher = Cornell University Press | location = | isbn = 978-0-8014-4612-2 }} * {{cite book | last = Maga | first = Timothy P. | year = 2001 | title = Judgment at Tokyo: The Japanese War Crimes Trials | publisher = University Press of Kentucky | location = | isbn = 0-8131-2177-9 }} * {{cite book | last = Young | first = Louise | year = 2001 | title = Japan's Total Empire: Manchuria and the Culture of Wartime Imperialism (Twentieth Century Japan: the Emergence of a World Power) | publisher = University of California Press | location = | isbn = 0-520-21934-1 }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{DEFAULTSORT:Araki, Sadao}} {{Normdata}} [[Kategorie:Japannese militariste]] [[Kategorie:Japannese in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Oorlogsmisdadigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1877]] [[Kategorie:Sterftes in 1966]] kpsfp0y11ab4b82r2hjjttxj44fgt83 0 426500 2892765 2841868 2026-04-11T19:05:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892765 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Michael Waltz | beeld = Michael Waltz (54351608590) (cropped).jpg | beeldonderskrif = Waltz in 2025 | orde = 29ste Nasionale Veiligheidsadviseur van die [[Verenigde State]] | termynaanvang = 20 Januarie 2025 | termyneinde = 1 Mei 2025 | president = [[Donald Trump]] | eersteminister = | vise = Alex Wong | voorganger = Jake Sullivan | opvolger = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1974|1|31}} | geboortejaar = <!-- Jaartal, bv. 1950 --> | geboortemaand = <!-- Maandtal, bv. 12 --> | geboortedag = <!-- Dagtal, bv. 31 --> | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = | eggenoot = Julia Nesheiwat (getroud 2021) | kinders = 3 | blyplek = | alma_mater = Virginia Military Institute | religie = | handtekening = | militer = <!-- Indien die persoon militêre diens gedoen het moet in hierdie veld “Militêre Diens” ingevoer word --> | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Michael George Glen Waltz''' (gebore [[31 Januarie]] [[1974]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politikus, sakeman, skrywer en voormalige Leër Spesiale Magte offisier wat die 29ste Amerikaanse nasionale veiligheidsadviseur was, tussen Januarie en Mei 2025 onder president [[Donald Trump]] gedien het. <ref name=":6">{{Cite news |last=Balk |first=Tim |date=2025-03-25 |title=Who is Michael Waltz, Trump’s National Security Adviser? |url=https://www.nytimes.com/2025/03/25/us/who-is-michael-waltz.html |access-date=2025-03-26 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> As 'n Lid van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]], was hy die Amerikaanse verteenwoordiger vir die Florida se eerste Spesiale Magte-soldaat om tot die [[Amerikaanse Kongres|Kongres]] verkies te word in 2019. Waltz het vier bronssterre ontvang terwyl hy in die spesiale magte gedien het tydens verskeie gevegsontplooing in [[Afghanistan]], die [[Midde-Ooste]] en [[Afrika]]. Hy het in die Bush-administrasie gedien as 'n direkteur van verdedigingsbeleid in die [[Pentagon]] en as teenterrorisme-adviseur vir vise-president [[Dick Cheney]]. In 2018 is Waltz tot die Huis van Verteenwoordigers verkies, wat die voormalige ambassadeur Nancy Soderberg verslaan het en Ron DeSantis opgevolg het, wat dieselfde jaar tot goewerneur van Florida verkies is. Waltz is in 2020, 2022 en 2024 herkies met meer as 60% van die stemme in elke verkiesing. Hy was voorsitter van die Huis Gewapende Dienste Subkomitee oor gereedheid vir die 118ste Amerikaanse Kongres. Waltz is beskou as een van die Kongres se mees valkagtige lede met betrekking tot die [[Volksrepubliek China]], en glo die [[Kommunistiese Party van China]] (KPC) is in 'n koue oorlog met die VSA. In 2021 was hy die eerste lid van die Kongres wat 'n volledige Amerikaanse boikot van die [[Olimpiese Winterspele 2022]] in [[Beijing]] voorgestel het oor wat hy beskryf het as die KPC se volksmoord en die bekamping van mense en slawe van Chinese, interneringskampe van etniese minderhede in China. Op 12 November 2024 het die verkose president Donald Trump aangekondig dat hy Waltz sal aanstel om as nasionale veiligheidsadviseur in sy tweede administrasie te dien. Waltz het sy setel in die Huis bedank voordat hy op 20 Januarie 2025 die pos as nasionale veiligheidsadviseur aangeneem het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Waltz, Michael}} [[Kategorie:Amerikaanse politici]] [[Kategorie:Geboortes in 1974]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9qi4kgg84j26gbyj7ewndw61yucej0a 0 426514 2892691 2749281 2026-04-11T18:42:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892691 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = John Ratcliffe | beeld = Official Portrait of CIA Director John Ratcliffe.webp | beeldonderskrif = Amptelike portret, 2025 | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1965|10|20}} | geboortejaar = <!-- Jaartal, bv. 1950 --> | geboortemaand = <!-- Maandtal, bv. 12 --> | geboortedag = <!-- Dagtal, bv. 31 --> | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfplek = | party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikein]] | orde = 9de Direkteur van die [[Central Intelligence Agency]] | termynaanvang = 23 Januarie 2025 | termyneinde = | president = [[Donald Trump]] | eggenoot = Michele Addington | kinders = 2 | blyplek = | alma_mater = Universiteit van Notre Dame (BA) Suidelike Metodiste Universiteit (JD) | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''John Lee Ratcliffe''' (gebore [[20 Oktober]] [[1965]]) <ref>{{cite web |url=http://ratcliffeforcongress.com/johns-story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213150058/http://ratcliffeforcongress.com/johns-story/ |url-status=dead |archive-date=13 Desember 2013 |title=John's Story |publisher=Ratcliffe for Congress |access-date=28 Mei 2014 }}</ref> is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[politikus]] en prokureur wat sedert 2025 as die negende direkteur van die [[Central Intelligence Agency]] (CIA) gedien het. Hy het voorheen gedien as die sesde direkteur van nasionale intelligensie van 2020 tot 2021 en 'n lid van die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers]] van 2015 tot 2020. Nadat hy aan die regskool gegradueer het, het Ratcliffe as 'n prokureur in privaat praktyk gewerk tot 2004. Ratcliffe het gedien as burgemeester van Heath, Texas, van 2004 tot 2012 en waarnemende Amerikaanse prokureur vir die Oostelike Distrik van [[Texas]] vanaf Mei 2007 tot April 2008. Ratcliffe was verkies tot die Verenigde State se 2014-Huis van Verteenwoordigers, verteenwoordigend van [[Texas]] se 4de distrik tot 2020. Tydens sy tyd in die Kongres is Ratcliffe as een van die mees konserwatiewe lede beskou. President [[Donald Trump]] het op 28 Julie 2019 aangekondig dat hy van plan is om Ratcliffe te nomineer om Dan Coats as direkteur van nasionale intelligensie te vervang. Ratcliffe het onttrek nadat Republikeinse senatore kommer oor hom geopper het, voormalige intelligensie-amptenare het gesê hy kan intelligensie verpolitiseer, en media het Ratcliffe se wanvoorstellings met betrekking tot sy vervolgingservaring in [[terrorisme]] en immigrasiesake onthul. Op 28 Februarie 2020 het Trump aangekondig dat hy Ratcliffe weer sal nomineer as direkteur van nasionale intelligensie, en ná goedkeuring deur die Senaat het hy uit die Huis bedank en is op 26 Mei 2020 ingesweer. Hy het in doie posisie gedien tot 20 Januarie 2021. Op 12 November 2024 het die nuut verkose president Trump aangekondig dat hy Ratcliffe sal nomineer as die direkteur van die Central Intelligence Agency. Hy is op 23 Januarie deur die Senaat met 'n stemming van 74–25 bevestig en het later daardie dag die amp aanvaar. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ratcliffe, John}} [[Kategorie:Geboortes in 1974]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse politici]] [[Kategorie:Regering van die Verenigde State van Amerika]] 9kdpklh1ecfuvd38r8044ya36dxlsyh 0 426523 2892677 2749272 2026-04-11T18:37:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892677 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |name= Jeffrey Goldberg |image=Jeffrey Goldberg 2013 (1301030-M-EV637-116).jpg |alt=Die Amerikaanse joernalis Jeffrey Goldberg |caption= Jeffrey Goldberg in 2013 |other_names= |birth_date= 1965 |birth_place=[[New York]] |death_date= |death_place= |occupation=Joernalis |spouse= Pamela Ress Reeves}} '''Jeffrey Mark Goldberg''' (gebore 1965) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[joernalis]] wat dien as hoofredakteur van ''The Atlantic''. Gedurende sy nege jaar by T''he Atlantic'' voordat hy redakteur geword het, het Goldberg bekend geword vir sy dekking van buitelandse sake. Hy het in Augustus 2023 moderator geword van die PBS-program ''Washington Week'' (omskep as ''Washington Week with The Atlantic'') in Augustus 2023, terwyl hy voortgegaan het as ''The Atlantic'' se redakteur. ==Vroeë lewe en opvoeding== Goldberg is gebore in [[Brooklyn, New York]], die seun van Ellen en Daniel Goldberg.<ref name="nytwed1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/06/28/style/pamela-reeves-jeffrey-goldberg.html?src=pm|title=Pamela Reeves, Jeffrey Goldberg|date=28 Junie 1993|work=The New York Times}}</ref> Sy oupa was van die ''[[shtetl]]'' van Leova, [[Moldawie|Moldawië]].<ref>{{cite magazine |last1=Goldberg |first1=Jeffrey |title=Is It Time for the Jews to Leave Europe? |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2015/04/is-it-time-for-the-jews-to-leave-europe/386279/ |magazine=The New Yorker |date=April 2015}}</ref> Hy het grootgeword in die voorstedelike Malverne op Long Island, 'n oorwegend Katolieke woonbuurt wat hy eens "'n woesteny van Ierse pogromiste" genoem het.<ref name="KlionGoldberg">{{cite news|url=https://jewishcurrents.org/jeffrey-goldberg-doesnt-speak-for-the-jews|title=Jeffrey Goldberg Doesn't Speak for the Jews: The editor of The Atlantic represents the failure of the liberal establishment|date=18 Augustus 2018|work=Jewish Currents|last1=Klion|first1=David|access-date=19 Februarie 2023}}</ref> Goldberg het die Universiteit van Pennsylvania bygewoon, waar hy hoofredakteur van ''The Daily Pennsylvanian'' was.<ref name=":10">{{cite book|title=Prisoners: A Muslim and a Jew Across the Middle East Divide|last=Goldberg|first=Jeffrey|publisher=Knopf|year=2006|isbn=0-375-41234-4|location=New York|page=[https://archive.org/details/prisonersmuslima00gold/page/41 41]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/prisonersmuslima00gold/page/41}}</ref> By Penn het hy by die Hillel-kombuis gewerk en middagete aan studente bedien. Goldberg, wat [[Jood]]s is,<ref name="JDFVicious">{{Cite web |last=Marcy |first=Oster |date=19 Oktober 2016 |title=Politico Editor Hadas Gold Gets Vicious Threats from Donald Trump Backer |url=https://forward.com/news/breaking-news/352247/politico-editor-hadas-gold-gets-vicious-threats-from-donald-trump-backer/ |publisher=Jewish Daily Forward |quote=Verskeie Joodse verslaggewers wat die 2016-veldtog dek, was aan die ontvangkant van [[Antisemitisme|antisemitiese]] misbruik op [[sosiale media]], insluitend [[CNN]] se Jake Tapper, Jeffrey Goldberg van ''The Atlantic'' en Jonathan Weisman van ''[[The New York Times]]''}}</ref> het die universiteit verlaat om na [[Israel]] te verhuis. Hy het tydens die Eerste Intifada in die Israelse Weermag gedien as 'n tronkbewaarder by die Ktzi'ot-gevangenis, waar Palestynse deelnemers wat in die opstand in hegtenis geneem is, aangehou is. Daar ontmoet hy Rafiq Hijazi, 'n Palestynse Bevrydingsorganisasie-leier, kollege-wiskunde-onderwyser en toegewyde Moslem van 'n vlugtelingkamp in die [[Gasastrook]], wat Goldberg genoem het "die enigste Palestyn wat ek in Ketziot kon vind wat die morele regverdiging vir Sionisme verstaan het".<ref name=":10" /><ref>{{Cite news |last=Bronner |first=Ethan |date=2006-10-28 |title=Israel and Palestine Explored in an Unlikely Friendship |url=https://www.nytimes.com/2006/10/28/books/28bron.html |access-date=2023-10-30 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Baie jare na sy eerste reis na Israel as 'n tiener, toe hy 'n dubbele Israeliese burger geword het, het Goldberg die gevoel van bemagtiging onthou wat hy gevoel het dat Israel beliggaam is.<ref name="IvryDivide">{{cite news |last1=Ivry |first1=Sara |date=16 Oktober 2006 |title=Across the Great Divide |url=http://www.tabletmag.com/podcasts/3179/across-the-great-divide |access-date=11 Oktober 2016 |work=Tablet Magazine}}</ref> In 'n 2013-onderhoud met die Washingtonian het hy gesê hy het besluit om sy Israeliese burgerskap prys te gee.<ref>{{Cite web |date=2013-01-29 |title=Jeffrey Goldberg, Washington's Most Pugnacious Journalist |url=https://www.washingtonian.com/2013/01/29/jeffrey-goldberg-washingtons-most-pugnacious-journalist/ |access-date=2025-03-25 |website=Washingtonian |language=en-US}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Goldberg, Jeffrey}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Joernaliste]] [[Kategorie:Joernalistiek]] q23esqh63p78fknoz49zanbx2i2k01t 0 427576 2892858 2760415 2026-04-11T20:10:00Z Jcb 223 2892858 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Raleigh–Durham<br/>Internasionale Lughawe | image = Raleigh-Durham International Airport logo.svg | image-width = 175 | image2 = Raleigh Durham International airport satellite view.png | image2-width = 250 | IATA = RDU | ICAO = KRDU | FAA = RDU | type = Openbaar | owner-oper = Raleigh–Durham Airport Authority | city-served = Die Research Triangle-gebied van [[Noord-Carolina]] | location = Cedar Fork Township, Wake County, [[Noord-Carolina]], [[Verenigde State]] | opened = {{start date and age|1943|05|01}} | focus_city = [[Delta Air Lines]] | operating_base = Avelo Airlines<br/>Endeavor Air (Begin K3 2025) | elevation-f = 436 | elevation-m = 133 | coordinates = {{coord|35|52|40|N|078|47|15|W|type:airport_region:US-NC|aansig=inlyn,titel}} | image_map = RDUFAA.pdf | image_map_caption = FAA airport diagram | website = {{URL|https://rdu.com}} | r1-number = 05L/23R | r1-length-f = 10 000 | r1-length-m = 3 048 | r1-surface = Beton | r2-number = 05R/23L | r2-length-f = 7 500 | r2-length-m = 2 286 | r2-surface = Teer | r3-number = 14/32 | r3-length-f = 3 570 | r3-length-m = 1 088 | r3-surface = Teer | stat-year = 2024 | stat1-header = Totale passasiers | stat1-data = 15 475 466 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 214 222 | stat3-header = Lugvrag (pond) | stat3-data = 202 634 559 | footnotes = Bron: RDU website<ref>{{cite web | url=https://www.rdu.com/airport-authority/statistics/ | title=Statistics }}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes }} '''Raleigh–Durham Internasionale Lughawe''' {{Airport codes|RDU|KRDU|RDU}}, plaaslik bekend onder sy IATA-kode '''RDU''', is 'n [[internasionale lughawe]] wat [[Raleigh]], Durham, en die omliggende Navorsingsdriehoekstreek van [[Noord-Carolina]] as sy hooflughawe bedien. Dit is in ongeïnkorporeerde [[Wake County, Noord-Carolina|Wake County]] geleë, maar word omring deur die stad Raleigh in die noorde en ooste, en die dorpe Cary en Morrisville in die suide. Die lughawe beslaan 20 vk km en beskik oor drie aanloopbane.<ref>{{Cite web|url=https://skyvector.com/airport/RDU/Raleigh-Durham-International-Airport|title=RDU airport data at skyvector.com|website=skyvector.com|access-date=August 30, 2022}}</ref> Sedert 2025 beklee RDU die 35ste plek in passasiersaankomste en -vertrekke in die VSA, en bied passasiersdiens aan byna 80 bestemmings, insluitend 15 internasionale bestemmings in 11 lande.<ref name="transtats.bts.gov">{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=RITA – BTS – Transtats|publisher=Bureau of Transportation Statistics|access-date=March 27, 2024}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf "RITA – BTS – Transtats"]. </cite></ref> Die lughawe bedien 31 Amerikaanse state, plus [[Puerto Rico]], met [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta]] as die besigste binnelandse roete, en die metropolitaanse gebied van New York het die meeste passasiers per dag.<ref>{{Cite web|url=https://data.transportation.gov/Aviation/Consumer-Airfare-Report-Table-6-Contiguous-State-C/yj5y-b2ir/explore/query/SELECT%0A%20%20%60year%60%2C%0A%20%20%60quarter%60%2C%0A%20%20%60city1%60%2C%0A%20%20%60city2%60%2C%0A%20%20%60nsmiles%60%2C%0A%20%20%60passengers%60%2C%0A%20%20%60fare%60%2C%0A%20%20%60carrier_lg%60%2C%0A%20%20%60large_ms%60%2C%0A%20%20%60fare_lg%60%2C%0A%20%20%60carrier_low%60%2C%0A%20%20%60lf_ms%60%2C%0A%20%20%60fare_low%60%0AWHERE%0A%20%20%28caseless_one_of%28%60city1%60%2C%20%22Raleigh%2FDurham%2C%20NC%22%29%0A%20%20%20%20%20OR%20caseless_one_of%28%60city2%60%2C%20%22Raleigh%2FDurham%2C%20NC%22%29%29%0A%20%20AND%20%28%28%60year%60%20IN%20%28%222024%22%29%29%20AND%20%28%60quarter%60%20IN%20%28%222%22%2C%20%223%22%29%29%29%0AORDER%20BY%0A%20%20%60year%60%20DESC%20NULL%20FIRST%2C%0A%20%20%60table_1_flag%60%20ASC%20NULL%20LAST%2C%0A%20%20%60passengers%60%20DESC%20NULL%20LAST/page/filter|title=Consumer Airfare Report: Table 6 - Contiguous State City-Pair Markets That Average At Least 10 Passengers Per Day|publisher=Office of the Secretary of Transportation|access-date=11 March 2025}}</ref> Daar is byna 600 daaglikse vliegtuigbewegings.<ref>{{Cite web|url=https://www.rdu.com/wp-content/uploads/2025/03/2025-2026-Budget-Draft.pdf|title=Operating and Capital Budgets 2025-26|publisher=Raleigh-Durham Airport Authority}}</ref> Die RDU-lughaweowerheid is in beheer van die lughawefasiliteite en -bedrywighede en word beheer deur 'n raad van verteenwoordigers van die graafskappe [[Wake County, Noord-Carolina|Wake]] en [[Durham County, Noord-Carolina|Durham]] en die stede Raleigh en Durham. Raleigh–Durham Internasionale Lughawe is die tweede grootste lughawe in die staat [[Noord-Carolina]], naas [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe]]. Die hoofopvanggebied is sentraal- en oostelike Noord-Carolina, en suidelike [[Virginië]].<ref>{{Cite web|url=https://www.readyforeveryjourney.com/news/raleigh-durham-international-airport-launches-its-return-to-travel-campaign|title=Raleigh-Durham International Airport Launches its ‘Return to Travel’ Campaign|publisher=Airports Council International-North America|access-date=1 December 2024}}</ref> Die lughawe is 'n bedryfsbasis vir Avelo Airlines en Endeavour Air, sowel as 'n fokusstad vir [[Delta Air Lines]]. In 2024 het RDU 'n rekord van 15,5 miljoen passasiers bedien, wat die lughawe se rekord van 14,5 miljoen passasiers wat in 2023 opgestel is, verbeter het.<ref>{{Cite web|url=https://www.rdu.com/rdu-ends-2024-with-record-passenger-traffic/|title=RDU Ends 2024 with Record Passenger Traffic|access-date=16 January 2025}}</ref> [[Lêer:Raleigh–Durham_International_Airport_structure.jpg|duimnael|240px|'n Metaalkunswerk op uitstalling binne die lughaweterminaal.]] == Terminale == Die lughawe bevat twee terminale met 'n totaal van 45 hekke.<ref name="RDUMap">{{Cite web|url=https://www.rdu.com/maps-and-directions/inside-rdu/|title=Terminal Directory - Raleigh/Durham International Airport|access-date=8 April 2021}}</ref> Die twee terminale het nie 'n lugkantverbinding nie; maar passasiers wat tussen die terminale beweeg, kan met 'n pendelbus ry of die bewegende wandelpad vanaf onderdak parkeerdekke tussen die terminale neem. Alle nie- voorafgeklaarde internasionale vlugte word in Terminaal 2 verwerk en arriveer by hekke C21, C23, C24 en C25. == Statistiek == === Top bestemmings === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste binnelandse roetes vanaf RDU (Januarie 2023 – Desember 2024)''' <ref name="transtats.bts.gov"/> ! Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 |[[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 707 980 | Delta, Frontier, Southwest |- | 2 |[[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe|Charlotte, Noord-Carolina]] | 526 730 | American |- | 3 |[[Orlando Internasionale Lughawe|Orlando, Florida]] | 359 290 | Delta, Frontier, JetBlue, Southwest |- | 4 |[[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth, Texas]] | 328 470 | American, Frontier |- | 5 |[[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare, Illinois]] | 320 690 | American, Frontier, United |- | 6 |[[LaGuardia-lughawe|New York–LaGuardia, New York]] | 320 330 | American, Delta, Frontier |- | 7 |[[Logan Internasionale Lughawe|Boston, Massachusetts]] | 299 380 | Delta, Frontier, JetBlue |- | 8 |[[Miami Internasionale Lughawe|Miami, Florida]] | 296 020 | American, Delta, Frontier |- | 9 |[[John F. Kennedy Internasionale Lughawe|New York-JFK, New York]] | 291 260 | American, Delta, JetBlue |- | 10 |[[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 283 520 | Frontier, Southwest, United |- |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste internasionale roetes vanaf RDU (Oktober 2023 – September 2024)'''<ref name="internationalreport">{{Cite web|url=https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw|title=International_Report_Passengers {{!}} Department of Transportation - Data Portal|website=data.transportation.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719031853/https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw|archive-date=July 19, 2019|access-date=July 25, 2021}}</ref> !Rank !Lughawe !Passasiers ! % verand. '23--'24 !Rederye |- |1 |[[Lughawe Londen-Heathrow|Londen–Heathrow, Verenigde Koninkryk]] |133,498 |{{Wins}} 2.39% |American |- |2 |[[Lughawe Parys-Charles de Gaulle|Parys–Charles de Gaulle, Frankryk]] |115,970 |{{Wins}} 4.93% |Air France, Delta |- |3 |[[Toronto Pearson Internasionale Lughawe|Toronto–Pearson, Kanada]] |92,256 |{{Daal}} 0.15% |Air Canada |- |4 |[[Keflavík Internasionale Lughawe|Reykjavík–Keflavík, Ysland]] |74,258 |{{Wins}} 12.95% |Icelandair |- |5 |[[Lughawe Frankfurt|Frankfurt, Duitsland]] |34,750 |{{Wins}} 358.81% |Lufthansa |- |6 |[[Cancún Internasionale Lughawe|Cancún, Meksiko]] |27,809 |{{Daal}} 3.60% |American, Delta |- |7 |[[Montréal–Trudeau Internasionale Lughawe|Montréal–Trudeau, Kanada]] |16,481 |{{Wins}} 4.14% |Air Canada |- |8 |[[Meksikostad Internasionale Lughawe|Meksikostad, Meksiko]] |14,441 |{{Wins}} 8925.63% |Aeromexico |- |9 |{{Vlagikoon|Panama}} [[Tocumen Internasionale Lughawe|Panamastad–Tocumen, Panama]] |14,030 |{{Wins}} 877.02% |Copa Airlines |- |10 |{{Vlagikoon|Bahamas}} <!-- [[Grand Bahama Internasionale Lughawe]] --> Freeport, Bahamas |2,025 |{{Daal}} 31.19% |Bahamasair |} === Jaarlikse verkeer by RDU === {| class="wikitable" |+Jaarlikse passasiersvolume by RDU (op- en afgeklim) 1985–tans !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers !Jaar !Passasiers |- |1985 |2 771 009 |1995 |5 937 135 |2005 |9 303 904 |2015 |10 015 244 |- |1986 |3 100 002 |1996 |6 417 871 |2006 |9 432 925 |2016 |11 049 143 |- |1987 |4 854 073 |1997 |6 724 874 |2007 |10 037 424 |2017 |11 653 693 |- |1988 |7 352 007 |1998 |7 228 653 |2008 |9 715 928 |2018 |12 801 697 |- |1989 |8 594 671 |1999 |8 941 775 |2009 |8 973 398 |2019 |14 218 621 |- |1990 |9 265 665 |2000 |10 438 585 |2010 |9 101 920 |2020 |4 883 913 |- |1991 |9 381 586 |2001 |9 584 087 |2011 |9 161 279 |2021 |8 795 128 |- |1992 |9 925 364 |2002 |8 241 253 |2012 |9 220 391 |2022 |11 842 330 |- |1993 |9 695 886 |2003 |7 912 547 |2013 |9 186 748 |2023 |14 523 996 |- |1994 |8 999 491 |2004 |8 637 606 |2014 |9 545 360 |2024 |'''15 475 466''' |} === Lugdiens markaandeel === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Grootste rederye by RDU (Jan - Des 2024)''' <ref>{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=eQh&Nv42146_anzr=enyrvtu/Q74unz,%20aP:%20enyrvtu-Q74unz%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=Raleigh/Durham, NC: Raleigh-Durham International (RDU)|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ! Rang ! Lugdiens ! Passasiers ! Deel |- | 1 | [[American Airlines]] | 3 013 000 | 20,76% |- | 2 | [[Delta Air Lines]] | 2 990 000 | 20,60% |- | 3 | [[Southwest Airlines]] | 2 208 000 | 15,21% |- | 4 | [[United Airlines]] | 1 478 000 | 10,18% |- | 5 | [[Frontier Airlines]] | 1 285 000 | 8,85% |- | | Ander | 3 544 000 | 24,41% |- |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] ssnvvcbyy847d3hzywch6vtq1tjn2cv 0 428461 2892673 2767750 2026-04-11T18:36:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892673 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Jay Robert Pritzker | beeld = J.B. Pritzker April 2023.jpg | beeldonderskrif = Pritzker in 2023 | orde = 43ste Goewerneur van Illinios | termynaanvang = [[14 Januarie]] [[2019]] | termyneinde = | vise = | voorganger = Bruce Rauner | opvolger = | geboortejaar = 1965 | geboortemaand = 1 | geboortedag = 19 | geboorteplek = [[Palo Alto]], [[Kalifornië]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokraat]] | eggenoot = Mary Kathryn Muenster | kinders = 2 | alma_mater = Duke-universiteit<br/>Northwestern-universiteit | religie = | handtekening = }} '''Jay Robert Pritzker''' (gebore [[19 Januarie]] [[1965]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[sakeman]] en [[politikus]] wat sedert 2019 as die 43ste [[goewerneur]] van [[Illinois]] dien.<ref name="BH">{{Cite magazine |last=Slevin |first=Peter |date=2023-10-18 |title=The Billionaire Hotel Heir—and Progressive Hero? |url=https://www.newyorker.com/news/persons-of-interest/j-b-pritzker-governor-illinois |access-date=2024-07-22 |magazine=The New Yorker |language=en-US |issn=0028-792X}}</ref> As lid van die welgestelde Pritzker-familie wat die Hyatt-hotelketting besit, het Pritzker verskeie [[waagkapitaal]]- en beleggingsondernemings begin, insluitend die Pritzker-groep, waarvan hy die besturende vennoot is.<ref name="PG">{{cite news|title=2014 big ideas: J.B. Pritzker, co-founder, Pritzker Group|url=http://bluesky.chicagotribune.com/originals/chi-big-ideas-jb-pritzker-bsi-20131227,0,0.story|work=Blue Sky Innovation|access-date=15 April 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416073900/http://bluesky.chicagotribune.com/originals/chi-big-ideas-jb-pritzker-bsi-20131227,0,0.story|url-status=usurped}}</ref><ref name="EC">{{cite web |url = http://www.chicagolandec.org/content/news/news_detail.asp?NEW_ID=217 |title = J.B. Pritzker Honored as Entrepreneurial Champion; SAVO Receives 2008 Merrick Momentum Award to Recognize Business Success and Growth Potential |work = Chicagoland Entrepreneurial Center |author = Scott Issen |access-date = 30 November 2009 |archive-date = 1 Maart 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120301111002/http://www.chicagolandec.org/content/news/news_detail.asp?NEW_ID=217 |url-status = dead }}</ref><ref name="dies">{{cite news |date=8 Mei 1972 |title=Donald Pritzker, Hyatt president, dies |url=https://www.newspapers.com/article/the-peninsula-times-tribune-pritzker/128661052/ |work=Palo Alto Times |location=Palo Alto, CA |page=12 |via=Newspapers.com}}</ref> Pritzker is gebore in [[Palo Alto]], [[Kalifornië]] en het aan die Milton Academy, Duke-universiteit en Northwestern University School of Law gegradueer. Hy was 'n medestigter van Pritzker Group Private Capital en was betrokke by verskeie ander sakeondernemings, insluitend 1871, 'n digitale beginfirma-inkubator. In 1998 het hy gestaan om Illinois se 9de kongresdistrik te verteenwoordig, maar het in die Demokratiese voorverkiesing verloor. Hy was van 2003 tot 2006 voorsitter van Illinois se Menseregtekommissie onder goewerneur Rod Blagojevich. Voordat hy die politiek betree het, was Pritzker 'n langdurige finansiële ondersteuner en aktiewe lid van die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]].<ref>{{Cite news |date=2024-05-06 |title=Pritzker Not Worried About Repeat of 1968 at Democratic Convention |url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-05-06/pritzker-not-worried-about-repeat-of-1968-at-democratic-convention |access-date=2024-07-22 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref> Hy het die oorvol Demokratiese voorverkiesing vir goewerneur van Illinois in die 2018-goewerneursverkiesing gewen. Hy het die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikein]]se ampsdraer Bruce Rauner in die algemene verkiesing op 6 November verslaan en op 14 Januarie 2019 sy amp beklee.<ref name="BH" /> Gedurende sy goewerneurskap het Pritzker gefokus op fiskale beleid, [[onderwys]], gesondheidsorg en hervorming van die strafregstelsel. Hy het ontspannings[[dagga]] gewettig, [[aborsie]]regte uitgebrei en die [[Covid-19-pandemie]] in Illinois bestuur. Pritzker is in 2022 herkies deur Darren Bailey te verslaan.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Illinois election results: JB Pritzker wins 2nd governor term, defeating Darren Bailey |url=https://abc7chicago.com/election-results-governor-illinois-race-2022/12432889/ |access-date=2024-07-22 |website=ABC7 Chicago |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pritzker, JB}} [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] mdxybwcgrwqu8h7syaox2l891p298im 0 428549 2892902 2769713 2026-04-11T23:40:18Z Jcb 223 2892902 wikitext text/x-wiki [[Lêer:SADF_era_Swartland_Commando_emblem.jpg|duimnael|250px|regs|Die embleem van die gewese Swartland Kommando.]] Die '''Swartland Kommando''' was 'n ligte infanterieregiment van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]]. == Voor 1994 == === Struktuur === Volgens die ''Paratus''-tydskrif van '''1978''' was die Swartland Kommando se hoofkwartier gesetel in 'n omgeboude en ingerigte stal op [[Moorreesburg]]. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op [[Malmesbury]], [[Tulbagh]], [[Darling]] en [[Moorreesburg]] gekry. Elke kompanie het weer sy eie peletons gehad wat weer in seksies (ook later selle<ref>[https://web.archive.org/web/20130620105405/http://www.saps.gov.za/statistics/reports/rural_safety/eng/pages/no2e.htm SAPS: The South African National Defence Force: The Commando System]</ref> genoem) verdeel is. Die weermagsmanne wat al in die operasionele gebiede diens gedoen het, bemoei hul met offensiewe en defensiewe werk, maar die vrywilligers mag slegs defensiewe werk doen.<ref name="Paratus1978Aug12>''Paratus''. 1978. Swartland Commando: Farmers ready to defend their property and rights. August:12</ref> Die meeste vrywilligers van die Swartland Kommando was boere wat hul tyd opgeoffer het om verdedigingsmetodes aan te leer, sou 'n krisissituasie opduik, maar daar was ook dorpenaars by betrokke. Gewoonlik is die voornemende lede gewerf deur 'n handelsreisiger wat met die gebied en die mense goed bekend was. Sodra daar genoeg belangstellendes was, kon die opleiding begin.<ref name="Paratus1978Aug12 /> By die opleiding word elkeen van 'n geweer voorsien, al het baie reeds oor hul eie wapens beskik. Elkeen word dan by sy naaste kompanie ingedeel, afhangend natuurlik waar hy bly.<ref name="Paratus1978Aug12 /> By elkeen van die vier vrywilligerskompanies was daar 'n damesklub by betrokke - meestal was hierdie dames die vroue van die kommandolede self, maar dan was daar ook dié wat eenvoudig uit vrye wil net deelgeneem het aan die klubaktiwiteite of sommer net bietjie handjie bygesit het. Hier was daar opleiding en inligtingsessies aangebied wat betref wapenhantering en skiet, noodhulp (veldverpleging), brandbestryding, terrorisme en kommunisme, maar so ook karate- en selfverdedigingsklasse. Die damesklub sou ook gassprekers nooi soos [[Elize Botha]] (die vrou van [[P.W. Botha]], toe nog die Minister van Verdediging) en Betty Robertson, die vrou van Brigadier L.H. Robertson, die bevelvoerder van die Kommandement Westelike Provinsie. Verder word daar ook pakkies en briewe versend na kommandolede in die operasionele gebied (terwyl ouersorg/afhanklikes tuis ook aandag geniet), en fondsinsamelings is gereël om byvoorbeeld nuwe skietbane te bou, of ander geriewe.<ref name="Paratus1978Aug12 /> In ''Paratus'' (Julie 1975), tref mens byvoorbeeld die volgende brief aan van me. Susan Cruywagen van Kleinvlei, Moorreesburg:<ref>''Paratus''. 1975. Briewe: Paratus help die dames hul woord doen! Julie:39</ref> {{cquote| Swartland C-kompanie het 'n Damesklub op Moorreesburg gestig. Dusver is meer as 140 lede gewerf. Ons funksioneer as 'n opleidingsklub om dames meer veiligheidsbewus te maak en om hulle paraat te hou. Ons hou twee keer per maand skietoefeninge en die dames wil inderdaad binnekort die plaaslike Kommando aandurf. Volgens die offisiere wat vrywillig met die afrigting van die dames doenig is sal die mans hul skiet moet ken! Ons groot doel is egter om die gesindheid van die publiek teenoor die SA Weermag te verbeter. Ons probeer ook die ouers motiveer sodat hul gesindheid rakende militêre diensplig kan verbeter en hulle die seuns kan inspireer. }} === Opleiding vir bruin kommandolede === Volgens die '''Januarie 1980'''-uitgawe van die ''Paratus'' het vyf bruin soldate wat hul jaar vrywillige opleiding by die SA Kaapse Korps Diensbataljon voltooi het en as lede van die Swartland-Kommando operasionele diens verrig het, met hul blanke makkers van die grens af teruggekeer. Hulle is die eerste bruin soldate wat as Kommandolede diens in die Operasionele Gebied verrig het, waar hulle drie maande aan die grens met die blanke makkers werksaam was. Nadat hulle in 1979 hul jaar diensplig as infanteriste voltooi het, het hulle as vrywilligers by die Swartland Kommando aangesluit. Hulle is: Skutters D. Petersen, J. May Tulbagh, C. Hendriks, E. Maarman en S. Arendse van Malmesbury.<ref>''Paratus''. 1980. Kleurling-baanbrekers verrig vrywillige Kommandodiens. Januarie:7</ref> In 1980 (die ''Cape Times'' berig hiervan op 18 Julie 1980<ref>[https://discover.sabinet.co.za/search?Search=%22swartland%20commando%22&ProductType=allcontent Sabinet Discovery s.v. "swartland commando"]</ref>) bied die Swartland Kommando by sy hoofkwartier op Moorreesburg opleiding aan wat vier weke duur - dit is die eerste keer dat bruin mense vrywillige opleiding ontvang. Die Swartland Kommando het ook geskiedenis gemaak, lui die ''Paratus''-tydskrif, omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling ('racially integrated contingent') aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Hierdie vrywilligers het voorheen geen opleiding ontvang nie en moes opleiding deurmaak wat spesifiek vir deeltydse soldate bedoel is. Die eerste twee weke is afgestaan aan wapenhantering en seremoniële dril. In die laaste twee weke is daar meer toegespits op kaartlees en kamoeflering. Dit was hoofsaaklik blanke instrukteurs van die Kommando self wat die kursus aangebied het, maar instrukteurs van die Kommandement Westelike Provinsie het bystand verleen. Daar was ook bruin instrukteurs betrokke wat al by die Swartland Kommando aangesluit het; onder hulle tel drie wat Desember 1979 hul nasionale diensplig in die Suid-Afrikaanse Kaapse Korps voltooi het; by name inspekteurs-korporaals J. Kamfer, B. Kies en G.G. Strydom.<ref name="Paratus1980Okt40>''Paratus''. 1980. The first group of Coloured volunteers receive Commando training. Oktober:40-41</ref> Heelwat van nuwe rekrute kom juis van die plaas af; ook van hul werkgewers is geesdriftige lede van die Kommando.<ref name="Paratus1980Okt40 /> Majoor Traut, die kampkommandant en tweede-in-bevel van die Swartland Kommando, het aan ''Paratus'' gesê die nuwe rekrute het hul goed van hul taak gekwyt. Daar sal beslis nog sulke kampe wees, want die Swartland Kommando is oorval met aansoeke.<ref name="Paratus1980Okt40 /> === Wetenswaardige gebeurtenisse === [[Lêer:Swartlandkommando 1972 Saaityd op Skietbaan 1.png|duimnael|350px|links|Onderskrif in die ''Paratus''-tydskrif (m.b.t. 'Operasie Saai die Skietbaan'): " 'n Paar lede van die Swartland-Kommando ontspan op die trekker waarmee die plantwerk gedoen is, terwyl wrn (weerman) L.C. Fuller van die SAKK (Suid-Afrikaanse Kaapse Korps), die brandstof aanvul."]] [[Lêer:Swartlandkommando 1972 Saaityd op Skietbaan lasfoto.png|duimnael|450px|regs|Lasfoto uit die dubbelblaaie van die ''Paratus''-tydskrif wat 'Operasie Saai die Skietbaan' uitbeeld (met onvolledige onderskrif): 'Belangstellend word daar na die saad van die koringplanter geloer'. Van links na regs verskyn: Brigadier M. de M. Malan (sersant-majoor, bevelvoerder Kommandement Westelike Provinsie), mnr. H.H. Smit (lid van die Volksraad); mnr. Van Vuuren, tegniese beampte van 'n bekende kunsmismaatskappy; majoor N. Marx, aanvoerder van die Kommando Dienspligtiges van Milnerton wat meegehelp het, en kommandant H.B. Engelbrecht, bevelvoerder van die Swartland Kommando.]] * '''Operasie Saai die Skietbaan''': Swartland Kommandolede en Kommandodienspligtiges van Milnerton het op die Saterdagoggend van 3 Junie 1972 met 'n trekker, koringplanter en saaisakke by die nuwe Wes-Kaaplandse skietbaan aangekom om te begin ploeg, saai en plant. Lupiene- en roggrassaad is op die sanderige oppervlakte van die nuwe skietbaan van omtrent 50 morg groot gesaai. Die uitsluitlike doel was om verwaaiing gedurende die somermaande te keer, maar terselfdertyd ook om as beskerming vir die gras te dien wat later geplant sou word. Die saadjie vir hierdie idee is geplant by die jaarlikse Parlementêre Prysskiet wat op 15 April gehou is. Die baan was gedurende die nasomer baie stowwerig. Daarom het meneer Smit (lid van die Volksraad) brigadier M. de M. Malan (bevelvoerder van die Kommandement Westelike Provinsie) genader met die voorstel om die baan 'n bedekking te gee. Op 21 April 1972 het sowel Brigadier Malan en mnr. Smit die Moorreesburgse Boerevereniging toegespreek - veral omtrent die implikasies van diensplig vir jong boere. Toe het brigadier Malan 'n beroep gedoen dat die skietbaan ontwikkel moet word, "tot een van die mooiste bane in die land". Kommandant H.B. Engelbrecht, die bevelvoerder van die Swartland Kommando, het die lupienesaad by lede van 'n boerevereniging gekollekteer. Die kunsmis is weer verkry van twee bekende kunsmismaatskappye deur die bemiddeling van mnr. H.H. Smit, lid van die Volksraad. ''Paratus'' skryf dat juis die aand na die saaiery goeie reëns uitgesak het en mooi saamgewerk het. Sodra daar boorgatwater beskikbaar is, so is beplan, sou daar bome aangeplant word.<ref>''Paratus''. 1972. Spanwerk: Saai op die Skietbaan. Augustus: 26-27.</ref> * In die Maart 1987-uitgawe van ''Paratus'' word berig van 'n bomscenario wat op Moorreesburg getoets is: '''Operasie Samoa'''. Onder andere kry 'n plaaslike winkel om 08:15 'n bomdreigement en die ontruiming van die winkels wat daarmee gepaard gaan. Om 08:30 kry die Suid-Afrikaanse Polisie weer 'n oproep oor 'n brand by 'n brandstofdepot. En vyf minute later is daar 'n ontploffing by 'n plaaslike laerskool waarin talle leerlinge dood of beseer is. By die oefeninge was nie alleen die polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad betrokke nie, maar ook die inwoners van Moorreesburg het met geesdrif meegedoen. Moorreesburg het een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming gekry het, ten spyte van 'n paar foutjies en enkele misverstande wat deur die geharwar veroorsaak is.<ref>''Paratus''. 1987. Bom! Dorp wys wat gedoen kan word. Maart: 22.</ref> == Ná 1994 == Iets wat die Kommando ingrypend sou aantas is die rasionalisering (besuiniging en geldbesnoeiing) van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag.<ref>[https://web.archive.org/web/20090206194302/http://www.issafrica.org/Pubs/ASR/6No2/VanStade.html Col L B van Stade, Senior Staff Officer Rationalisation, SANDF (1997). "Rationalisation in the SANDF: The Next Challenge". Institute for Security Studies.]</ref> By 'n vergadering op '''17 Oktober 2001''' spreek Luitenant-Kolonel Van der Westhuijzen van die Swartland Kommando die komitee aan, en moet redes verstrek waarom die staat meer geld aan die kommando's moet bewillig. Hier volg van die inligting in die notules.<ref>[https://web.archive.org/web/20210116092056/https://pmg.org.za/committee-meeting/922/ Role of Territorial Forces/Commamdos: hearings | PMG]</ref> Van der Westhuijzen het ten eerste genoem die hooffunksie van die kommando is om die agterhoede te dek wanneer vyandelike magte op die Suid-Afrikaanse grense beveg word. Voorts moet infrastruktuur soos paaie en fabrieke beskerm word, asook die burgers. Dit is so dat Suid-Afrika tans met niemand in 'n oorlog gewikkel is nie, maar as mens na die VSA kyk wat skielik alle eenhede op 'n hoog-gereedheidsgrondslag geplaas het na afloop van 11 September 2001, en net soos mens 'n siekefonds of versekering nodig het omdat jy nie weet wanneer jy dit nodig gaan kry nie - net so is die staat ook van kommando's afhanklik, op kort kennisgewing. Ten tweede is die kommando se opdrag om die SAPD te onderskraag ten einde wet en orde te handhaaf, veral waar party polisiestasies op die platteland om 16:00 die middag sluit. Laastens moet bystand tydens rampe verleen word - omdat hulle met die mense en omgewing vertroud is, maak dit hulle hoogs doeltreffend. Die staat daarenteen, volgens Van der Westhuijzen, is nie veel gepla oor hul lot nie. Die kommando's moet aan die agterspeen suig sodra toerusting aan die hoofweermagseenhede uitgedeel word - iets wat dit bitter moeilik maak om professioneel op te tree in hul administratiewe en operasionele hoedanigheid. Om ook as rassistiese of "Boere"-organisasies in die openbaar gebrandmerk te word, help ook nie veel nie. Die volgende probleme is geopper: * daar is (roep)radio's wat in die militêre basisse se store rondlê, wat ongebruik gelaat word. * diegene wat veronderstel is om die staat konstant omtrent die eenhede in te lig, weet bloedweinig van hulle doen en late af. * voertuie word na ander lande verkwansel, terwyl die kommando-eenhede hulle benodig * in sekere tydskrifte word dit byna verheerlik hoe die eenhede om oorlewing moet spartel; maar in die hofsake kom dit uit dat baie aantygings van oortredings wat teen hulle ingebring is, vals is. Me. Kota van die ANC het gevra hoe hulle die privaatmagte se samewerking gaan kry, terwyl mnr. Ndlovu van die IFP weer daarop gesinspeel het die kommando's voer dus aan die meeste misdadigers is swart, omdat die swartes die meerderheid van die land uitmaak. Van der Westhuijzen het geantwoord daar is nog nie met privaatmagte saamgewerk nie, en wat die misdaadstatistiek betref - daar word nie gediskrimineer nie. Sowel blankes as swartes word aangekeer waar oortree word. As daar egter meer van een rassegroep in 'n area voorkom, is dit net rekenkundig logies dat meer misdade en arrestasies van die betrokke groepe gaan voorkom. Mnr. Ngculu van die ANC het meer inligting gesoek omtrent die toerusting wat ontoereikend uitgedeel word, maar wou ook meer klarigheid hê omtrent die waningeligte besluite wat politici gemaak het. Hy erken wel dat politici hul inligting kry uit die media, waar 'n rassevoorval of wangedrag dikwels oordryf word. Van der Westhuijzen noem toe van die voorval in Kimberley waar daar 20 gepantserde voertuie by die een militêre basis was, en by navraag oor hul beskikbaarheid moes hy verneem die voertuie is reeds aan ander lande verkoop. Mnr. Mabete (UDM) wou weet, in 'n transformerende samelewing, watter opvoedingsprogramme 'n eenheid te bied het vir plekke waar een rassegroep oorheersend is. Hoe regverdig hy die voortbestaan van sy eenheid? Van der Westhuijzen bied die-hoender-en-die-eier-benadering: hulle kan maar net soveel opvoedingsprogramme aanbied soos hul begroting dit toelaat, maar die deelname was egter vrywillig. Me. Kota wou meer weet omtrent openbare vennootskappe en samewerking. Van der Westhuijzen se antwoord was dat hul maandeliks vergaderings hou wat die polisie en gemeenskapsorganisasies betrek. Die Generaal van die Departement het toe geantwoord dit is wel die geval dat die voertuie verkoop is, maar die besluit is geneem omdat die voertuie verouderd ('obsolete') was en hul instandhoudingswerk buitendien bo die vuurmaakplek van die kommando's is; dit sou die staat onnodig geld uit die sak jaag. Hierna volg 'n bespreking waar Bronkhorsspruit se Kommando-eenheid hul griewe lug, en so ook Agri-SA. Op gestelde vrae van die politieke partye af, kom mens wel die volgende standpunte te wete: soos, volgens luitenant-kolonel Steenkamp kon die beoogde getransformeerde kommando's nie oornag bereik word nie, juis omdat daar soveel blankes destyds opgeroep was in die diensplig; iets wat die swartes nie gehad het nie. En mens kan nie, volgens die reëls, iemand uitstuur of ontplooi wat nie opgelei is nie. Dit is die kar voor die perde inspan. Baie blankes het egter hul nasionale diensplig voltooi en het weinig, indien enige, opleiding nodig. Die Generaal van die Departement het voorts uitgebrei dat baie inwoners in [[Lusikisiki]] in die Oos-Kaap en die Noordelike Provinsie (dus, die ou tuislande) feitlik onbekend met hierdie kommando-eenhede is. Werwing en opleiding van diegene wat voorheen uitgesluit is, kos egter geld. 'n Probleem wat Agri-SA ook deel: geld is nodig om bestaande kommandolede op te lei, én nuwe lede te werf - juis nou terwyl misdaadvlakke en plaasmoorde aan die styg is. Radio's, toerusting en geskikte voertuie is nog 'n probleem. Agri-SA stel 120 pelotons voor wat per dag ontplooi moet word, asook ten minste 2 geskikte voertuie per eenheid. Die Minister van Verdediging, mnr. Mosiuoa Lekota, sê sekuriteitsmaatskappye floreer in gebiede waar misdaad voorkom. Daar word beweer party boere het verbintenisse met sekuriteitsmaatskappye en probeer sodoende die kommando's in 'n swak lig stel, deur juis aanvalle op hierdie plase te probeer aanmoedig wat deur kommando's beskerm word, om sodoende boere se vertroue in hierdie kommando's te verbreek en liewer sekuriteitsmaatskappye te betrek - om sodoende hulself of hul vriende te bevoordeel. Hy vra dus of die kommando's hierdie tendens opgemerk het. Van der Westhuijzen het geantwoord dat dit wel in sekere dele voorkom en dikwels onder boere self bespreek word. Die boere voel oor die algemeen dat sekuriteitsmaatskappye hul permanent gevestig het, terwyl kommando's slegs 'n tydelike reëling is wat nie standhoudend hul werk kan lewer nie, vanweë 'n algehele gebrek aan hulpbronne. Die Minister het toe gevra hoe die plaasaanvalle beïnvloed word deur die min aanwesigheid van swart kommandolede en dié wit kommando's wat swartes sonder meer as misdadigers sou beskou. Van der Westhuijzen se antwoord was dat die velkleur nie 'n probleem is nie, maar dat dit eerder privaatsekuriteitsmaatskappye is wat besig is om oor te neem. Naas die notules is daar ook die aanhangsel verskaf waarin Van der Westhuijzen sy betoog uiteensit. Onder andere moes lede van die kommando's uit hul eie sak betaal en voortsukkel om die kommando aan die gang te hou. Hulle kan ook nie as rassisties gebrandmerk word, as die eenheid 'n mooi getuigskrif van die dorp Malmesbury gekry het, uit dank omdat hulle tydens 'n ramp swart mense gehelp het om van 'n gevaarlike terrein af weg te kom nie; en dit op 'n Sondagaand, omstreeks 21:00. Feitlik almal van hierdie kommandolede was deur die bank blanke boere wat by hierdie reddingsoperasie betrokke was. Daarby, en dit het Van der Westhuijzen ook benadruk, is die kommandolede vrywilligers wat nie permanent aangestel is en op geen permanente loon is nie (wat die staat dus geld spaar); hulle probeer met die bietjie tot hul beskikking oor die weg kom wat hulle wel van owerheidsweë af kry. Voordat die komitee dus oorhaastig alles sluk wat die media kwytraak, behoort hulle die kommando's self te besoek voordat 'n oordeel gevel word. Die Agri Securitas Trustfonds spreek '''omstreeks 2002''' die volgende omstandighede uit, wat ook 'n aanduiding gee hoe dit in die omgewing gesteld was.<ref>[https://web.archive.org/web/20060620083010/http://www.agriinfo.co.za/agri_securitasA.htm Agri Securitas Trustfonds]</ref> {{cquote| Die Swartland Kommando in die Malmesbury omgewing het geen kommunikasievermoë gehad om tydens patrollies en opvolgaksies met die plaaslike boere asook die kommando's en SAPD te skakel nie. Die Trustfonds het radio's aan die plaaswag beskikbaar gestel om sy bevel- en beheervermoë asook kommunikasie te verbeter en effektiewe koördinering teweeg te bring. }} In '''Februarie 2003''' is aangekondig die kommandostelsel gaan landwyd uitfaseer word.<ref>Vergelyk die artikel geskrywe deur Brigadier-Generaal George Kruys, "The Closure of the South African Army Territorial Reserve Units (Commandos) and the possible new dispensation", wat in die Bulletin van die "Institute for Strategic Studies of University of Pretoria" (5/2005) verskyn het, hier op bl. 1 en 2: "The South African state is in its second bout of social engineering. The first spell of activity, namely separate development, commonly referred to as ' apartheid ' , is being followed up by ' transformation ' . Separate development turned out to be a catastrophe and transformation like other social engineering projects may end as another disaster. Unfortunately ' affirmative action ' ( as applied by the United States - US - military ) , which is a fair methodology to correct injustices of the past whilst maintaining standards, has been replaced by 'transformation', or simply 'replacement'. Transformation requires that all South African activities, for example, sport, must show a reasonable reflection of the true for all state departments where the government obviously has the greatest measure of control and includes the South African National Defence Force (SANDF) and the South African Police Service (SAPS). The SANDF and SAPS have been transforming to demographics at a rapid rate and were probably regarded as being redeemable or at least changeable. The Army Territorial Reserve (ATR) previously only known as the commandos, have evidently been considered beyond redemption. This led to the announcement by President Thabo Mbeki in the South African Parliament in '''February 2003''', that the commando system was to be phased out and that the SAPS would take over the ATR's tasks."</ref> Op '''19 Maart 2003''' berig ''Die Burger'' dat die boere van Moorreesburg, asook plaasarbeiders en lede van Swartland Kommando aangesê is om by nuwe strukture betrokke te raak:<ref>Essop, P. 2003. Ingrypingsmag kom op platteland. ''Die Burger'', 19 Maart.</ref> {{cquote| 'n Ingrypingsmag sal in landelike gebiede ontplooi word om as 'n reaksie-en-patrollie-eenheid op te tree terwyl die geïntegreerde landelike ontwikkelingsplan, wat die kommandostelsel gaan vervang, oor die volgende ses jaar in werking gestel sal word. Mnr. [[Marthinus van Schalkwyk]], Wes-Kaapse premier, het gister op Moorreesburg boere, plaasarbeiders en lede van die huidige kommandostelsel aangemoedig om by die nuwe strukture betrokke te raak. Van Schalkwyk, wat die Swartland-kleingraanontwikkelingsgroep hier toegespreek het, het gesê daar kan nooit 'n kompromis aangegaan word oor die veiligheid van die landelike gemeenskap, boere en plaasarbeiders nie. [...] In die verlede het die kommandostelsel 'n kernrol gespeel ten opsigte van die bevordering van die landelike veiligheid in die provinsie. }} In '''2003''' skryf Luitenant-Kolonel J. U. van der Westhuijzen die artikel "Swartland Commando Serving the Community", wat in ''The Reserve Force Volunteer'' verskyn het. Te oordeel aan Van der Westhuijzen se betrokkenheid wat in '''2008''' beëindig is, kan dit hoogs waarskynlik op die jaar dui toe die Swartland Kommando ontbind is.<ref>[https://issuu.com/swartlandjoernaal/docs/uitgawe_46_25_november_2020/2 ''Swartland Joernaal''. 2020. Van der Westhuijzen lei by Agri SA se Landelike Veiligheid. 25 November:2]: Die voorsitter van die Agri Wes-Kaap se Landelike Veiligheidsbeleidskomitee, Uys van der Westhuijzen, is dié week verkies as voorsitter van Agri SA se Sentrum vir Uitnemendheid: Landelike Veiligheid. Sy betrokkenheid by georganiseerde landbou strek oor baie jare. Mnr van der Westhuijzen, wat buite Malmesbury in die rigting van Klipheuwel boer, het in 1986 by die Malmesbury Landbouvereniging aangesluit, waar hy van 2012 tot 2013 voorsitter was. Dit was juis in hierdie tyd met die onlussituasie in 2012 by De Doorns waar hy aktief by Agri Wes-Kaap se beleidskomitee vir landelike veiligheid betrokke geraak het. Hy is 'n senior reserwemag-offisier met die rang van Luitenant-Kolonel en was in 2018 die eerste Suid-Afrikaanse weermagoffisier wat verkies is as voorsitter van die CIOR Military Skills Committee, wat by NAVO geaffilieer is en wat militêre vaardighede evalueer. Hy was ook '''tussen 1998 en 2008''' die bevelvoerder van die Kommando in die Weskus-streek en dien sedert 2014 as voorsitter van Agri Wes-Kaap se beleidskomitee belas met landelike veiligheid.</ref> == Ná ontbinding == Ná die ontbinding van die kommandostelsel, het die Swartland Kommandogebou op Moorreesburg steeds staatsbesit gebly, soos duidelik afgelei kan word in die volgende kennisgewing uitgereik deur die Swartland Munisipaliteit op '''13 Augustus 2024''':<ref>[https://web.archive.org/web/20240821113647/https://www.swartland.org.za/media/docs/2025/Korporatiewe_Dienste/10-24-25.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 10/2024/2025 Kennisgewing van voorneme om langtermyn huurooreenkoms te sluit ten opsigte van erwe 41 en 43, Moorreesburg (voormalige Kommandogebou)]</ref> {{cquote| Kennis geskied hiermee ingevolge die Verordening en Beleid insake die Oordrag van Munisipale Kapitale Bates, PK 7394 gedateer 22 Mei 2015, dat die Raad van Munisipaliteit Swartland in beginsel goedgekeur het dat die onderstaande kapitale bate vir 'n termyn van 20 jaar onder 'n notariële ooreenkoms uit die hand uit aan ''The Imibala Trust'' verhuur mag word om te ontwikkel en as 'n vaardigheidsontwikkelingsentrum ten behoewe van minderbevoorregte skoolgaande jeug in Moorreesburg en omstreke te benut: * Erwe 41 en 43, Hoofweg 6, Moorreesburg (bekend as die voormalige Kommandogebou) Die Raad het voorts goedgekeur dat die bate teen 'n nominale huur van R120.00 per jaar, BTW uitgesluit, aan The Imibala Trust beskikbaar gestel word. }} Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die kommandokantoor van Moorreesburg staan 1,0983 hektaar en die erfwaarde alleen geraam op R1&nbsp;729&nbsp;000.<ref>[https://web.archive.org/web/20240614024043/https://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Valuation_Rolls/Algemene_Waardasies_2023/Moorreesburg.pdf Swartland Municipality General Valuation for 2023, ingevolge Artikel 30 van die Munisipale Eiendomsbelastingwet 6 van 2004], sien bl. 3</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] c7b2k94b14i7e2mb84s0cdupp0nhgly 0 428637 2892781 2880937 2026-04-11T19:10:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892781 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Neil Young | beeld = DesertTrip2016-140 (29685063324) (cropped).jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Neil Young in 2016 | agtergrondkleur = | geboortenaam = Neil Percival Young | alias = Godfather of Grunge, Bernard Shakey, Joe Yankee | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1945|11|12}} | geboorteplek = [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanada]] | oorsprong = [[Winnipeg]], Manitoba, Kanada | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Folk rock, rock, country | beroep = Sanger-liedjieskrywer, film regisseur, draaiboekskrywer | instrument = Stem, [[kitaar]], [[mondfluitjie]], [[sintetiese klavier]] | jare_aktief = [[1963]] – hede | etiket = Warner Bros. Records, Reprise, Atco Records, Atlantic Records Group, Geffen | assosiasies = Crazy Horse, The Squires, The Mynah Birds, Buffalo Springfield Crosby, Stills, Nash & Young The Stills-Young Band | webwerf = {{URL|neilyoungarchives.com}} | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Neil Percival Young''' OC OM<ref name="gg.ca">{{cite web|url=http://www.gg.ca/document.aspx?id=13469|title=Governor General Announces 57 New Appointments to the Order of Canada|publisher=Office of the Secretary to the Governor General|access-date=30 Desember 2009|date=30 Desember 2009|archive-date=27 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827132612/http://www.gg.ca/document.aspx?id=13469|url-status=dead}}</ref><ref name="OM">{{cite web|title=Lieutenant Governor's Awards |url=http://www.lg.gov.mb.ca/awards/order/register.html |publisher=Lieutenant Governors Office of Manitoba |year=2009 |access-date=26 Januarie 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060508234200/http://www.lg.gov.mb.ca/awards/order/register.html |archive-date=8 Mei 2006 }}</ref> (gebore [[12 November]] [[1945]]) is 'n Kanadese en Amerikaanse<ref>{{Cite web |last=Henderson |first=Cydney |title=Canadian Rocker Neil Young Is Officially a U.S. Citizen: 'I'm Proud to Be a Canarican' |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/01/23/neil-young-officially-u-s-citizen-after-use-marijuana-delay/4559169002/ |access-date=10 Maart 2023 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> sanger-liedjieskrywer. Nadat hy in die 1960's 'n musiekloopbaan in [[Winnipeg]] begin het, het Young na [[Los Angeles]] verhuis en by die folk rock-groep Buffalo Springfield aangesluit. Sedert die begin van sy solo-loopbaan, dikwels gerugsteun deur die groep Crazy Horse, het hy bekroonde albums vrygestel soos ''Everybody Knows This Is Nowhere'' (1969), ''After the Gold Rush'' (1970), ''Harvest'' (1972), ''On the Beach'' (1974), en ''Rust Never Sleeps'' (1979). Hy was ook 'n deeltydse lid van Crosby, Stills, Nash & Young, saam met wie hy die 1970-album ''Déjà Vu'' opgeneem het. Young se [[kitaar]]werk, diep persoonlike lirieke<ref name="Los Angeles Daily News-1993">{{cite news|title=Neil Young's Passionate Guitar Playing Sparks Rock Arena|work=Los Angeles Daily News|date=14 September 1993}}</ref><ref>{{cite news|last=Brinn|first=David|title=Disc Reviews|work=The Jerusalem Post|date=30 Mei 2006|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1148482072145&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|access-date=28 Julie 2009}}{{Dooie skakel|date=Julie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Surkamp|first=David|title=Internal Fire from Neil Young Lights the Stage|work=St. Louis Post-Dispatch |page=4D|date=September 15, 1992}}</ref> en kenmerkende hoë tenoor sangstem<ref>{{cite news|last=Miller|first=Edward|title=The Nonsensical Truth of the Falsetto Voice: Listening to Sigur Rós|work=Popular Musicology Online|issn=1357-0951|year=2003|url=http://www.popular-musicology-online.com/issues/02/miller.html|access-date=May 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716083103/http://www.popular-musicology-online.com/issues/02/miller.html|archive-date=16 Julie 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Sinclair|first=Scott|title=Neil Young – Fork in the Road|work=Popular Musicology Online|date=4 April 2009|url=http://www.musicomh.com/albums/neil-young-4_0409.htm|access-date=26 Mei 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405193809/http://www.musicomh.com/albums/neil-young-4_0409.htm|archive-date=5 April 2009}}</ref> definieer sy lang loopbaan. Hy speel ook [[klavier]] en mondharmonika op baie albums, wat gereeld folk, [[Rockmusiek|rock]], country en ander musiekgenres kombineer. Sy dikwels verwronge elektriese kitaarspel, veral met Crazy Horse, het hom die bynaam "Godfather of Grunge"{{sfn|Echard|2005|p=43}} besorg en gelei tot sy 1995-album ''Mirror Ball with Pearl Jam''. Meer onlangs is hy gesteun deur Promise of the Real.<ref>{{Cite web|url=https://relix.com/articles/detail/young_and_the_restless_neil_young_on_promise_of_the_real_paul_mccartney_and_telling_an_earth_story/|title=Young and the Restless: Neil Young on Promise of the Real, Paul McCartney and Telling an Earth Story|date=24 Januarie 2017|website=Relix Media}}</ref> Young het rolprente geregisseer (of saam geregisseer) met die skuilnaam "Bernard Shakey", insluitend ''Journey Through the Past'' (1973), ''Rust Never Sleeps'' (1979), ''Human Highway'' (1982), ''Greendale'' (2003), ''CSNY/Déjà Vu'' (2008) en ''Harvest Time'' (2022). Hy het ook bygedra tot die klankbane van die films ''Philadelphia'' (1993) en ''Dead Man'' (1995). Young het verskeie [[Grammy]]- en Juno-toekennings ontvang. Die [[Rock and Roll Hall of Fame]] het hom twee keer opgeneem: in 1995 as 'n solo-kunstenaar en in 1997 as 'n lid van Buffalo Springfield.<ref>{{cite web |year=2009 |title=Rock and Roll Hall of Fame Inductee-List |url=http://www.rockhall.com/inductees/inductee-list/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117041746/http://www.rockhall.com/inductees/inductee-list/ |archive-date=17 Januarie 2010 |access-date=26 Januarie 2010 |publisher=The Rock and Roll Hall of Fame and Museum}}</ref> In 2023 het ''[[Rolling Stone]]'' Young nr. 30 op sy lys van die "250 grootste kitaarspelers van alle tye" geplaas.<ref>{{Cite magazine |date=13 Oktober 2023 |title=The 250 Greatest Guitarists of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-guitarists-1234814010/ |access-date=14 Oktober 2023 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref> Young is ook op Rolling Stone se lys van die 100 grootste musikale kunstenaars, en 21 van sy albums en enkelsnitte is gesertifiseer as goud of platinum in die VSA.<ref>{{cite web |title=Neil Young |url=https://www.riaa.com/?s=NEIL+YOUNG |website=RIAA}}</ref> Young is in 2006 bekroon met die Orde van Manitoba<ref name="OM" /> en is in 2009 'n Offisier van die Orde van Kanada gemaak.<ref name="gg.ca" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Young, Neil}} [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1945]] [[Kategorie:Lewende mense]] jsmzkiiv6y7ybpiy7vqk0i1318y2f4r 0 428926 2892692 2890419 2026-04-11T18:43:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892692 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Joscha Bach | bynaam = | beeld = Joscha Bach (11524872763).jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Joscha Bach, Cambridge, 2013-11-11 | geboortenaam = Joscha Bach | geboortedatum = [[21 Desember]] [[1973]] | geboorteplek = [[Weimar]], [[Oos-Duitsland]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Duitsland}} | beroep = [[Intel]] <br /> AI Foundation <br /> [[Harvard-universiteit]] <br /> MIT Media Lab | ander = | bekend = kognitiewe wetenskaplike, KI-navorser en filosoof | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Joscha Bach''' (gebore 1973) is 'n [[Duitsers|Duitse]] [[Kognitiewe wetenskap|kognitiewe wetenskaplike]], [[KI]]-navorser en [[filosoof]] bekend vir sy werk oor kognitiewe argitekture, [[kunsmatige intelligensie]], geestelike voorstelling, [[emosie]], sosiale modellering, multi-agentstelsels en filosofie van die gees. Sy navorsing poog om kognitiewe wetenskap en KI te oorbrug deur te bestudeer hoe menslike intelligensie en [[bewussyn]] berekeningsmatig gemodelleer kan word. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bach is in [[Weimar]], [[Oos-Duitsland]], gebore en het vroeg reeds belangstelling in filosofie, kunsmatige intelligensie en kognitiewe wetenskap getoon.<ref name=":4" /> Hy het in 2000 'n MA ([[rekenaarwetenskap]]) van die Humboldt-universiteit van [[Berlyn]] en in 2006 'n PhD (kognitiewe wetenskap) van die Osnabrück-universiteit verwerf,<ref name=":0">{{Cite web |title=Joscha Bach |url=https://www.edge.org/memberbio/joscha_bach |access-date=2022-11-12 |website=Edge |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=11 Augustus 2020 |title=Exciting progress in Artificial Intelligence – Joscha Bach – Science, Technology & the Future |url=https://www.scifuture.org/exciting-progress-in-artificial-intelligence-joscha-bach/ |access-date=2022-11-12 |language=en-GB}}</ref> waar hy navorsing gedoen het oor emosiemodellering en kunsmatige denke. Sy doktorale werk het gefokus op die ontwikkeling van mikropsi, 'n kognitiewe argitektuur wat ontwerp is om mensagtige redenasie- en besluitnemingsprosesse te simuleer.<ref name=":4" /> ==Loopbaan== Na die voltooiing van sy PhD het Bach sy KI-navorsing veral gefokus op kognitiewe argitekture en die teorie van denke. Hy het 'n verskeidenheid posisies in beide akademiese en industriële navorsing beklee en bygedra tot KI-ontwikkeling vanuit beide teoretiese en toegepaste perspektiewe.<ref>{{Cite web |title=Joscha Bach: Publications |url=http://bach.ai/publications/ |access-date=2022-11-12}}</ref> Sy werk ondersoek gereeld die grense van KI-stelsels, bevraagteken die beperkings van huidige masjienleertegnologieë en spreek aan hoe toekomstige stelsels mensagtige algemene intelligensie kan bereik.<ref name="synthetic_intelligence">{{Cite book |last=Bach |first=Joscha |url=http://www.cognitive-ai.com/publications/assets/Draft-MicroPsi-JBach-07-03-30.pdf |title=Principles of Synthetic Intelligence: An Architecture of Motivated Cognition |date=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195370676}}</ref> Bach het in verskeie gesogte instellings gewerk, insluitend Martin Nowak se Harvard-program vir Evolusionêre Dinamika (PED).<ref>{{Cite web |last=Moharana |first=Pabitra |date=2024-09-23 |title=Joscha Bach - AI strategist at Liquid AI |url=https://analyticsindiamag.com/people/joscha-bach/ |access-date=2025-02-16 |website=Analytics India Magazine |language=en-US}}</ref> Hy het ook navorsingsposisies by die MIT Media Lab.<ref>{{Cite web |title=MIT Media Lab |url=https://www.media.mit.edu/search/?q=Joscha%20Bach |access-date=2022-11-12 |language=en}}</ref> beklee en was visepresident van navorsing by die AI Foundation, waar hy gefokus het op die ontwikkeling van KI-stelsels wat in staat is tot meer gesofistikeerde, mensagtige interaksies.<ref>{{Cite web |title=MIT Media Lab |url=https://www.media.mit.edu/search/?q=Joscha%20Bach |access-date=2022-11-12 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About |url=https://aifoundation.com/about/ |access-date=2022-11-12}}</ref> 'n Artikel in ''Science'' in 2019 het berig dat Bach befondsing van [[Jeffrey Epstein]] ontvang het na Epstein se eerste skuldigbevinding,<ref>{{Cite web |title=What kind of researcher did sex offender Jeffrey Epstein like to fund? He told Science before he died |url=https://www.science.org/content/article/what-kind-researcher-did-sex-offender-jeffrey-epstein-fund-he-told-science-he-died |access-date=2024-12-27 |website=www.science.org |language=en}}</ref> met verwysing na 'n konferensiereferaat wat 'n erkenning van befondsing insluit. <ref>{{Cite web |title=What kind of researcher did sex offender Jeffrey Epstein like to fund? He told Science before he died |url=https://www.science.org/content/article/what-kind-researcher-did-sex-offender-jeffrey-epstein-fund-he-told-science-he-died |access-date=2024-12-27 |website=www.science.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bach |first=Joscha |last2=Gallagher |first2=Katherine |date=2018 |editor-last=Iklé |editor-first=Matthew |editor2-last=Franz |editor2-first=Arthur |editor3-last=Rzepka |editor3-first=Rafal |editor4-last=Goertzel |editor4-first=Ben |title=Request Confirmation Networks in MicroPsi 2 |url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-97676-1_2 |journal=Artificial General Intelligence |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=12–20 |doi=10.1007/978-3-319-97676-1_2 |isbn=978-3-319-97676-1}}</ref> In Januarie 2020 het 'n verslag wat deur Goodwin Procter gepubliseer is na aanleiding van 'n feiteondersoekpoging, namens die MIT, uiteengesit dat Bach deels danksy Epstein se skenkings om Bach te ondersteun, by die Media Lab aangestel is, en beweer dat skenkings wat in November 2013 en in Julie en September 2014 gedoen is, altesaam $300 000 beloop het (of 40% van Epstein se skenkings na die skuldigbevinding), wat hierdie bewerings staaf.<ref>{{Cite web |date=10 Januarie 2020 |title=Report concerning Jeffrey Epstein's Interactions with the Massachusetts Institute of Technology |url=https://factfindingjan2020.mit.edu/files/MIT-report.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216110003/https://factfindingjan2020.mit.edu/files/MIT-report.pdf |archive-date=2024-12-16}}</ref> In Mei 2020 het Harvard 'n verslag van hul eie feiteondersoekpogings vrygestel, waarin bevind is dat Martin Nowak Bach tussen 2014-2019 toegang tot PED-kantore toegelaat het, maar dat "Harvard nooit fondse betaal of ontvang het om" Bach se navorsing te ondersteun nie. Die Harvard-verslag dui ook aan dat Bach tussen 2014-2019 as 'n PED-navorsingswetenskaplike gelys is, en wys daarop dat twee artikels wat na Bach se vertrek van MIT gepubliseer is, steun van Epstein en PED erken.<ref>{{Cite web |date=Mei 2020 |title=Report concerning Jeffrey E. Epstein's Connections to Harvard University |url=https://ogc.harvard.edu/files/ogc/files/report_concerning_jeffrey_e._epsteins_connections_to_harvard_university.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201231751/https://ogc.harvard.edu/files/ogc/files/report_concerning_jeffrey_e._epsteins_connections_to_harvard_university.pdf |archive-date=2024-12-01}}</ref> ==Navorsing en bydraes== Joscha Bach se navorsing is grootliks gefokus op kognitiewe argitekture—berekeningsmodelle wat poog om aspekte van menslike kognisie te herhaal.<ref>{{Cite web |last=Bach |first=Joscha |date=Maart 2007 |title=Cognitive Architectures |url=http://cognitive-ai.com/publications/assets/Draft-MicroPsi-JBach-07-03-30.pdf |access-date=2022-11-12}}</ref> Sy werk sluit in: ===Beginsels van sintetiese intelligensie=== In hierdie boek skets Bach die grondbeginsels van sintetiese kognisie en bespreek hoe kognitiewe argitekture ontwerp kan word om menslike denkprosesse te herhaal.<ref name="synthetic_intelligence" /> ===MicroPsi=== 'n Kognitiewe argitektuur wat modelleer hoe agente dink en optree gebaseer op persepsie, emosie en doelgedrewe gedrag. Bach het MicroPsi ontwerp om mensagtige redenasie en besluitneming te simuleer, wat bydra tot KI-stelsels wat komplekse, werklike omgewings kan navigeer.<ref name=":1">{{Cite journal |author=Bach |first=Joscha |year=2003 |title=Designing Agents with MicroPsi Node Nets |journal=Proceedings of KI 2003 |pages=164–178}}</ref> ===Teorieë van bewussyn=== Bach is bekend vir sy besprekings oor die aard van bewussyn en die berekeningsmodellering van subjektiewe ervaring.<ref name="synthetic_intelligence"/> Hy voer aan dat bewussyn voortspruit uit 'n inligtingverwerkingstelsel wat in staat is om interne modelle van homself en die wêreld te skep. Hy beklemtoon die belangrikheid van geestekike modelle, emosionele raamwerke en metakognisie in die konstruksie van bewuste KI.<ref name=":2" /> ===Kognitiewe beperkings van KI=== Bach was 'n uitgesproke kritikus van die huidige tendense in [[masjienleer]], veral die beperkings van [[diepleer]] in die skep van werklik intelligente stelsels. Hy beweer dat KI-stelsels vandag 'n gebrek aan begrip het en meer soos "super-aangedrewe patroonherkenningsmasjiene" as ware kognitiewe agente funksioneer. Hy het in 2020 gepleit vir 'n beweging verder as huidige KI-paradigmas om masjiene te ontwikkel wat in staat is tot abstrakte redenasie, komplekse besluitneming en interne selfrefleksie.<ref>{{Cite web |title=AI Paradigms |url=https://www.lesswrong.com/posts/Zoqp8EDcaGiPkdFKM/online-ssc-meetup-with-guest-speaker-joscha-bach-july-19th |access-date=2022-11-12 |archive-date=10 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710065911/https://www.lesswrong.com/posts/Zoqp8EDcaGiPkdFKM/online-ssc-meetup-with-guest-speaker-joscha-bach-july-19th |url-status=dead }}</ref> ===Bewussyn en vrye wil=== Benewens sy tegniese navorsing, is Bach betrokke by filosofiese vrae rondom [[bewussyn]] en [[vrye wil]]. Hy stel voor dat bewussyn 'n opkomende eienskap is van hoogs komplekse inligtingverwerkingstelsels wat interne modelle van hulself en die wêreld rondom hulle ontwikkel.<ref name=":4" /> Hy debatteer dikwels of vrye wil werklik bestaan of bloot 'n neweproduk is van voorspellende modelle wat deur ons breine gekonstrueer word – 'n vraag met implikasies vir toekomstige KI-stelsels. ==Filosofiese sienings== Bach se belangstellings strek verder as KI en kognitiewe wetenskap om dieper vrae oor bewussyn, vrye wil, die aard van die [[werklikheid]] en die toekoms van die mensdom in 'n era van intelligente masjiene aan te raak.<ref name=":3">{{Cite web |title=Philosophical Perspectives on AI |url=https://www.scifuture.org/exciting-progress-in-artificial-intelligence-joscha-bach/ |access-date=2022-11-12}}</ref> Sy werk word sterk beïnvloed deur filosofiese besprekings oor [[fenomenologie]] en [[epistemologie]].<ref>{{Cite journal |author=Bach |first=Joscha |year=2018 |title=The Influence of Philosophy on AI Research |journal=AI & Society |volume=33 |pages=437–445}}</ref> Hy neem gereeld deel aan debatte oor die aard van die self en argumenteer dat wat ons as "self" beskou, 'n illusie is - 'n geestelike model wat deur die brein vir praktiese doeleindes gebou word.<ref name=":4" /> Bach voorsien ook 'n toekoms waar KI metakognisie kan besit – die vermoë om bewus te wees van sy eie denkprosesse en daaroor te reflekteer.<ref name=":5" /> Hy stel voor dat terwyl masjiene 'n mate van subjektiewe bewustheid kan bereik, ware bewussyn in KI slegs kan ontstaan wanneer hierdie stelsels hul eie ervarings in 'n deurlopende narratief kan integreer, baie soos mense doen.<ref name=":4">{{Cite web |date=4 September 2018 |title=The Wizard of Consciousness |url=https://www.psychologytoday.com/us/articles/201809/the-wizard-consciousness |access-date=2022-11-12 |website=Psychology Today}}</ref> Hy beweer dat hoewel vandag se KI-stelsels kragtig is, hulle ver van [[kunsmatige algemene intelligensie]] is.<ref name=":3" /> Hy bespreek gereeld die beperkings van KI en beweer dat huidige KI 'n gebrek aan begrip of enige ware konsepsie van die wêreld rondom dit het. Hy was 'n prominente kritikus van die oordrewe opmerkings oor diep leermodelle en pleit eerder vir meer genuanseerde benaderings wat kognitiewe modelle, emosiemodellering en [[Etiek van kunsmatige intelligensie|etiese oorwegings in KI-navorsing]] insluit. ==Openbare betrokkenheid== Benewens sy akademiese werk, is Bach 'n produktiewe spreker en kommunikeerder wat gereeld sy insigte oor kognitiewe wetenskap, KI en filosofie deel. Hy het talle praatjies by konferensies gegee, insluitend TEDx, waar hy onderwerpe soos die aard van intelligensie, die toekoms van KI en die moontlikheid om bewuste masjiene te skep, gedek het.<ref>{{Cite web |title=Joscha Bach Talks |url=https://tedxbeaconstreet.com/speakers/joscha-bach/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621231416/https://tedxbeaconstreet.com/speakers/joscha-bach/ |archive-date=2020-06-21 |access-date=2022-11-12 |website=TEDx Beacon Streat}}</ref> Bach is ook 'n aktiewe deelnemer aan aanlynbesprekings oor KI en bewussyn, en verskyn in poduitsendings, onderhoude en openbare lesings.<ref name=":5">{{Cite web |title=Lex Fridman Podcast #101 - Joscha Bach: Artificial Consciousness and the Nature of Reality |url=https://lexfridman.com/joscha-bach/ |access-date=2022-11-12 |website=lexfridman.com}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bach, Joscha}} [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 642s0rpjmqjip2npt42y434fergjucq 0 429181 2892904 2833124 2026-04-11T23:40:42Z Jcb 223 2892904 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = The Four Seasons | beeld = {{beeldgroep2|perrow = 2 / 2|total_width=300 |align=center |image1=Tina Fey Muppets Most Wanted Premiere (cropped 2).jpg|caption1=[[Tina Fey]] |image2=Alan Alda 2015.jpg|caption2=[[Alan Alda]] |image3=Steve Carell in 2021 (cropped).jpg|caption3=[[Steve Carell]] |image4=Will Forte by Gage Skidmore.jpg|caption4=[[Will Forte]]}} | onderskrif = | reeksnaam_2 = | genre = Komediedrama | skepper = [[Tina Fey]] &<br/>Lang Fisher &<br/>Tracey Wigfield <br>Gebaseer op ''The Four Seasons (1981), [[Alan Alda]] | ontwikkelaar = | skrywer = | regisseur = | aanbieder = | rolverdeling = {{Plainlist| * [[Tina Fey]] * [[Will Forte]] * Kerri Kenney-Silver * Marco Calvani * [[Erika Henningsen]] * [[Colman Domingo]] * [[Steve Carell]] }} | temamusiekkomponis = | openingstema = | afsluitingstema = | komponis = Jeff Richmond | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = 8 | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Tina Fey * Lang Fisher * Tracey Wigfield * Jeff Richmond * Eric Gurian * David Miner }} | vervaardiger = {{Plainlist| * Dara Schnapper * Marissa Bregman * Alan Alda * Robert Pulcini *Shari Springer Berman * Bill Sell }} | lokasie = | kinematografie = Tim Orr | looptydperk = 27-35 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Little Stranger Inc. * 3 Arts Entertainment * Original Langster * Big Wig Productions * Universal Television }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{begindatum|2025|5|1|df=y}} | laaste_uitsending = | webwerf = | produksiewebwerf = }} '''''The Four Seasons''''' is 'n [[Amerika]]anse komediedrama vir [[televisie]] wat deur [[Tina Fey]], Lang Fisher en Tracey Wigfield vir [[Netflix]] geskep is. Akteurs sluit in Fey, [[Steve Carell]], [[Colman Domingo]] en [[Will Forte]]. Dit is 'n verwerking van die 1981-rolprent met dieselfde naam wat deur [[Alan Alda]] geskryf en geregisseer is. Alda vertolk 'n gasrol in die reeks. Die reeks se première was op 1 Mei 2025 op Netflix. In dieselfde maand is die reeks vir 'n nuwe seisoen hernu. ==Hoofakteurs== * [[Steve Carell]] as Nick, Anne se toekomstige eksman * Kerri Kenney-Silver as Anne, Nick se toekomstige eksvrou * [[Will Forte]] as Jack, Kate se man * [[Tina Fey]] as Kate, Jack se vrou * [[Colman Domingo]] as Danny, Claude se man, 'n argitek * Marco Calvani as Claude, Danny se man * [[Erika Henningsen]] as Ginny, 'n 32-jarige mondhigiënis met wie Nick utgaan ná sy egskeiding ==Storielyn== {{Pretbederwer}} In die lente kom ses vriende – Nick, Anne, Kate, Jack, Danny en Claude – by Nick en Anne se huis aan die meer bymekaar vir 'n naweek. Op 'n staptog onthul Nick aan Danny en Jack hy is van plan om van Anne te skei ná 'n huwelik van 25 jaar. Dié aand vertel Jack vir Kate daarvan. Die volgende oggend hoor Kate, Jack en Danny dat Anne 'n herbevestiging van haar en Nick se huwelik reël. Hulle kan nie vir haar vertel wat Nick beplan nie en besluit om aan die seremonie deel te neem. In die somer gaan die groep sonder Anne na 'n tropiese eko-oord. Die vakansie is beplan deur Ginny, Nick se jong, avontuurlustige nuwe meisie. Nick klim 'n rotsmuur uit om Ginny te beïndruk, maar trap op 'n [[Echinoidea|seekastaiing]] en beseer sy voet. Hy probeer Jack en Kate oorreed dat hy gelukkig is. Op sy versoek probeer Jack and Kate met Ginny vriende maak. Intussen voel Danny versmoor deur Claude wat hom heeltyd versorg ná 'n operasie. Kate en Jack wonder wanneer hulle opgehou het om pretdinge saam te doen. In die herfs gaan die groep na Jack, Kate en Danny se [[alma mater]] vir 'n familienaweek. Beide Kate en Jack se dogter, Ashlyn, en Anne en Nick se dogter, Lila, loop daar klas. Nick stel Ginny aan Anne bekend. Lila is ontsteld dat Nick vir Ginny saamgebring het, en Anne is nie opgewonde daaroor om haar te ontmoet nie. Kate en Jack besluit om huweliksberading te ondergaan om hulle huwelik te probeer red. In die winter gaan Nick op oujaarsdag op 'n skivakansie saam met Ginny en haar vriende. Kate, Jack, Danny, Claude en Anne is op 'n ander skivakansie wat Anne gereël het. Anne bring haar nuwe kêrel, Terry, saam. Dis vir Nick moeilik om by Ginny se vriende aansluiting te vind en hy en Ginny baklei toe sy uitvind hy kruip in hulle kamer weg om haar vriende te vermy. Kate en Jack baklei oor die feit dat Kate alles vir hom moet doen. Daarna kry Kate 'n oproep van Ginny wat haar meedeel dat Nick in 'n motorongeluk gesterf het. Nick se begrafnis is 'n ramp. Anne wil nie hê Ginny moet deel van die diens wees nie en kan nie op die begrafnis praat nie weens haar gemengde gevoelens oor Nick. Ná die begrafnis is Ginny ontsteld oor hoe die diens afgeloop het, en oor Anne wat haar en Nick se verhouding afmaak asof dit niks beteken het nie. Sy storm uit in die sneeu en die groep gaan na haar soek. Anne sien Ginny alleen op die stoep sit en huil. Sy vra verskoning oor haar gedrag. Intussen val Kate in die bevrore meer en Jack red haar. Terug in hulle kamer besluit hulle om aan hulle huwelik te werk. Kate verklaar vir die eerste keer Jack is haar sielsmaat. Tydens aandete kondig Anne aan dat Ginny swanger is met Nick se kind. ==Ontvangs== Die reeks het 'n gemende reaksie van resensente ontlok.<ref>{{Cite news |last=Ardrey |first=Taylor |date=May 1, 2025 |title='The Four Seasons,' adapted from 1981 movie, now on Netflix: Cast, trailer, what to know |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2025/05/01/netflix-four-seasons-release-date-cast-episodes/83273214007/ |access-date=May 5, 2025 |work=USA Today}}</ref><ref>{{Cite news |date=May 1, 2025 |title=The Four Seasons on Netflix: Cast, Plot, and Breakdown of the Show |url=https://www.hollywood.com/tv/the-four-seasons-on-netflix-cast-plot-and-breakdown-of-the-show-61029891 |access-date=May 5, 2025 |work=Hollywood.com }}</ref> Op [[Rotten Tomatoes]] het dit 'n goedkeuringsyfer van 77% gehad, gebaseer op 62 resensies. [[Metacritic]] het dit 'n telling van 61 uit 100 gegee, gebaseer op 30 resensies, wat dui op 'n "algemeen gunstige" reaksie. In ''[[The Guardian]]'' het Lucy Mangan die reeks 4 uit 5 gegee en geskryf: "''The Four Seasons'' is Fey en haar medeskrywers en {{nowrap|-akteurs}} op hulle stukke, en alles is beïnvloed deur haar intelligensie, humorsin en ondervinding."<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/may/01/the-four-seasons-review-tina-fey-netflix|title=The Four Seasons review – Tina Fey's midlife comedy is properly funny and heartbreaking|website=[[The Guardian]]|first=Lucy|last=Mangan|date=May 1, 2025|access-date=May 3, 2025}}</ref> Alan Sepinwall van ''[[Rolling Stone]]'' het geskryf: "Daar is 'n paar snaakse oomblike, maar oor die algemeen voel dit dun – dis minder van 'n televisieprogram as 'n verskoning vir 'n klomp talentvolle mense, van wie verskeie ou vriende is, om saam uit te hang op 'n verskeidenheid mooi plekke."<ref>{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/tv-movies/tv-movie-reviews/the-four-seasons-tina-fey-1235323174/|title='The Four Seasons' Brings Middle-Age Malaise on Vacation|magazine=[[Rolling Stone]]|first=Alan|last=Sepinwall|date=May 1, 2025|access-date=May 3, 2025}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|30826447}} * {{Netflix-titel}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Four Seasons (TV series) }} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] j4u1qek4g76g8frnzao548elr318tvx 0 429196 2892907 2774240 2026-04-11T23:41:28Z Jcb 223 2892907 wikitext text/x-wiki [[Lêer:TUS Terminal Front.jpg|duimnael|Tucson Internasionale Lughawe]] '''Tucson Internasionale Lughawe''' {{Airport codes|TUS|KTUS|TUS}} is 'n siviele-militêre lughawe wat besit word deur die Stad Tucson 13 km suid van die middestad van [[Tucson]], in Pima County, [[Arizona]], Verenigde State. Dit is die tweede besigste lughawe in Arizona, naas [[Phoenix Sky Harbor Internasionale Lughawe]]. Tucson Internasionaal word bedryf op 'n langtermynhuurkontrak deur die Tucson Lughaweowerheid, wat ook Ryan Airfield, 'n algemene lugvaartlughawe, bedryf. Openbare vervoer na die lughawe is beskikbaar op Sun Tran se busroetes nr. 11 en nr. 25. [[Lêer:TUS-Baggage_Claim.JPG|regs|duimnael|{{Middel|Bagasie-afhaalgebied; vervoerband 5 word uitsluitlik deur Southwest Airlines gebruik.}}]] {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" width="align=" |+'''Besigste binnelandse roetes vanaf TUS (Januarie 2024 – Desember 2024)''' <ref name="RITA - BTS - Transtats">{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=ghf&Nv42146_anzr=g7p510,%20Nm:%20g7p510%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=RITA – BTS – Transtats|publisher=transtats.bts.gov|access-date=April 1, 2025}}</ref> ! Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 |[[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth, Texas]] | 356 000 | American |- | 2 |[[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 278 000 | Southwest, United |- | 3 |[[Phoenix Sky Harbor Internasionale Lughawe|Phoenix–Sky Harbor, Arizona]] | 216 000 | American |- | 4 |[[Los Angeles Internasionale Lughawe|Los Angeles, Kalifornië]] | 162 000 | American, Delta, Southwest |- | 5 |[[Harry Reid Internasionale Lughawe|Las Vegas, Nevada]] | 147 000 | Southwest |- | 6 |[[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 129 000 | Delta |- | 7 |[[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare, Illinois]] | 123 000 | American, United |- | 8 |[[Seattle-Tacoma Internasionale Lughawe|Seattle/Tacoma, Washington]] | 120 000 | Alaska, Delta |- | 9 |[[Salt Lake City Internasionale Lughawe|Salt Lake City, Utah]] | 70 000 | Delta |- | 10 |[[George Bush Interkontinentale Lughawe|Houston–Interkontinentaal, Texas]] | 61 000 | United |} == Lugredery markaandeel == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |+'''Grootste lugdienste by TUS<br /> (September 2023 - Augustus 2024)''' <ref name="RITA - BTS - Transtats"/> ! Rang ! Lugredery ! Passasiers ! Aandeel |- | 1 | [[Southwest Airlines]] | 998 000 | 26.48% |- | 2 | [[American Airlines]] | 944 000 | 25.03% |- | 3 | [[SkyWest Airlines]] | 889 000 | 23.58% |- | 4 | [[Delta Air Lines]] | 343 000 | 9.10% |- | 5 | [[United Airlines]] | 264 000 | 7.01% |- | 6 | Ander | 332 000 | 8.81% |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] 49wceru8942d2og672vwqr298rtq83y 0 429245 2892714 2774268 2026-04-11T18:49:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892714 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |naam= Kevin Roose |image= Kevin Roose.jpg |geboortenaam= Kevin Roose |geboortedatum= 1988 of 1989 |geboorteplek= |beroep= [[tegnologie]] [[skrywer]] en [[joernalis]] |lewensmaat= |kinders= |handtekening= |webblad= [https://www.kevinroose.com/ www.kevinroose.com] }} '''Kevin Roose''' is 'n [[Amerikaanse]] [[skrywer]] en [[joernalis]]. Hy is die outeur van drie boeke, en is 'n tegnologierubriekskrywer en [[podsending]]saanbieder vir ''[[The New York Times]]''. Hy het 'n boek geskryf oor Liberty-universiteit, 'n evangeliese Christelike universiteit bekend vir streng reëls wat aan studente opgelê word,<ref name=Strauss /> en is ingesluit in die 2015 ''[[Forbes]] 30 Under 30''-lys.<ref name=Forbes /> ==Lewe en loopbaan== Roose is 'n gegradueerde van Westtown School en [[Brown-universiteit]].<ref name=KevinRoose /> Hy het as nuusdirekteur by Fusion gewerk <ref name=Lee /><ref name=Harrington /> In Junie 2017 het hy weer by ''The New York Times'' aangesluit.<ref name=NYTCO /> Sy rubriek, "''The Shift''", fokus op die kruispunt van [[tegnologie]], [[besigheid]] en [[kultuur]].<ref name=NYT /> Op 24 Maart 2021 het Roose 'n rubriek in ''The New York Times'' gepubliseer waarin hy 'n veiling vir die rubriek self aangekondig het om as 'n NWI, of [[nieverwisselbare item]], versprei te word, met opbrengste wat na ''The New York Times'' se Neediest Cases Fund gaan.<ref>{{Cite news|last=Roose|first=Kevin|date=24 Maart 2021|title=Buy This Column on the Blockchain!|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/24/technology/nft-column-blockchain.html|access-date=31 Maart 2021|issn=0362-4331|archive-date=30 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330184248/https://www.nytimes.com/2021/03/24/technology/nft-column-blockchain.html|url-status=live}}</ref> Die rubriek is die volgende dag vir $560,000 verkoop.<ref>{{Cite web|last=Clark|first=Mitchell|date=25 Maart 2021|title=The New York Times just sold an NFT for more than half a million dollars|url=https://www.theverge.com/2021/3/25/22350663/new-york-times-nft-auction-half-million-dollar-article-charity|access-date=31 Maart 2021|website=The Verge|language=en|archive-date=30 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330222557/https://www.theverge.com/2021/3/25/22350663/new-york-times-nft-auction-half-million-dollar-article-charity|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Roose|first=Kevin|date=26 Maart 2021|title=Why Did Someone Pay $560,000 for a Picture of My Column?|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/26/technology/nft-sale.html|access-date=31 Maart 2021|issn=0362-4331|archive-date=30 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330135015/https://www.nytimes.com/2021/03/26/technology/nft-sale.html|url-status=live}}</ref> Onmiddellik na die verkoop het Roose op [[Twitter]] kommentaar gelewer: "Ek staar net na my skerm en lag onbeheerbaar".<ref>{{Cite web |date=March 25, 2021 |title=« NFT » : un éditorialiste du « New York Times » vend un article 560 000 dollars |url=https://www.lepoint.fr/high-tech-internet/nft-un-editorialiste-du-new-york-times-vend-un-article-560-000-dollars-25-03-2021-2419470_47.php |access-date=9 April 2024 |website=Le Point |language=fr}}</ref> Roose is vroeë toegang gegee tot [[Bing]] se [[ChatGPT]]-gebaseerde kletsbot en het 'n tweede persoonlikheid van die [[kletsbot]] genaamd "Sydney" teëgekom.<ref>{{Cite news |last=Roose |first=Kevin |date=16 Februarie 2023 |title=A Conversation With Bing's Chatbot Left Me Deeply Unsettled |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/02/16/technology/bing-chatbot-microsoft-chatgpt.html |access-date=17 November 2023 |issn=0362-4331}}</ref> Hy het ook geskryf oor sy ervarings met "[[vibe-programmering]]" om [[sagteware]] te genereer sonder om kode te skryf.<ref>{{Cite news |last=Roose |first=Kevin |date=2025-02-27 |title=Not a Coder? With A.I., Just Having an Idea Can Be Enough. |url=https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |access-date=2025-03-03 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==Skryfwerk== Roose het *''The Unlikely Disciple''* geskryf terwyl hy onderdekking was by Liberty-universiteit, met die doel om die kultuur van die lewe by 'n fundamentalistiese evangeliese universiteit te verken.<ref name=Prior /> Roose, wat in 'n sekulêre en liberale omgewing grootgeword het, wou die konserwatiewe Christelike kultuur beter verstaan.<ref name=NPR /> Roose se tweede boek, *''Young Money''*, volg die begin van die loopbaan van agt finansiële ontleders op Wall Street. Dit fokus op die moeilike en strawwe werksomgewings en wat die finansiële bedryf anders maak na die 2008 finansiële krisis.<ref name=Hayes /> Roose se derde boek, *''Futureproof: 9 Rules in the Age of Automation''*, ondersoek hoe mense en organisasies in die masjienera kan oorleef. Om te oorleef, glo hy in die behoefte "om te fokus op die meer menslike vaardighede wat masjiene nie kan vervang nie."<ref name=Intelligencer /> Roose en drie van sy ''New York Times''-kollegas het die 2018 Gerald Loeb-toekenning vir ''Breaking News'' verwerf vir die storie "''Ouster at Uber''."<ref>{{Cite web |date=26 Junie 2018 |title=The New York Times Wins Three Gerald Loeb Awards |url=https://www.nytco.com/press/the-new-york-times-wins-three-gerald-loeb-awards/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528101326/https://www.nytco.com/press/the-new-york-times-wins-three-gerald-loeb-awards/ |archive-date=28 Mei 2024 |access-date=19 Desember 2024 |website=The New York Times Company}}</ref> ==Ander werk== Roose is die aanbieder van ''Rabbit Hole'', 'n agtdelige podsending van ''The New York Times'' "wat ondersoek hoe die [[internet]] ons verander",<ref name=Beer /> en die mede-aanbieder van ''The New York Times'' se podsending "''Hard Fork''" saam met mede-aanbieder Casey Newton.<ref name=HardFork /> ==Mediaverskynings== Roose het op 27 Februarie 2014 op ''The Daily Show'' saam met [[Jon Stewart]] verskyn om ''Young Money'' te bespreek.<ref name=ComedyCentral /> == Verwysings == {{reflist|refs= <ref name=Beer>{{Cite web|last=Beer|first=Jeff|date=16 April 2020|title=The new 'New York Times' podcast 'Rabbit Hole' sends you down one to see what the internet does to us|url=https://www.fastcompany.com/90491131/the-new-york-times-new-podcast-rabbit-hole-sends-you-down-one-to-see-what-the-internet-does-to-us|access-date=August 7, 2020|website=Fast Company|language=en-US|archive-date=5 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005232519/https://www.fastcompany.com/90491131/the-new-york-times-new-podcast-rabbit-hole-sends-you-down-one-to-see-what-the-internet-does-to-us|url-status=live}}</ref> <ref name=ComedyCentral>{{cite web |url=http://www.cc.com/video-clips/lea43w/the-daily-show-with-jon-stewart-kevin-roose |title=Kevin Roose |publisher=Comedy Central |date=27 Februarie 2014 |quote="Young Money" author Kevin Roose reflects on the surprisingly morose atmosphere surrounding Wall Street's post-crash recruits. (6:14) |access-date=8 Mei 2016 |archive-date=11 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611092135/http://www.cc.com/video-clips/lea43w/the-daily-show-with-jon-stewart-kevin-roose |url-status=dead }}</ref> <ref name=Forbes>{{cite web |url=https://www.forbes.com/pictures/flji45eefm/kevin-roose-27/ |title=Kevin Roose, 27 |work=Forbes |accessdate=8 Mei 2016 |archive-date=30 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430033845/http://www.forbes.com/pictures/flji45eefm/kevin-roose-27/ |url-status=live }}</ref> <ref name=Harrington>{{cite web |url=http://mediamatters.org/research/2016/05/04/republican-party-162-has-died-media-ridicule-gop-s-collapse-amid-presumptive-trump-nomination/210231 |title=Media Write The Republican Party's Obituary Following Trump Victory |first=Craig |last=Harrington |website=Media Matters for America |date=4 Mei 2016 |access-date=8 Mei 2016 |archive-date=7 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507223807/http://mediamatters.org/research/2016/05/04/republican-party-162-has-died-media-ridicule-gop-s-collapse-amid-presumptive-trump-nomination/210231 |url-status=live }}</ref> <ref name=Hayes>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/04/13/books/review/young-money-by-kevin-roose.html |title=The Cubs of Wall Street: 'Young Money,' by Kevin Roose |first=Chris |last=Hayes |date=10 April 2014 |work=The New York Times |accessdate=8 Mei 2016 |archive-date=21 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421183850/http://www.nytimes.com/2014/04/13/books/review/young-money-by-kevin-roose.html |url-status=live }}</ref> <ref name=Intelligencer>{{Cite web |author=Staff |date=March 9, 2021 |title=How to Ensure the Robots Won't Come for Your Job |url=https://nymag.com/intelligencer/2021/03/how-to-ensure-the-robots-wont-come-for-your-job.html |access-date=12 Maart 2021 |website=Intelligencer |language=en-us |archive-date=10 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310112511/https://nymag.com/intelligencer/2021/03/how-to-ensure-the-robots-wont-come-for-your-job.html |url-status=live }}</ref> <ref name=KevinRoose>{{Cite web|url=https://www.kevinroose.com/tud|title=The Unlikely Disciple|website=Kevin Roose|language=en-US|access-date=30 Desember 2019|archive-date=30 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230062741/https://www.kevinroose.com/tud|url-status=live}}</ref> <ref name=Lee>{{cite web |url=http://www.recode.net/2014/10/31/11632504/new-york-magazines-kevin-roose-heads-to-fusion |title=New York Magazine's Kevin Roose Heads to Fusion, Too |first=Edmund |last=Lee |date=31 Oktober 2014 |quote=Fusion, the little-known cable network that’s snapped up a raft of Big Name Writers, has hired New York Magazine’s Kevin Roose as part of its effort to build out its new Silicon Valley bureau. |access-date=8 Mei 2016 |archive-date=8 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508200015/http://www.recode.net/2014/10/31/11632504/new-york-magazines-kevin-roose-heads-to-fusion |url-status=live }}</ref> <ref name=NPR>{{cite web |url=https://www.npr.org/2009/05/30/104754773/undercover-at-an-evangelical-university |title=Undercover At An Evangelical University |date=30 Mei 2009 |publisher=NPR Books |accessdate=8 Mei 2016 |archive-date=10 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160510114907/http://www.npr.org/2009/05/30/104754773/undercover-at-an-evangelical-university |url-status=live }}</ref> <ref name=NYT>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/column/the-shift |title=The Shift |website=[[The New York Times]] |accessdate=15 Mei 2018 |archive-date=15 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515131021/https://www.nytimes.com/column/the-shift |url-status=live }}</ref> <ref name=NYTCO>{{cite web |title=Kevin Roose Joins Biz Day |url=https://www.nytco.com/press/kevin-roose-joins-biz-day/ |website=The New York Times Company |accessdate=9 Julie 2020 |date=9 Junie 2017 |archive-date=11 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711070114/https://www.nytco.com/press/kevin-roose-joins-biz-day/ |url-status=live }}</ref> <ref name=Prior>{{cite web |url=http://www.booksandculture.com/articles/webexclusives/2009/March/090323.html?paging=off |title=Surprised by Love: An outsider's view of Liberty University and the faith it embodies |first=Karen Swallow |last=Prior |website=Books & Culture |date=2009 |accessdate=8 Mei 2016 |archive-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417112106/http://www.booksandculture.com/articles/webexclusives/2009/March/090323.html?paging=off |url-status=live }}</ref> <ref name=Strauss>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2015/10/30/the-worlds-largest-christian-university-relaxes-some-rules-for-students/ |title=The world's largest Christian university relaxes some rules for students |first=Valerie |last=Strauss |date=October 30, 2015 |newspaper=The Washington Post |accessdate=8 Mei 2016 |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424202609/https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2015/10/30/the-worlds-largest-christian-university-relaxes-some-rules-for-students/ |url-status=live }}</ref> <ref name=HardFork>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2022/10/04/podcasts/hard-fork-technology.html |title=What's a Hard Fork? |date=4 Oktober 2022 |work=The New York Times |accessdate=3 Maart 2023 |archive-date=14 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314213822/https://www.nytimes.com/2022/10/04/podcasts/hard-fork-technology.html |url-status=live }}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roose, Kevin}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] e293j46i9c8c797utz6xb40vo3jyizt 0 429639 2892705 2776505 2026-04-11T18:47:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892705 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Karim Benzema | image = [[Beeld:Karim Benzema wearing Real Madrid home kit 2021-2022.jpg|senter|raamloos]] | caption = Benzema in 2021 | fullname = Karim Mostafa Benzema<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=33786 |archive-url=https://archive.today/20190615003825/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=33786 |url-status=dead |archive-date=15 June 2019 |title=Acta del Partido celebrado el 20 de marzo de 2016, en Madrid |trans-title=Minutes of the Match held on 20 March 2016, in Madrid |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=15 June 2019 |language=es }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1987|12|19|df=y}}<ref>{{cite web |url=http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf |title=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of players: Real Madrid CF |publisher=FIFA |page=5 |date=16 December 2017 |access-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223004345/https://www.fifadata.com/documents/fcwc/2017/pdf/fcwc_2017_squadlists.pdf |archive-date=23 December 2017 |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[Lyon]], Frankryk | height = 1,85 m<ref>{{cite web|title=Real Madrid C.F. – Karim Benzema|work=Real Madrid C.F. - Web Oficial |url=http://www.realmadrid.com/en/football/squad/karim-benzema|publisher=[[Real Madrid C.F.]]|access-date=18 November 2017|archive-date=20 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120174627/http://www.realmadrid.com/en/football/squad/karim-benzema|url-status=live}}</ref> | position = Doelskieter | currentclub = [[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 1993–1996 | youthclubs1 = AS Des Buers Villeurbanne | youthyears2 = 1996–1997 | youthclubs2 = Bron | youthyears3 = 1997–2005 | youthclubs3 = [[:en:Olympique Lyonnais Reserves and Academy|Lyon]] | years1 = 2004–2006 | clubs1 = [[:en:Lyon II|Lyon II]] | caps1 = 20 | goals1 = 15 | years2 = 2004–2009 | clubs2 = [[Olympique Lyonnais|Lyon]] | caps2 = 112 | goals2 = 43 | years3 = 2009–2023 | clubs3 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps3 = 439 | goals3 = 238 | years4 = 2023– | clubs4 = [[Al-Ittihad Club (Jeddah)|Al-Ittihad]] | caps4 = 50<!-- league games only --> | goals4 = 30<!-- league games only --> | nationalyears1 = 2004 | nationalteam1 = [[:en:France national under-17 football team|Frankryk o/17]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2004–2005 | nationalteam2 = [[:en:France national under-18 football team|Frankryk o/18]] | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 14 | nationalyears3 = 2005–2006 | nationalteam3 = [[:en:France national under-19 football team|Frankryk o/19]] | nationalcaps3 = 9 | nationalgoals3 = 5 | nationalyears4 = 2006 | nationalteam4 = [[:en:France national under-21 football team|Frankryk o/21]] | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2007–2022 | nationalteam5 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps5 = 97 | nationalgoals5 = 37 | pcupdate = 23:06, 26 Mei 2025 (UTC) }} '''Karim Mostafa Benzema''' ([[Arabies]]: كريم مصطفى بن زيما; gebore [[19 Desember]] [[1987]]) is ’n [[Frankryk|Franse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller speel en kaptein is van die [[Saoediese Professionele Liga|Saoedi-Arabiese Pro Liga]]-klub Al-Ittihad. Benzema word beskou as een van die grootste aanvallers van alle tye en is ’n kreatiewe voorspeler bekend vir sy tegniese vaardighede, visie en veelsydigheid op die veld. Hy het 25 trofeë met [[Real Madrid]] gewen, insluitend vier [[La Liga]]-, drie Copa del Rey- en vyf [[UEFA Champions League]]-titels. Hy het meer as 500 loopbaandoele vir klub en land aangeteken en is Real Madrid se tweede hoogste doelskieter en die speler met die meeste doelassists in die klub se geskiedenis.<ref name="goal.com">{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/ronaldo-batistuta-all-time-best-number-9-strikers-football/jfoyaawwg5sw1tvsr4m16qeo1#csdc9cf64ee64c72cd|title=Ronaldo, Batistuta & the all-time best 'Number 9' strikers in football|date=28 February 2021|website=Goal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163415/https://www.goal.com/en/lists/ronaldo-batistuta-all-time-best-number-9-strikers-football/jfoyaawwg5sw1tvsr4m16qeo1#csdc9cf64ee64c72cd|archive-date=20 September 2022|access-date=16 September 2022|url-status=live}}</ref><ref name="90min.com">{{Cite web|url=https://www.90min.com/posts/greatest-strikers-of-all-time-ranked|title=The 30 greatest strikers of all time|date=25 May 2021|website=90min|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203703/https://www.90min.com/posts/greatest-strikers-of-all-time-ranked|archive-date=24 June 2021|access-date=23 June 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://therealchamps.com/2022/03/26/benzema-rank-best-french-strikers/|title=Where does Karim Benzema rank among the best French strikers of all time?|date=26 March 2022|website=TheRealChamps|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163720/https://therealchamps.com/2022/03/26/benzema-rank-best-french-strikers/|archive-date=20 September 2022|access-date=16 September 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/story/_/id/40490059/ranking-top-25-men-soccer-players-21st-century|title=Ranking the top 25 men's soccer players of the 21st century|date=2024-07-23|website=ESPN|language=en|access-date=2025-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en-US/the-club/history/football-legends/karim-benzema|title=Benzema 2009 - 2023: 5 European Cups and the second top scorer in club history|publisher=Real Madrid CF}}</ref><ref name="asissts">{{cite news|title=Real Madrid Top Assists Of All Time [2022 List]|url=https://soofootball.com/real-madrid-top-assists-of-all-time/|date=22 May 2022|access-date=17 August 2022|archive-date=17 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817160531/https://soofootball.com/real-madrid-top-assists-of-all-time/#:~:text=After%20all%20said%20and%20done,155%20assists%20to%20his%20name.|url-status=live}}</ref> Benzema is in [[Lyon]] gebore as kind van ouers van [[Algerië|Algeriese]] afkoms en het sy loopbaan in 2005 by sy tuisdorpklub Olympique Lyonnais begin, waar hy sporadies tot drie [[Ligue 1]]-titeloorwinnings bygedra het. In 2008 is hy as die liga se Speler van die Jaar aangewys en ook in die Span van die Jaar opgeneem, nadat hy as die topdoelskieter geëindig het en sy vierde ligatitel en eerste Coupe de France gewen het. In 2009 was Benzema die onderwerp van ’n toe-Franse rekord oordrag toe hy by Real Madrid aangesluit het in ’n transaksie ter waarde van €35 miljoen. Ná aanvanklike sukkel om homself in sy debuutseisoen te vestig, het hy later ’n konstante doelskiettempo ontwikkel en was hy deel van die hoog aangeskrewe trio saam met [[Cristiano Ronaldo]] en [[Gareth Bale]] – bekend as "BBC" – wat sleutelrolle gespeel het in vier Champions League-oorwinnings tussen 2014 en 2018. Na Ronaldo se vertrek in 2018 het Benzema oorgeskakel van ’n valse nommer 9 na ’n tradisionele aanvaller. Hy is van 2018 tot 2023 vyf agtereenvolgende jare in die La Liga-span van die Seisoen opgeneem, het twee keer die La Liga Beste Speler-prys gewen en in 2022 vir die eerste keer die Pichichi-trofee gewen. Benzema het as die Champions League se topdoelskieter geëindig toe hy in 2022 sy vyfde titel gewen het, en het die klub as kaptein gelei in sy laaste seisoen voordat hy die volgende jaar by Al-Ittihad aangesluit het. As ’n Franse internasionale speler het Benzema die 2004 UEFA Europese Onder-17 Kampioenskap gewen en sy senior debuut vir Frankryk in 2007 gemaak op die ouderdom van 19. Ná deelname aan UEFA Euro 2008 is hy omstrede uitgelaat vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010 FIFA Wêreldbeker]]. Ná sy terugkeer vir [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|Euro 2012]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 Wêreldbeker]], het hy meer as vyf jaar lank nie vir [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] gespeel nie nadat hy in 2015 in ’n afpersingskandaal betrek is. Hy het later teruggekeer vir Euro 2020, waar hy die Bronsstewel gewen het. Benzema was ook deel van die Franse span wat tweede geëindig het by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]], hoewel hy nie aan die toernooi deelgeneem het nie weens ’n besering. Hy het egter steeds ’n medalje ontvang. Hy het in Desember 2022 ná die Wêreldbeker sy internasionale uittrede aangekondig. Altesaam het Benzema 97 wedstryde vir Frankryk gespeel en 37 doele aangeteken, wat hom die sesde hoogste doelskieter in die land se geskiedenis maak. Hy is ook vier keer as Franse Speler van die Jaar deur ''France Football'' aangewys. Vir sy vertonings in 2021 en 2022 is Benzema bekroon as [[UEFA]] Speler van die Jaar en het hy die Ballon d'Or gewen, waarmee hy die vyfde Franse speler geword het wat dié eerbewys ontvang het. As een van die best betaalde sokkerspelers ter wêreld, is hy in 2024 op ''[[Forbes]]'' se lys van wêreld se hoogste betaalde atlete geplaas.<ref>{{Cite web|url=https://www.leparisien.fr/sports/football/dans-le-fief-des-benzema-et-des-zidane-en-kabylie-terre-de-ballons-dor-03-02-2023-I4NV3I3YUBFMFDWPW43RSCVL7U.php|title=Dans le fief des Benzema et des Zidane en Kabylie, terre de Ballons d'or|last=à 10h30|first=Par Vincent Mongaillard Le 3 février 2023|date=3 February 2023|website=leparisien.fr|language=fr-FR|access-date=5 April 2024}}</ref><ref>{{cite news|date=17 October 2022|title=Karim Benzema sacré Ballon d'Or France Football 2022|language=fr|work=L'Équipe|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Karim-benzema-sacre-ballon-d-or-france-football-2022/1359907|access-date=17 October 2022|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184214/https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Karim-benzema-sacre-ballon-d-or-france-football-2022/1359907|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/justinbirnbaum/2024/05/16/the-worlds-10-highest-paid-athletes-2024/|title=The World's 10 Highest-Paid Athletes 2024|last=Birnbaum|first=Justin|website=Forbes|language=en|access-date=2024-06-27}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Benzema, Karim}} [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] h2dllxxqtis3dva43zu0yanh9cjj5ef 0 429665 2892735 2885135 2026-04-11T18:55:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892735 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Luis Enrique | image = [[Beeld:2015 UEFA Super Cup 66.jpg|senter|raamloos]] | caption = Luis Enrique as afrigter van [[FC Barcelona|Barcelona]] in 2015 | fullname = Luis Enrique Martínez García<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/085/85.html|title=LUIS ENRIQUE García Martínez|newspaper=[[:en:El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=1 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801144230/https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/085/85.html|archive-date=1 August 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1970|5|8|df=y}} | birth_place = [[Gijón]], Spanje | height = 1,80 m | position = Middelveldspeler, aanvaller | currentclub = [[Paris Saint-Germain]] (afrigter) | youthyears1 = 1981–1988 | youthclubs1 = [[:en:Sporting de Gijón (youth)|Sporting Gijón]] | youthyears2 = 1984–1988 | youthclubs2 = → La Braña (leen) | years1 = 1988–1990 | clubs1 = [[:en:Sporting de Gijón B|Sporting Gijón B]] | caps1 = 27 | goals1 = 5 | years2 = 1989–1991 | clubs2 = [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]] | caps2 = 36 | goals2 = 14 | years3 = 1991–1996 | clubs3 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps3 = 157 | goals3 = 15 | years4 = 1996–2004 | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 207 | goals4 = 73 | totalcaps = 427 | totalgoals = 107 | nationalyears1 = 1990–1991 | nationalteam1 = [[:en:Spain national under-21 football team|Spanje o/21]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1991–1992 | nationalteam2 = [[:en:Spain national under-23 football team|Spanje o/23]] | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 1991–2002 | nationalteam3 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | nationalcaps3 = 62 | nationalgoals3 = 12 | nationalyears4 = 1999–2000 | nationalteam4 = [[:en:Asturias autonomous football team|Asturië]] | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | manageryears1 = 2008–2011 | managerclubs1 = [[:en:FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]] | manageryears2 = 2011–2012 | managerclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | manageryears3 = 2013–2014 | managerclubs3 = [[RC Celta de Vigo|Celta]] | manageryears4 = 2014–2017 | managerclubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | manageryears5 = 2018–2019 | managerclubs5 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | manageryears6 = 2019–2022 | managerclubs6 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | manageryears7 = 2023– | managerclubs7 = [[Paris Saint-Germain]] }} '''Luis Enrique Martínez García''' (<small>[[Spaans]] uitspraak:</small> [lwis enˈrike maɾˈtineθ ɡaɾˈθia]; gebore [[8 Mei]] [[1970]]), beter bekend as '''Luis Enrique''', is ’n [[Spanje|Spaanse]] [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige professionele sokkerspeler. Hy is tans die hoofafrigter van die Franse [[Ligue 1]]-klub [[Paris Saint-Germain]]. Luis Enrique was ’n veelsydige speler met uitstekende tegniek en kon in verskeie posisies aangewend word, hoewel hy meestal as middelveldspeler of aanvaller gespeel het. Hy was veral bekend vir sy vurige temperament en uitsonderlike uithouvermoë. Tussen 1991 en 2004 het hy groot sukses behaal by beide [[Real Madrid]] en [[FC Barcelona|Barcelona]], met meer as 500 amptelike wedstryde en oor die 100 doele agter sy naam. Hy het [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] op internasionale vlak verteenwoordig in drie [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] en een [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]]. Sy afrigterloopbaan het in 2008 begin toe hy die stuur oorgeneem het van [[:en:Barcelona_B|Barcelona B]], waarna hy in 2011 na Roma verhuis het. In die 2013–14-seisoen het hy Celta Vigo afgerig voordat hy teruggekeer het na Barcelona, waar hy in sy eerste seisoen die driekroon ([[La Liga]], Copa del Rey en [[UEFA Champions League]]) gewen het, en in die tweede seisoen die dubbel (liga en beker). In 2018 is hy aangestel as hoofafrigter van die Spaanse nasionale span, maar het in 2019 weens familierede bedank. Hy is later dieselfde jaar weer aangestel en het die span gelei tot die halfeindronde van Euro 2020 en ’n tweede plek in die 2020–21 [[UEFA Nations League]]. Ná die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbeker in 2022]] het hy uitgetree. In Julie 2023 het hy by Paris Saint-Germain aangesluit en drie binnelandse trofeë in sy eerste seisoen verower.<ref name="PSGAngers">{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Le-psg-champion-de-france-pour-la-13e-fois-de-son-histoire-apres-sa-victoire-contre-angers/1551951|title=Le PSG champion de France pour la 13e fois de son histoire après sa victoire contre Angers|newspaper=L'Équipe|language=fr|date=5 April 2025|access-date=6 April 2025}}</ref> Op 31 Mei 2025 het hy PSG na hul eerste Champions League-titel ooit gelei nadat hulle [[FC Internazionale Milano|Inter Milaan]] met 5-0 in die eindstryd verslaan het.<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250531-paris-saint-germain-win-the-champions-league-in-style|title=Paris Saint-Germain win the Champions League in style|date=2025-05-31|website=France 24|access-date=2025-05-31}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Enrique, Luis}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] eowvskffl9z7zovux27auer7x7sop32 0 449871 2893111 2885150 2026-04-12T11:57:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893111 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Martínez | image = [[Lêer:Roberto Martínez 2018.jpg|220px]] | caption = Martínez in 2018 | full_name = Roberto Martínez Montoliu<ref name=BDFutbol>{{cite web |url=http://www.bdfutbol.com/en/j/j2352.html |title=Roberto Martínez: Roberto Martínez Montoliu: Player |publisher=BDFutbol |access-date=3 February 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1973|7|13|df=y}} | birth_place = [[:en:Balaguer|Balaguer]], [[Katalonië]], [[Spanje]] | height = 1,78 m | position = Defensiewe middelvelder | currentclub = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] (hoofafrigter) | youthyears1 = 1981–1990 | youthclubs1 = [[:en:CF Balaguer|Balaguer]] | youthyears2 = 1990–1992 | youthclubs2 = [[:en:Real Zaragoza|Zaragoza]] | years1 = 1991–1994 | clubs1 = [[:en:Real Zaragoza B|Zaragoza B]] | caps1 = 55 | goals1 = 36 | years2 = 1993 | clubs2 = [[:en:Real Zaragoza|Zaragoza]] | caps2 = 1 | goals2 = 0 | years3 = 1994–1995 | clubs3 = [[:en:CF Balaguer|Balaguer]] | caps3 = 32 | goals3 = 18 | years4 = 1995–2001 | clubs4 = [[:en:Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]] | caps4 = 187 | goals4 = 17 | years5 = 2001–2002 | clubs5 = [[:en:Motherwell F.C.|Motherwell]] | caps5 = 16 | goals5 = 0 | years6 = 2002–2003 | clubs6 = [[:en:Walsall F.C.|Walsall]] | caps6 = 6 | goals6 = 0 | years7 = 2003–2006 | clubs7 = [[:en:Swansea City A.F.C.|Swansea City]] | caps7 = 122 | goals7 = 4 | years8 = 2006–2007 | clubs8 = [[:en:Chester City F.C.|Chester City]] | caps8 = 31 | goals8 = 3 | totalcaps = 450 | totalgoals = 78 | manageryears1 = 2007–2009 | managerclubs1 = [[:en:Swansea City A.F.C.|Swansea City]] | manageryears2 = 2009–2013 | managerclubs2 = [[:en:Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]] | manageryears3 = 2013–2016 | managerclubs3 = [[Everton FC|Everton]] | manageryears4 = 2016–2022 | managerclubs4 = [[Belgiese nasionale sokkerspan|Belgium]] | manageryears5 = 2023– | managerclubs5 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] }} '''Roberto Martínez Montoliú''' (gebore [[13 Julie]] [[1973]]) is 'n [[Spanje|Spaanse]] [[sokker|sokkerafrigter]] en voormalige professionele sokkerspeler. Van 2016 tot 2022 was hy die hoofafrigter van [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]], met 'n derde plek by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] as sy beste prestasie. Sedert Januarie 2023 is hy die hoofafrigter van [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c787g3qx8z9o|title=Ronaldo tears & Yamal's nemesis - has Nations League saved Martinez?|date=2025-06-09|website=BBC Sport|access-date=2025-06-09}}</ref> == Spelerloopbaan == Martínez het as 'n defensiewe middelvelder vir Real Zaragoza, CF Balaguer, Wigan Athletic, Motherwell, Walsall, Swansea City en Chester City gespeel. By Wigan het hy in ses seisoene 193 liga-wedstryde gespeel, waarin hy sewentien keer gescore het. Hy het drie seisoene vir Swansea City gespeel, waar hy sy afrigterloopbaan begin het. == Afrigterloopbaan == === Swansea en Wigan === Martínez is op 23 Februarie 2007 as die nuwe afrigter van Swansea City aangestel. In Junie 2009 het beide Celtic en Wigan Athletic belangstelling in hom getoon.<ref>{{Cite web|url=https://www.thescottishsun.co.uk/sport/football/3173702/roberto-martinez-celtic-belgium-manager-job-rejected/|title=Belgium boss Roberto Martinez reveals why he snubbed Celtic job in 2009|date=2018-09-07|website=The Scottish Sun|access-date=2025-06-09}}</ref> Op 15 Junie 2009 is hy as die nuwe afrigter van Wigan Athletic aangestel. Sy vertrek van Swansea het tot heelwat kontroversie gelei, veral omdat Martínez herhaaldelik gesê het dat hy beslis by Swansea City sou bly. Sommige ondersteuners het hom as ’n “Judas” bestempel. Martínez se eerste wedstryd as afrigter van Wigan, ’n uitwedstryd teen Aston Villa, is met 0–2 gewen. Hy het daarin geslaag om Wigan drie seisoene agtermekaar van relegasie te red. Op 17 Mei 2012 het dit bekend geword dat [[Liverpool FC|Liverpool]] Martínez wou aanstel as hul nuwe afrigter.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/may/28/liverpool-owners-roberto-martinez|title=Liverpool's owners seek second meeting with Roberto Martínez of Wigan|date=2012-05-28|website=[[The Guardian]]|access-date=2025-06-09}}</ref> Hy het die aanbod egter van die hand gewys en Liverpool het vir Brendan Rodgers gekies. Nadat hy Wigan drie seisoene in die [[Premier League]] gehou het, het hy in die seisoen 2012/13 nie daarin geslaag om die klub te red van relegasie nie. Wigan het op die agtiende plek geëindig en is gerelegeer. Vier dae voor die deurslaggewende nederlaag teen Arsenal (4–1) het Wigan egter die FA Cup gewen. Op [[Wembley-stadion|Wembley]] is [[Manchester City]] met 0–1 geklop. Die klubbestuur het Martínez toe die vryheid gegee om te kies of hy by Wigan wou bly of na ’n groter klub wou vertrek. === Everton === Martínez is op 5 Junie 2013 as afrigter van [[Everton FC|Everton]] aangestel, as opvolger van David Moyes wat na [[Manchester United]] is. Hy het ’n vierjaar-kontrak onderteken by The Toffees. In daardie jaar is hy aangewys as [[Katalonië|Katalaanse]] Afrigter van die Jaar. Martínez het goed begin en was die eerste Everton-afrigter wat daarin geslaag het om sy eerste ses Premier League-wedstryde onoorwonne te bly. In sy eerste seisoen het Everton vyfde geëindig – net buite die plekke wat deelname aan die [[UEFA Champions League]] verseker. In die twee daaropvolgende seisoene het Everton albei kere elfde geëindig. Die klub het hom in Mei 2016 afgedank, waarna [[Ronald Koeman]], wat van [[Southampton F.C.|Southampton]] gekom het, hom opgevolg het. === België === Martínez is op 3 Augustus 2016 as bondsafrigter van België aangestel, as opvolger van Marc Wilmots. Op 4 Augustus het hy sy eerste perskonferensie gehou, waarin hy aangekondig het dat hy nuwe staflede sou aanstel. Een van hulle was die voormalige Franse aanvaller [[Thierry Henry]], wat as assistent by die "Rooi Duiwels" aangesluit het. België het hul eerste wedstryd onder Martínez met 2–0 teen [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] verloor op 1 September 2016. Martínez het België suksesvol na kwalifikasie vir die Wêreldbeker 2018 in Rusland gelei. Met nog twee wedstryde oor het België as eerste Europese span gekwalifiseer ná ’n 1–2 sege in en teen Griekeland. Op 17 Mei 2018 is aangekondig dat Martínez vir twee jaar verleng het as bondsafrigter. In die daaropvolgende maande het hy een van sy grootste suksesse behaal deur België na die derde plek by die Wêreldbeker te lei. België het [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] in die derde-plek-wedstryd geklop. Daarna het hy die span maklik na Euro 2020 gelei. In ’n kwalifikasiegroep met [[Russiese nasionale sokkerspan|Rusland]], [[Skotse nasionale sokkerspan|Skotland]], Ciprus, Kazachstan en San Marino het die "Rooi Duiwels" ’n perfekte 30 uit 30 punte behaal. Sedert Chris Van Puyvelde se vertrek na die Chinese sokkerbond in Oktober 2018, was Martínez ook tegniese direkteur van die ''Koninklijke Belgische Voetbalbond''. Weens dié dubbelrol het hy met sy kontrakverlenging tot 2022 in Mei 2020 ’n jaarlikse salaris van drie miljoen euro ontvang. Op 15 November 2020 het die "Rooi Duiwels" hul vyftigste wedstryd onder Martínez gespeel – ’n 2–0 oorwinning teen Engeland. Op 1 Desember 2022 het Martínez sy uittrede aangekondig nádat België onder sy leiding nie die uitklopfase van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbeker 2022]] gehaal het nie.<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/artikel/2454749-emotionele-belgische-bondscoach-martinez-stapt-op-na-wk-uitschakeling|title='Emotionele' Belgische bondscoach Martínez stapt op na WK-uitschakeling|date=2022-12-01|website=Nederlandse Omroep Stichting|access-date=2025-06-09|language=nl}}</ref> === Portugal === Op 9 Januarie 2023 is aangekondig dat Martínez die nuwe bondsafrigter van Portugal geword het, as opvolger van Fernando Santos. Hy het ’n kontrak tot en met die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|Wêreldbeker van 2026]] onderteken. Op Euro 2024 in Duitsland het Portugal ’n groep met Tsjeggië, Turkye en [[Georgiese nasionale sokkerspan|Georgië]] gewen, Slovenië in die agtste eindstryd uitgeskakel, maar in die kwarteindstryd teen [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] met strafdoele verloor. Op 8 Junie 2025 het hy sy eerste trofee as nasionale spanafrigter gewen toe Portugal sy geboorteland, Spanje, in die eindstryd van die [[UEFA Nations League]] na ekstra tyd en strafskoppe geklop het.<ref name=":0" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martínez, Roberto}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] 981tvswerar94w5atpbiw9mec3nhopg 0 449994 2892970 2812105 2026-04-12T03:47:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892970 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Richard Easterlin | beeld = | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1926|1|12}} | geboorteplek = Ridgefield Park, [[New Jersey]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1926|1|12|2024|12|14}} | sterfteplek = [[Pasadena, Kalifornië]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Ekonomie, demografie, geluksekonomie | werkplek = Universiteit van Pennsilvanië <br> Universiteit van Suid-Kalifornië | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Easterlin-hipotese, [[Easterlin-paradoks]], gelukekonomie | beïnvloed deur = | invloed op = Dorothy Thomas | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Richard Ainley Easterlin''' ([[12 Januarie]] [[1926]] – [[16 Desember]] [[2024]]) was 'n [[Amerikaanse]] [[ekonoom]]. As professor in ekonomie aan die Universiteit van Suid-Kalifornië is hy veral bekend vir die ekonomiese teorie wat na hom vernoem is, die [[Easterlin-paradoks]]. Nog 'n bydrae van hom is die Easterlin-hipotese oor lang golwe van baba-oplewings en -mislukkings. ==Agtergrond== Easterlin is op 12 Januarie 1926 in Ridgefield Park, [[New Jersey]], gebore.<ref name=populationassociation/> Hy het ingenieurswese aan die Stevens Institute of Technology gestudeer en in 1945 met 'n graad in [[meganiese ingenieurswese]] met onderskeiding gegradueer. Hy het toe in 1949 'n MA in ekonomie en in 1953 sy PhD in ekonomie aan die Universiteit van Pennsilvanië voltooi.<ref name=populationassociation>[http://www.populationassociation.org/sidebar/paa-fund-campaign/honored-members/richard-a-easterlin/ Richard A. Easterlin], Population Association of America. Accessed November 15, 2017. "Richard Easterlin was born in Ridgefield Park, New Jersey, in 1926 and studied engineering at the Stevens Institute of Technology, where he earned an ME degree with distinction in 1945."</ref> Hy het belanggestel in [[demografie]] en bevolkingsstudies deur sy deelname as navorsingsgenoot van 1953 tot 1955 aan die baanbrekende Studie van Bevolkingsherverdeling en Ekonomiese Groei in die Verenigde State wat deur Simon Kuznets en Dorothy Thomas uitgevoer is. Easterlin is op 16 Desember 2024 op die ouderdom van 98 in [[Pasadena, Kalifornië]], oorlede.<ref>{{cite web|title=Richard A. Easterlin, 'Father of Happiness Economics,' Dies at 98|url=https://www.nytimes.com/2025/01/02/business/economy/richard-a-easterlin-dead.html|last=Gabriel|first=Trip|work=The New York Times|date=January 2, 2025|access-date=2 Januarie 2025}}</ref><ref>{{cite web |title= In Memoriam: Richard A. Easterlin (12 Januarie 1926 – 16 Desember 2024) |url=https://www.isqols.org/news/13442680 |website=International Society for Quality of Life Studies |access-date=22 Desember 2024 |date=19 Desember 2024}}</ref> ==Akademiese loopbaan== Terwyl hy sy nagraadse studies voltooi het, het Easterlin van 1948 tot 1953 as instrukteur aan die Universiteit van Pennsilvanië gewerk. Na die voltooiing van sy Doktorsgraad in Filosofie het hy van 1953 tot 1956 'n assistent-professor in ekonomie geword. Hy was ook van 1955 tot 1956 'n navorsingsgenoot van die Nasionale Buro vir Ekonomiese Navorsing. Van 1956 tot 1960 was hy 'n medeprofessor in ekonomie en ook 'n besoekende professor aan die Stanford-universiteit in 1960 tot 1961. Van 1956 tot 1966 was hy ook 'n lid van die Navorsingspersoneel van die Nasionale Buro vir Ekonomiese Navorsing. Hy was toe van 1960 tot 1978 'n vol professor in ekonomie en was van 1978 tot 1982 die William R. Kenan Jr. Professor in Ekonomie aan die Universiteit van Pennsilvanië. Sy studente het Morton Schapiro ingesluit.<ref>{{Cite web |title=Meet the Prez: Northwestern Magazine - Northwestern University |url=https://www.northwestern.edu/magazine/spring2010/cover/meetmortyschapiro.html |access-date=2024-07-03 |website=www.northwestern.edu}}</ref> Terwyl hy aan die Universiteit van Pennsilvanië was, het Easterlin van 1958 tot 1960, van 1961 tot 1962 en in 1965 en 1968 as voorsitter van die Departement Ekonomie gedien. Hy was ook van 1974 tot 1979 die mede-dekaan vir begroting en beplanning van die Universiteit van Pennsilvanië se Fakulteit Lettere en Wetenskappe. Hy het toe in 1982 na die Universiteit van Suid-Kalifornië verhuis as professor in ekonomie en daarna sedert 1999 universiteitsprofessor. ==Bydraes== Easterlin was veral bekend vir sy 1974-artikel "''Does Economic Growth Improve the Human Lot? Some Empirical Evidence''" en die [[Easterlin-paradoks]] waarin hy aangevoer het dat, anders as verwag, geluk op 'n nasionale vlak nie met inkomste oor tyd toeneem nie. Hy is ook bekend vir die Easterlin-hipotese, wat beweer dat die verhouding tussen inkomste en vrugbaarheid afhanklik is van relatiewe inkomste (inkomste relatief tot aspirasies).<ref>{{Cite journal |last1=Pampel |first1=Fred C. |last2=Peters |first2=H. Elizabeth |date=1995 |title=The Easterlin Effect |url=https://www.jstor.org/stable/2083408 |journal=Annual Review of Sociology |volume=21 |pages=163–194 |doi=10.1146/annurev.so.21.080195.001115 |jstor=2083408 |pmid=12291060 |issn=0360-0572}}</ref> ==Toekennings== Easterlin was 'n genoot van die Sentrum vir Gevorderde Studie in die Gedragswetenskappe van 1970 tot 1971, is verkies as 'n genoot van die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe in 1978, was die Sherman Fairchild Distinguished Scholar by die California Institute of Technology van 1980 tot 1981, is verkies as 'n genoot van die Econometric Society in 1983, is bekroon met die Burlington Northern Faculty Achievement Award aan die Universiteit van Suid-Kalifornië in 1987, is aangestel in die Raad van Direkteure as die Verteenwoordiger van die Economic History Association by die National Bureau of Economic Research van 1986 tot 1997, is bekroon met die Raubenheimer-toekenning vir Onderrig en Navorsing aan die Universiteit van Suid-Kalifornië in 1988, is gekies as 'n genoot van die John Simon Guggenheim Memorial Foundation van 1988 tot 1989, is bekroon met die Irene B. Taeuber-toekenning deur die Population Association of America in 1993, het 'n eredoktorsgraad van die Universiteit van Lund in [[Swede]] in 1998 ontvang, is verkies as 'n lid van die Verenigde State se Nasionale Akademie vir Wetenskappe, is die Mellon-toekenning vir uitnemendheid in mentorskap in 2006 deur die Sentrum vir Uitnemendheid in Onderrig aan die Universiteit van Suid-Kalifornië bekroon, is die Distinguished Researcher-toekenning in 2006 deur die International Society for Quality of Life Studies bekroon, is in 2006 verkies tot 'n Distinguished Fellow van die American Economic Association, is die IZA-prys in Arbeidsekonomie in 2009 van die Institute for the Study of Labor bekroon, en het die Laureate-toekenning van die International Union for the Scientific Study of Population in 2010 ontvang. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Easterlin, Richard}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse ekonome]] [[Kategorie:Geboortes in 1926]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] by6t5nrc5ikm6wo2snx2a1tl74oi31s 0 450221 2893029 2813342 2026-04-12T08:06:13Z Aliwal2012 39067 2893029 wikitext text/x-wiki {{Sportnuus}} {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027 | beeld = Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die Wêreldtoetskampioenskap | vanafdatum = 17 Junie 2025 | totdatum = Junie 2027 | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Toetskrieket]] | toernooiformaat = Liga en eindstryd | gashere = verskeie | kampioen = | naaswenner = | getal = | deelnemers = 9 | wedstryde gespeel = 71 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = | meeste paaltjies = | vorige jaar = 2023–2025 | vorige toernooi = Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025 | volgende jaar = 2027–2029 | volgende toernooi = Wêreldtoetskampioenskap 2027–2029 }} Die '''Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027''' ([[Engels]]: ''2025–2027 ICC World Test Championship'') word van 17 Junie 2025 tot Junie 2027 beslis. Dit is die vierde [[Wêreldtoetskampioenskap]] in [[toetskrieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word. Dit het op 17 Junie 2025 begin en sal in Junie 2027 eindig met die eindstryd op [[Lord’s]] in [[Londen]], [[Engeland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/wtc-lord-s-to-host-next-two-world-test-championship-finals-1326293 |title=Lord's to host next two WTC finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=26 Julie 2022 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> [[Lêer:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|duimnael|links|Die Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027 se eindstryd sal in Junie 2027 op [[Lord’s]] in [[Londen]] beslis word]] Nege van die huidige twaalf toetslande neem aan die Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027 deel, waarvan elke span ’n toetsreeks teen ses van die ander agt spanne speel. Elke reeks behels tussen twee en vyf wedstryde, dus speel elke span ses reekse (drie tuis en drie weg); daar word egter nie vir dieselfde aantal toetswedstryde deur elke span beplan nie. Elke span kan tydens elke reeks ’n maksimum van 120 wedstrydpunte insamel en die twee spanne met die meeste wedstrydpunte ontmoet mekaar in die eindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/world-test-championship/WTC |title=ICC World Test Championship 2 FAQs |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=2 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602091403/https://www.icc-cricket.com/world-test-championship/WTC |archive-date=2 Junie 2023 |url-status=dead}}</ref> In die geval van ’n gelykop of onbesliste eindstryd sal albei spanne die trofee deel. Van die toetsreekse in die Wêreldtoetskampioenskap is deel van langer aaneenlopende reekse, soos die As-reeks van 2025/26. Van die nege deelnemende spanne sal ook bykomende toetswedstryde in die tydperk speel, wat nie deel is van die Wêreldtoetskampioenskap nie, maar wel van die IKR se Toekomstige Toerprogram vir 2024–2031, veral om toetswedstryde aan die drie toetslande te besorg wat nie aan die Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027 deelneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/mens-ftp-for-2023-2027-announced |title=Men's FTP for 2023–2027 announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Augustus 2022 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> == Tabel == {| class="wikitable" style="width:80%; font-size:95%;" |- style="text-align:center" ! style="width:2%;" rowspan="2"| Plek ! style="width:15%;" rowspan="2"| Span ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:5%;" colspan="4"| Toetsreekse ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:5%;" colspan="5"| Toetswedstryde ! style="width:0.01%;" rowspan="11"| ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|M. pte.|Moontlike punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Pte|Punte}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|±|Punte afgetrek}} ! style="width:3%;" rowspan="2"| {{Afkorting|Pers|Persentasie versamelde punte van moontlike punte}} |- ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Rek|Reekse gespeel}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wen|Reekse gewen}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Ver|Reekse verloor}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Onb|Onbeslis}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Onb|Onbeslis}} ! style="width:3%;"| {{Afkorting|Gel|Gelykop}} |- style="text-align:center; background:#cfc;" | 1 || style="text-align:left;" | {{Cr-AU}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center; background:#cfc;" | 2 || style="text-align:left;" | {{Cr-BD}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center" | 3 || style="text-align:left;" | {{Cr-EN}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center" | 4 || style="text-align:left;" | {{Cr-IN}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center" | 5 || style="text-align:left;" | {{Cr-NZ}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center" | 6 || style="text-align:left;" | {{Cr-PK}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center" | 7 || style="text-align:left;" | {{Cr-LK}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center" | 8 || style="text-align:left;" | {{Cr-ZA}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center" | 9 || style="text-align:left;" | {{Cr-WI}} || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || 0 || '''0.0''' |- style="text-align:center; | colspan=19| <small>''Laaste keer hersien: 15 Junie 2025.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2025-2027-1472510/points-table-standings |title=ICC World Test Championship 2025–2027 Table |publisher=ESPNCricinfo |accessdate=15 Junie 2025}}</ref>''</small> |} == Toetsreekse == {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! Begin ! Tuisspan ! Wegspan ! Uitslae ! Punte |- ! colspan="5" | 2025-seisoen |- | style="text-align:left" | 17 Junie 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | [2] | |- | style="text-align:left" | 20 Junie 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | [5] | |- | style="text-align:left" | 25 Junie 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | [3] | |- ! colspan="5" | 2025/26-seisoen |- | style="text-align:left" | Oktober 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | [2] | |- | style="text-align:left" | 2 Oktober 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | [2] | |- | style="text-align:left" | 14 November 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | [2] | |- | style="text-align:left" | 21 November 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | [5] | |- | style="text-align:left" | November 2025 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | [3] | |- | style="text-align:left" | Maart 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | [2] | |- ! colspan="5" | 2026-seisoen |- | style="text-align:left" | Junie 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | [3] | |- | style="text-align:left" | Junie 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Julie 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Augustus 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Augustus 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | [3] | |- ! colspan="5" | 2026/27-seisoen |- | style="text-align:left" | September 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | [3] | |- | style="text-align:left" | Oktober 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-WI}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Oktober 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | [2] | |- | style="text-align:left" | November 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | [2] | |- | style="text-align:left" | November 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Desember 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | [4] | |- | style="text-align:left" | Desember 2026 | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | [3] | |- | style="text-align:left" | Januarie 2027 | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Januarie 2027 | style="text-align:left" | {{Cr-IN}} | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | [5] | |- | style="text-align:left" | Februarie 2027 | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | style="text-align:left" | {{Cr-EN}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Februarie 2027 | style="text-align:left" | {{Cr-LK}} | style="text-align:left" | {{Cr-ZA}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Maart 2027 | style="text-align:left" | {{Cr-AU}} | style="text-align:left" | {{Cr-BD}} | [2] | |- | style="text-align:left" | Maart 2027 | style="text-align:left" | {{Cr-PK}} | style="text-align:left" | {{Cr-NZ}} | [2] | |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.worldtestchampionship.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2025-2027-1472510 Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027 op ESPNcricinfo] {{Navigasie Wêreldtoetskampioenskap}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wereldtoetskampioenskap 2025 tot 2027}} [[Kategorie:Wêreldtoetskampioenskap|2025–2027]] [[Kategorie:Sport in 2025]] [[Kategorie:Sport in 2026]] [[Kategorie:Sport in 2027]] bntm4s7qx9dmfwjxgbwsio0tfouvxba 0 450340 2892777 2834797 2026-04-11T19:09:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892777 wikitext text/x-wiki '''Neil de Beer''' ([[27 Oktober]] [[1968]]<ref name="biznews-20241027">{{cite web |url=https://www.biznews.com/interviews/de-beer-steenhuisen-anc-gayton-cr |titel=De Beer: Corruption “hostages”, “Chameleon” Steenhuisen on the ANC Smartie Box – and Gayton as CR’s “apple-bearer….” |trans-title=De Beer: korrupsie-"gyselaars", "Verkleurmannetjie" Steenhuisen oor ANC-Smartie-boks - en Gayton as CR se "appeldraer..." |webwerf=[[BizNews]] |datum=27 Oktober 2024 |format=Onderhoudtranskripsie |naam=Chris |van=Steyn}}</ref> - [[30 Augustus]] [[2025]]) was 'n Suid-Afrikaanse [[politikus]] en die leier van die [[United Independent Movement]]. Hy was ‘n voormalige nasionale veiligheidsadviseur van [[Nelson Mandela]] en 'n voormalige [[uMkhonto we Sizwe]]-operateur.<ref name="me2021">{{Cite web |title=Nelson Mandela's former security advisor and Umkhonto we Sizwe agent, Neil de Beer, launches political party |url=https://www.iol.co.za/news/politics/nelson-mandelas-former-security-advisor-and-umkhonto-we-sizwe-agent-neil-de-beer-launches-political-party-95cd9145-982e-4873-9aef-f27b354c4d6a |access-date=2021-09-22 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref> == Onderwys en opleiding == Voltooi sy sekondêre opleiding aan 'n landbouskool in [[Villiersdorp]], [[Wes-Kaap]]. Het tersiêre opleiding gevolg met [[geskiedenis]] en [[drama]] as hoofvak, met bykomende studies in [[militêre strategie]], Afrika-politieke Studies en [[sielkunde]]. == Militêre en intelligensieloopbaan == Hy het as deel van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW) in 1987 by die frontlinie aangesluit, betrokke by frontlinie-operasies, insluitend die Angola-grensoorskrydende konflik. In 1988 het hy van die staat se veiligheidspolisie oorgeloop om by die [[African National Congress|ANC]] se gewapende vleuel uMkhonto we Sizwe (MK) aan te sluit, waar hy as 'n [[Spioenasie|intelligensie]]-operateur gedien het. Later het hy 'n nasionale veiligheidsadviseur vir president [[Nelson Mandela]] geword. Het saam met figure soos Bradley Steyn gewerk en regsgesinde groepe geïnfiltreer tydens [[Suid-Afrika]] se oorgang na [[demokrasie]]. ==Politieke loopbaan== Hy was lid van die [[African National Congress]] (ANC): Lid vir 32 jaar, en het in verskeie rolle gedien, insluitend as 'n militêre bevelvoerder en 'n intelligensieoperateur. Het in Oktober 2020 bedank, met verwysing na ontnugtering met die ANC se politieke rigting, en gesê dat dit nie meer herkenbaar is nie en dat Nelson Mandela nie die huidige toestand daarvan sou ondersteun nie. Hy het die United Independent Movement UIM in 2020 gestig as 'n burgerlike samelewingsbeweging om Suid-Afrikaners op te voed oor hul regte om onafhanklike kandidate te verkies. Geregistreer as 'n politieke party op 2 Augustus 2021. Dien tot en met sy afsterwe as UIM-president en -leier. De Beer het in Augustus 2023 'n voorverkiesingsooreenkoms onderteken as deel van die [[Veelpartyhandves]] vir Suid-Afrika, waarin hulle verbind is om Suid-Afrikaners se behoeftes te prioritiseer.<ref name="Anti">{{Cite web |title=Multi-Party National Convention makes solid progress towards a pre-election agreement |url=https://www.da.org.za/2023/08/multi-party-national-convention-makes-solid-progress-towards-a-pre-election-agreement |access-date=2023-08-18 |website=Democratic Alliance |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Madia |first=Tshidi |author1-link=Tshidi Madia |title=Analyst doubts Multi-Party Charter for SA can secure more than 50% of vote |url=https://ewn.co.za/2023/08/18/analyst-doubts-multi-party-charter-for-sa-can-secure-more-than-50-of-vote |access-date=2023-08-18 |website=ewn.co.za |language=en}}</ref> == Politieke kommentaar == De Beer het die ''Sunday Show'' saam met Chris Steyn op ''[[BizNews]]'' aangebied, waar hy Suid-Afrikaanse politiek, ANC-leierskap en kwessies soos [[korrupsie]] en werkloosheid gekritiseer het. Hy was bekend vir sy skerp kritiek op figure soos [[Julius Malema]], [[Fikile Mbalula]] en [[Cyril Ramaphosa]].<ref> https://www.youtube.com/watch?v=Wez-t60uRrU&ab_channel=BizNewsTv, Besoek 18 Junie 2025.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:de Beer, Neil}} [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] c1l06lylxcqfalyttgcqnnsofkyc2t6 0 450387 2892697 2867351 2026-04-11T18:44:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892697 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = José Mourinho | image = [[Lêer:José Mourinho 20250206 (1).jpg|240px]] | caption = Mourinho in 2025 | fullname = José Mário dos Santos Mourinho Félix<ref name=BDFutbol>{{cite web |url=https://www.bdfutbol.com/en/l/l3685.html |title=Mourinho: José Mário dos Santos Mourinho Félix: Manager |publisher=BDFutbol |access-date=3 May 2018 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109010957/https://www.bdfutbol.com/en/l/l3685.html |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1963|1|26|df=y}}<ref name=BDFutbol /> | birth_place = [[Setúbal]], Portugal | height = 1,79 m<ref>{{cite web | url=http://www.inter.it/it/squadra/allenatore | archive-url=https://web.archive.org/web/20100503053209/http://www.inter.it/it/squadra/allenatore | archive-date=3 May 2010 | title=F.C. Internazionale Milano }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[SL Benfica|Benfica]] (hoofafrigter) | youthyears1 = {{0|0000}} | youthclubs1 = [[C.F. Os Belenenses|Belenenses]] | years1 = 1980–1982 | clubs1 = [[Rio Ave F.C.|Rio Ave]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 1982–1983 | clubs2 = [[C.F. Os Belenenses|Belenenses]] | caps2 = 0 | goals2 = 0 | years3 = 1983–1985 | clubs3 = [[G.D. Sesimbra|Sesimbra]] | caps3 = 35 | goals3 = 1 | years4 = 1985–1987 | clubs4 = [[União Futebol Comércio e Indústria|Comércio e Indústria]] | caps4 = 27 | goals4 = 8 | totalcaps = 62 | totalgoals = 9 | manageryears1 = 2000 | managerclubs1 = [[SL Benfica|Benfica]] | manageryears2 = 2001–2002 | managerclubs2 = [[U.D. Leiria|União de Leiria]] | manageryears3 = 2002–2004 | managerclubs3 = [[FC Porto|Porto]] | manageryears4 = 2004–2007 | managerclubs4 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | manageryears5 = 2008–2010 | managerclubs5 = [[Inter Milaan]] | manageryears6 = 2010–2013 | managerclubs6 = [[Real Madrid]] | manageryears7 = 2013–2015 | managerclubs7 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | manageryears8 = 2016–2018 | managerclubs8 = [[Manchester United]] | manageryears9 = 2019–2021 | managerclubs9 = [[Tottenham Hotspur]] | manageryears10 = 2021–2024 | managerclubs10 = [[AS Roma|Roma]] | manageryears11 = 2024–2025 | managerclubs11 = [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = File:JoseMourinhoSignature.svg | signature_alt = José Mourinho signature}} |managerclubs12=[[SL Benfica|Benfica]]|manageryears12=2025–}} '''José Mário dos Santos Mourinho Félix''' (Europese [[Portugees]]: [ʒuˈzɛ moˈɾiɲu]; gebore [[26 Januarie]] [[1963]]) is 'n [[Portugal|Portugese]] professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler, wat tans die hoofafrigter is van die [[Primeira Liga]]-klub [[SL Benfica|Benfica]]. Hy is een van die mees bekroonde sokkerafrigters en word algemeen beskou as een van die grootste afrigters van alle tye.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2019/05/23/5ce5c24eca4741c7638b4567.html|title=Guardiola on his way to becoming the most successful coach of all time|last1=Rubio|first1=Alberto|last2=Clancy|first2=Conor|date=23 May 2019|work=Marca|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624040914/https://www.marca.com/en/football/international-football/2019/05/23/5ce5c24eca4741c7638b4567.html|archive-date=24 June 2019|access-date=11 August 2019|url-status=live}}</ref> Mourinho het liga-titels in vier lande gewen, is een van slegs ses afrigters wat die [[UEFA Champions League|Europese Beker]] met twee klubs gewen het, en is die enigste afrigter wat al drie van die huidige [[UEFA]]-klubkompetisies gewen het. Na 'n onopsigtelike loopbaan as middelveldspeler in die Portugese ligas, het Mourinho op 24-jarige ouderdom afgetree en hom tot afrigting gewend.<ref>{{cite web |last=Alves |first=Marcus |title='Great Ability' but 'A Bit Lazy': Remembering Jose Mourinho's Playing Days |url=https://bleacherreport.com/articles/2879331-great-ability-but-a-bit-lazy-remembering-jose-mourinhos-playing-days |access-date=22 November 2023 |website=Bleacher Report }}</ref> Hy was eers ’n tolk vir [[Bobby Robson]] by [[Sporting CP]] en [[FC Porto|Porto]], voordat hy sukses behaal het as assistent by [[FC Barcelona|Barcelona]] onder Robson en daarna sy opvolger, [[Louis van Gaal]]. Ná kort bestuursperiodes by [[SL Benfica|Benfica]] en União de Leiria, het Mourinho in 2002 teruggekeer na Porto, waar hy twee [[Primeira Liga]]-titels, die Taça de Portugal, die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] en die [[UEFA Champions League]] gewen het. Hierdie sukses het hom in 2004 'n skuif na Engeland besorg, na [[Chelsea FC|Chelsea]], waar hy bekend geword het vir sy opmerking tydens sy eerste perskonferensie: "Ek dink ek is ’n spesiale een" – 'n aanhaling wat daartoe gelei het dat die Britse media hom "The Special One" gedoop het. Met Chelsea het Mourinho twee [[Premier League]]-titels, 'n FA-beker en twee Liga-bekers in drie seisoene gewen, voordat hy in 2007 vertrek het te midde van berigte oor onenigheid met eienaar [[Roman Abramowitsj]].<ref name="chelsea exit">{{cite news |title=Mourinho makes shock Chelsea exit |work=BBC Sport |date=20 September 2007 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/7003912.stm |access-date=24 May 2012 |archive-date=13 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013010738/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/7003912.stm |url-status=live }}</ref> In 2008 het Mourinho by die Italiaanse klub [[Inter Milaan]] aangesluit. Hy het hulle in sy eerste seisoen na die [[Serie A]]-titel gelei, en in 2010 'n kontinentale driekamp behaal – Serie A, Coppa Italia en die UEFA Champions League – 'n eerste in die geskiedenis vir 'n Italiaanse klub. Dit het hom een van vyf afrigters gemaak wat die Europese Beker met twee klubs gewen het, en later daardie jaar is hy aangewys as die eerste [[FIFA]] Wêreldafrigter van die Jaar.<ref>{{cite news |last=Harrold |first=Michael |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=2010/index.html |title=2009/10: Inter back on top at last |publisher=UEFA |access-date=15 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100904142341/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season%3D2010/index.html |archive-date=4 September 2010}}</ref> Mourinho het toe na [[Real Madrid]] in Spanje verhuis, waar hy in 2011–12 die [[La Liga]]-titel gewen het en verskeie binnelandse rekords gebreek het, insluitend vir punte, doele en oorwinnings in 'n seisoen. Hy het ook die vyfde afrigter geword om liga-titels in vier lande te wen.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2012/may/03/real-madrid-jose-mourinho-title |title=José Mourinho's mission accomplished as Real Madrid seal title |work=The Guardian |access-date=3 May 2012 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109010930/https://www.theguardian.com/football/2012/may/03/real-madrid-jose-mourinho-title |url-status=live }}</ref> Mourinho het Real Madrid in 2013 verlaat en by Chelsea aangesluit, waar hy nog 'n liga-titel en 'n Liga-beker gewen het, maar is in 2015 ontslaan ná 'n swak reeks uitslae.<ref name="sacking">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/34670192 |title=Jose Mourinho sacked as Chelsea manager |date=17 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=BBC Sport |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109010954/https://www.bbc.com/sport/football/34670192 |url-status=live }}</ref> Mourinho is in 2016 aangestel as afrigter van [[Manchester United]] en in 2019 van [[Tottenham Hotspur]], maar albei tydperke het op gespanne voet geëindig. Ten spyte hiervan het Mourinho die Europa League en 'n Liga-beker met Manchester United gewen, en Tottenham na 'n Liga-beker-eindstryd gelei – hoewel hy minder as 'n week voor die eindstryd ontslaan is. Hy het Roma van 2021 tot 2024 bestuur en in sy eerste seisoen die eerste [[UEFA Conference League]] gewen. Dit was Roma se eerste Europese titel en hul eerste trofee sedert 2008, en dit het Mourinho die eerste afrigter gemaak wat 'n groot Europese kompetisie met vier verskillende klubs gewen het, en die derde om al die UEFA-klubkompetisies te wen.<ref>{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefaconferenceleague/news/0275-153b4c3b58ce-9dd2bc95bfd0-1000/ |title=Roma 1–0 Feyenoord: Zaniolo strike wins the first Europa Conference League final |website=[[UEFA]] |publisher=Union of European Football Associations |first=Sam |last=Honeyman |date=25 May 2022 |access-date=25 May 2022 |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526032744/https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0275-153b4c3b58ce-9dd2bc95bfd0-1000/ |url-status=live }}</ref> Mourinho is in 2015 deur die Portugese Sokkerfederasie (FPF) aangewys as Portugese Afrigter van die Eeue.<ref name="Euronews">{{cite web |url=http://www.euronews.com/2015/01/15/giants-of-portuguese-football-honoured-at-centenary-of-fpf/ |title=Giants of Portuguese football honoured at centenary of FPF |website=Euronews.com |date=15 May 2015 |access-date=9 February 2016 |archive-date=14 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114105258/http://www.euronews.com/2015/01/15/giants-of-portuguese-football-honoured-at-centenary-of-fpf |url-status=live }}</ref> == Bronnelys == * Jonathan Wilson: ''The Barcelona Legacy: The Evolution of winning soccer Tactics from Cruyff to Guardiola'', Blink Publishing, London, 2018. {{ISBN|978-1-56858-853-7}}. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mourinho, José}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] ezh57t85pk0gi5fvoi7om65sc2nfzoe 0 450391 2892734 2881013 2026-04-11T18:55:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892734 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Louis van Gaal | image = [[Beeld:Louis van Gaal 2014.jpg|senter|raamloos]] | caption = Van Gaal in 2014 | fullname = Aloysius Paulus Maria van Gaal<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Netherlands (NED) |publisher=FIFA |page=20 |date=15 November 2022 |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130184801/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1951|8|8|df=y}}<ref name=BDFutbol>{{cite web |url=http://www.bdfutbol.com/en/l/l4204.html |title=Van Gaal: Louis van Gaal: Manager |publisher=BDFutbol |access-date=21 December 2017 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208221130/https://www.bdfutbol.com/en/l/l4204.html |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Amsterdam]], Netherlands | height = 1,85 m<ref>{{cite news |last=Ronay |first=Barney |title=Louis van Gaal: an aristocrat of the game |url=http://www.irishtimes.com/sport/soccer/english-soccer/louis-van-gaal-an-aristocrat-of-the-game-1.1801592 |newspaper=Irish Times |date=19 May 2014 |access-date=20 May 2014 |archive-date=7 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107121237/https://www.irishtimes.com/sport/soccer/english-soccer/louis-van-gaal-an-aristocrat-of-the-game-1.1801592 |url-status=live }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[AFC Ajax|Ajax]] (raadgewer) | youthyears1 = | youthclubs1 = RKSV de Meer | years1 = | clubs1 = RKSV de Meer | caps1 = | goals1 = | years2 = 1972–1973 | clubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps2 = 0 | goals2 = 0 | years3 = 1973–1977 | clubs3 = [[Antwerp FC|Royal Antwerp]] | caps3 = 41 | goals3 = 7 | years4 = 1977–1978 | clubs4 = [[Telstar]] | caps4 = 25 | goals4 = 1 | years5 = 1978–1986 | clubs5 = [[Sparta Rotterdam]] | caps5 = 248 | goals5 = 26 | years6 = 1986–1987 | clubs6 = [[AZ Alkmaar|AZ]] | caps6 = 17 | goals6 = 0 | totalcaps = 331 | totalgoals = 34 | manageryears1 = 1991–1997 | managerclubs1 = [[AFC Ajax|Ajax]] | manageryears2 = 1997–2000 | managerclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | manageryears3 = 2000–2001 | managerclubs3 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | manageryears4 = 2001 | managerclubs4 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland o/20]] | manageryears5 = 2002–2003 | managerclubs5 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | manageryears6 = 2005–2009 | managerclubs6 = [[AZ Alkmaar|AZ]] | manageryears7 = 2009–2011 | managerclubs7 = [[FC Bayern München|Bayern München]] | manageryears8 = 2012–2014 | managerclubs8 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | manageryears9 = 2014–2016 | managerclubs9 = [[Manchester United]] | manageryears10 = 2021–2022 | managerclubs10 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] }} '''Aloysius Paulus Maria "Louis" van Gaal''' (gebore [[8 Augustus]] [[1951]]) is ’n [[Nederland|Nederlandse]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] en voormalige afrigter wat tans as ’n adviseur vir [[AFC Ajax|Ajax]] dien. Op klubvlak was hy hoofafrigter van Ajax, [[FC Barcelona|Barcelona]], [[AZ Alkmaar|AZ]], [[Bayern München]] en [[Manchester United]], en hy het ook drie termyne gehad as hoofafrigter van die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]]. Van Gaal is een van die mees bekroonde afrigters in die geskiedenis van die spel en het 20 groot trofeë op klubvlak gewen, saam met drie tydperke as nasionale afrigter van Nederland.<ref name="factfile">{{cite web|url=http://www.express.co.uk/sport/football/476816/WATCH-Manchester-United-boss-Louis-Van-Gaal-s-factfile|title=WATCH Manchester United boss Louis Van Gaal's career factfile|last=Perrin|first=Charles|date=19 May 2014|website=Sunday Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121173908/https://www.express.co.uk/sport/football/476816/WATCH-Manchester-United-boss-Louis-Van-Gaal-s-factfile|archive-date=21 November 2022|access-date=6 September 2015|url-status=live}}</ref><ref name="LVGretirement">{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11667/10731798/former-man-utd-boss-louis-van-gaal-retires-for-family-reasons|title=Former Man Utd boss Louis van Gaal retires for family reasons|date=17 January 2017|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208221117/https://www.skysports.com/football/news/11667/10731798/former-man-utd-boss-louis-van-gaal-retires-for-family-reasons|archive-date=8 December 2022|access-date=19 February 2017|url-status=live}}</ref> Hy staan soms bekend as die “Ystertulp”.<ref name="Iron Tulip">{{cite magazine|url=https://www.newstatesman.com/culture/2015/02/life-and-times-iron-tulip-who-louis-van-gaal|title=The life and times of the Iron Tulip: Who is Louis van Gaal?|last=Bew|first=John|magazine=New Statesman|date=26 February 2015|access-date=21 September 2019|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513032753/https://www.newstatesman.com/culture/2015/02/life-and-times-iron-tulip-who-louis-van-gaal|url-status=live}}</ref><ref name="muddled thinker">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/may/22/louis-van-gaal-iron-tulip-muddled-thinker-manchester-united-jesse-lingard-fa-cup-final|title=Louis van Gaal: from Iron Tulip to muddled thinker at Manchester United|last=Jackson|first=Jamie|newspaper=[[The Guardian]]|date=23 May 2016|access-date=21 September 2019|archive-date=19 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221119000704/https://www.theguardian.com/football/blog/2016/may/22/louis-van-gaal-iron-tulip-muddled-thinker-manchester-united-jesse-lingard-fa-cup-final|url-status=live}}</ref><ref name="King Louis van Gaal">{{cite news|url=https://www.independent.ie/entertainment/books/biography-king-louis-van-gaal-is-the-iron-tulip-30524157.html|title=Biography: King Louis van Gaal is the Iron Tulip|last=Lui|first=Max|newspaper=Irish Independent|date=24 August 2014|access-date=21 September 2019|archive-date=8 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208221116/https://www.independent.ie/entertainment/books/biography-king-louis-van-gaal-is-the-iron-tulip-30524157.html|url-status=live}}</ref> Voor sy loopbaan as afrigter het Van Gaal as middelveldspeler gespeel vir [[Antwerp FC|Royal Antwerp]], [[Telstar]], [[Sparta Rotterdam]], Ajax en AZ. Hy is ook ’n gekwalifiseerde liggaamlike opvoedingsonderwyser, en het tydens sy loopbaan as semiprofessionele sokkerspeler in hoërskole gewerk.<ref>{{cite book |first=Meindert |last=Van der Kaaij |title=Louis van Gaal |year=1997 |location=Utrecht |publisher=Kwadrat, cop |language=nl |isbn=90-6481-277-2 |page=43 onw}}</ref> Na ’n kort tydperk as assistent-afrigter by AZ, het Van Gaal as assistent onder Leo Beenhakker by Ajax gedien, en uiteindelik in 1991 die hoofafrigterspos oorgeneem. Onder sy leiding het Ajax drie [[Eredivisie]]-titels, die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] en die [[UEFA Champions League]] gewen. Hy het in 1997 na Barcelona verhuis en daar twee liga-titels en ’n Copa del Rey gewen, maar het die klub verlaat ná meningsverskille met die bestuur. Van Gaal is toe aangestel as hoofafrigter van Nederland, maar het daarin gefaal om vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002 FIFA Wêreldbeker]] te kwalifiseer. Daarna het ’n kort terugkeer na Barcelona gevolg, voordat hy na AZ teruggekeer het, waar hy ’n Eredivisie-titel gewen het – die klub se tweede ooit. In 2009 het hy by Bayern München aangesluit, en in Duitsland het hy die [[Bundesliga]], die [[DFB-Pokal]], en die Champions League-eindstryd bereik. Hy het weer die Nederlandse nasionale span in 2012 oorgeneem, en hulle na ’n derde plek by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 FIFA Wêreldbeker]] gelei. Later daardie somer is hy as hoofafrigter van Manchester United aangestel, waar hy die FA-beker gewen het, maar in 2016 afgedank is. Alhoewel hy in 2019 sy aftrede aangekondig het weens gesinsredes, het Van Gaal in Augustus 2021 teruggekeer as hoofafrigter van Nederland vir ’n derde keer.<ref>{{cite web | url = https://www.theguardian.com/football/2021/aug/04/louis-van-gaal-named-as-netherlands-manager-for-third-time | title = Louis van Gaal named as Netherlands manager for third time | website = The Guardian | date = 4 August 2021 | access-date = 6 August 2021 | archive-date = 2 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210902144510/https://www.theguardian.com/football/2021/aug/04/louis-van-gaal-named-as-netherlands-manager-for-third-time | url-status = live }}</ref> Hy het ná die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]] amptelik afgetree uit afrigtingsrolle. == Bronnelys == * Jonathan Wilson: ''The Barcelona Legacy: The Evolution of winning soccer Tactics from Cruyff to Guardiola'', Blink Publishing, London, 2018. {{ISBN|978-1-56858-853-7}}. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van Gaal, Louis}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] dsedpzy5leqwomvlw9cajcujqr9x78v 0 450473 2892974 2881113 2026-04-12T03:50:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892974 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rinus Michels | image = [[Lêer:Rinus_Michels_op_persconferentie_ivm_vertrek_van_bondscoach_Kees_Rijvers_en_diens_opvolging,_Bestanddeelnr_933-1361.jpg|220px]] | image_size = | caption = Michels in 1984 | full_name = Marinus Jacobus Hendricus Michels | birth_date = {{birth date|1928|2|9|df=y}} | birth_place = [[Amsterdam]], Nederland | death_date = {{death date and age|2005|3|3|1928|2|9|df=yes}} | death_place = [[Aalst]], België | height = 1,86 m | position = Voorspeler | youthyears1 = 1940–1946 | youthclubs1 = [[AFC Ajax|Ajax]] | years1 = 1945–1958 | caps1 = 264 | goals1 = 122 | clubs1 = [[AFC Ajax|Ajax]] | nationalyears1 = 1950–1954 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | manageryears1 = 1953–1954 | managerclubs1 = Asser Boys | manageryears2 = 1960–1964 | managerclubs2 = [[JOS Watergraafsmeer|JOS]] | manageryears3 = 1964–1965 | managerclubs3 = [[Amsterdamsche Football Club|A.F.C.]] | manageryears4 = 1965–1971 | managerclubs4 = [[AFC Ajax|Ajax]] | manageryears5 = 1971–1975 | managerclubs5 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | manageryears6 = 1974 | managerclubs6 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | manageryears7 = 1975–1976 | managerclubs7 = [[AFC Ajax|Ajax]] | manageryears8 = 1976–1978 | managerclubs8 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | manageryears9 = 1979–1980 | managerclubs9 = [[Los Angeles Aztecs]] | manageryears10 = 1980–1983 | managerclubs10 = [[1. FC Köln]] | manageryears11 = 1984–1985 | managerclubs11 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | manageryears12 = 1986–1988 | managerclubs12 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | manageryears13 = 1988–1989 | managerclubs13 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | manageryears14 = 1990–1992 | managerclubs14 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] }} '''Marinus Jacobus Hendricus "Rinus" Michels''' ([[9 Februarie]] [[1928]] – [[3 Maart]] [[2005]]) was ’n [[Nederland|Nederlandse]] [[sokkerspeler]] en afrigter. Hy het sy hele loopbaan vir [[AFC Ajax|Ajax]] gespeel, ’n klub wat hy later ook afgerig het, en hy het vir die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] gespeel en dit later in vier afsonderlike termyne afgerig. Gedurende sy loopbaan het hy as ’n voorspeler gespeel. Hy word beskou as een van die grootste afrigters van alle tye.<ref name="The Times">{{Cite web |date=2024-07-25 |title=The Times & The Sunday Times |url=https://www.thetimes.com/ |access-date=2024-07-25 |website=www.thetimes.com |language=en}}</ref><ref name="Top10">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0235-0e96072f42b5-cab6032c32e7-1000--coaching-greats-in-profile/ |title=Coaching greats in profile |publisher=UEFA |date=13 January 2017 |access-date=15 January 2017}}</ref> Michels het veral bekend geword vir sy afrigtingsuksesse; hy het die [[UEFA Champions League|Europese Beker]] met Ajax gewen en die [[La Liga|Spaanse liga]] met [[FC Barcelona|Barcelona]], en hy was vier keer die afrigter van die Nederlandse nasionale span, wat hy gelei het tot die eindstryd van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974 FIFA Wêreldbeker]] en die oorwinning van die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenska]]p in 1988. Hy word gekrediteer met die ontwikkeling van ’n belangrike sokkerstyl en taktiek wat in die 1970’s bekend geword het as "Totale Sokker" (''totaalvoetbal'').<ref name="uefa">{{cite news | first=Berend | last=Scholten | title=Michels – a total footballing legend | url=http://www.uefa.org/about-uefa/history/obituaries/newsid=285010.html |publisher=UEFA| date=3 March 2005 | access-date=29 January 2007}}</ref> In 1999 is hy deur FIFA aangewys as "Afrigter van die Eeu", in 2007 deur ''[[The Times]]'' as die grootste na-oorlogse sokkerafrigter, en in 2019 deur ''France Football'' as die grootste afrigter in die geskiedenis van sokker.<ref name="Top6FF">{{cite web |url=https://www.francefootball.fr/magazine/?prov=W-HP-LBMU|title=Top 50 des coaches de l'historie|publisher=France Football |date=19 March 2019 |access-date=19 March 2019}}</ref> == Spelersloopbaan == In sy jeug was Michels ’n suksesvolle [[Swem|swemmer]] en [[Basketbal|basketbalspeler]], maar hy het die bekendste geword as sokkerspeler. Die spelersloopbaan van Rinus Michels was beperk tot één klub: Ajax. As middelvoorspeler het hy tussen 1945 en 1958 in 269 wedstryde vir die Amsterdamse klub gespeel. Hy het daarin 122 doele aangeteken en is twee keer landskampioen: in die seisoene 1946–47 en 1956–57. Tussen 1950 en 1954 het hy vyf keer vir Oranje (die Nederlandse nasionale span) uitgedraf, sonder om enige doele aan te teken. In 1952 was Michels deel van die Nederlandse militêre span wat derde geëindig het by die militêre wêreldkampioenskappe in sokker. In 1958 moes Michels sy sokkerloopbaan beëindig weens herniaprobleme. == Afrigter == Rinus Michels het veral sy roem te danke aan sy loopbaan as afrigter. Van 1956 tot 1965 het hy as gimnastiekonderwyser by die doweskool Joh. Ammanschool gewerk, waar hy dowe sokkerspelers afgerig het. In 1965 het hy as afrigter by Ajax begin, as opvolger van Vic Buckingham. Op daardie stadium het Michels nie veel afrigtingservaring gehad nie. Hoewel hy sy afrigtersdiploma reeds gehad het, het hy tot dan toe slegs amateurklubs afgerig. In 1953–1954 het hy die tweedeklasser Asser Boys uit Assen afgerig. Michels was toe sportinstrukteur by die weermag in die nabygeleë Hooghalen, en later ook by JOS en AFC. Onder sy leiding het Ajax vier keer die landskampioenskap gewen (1966, 1967, 1968, 1970), drie keer die [[KNVB-Beker]] (1967, 1970, 1971), en die klub het twee keer die Europese Beker eindstryd bereik: die 4–1 nederlaag teen [[AC Milan]] in 1969 en die 2–0 oorwinning teen [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] in 1971. In 1971 het Michels na FC Barcelona vertrek, en ’n paar jaar later is [[Johan Cruijff]] as speler deur hom gevolg. In 1974 het Barcelona onder sy leiding die Spaanse liga gewen. Michels was vir ’n tweede keer afrigter van die Spaanse klub toe hulle in 1978 die Spaanse beker gewen het. Michels het nuwe roem verwerf, beide nasionaal en internasionaal, as afrigter van die Nederlandse nasionale span. Hy het die rol van bondsafrigter altesaam vier keer vervul. Die eerste keer was in 1974 as toesighouer saam met bondsafrigter František Fadrhonc. Belangrike oomblikke sluit in die verlore Wêreldbeker-eindstryd in 1974 teen gasheer [[Duitse nasionale sokkerspan|Wes-Duitsland]] (2–1) en die EK-eindstryd in 1988 teen die [[Sowjetse nasionale sokkerspan|Sowjetunie]], wat Oranje met 2–0 gewen het. In 1992 het Rinus Michels ná 53 internasionale wedstryde sy pos as bondsafrigter neergelê en daarmee sy loopbaan as afrigter afgesluit. Benewens sy werk in Spanje en Nederland, was Michels ook as afrigter aktief in Wes-Duitsland (1. FC Köln en [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]) en die Verenigde State (Los Angeles Aztecs). Vir sy verdienste as bondsafrigter is hy in 1974 deur [[Juliana van Nederland|Koningin Juliana]] benoem tot Ridder in die Orde van Oranje-Nassau. In 1988 is hy deur [[Beatrix van Nederland|Koningin Beatrix]] bevorder tot Offisier in die Orde van Oranje-Nassau. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Michels, Rinus}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2005]] bdp3uotx8748e1ptqjhev40tsluqrae 0 450554 2893113 2815359 2026-04-12T11:57:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893113 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rodrigo Mora | image = | caption = | fullname = Rodrigo Mora de Carvalho | birth_date = {{birth date and age|2007|5|5|df=yes}} | birth_place = Matosinhos, [[Portugal]] | height = 1,68 m | position = Aanvallende middelveldspeler, vleuel | currentclub = [[FC Porto|Porto]] | clubnumber = 86 | youthyears1 = 2015–2016 | youthclubs1 = Custóias FC | youthyears2 = 2016–2023 | youthclubs2 = [[FC Porto|Porto]] | youthyears3 = | youthclubs3 = | years1 = 2023–2024 | clubs1 = [[FC Porto|Porto B]] | caps1 = 34 | goals1 = 5 | years2 = 2024– | clubs2 = [[FC Porto|Porto]] | caps2 = 23 | goals2 = 10 | nationalyears1 = 2021–2022 | nationalteam1 = Portugal o/15 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2023 | nationalteam2 = Portugal o/16 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2022–2024 | nationalteam3 = Portugal o/17 | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 7 | nationalyears4 = 2024– | nationalteam4 = Portugal o/21 | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2025– | nationalteam5 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps5 = 0 | nationalgoals5 = 0 | pcupdate = 17 Mei 2025 (UTC) | ntupdate = 02:41, 8 Junie 2024 (UTC) }} '''Rodrigo Mora de Carvalho''' ([[Portugees|Portugese]] uitspraak: [ʁuˈdɾiɡuˈmɔɾɐ]; gebore [[5 Mei]] [[2007]]) is ’n [[Portugal|Portugese]] professionele [[sokkerspeler]] wat as ’n aanvallende middelveldspeler of vleuel vir die [[Primeira Liga]]-klub [[FC Porto|Porto]] speel. Hy het sy professionele debuut vir Porto B gemaak as ’n laat plaasvervanger in ’n 1–1 gelykop Liga Portugal 2-wedstryd teen Tondela op 15 Januarie 2023. Op 15 jaar, 8 maande en 10 dae oud was hy die jongste professionele debutant in die geskiedenis van Portugese sokker.<ref>{{Cite web|url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2152857/rodrigo-mora-do-fc-porto-e-o-mais-jovem-de-sempre-a-jogar-na-ii-liga|title=Rodrigo Mora, do FC Porto, é o mais jovem de sempre a jogar na II Liga|language=pt|date=15 January 2023|website=Notícias ao Minuto}}</ref> Mora is ’n hoogs tegniese, linkervoetige aanvallende middelveldspeler wat ook as ’n omgekeerde vleuel kan speel. Sy styl word gekenmerk deur ’n lae swaartepunt, noue balbeheer en intelligente ruimtelike bewustheid, wat hom in staat stel om tussen die lyne te ontvang en die tempo doeltreffend te beheer. Hy lewer dikwels deurslaggewende deurballe en dra by tot vloeibare aanvallende bewegings. Hy blink uit in kort paskombinasies en progressiewe baldrae, en dikteer gereeld die spel in die laaste derde van die veld met skerpsinnige deurballe of vinnige een-twee’s. Al is hy nie fisiek indrukwekkend nie, vergoed hy daarvoor met balans, ratsheid en voorspelvermoë, en dra hy by as beide spelverdeler en sekondêre doelbedreiging.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2025/may/11/porto-rodrigo-mora-talent-midfielder|title=Porto’s Rodrigo Mora: ‘You see the boy and think of Messi – he’s just magical’|newspaper=The Guardian|last=Bandini|first=Nicky|language=en|date=11 May 2025|access-date=20 May 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/internacional/rodrigo-mora-el-chico-maravilla-del-oporto-al-que-comparan-con-lamine-yamal-n/|title=Rodrigo Mora, el chico maravilla del Oporto al que comparan con Lamine Yamal|newspaper=AS|language=es|date=13 May 2025|access-date=20 May 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Mora, Rodrigo}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2007]] [[Kategorie:Lewende mense]] nc9m9dv1g6it0o2yfuocd89xdbysbym 0 450575 2892803 2815557 2026-04-11T19:20:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892803 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Nuno Mendes | image = [[Lêer:FC Salzburg gegen Paris Saint-Germain UEFA Champions League 85 (cropped).jpg|220px]] | caption = Mendes saam met [[Paris Saint-Germain]] in 2024 | full_name = Nuno Alexandre Tavares Mendes<ref name=Bio>{{cite web|url=https://maisfutebol.iol.pt/nuno-mendes/sporting/1576-128-9973-248128|title=Nuno Mendes|publisher=Mais Futebol|language=pt|access-date=12 November 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011032852/https://maisfutebol.iol.pt/nuno-mendes/sporting/1576-128-9973-248128|archive-date=11 October 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2002|6|19|df=yes}} | birth_place = [[Sintra]], Portugal | height = 1,80m<ref>{{cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/nuno-mendes|title=Nuno Mendes|publisher=Paris Saint-Germain F.C.|access-date=30 March 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222175358/https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/nuno-mendes|archive-date=22 December 2021}}</ref> | position = Verdediger | currentclub = [[Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 25 | youthyears1 = 2011–2012 | youthclubs1 = Despertar | youthyears2 = 2012–2020 | youthclubs2 = [[Sporting CP]] | years1 = 2020–2022 | clubs1 = [[Sporting CP]] | caps1 = 40 | goals1 = 1 | years2 = 2021–2022 | clubs2 = → [[Paris Saint-Germain]] (leen) | caps2 = 27 | goals2 = 0 | years3 = 2022– | clubs3 = [[Paris Saint-Germain]] | caps3 = 53 | goals3 = 3 | totalcaps = | totalgoals = | nationalyears1 = 2018 | nationalteam1 = Portugal o/16 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018 | nationalteam2 = Portugal o/17 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2019 | nationalteam3 = Portugal o/18 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2019 | nationalteam4 = Portugal o/19 | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2020 | nationalteam5 = Portugal o/21 | nationalcaps5 = 4 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps6 = 37 | nationalgoals6 = 1 | club-update = 20:55, 17 Mei 2025 (UTC) | nationalteam-update = 07:15, 9 Junie 2025 (UTC) }} '''Nuno Alexandre Tavares Mendes''' ([[Portugees|Portugese]] uitspraak: [ˈnunu ˈmẽdɨʃ]; gebore [[19 Junie]] [[2002]]) is ’n [[Portugal|Portugese]] professionele [[sokkerspeler]] van [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] afkoms wat as ’n linkervleuelverdediger vir die [[Ligue 1]]-klub [[Paris Saint-Germain]] en die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] speel.<ref>{{cite news|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-betclic/sporting/detalhe/nuno-mendes-o-meu-pai-estaria-orgulhoso-de-mim|title=Nuno Mendes: «O meu pai estaria orgulhoso de mim»|trans-title=Nuno Mendes: "My pa sou trots wees op my"|newspaper=Record|first=Ricardo|last=Granada|language=pt|date=31 July 2020|access-date=9 June 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rfi.fr/pt/desporto/20250609-portugal-%C3%A9-campe%C3%A3o-da-liga-das-na%C3%A7%C3%B5es-europeias-de-futebol|title=Portugal é campeão da Liga das nações europeias de futebol|trans-title=Portugal is kampioene van die Liga van Europese Nasies in sokker|publisher=Radio France Internationale|language=pt|date=9 June 2025|access-date=9 June 2025}}</ref> Hy het deur [[Sporting CP]] se jeugakademie gekom en sy debuut vir die eerste span in 2020 gemaak. Hy het in die volgende seisoen ’n dubbel gewen — die [[Primeira Liga]] en Taça da Liga — en is ook in die Primeira Liga-span van die Jaar ingesluit. In Augustus 2021 het hy op lening na Paris Saint-Germain verhuis, en in Junie 2022 het hy permanent by die klub aangesluit vir €38 miljoen. In 2024–25 was hy ’n sleutelspeler toe hulle ’n kontinentale driekuns behaal het, insluitend hul heel eerste UEFA Champions League-titel. Mendes het Portugal op verskeie jeugvlakke verteenwoordig. Hy het sy volle internasionale debuut in 2021 gemaak en is ingesluit in die groepe vir die 2022 Wêreldbeker en twee [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] (2021 en 2024). Hy het die [[UEFA Nations League]] in 2025 gewen en is as die beste speler van die eindronde aangewys. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Mendes, Nuno}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2002]] [[Kategorie:Lewende mense]] 5wupuqd7i5w38reubm1zgib5qwnp8r6 0 450576 2892965 2856541 2026-04-12T02:46:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892965 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rafael Leão | image = [[Lêer:RafaelLeãoPortugal23.jpg|220px]] | caption = Leão met die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] in 2023 | full_name = Rafael Alexandre da Conceição Leão<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Portugal (POR) |publisher=FIFA |page=22 |date=18 December 2022 |access-date=27 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1999|6|10|df=y}} | birth_place = Almada, Portugal | height = 1,88 m | position = Linkervleuel | currentclub = [[AC Milan|Milan]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2006–2007 | youthclubs1 = [[Amora F.C.|Amora]] | youthyears2 = 2007–2008 | youthclubs2 = Foot 21 | youthyears3 = 2008–2017 | youthclubs3 = [[Sporting CP]] | years1 = 2017–2018 | clubs1 = [[Sporting CP|Sporting CP B]] | caps1 = 12 | goals1 = 7 | years2 = 2017–2018 | clubs2 = [[Sporting CP]] | caps2 = 3 | goals2 = 1 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = [[Lille OSC|Lille]] | caps3 = 24 | goals3 = 8 | years4 = 2019– | clubs4 = [[AC Milan]] | caps4 = 198 | goals4 = 55 | nationalyears1 = 2014–2016 | nationalteam1 = Portugal o/16 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2016 | nationalteam2 = Portugal o/17 | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 2016–2017 | nationalteam3 = Portugal o/19 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 5 | nationalyears4 = 2017–2019 | nationalteam4 = Portugal o/20 | nationalcaps4 = 8 | nationalgoals4 = 2 | nationalyears5 = 2017–2021 | nationalteam5 = Portugal o/21 | nationalcaps5 = 15 | nationalgoals5 = 1 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 20:51, 24 Mei 2025 (UTC) | nationalteam-update = 23:43, 8 Junie 2025 (UTC) }} '''Rafael Alexandre da Conceição Leão''' ([[Portugees|Portugese]] uitspraak: [ʁɐfɐˈɛl ˈljɐ̃w]; gebore [[10 Junie]] [[1999]]) is ’n [[Portugal|Portugese]] professionele sokkerspeler wat as ’n linkervleuel vir die [[Serie A]]-klub [[AC Milan|Milan]] en die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] speel. Hy is die seun van ’n [[Angola|Angolese]] vader en ’n [[São Tomé en Príncipe|São Toméaanse]] moeder wat mekaar in vasteland-Portugal ontmoet het. Sy vaderlike van, ''Leão'', beteken "leeu" in Portugees.<ref name="LOSC0219">{{cite news |language=fr |url=https://www.losc.fr/actualites-foot-lille/rafael-le%C3%A3o-c%C5%93ur-de-lion |title=Rafael Leão, cœur de lion |last=Pousset |first=Maxime |date=19 February 2019 |website=[[Lille OSC|LOSC]] |access-date=28 October 2023}}</ref> Hy is meestal bekend vir sy hoëspoed-hardloop aan die linkerkant van die veld, gekombineer met sy dribbelvermoë, wat 'n konstante gevaar vir enige opponerende span inhou.<ref>{{cite news |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37634247/why-every-top-club-wants-portugal-milans-rafael-leao |title=Why every club wants to sign Portugal and AC Milan forward Rafael Leao |last=Karlsen |first=Tor-Kristian |date=27 November 2022 |website=ESPN |access-date=28 October 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-04 |title=2024 FC 100: Haaland among best forwards in men's soccer |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40006322/erling-haaland-best-forwards-men-soccer |access-date=2024-10-05 |website=ESPN.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Golazo 100, men's soccer players ranked: Cristiano Ronaldo among stars appearing as the countdown hits 40-21 |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/golazo-100-mens-soccer-players-ranked-cristiano-ronaldo-among-stars-appearing-as-the-countdown-hits40-21/ |access-date=2024-10-05 |website=CBSSports.com |language=en}}</ref> Leão het uit [[Sporting CP]] se jeugstelsel gekom en sy debuut vir die eerste span in 2018 gemaak, toe hy die ''Taça da Liga'' (Ligabeker) in 2018 gewen het. Hy het egter sy kontrak eensydig beëindig ná ’n voorval waarin ’n gewelddadige groep [[Ultras (sokker)|ultra]]-aanhangers die klub se fasiliteite bestorm het. Kort daarna het hy gratis by die [[Ligue 1]]-klub [[Lille OSC|Lille]] aangesluit. AC Milan het hom in 2019 vir ’n berigte bedrag van €35 miljoen onderteken. Hy het die 2021–22 Serie A gewen, is aangewys as die 2021–22 Serie A se Mees Waardevolle Speler, en het ook die 2024–25 ''Supercoppa Italiana'' gewen. Leão is ’n voormalige Portugese jeuginternasionaal en het sy land op verskeie jeugvlakke verteenwoordig. Hy was deel van die o/17-span wat die Europese Kampioenskap in 2016 gewen het. Hy het sy senior internasionale debuut in 2021 gemaak en was deel van Portugal se groepe vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]] en die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] in 2024. Hy het die [[UEFA Nations League]] in 2025 gewen. Leão is ook ’n [[Kletsrym|kletsrymer]] en stel sy musiek bekend onder die naam WAY 45.<ref>{{cite news|url=https://www.snl24.com/kickoff/lifestyle/fame-and-fortune/watch-portugal-ac-milan-star-rafael-leao-the-rapper-with-a-booming-music-and-football-career-20221208 |title=Inside Portugal star's booming music career.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reilly |first=Nick |date=27 April 2023 |title=Meet Way45, the rap alter-ego of AC Milan superstar Rafael Leão |url=https://www.rollingstone.co.uk/music/news/meet-way45-the-rap-alter-ego-of-ac-milan-superstar-rafael-leao-28794/ |access-date=29 April 2023 |website=Rolling Stone UK |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Leão, Rafael}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] rkkkgrwlwj0mngmcq2ek7njhf5u5jm0 0 450646 2893109 2816293 2026-04-12T11:56:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893109 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Robert Prosinečki | image = [[Lêer:Robert Prosinečki 2024 (1) (cropped).jpg|220px]] | caption = Prosinečki in 2024 | birth_date = {{Birth date and age|1969|01|12|df=y}} | birth_place = [[Villingen-Schwenningen|Schwenningen]], [[Wes-Duitsland]] | height = 1,82 m | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Montenegrynse nasionale sokkerspan|Montenegro]] (hoofafrigter) | youthyears1 = 1974–1980 | youthclubs1 = [[Stuttgarter Kickers]] | youthyears2 = 1980–1986 | youthclubs2 = [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] | years1 = 1986–1987 | clubs1 = [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] | caps1 = 2 | goals1 = 1 | years2 = 1987–1991 | clubs2 = [[Rooi Ster Belgrado]] | caps2 = 117 | goals2 = 25 | years3 = 1991–1995 | clubs3 = [[Real Madrid]] | caps3 = 55 | goals3 = 10 | years4 = 1994–1995 | clubs4 = → [[Real Oviedo|Oviedo]] (leen) | caps4 = 30 | goals4 = 5 | years5 = 1995–1996 | clubs5 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps5 = 19 | goals5 = 2 | years6 = 1996–1997 | clubs6 = [[Sevilla FC|Sevilla]] | caps6 = 20 | goals6 = 4 | years7 = 1997–2000 | clubs7 = [[GNK Dinamo Zagreb|Croatia Zagreb]] | caps7 = 50 | goals7 = 14 | years8 = 2000 | clubs8 = [[NK Hrvatski Dragovoljac|Hrvatski Dragovoljac]] | caps8 = 4 | goals8 = 1 | years9 = 2000–2001 | clubs9 = [[Standard Liège]] | caps9 = 21 | goals9 = 4 | years10 = 2001–2002 | clubs10 = [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] | caps10 = 33 | goals10 = 9 | years11 = 2002–2003 | clubs11 = [[NK Olimpija Ljubljana (1945–2005)|Olimpija Ljubljana]] | caps11 = 23 | goals11 = 3 | years12 = 2003–2004 | clubs12 = [[NK Zagreb]] | caps12 = 26 | goals12 = 5 | years13 = 2005 | clubs13 = Savski Marof | caps13 = 4 | goals13 = 1 | totalcaps = 404 | totalgoals = 84 | nationalyears1 = 1987 | nationalteam1 = Joego-Slawië o/20 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 1989–1991 | nationalteam2 = [[Joego-Slawiese nasionale sokkerspan|Joego-Slawië]] | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 1994–2002 | nationalteam3 = [[Kroatiese nasionale sokkerspan|Kroasië]] | nationalcaps3 = 49 | nationalgoals3 = 10 | manageryears1 = 2006–2010 | managerclubs1 = [[Kroatiese nasionale sokkerspan|Kroasië]] (assistent) | manageryears2 = 2010–2012 | managerclubs2 = [[Rooi Ster Belgrado]] | manageryears3 = 2012–2014 | managerclubs3 = [[Kayserispor]] | manageryears4 = 2014–2017 | managerclubs4 = [[Azerbeidjanse nasionale sokkerspan|Azerbeidjan]] | manageryears5 = 2018–2019 | managerclubs5 = [[Bosniese nasionale sokkerspan|Bosnië en Herzegowina]] | manageryears6 = 2019–2020 | managerclubs6 = [[Kayserispor]] | manageryears7 = 2020 | managerclubs7 = [[Denizlispor]] | manageryears8 = 2022 | managerclubs8 = [[NK Olimpija Ljubljana|Olimpija Ljubljana]] | manageryears9 = 2023 | managerclubs9 = [[NK Rudeš|Rudeš]] | manageryears10 = 2024– | managerclubs10 = [[Montenegrynse nasionale sokkerspan|Montenegro]] }} '''Robert Prosinečki''' ([[Kroaties|Kroatiese]] uitspraak: [rǒbert prosinětʃkiː]; gebore [[12 Januarie]] [[1969]]) is ’n professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler wat as ’n middelveldspeler gespeel het. Hy is in [[Wes-Duitsland]] gebore, en het internasionaal vir Joego-Slawië en later vir [[Kroatiese nasionale sokkerspan|Kroasië]] gespeel.<ref name="storiedicalcio">{{cite web |url=https://storiedicalcio.altervista.org/blog/stella_rossa_1991.html |title=Crvena Zvezda 1991: una Stella Rossa nel cielo |publisher=storiedicalcio.altervista.org |language=it |last1=Gori |first1=Alessandro |date=December 2015 |access-date=14 July 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://es.paperblog.com/futbolistas-de-leyenda-robert-prosinecki-358192/|title=Futbolistas de Leyenda: Robert Prosinecki|publisher=es.paperblog.com |date=10 December 2010 |access-date=6 January 2018}}</ref><ref name="BR">{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2045208-where-does-luka-modric-rank-among-croatias-greatest-midfielders#slide9 |title=Where Does Luka Modric Rank Among Croatia's Greatest Midfielders? |website=Bleacher Report |last1=Holiga |first1=Aleksandar |date=29 April 2014 |access-date=14 July 2019 }}</ref> Hy is tans die hoofafrigter van die [[Montenegro|Montenegrynse]] nasionale span. Vroeg in sy loopbaan was hy deel van die [[Rooi Ster Belgrado]]-span wat drie Joego-Slawiese Eerste Liga-titels gewen het, asook die [[UEFA Champions League|Europabeker]] in 1991. Prosinečki het verskeie jare in Spanje deurgebring en vir mededingers [[Real Madrid]] en [[FC Barcelona|Barcelona]] gespeel, asook vir Oviedo en Sevilla. Later in sy loopbaan het hy drie Kroatiese ligatitels met Dinamo Zagreb gewen, en het ook in België, Engeland en Slowenië gespeel. Internasionaal is Prosinečki aangewys as die beste speler toe Joego-Slawië die 1987 FIFA Wêreldjeugkampioenskap gewen het, en was hy naaswenner met die o/21-span by die 1990 Europese Kampioenskap. Hy is ook aangewys as Beste Jong Speler by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990 FIFA Wêreldbeker]]. Hy het 49 wedstryde vir [[Kroatiese nasionale sokkerspan|Kroasië]] gespeel tussen 1994 en 2002, en het deelgeneem aan die Europese Kampionskap in 1996, sowel as die Wêreldbekertoernooie van [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]], en het gehelp om die span tot ’n derde plek in 1998 te lei. Na sy aktiewe sokkerloopbaan het Prosinečki van 2006 tot 2010 as assistentafrigter van die Kroasië nasionale span gewerk, voordat hy in Desember 2010 as hoofafrigter van Rooi Ster Belgrado aangestel is. Hy het die klub in 2012 verlaat en twee maande later by die Turkse klub Kayserispor aangesluit. Internasionaal was hy ook hoofafrigter van die [[Azerbeidjanse nasionale sokkerspan|Azerbeidjanse nasionale span]] van 2014 tot 2017 en van Bosnië en Herzegowina van 2018 tot 2019. Daarna het hy weer Kayserispor, Denizlispor, Olimpija Ljubljana en Rudeš afgerig. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Prosinečki, Robert}} [[Kategorie:Kroatiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] jdzpqbv2xhtraorviskh1lqqyifhvd8 0 450651 2892731 2850945 2026-04-11T18:54:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892731 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lilian Thuram | image = [[Lêer:Lilian_Thuram_-_Février_2013.jpg|220px]] | caption = Thuram in 2013 | full_name = Ruddy Lilian Thuram-Ulien<ref name=Legion>{{cite journal |date=22 June 1998 |title=Décret du 24 juillet 1998 portant nomination à titre exceptionnel |trans-title=Decree of 24 July 1998 appointing on an exceptional basis |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000374701 |journal=Official Journal of the French Republic |volume=1998 |issue=170 |id=PREX9801916D |access-date=2 January 2021 |language=fr}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1972|01|01|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |title=2006 FIFA World Cup Germany: List of Players: France |publisher=FIFA |page=11 |date=21 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610174527/https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |archive-date=10 June 2019}}</ref> | birth_place = [[Pointe-à-Pitre]], [[Guadeloupe]], Frankryk | height = 1,82 m<ref>{{cite web |url=https://arxiu.fcbarcelona.cat/web/castellano/futbol/temporada_07-08/plantilla/jugadors/thuram.html |title=Lilian Thuram |publisher=FC Barcelona |access-date=10 April 2020}}</ref> | position = Verdediger | currentclub = | youthyears1 = 1981–1982 | youthclubs1 = {{Interlanguage link|CSC Portugais de Fontainebleau|lt=Portugais de Fontainebleau|fr|Club sportif et culturel des Portugais de Fontainebleau}} | youthyears2 = 1983–1984 | youthclubs2 = [[RCP Fontainebleau|Fontainebleau]] | youthyears3 = 1985–1987 | youthclubs3 = [[FC Melun|Melun]] | youthyears4 = 1987–1988 | youthclubs4 = [[Entente Melun-Fontainebleau 77|Melun-Fontainebleau]] | youthyears5 = 1989–1990 | youthclubs5 = [[RCP Fontainebleau|Fontainebleau]] | youthyears6 = 1990–1991 | youthclubs6 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | years1 = 1991–1996 | clubs1 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps1 = 155 | goals1 = 8 | years2 = 1996–2001 | clubs2 = [[Parma AC|Parma]] | caps2 = 163 | goals2 = 1 | years3 = 2001–2006 | clubs3 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps3 = 144 | goals3 = 1 | years4 = 2006–2008 | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 41 | goals4 = 0 | totalcaps = 503 | totalgoals = 10 | nationalyears1 = 1994–2008 | nationalteam1 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps1 = 142 | nationalgoals1 = 2 }} '''Ruddy Lilian Thuram-Ulien''' ([[Frans|Franse]] uitspraak: [liljɑ̃ tyʁam]; gebore [[1 Januarie]] [[1972]]) is ’n [[Frankryk|Franse]] outeur, filantroop en voormalige professionele [[sokkerspeler]] wat as ’n verdediger gespeel het. Hy word wyd beskou as een van die beste verdedigers van sy era — ’n vinnige, kragtige en veelsydige speler wat beide as sentrale verdediger en regteragterspeler kon speel, en wat aanvallend én verdedigend vaardig was.<ref name="fourfourtwo">{{cite news|last=|first=|url=https://www.fourfourtwo.com/features/101-greatest-football-players-last-25-years-full-list|title=Ranked! The 101 greatest football players of the last 25 years: full list|edition=253|work=FourFourTwo|date=13 February 2018|accessdate=22 December 2023|archive-date=28 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928145722/https://www.fourfourtwo.com/features/101-greatest-football-players-last-25-years-full-list|url-status=dead}}</ref><ref name="50 Greatest Defenders">{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/1767176-50-greatest-defenders-in-world-football-history |title=50 Greatest Defenders in World Football History |publisher=bleacherreport.com |date=10 September 2013 |access-date=30 October 2021 }}</ref><ref>{{cite news |title=Best 100 Football Defenders of All Time History |url=https://thefootballlovers.com/top-100-best-football-defenders-of-all-time-history/ |website=thefootballlovers.com |access-date=11 September 2022 }}</ref><ref>{{cite news |first=Daniel |last=Marland |title=The 25 Greatest Defenders Of All Time Have Been Named And Ranked By Fans |url=https://www.sportbible.com/football/the-25-greatest-defenders-of-all-time-have-been-ranked-by-fans-20220330 |website=sportbible.com |publisher=SPORTbible |date=30 March 2022 |access-date=11 September 2022 }}</ref><ref>{{Cite web |title=The 50 best defenders in football history ranked by fans |url=https://www.givemesport.com/football-fans-rank-the-50-greatest-defenders-in-football-history/|website=GiveMeSport |date=9 April 2020 |access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Best defenders of all time - ranked |url=https://www.90min.com/best-defenders-of-all-time |access-date=2024-10-30 |website=90min.com |language=en}}</ref> Hy het sy professionele sokkerloopbaan in sy geboorteland by [[AS Monaco|Monaco]] begin, en het vir meer as 15 seisoene in die hoogste ligas van Frankryk, Italië en Spanje gespeel — met noemenswaardige tydperke in die [[Serie A]] saam met Parma en [[Juventus-sokkerklub|Juventus]], voordat hy sy loopbaan by [[FC Barcelona|Barcelona]] afgesluit het. Met [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] was Thuram ’n sleutelspeler vir die span wat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998 FIFA Wêreldbeker]] gewen het; sy span het ook die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] gewen in 2000, en hy het gehelp om hulle tot die eindstryd van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006 Wêreldbeker]] te lei. Thuram was vir lank die speler met die meeste verskynings vir die Franse nasionale span, met 142 wedstryde tussen 1994 en 2008, totdat Hugo Lloris dié rekord in 2022 oortref het. Thuram word beskryf as ’n “studieuse” figuur buite die veld; in 2010 het hy ’n UNICEF-ambassadeur geword, en hy het uitgestaan vir sy inisiatiewe in die stryd teen [[rassisme]].<ref name="Thuram a Treviso contro il razzismo">{{cite web|url=http://treviso24.tv/news/il-campione-lilian-thuram-treviso-contro-il-razzismo.html|title=Il campione Lilian Thuram a Treviso contro il razzismo|publisher=Treviso 24|language=it|access-date=15 September 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915231101/http://treviso24.tv/news/il-campione-lilian-thuram-treviso-contro-il-razzismo.html|archive-date=15 September 2014}}</ref> Hy het twee seuns saam met sy eerste vrou, Sandra — Marcus (gebore 6 Augustus 1997) en Khéphren (gebore 26 Maart 2001) — en albei het in die 2020's internasionale sokkerspelers vir Frankryk geword. Hy het sy seuns onderskeidelik vernoem na die Jamaikaanse aktivis Marcus Garvey en die Egiptiese farao [[Chafra|Chefren]].<ref>{{cite news |title=Brothers Khéphren and Marcus Thuram are both in France squad |url=https://apnews.com/article/france-deschamps-thuram-euro-2024-b6daf1424c5ba129b459df90e03189ab |access-date=30 June 2024 |work=Associated Press |date=16 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Smith |first1=Andrew |title=Lilian Thuram on son Marcus's bid for Euro 2020 glory to match his own with France |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/frances-striker-looking-to-emulate-dads-achievements-at-euro-2020-3270932 |access-date=15 December 2022 |work=The Scotsman |date=13 June 2021}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Thuram, Lilian}} [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] elsuj0z5rs507o79hwiprsvprky59df 0 450745 2893115 2818075 2026-04-12T11:58:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893115 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name= Ronald de Boer |image= [[Lêer:Ronald de Boer 2.jpg|220px]] |caption= De Boer in 2012 |full_name= Ronaldus de Boer<ref name="BarcelonaProfile">{{cite web |url=https://players.fcbarcelona.com/en/player/234-de-boer-ronald-ronaldus-ronald-boer |title=De Boer, Ronald |publisher=FC Barcelona |access-date=28 October 2024}}</ref> |birth_date= {{birth date and age|1970|5|15|df=y}} |birth_place= [[Hoorn]], Nederland |height= 1,80 m<ref>{{cite web|title=Ronald de Boer - Player Profile - Eurosport|url=https://www.eurosport.com/football/ronald-de-boer_prs285/person.shtml|work=eurosport.com|access-date=14 October 2023}}</ref> |position= Aanvallende middelvelder, vleuel | youthyears1 = | youthclubs1 = [[VV De Zouaven]] | youthyears2 = 1983–1988 | youthclubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]] | years1 = 1988–1991 | clubs1 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps1 = 52 | goals1 = 14 | years2 = 1991–1993 | clubs2 = [[FC Twente|Twente]] | caps2 = 49 | goals2 = 22 | years3 = 1993–1999 | clubs3 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps3 = 172 | goals3 = 36 | years4 = 1999–2000 | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 33 | goals4 = 1 | years5 = 2000–2004 | clubs5 = [[Glasgow Rangers|Rangers]] | caps5 = 91 | goals5 = 32 | years6 = 2004–2005 | clubs6 = [[Al-Rayyan Sports Club|Al-Rayyan]] | caps6 = 22 | goals6 = 3 | years7 = 2005–2008 | clubs7 = [[Al-Shamal Sports Club|Al-Shamal]] | caps7 = 56 | goals7 = 8 | totalcaps = 475 | totalgoals = 116 | nationalyears1 = 1993–2003 | nationalteam1 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps1 = 67 | nationalgoals1 = 13 | manageryears1 = 2010–2011 | managerclubs1 = Katar o/23 (assistent) }} '''Ronaldus de Boer''' (gebore [[15 Mei]] [[1970]]) is ’n [[Nederland|Nederlandse]] voormalige professionele [[sokkerspeler]] wat as ’n regter- of aanvallende middelvelder, of regtervleuel gespeel het. Hy het vir die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] sowel as ’n aantal professionele klubs in Europa gespeel. Hy is die tweelingbroer van [[Frank de Boer]].<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/video/2333996-frank-and-ronald-de-boer-nu-samen-100-jaar|title=Frank & Ronald de Boer, nu samen 100 jaar|date=2020-05-15|website=NOS|access-date=2025-06-29|language=nl}}</ref> Die meerderheid van sy sukses as sokkerspeler was by [[AFC Ajax|Ajax]]. == Spelersloopbaan == De Boer en sy tweelingbroer het in Grootebroek grootgeword. Hulle het begin sokker speel by die plaaslike klub VV De Zouaven. Daar is hy raakgesien deur [[Johan Cruijff]], wat hom op veertienjarige ouderdom na die sokkerakademie van Ajax geneem het. === Ajax === Ronald de Boer het op 22 November 1987 vir Ajax gedebuteer teen [[PEC Zwolle]] en in sy eerste wedstryd ’n doel aangeteken. Twee dae later het hy ook as plaasvervanger gespeel in die [[UEFA Superbeker]] teen [[FC Porto]]. In die daaropvolgende drie seisoene het hy gereeld aksie gesien. Sy statisties beste seisoen was 1989/1990, waarin hy twintig [[Eredivisie]]-wedstryde gespeel, sewe doele aangeteken en saam met Ajax die eerste landstitel in vyf jaar gewen het. In die somer van 1991 het Ajax hom aan [[FC Twente]] verkoop. Daar het hy in sy eerste jaar 33 wedstryde gespeel en elf doele aangeteken. De Boer het gereeld as regter-middelvelder opgetree. In sy tweede seisoen by die [[Enschede|Enschedese]] klub het hy begin met elf doele in sestien wedstryde, waarna Ajax hom teruggehaal het. Hy het die seisoen in [[Amsterdam]] voltooi met nog vyf doele. Met Ajax het hy die KNVB-beker en die Superbeker gewen. In die 1993/1994-seisoen was De Boer ’n vaste waarde in die Ajax-span wat die landstitel gewen het. Hy het veral uitgeblink as voorsiener vir die klub se topskuts, [[Jari Litmanen]]. Daardie jaar is De Boer aangewys as Nederlandse Sokkerspeler van die Jaar. Hy het egter kritiek van afrigter [[Louis van Gaal|Louis Van Gaal]] ontvang omdat hy te min doele aangeteken het vir ’n diep spits (vyf doele). De Boer het self aangedui dat hy beter op middelveld voel, en is daarna meer op dié posisie gebruik. In die 1994/1995-seisoen het Ajax ongeslaan kampioen geword en ook die [[UEFA Champions League|Champions League]] gewen ná ’n finale teen [[AC Milan]]. Later het hy saam met Ajax ook die Nederlandse Superbeker, Europese Superbeker en die Wêreldbeker vir klubspanne gewen. Die daaropvolgende jaar het hulle nóg ’n landstitel gewen en weer die Champions League-eindstryd gehaal, dié keer verloor teen [[Juventus-sokkerklub|Juventus]]. De Boer was nou ’n vaste middelvelder, maar is soms as spits of vleuel ingespan. Hy is vir die tweede keer as beste Nederlandse sokkerspeler aangewys. In 1996 het daar ’n ommeswaai by Ajax gekom, wat toe ’n swak seisoen gehad het. Teen somer 1997 het die meeste van die sterre van 1995 die klub verlaat. Die De Boer-broers was van die min wat gebly het. In die 1997/1998-seisoen het Ronald de Boer saam met ’n sterk hersiene Ajax, onder leiding van Morten Olsen, weer die landstitel gewen. Hy het sewe doele aangeteken (waaronder die wendoel teen [[Feyenoord]] en die openingsdoel teen [[PSV Eindhoven|PSV]]) en tien assists gelewer. Eind 1998 het Ronald en Frank de Boer ’n dispuut met die klubbestuur gehad. Hulle het ’n aanbod van [[FC Barcelona]] ontvang wat hul salaris vyfvoudig sou verhoog, maar Ajax het geweier om hulle te laat gaan.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1998/07/29/sports/29iht-soccer.t_14.html|title=World Soccer : The De Boers Tackle Contract Law|date=1998-07-29|website=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514142006/https://www.nytimes.com/1998/07/29/sports/29iht-soccer.t_14.html|archive-date=14 Mei 2013|access-date=2025-06-29}}</ref> Die arbitragekomitee het Ajax reg gegee. Desondanks het Ajax hulle later tog laat vertrek. === FC Barcelona === Die Spaanse klub FC Barcelona, onder leiding van Louis van Gaal, was die eerste buitelandse klub vir die De Boer-broers. Hoewel Ronald De Boer in die 1990’s by Ajax indrukwekkend was en vir Nederland tot en met die 1998 FIFA Wêreldbeker uitgeblink het, het sy hoëprofiel-oorskakeling na Barcelona in Januarie 1999 ’n onverwagte swak tydperk ingelui vir ’n doeltreffende doel­aantekenende middelvelder, aangesien hy slegs één doel in 33 [[La Liga]]-wedstryde vir die klub kon aanteken. Hy het wel die liga­titel met die [[Katalonië|Katalaanse]] klub in 1999 gewen, maar het ’n jaar later besluit om na [[Skotland]] en [[Glasgow Rangers]] te verhuis, terwyl sy broer Frank by Barcelona agtergebly het. === Rangers === [[Dick Advocaat]] het De Boer na die Skotse klub Glasgow Rangers gebring.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/r/rangers/902752.stm|title=Rangers swoop for De Boer and Hartson|publisher=[[BBC]]|date=30 August 2000|access-date=13 April 2020}}</ref> Behalwe die Nederlandse afrigter het hy weer verskeie Nederlandse spanmaats daar gehad. Weens beserings het hy soms minder gespeel, maar hy was gewoonlik steeds ’n gereelde keuse. In sy tweede seisoen het hy saam met Rangers die Skotse beker en die Skotse Liga-beker gewen. In 2002/2003 het De Boer sy mees produktiewe seisoen geëwenaar met 33 wedstryde en 16 doele. Hy het die Skotse liga, sowel as albei bekers, gewen. Sy vierde en laaste seisoen by Glasgow Rangers het bestaan uit 16 liga-wedstryde. Gedurende die tweede helfte van daardie seisoen het sy broer Frank ook by die klub aangesluit.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/r/rangers/3705699.stm|title=De Boer to leave Rangers|publisher=[[BBC]]|date=11 May 2004|access-date=13 April 2020}}</ref> === Katar === Na hul jare in Skotland het Ronald en Frank de Boer na [[Katar]] vertrek om hul loopbane af te sluit. Hulle het een seisoen vir Al-Rayyan gespeel. Teen middel 2005 het hulle albei oorgeskuif na Al-Shamal, ook in Katar. Frank de Boer het in 2006 uit sokker getree, maar Ronald het voortgespeel. Eind 2007 het hy ’n nekhernia opgedoen wat hom maande lank van aksie weerhou het. In Maart 2008 was hy weer fiks, maar het besluit om sy kontrak te beëindig. Hy wou geen gesondheidsrisiko’s neem in die laaste twee wedstryde nie, en het die klub daardeur in staat gestel om ’n ander buitelandse speler aan te stel. == Internasionale loopbaan == De Boer het 67 wedstryde vir die Nederlandse nasionale span gespeel en 13 doele aangeteken. Hy het Nederland verteenwoordig by die [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] van [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], waar hy in ses wedstryde gespeel en twee doele aangeteken het. In die halfeindstryd van 1998 teen [[Brasiliaanse nasionale sokkerspan|Brasilië]] het hy ’n strafskop gemis tydens die strafskopreeks. De Boer het ook aan die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] in 1996 en 2000 deelgeneem. In die Nederlandse nasionale span is De Boer op verskeie posisies gebruik, insluitend regter-middelveld, sentrele aanvaller en aanvallende middelvelder. In sy vroeë Ajax-jare het hy as sentrele aanvaller of aanvallende middelvelder gespeel, maar later het hy meer permanent na regter-middelveld verskuif. De Boer was nooit amptelik kaptein van die Nederlandse span of Ajax nie, maar het meermale die kapteinsband gedra vir beide klub- en nasionale spanne wanneer die gewone kaptein nie beskikbaar was nie. In die meeste gevalle was dit sy tweelingbroer Frank, met wie hy die grootste deel van sy loopbaan sy aan sy gespeel het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:de Boer, Ronald}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] fyptkx5exfdo1n6l3zhagvv9jhr7aq3 0 450828 2892778 2856790 2026-04-11T19:09:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892778 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Moerad Moesajef | fullname = Moerad Olegovitsj Moesajef | image = [[Lêer:Murad Musaev.jpg|220px]] | caption = Moesajef in 2018 | birth_date = {{birth date and age|1983|11|10|df=yes}} | birth_place = [[Krasnodar]], [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|RSFSR]], [[Sowjetunie]] | height = | position = | currentclub = [[SK Krasnodar|Krasnodar]] (hoofafrigter) | manageryears1 = 2005–2011 | managerclubs1 = [[SK Krasnodar-2000|Krasnodar-2000]] | manageryears2 = 2018–2021 | managerclubs2 = [[SK Krasnodar|Krasnodar]] | manageryears3 = 2021–2024 | managerclubs3 = [[Sabah FC (Azerbeidjan)|Sabah]] | manageryears4 = 2024– | managerclubs4 = [[SK Krasnodar|Krasnodar]] | pcupdate = }} '''Moerad Olegovitsj Moesajef''' ([[Russies]]: Мурад Олегович Мусаев; gebore [[10 November]] [[1983]]) is ’n [[Rusland|Russiese]] [[Sokker|sokkerafrigter]] en die huidige hoofafrigter van [[SK Krasnodar]]. == Loopbaan == Hy het die onder-19-span van SK Krasnodar na die uitspeelrondte van die 2017–18 UEFA Jeugliga gelei, waar hulle voor ’n uitverkochte Krasnodar Stadion in ’n strafskopwedstryd deur [[Real Madrid]] uitgeskakel is. Op 3 April 2018 is hy na die aflegging van Igor Sjalimov as waarnemende afrigter van SK Krasnodar aangestel.<ref>{{cite web|url=https://fckrasnodar.ru/team/news/object/?object_id=131271|date=3 April 2018|publisher=FC Krasnodar|language=ru|title=ИСПОЛНЯЮЩИМ ОБЯЗАННОСТИ ГЛАВНОГО ТРЕНЕРА «КРАСНОДАРА» НАЗНАЧЕН МУРАД МУСАЕВ}}</ref> Ná sy tydperk as waarnemer in vroeg Mei, kon hy nie by die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] geregistreer word as afrigter nie, weens die gebrek aan ’n [[UEFA]] Pro Lisensie (Moesajef het destyds net ’n UEFA B Lisensie gehad). Oleg Fomenko is formeel as hoofafrigter geregistreer, met Moesajef as senior assistent, maar Moesajef het in praktyk steeds die span bestuur. Hy het later in 2018 sy UEFA A Lisensie ontvang, maar dit het hom steeds nie geregtig gemaak om as hoofafrigter geregistreer te word nie. Voor die 2019–20-seisoen het Fomenko na SK Krasnodar-2 oorgeskakel en Sergej Matvejef is as hoofafrigter aangestel. Moesajef het sy UEFA Pro Lisensie in die somer van 2020 geslaag en is op 20 Junie 2020 amptelik as hoofafrigter van Krasnodar by die liga geregistreer. Hy het Krasnodar gelei na hul eerste kwalifikasie vir die groepfase van die [[UEFA Champions League]] in die 2020–21-seisoen. Hy het op 3 April 2021 bedank na ’n reeks swak resultate toe die 2020–21-seisoen hervat is ná ’n winterpouse, insluitend die klub se grootste nederlaag ooit (1–6 teen [[Spartak Moskou]] uit) en grootste tuisnederlaag ooit (0–5 teen SK Achmat Grozni).<ref>{{cite web|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/murad-musaev-obyavil-ob-uhode-iz-krasnodara-1774819/|title=Мурад Мусаев: "Сегодня был мой последний матч во главе «Краснодара"|date=3 April 2021|publisher=Sport Express|language=ru}}</ref> Op 30 Oktober 2021 het hy ’n tweejaarkontrak met die Azerbeidjaanse Premierliga-klub Sabah geteken.<ref name="Sabah 1">{{cite web|url=https://sabahfc.az/2021/10/30/murad-musayev-sabahin-bas-m%c9%99sqcisi-t%c9%99yin-edildi/|title=MURAD MUSAYEV "SABAH"IN BAŞ MƏŞQÇİSİ TƏYİN EDİLDİ|date=30 October 2021|publisher=Sabah FC|language=az|accessdate=1 December 2021|archive-date= 6 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106014607/https://sabahfc.az/2021/10/30/murad-musayev-sabahin-bas-m%c9%99sqcisi-t%c9%99yin-edildi/|url-status=dead}}</ref> Op 1 Februarie 2024 het Sabah aangekondig dat Moesajef sy rol as hoofafrigter verlaat het nadat sy bedanking aanvaar is.<ref name="Sabah 2">{{cite web|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=1443876682890894&set=a.1141464793132086|title=Komandamızın baş məşqçisi Murad Musayev və klub rəhbərliyi arasında görüş keçirilib.|date=1 February 2024|website=facebook.com/sabahfc.az/|publisher=Sabah FC Facebook|language=Azerbaijani|access-date=2 February 2024}}</ref> Op 14 Maart 2024 het Krasnodar die terugkeer van Moesajef as hoofafrigter van die klub aangekondig, op ’n kontrak tot die einde van die seisoen.<ref>{{cite web|url=https://fckrasnodar.ru/team/news/object/?object_id=146438|title=ГЛАВНЫМ ТРЕНЕРОМ «КРАСНОДАРА» СТАЛ МУРАД МУСАЕВ|date=14 March 2024|website=fckrasnodar.ru|publisher=FC Krasnodar|language=Russian|access-date=14 March 2024}}</ref> Op 29 Mei 2024 is sy kontrak met Krasnodar verleng tot Junie 2026.<ref>{{cite web|url=https://fckrasnodar.ru/team/news/object/?object_id=147131|title=МУРАД МУСАЕВ ПРОДОЛЖИТ РАБОТУ В "КРАСНОДАРЕ"|date=29 May 2024|publisher=FC Krasnodar|language=ru}}</ref> Krasnodar het die 2024–25 Russiese Premierliga-seisoen begin met 14 wedstryde sonder nederlaag, insluitend ’n klubrekord van 11 opeenvolgende oorwinnings, wat hulle bo-aan die liga geplaas het. Op 24 Mei 2025 het Krasnodar die Russiese Kampioenskap vir die eerste keer in die klub se geskiedenis gewen.<ref name="champ25">{{cite web|url=https://premierliga.ru/news/rfpl/news_32141.html|title=«Краснодар» впервые стал чемпионом Мир РПЛ!|date=24 May 2025|publisher=Russian Premier League|language=ru|trans-title=Krasnodar is vir die eerste keer kampioen van die Mir RPL geword!|access-date=24 May 2025|archive-date=24 Mei 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524161018/https://premierliga.ru/news/rfpl/news_32141.html|url-status=dead}}</ref> == Persoonlike lewe == Aan sy pa se kant is hy van [[Oesbeke|Oesbekse]] en Russiese afkoms, die kleinseun van ’n Oesbek van [[Boechara]], en aan sy ma se kant is hy Russies.<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/blogs/3087462.html/|title=«После поражений не сплю сутками, начинаются боли – даже капельницу ставил». Мурад Мусаев год вне России – как он изменился?|date=24 October 2022|publisher=Sports.ru|language=ru}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Moesajef, Moerad}} [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] n13lbgeku8gawnu9jdfhwfibnhak2ki 0 450846 2892680 2817649 2026-04-11T18:38:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892680 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Rev. Jimmy Swaggart 01.jpg|duimnael|Jimmy Swaggart in 2012.]] '''Jimmy Lee Swaggart''' (/ˈswæɡərt/; [[15 Maart]] [[1935]] – [[1 Julie]] [[2025]]) was 'n Amerikaanse Pinkster-televangelis en gospelmusiekkunstenaar. Swaggart was een van die bekendste televangeliste in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]].<ref>{{Cite web |date=11 Junie 2025 |title=Jimmy Swaggart {{!}} Biography, Ministries, & Scandals {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jimmy-Swaggart |access-date=15 Junie 2025 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Gedurende die 1980's was sy “kruistogte” 'n belangrike deel van sy bediening – hy het groot skares gelok en aansienlike media-aandag ontvang. Swaggart het baie kruistogte in [[Argentinië]], [[Kanada]], [[Chili]], [[Costa Rica]], [[El Salvador]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Jamaika]], [[Liberië]], [[Nicaragua]], [[Panama]], [[Paraguay]], [[Peru]], [[Rusland]] en [[Suid-Afrika]] gehou.<ref>{{Cite web |title=About |url=https://www.jsbc.edu/about |access-date=15 Junie 2025 |website=JSBC |language=en-US}}</ref> Swaggert het Jimmy Swaggart Ministries gestig, wat die SonLife Broadcasting Network (SBN) besit en bedryf. Hy het ook die Jimmy Swaggart Bible College gestig.<ref>{{Cite web |title=About |url=https://www.jsbc.edu/about |access-date=15 Junie 2025 |website=JSBC |language=en-US}}</ref> Swaggart was die senior pastoor van die Family Worship Center in [[Baton Rouge]], [[Louisiana]]. Swaggart het ongeveer 50 Christelike boeke geskryf wat deur sy bediening aangebied is. Hy het meer as 15 miljoen plate wêreldwyd as gospelkunstenaar verkoop en hy het ook een [[Grammy]]-toekenningsnominasie ontvang.<ref>{{Cite web |date=18 Oktober 2023 |title=Jimmy Swaggart Ministries |url=https://www.jsm.org/ |access-date=15 Junie 2025 |website=Jimmy Swaggart Ministries |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Jimmy Swaggart |url=https://www.jsm.org/about-jimmy-swaggart |access-date=15 Junie 2025 |website=Jimmy Swaggart Ministries |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Swaggart, Jimmy}} [[Kategorie:Christendom]] [[Kategorie:Televisie]] tv3nvrn7vsudxwpat63qj5wnl6pcdrg 0 450868 2892963 2820606 2026-04-12T02:45:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892963 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Radja Nainggolan | image = [[Lêer:2017 RUS v BEL exhibition - Radja Nainggolan (cropped).jpg|220px]] | caption = Nainggolan in 2017 | full_name = Radja Nainggolan<ref>{{cite web|url=https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/6950/files/allegati/6967/cu173.pdf|title=Comunicato Ufficiale N. 173|trans-title=Official Press Release No. 173|publisher=[[Lega Serie A]]|language=it|page=4|date=8 March 2016|access-date=28 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717152255/https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/6950/files/allegati/6967/cu173.pdf|archive-date=17 July 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|5|4|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.co.uk/sailing/radja-nainggolan_prs185139/person.shtml|title=Radja Nainggolan|publisher=Eurosport|access-date=13 October 2020}}</ref> | birth_place = [[Antwerpen]], België | height = 1,76 m<ref>{{cite web|url=http://www.asroma.com/en/teams/players-and-staff/radja-nainggolan|title=Radja Nainggolan|publisher=A.S. Roma|access-date=11 July 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002191256/http://www.asroma.com/en/teams/players-and-staff/radja-nainggolan|archive-date=2 October 2017}}</ref> | position = Sentrale middelvelder | currentclub = [[K.S.C. Lokeren-Temse|Lokeren-Temse]] | clubnumber = 44 | youthyears1 = 2000–2005 | youthclubs1 = [[Beerschot A.C.|Germinal Beerschot]] | youthyears2 = 2005–2007 | youthclubs2 = [[Piacenza Calcio|Piacenza]] | years1 = 2006–2010 | clubs1 = [[Piacenza Calcio 1919|Piacenza]] | caps1 = 71 | goals1 = 4 | years2 = 2010 | clubs2 = → [[Cagliari Calcio|Cagliari]] (leen) | caps2 = 7 | goals2 = 0 | years3 = 2010–2014 | clubs3 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps3 = 124 | goals3 = 7 | years4 = 2014 | clubs4 = → [[AS Roma|Roma]] (leen) | caps4 = 17 | goals4 = 2 | years5 = 2014–2018 | clubs5 = [[AS Roma|Roma]] | caps5 = 138 | goals5 = 26 | years6 = 2018–2021 | clubs6 = [[Inter Milaan]] | caps6 = 33 | goals6 = 6 | years7 = 2019–2020 | clubs7 = → [[Cagliari Calcio|Cagliari]] (leen) | caps7 = 26 | goals7 = 6 | years8 = 2021 | clubs8 = → [[Cagliari Calcio|Cagliari]] (leen) | caps8 = 22 | goals8 = 1 | years9 = 2021–2022 | clubs9 = [[Antwerp FC|Antwerp]] | caps9 = 44 | goals9 = 3 | years10 = 2023 | clubs10 = [[SPAL]] | caps10 = 10 | goals10 = 1 | years11 = 2023–2024 | clubs11 = [[Bhayangkara Presisi Indonesia F.C.|Bhayangkara]] | caps11 = 10 | goals11 = 1 | years12 = 2025– | clubs12 = [[K.S.C. Lokeren-Temse|Lokeren-Temse]] | caps12 = 15 | goals12 = 3 | nationalyears1 = 2004 | nationalteam1 = België o/16 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2007 | nationalteam2 = België o/19 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008–2009 | nationalteam3 = België o/20 | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2007–2010 | nationalteam4 = België o/21 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2009–2018 | nationalteam5 = [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]] | nationalcaps5 = 30 | nationalgoals5 = 6 | club-update = 11 Mei 2025 }} '''Radja Nainggolan''' (gebore op [[4 Mei]] [[1988]]) is 'n [[België|Belgiese]] professionele [[sokkerspeler]] wat as 'n sentrale middelvelder speel vir die Challenger Pro League-klub Lokeren-Temse. Met die bynaam ''Il Ninja'', het hy byna sy hele professionele loopbaan in Italië deurgebring, waar hy vir Piacenza, Cagliari, [[AS Roma|Roma]] en [[Inter Milaan]] gespeel het.<ref>{{cite news|url=http://www.unionesarda.it/articolo/sport/2011/11/05/ora_il_belgio_rivuole_il_suo_ninja_nainggolan_convocato_in_nazion-4-241141.html|title=Ora il Belgio rivuole il suo Ninja Nainggolan convocato in nazionale|newspaper=L'Unione Sarda|language=it|date=5 November 2011|access-date=27 February 2017}}</ref> Hy het 367 wedstryde in [[Serie A]] gespeel en 48 doele aangeteken, en is vier agtereenvolgende kere in die Liga se Spans van die Jaar opgeneem. Nainggolan was vir agt jaar 'n Belgiese internasionale speler. Hy het 30 keer vir sy land gespeel (en ses doele aangeteken) en het België tydens die [[Europese Sokkerkampioenskap 2016|Europese Kampioenskap in 2016]] verteenwoordig. Nainggolan is in [[Antwerpen]] gebore, as die seun van Lizy Bogaerts, ’n Belgiese vrou wat hom saam met sy drie halfbroers en sy tweelingsuster grootgemaak het, en Marianus Nainggolan, ’n [[Indonesië|Indonesiër]] van Toba Batak-afkoms en lid van die Batakse Christelike Protestantse Kerk.<ref>{{cite news|url=https://www.lavenir.net/sports/football/2024/04/12/cest-une-pipe-radja-nainggolan-se-paye-un-international-francais-RL3N4MMLMJGKFC232NDMCN3TZU/|title="C'est une pipe!": Radja Nainggolan se paye un international français|trans-title="He's a wanker!": Radja Nainggolan mocks French international|newspaper=L'Avenir|language=fr|date=12 April 2024|access-date=3 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tempo.co/read/news/2013/06/12/099487660/Tottenham-Incar-Radja-Nainggolan|title=Tottenham incar Radja Nainggolan|publisher=Tempo|language=id|date=12 June 2013|access-date=8 January 2014|archive-date= 6 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073021/http://www.tempo.co/read/news/2013/06/12/099487660/Tottenham-Incar-Radja-Nainggolan|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ganlob.com/2013/06/15109/radja-nainggolan-diincar-klub-besar-eropa/|title=Radja Nainggolan diincar klub besar Eropa|publisher=Ganlob|last=Adriansah|first=Oleh|language=id|date=16 June 2013|access-date=8 January 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108121319/http://ganlob.com/2013/06/15109/radja-nainggolan-diincar-klub-besar-eropa/|archive-date=8 January 2014}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nainggolan, Radja}} [[Kategorie:Belgiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4a3in6ukned96tsxcv31m8rqzr0x8p9 0 450922 2892671 2818332 2026-04-11T18:35:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892671 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jan Vertonghen | image = [[Lêer:Jan Vertonghen 14 Jul 2018.jpg|240px]] | caption = Vertonghen met die bronsmedalje vir [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]]<br />by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018 FIFA Wêreldbeker]] | full_name = Jan Bert Lieve Vertonghen<ref>{{cite web |url=http://www.ajax.nl/Ajax-Nieuws/Ajax-nieuwsarchief/Ajax-nieuwsartikel/43758/Vol-Beloften-Jan-Vertonghen.htm |title=Vol beloften: Jan Vertonghen |trans-title=Full of promises: Jan Vertonghen |publisher=AFC Ajax |date=25 October 2005 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714165447/http://www.ajax.nl/Ajax-Nieuws/Ajax-nieuwsarchief/Ajax-nieuwsartikel/43758/Vol-Beloften-Jan-Vertonghen.htm |archive-date=14 July 2014}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1987|4|24|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_Squadlists.pdf |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: Belgium |publisher=FIFA |page=3 |date=15 July 2018 |access-date=11 June 2019 |archive-date=30 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730202943/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_Squadlists.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[Sint-Niklaas]], [[België]] | height = 1,89 m<ref>{{cite web | url = https://www.slbenfica.pt/pt-pt/futebol/plantel-principal/Vertonghen?season=21-22 | title = Jan Vertonghen - Benfica | access-date = 31 March 2022 | archive-date = 19 April 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220419223829/https://www.slbenfica.pt/pt-pt/futebol/plantel-principal/Vertonghen?season=21-22 | url-status = dead }}</ref> | position = Sentrale verdediger,<br />linkervleuelverdediger | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 1997–2000 | youthclubs1 = VK Tielrode | youthyears2 = 2000–2003 | youthclubs2 = [[K.F.C. Germinal Beerschot|Germinal Beerschot]] | youthyears3 = 2003–2006 | youthclubs3 = [[:nl:Ajax Jeugdopleiding|Ajax]] | years1 = 2006–2012 | clubs1 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps1 = 155 | goals1 = 23 | years2 = 2006–2007 | clubs2 = → [[RKC Waalwijk]] (leen) | caps2 = 12 | goals2 = 3 | years3 = 2012–2020 | clubs3 = [[Tottenham Hotspur FC|Tottenham Hotspur]] | caps3 = 232 | goals3 = 6 | years4 = 2020–2022 | clubs4 = [[SL Benfica|Benfica]] | caps4 = 57 | goals4 = 0 | years5 = 2022–2025 | clubs5 = [[RSC Anderlecht|Anderlecht]] | caps5 = 64 | goals5 = 4 | totalcaps = 520 | totalgoals = 36 | nationalyears1 = 2002 | nationalteam1 = België o/16 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2007 | nationalteam2 = België o/21 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2007–2024 | nationalteam3 = [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]] | nationalcaps3 = 157 | nationalgoals3 = 10 }} '''Jan Bert Lieve Vertonghen''' (gebore [[24 April]] [[1987]]) is ’n voormalige [[België|Belgiese]] professionele [[sokkerspeler]] wat as verdediger gespeel het. Hoewel hy hoofsaaklik ’n sentrale verdediger was, het hy ook as linkervleuelverdediger opgetree. Vertonghen het sy senior loopbaan in 2006 by die Nederlandse klub [[AFC Ajax|Ajax]] begin. Hy het altesaam 220 wedstryde vir hulle gespeel en 28 doele aangeteken in alle kompetisies, en was ook kaptein van die span van 2011 tot 2012. Hy het twee [[Eredivisie]]- en twee [[KNVB-beker]]-titels gewen tydens sy tyd daar, en is in 2012 as Nederlandse Sokkerspeler van die Jaar aangewys. In Julie 2012 het hy na [[Tottenham Hotspur]] oorgeplaas, waar hy in sy eerste [[Premier League]]-seisoen in die ''Professional Footballers' Association''-span van die jaar opgeneem is. Oor agt jaar het hy 315 wedstryde vir Spurs gespeel, insluitend die 2019 [[UEFA Champions League]]-eindstryd, en is in 2018 aangewys as die klub se Speler van die Jaar. Ná twee seisoene by die Portugese klub [[SL Benfica|Benfica]], het hy in 2022 by [[RSC Anderlecht|Anderlecht]] aangesluit. Op 37 was hy die oudste speler in die klub se geskiedenis en het daarmee die rekord van klublegende Olivier Deschacht oortref voordat hy in 2025 uit sokker getree het. Vertonghen het in 2007 sy internasionale debuut vir [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]] gemaak, en sy 157 wedstryde (insluitend drie nie-amptelike wedstryde volgens FIFA-reëls) is die meeste in die nasionale span se geskiedenis. Hy was deel van die Belgiese span wat vierde geëindig het by die [[Olimpiese Somerspele 2008|2008 Olimpiese Spele]], derde by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|Wêreldbekertoernooi in 2018]], en die kwarteindronde bereik het by [[Europese Sokkerkampioenskap 2016|UEFA Euro 2016]] en Euro 2020. Op 5 Julie 2024 het Vertonghen sy uittrede uit internasionale sokker aangekondig ná sewentien jaar.<ref>{{cite news |date= 5 July 2024 |title=Vertonghen retires from international football |url=https://www.fifa.com/en/news/articles/jan-vertonghen-belgium-retires |publisher=FIFA}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vertonghen, Jan}} [[Kategorie:Belgiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8zr93vckupzrcz3bo93zfbmp7gzh4qw 0 450926 2892742 2891180 2026-04-11T18:57:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892742 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Marek Hamšík | image = [[Lêer:Hamsik 2016.jpg|240px]] | upright = 1.1 | caption = Hamšík in aksie vir [[SSC Napoli|Napoli]] in 2016 | full_name = Marek Hamšík<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2010/PDF_BackUp_2010_06_13/FWC_2010_SquadLists.pdf |title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players: Slovakia |publisher=FIFA |page=26 |date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018131759/https://www.fifadata.com/document/fwc/2010/PDF_BackUp_2010_06_13/FWC_2010_SquadLists.pdf |archive-date=18 October 2019}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1987|7|27|df=yes}} | birth_place = [[Banská Bystrica]], [[Tsjeggo-Slowakye]] | height = 1,83 m<ref>{{cite web | url = http://www.sscnapoli.it/Squadra/Marek-Hamsik | title = Marek Hamšík | language = it | publisher = SSC Napoli | access-date = 20 May 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180408000714/http://www.sscnapoli.it/Squadra/Marek-Hamsik | archive-date = 8 April 2018}}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Slowaakse nasionale sokkerspan|Slowakye]] (assistent) | youthyears1 = 2001–2002 | youthclubs1 = Jupie Podlavice | youthyears2 = 2002–2004 | youthclubs2 = [[Slovan Bratislava]] | years1 = 2002–2004 | clubs1 = [[Slovan Bratislava]] | caps1 = 6 | goals1 = 1 | years2 = 2004–2007 | clubs2 = [[Brescia Calcio|Brescia]] | caps2 = 65 | goals2 = 10 | years3 = 2007–2019 | clubs3 = [[SSC Napoli|Napoli]] | caps3 = 408 | goals3 = 100 | years4 = 2019–2021 | clubs4 = [[Dalian Professional F.C.|Dalian Professional]] | caps4 = 42 | goals4 = 4 | years5 = 2021 | clubs5 = [[IFK Göteborg]] | caps5 = 6 | goals5 = 1 | years6 = 2021–2023 | clubs6 = [[Trabzonspor]] | caps6 = 49 | goals6 = 5 | totalcaps = 576 | totalgoals = 121 | nationalyears1 = 2003–2004 | nationalteam1 = Slowakye o/17 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 3 | nationalyears2 = 2005–2006 | nationalteam2 = Slowakye o/19 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2006–2007 | nationalteam3 = Slowakye o/21 | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2007–2023 | nationalteam4 = [[Slowaakse nasionale sokkerspan|Slowakye]] | nationalcaps4 = 138 | nationalgoals4 = 26 | manageryears1 = 2023– | managerclubs1 = [[Slowaakse nasionale sokkerspan|Slowakye]] (assistent) }} '''Marek Hamšík''' ([[Slowaaks|Slowaakse]] uitspraak: [ˈmareɡ ˈɦamʂiːk]; gebore [[27 Julie]] [[1987]]) is ’n [[Slowakye|Slowaakse]] voormalige [[sokkerspeler]] wat as middelveldspeler gespeel het. Hy is tans spanbestuurder en assistent-afrigter van die Slowaakse nasionale sokkerspan. Hamšík het sy klubloopbaan in 2004 by Slovan Bratislava begin en later daardie jaar na die [[Italië|Italiaanse]] klub Brescia verhuis. In 2007 is hy deur die pas gepromoveerde [[Serie A]]-klub [[SSC Napoli|Napoli]] gekoop, waar hy ’n sleutelfiguur in die beginspan geword het. Sy energie, leierskap, kreatiwiteit, vaardigheid en doelgerigtheid vanuit die middelveld het ’n belangrike rol gespeel in die klub se sukses, waaronder twee Coppa Italia-titels en ’n Supercoppa Italiana. Hy het 121 doele vir die klub aangeteken en in totaal 521 wedstryde oor alle kompetisies gespeel gedurende sy twaalf seisoene daar. Van 2014 tot 2019 was hy ook die klub se kaptein. In 2017 het hy [[Diego Maradona]] verbygesteek as Napoli se algehele topskutter (’n rekord wat later deur [[Dries Mertens]] in 2020 oorgeneem is), en in 2018 het hy ook die speler geword met die meeste verskynings in die klub se geskiedenis. In Februarie 2019 het Hamšík by die [[Volksrepubliek China|Chinese]] klub Dalian Professional aangesluit. In 2021 het hy geteken by die [[Turkye|Turkse]] klub Trabzonspor, waar hy ’n Süper Lig-titel gewen het voordat hy in 2023 sy uittrede uit professionele sokker aangekondig het. Hy was ook kaptein van die Slowaakse nasionale span van 2007 tot met sy internasionale aftrede. Op internasionale vlak het Hamšík gehelp om Slowakye te kwalifiseer vir hul eerste [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]], en hy het die span as kaptein gelei by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010-toernooi]] in [[Suid-Afrika]], waar hulle ná ’n oorwinning oor die verdedigende kampioene, [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]], tot die uitklopfase gevorder het. Hy het die span ook na hul eerste kwalifikasie vir ’n [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] gelei in [[Europese Sokkerkampioenskap 2016|2016]], waar hulle weereens die tweede ronde gehaal het; nog ’n verskyning in die UEFA Euro 2020 het gevolg. Van 2007 tot 2023 het Hamšík 138 internasionale wedstryde op senior vlak gespeel en 26 doele aangeteken. In 2018 het hy die speler geword met die meeste verskynings in die Slowaakse nasionale span se geskiedenis, en in 2019 het hy sy 25ste doel aangeteken, waarmee hy Róbert Vittek verbygesteek het as Slowakye se topskutter van alle tye. As erkenning vir sy prestasies het Hamšík verskeie individuele toekennings ontvang: hy is agt keer aangewys as Slowaakse Sokkerspeler van die Jaar, en is in 2008 aangewys as Serie A Jong Speler van die Jaar. In 2011, 2016 en 2017 is hy opgeneem in die Serie A-span van die Jaar, en in 2015 in die UEFA Europa League-span van die seisoen. In 2013 is hy deur Bloomberg aangewys as die agtste beste sokkerspeler in Europa.<ref>{{cite news |url=http://www1.skysports.com/football/news/11667/8772182/Messi-and-Ronaldo-joined-by-Ribery-in-top-three-of-new-list-of-Europe-s-top-50-stars |title=Messi and Ronaldo joined by Ribery in top three of new list of Europe's top 50 stars |date=12 June 2013 |access-date=14 June 2013 |work=Sky Sports |archive-date=28 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428213110/https://www.skysports.com/football/news/11667/8772182/Messi-and-Ronaldo-joined-by-Ribery-in-top-three-of-new-list-of-Europe-s-top-50-stars |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hamšík, Marek}} [[Kategorie:Slowaakse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] lxsofbuagdk9cdc57ov423nf1zeoe65 0 450939 2892693 2818499 2026-04-11T18:43:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892693 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = John von Neumann | bynaam = | beeld = JohnvonNeumann-LosAlamos.gif | beeldbeskrywing = | onderskrif = John von Neumann in Los Alamos | geboortenaam = Neumann János Lajos | geboortedatum = {{Geboortedatum|1903|12|28}} | geboorteplek = [[Boedapest]], [[Hongarye]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1903|12|28|1957|2|8}} | sterfteplek = [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | ouers = Neumann Miksa en Kann Margit | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Wiskundige, fisikus, rekenaarwetenskaplike en ingenieur | ander = | bekend = Wiskundige formulering van kwantummeganika, Spelteorie, Spektraalteorie, Ergodiese teorie, von Neumann-algebras, Lys van dinge vernoem na John von Neumann | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''John von Neumann''' (/vɒn ˈnɔɪmən/ von NOY-mən; Hongaars: '''Neumann János Lajos''' [ˈnɒjmɒn ˈjaːnoʃ ˈlɒjoʃ]; [[28 Desember]] [[1903]] – [[8 Februarie]] [[1957]]) was 'n Hongaarse en Amerikaanse [[wiskundige]], [[Fisika|fisikus]], rekenaarwetenskaplike en [[Ingenieurswese|ingenieur]]. Von Neumann het miskien die breedste dekking van enige wiskundige van sy tyd gehad,{{sfn|Rédei|1999|p=7}} deur suiwer en toegepaste wetenskappe te integreer en groot bydraes tot baie velde te lewer, insluitend [[wiskunde]], [[fisika]], [[ekonomie]], [[rekenaarkunde]] en [[statistiek]]. Hy was 'n pionier in die bou van die wiskundige raamwerk van [[kwantumfisika]], in die ontwikkeling van funksionele analise, en in spelteorie, deur konsepte soos sellulêre outomate, die universele konstruktor en die digitale rekenaar bekend te stel of te kodifiseer. Sy analise van die struktuur van selfreplikasie het die ontdekking van die struktuur van [[DNS]] voorafgegaan. Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] het von Neumann aan die [[Manhattan-projek]] gewerk. Hy het die wiskundige modelle agter die plofbare lense ontwikkel wat in die inploffing-tipe [[kernwapen]] gebruik word.{{sfn|Macrae|1992}} Voor en na die oorlog het hy konsultasies gevoer vir baie organisasies, insluitend die Kantoor van Wetenskaplike Navorsing en Ontwikkeling, die Leër se Ballistiese Navorsingslaboratorium, die Gewapende Magte Spesiale Wapensprojek en die Oak Ridge Nasionale Laboratorium.{{sfn|Aspray|1990|p=246}} Op die hoogtepunt van sy invloed in die 1950's het hy 'n aantal komitees van die Departement van Verdediging voorgesit, insluitend die Strategiese Missielevalueringskomitee en die Interkontinentale Ballistiese Missiel (IKBM) Wetenskaplike Advieskomitee. Hy was ook 'n lid van die invloedryke Atoomenergiekommissie wat in beheer was van alle atoomenergie-ontwikkeling in die land. Hy het 'n sleutelrol gespeel saam met Bernard Schriever en Trevor Gardner in die ontwerp en ontwikkeling van die Verenigde State se eerste IKBM-programme.{{sfn|Sheehan|2010}} In daardie tyd is hy beskou as die land se voorste kenner van kernwapens en die toonaangewende verdedigingswetenskaplike by die Amerikaanse Departement van Verdediging. Von Neumann se bydraes en intellektuele vermoë het lof ontvang van kollegas in fisika, wiskunde en verder. Toekennings wat hy ontvang het, wissel van die Medalje van Vryheid tot 'n krater op die [[Maan]] wat na hom vernoem is. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:von Neumann, John}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse fisici]] [[Kategorie:Amerikaners in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1903]] [[Kategorie:Sterftes in 1957]] 1024vowhdn6y8em1k8y2lo1l1fuvcvw 0 450949 2893114 2890635 2026-04-12T11:58:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893114 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roman Pawljoetsjenko | image = [[Lêer:Roman Pavlyuchenko 2017.jpg|240px]] | image_size = | caption = Pawljoetsjenko in 2017 | fullname = Roman Anatoliewitsj Pawljoetsjenko | height = 1,88m<ref>{{cite web|url=http://eng.spartak.com/usr/club/player.asp?id=115&mid=1539|title=Profile|publisher=Spartak Moscow|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080813213411/http://eng.spartak.com/usr/club/player.asp?id=115&mid=1539|archive-date=13 August 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~38991,00.html|title=Premier League Player Profile|access-date=6 April 2011|publisher=Premier League|archive-date= 3 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603120717/https://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~38991,00.html|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1981|12|15|df=y}} | birth_place = [[Mostowskoi, Krasnodar Krai|Mostovskoy]], [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|RSFSR]], [[Sowjetunie]] | currentclub = [[SK Rodina-2 Moskou|Rodina-2 Moskou]] (voorspelersafrigter) | clubnumber = | position = Aanvaller, doelskieter | youthyears1 = 1990–1997 |youthclubs1 = Sportskool Oorwinning | youthyears2 = 1997–1998 |youthclubs2 = [[Dinamo Stavropol]] | years1 = 1998–1999 |clubs1 = [[Dinamo Stavropol]] |caps1 = 31 |goals1 = 11 | years2 = 2000–2002 |clubs2 = [[SK Rotor Volgograd|Rotor Volgograd]] |caps2 = 65 |goals2 = 14 | years3 = 2000 |clubs3 = → [[SK Rotor-2 Volgograd|Rotor-2 Volgograd]] |caps3 = 13 |goals3 = 3 | years4 = 2003–2008 |clubs4 = [[Spartak Moskou]] |caps4 = 141 |goals4 = 69 | years5 = 2008–2012 |clubs5 = [[Tottenham Hotspur]] |caps5 = 78 |goals5 = 21 | years6 = 2012–2015 |clubs6 = [[Lokomotiv Moskou]] |caps6 = 71 |goals6 = 15 | years7 = 2015–2016 |clubs7 = [[SK Koeban Krasnodar|Koeban Krasnodar]] |caps7 = 10 |goals7 = 2 | years8 = 2016–2017 |clubs8 = [[SK Oeral Jekaterinburg|Oeral Jekaterinburg]] |caps8 = 21 |goals8 = 4 | years9 = 2017 |clubs9 = [[SK Ararat Moskou|Ararat Moskou]] |caps9 = 11 |goals9 = 9 | years10 = 2020–2022 |clubs10 = [[SK Znamya Noginsk|Znamya Noginsk]] |caps10 = 48 |goals10 = 32 | totalcaps = 489 | totalgoals = 179 | nationalyears1 = 2001–2003 |nationalteam1 = Rusland o/21 |nationalcaps1 = 12 |nationalgoals1 = 5 | nationalyears2 = 2003–2012<ref name="IntRetirement">{{cite news|url=http://en.ria.ru/sports/20130724/182392809/Russias-Pavlyuchenko-Retires-from-International-Football.html|title=Russia's Pavlyuchenko Retires from International Football|date=24 July 2013|access-date=8 November 2013|publisher=RIANovosti}}</ref> |nationalteam2 = [[Russiese nasionale sokkerspan|Rusland]] |nationalcaps2 = 51 |nationalgoals2 = 21 | manageryears1 = 2024– | managerclubs1 = [[FC Rodina-2 Moscow|Rodina-2 Moscow]] (voorspelersafrigter) | pcupdate = | ntupdate = }} '''Roman Anatoliewitsj Pawljoetsjenko''' ([[Russies]]: Роман Анатольевич Павлюченко; gebore [[15 Desember]] [[1981]]) is ’n [[Rusland|Russiese]] voormalige [[sokkerspeler]] wat as ’n doelskieter gespeel het. Hy werk tans as 'n afrigter vir voorspelers by Rodina-2 Moskou. Hy het sy loopbaan begin by Dinamo Stavropol en Rotor Wolgograd, voordat hy in 2003 na [[Spartak Moskou]] oorgeplaas is. Sy vertonings daar het hom in 2008 ’n oordrag van £13.7 miljoen na [[Tottenham Hotspur]] in die Engelse [[Premier League]] besorg, waar hy drie volle seisoene deurgebring het voordat hy na Rusland teruggekeer het om vir [[Lokomotiv Moskou]] te speel.<ref>{{cite web |last1=Benson |first1=Ryan |title=Official: Tottenham confirm they have agreed a deal to sell Roman Pavlyuchenko to Lokomotiv Moscow |url=https://www.goal.com/en/news/11/transfer-zone/2012/02/01/2878624/official-tottenham-confirm-they-have-agreed-a-deal-to-sell-roman- |website=goal.com |access-date=15 September 2020 |date=1 February 2012}}</ref> Ná nog drie volle seisoene het hy in Julie 2015 na [[SK Koeban Krasnodar|Koeban Krasnodar]] geskuif.<ref>{{Cite web|url=http://fckuban.ru/news/7293/|title=РОМАН ПАВЛЮЧЕНКО СТАЛ ИГРОКОМ «КУБАНИ»|date=2015-07-16|website=[[SK Koeban Krasnodar|Koeban Krasnodar]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717185841/http://fckuban.ru/news/7293/|archive-date=17 Julie 2015|access-date=2025-07-05}}</ref> As volwaardige internasionale speler sedert sy debuut in 2003, het Pawljoetsjenko 51 wedstryde vir [[Russiese nasionale sokkerspan|Rusland]] gespeel en 21 internasionale doele aangeteken. Hy is ingesluit in die Span van die Toernooi tydens die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] in 2008, toe Rusland die halfeindronde bereik het, en was ook deel van hul groep vir die [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|Europese Kampioenskap in 2012]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18137693 |title=Russia 4 Czech Republic 1|date=8 May 2012|work=BBC Sport|access-date=11 June 2012 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pawljoetsjenko, Roman}} [[Kategorie:Russiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] 694b23293ibjerj6q5agwvx33th9yf8 0 451012 2892764 2818904 2026-04-11T19:05:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892764 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Michael Sandel Me Judice.png|duimnael|Michael Sandel in 2012.]] '''Michael Joseph Sandel'''<ref>{{cite web|url=http://www.asanfoundation.or.kr/af/foundation/mjfocus/mjfocusDetail.do?idx=79|title=Korea's New Security Paradigm|publisher=Asan Foundation|date=4 April 2011|access-date=21 September 2020}}</ref> (/sænˈdɛl/; gebore [[5 Maart]] [[1953]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[Politieke filosofie|politieke filosoof]] en die Anne T. en Robert M. Bass Professor van Regering aan [[Harvard-universiteit]], waar sy kursus Geregtigheid (Justisie) die universiteit se eerste kursus was wat vrylik aanlyn en op televisie beskikbaar gestel is. Dit is deur tientalle miljoene mense regoor die wêreld gekyk, insluitend in die [[Volksrepubliek China]], waar Sandel in 2011 as die "mees invloedryke buitelandse figuur van die jaar" aangewys is (''China Newsweek'').<ref>{{Cite web|url=https://scholar.harvard.edu/sandel/home|title=Michael J. Sandel|website=scholar.harvard.edu|accessdate=25 November 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://harvardpress.typepad.com/hup_publicity/2018/01/michael-sandel-and-chinese-philosophy.html|title = Michael Sandel and Chinese Philosophy|website=harvardpress.typepad.com}}</ref> Hy is bekend vir sy kritiek op [[John Rawls]] se ''A Theory of Justice'' in sy eerste boek, L''iberalism and the Limits of Justice'' (1982). Hy is in 2002 verkies tot 'n genoot van die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe.<ref name=AAAS>{{cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter B|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|access-date=3 Junie 2011}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Sandel is in 1953 gebore<ref name="Casper2013">{{cite book|last=Casper|first=Scott E.|title=The Oxford Encyclopedia of American Cultural and Intellectual History|url=https://books.google.com/books?id=_-lMAgAAQBAJ&pg=RA1-PA126|year=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-976435-8|page=126}}</ref> in 'n [[Jood]]se gesin, wat na [[Los Angeles]] verhuis het toe hy dertien was.<ref>{{cite web|title=Michael Sandel: This much I know|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/27/michael-sandel-this-much-i-know|work=The Guardian|date= 27 April 2013|access-date=9 Januarie 2017}}</ref> Hy was president van sy senior klas by Palisades Hoërskool en het in 1975 met 'n baccalaureusgraad in politiek aan die Brandeis Universiteit gegradueer. Hy het sy doktorsgraad in 1985 aan Balliol College, Oxford, as 'n [[Rhodes-beurs|Rhodes-beur]]shouer ontvang, waar hy onder die filosoof Charles Taylor gestudeer het.<ref>{{Cite web |date=2012-04-07 |title=Michael Sandel: master of life's big questions {{!}} Observer profile |url=http://www.theguardian.com/theobserver/2012/apr/08/observer-profile-michael-sandel |access-date=2022-04-05 |website=the Guardian |language=en}}</ref> ==Filosofiese sienings== Sandel onderskryf 'n sekere weergawe van kommunitarisme (alhoewel hy ongemaklik is met die etiket), en in hierdie trant is hy miskien die bekendste vir sy kritiek op John Rawls se *A Theory of Justice*. Rawls se argument hang af van die aanname van die sluier van onkunde, wat Sandel aanvoer Rawls verbind tot 'n siening van mense as "onbelaste self". Sandel se siening is dat ons van nature beperk is tot 'n mate wat dit selfs hipoteties onmoontlik maak om so 'n sluier te hê.<ref name="rawls-justice-as-fairness">{{cite journal |url=http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/rarneson/Courses/RawlsJustice.pdf |title=Justice as Fairness: Political not Metaphysical |author=John Rawls |author-link=John Rawls |journal=Philosophy and Public Affairs |volume=14 |issue=3 |date=Summer 1985 |pages=223–251 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712163951/http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/rarneson/Courses/RawlsJustice.pdf |archive-date=2018-07-12 |url-status=dead}}</ref> 'n Paar voorbeelde van sulke bande is dié met ons families, wat ons nie deur bewuste keuse maak nie, maar waarmee ons gebore word, reeds geheg. Omdat hulle nie bewustelik verkry word nie, is dit onmoontlik om jouself van sulke bande te skei. Sandel glo dat slegs 'n minder beperkende, losser weergawe van die sluier van onkunde gepostuleer moet word. Kritiek soos dié van Sandel het Rawls geïnspireer om later te argumenteer dat sy teorie van geregtigheid nie 'n "metafisiese" teorie was nie, maar 'n "politieke" een, 'n basis waarop 'n oorheersende konsensus gevorm kon word tussen individue en groepe met baie verskillende morele en politieke sienings.<ref name="rawls-justice-as-fairness" /> ==Onderrig== ===Geregtigheid=== Sandel het in 1981 by die Fakulteit Lettere en Wetenskappe aan die Harvard-universiteit aangesluit.<ref>{{Cite news|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/06/michael-sandel-wins-asturias-award-in-social-sciences/|title=Michael Sandel wins Asturias Award in Social Sciences|date=11 Junie 2018|work=Harvard Gazette|access-date=10 Julie 2018|language=en-US}}</ref> Hy het die kursus in Geregtigheid vir twee dekades aan die Harvard-universiteit aangebied. Meer as 15 000 studente het die kursus geneem,<ref>{{cite news|first1=Thomas L.|last1=Friedman|access-date=10 Julie 2018|title=Justice Goes Global|url=https://www.nytimes.com/2011/06/15/opinion/15friedman.html|newspaper=The New York Times|date=15 Junie 2011 }}</ref> wat dit een van die mees besoekte lesings in Harvard se geskiedenis maak. Die herfskursus van 2005 is opgeneem en word aanlyn vir studente aangebied deur die Harvard Extension School. Die herfsklas van 2007 was die grootste ooit by Harvard, met 'n totaal van 1 115 studente.<ref>Makarchev, Nikita. "[http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=519668 Sandel Wins Enrollment Battle]." The Harvard Crimson. September 26, 2007.</ref><ref name="guardian-anthony">{{cite web|first1=Andrew|last1=Anthony|access-date=10 Julie 2018|title=Michael Sandel: master of life's big questions|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2012/apr/08/observer-profile-michael-sandel|date= 7 April 2012|website=The Observer}}</ref> 'n Verkorte weergawe van hierdie opname is nou 'n televisiereeks van 12 episodes, ''Justice: What's the Right Thing to Do?'', in 'n koproduksie van WGBH en Harvard-universiteit. Episodes is beskikbaar op die webwerf van ''Justice with Michael Sandel''.<ref>[http://harvardmagazine.com/breaking-news/sandel-justice-television-series-book-website "Justice"—On Air, in Books, Online], by Craig Lambert, 22 September 2009.</ref> Daar is 'n gepaardgaande boek, ''Justice: What's the Right Thing to Do?'' en die bronboek van lesings ''Justice: A Reader''. Die gewildheid van die program word toegeskryf aan die besprekingsgerigte formaat (die Sokratiese metode) – eerder as die voordrag en memorisering van feite – en aan Sandel se boeiende styl, wat konteks in die bespreking insluit; hy begin byvoorbeeld een lesing met 'n bespreking oor die etiek van kaartjieskalping.<ref>{{cite news | last = Tomoko | first = Otake | newspaper = Japan Times | title= Thinking aloud | date = 19 September 2010 | url = https://www.japantimes.co.jp/life/2010/09/19/general/thinking-aloud/ }}</ref> In April 2012 het BBC Radio 4 'n driedelige reeks uitgesaai en later 'n [[podsending]] aangebied deur Sandel met die titel ''The Public Philosopher''.<ref name="guardian-anthony"/><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01fbj97|title=Series 1, The Public Philosopher - BBC Radio 4|website=BBC}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01nmlh2/episodes/downloads|title=The Public Philosopher - Downloads - BBC Radio 4|website=BBC}}</ref> Hierdie het 'n formaat soortgelyk aan die ''Justice''-lesings gevolg, hierdie keer opgeneem voor 'n gehoor by die London School of Economics. Oor drie programme debatteer Sandel met die gehoor of universiteite voorkeur moet gee aan studente uit armer agtergronde, of 'n verpleegster meer betaal moet word as 'n bankier, en of dit reg is om mense om te koop om gesond te wees. ===edX=== Op 29 April 2013 het die filosofiedepartement-fakulteit van die San Jose Staat-universiteit 'n ope brief aan Sandel gerig waarin hulle protesteer teen die gebruik van MOAK's ([[Massiewe oop aanlynkursus|massiewe oop aanlynkursusse]]) soos sy Geregtigheid-kursus.<ref>{{cite web|url=https://www.chronicle.com/article/The-Document-an-Open-Letter/138937|title='An Open Letter to Professor Michael Sandel From the Philosophy Department at San Jose State U.'|date= 2 Mei 2013|work=The Chronicle of Higher Education}}</ref> Sandel het in die openbaar geantwoord: "Die kommer dat die wydverspreide gebruik van aanlynkursusse departemente in openbare universiteite wat begrotingsdruk in die gesig staar, sal benadeel, is 'n wettige kommer wat ernstige debat verdien, by edX en dwarsdeur hoër onderwys. Die laaste ding wat ek wil hê, is dat my aanlynlesings gebruik word om fakulteitskollegas by ander instellings te ondermyn."<ref>{{cite web|url=https://www.chronicle.com/article/Michael-Sandel-Responds/139021|title=Michael Sandel Responds|date= 2 Mei 2013|work=The Chronicle of Higher Education}}</ref> Vanaf 2025 gaan Sandel voort om sy Gereigtheid-kursus op edX te onderrig.<ref name=edx>{{cite web|url=https://www.edx.org/course/justice|title=Justice|date= 13 Februarie 2025|website=edX}}</ref> ===Ander onderrig=== Sandel werk saam met Douglas Melton om die seminaar, "Etiek en Biotegnologie", te onderrig, wat die etiese implikasies van 'n verskeidenheid biotegnologiese prosedures en moontlikhede oorweeg." ==Politiek== Volgens die Britse [[Links (politiek)|links]]gesinde koerant ''[[The Guardian]]'' in 2020, is Sandel se politiek "vierkantig links". Volgens 'n onderhoudvoerder van die koerant: "In 2012 het hy intellektuele glans bygevoeg tot [[Ed Miliband]] se hernuwingsprojek vir die [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] (VK), deur op daardie jaar se partykonferensie oor die morele beperkings van markte te praat... [en] gehelp om Miliband se kritiek op "roofkapitalisme" te inspireer. <ref>{{Cite news |last=Coman |first=Julian |date=2020-09-06 |title=Michael Sandel: 'The populist backlash has been a revolt against the tyranny of merit' |language=en-GB |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/books/2020/sep/06/michael-sandel-the-populist-backlash-has-been-a-revolt-against-the-tyranny-of-merit |access-date=2023-12-23 |issn=0029-7712}}</ref> ==Outeurskap== Sandel is die outeur van verskeie publikasies, insluitend ''Democracy's Discontent'' en ''Public Philosophy''. In eersgenoemde skryf Sandel dat die ontevredenheid "die vorm aanneem van ingroeiende angs - 'n groeiende gevoel dat ons beheer verloor oor die magte wat ons lewens beheer, en dat die morele weefsel van die gemeenskap ontrafel. Namate die globale ekonomie meer saak gemaak het, het die nasiestaat, tradisioneel die plek van selfregering, minder saak gemaak. Die omvang van die ekonomiese lewe het die bereik van demokratiese beheer oorskry".<ref>{{Cite book |title=Democracy's Discontent: A New Edition for Our Perilous Times |last=Sandel |first=Michael J. |publisher=Harvard University Press |date=2022 |page=4 |isbn=978-0674270718}}</ref> ''Public Philosophy'' is 'n versameling van sy voorheen gepubliseerde essays wat die rol van moraliteit en geregtigheid in die Amerikaanse politieke lewe ondersoek. Daarin lewer hy kommentaar op die rolle van morele waardes en burgerlike gemeenskap in die Amerikaanse verkiesingsproses - 'n veelbesproke aspek van die Amerikaanse verkiesingsiklus van 2004 en van huidige politieke bespreking. Sandel het die 2009 Reith-lesings oor "'n Nuwe Burgerskap" op BBC Radio gegee, waar hy die "vooruitsig vir 'n nuwe politiek van die gemeenskaplike welstand" aangespreek het.<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kj2dw BBC Radio 4 Programme details for Start the Week, 25 Mei 2009].</ref> Die lesings is op 18 Mei in Londen, op 21 Mei in Oxford, op 26 Mei in Newcastle upon Tyne en vroeg in Junie 2009 in [[Washington, D.C.]], aangebied.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2009/feb/05/michael-sandel-reith-lectures-radio-4 |newspaper=The Guardian|date= 5 Februarie 2009|title=Michael Sandel to deliver Radio 4's Reith Lectures|first=John|last= Plunkett}}</ref> Hy is die outeur van die boek, ''What Money Can't Buy: The Moral Limits of Markets'' (2012), wat aanvoer dat sommige begeerlike dinge – soos liggaamsorgane en die reg om bedreigde spesies dood te maak – nie vir kontant verruil moet word nie.<ref>'n Opsomming en kritiese resensie van Sandel se boek is beskikbaar in die September/Oktober 2013-uitgawe van ''Philosophy Now'' tydskrif, beskikbaar [http://philosophynow.org/issues/98/What_Money_Cant_Buy_The_Moral_Limits_of_Markets_by_Michael_Sandel here.]</ref> In die boek voer Sandel aan dat die stimulering van 'n markgerigte benadering by mense kan lei tot verslapping of selfs [[korrupsie]] van hul morele waardes.<ref>Elías, Julio J., Nicola Lacetera, and Mario Macis. 2015. [https://ideas.repec.org/a/aea/aecrev/v105y2015i5p361-65.html "Sacred Values? The Effect of Information on Attitudes toward Payments for Human Organs"], ''American Economic Review'', vol. 105(5), bl. 361-365, Mei.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sandel, Michael}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse filosowe]] [[Kategorie:Filosowe in die 20ste eeu]] [[Kategorie:Filosowe in die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] hu0jgailndpn02qrjs7s11ru570lp89 0 451239 2892796 2867502 2026-04-11T19:17:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892796 wikitext text/x-wiki {{Inligtingraampie Ampsbekleër | naam = Nhlanhla Mkhwanazi | beeld = | beeldonderskrif = | orde = Provinsiale Polisiekommissaris vir KwaZulu Natal | termynaanvang = | termyneinde = | voorganger = | opvolger = | geboortedatum = [[5 Februarie]] [[1973]] | geboortejaar = 1973 | geboortemaand = 2 | geboortedag = 5 | geboorteplek = [[Edendale, KwaZulu-Natal|Edendale]], [[Pietermaritzburg]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = | eggenoot = Thulisile Mkhwanazi | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = Luitenant-generaal | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} Luitenant-generaal '''Nhlanhla Lucky Mkhwanazi''' is 'n Suid-Afrikaanse wetstoepassingsbeampte wat die [[KwaZulu Natal]] Provinsie van [[Suid-Afrika]] dien as die Provinsiale Polisiekommissaris. Genl Mkhwanazi is op [[5 Februarie]] [[1973]] in KwaZulu Natal, Suid-Afrika, gebore.<ref>{{Cite web |url=https://www.saps.gov.za/newsroom/msspeechdetail.php?nid=21482 |title=argiefkopie |access-date= 9 Julie 2025 |archive-date=10 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710192240/https://www.saps.gov.za/newsroom/msspeechdetail.php?nid=21482 |url-status=dead }}</ref> 'n Voormalige Afdelingskommissaris vir Gespesialiseerde Operasionele Reaksiedienste van die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] (SAPD), voormalige Hoof van Komponent en Bevelvoerder van die elite polisie taktiese eenheid van die Suid-Afrikaanse Polisiediens, [[Spesiale Taakmag (SAPD)|Spesiale Taakmag]], in die omgangstaal bekend as die "Taakies", nadat hy voorheen gekwalifiseer het vir die wêreldbekende moeilike keurings- en opleidingsproses met die hoë uitvalsyfer van 85% of meer in sommige werwingsiklusse. Hy het in die elite-eenheid as 'n polisie spesiale taakmagoperateur gedien. 'n Openbare figuur bekend vir sy leiersrolle in die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) het nasionale erkenning verwerf vir sy diens as die Waarnemende Nasionale Polisiekommissaris.<ref>{{Cite web |last=Teke |first=Zohra |title=Exclusive: KZN Police boss Nhlanhla Mkhwanazi taking the fight to the criminals sees him emerge as contender for top cop job |url=https://www.iol.co.za/news/crime-and-courts/exclusive-kzn-police-boss-nhlanhla-mkhwanazi-taking-the-fight-to-the-criminals-sees-him-emerge-as-contender-for-top-cop-job-2f11f291-c296-416f-b588-0dcedd03e97a |access-date=2024-12-01 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref> ==Loopbaan== Mkhwanazi het verskeie sleutelposisies binne die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) beklee. Hy het veral as die Waarnemende Nasionale Kommissaris van die SAPD gedien gedurende 'n kritieke tydperk, waar hy nasionale veiligheidsuitdagings aangespreek het en wetstoepassingshervormings geïmplementeer het. Sy leierskap is gekenmerk deur sterk optrede teen georganiseerde misdaad en [[korrupsie]].<ref>{{Cite web |last=Ncwane |first=Nokwanda |date=2024-03-05 |title=Good cop, bad cop: The rise of Nhlanhla Mkhwanazi in the SAPS |url=https://www.thesouthafrican.com/news/the-rise-of-nhlanhla-mkhwanazi-saps-education-career-history/ |access-date=2024-12-01 |website=The South African |language=en-ZA}}</ref> Benewens sy nasionale rolle, het Mkhwanazi beduidend bygedra tot provinsiale wetstoepassing in KwaZulu-Natal, met 'n fokus op misdaadvoorkoming en die verbetering van gemeenskapsveiligheid. Hy was uitgesproke oor die uitdagings van die bestuur van onwettige immigrasie en die impak daarvan op [[misdaad]] in die streek.<ref>{{Cite web |date=2024-11-30 |title=Watch {{!}} KZN Police Commissioner's work pays off |url=https://www.enca.com/lifestyle-videos/watch-kzn-police-commissioners-work-pays |access-date=2024-12-01 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> Op 6 Julie 2025 het Mkhwanazi verdoemende bewerings gemaak teen hooggeplaaste polisiebeamptes en politici, insluitend die Minister van Polisie, [[Senzo Mchunu]], en lede van die regbank, waar hy hulle daarvan beskuldig het dat hulle kriminele sindikate bygestaan het, hulself by ondersoeke betrek het en geregtigheid belemmer het.<ref>https://www.sabcnews.com/sabcnews/mkhwanazi-implicates-politicians-police-in-corruption-crime/</ref> <ref>{{Cite web |last=Erasmus |first=Des |date=2025-07-06 |title=Mchunu denies disbanding political killings task team to shield politicians |url=https://mg.co.za/news/2025-07-06-mchunu-denies-sabotaging-political-killings-task-team-to-shield-politicians/ |access-date=2025-07-07 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Minister Mchunu het 'n verklaring uitgereik waarin hy die beskuldigings as ongegrond afgemaak het, terwyl President [[Cyril Ramaphosa]] 'n verklaring uitgereik het waarin hy versoek het om terughoudendheid van die nasionale veiligheidsgroep en belowe het om die bewerings wat in die saak geopper is, te ondersoek. Die voorsitter van die Parlementêre Portefeuljekomitee vir Polisie, [[Ian Cameron]] (LP – [[Demokratiese Alliansie]]), het 'n ondersoek na die bewerings versoek.<ref>{{Cite web |last=Kgobotlo |first=Sihle Mavuso, Boitumelo |date=2025-07-07 |title=Police portfolio chair calls for probe into Nhlanhla Mkhwanazi's claims |url=https://sundayworld.co.za/?p=432226 |access-date=2025-07-07 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=2025-07-07 |title=Police unions SAPU and POPCRU 'shocked but not surprised' by KZN police boss Mkhwanazi's explosive claims |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-07-07-police-unions-sapu-and-popcru-shocked-but-not-surprised-by-kzn-police-boss-mkhwanazis-explosive-claims/ |access-date=2025-07-07 |website=IOL |language=en}}</ref> ==Madlanga-kommissie== In September 2025 het Mkhwanazi voor die [[Madlanga-kommissie]], onder leiding van afgetrede regter Mbuyiseni Madlanga, verskyn. Die kommissie is in Julie 2025 deur president [[Cyril Ramaphosa]] in die lewe geroep om bewerings deur die KwaZulu-Natalse provinsiale polisiekommissaris, luitenant-generaal Mkhwananzi, van sameswering en korrupsie tussen politici, senior polisie, aanklaers, intelligensie-operateurs en elemente van die regbank in Suid-Afrika te ondersoek..<ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=2025-09-16 |title=Madlanga Commission {{!}} SA’s biggest corruption inquiry kicks off this week: here’s what we know |url=https://iol.co.za/news/politics/2025-09-16-madlanga-commission-sas-biggest-corruption-inquiry-kicks-off-this-week-heres-what-we-know/ |access-date=2025-09-20 |website=IOL |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mkhwanazi, Nhlanhla}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse polisiebeamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4leo3kvdflgfsr4x6ezjen44n730jyx 0 451248 2892774 2856787 2026-04-11T19:08:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892774 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Miroslav Klose | image = [[Lêer:2016209185719 2016-07-27 Champions for Charity - Sven - 1D X - 0149 - DV3P4742 mod.jpg|240px]] | caption = Klose in 2016 | fullname = Miroslav Josef Klose<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players: Germany |publisher=FIFA |page=16 |date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203092301/https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |archive-date=3 February 2020}}</ref> | birth_name = Mirosław Marian Klose | birth_date = {{birth date and age|1978|06|09|df=y}}<ref name="Klose Kicker">{{Cite web |url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2011-12/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113005658/http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2011-12/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html |url-status=dead |archive-date=13 November 2012 |title=Miroslav Klose |website=kicker Online |language=de |access-date=30 January 2019}}</ref> | birth_place = [[Opole]], [[Pole]]<ref name="LAZProfile"/> | height = 1,84 m<ref name="LAZProfile">{{Cite web |url=http://www.sslazio.it/en/team/first-team/player/34/Klose |title=Miroslav Klose |publisher=S.S. Lazio |access-date=21 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218123850/http://www.sslazio.it/en/team/first-team/player/34/Klose |archive-date=18 December 2015 }}</ref> | position = Aanvaller, doelskieter | currentclub = [[1. FC Neurenberg|1. FC Nürnberg]] (hoofafrigter) | youthyears1 = 1987–1998 | youthclubs1 = SG Blaubach-Diedelkopf | years1 = 1998–1999 | clubs1 = [[FC 08 Homburg|FC 08 Homburg II]] | caps1 = 15 | goals1 = 10 | years2 = 1998–1999 | clubs2 = [[FC 08 Homburg]] | caps2 = 18 | goals2 = 1 | years3 = 1999–2001 | clubs3 = [[1. FC Kaiserslautern|1. FC Kaiserslautern II]] | caps3 = 50 | goals3 = 26 | years4 = 1999–2004 | clubs4 = [[1. FC Kaiserslautern]] | caps4 = 120 | goals4 = 44 | years5 = 2004–2007 | clubs5 = [[SV Werder Bremen|Werder Bremen]] | caps5 = 89 | goals5 = 53 | years6 = 2007–2011 | clubs6 = [[FC Bayern München|Bayern München]] | caps6 = 98 | goals6 = 24 | years7 = 2011–2016 | clubs7 = [[Società Sportiva Lazio|Lazio]] | caps7 = 139 <!-- DOMESTIC LEAGUE MATCHES ONLY --> | goals7 = 54 | totalcaps = 529 | totalgoals = 212 | nationalyears1 = 2001–2014 | nationalteam1 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] | nationalcaps1 = 137 | nationalgoals1 = 71 | manageryears1 = 2022–2023 | managerclubs1 = [[SC Rheindorf Altach|Rheindorf Altach]] | manageryears2 = 2024– | managerclubs2 = [[1. FC Neurenberg|1. FC Nürnberg]] }} '''Miroslav Josef Klose''' (gebore as '''Mirosław Marian Klose''' op [[9 Junie]] [[1978]]) is ’n [[Duitsland|Duitse]] professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler wat tans as hoofafrigter van [[1. FC Neurenberg|1. FC Nürnberg]] dien. As ’n aanvaller is Klose die voorste doelskieter van alle tye vir die [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitse nasionale span]] en hou hy die rekord vir die meeste doele in die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]], met 16 doele wat oor vier toernooie tussen [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]] aangeteken is. Klose is veral bekend vir sy vertonings saam met die Duitse nasionale span. Klose het sy loopbaan by [[FC 08 Homburg]] begin en daarna in die [[Bundesliga]] vir [[1. FC Kaiserslautern|Kaiserslautern]] gespeel voordat hy een van die mees doeltreffende aanvallers in die liga geword het by [[SV Werder Bremen|Werder Bremen]]. Daar is hy as Duitse Sokkerspeler van die Jaar aangewys in 2006 en ingesluit in die ''Kicker'' Bundesliga-span van die seisoen in 2004–05 en 2005–06. Sy indrukwekkende spel het hom in 2007 na [[FC Bayern München|Bayern München]] gebring, waar hy die Bundesliga in 2007–08 en 2009–10 gewen het. In 2011 het hy na die Italiaanse [[Serie A]]-klub [[Società Sportiva Lazio|Lazio]] verhuis, waar hy die Coppa Italia in 2012–13 gewen het en uiteindelik sy loopbaan in 2016 beëindig het ná vyf jaar by die klub. Hy was deel van die Duitse span wat die Wêreldbeker in 2014 gewen het, nadat hy vroeër tweede in 2002 en derde in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] geëindig het. Hy was ook naaswenner by die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] in 2008 en het gesamentlik derde geëindig by die [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|Europese Kampioenskap in 2012]]. Hy hou die rekord vir die meeste doele in FIFA Wêreldbeker-toernooie: vyf doele in sy debuut in 2002, en vyf doele in op eie bodem in 2006, wat hom die Goue Skoen besorg het. Hy het vier doele in 2010 en twee in 2014 aangeteken, waarmee hy [[Brasiliaanse nasionale sokkerspan|Brasilië]] se [[Ronaldo Nazário|Ronaldo]] se rekord van 15 doele verbygesteek het. Klose het in Augustus 2014 uit internasionale sokker getree kort ná Duitsland se oorwinning in die Wêreldbeker. Klose is in die [[Silesië|Silesiese]] stad [[Opole]] in [[Pole]] gebore. Sy pa, Josef Klose, was ook ’n professionele sokkerspeler wat vir Odra Opole gespeel het voordat hy in 1978 Pole verlaat het om vir die Franse klub AJ Auxerre te speel.<ref>{{Cite web |url=http://www.historia-odry.opole.pl/wywiady/wywiad_klose.html |title=HISTORIA OKS "Odra" Opole |publisher=Opolski Klub Sportowy |language=pl |access-date=15 December 2012}}</ref> Josef Klose was ’n ''Aussiedler'' wie se familie agtergebly het toe Silesië ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] aan Pole afgestaan is.<ref name="worldfootball.net">{{Cite web |url=http://www.worldfootball.net/spieler_profil/miroslav-klose/ |title=Miroslav Klose |website=worldfootball.net |access-date=30 June 2010 |archive-date=18 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518165022/http://www.worldfootball.net/spieler_profil/miroslav-klose/ |url-status=dead }}</ref> In 1986, toe Miroslav agt jaar oud was, het hy by sy pa in Kusel, Wes-Duitsland, aangesluit – hy het toe slegs twee Duitse woorde geken. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Klose, Miroslav}} [[Kategorie:Duitse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] 42eprpnh8feecnbsa3gy43ahctxzazi 0 451279 2892760 2820138 2026-04-11T19:04:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892760 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Maxi Pereira |image = [[Lêer:Maxi Pereira.jpg|220px]] |image_size = |caption = Pereira by [[FC Porto|Porto]] in 2018 |full_name = Victorio Maximiliano Pereira Páez<ref name=Profile>{{cite web|url=https://maisfutebol.iol.pt/jogador/maxi-pereira/18123|title=Maxi Pereira|publisher=Mais Futebol|language=pt|access-date=4 February 2021}}</ref> |birth_date = {{birth date and age|1984|6|8|df=y}} |birth_place = [[Montevideo]], [[Uruguay]] |height = 1,73 m<ref>{{cite web|url=http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf|title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of players: Uruguay|publisher=FIFA|page=31|date=11 June 2014|access-date=15 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630075509/https://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf|archive-date=30 June 2014}}</ref> |position = Regteragter |currentclub = |clubnumber = |youthyears1 = | youthclubs1 = [[C.A. Bella Vista|Bella Vista]] |youthyears2 = 2002 | youthclubs2 = [[Defensor Sporting|Defensor]] |years1 = 2002–2007 | clubs1 = [[Defensor Sporting|Defensor]] | caps1 = 125 | goals1 = 25 |years2 = 2007–2015 | clubs2 = [[SL Benfica|Benfica]] | caps2 = 212 | goals2 = 13 |years3 = 2015–2019 | clubs3 = [[FC Porto|Porto]] | caps3 = 89 | goals3 = 3 |years4 = 2021 | clubs4 = [[Peñarol]] | caps4 = 20 | goals4 = 1 |years5 = 2022–2023 | clubs5 = [[Club Atlético River Plate (Montevideo)|River Plate]] | caps5 = 46 | goals5 = 1 |totalcaps = 492 | totalgoals = 43 |nationalyears1 = 2005–2018 | nationalteam1 = [[Uruguaanse nasionale sokkerspan|Uruguay]] | nationalcaps1 = 125 | nationalgoals1 = 3 |club-update = |nationalteam-update = }} '''Victorio Maximiliano "Maxi" Pereira Páez''' (gebore [[8 Junie]] [[1984]]) is ’n voormalige [[Uruguay|Uruguaanse]] professionele [[sokkerspeler]] wat as regteragter gespeel het. Hy het vir Defensor in Uruguay gespeel voordat hy in 2007 by [[SL Benfica|Benfica]] in Portugal aangesluit het. Hy het agt seisoene daar deurgebring, 333 amptelike wedstryde gespeel en 11 belangrike titels gewen. In 2015 het hy by [[FC Porto|Porto]] aangesluit, ook in Portugal.<ref>{{cite news|url=http://www.publico.pt/desporto/noticia/fc-porto-anuncia-contratacao-de-maxi-pereira-1702097|title=FC Porto anuncia contratação de Maxi Pereira|trans-title=FC Porto kondig die ondertekening van Maxi Pereira aan|newspaper=Público|language=pt|date=15 July 2015|access-date=23 July 2015}}</ref> Pereira het 125 keer vir [[Uruguaanse nasionale sokkerspan|Uruguay]] uitgedraf en het die land verteenwoordig in drie [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekers]] en vier [[Copa América|Copa Américas]]. Hy is gekies vir die span by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010 FIFA Wêreldbeker]] in [[Suid-Afrika]] en het in al die wedstryde en minute gespeel vir die span wat tot die halfeindronde gevorder het. In die kwarteindstryd teen Ghana het hy sy strafskop in die skietreeks mis, maar Uruguay het tog deurgedring na die volgende ronde. Daar het hy sy eerste doel vir die nasionale span aangeteken in ’n 2–3 nederlaag teen [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]], met ’n laat doel in die 91ste minuut.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_61/default.stm|title=Uruguay 2–3 Netherlands|publisher=BBC Sport|first=Chris|last=Bevan|date=6 July 2010|access-date=7 July 2010}}</ref> Een jaar later het hy saam met Uruguay die Copa América gewen in die buurland Argentinië.<ref>{{cite news|url=https://expresso.pt/uruguai-conquista-copa-america-video=f663912|title=Uruguai conquista Copa América (vídeo)|trans-title=Uruguay wen Copa América (video)|newspaper=Expresso|language=pt|date=24 July 2011|access-date=4 February 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pereira, Maxi}} [[Kategorie:Uruguaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Lewende mense]] bt8icefvsqjrqqut0ob66rwskrw9ilg 0 451407 2892978 2820871 2026-04-12T03:54:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892978 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Robert Koren | image = [[Lêer:Robert-Koren-Hull-City 2684877.jpg|240px]] | caption = Koren in 2023 | birth_date = {{Birth date and age|1980|9|20|df=y}} | birth_place = Radlje ob Dravi, [[Slowenië|SR Sloweni]],<br />[[Joego-Slawië]]<ref name="wfootball">{{cite web |title=Robert Koren |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/robert-koren/ |website=worldfootball.net |access-date=7 May 2021 |language=en}}</ref> | height = 1,75 m | position = Middelveldspeler | currentclub = | youthyears1 = | youthclubs1 = Radlje | youthyears2 = | youthclubs2 = [[NK Dravograd|Dravograd]] | years1 = 1996–2001 | clubs1 = [[NK Dravograd|Dravograd]] | caps1 = 129 | goals1 = 17 | years2 = 2001–2004 | clubs2 = [[NK Celje|Celje]] | caps2 = 79 | goals2 = 22 | years3 = 2004–2007 | clubs3 = [[Lillestrøm SK|Lillestrøm]] | caps3 = 75 | goals3 = 19 | years4 = 2007–2010 | clubs4 = [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]] | caps4 = 126 | goals4 = 16 | years5 = 2010–2014 | clubs5 = [[Hull City A.F.C.|Hull City]] | caps5 = 143 | goals5 = 28 | years6 = 2014–2016 | clubs6 = [[Melbourne City FC|Melbourne City]] | caps6 = 24 | goals6 = 3 | years7 = 2017 | clubs7 = [[NK Dravograd|Dravograd]] | caps7 = 7 | goals7 = 0 | totalcaps = 583 | totalgoals = 105 | nationalyears1 = 1998 | nationalteam1 = Slowenië o/18 | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2000 | nationalteam2 = Slowenië o/20 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2000–2001 | nationalteam3 = Slowenië o/21 | nationalcaps3 = 14 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2003 | nationalteam4 = Slowenië B | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4= 0 | nationalyears5 = 2003–2011 | nationalteam5 = [[Sloweense nasionale sokkerspan|Slowenië]] | nationalcaps5 = 61 | nationalgoals5= 5 | manageryears1 = 2020–2021 | managerclubs1 = [[NK Fužinar|Fužinar]] }} '''Robert Koren''' (gebore [[20 September]] [[1980]]) is 'n [[Slowenië|Sloweense]] afgetrede [[sokkerspeler]] wat as 'n middelvelder gespeel het. Koren het 61 wedstryde vir die Sloweense nasionale span gespeel en vyf doele aangeteken tussen 2003 en 2011, en het aan die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010 FIFA Wêreldbeker]] deelgeneem. Behalwe in Slowenië, het hy ook in Noorweë, Engeland en Australië gespeel.<ref>{{cite web |last1=Viškovič |first1=Rok |title=Obujanje lepih in grdih spominov z zlatim kapetanom, ki je odšel prekmalu |url=https://siol.net/sportal/nogomet/obujanje-lepih-in-grdih-spominov-z-zlatim-kapetanom-ki-je-odsel-prekmalu-527596 |publisher=Siol |access-date=7 May 2021 |language=sl |date=13 June 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Koren, Robert}} [[Kategorie:Sloweense sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] j5w47jyzdx59ptbu25i65zudo0vvie3 0 451408 2892719 2820874 2026-04-11T18:51:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892719 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Landon Donovan | image = [[Lêer:NC Courage vs SD Wave (Oct 2024) 045.jpg|240px]] | caption = Donovan in 2024 | full_name = Landon Timothy Donovan | birth_date = {{birth date and age|1982|3|4}} | birth_place = Ontario, [[Kalifornië]] [[VSA]] | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref>{{cite web|title=MLS Player Profile|url=http://www.mlssoccer.com/players/landon-donovan|publisher=Major League Soccer|access-date=March 16, 2012|archive-date=February 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216123136/http://www.mlssoccer.com/players/landon-donovan|url-status=live}}</ref> | position = Vleuel, aanvaller | currentclub = | youthyears1 = 1999 | youthclubs1 = [[IMG Academy]] | years1 = 1999–2000 | clubs1 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen II]] | caps1 = 28 | goals1 = 9 | years2 = 2000–2005 | clubs2 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | caps2 = 7 | goals2 = 0 | years3 = 2001–2004 | clubs3 = → [[San Jose Earthquakes]] (leen) | caps3 = 87 | goals3 = 32 | years4 = 2005–2014 | clubs4 = [[LA Galaxy]] | caps4 = 247 | goals4 = 112 | years5 = 2009 | clubs5 = → [[FC Bayern München|Bayern München]] (leen) | caps5 = 6 | goals5 = 0 | years6 = 2010 | clubs6 = → [[Everton FC|Everton]] (leen) | caps6 = 10 | goals6 = 2 | years7 = 2012 | clubs7 = → [[Everton FC|Everton]] (leen) | caps7 = 7 | goals7 = 0 | years8 = 2016 | clubs8 = [[LA Galaxy]] | caps8 = 6 | goals8 = 1 | years9 = 2018 | clubs9 = [[Club León|León]] | caps9 = 6 | goals9 = 0 | years10 = 2018–2019 | clubs10 = [[San Diego Sockers (2009)|San Diego Sockers]] (binnehuis) | caps10 = 10 | goals10 = 5 | totalcaps = 416 | totalgoals = 161 | nationalyears1 = 1998–1999 | nationalteam1 = VSA o/17 | nationalcaps1 = 41 | nationalgoals1 = 35 | nationalyears2 = 2001 | nationalteam2 = VSA o/20 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2000–2004 | nationalteam3 = VSA o/23 | nationalcaps3 = 15 | nationalgoals3 = 9 | nationalyears4 = 2000–2014 | nationalteam4 = [[Verenigde State se nasionale sokkerspan|VSA]] | nationalcaps4 = 157 | nationalgoals4 = 57 | nationalyears5 = 2019 | nationalteam5 = VSA (binnehuis) | nationalcaps5 = 1 | nationalgoals5 = 0 | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = [[San Diego Loyal SC|San Diego Loyal]] | manageryears2 = 2024 | managerclubs2 = [[San Diego Wave FC|San Diego Wave]] (tussentyds) }} '''Landon Timothy Donovan''' (gebore [[4 Maart]] [[1982]]) is ’n [[VSA|Amerikaanse]] voormalige professionele [[sokkerspeler]] en afrigter wat mees onlangs die tussentydse hoofafrigter was van San Diego Wave FC in die National Women’s Soccer League (NWSL). Donovan word dikwels beskou as die beste Amerikaanse manlike sokkerspeler van alle tye. Hy is saam met 'n ander speler die wêreldrekordhouer vir die meeste internasionale doelvoorbereidings deur ’n man (58), en is saam met Clint Dempsey gelyk vir die meeste internasionale doele wat deur 'n Amerikaanse manlike speler aangeteken is (57).<ref>{{Cite web |date=2023-09-13 |title=Who has the most assists in international football history? Lionel Messi, Neymar seek all-time FIFA record |url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/most-assists-international-football-history-record-messi-neymar-fifa/0efb398da0191e173a22cfd7 |access-date=2023-09-21 |website=www.sportingnews.com |language=en-us}}</ref><ref name="ESPN">{{cite web |date=November 18, 2020 |title=Who did you vote as the GOAT from the biggest nations? |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37583932/messi-maradona-donovan-dempsey-decide-soccer-goats-countries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201231155216/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4106301/messi-or-maradona-donovan-or-dempsey-you-decide-soccers-goats-in-these-countries |archive-date=December 31, 2020 |access-date=January 1, 2021 |website=ESPN}}</ref><ref>{{cite web |last1=Seltzer |first1=Greg |title=Top 10 US national team players of the modern era |url=https://www.mlssoccer.com/news/seltzer-top-10-us-national-team-players-modern-era |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101212220/https://www.mlssoccer.com/news/seltzer-top-10-us-national-team-players-modern-era |archive-date=January 1, 2022 |access-date=January 1, 2022 |website=mlssoccer.com |publisher=MLS}}</ref><ref>{{cite web |date=July 24, 2015 |title=The 25 greatest male US soccer players of all time – interactive |url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2015/jul/24/top-us-soccer-players-usmnt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202095913/https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2015/jul/24/top-us-soccer-players-usmnt |archive-date=February 2, 2017 |access-date=January 21, 2017 |website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web |date=June 1, 2016 |title=FourFourTwo's top 25 players in U.S. men's soccer history: 5–1 |url=http://www.fourfourtwo.com/us/features/usmnt-top-25-players-all-time-united-states-mens-national-team-5-to-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202003006/http://www.fourfourtwo.com/us/features/usmnt-top-25-players-all-time-united-states-mens-national-team-5-to-1 |archive-date=February 2, 2017 |access-date=January 21, 2017 |website=fourfourtwo.com}}</ref> Donovan het ’n rekord van ses [[Major League Soccer|MLS]]-bekers gewen en is die algehele leier in doelvoorbereidings in Major League Soccer met 136.<ref name=":0">{{cite web |last=Webster |first=Peter |date=April 3, 2012 |title=40 Greatest U.S. Men's Soccer Players of All Time |url=http://bleacherreport.com/articles/1127529-40-greatest-usmens-players-of-all-time/page/41 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220038/http://bleacherreport.com/articles/1127529-40-greatest-usmens-players-of-all-time/page/41 |archive-date=October 4, 2013 |access-date=October 4, 2013 |publisher=bleacherreport.com}}</ref> Die MLS se waardevolste speler-toekenning is na hom vernoem as die Landon Donovan MVP-toekenning.<ref name="mvp renamed">{{cite web |date=January 15, 2015 |title=MLS names MVP award after U.S. legend Landon Donovan |url=http://www.espnfc.us/major-league-soccer/story/2245214/mls-names-mvp-award-after-us-legend-landon-donovan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119224911/http://www.espnfc.us/major-league-soccer/story/2245214/mls-names-mvp-award-after-us-legend-landon-donovan |archive-date=January 19, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=ESPN}}</ref><ref>{{cite web |title=Major League Soccer names Most Valuable Player award after Landon Donovan |url=http://www.mlssoccer.com/news/article/2015/01/15/major-league-soccer-names-most-valuable-player-award-after-landon-donovan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116054439/https://www.mlssoccer.com/news/article/2015/01/15/major-league-soccer-names-most-valuable-player-award-after-landon-donovan |archive-date=January 16, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=[[Major League Soccer]]}}</ref> Donovan, ’n vroeë talent van die IMG Akademie, het in 1999 by [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] in Duitsland aangesluit. In 2005, na ses jaar by Leverkusen—meestal op uitlening aan die San Jose Earthquakes van MLS—het hy permanent teruggekeer na die VSA om vir Los Angeles Galaxy te teken. Hy het later teruggekeer Duitsland toe vir 'n lening aan die reuseklub [[Bayern München]], en het twee keer op kort lening vir die Engelse [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Everton FC|Everton]] gespeel, in 2010 en 2012. Hy het in 2014 as speler afgetree, maar 'n kort terugkeer gemaak met LA Galaxy laat in die 2016-seisoen en weer in 2018 om vir die Meksikaanse klub León te speel. Hy het ook een seisoen vir die San Diego Sockers in die Major Arena Soccer League gespeel. Donovan het in 2000 sy senior debuut vir die [[Verenigde State se nasionale sokkerspan|Amerikaanse nasionale manspan]] gemaak. Hy is die land se algehele leier in doelvoorbereidings, gelyk met Dempsey vir die meeste doele, en is die speler met die tweede meeste wedstryde vir die VSA.<ref>{{cite news|url=http://www.ussoccer.com/articles/viewArticle.jsp_14745621.html |title=U.S. Men's National Team Prepares to Kick Off 2009 Confederations Cup Against World Champion Italy |work=United States Football Federation |location=Chicago |access-date=June 25, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615175059/http://www.ussoccer.com/articles/viewArticle.jsp_14745621.html |archive-date=June 15, 2009 }}</ref><ref>{{cite news|title=FIFA makes Donovan's record official |url=http://soccernet.espn.go.com/print?id=512376&type=story&cc=null |work=ESPN |location=New York |date=February 29, 2008 |access-date=October 29, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710042218/http://soccernet.espn.go.com/print?id=512376&type=story&cc=null |archive-date=July 10, 2009 }}</ref> Hy is die enigste Amerikaanse speler wat beide 50 doele en 50 doelvoorbereidings op internasionale vlak bereik het.<ref name="Gold Cup: Another game, another milestone as Landon Donovan continues USMNT comeback">{{cite web|last=Itel|first=Dan|title=Gold Cup: Another game, another milestone as Landon Donovan continues USMNT comeback|url=http://www.mlssoccer.com/goldcup/news/article/2013/07/10/gold-cup-another-game-another-milestone-landon-donovan-continues-usmnt-comeb|publisher=Major League Soccer|access-date=July 10, 2013|archive-date=July 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130714234102/http://www.mlssoccer.com/goldcup/news/article/2013/07/10/gold-cup-another-game-another-milestone-landon-donovan-continues-usmnt-comeb|url-status=dead}}</ref> Hy is ook saam met Christian Pulisic die rekordhouer vir vier U.S. Soccer Atleet van die Jaar-toekennings (en die eerste man wat dit agtereenvolgens gewen het), en die enigste speler wat sewe keer as Speler van die Jaar aangewys is.<ref>{{cite web|url=http://www.ussoccer.com/News/Articles/2010/12/2010-Athletes-of-the-Year-Announcement.aspx |title=Donovan, Wambach, Agbossoumonde and Henninger Voted 2010 U.S. Soccer Athletes of the Year |publisher=U.S. Soccer |date=December 20, 2010 |access-date=December 23, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224224024/http://www.ussoccer.com/News/Articles/2010/12/2010-Athletes-of-the-Year-Announcement.aspx |archive-date=December 24, 2010 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=687455&sec=us&cc=5901 | title=Donovan wins sixth Honda Award | date=October 20, 2009 | work=ESPN | agency=Associated Press | location=Los Angeles | access-date=October 20, 2009 | archive-date=October 23, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091023203436/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=687455&sec=us&cc=5901 | url-status=dead }}</ref> Donovan was een van die sterre van die VSA-span wat die kwarteindrondte van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002 FIFA Wêreldbeker]] bereik het, waar hy die toekenning vir Beste Jong Speler ontvang het. Sy drie doele tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2010 Wêreldbeker]] het hom die hoogste puntemaker in die geskiedenis van Amerikaanse mans in Wêreldbekertoernooie gemaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Donovan, Landon}} [[Kategorie:Amerikaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3n7on4zn29hoq54frphidavph64k4i5 0 451505 2892953 2889165 2026-04-12T02:42:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892953 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Peter Goldblatt | bynaam = | beeld = Peter Goldblatt.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[8 Oktober]] [[1943]] | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Amerikaner | beroep = Botanikus | ander = | bekend = Bydraes tot die genus Iris | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Herbert-medalje 1999 | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Peter Goldblatt''' (gebore 1943) is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[plantkundige]] wat hoofsaaklik in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] werk. ==Lewe== Goldblatt is op [[8 Oktober]] [[1943]] in [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]], gebore. Sy voorgraadse studies (B.Sc.) is aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] in Johannesburg (1965–1966) onderneem, vanwaar hy nagraadse studies aan die [[Universiteit van Kaapstad]] verwerf het, waar hy sy doktorsgraad in 1970 verwerf het. Hy het 'n pos as dosent in [[plantkunde]] aan die Witwatersrand (1967) en toe Kaapstad (1968–1971) beklee voordat hy in 1972 na die [[Verenigde State]] geëmigreer het. In die VSA het hy 'n pos as navorser by die Missouri Botaniese Tuine in St. Louis aanvaar, waar hy sedertdien gebly het en sedert 1990 die pos van Senior Kurator beklee het. Hy het in 2006 kortliks na Suid-Afrika teruggekeer as navorser by die [[Compton Herbarium]], Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut, in Kaapstad. Hy het ook aanstellings by die Universiteit van Missouri, sowel as die Universiteit van Portland, [[Oregon]] (2000–2004), beklee. Hy het Amerikaanse burgerskap in 1978 verkry.{{sfn|Goldblatt|2016a}}{{sfn|Goldblatt|2016b}}{{sfn|Gunn|Codd|1981|loc=[https://books.google.com/books?id=mkfdQ3l1YQUC&pg=PA169 p.&nbsp;169]}} ==Werk== Peter Goldblatt het sy loopbaan as plantversamelaar in 1962 begin en het uitgebreid in die [[Kaapprovinsie]] gewerk, maar ook in ander streke van [[Afrika]], [[Madagaskar]], die Verenigde State, [[Griekeland]], [[Italië]], [[Israel]], [[Turkye]] en [[Iran]], waar hy duisende eksemplare versamel het. Sy belangstellings lê in sistematiese [[taksonomie]].{{sfn|Goldblatt|1995}} Een van sy hoofnavorsingsbelangstellings was die sitologie en taksonomie van die ''[[Iridaceae]]'' van Afrika.{{sfn|Goldblatt|2016a}}{{sfn|Goldblatt|2016b}}{{sfn|Gunn|Codd|1981|loc=[https://books.google.com/books?id=mkfdQ3l1YQUC&pg=PA169 p.&nbsp;169]}} As lid van verskeie botaniese verenigings was hy ook die algemene sekretaris (1982–1985) van die Vereniging vir die Taksonomiese Studie van Tropiese Afrika-flora.{{sfn|HUH|2015}}{{sfn|Tropicos|2015}} In 1999 is hy bekroon met die Internasionale Bolplantvereniging se Herbert-medalje vir sy bydraes tot die kennis van bolplante.{{sfn|Timber Press|2016}} In 2021 is hy bekroon met die Foster-gedenkplaat vir sy bydraes tot die [[genus]] [[Iris]].<ref name="AIS- Foster Memorial Plaque">{{cite web |last1=Pries |first1=Bob |title=Foster Memorial Plaque |url=https://wiki.irises.org/Main/InfoFosterMemorialPlaque |website=American Iris Society |access-date=14 Januarie 2022}}</ref> ==Geselekteerde publikasies== Goldblatt het 'n groot aantal wetenskaplike publikasies en verskeie boeke gepubliseer (sien CV).{{sfn|Goldblatt|2016a}} ;Boeke *''A revision of the genera Lapeirousia Pourret and Anomatheca Ker in the winter rainfall region of South Africa'' (1972) *''The Moraeas of Southern Africa'' (''Annals of Kirstenbosch Botanic Gardens'') (1996) *''The Genus Watsonia: A Systematic Monograph'' (''Annals of Kirstenbosch Botanic Gardens'') (1989, 1995) *''The Woody Iridaceae: Systematics, Biology and Evolution of Nivenia, Klattia and Witsenia''. Timber Press, Portland, Oregon (1993). *''Gladiolus in Tropical Africa: Systematics, Biology and Evolution'' (1996, 2003) *''Wildflowers of the Fairest Cape'' (2000) *''Cape plants: A conspectus of the Cape flora of South Africa (Strelitzia)'' (2000) *''The Woody Iridaceae: Nivenia, Klattia & Witsenia: Systematics, Biology & Evolution'' (2003) The Woody Iridaceae *''The Iris Family: Natural History and Classification'' (2008) *''A Revision of the Southern African Genus Babiana, Iridaceae: Crocoideae'' Mede-outeur met [[John Charles Manning]]: *''Gladiolus in Southern Africa: Systematics, Biology, and Evolution''. Fernwood Press, Cape Town. (1998) *''The Complete Color Encyclopedia of Cape Bulbs'' (2002) *''Crocosmia and Chasmanthe'' (Royal Horticultural Society Plant Collector Guide) (2004). *Manning, John C.; Goldblatt, Peter (2010). ''Botany and horticulture of the genus Freesia (Iridaceae)''. ''Strelitzia'' vol. 27. Pretoria: South African National Biodiversity Institute, SANBI. {{ISBN|978-1-919976-58-7}}. ;Boekhoofstukke *Goldblatt, P. (1995). ''The status of R. Dahlgren's orders Liliales and Melanthiales''. pp. 181–200. In Rudall et al. (1995) * ''[[Iridaceae]]''. In K. Kubitzki (editor), ''Families and Genera of Flowering Plants'' volume 2: 295–335. (1998). ;Artikels *Goldblatt, Peter (1972). "''Chromosome cytology in relation to classification in Nerine and Brunsvigia ([[Amaryllidaceae]])''". ''South African Journal of Botany.'' 38: 261–275. *Goldblatt, Peter (1986). "''Systematics and relationships of the bigeneric Pacific family Campynemataceae ([[Liliales]])''". ''Bulletin du Muséum National d'Histoire Naturelle'', Section B. 8: 117–132. *Manning, J.C.; Goldblatt, P.; Fay, M.F. (2004). "''A revised generic synopsis of Hyacintheaceae in sub-Saharan Africa, based on molecular evidence, including new combinations and the new tribe Pseudoprospereae''". ''Edinburgh Journal of Botany''. 60 (3): 533–568. doi:10.1017/S0960428603000404. S2CID 86097586. *Manning, J.C.; Forest, F.; Devey, D.S.; Fay, M.F.; Goldblatt, P. (February 2009). "''A molecular phylogeny and a revised classification of Ornithogaloideae (Hyacinthaceae) based on an analysis of four placid DNA regions''". ''Taxon''. 58 (1): 77–107. doi:10.1002/tax.581011. JSTOR 27756826. ==Nalatenskap== 'n Aantal [[Takson|taksa]] is ter ere van hom vernoem, insluitend; *''[[Gladiolus goldblattianus]]'' Geerinck *''[[Villarsia goldblattiana]]'' Ornduff Die Internasionale Plantnaamindeks lys meer as 1 300 taksa wat deur hom genoem is, veral van die Iridaceae, Scilloideae insluitend Hyacintheae,{{sfn|Manning|Goldblatt|Fay|2004}}{{sfn|Manning|Forest|Devey|Fay|2009}} [[Asteraceae]] en [[Polygalaceae]]. bv. *''Campynemanthe neocaledonica'' (Rendle) Goldblatt *''Campynemanthe parva'' Goldblatt Die standaard outeurafkorting '''Goldblatt''' word gebruik om hierdie persoon as die outeur aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Goldblatt, Peter}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] [[Kategorie:Wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] d180oo31xlmiyi092vhc236b1zqsav5 0 451610 2892794 2825173 2026-04-11T19:16:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892794 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Newcastle_United_vs_Watford,_19_September_2015_(01).JPG|260px]]| klubnaam = Newcastle United| vollenaam = Newcastle United Football Club| stigting = 1881 (as Stanley F.C.)<br />1882 (as East End F.C.)<br />{{Start date and age|1892}}<br />(as Newcastle United F.C.)| stadion = St James' Park,<br />[[Newcastle upon Tyne]] | kapasiteit = 52 305| voorsitter = {{vlagikoon|KSA}} Yasir Al-Rumayyan| afrigter = {{vlagikoon|ENG}} Eddie Howe| liga = [[Premier League]] | | patroon_la1 = _newcastle2526h | patroon_b1 = _newcastle2526h | patroon_ra1 = _newcastle2526h | patroon_sh1 = _newcastle2526h | patroon_so1 = _newcastle2526hl | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = ffffff | broek1 = 000000 | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 0A0A6D | liggaam2 = 0A0A6D | regterarm2 = 0A0A6D | broek2 = 0A0A6D | kouse2 = 0A0A6D ||bynaam=''The Magpies'' ([[Ekster|Die Eksters]])<br />''The Toon Army''}} '''Newcastle United Football Club''' is ’n professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Newcastle upon Tyne]], [[Tyne and Wear]], [[Engeland]]. Die klub neem deel aan die [[Premier League|Premierliga]], die hoogste vlak van Engelse sokker. Sedert die stigting van die klub in 1881, toe Newcastle East End die bates van Newcastle West End oorgeneem het om Newcastle United te vorm, speel die klub hul tuiswedstryde by St James’ Park. Geleë in die middel van Newcastle, het die stadion tans ’n kapasiteit van 52 305.<ref name="cap2023">{{cite web |url=https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2022/07/19/40085fed-1e9e-4c33-9f14-0bcf57857da2/PL_Handbook_2022-23_DIGITAL_18.07.pdf |title=Premier League Handbook 2022/23 |page=24 |date=19 July 2022 |access-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805212133/https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2022/07/19/40085fed-1e9e-4c33-9f14-0bcf57857da2/PL_Handbook_2022-23_DIGITAL_18.07.pdf |archive-date=5 August 2022 |url-status=live }}</ref> Die klub was vir almal behalwe drie jaar ’n lid van die Premierliga sedert die ontstaan van die kompetisie, en het tot en met Mei [[2025]] 93 seisoene in die hoogste afdeling deurgebring. Newcastle het nog nooit laer as die tweede vlak van Engelse sokker geval sedert hulle in 1893 by die Football League aangesluit het nie. Die klub het vier ligatitels, ses [[FA Cup|FA-bekers]], een [[EFL Cup|Ligabeker]], en een [[FA Community Shield]] gewen, asook die Inter-Cities Fairs Cup – die negende meeste trofeë onder Engelse klubs.<ref name="cap2023">{{cite web |url=https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2022/07/19/40085fed-1e9e-4c33-9f14-0bcf57857da2/PL_Handbook_2022-23_DIGITAL_18.07.pdf |title=Premier League Handbook 2022/23 |page=24 |date=19 July 2022 |access-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805212133/https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2022/07/19/40085fed-1e9e-4c33-9f14-0bcf57857da2/PL_Handbook_2022-23_DIGITAL_18.07.pdf |archive-date=5 August 2022 |url-status=live }}</ref> Die klub se mees suksesvolle tydperk was tussen 1904 en 1910, toe hulle drie ligatitels en een FA-beker gewen het. Meer onlangs was hulle naaswenners in die liga of FA-beker op vier geleenthede in die 1990’s.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/newcastle-united/story/4025514/newcastle-are-a-premier-league-club-with-huge-supportso-why-have-they-been-miserable-for-so-long |title=Newcastle are a Premier League club with huge support, so why have they been miserable for so long? |first=Mark |last=Ogden |work=ESPN |date=2 January 2020 |access-date=21 October 2021}}</ref> Newcastle is gerelegeer in 2009 en weer in 2016, maar het albei kere dadelik teruggekeer na die Premierliga as kampioene van die [[Football League Championship|EFL Championship]] in 2010 en 2017. In Oktober 2021 het ’n konsortium gelei deur die Public Investment Fund, die soewereine welvaartsfonds van [[Saoedi-Arabië]], ’n meerderheidsaandeel in Newcastle United verkry.<ref>{{Cite news |date=2021-10-07 |title=Newcastle United: Saudi Arabian-backed takeover completed |url=https://www.bbc.com/sport/football/58826899 |access-date=2024-08-11 |work=BBC Sport}}</ref> In 2025 het die klub die Ligabeker gewen – hul eerste trofee in byna 56 jaar, en hul eerste binnelandse trofee sedert 1955. Newcastle se tradisionele drag bestaan uit swart-en-wit gestreepte truie, swart kortbroeke en swart of wit kouse – wat aanleiding gee tot hul bynaam, die [[Ekster|''Magpies'']]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Externe skakels == * [https://newcastleunited.com Amptelike webwerf] {{Commons-kategorie inlyn|Newcastle United F.C.}} {{Premier League}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Newcastle United FC}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] mnozwl72kl2tt00x5hw9wxj2x3ikgcy 0 451964 2892875 2891910 2026-04-11T21:49:05Z Jcb 223 2892875 wikitext text/x-wiki '''Ruitersbos''' is ’n nedersetting in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Ruitersbos is deel van die Mosselbaai Plaaslike Munisipaliteit. Dit<ref>[https://www.google.com/maps/place/Ruiterbos/@-33.9612251,22.0123959,13.5z/data=!4m6!3m5!1s0x1dd679e8a7ede279:0x52087589d7b1ab16!8m2!3d-33.9446734!4d22.0356634!16s%2Fg%2F11t1rvwv79?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDcyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D]</ref> is Noord van [[Hartenbos]] gelee, in die rigting van [[Oudtshoorn]], net anderkant [[Brandwacht]]. == Bevolking == Volgens die sensus van 2011, was die bevolking van Ruitersbos 451<ref>[https://census2011.adrianfrith.com/place/176001]</ref> mense. Daar is nie inligting beskikbaar vir Ruitersbos uit die resultate van die 2022 sensus nie. == Verwysings == {{verwysings}} 5m2m1g39yxaafusf79ejh236plz2jkl 0 452202 2892816 2826675 2026-04-11T19:27:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892816 wikitext text/x-wiki '''Pieter Theunis Coetzé''' (gebore [[13 Mei]] [[2004]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[swemmer]]. Hy is die Afrika-rekordhouer in die langbaan- en kortbaan-100 meter rugslag en kortbaan-50 meter rugslag. By die [[Statebondspele]] van 2022 het hy die goue medalje in die 100 meter rugslag, die silwermedalje in die 50 meter rugslag en die bronsmedalje in die 200 meter rugslag gewen.<ref name="Longines29Jul2022h100bk">[https://b2022-pdf.microplustimingservices.com/SWM/2022-07-29/SWMM100MBA------------HEAT--------__C74A_1.0.pdf "Birmingham 2022 Commonwealth Games: Men's 100m Backstroke Heats Results Summary"]. ''Longines''. 29 Julie 2022. Besoek 29 Julie 2022.</ref> By die Wêreld Junior Kampioenskappe van 2022 het hy aan tien items deelgeneem, insluitend die wen van die goue medalje in die 200 meter rugslag, silwermedaljes in die 50 meter rugslag, 100 meter rugslag en die 4×100 meter wisselslag-aflos, asook 'n bronsmedalje in die 4×100 meter gemengde wisselslag-aflos.<ref name="SSA28Jun2022">[http://swimsa.org/disciplines/swimming/teams-and-squads/2022/8th-fina-junior-world-swimming-championships-lima-peru-30-august-4-september-2022/team-announcement "Team Announcement – 8th FINA Junior World Swimming Championships"]. ''Swimming South Africa''. 28 Junie 2022. Besoek 22 Augustus 2022.</ref> Coetzé het 29 Julie 2025 by die Wêreld-waterkampioenskappe in [[Singapoer]] goue-medalje in die 100 m-rugslag te verower. <ref>Garrin Lambley,29 Julie 2025. The South African, GOLD for South Africa’s Pieter Coetzé in the pool in Singapore. https://www.msn.com/en-za/news/other/gold-for-south-africa-s-pieter-coetz%C3%A9-in-the-pool-in-singapore/ar-AA1Jw233.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Coetzé, Pieter}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse swemmers]] [[Kategorie:Geboortes in 2004]] [[Kategorie:Lewende mense]] i90d8mvzwr2pm5ldnetymivmr3ndnji 0 452235 2892957 2826882 2026-04-12T02:43:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892957 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Petr Čech | image = [[Lêer:Arsenal players training before 2019 UEFA Europa League final 07 (cropped).jpg|240px]] | image_size = | caption = Čech in 2019 | birth_date = {{birth date and age|1982|5|20|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/13069/petr-cech |title=Petr Cech: Overview |publisher=ESPN |access-date=28 May 2020 |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810025228/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/13069/Petr-Cech |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Plzeň]], [[Tsjeggo-Slowakye]] | height = 1,96 m<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/petr-cech/ |title=Petr Čech: Profile |website=worldfootball.net |access-date=28 May 2020 |archive-date=13 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210313013610/https://www.worldfootball.net/player_summary/petr-cech/ |url-status=live }}</ref> | position = Doelwagter | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 1989–1999 | youthclubs1 = [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]] | years1 = 1999–2001 | clubs1 = [[FK Chmel Blšany|Chmel Blšany]] | caps1 = 27 | goals1 = 0 | years2 = 2001–2002 | clubs2 = [[AC Sparta Praag|Sparta Praag]] | caps2 = 27 | goals2 = 0 | years3 = 2002–2004 | clubs3 = [[Stade Rennais F.C.|Rennes]] | caps3 = 70 | goals3 = 0 | years4 = 2004–2015 | clubs4 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | caps4 = 333 | goals4 = 0 | years5 = 2015–2019 | clubs5 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps5 = 110 | goals5 = 0 | totalcaps = 567 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 1997–1998 | nationalteam1 = Tsjeggië o/15 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1998–1999 | nationalteam2 = Tsjeggië o/16 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1999 | nationalteam3 = Tsjeggië o/17 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 1999–2000 | nationalteam4 = Tsjeggië o/18 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2000–2001 | nationalteam5 = Tsjeggië o/20 | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | club-update = | nationalteam-update = | nationalyears6 = 2001–2002 | nationalteam6 = Tsjeggië o/21 | nationalcaps6 = 15 | nationalgoals6 = 0 | nationalyears7 = 2002–2016 | nationalteam7 = [[Tsjeggiese nasionale sokkerspan|Tsjeggië]] | nationalcaps7 = 124 | nationalgoals7 = 0 }} '''Petr Čech''' (gebore [[20 Mei]] [[1982]]) is ’n voormalige [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] [[Sokker|sokkerdoelwagter]]. Hy het begin speel by Chmel Blšany en later vir Sparta Praag. In 2004 het hy na [[Chelsea FC|Chelsea]] in die Engelse [[Premier League|Premierliga]] oorgegaan, waar hy 11 jaar gespeel het en verskeie titels gewen het, insluitende vier Premierliga-titels en die [[UEFA Champions League]]. Na ’n hoofbesering in 2006 is hy verplig om al sy sokkerwedstryde met ’n rugbyhelm te speel.<ref name="BBC Cech surgery">{{cite news |date=15 October 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/6053244.stm |title=Keeper Cech has surgery on skull |website=BBC Sport |access-date=16 October 2006 |archive-date=11 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080411054213/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/6053244.stm |url-status=live }}</ref> In 2015 het hy by Arsenal aangesluit en in 2019 afgetree. Čech is die speler met die meeste vertonings vir die Tsjeggiese nasionale span met 124 wedstryde. Hy het sy land by verskeie Wêreld- en Europese Kampioenskappe verteenwoordig en was die kaptein van die span. Hy hou verskeie rekordas as doelwagter, insluitende die meeste skoon velle in die Premierliga en die rekord vir die minste wedstryde om 100 skoon velle te behaal. Hy is die enigste doelwagter wat die Premierliga se Golden Glove by twee verskillende klubs gewen het. Toe Čech grootgeword het, was [[yshokkie]] sy voorkeur­sport, maar die koste van toerusting het hom gedwing om sokker te speel, wat aansienlik goedkoper was.<ref>{{cite web |title=Petr Cech: Belfast is a very special place for me and I'm delighted to achieve my professional dream with Giants |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/ice-hockey/petr-cech-belfast-is-a-very-special-place-for-me-and-im-delighted-to-achieve-my-professional-dream-with-giants/a1790454886.html |website=Belfast Telegraph |access-date=25 November 2023 |date=24 November 2023}}</ref> Ná sy sokkerloopbaan het hy uiteindelik die geleentheid gekry om professionele yshokkie as doelwagter te speel vir verskeie Britse klubs.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/ice-hockey/68207555|title=Petr Cech: Ex-Chelsea keeper re-signs for Belfast Giants|date=2024-02-05|website=BBC Sport|access-date=2025-07-30}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Čech, Petr}} [[Kategorie:Tsjeggiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] r76zumu8bc2hnxfingvqsrm9tf036ct 0 452510 2892772 2836513 2026-04-11T19:07:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892772 wikitext text/x-wiki '''Ermira "Mira" Murati''' (gebore [[16 Desember]] [[1988]]) is 'n Albanees-Amerikaanse sakebestuurder.<ref name="Saliu-2025">{{Cite web |last=Saliu |first=Klara |date=2025-05-01 |title=Albania Enters Global AI Market; Government Invests $10 Million in "Machine Thinking Lab" Led by Albanian-American Mira Murati |url=https://rtsh.al/rti/en/albania-enters-global-ai-market-government-invests-10-million-in-machine-thinking-lab-led-by-albanian-american-mira-murati/ |access-date=2025-05-21 |website=RTSH English |language=en-US}}</ref> Sy het in Februarie 2025 'n [[KI]]-[[beginonderneming]] genaamd [[Thinking Machines Lab]] van stapel gestuur. Sy het voorheen as hooftegnologiebeampte van [[OpenAI]] gedien. ==Vroeë lewe en opvoeding== Murati is op 16 Desember 1988 in [[Vlorë]] gebore, in wat destyds die Volks-Sosialistiese Republiek van [[Albanië]] was.<ref>{{Cite web |title=Mira Murati:The Friendly Face Heading Up Tech For ChatGPT |url=https://www.forbesindia.com/article/lifes/mira-murati-the-friendly-face-heading-up-tech-for-chatgpt/84751/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703135502/https://www.forbesindia.com/article/lifes/mira-murati-the-friendly-face-heading-up-tech-for-chatgpt/84751/1 |archive-date=3 Julie 2023 |access-date=2023-07-03 |website=Forbes India |language=en}}</ref><ref name="fast">{{cite web |last=Morris |first=Chris |date=2023 |title=OpenAI's Mira Murati |url=https://www.fastcompany.com/90855799/6-things-to-know-about-openais-mira-murati-the-most-interesting-person-in-tech-right-now |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306123408/https://www.fastcompany.com/90855799/6-things-to-know-about-openais-mira-murati-the-most-interesting-person-in-tech-right-now |archive-date=6 Maart 2023 |access-date=3 Januarie 2023 |website=Fast Company}}</ref> Op 16-jarige ouderdom het sy 'n akademiese beurs van United World Colleges (UWC) gewen om aan die Pearson College in Victoria, British Columbia, [[Kanada]] te studeer, waar sy in 2005 gegradueer het.<ref>{{Cite web |title=Pearson College Annual Report 2008/2009 |url=https://www.pearsoncollege.ca/wp-content/uploads/Annual_Report_2008.pdf |access-date=2024-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119184805/https://www.pearsoncollege.ca/wp-content/uploads/Annual_Report_2008.pdf |archive-date=19 November 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ermira Murati {{!}} Davis UWC Scholars |url=https://www.davisuwcscholars.org/scholars/2011/m/node/2059 |access-date=2023-11-19 |website=www.davisuwcscholars.org |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416235629/https://www.davisuwcscholars.org/scholars/2011/m/node/2059 |url-status=live }}</ref> Murati het in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aan 'n dubbelgraadprogram gestudeer en in 2011 'n [[Baccalaureus artium|Baccalaureus Artium]] van Colby College ontvang,<ref>{{Cite journal|url=https://digitalcommons.colby.edu/oracle/6|title=The Colby Oracle 2011|date=1 January 2011|journal=The Colby Oracle}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://student-affairs.dartmouth.edu/news/2024/04/announcing-2024-honorary-degree-recipients|title=Announcing the 2024 Honorary Degree Recipients|date=8 April 2024|website=Dartmouth Student Affairs}}</ref> gevolg in 2012 deur 'n Baccalaureus Ingenieursgraad van die Thayer School of Engineering by Dartmouth College.<ref>{{Cite web |last=Barath |first=Harini |year=2023 |title=ChatGPT Gets Dartmouth Talking |url=https://home.dartmouth.edu/news/2023/02/chatgpt-gets-dartmouth-talking |access-date=2023-03-07 |website=Dartmouth College |publisher= |language=en |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307142745/https://home.dartmouth.edu/news/2023/02/chatgpt-gets-dartmouth-talking |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=From the Editor, Colby College |url=https://digitalcommons.colby.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1201&context=colbymagazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605153600/https://digitalcommons.colby.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1201&context=colbymagazine |archive-date=2023-06-05 |access-date=2023-11-17 |website=Colby College |page=2}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bordoloi |first=Pritam |date=2022-05-09 |title=OpenAI gets a new president, CTO & COO in the latest rejig |url=https://analyticsindiamag.com/openai-gets-a-new-president-cto-coo-in-the-latest-rejig/ |access-date=2023-11-22 |website=Analytics India Magazine |language=en-US}}</ref><ref name="NYT-2023" /><ref>{{Cite web |title=Dartmouth Engineering Alum Mira Murati Interviewed on The Daily Show… |url=https://engineering.dartmouth.edu/news/alum-mira-murati-interviewed-on-the-daily-show-with-trevor-noah |access-date=2024-02-19 |website=Dartmouth Engineering |language=en}}</ref> ==Loopbaan== ===Vroeë loopbaan=== Murati het kortliks vir Zodiac Aerospace as 'n intern gewerk voordat sy in 2013 by die elektriese motormaatskappy [[Tesla, Inc.|Tesla]] aangesluit het. By Tesla het sy as produkbestuurder op die Model X aangesluit direk na haar baccalaureusgraad in meganiese ingenieurswese. Van 2016 tot haar aansluiting by OpenAI in 2018, het sy vir die aangevulde realiteit-[[beginonderneming]] Leap Motion (nou Ultraleap) gewerk. In 2018 het sy by [[OpenAI]] aangesluit as die visepresident van toegepaste KI en is later bevorder tot hooftegnologiebeampte.<ref>{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/behind-the-tech/mira-murati-chief-technology-officer-openai|title=Behind the Tech Podcast with Kevin Scott – Microsoft|website=microsoft.com}}</ref><ref name="FT-2023">{{Cite news |last=Murgia |first=Madhumita |date=2023-06-18 |title=OpenAI's Mira Murati: the woman charged with pushing generative AI into the real world |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/73f9686e-12cd-47bc-aa6e-52054708b3b3 |url-status=live |access-date=2023-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704120600/https://www.ft.com/content/73f9686e-12cd-47bc-aa6e-52054708b3b3 |archive-date=4 Julie 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Robison |first1=Kylie |last2=Lev-Ram |first2=Michal |date=5 Oktober 2023 |title=Mira Murati, the young CTO of OpenAI, is building ChatGPT and shaping your future |url=https://fortune.com/longform/openai-mira-murati-chatgpt-dalle-3-generative-ai-agi/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231005112536/https://fortune.com/longform/openai-mira-murati-chatgpt-dalle-3-generative-ai-agi/ |archive-date=5 Oktober 2023 |work=Fortune}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barr |first=Lollie |title=Mira Murati |url=https://digitalmag.theceomagazine.com/mira-murati/ |access-date=2023-12-18 |website=CEO Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-02-10 |title=Mira Murati, CTO of ChatGPT company OpenAI has a 'warning' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/gadgets-news/mira-murati-cto-of-chatgpt-company-openai-has-a-warning/articleshow/97808422.cms |access-date=2023-12-18 |issn=0971-8257}}</ref> ===OpenAI=== Murati het in 2018 by OpenAI aangesluit as die "VP van Toegepaste KI en Vennootskappe" in Desember 2020, en het in Mei 2022 hooftegnologiebeampte (CTO) geword.<ref>{{Cite web |title=OpenAI's technology chief Mira Murati, two other research executives to leave |url=https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/openais-technology-chief-mira-murati-leave-2024-09-25/ |access-date=2024-10-02 |website=Reuters|date=26 September 2024 |last1=Tong |first1=Anna }}</ref> As CTO het sy die werk aan [[ChatGPT]], Dall-E, Codex en Sora gelei, terwyl sy toesig gehou het oor die navorsings-, produk- en veiligheidspanne.<ref name="FT-2023" /><ref>{{cite magazine |last=Simons |first=John |date=Feb 2023 |title=Keeping AI in Check |magazine=[[Time (tydskrif)|TIME]] |pages=60–61 |volume=201 |number=5/6}}</ref><ref>{{Cite news |last=Stern |first=Joanna |title=WSJ News Exclusive {{!}} OpenAI Made AI Videos for Us. These Clips Are Good Enough to Freak Us Out. |url=https://www.wsj.com/tech/personal-tech/openai-cto-sora-generative-video-interview-b66320bb |access-date=2024-03-24 |work=WSJ |language=en-US}}</ref><ref name="AP-2023">{{Cite web |date=2023-04-24 |title=Insider Q&A: OpenAI CTO Mira Murati on shepherding ChatGPT |url=https://apnews.com/article/openai-cto-mira-murati-chatgpt-gpt4-dalle-0e701dd406b4a1a2d625e779de0c5164 |access-date=2023-11-17 |website=AP News |language=en |archive-date=26 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426225614/https://apnews.com/article/openai-cto-mira-murati-chatgpt-gpt4-dalle-0e701dd406b4a1a2d625e779de0c5164 |url-status=live }}</ref> Sy het toesig gehou oor die tegniese vooruitgang en rigting van OpenAI se verskeie projekte, insluitend die ontwikkeling van gevorderde KI-modelle en -gereedskap. Murati het aan verskeie van OpenAI se noemenswaardige produkte gewerk, soos die Generative Pretrained Transformer (GPT) reeks taalmodelle.<ref name="Time-2023">{{Cite magazine |date=2023-09-13 |title=2023 TIME100 Next: Mira Murati |url=https://time.com/collection/time100-next-2023/6308517/mira-murati/ |access-date=2023-12-18 |magazine=Time |language=en |archive-date=2023-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218203222/https://time.com/collection/time100-next-2023/6308517/mira-murati/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url= https://apnews.com/article/openai-cto-mira-murati-chatgpt-gpt4-dalle-0e701dd406b4a1a2d625e779de0c5164|title= Insider Q&A: OpenAI CTO Mira Murati on shepherding ChatGPT|author=<!--Not stated--> |date= 25 April 2023|website=Associated Press News |publisher= |access-date=21 Oktober 2024 |quote=}}</ref> Oor die potensiële verlies van kreatiewe werksgeleenthede aan KI, het Murati gesê dat "miskien [die werksgeleenthede] nie in die eerste plek daar moes gewees het nie".<ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=OpenAI CTO Mira Murati says she's leaving firm to do her 'own exploration' |url=https://www.theguardian.com/technology/2024/sep/25/openai-cto-mira-murati-resigns |website=[[The Guardian]] |first=Blake |last=Montgomery}}</ref> In Oktober 2023 was Murati 57ste op Fortune se lys van "Die 100 Mees Kragtige Vroue in die Besigheid van 2023".<ref>{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=Fortune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mira Murati {{!}} 2023 Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/2023/mira-murati/ |access-date=2024-10-25 |website=Fortune |language=en}}</ref> In November 2023 het Murati kortliks die leisels oorgeneem as interim hoof uitvoerende beampte van OpenAI na die verwydering van [[Sam Altman]] uit die pos.<ref>{{Cite web |title=OpenAI announces leadership transition |url=https://openai.com/blog/openai-announces-leadership-transition |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117212221/https://openai.com/blog/openai-announces-leadership-transition |archive-date=17 November 2023 |access-date=2023-11-17 |website=openai.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2023-11-17 |title=Sam Altman fired as CEO of OpenAI |url=https://www.theverge.com/2023/11/17/23965982/openai-ceo-sam-altman-fired |access-date=2023-11-17 |website=The Verge |language=en |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117205233/https://www.theverge.com/2023/11/17/23965982/openai-ceo-sam-altman-fired |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-2023">{{Cite news |last1=Mickle |first1=Tripp |last2=Metz |first2=Cade |date=2023-11-17 |title=Meet Mira Murati, the Engineer Now Leading OpenAI |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |access-date=2023-11-18 |issn=0362-4331 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118031422/https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |url-status=live }}</ref><ref name="WSJ-2023">{{cite news |last1=Seetharaman |first1=Deepa |last2=Berber |first2=Jin |date=17 November 2023 |title=Sam Altman Is Out at OpenAI After Board Skirmish |url=https://www.wsj.com/tech/sam-altman-departs-open-ai-mira-murati-interim-ceo-41f6d51e |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118000739/https://www.wsj.com/tech/sam-altman-departs-open-ai-mira-murati-interim-ceo-41f6d51e |archive-date=18 November 2023 |access-date=18 November 2023 |work=The Wall Street Journal}}</ref> Sy is drie dae later deur Emmett Shear vervang, wat op sy beurt uitgeskakel is toe Altman vyf dae nadat hy verwyder is, herstel is. Na aanleiding van hierdie reeks gebeure het Murati teruggekeer na haar rol as CTO.<ref>{{cite web |last1=Heath |first1=Alex |date=20 November 2023 |title=The deal to bring Sam Altman back to OpenAI has fallen apart |url=https://www.theverge.com/2023/11/20/23967515/sam-altman-openai-board-fired-new-ceo |website=The Verge |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Metz |first1=Cade |last2=Isaac |first2=Mike |last3=Mickle |first3=Tripp |last4=Weise |first4=Karen |last5=Roose |first5=Kevin |date=2023-11-22 |title=Sam Altman Is Reinstated as OpenAI's Chief Executive |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/11/22/technology/openai-sam-altman-returns.html |access-date=2023-11-22 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Isaac |first1=Mike |last2=Mickle |first2=Tripp |last3=Metz |first3=Cade |date=2024-03-07 |title=Key OpenAI Executive Played a Pivotal Role in Sam Altman's Ouster |url=https://www.nytimes.com/2024/03/07/technology/openai-executives-role-in-sam-altman-ouster.html |access-date=2024-03-08 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> In Junie 2024 het Dartmouth College 'n eredoktorsgraad in die Wetenskap aan Murati toegeken omdat sy "tegnologie gedemokratiseer het en 'n beter, veiliger wêreld vir ons almal bevorder het".<ref>{{Cite web |date=9 June 2024 |title=Dartmouth Awards Honorary Degrees &#124; Dartmouth |url=https://home.dartmouth.edu/news/2024/06/dartmouth-commencement-honorands |website=home.dartmouth.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=OpenAI CTO Mira Murati Th'12 Shares Optimism for AI's Future |url=https://engineering.dartmouth.edu/news/openai-cto-mira-murati-th12-shares-optimism-for-ais-future |website=Dartmouth Engineering}}</ref> In September 2024 het Murati aangekondig dat sy as hooftegnologiebeampte sou bedank om haar die geleentheid te gee om "my eie verkenning te doen".<ref>{{Cite news |last1=Zeff |first1=Maxwell |date=2024-09-25 |title=OpenAI CTO Mira Murati says she's leaving the company |url=https://techcrunch.com/2024/09/25/openai-cto-mira-murati-says-shes-leaving-the-company/ |access-date=2024-09-25 |work=TechCrunch |language=en-US }}</ref><ref name=departureTweet>{{Cite tweet |last= Murati |first= Mira|author-link= Mira Murati |user= miramurati |number= 1839025700009030027 |date= |title= I shared the following note with the OpenAI team today. |script-title= |trans-title= |language= en |retweet= |location= |access-date= 25 September 2024 |link= https://x.com/miramurati/status/1839025700009030027 |quote= <small>Ons onlangse vrystellings van spraak-na-spraak en Open AI o1 dui die begin van 'n nuwe era in interaksie en intelligensie... ons het fundamenteel verander hoe KI-stelsels leer en redeneer deur komplekse probleme. Ons het veiligheidsnavorsing van die teoretiese gebied na praktiese toepassings gebring en modelle geskep wat meer robuust, belyn en stuurbaar is as ooit tevore... Ek tree weg omdat ek die tyd en ruimte wil skep om my eie verkenning te doen..</small> |ref=}}</ref> Hierdie stap het gekom te midde van 'n wyer uitvoerende uittog, aangesien OpenAI se hoofnavorsingsbeampte, Bob McGrew, en 'n visepresident van navorsing, Barret Zoph, ook kort daarna hul vertrek aangekondig het.<ref>{{Cite news |last1=Isaac |first1=Mike |last2=Metz |first2=Cade |date=2024-09-25 |title=OpenAI Executives Exit as C.E.O. Works to Make the Company For-Profit |url=https://www.nytimes.com/2024/09/25/technology/mira-murati-openai.html |access-date=2024-09-25 |work=New York Times|language=en-US }}</ref> ===Thinking Machines Lab=== Hoofartikel: [[Thinking Machines Lab]] In Februarie 2025 het Murati 'n nuwe openbare voordeelkorporasie genaamd Thinking Machines Lab van stapel gestuur wat beweer het dat dit ten doel het om "KI-stelsels meer algemeen verstaanbaar, aanpasbaar en oor die algemeen bekwaam te maak."<ref>{{Cite magazine |last=Levy |first=Steven |date=2025-02-10 |title=Mira Murati Is Ready to Tell the World What She's Working On |url=https://www.wired.com/story/mira-murati-thinking-machines-lab/ |access-date=2025-05-28 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref><ref name="Bergman-2025">{{Cite web |last=Bergman |first=Ben |date=2025-05-05 |title=Want to invest in Mira Murati's new AI startup? You'll have to pony up at least $50 million. |url=https://www.businessinsider.com/mira-murati-is-asking-investors-to-commit-to-at-least-50-million-2025-5 |access-date=2025-05-25 |website=Business Insider}}</ref> Daar is berig dat sy "'n span van ongeveer 30 toonaangewende navorsers en ingenieurs van mededingers, insluitend Meta, Mistral en OpenAI, aangestel het."<ref>{{Cite news |last1=Bajwa |first1=Arsheeya |last2=Hu |first2=Krystal |last3=Tong |first3=Anna |last4=Hu |first4=Krystal |last5=Tong |first5=Anna |date=2025-02-19 |title=Mira Murati's new AI startup poaches 20 OpenAI researchers |url=https://www.reuters.com/technology/artificial-intelligence/former-openai-technology-chief-mira-muratis-ai-startup-taps-top-researchers-2025-02-18/ |access-date=2025-02-19 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Eaton |first=Kit |date=2025-01-17 |title=OpenAI's Ex-CTO Raids Rivals for Top Team at Her Startup |url=https://www.inc.com/kit-eaton/openais-ex-cto-raids-rivals-for-top-team-at-her-startup/91108928 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122035352/https://www.inc.com/kit-eaton/openais-ex-cto-raids-rivals-for-top-team-at-her-startup/91108928 |archive-date=2025-01-22 |access-date=2025-01-28 |work=Inc |language=en-US |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Palazzolo |first1=Stephanie |last2=Efrati |first2=Amir |date=2025-01-29 |title=OpenAI Tightens Grip on High End of App Market; Murati's Startup Gets a Name [Paywalled]|url=https://www.theinformation.com/articles/openai-tightens-grip-on-high-end-of-app-market-muratis-startup-gets-a-name?rc=jmkchm |access-date=2025-01-29 |work=The Information |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schiffer |first=Zoë |title=Mira Murati's AI Startup Makes First Hires, Including Former OpenAI Executive |url=https://www.wired.com/story/mira-murati-startup-hire-staff/ |access-date=2025-01-28 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Mense wat by die opstartonderneming betrokke is, sluit in OpenAI se medestigter John Schulman, en adviseurs Alec Radford en Bob McGrew. Die volgende maand het Bloomberg berig dat die maatskappy 'n geraamde waardasie van $9 miljard bereik het, met 'n "gemiddelde stigtersbelangwaarde" van $1,4 miljard.<ref>{{Cite web |author1=Biz Carson |author2=Tom Maloney |author3=Dylan Sloan |date=March 28, 2025 |title=The New Billionaires of the AI Boom |url=https://www.bloomberg.com/features/2025-new-ai-billionaires-list/ |archive-url=https://archive.today/20250328090759/https://www.bloomberg.com/features/2025-new-ai-billionaires-list/#selection-2229.15-2229.23 |archive-date=28 Maart 2025 |access-date=28 Maart 2025 |website=Bloomberg News}}</ref> In April 2025 het Thinking Machines Lab na bewering 'n saadronde van $2 miljard gemik (wat 'n minimum belegging van $50 miljoen vereis).<ref name="Bergman-2025" /><ref>{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2025-04-10 |title=Mira Murati's AI startup is reportedly aiming for a massive $2B seed round |url=https://techcrunch.com/2025/04/10/mira-muratis-ai-startup-is-reportedly-aiming-for-a-massive-2b-seed-round/ |access-date=2025-04-12 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref><ref name="Garfinkle-2025">{{Cite web |last=Garfinkle |first=Allie |title=The oxymoron of Mira Murati's reported $2 billion seed round |url=https://fortune.com/2025/04/11/the-oxymoron-of-mira-muratis-reported-2-billion-seed-round/ |access-date=2025-05-25 |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref><ref name="TechCrunch-2025">{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2025-02-18 |title=Thinking Machines Lab is ex-OpenAI CTO Mira Murati's new startup |url=https://techcrunch.com/2025/02/18/thinking-machines-lab-is-ex-openai-cto-mira-muratis-new-startup/ |access-date=2025-03-23 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> Deelnemers aan die ronde, wat in Julie 2025 gesluit is en die maatskappy op $12 miljard waardeer, sluit in [[Nvidia]], Accel, ServiceNow, CISCO, [[AMD]], Jane Street Capital en die regering van [[Albanië]].<ref>{{Cite web |last=Zeff |first=Maxwell |date=2025-07-15 |title=Mira Murati's Thinking Machines Lab is worth $12B in seed round |url=https://techcrunch.com/2025/07/15/mira-muratis-thinking-machines-lab-is-worth-12b-in-seed-round/ |access-date=2025-07-22 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref><ref name="Saliu-2025" /> Thinking Machines Lab volg 'n bestuursstruktuur waarin Mira Murati 'n beslissende stem oor direksie-aangeleenthede het, geweeg om haar 'n meerderheidsbesluitnemingsvermoë te gee.<ref>{{Cite web |title=Thinking Machines Lab CEO Has Unusual Control in Andreessen-Led Deal |url=https://www.theinformation.com/articles/thinking-machines-lab-ceo-unusual-control-andreessen-led-deal |access-date=2025-05-30 |website=The Information |language=en}}</ref> ==Publikasies== * {{cite journal | author = Murati, Ermira | date = Spring 2022 | title = Language & Coding Creativity | journal = Daedalus | volume = 151 | issue = 2| pages = 156–167 | url = https://www.amacad.org/publication/language-coding-creativity | access-date = 25 September 2024 | doi = 10.1162/daed_a_01907 | location = Cambridge, MA | publisher = American Academy of Arts and Sciences (AAAS) | quote = | doi-access = free }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Murati, Mira }} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Hoof- uitvoerende beamptes]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] lrf6okywxjj6se50kmap2dkahxe2f2g 0 452664 2892756 2857818 2026-04-11T19:03:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892756 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Matt Deitke | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Matt Deitke | geboortedatum = [[2001]] | geboorteplek = [[Chicago]], [[Illinois]], Verenigde State | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = [[kunsmatige intelligensie]]-navorser en entrepreneur | ander = | bekend = Reuse salaris aanbod van [[Meta Platforms]] in 2025 | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Matt Deitke''' (gebore 2001) is 'n [[Amerikaanse]] [[kunsmatige intelligensie]]-navorser en entrepreneur. Vanaf Augustus 2025 werk hy by [[Meta Platforms]] se Superintelligence Lab, nadat hy 'n werkaanbod van $250 miljoen aanvaar het,<ref>{{Cite web |title=A 24-year-old AI researcher turned down Rs 1,090.63 crore offer from Meta, Zuckerberg doubled it up to Rs 21,791,975,000 - The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/a-24-year-old-ai-researcher-turned-down-125-million-offer-from-meta-zuckerberg-doubled-it-up-to-rs-21791975000/articleshow/123072060.cms?from=mdr |access-date=2025-08-06 |website=m.economictimes.com}}</ref><ref>{{citation|title=A.I. Researchers Are Negotiating $250 Million Pay Packages. Just Like NBA Stars.|language=en|work=The New York Times|url-access=subscription|first1=Mike|last1=Isaac|first2=Eli|last2=Tan|date=2025-07-31|access-date=2025-08-06|url=https://www.nytimes.com/2025/07/31/technology/ai-researchers-nba-stars.html|archive-url=http://web.archive.org/web/20250805155036/https://www.nytimes.com/2025/07/31/technology/ai-researchers-nba-stars.html|archive-date=2025-08-05}}</ref> na vroeëre openbare aandag rondom die weiering van 'n aanbod van $125 miljoen van dieselfde maatskappy.<ref>{{citation|title=Meta breaks records with $250m offer to 24-year-old AI prodigy|language=en|work=BizCommunity|date=2025-05-08|access-date=2025-08-06|url=https://www.bizcommunity.com/article/meta-breaks-records-with-250m-offer-to-24-year-old-ai-prodigy-957284a}}</ref><ref name="as-com">{{cite web |url=https://as.com/meristation/betech/quien-es-matt-deitke-el-genio-de-la-generacion-z-al-que-zuckerberg-meta-le-ha-ofrecido-un-contrato-historico-n/ |title=Quién es Matt Deitke, el genio de la generación Z al que Zuckerberg y Meta le han ofrecido un contrato histórico |publisher=AS.com |language=es |access-date=6 Augustus 2025}}</ref> Hy is ook bekend vir sy werk by die Allen Instituut vir KI en as die medestigter van die KI-beginonderneming Vercept.<ref name="bio">{{cite web |url=https://en.biographykind.com/matt-deitke/ |title=Matt Deitke Biography, Age, Career & Net Worth |website=Biography Kind |access-date=6 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bishop |first=Todd |date=2025-07-15 |title=Meta snags Seattle startup co-founder for Zuckerberg’s elite superintelligence team |url=https://www.geekwire.com/2025/meta-snags-seattle-startup-co-founder-for-zuckerbergs-elite-superintelligence-team/ |access-date=2025-08-06 |website=GeekWire |language=en-US}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Matt Deitke is omstreeks 2001 in die voorstedelike [[Chicago]], [[Illinois]], Verenigde State, gebore.<ref name="bio" /> Hy het 'n vroeë belangstelling in rekenaarvisie en KI-tegnologieë ontwikkel.<ref name="bio" /> Deitke het ingeskryf vir 'n PhD-program in [[rekenaarwetenskap]] aan die [[Universiteit van Washington]], waar hy navorsing begin het oor beliggaamde KI en [[masjienleer]], maar uiteindelik uitgeval het om op bedryfsnavorsing en entrepreneurskap te fokus.<ref name="toi">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-is-matt-deitke-the-24-year-old-ai-researcher-and-phd-dropout-behind-metas-250-million-offer/articleshow/123075133.cms |title=Who is Matt Deitke, the 24-year-old AI researcher and PhD dropout behind Meta’s $250 million offer? |website=The Times of India |date=4 Augustus 2025 |access-date=6 Augustus 2025}}</ref> ==Loopbaan== ===Allen Instituut vir KI=== Nadat hy die akademie verlaat het, het Deitke by die Allen Instituut vir KI (AI2) aangesluit, gebaseer in [[Seattle]], [[Washington (deelstaat)|Washington]], waar hy bygedra het tot multimodale redenasiestelsels en visie-taalmodelle.<ref name="cv">{{cite web |url=https://mattdeitke.com/CV.pdf |title=Matt Deitke – Curriculum Vitae |access-date=6 Augustus 2025}}</ref> Hy was betrokke by die ontwikkeling van 'n KI-[[kletsbot]] genaamd Molmo, 'n projek wat visie, taal en aksiebeplanning kombineer.<ref name="cv" /> ===Vercept=== In November 2024 het Deitke 'n KI-beginonderneming genaamd Vercept mede-gestig, wat daarop gemik was om [[Intelligente agent|outonome agente]] te ontwikkel wat in staat is om oop take in werklike omgewings uit te voer.<ref name="as-com" /> Ten spyte daarvan dat hulle slegs ongeveer tien werknemers met die bekendstelling gehad het, het die [[beginonderneming]] na bewering $16,5 miljoen in waagkapitaalbefondsing verseker.<ref name="as-com" /> ===Meta Superintelligence Lab=== Teen middel 2025 het Deitke 'n werkaanbod van Meta Platforms ontvang om by hul Superintelligence Lab aan te sluit, aanvanklik ter waarde van $125 miljoen. Hy het die aanvanklike aanbod van die hand gewys.<ref name="toi" /> Na 'n persoonlike vergadering met Meta se uitvoerende hoof, [[Mark Zuckerberg]], is die aanbod hersien en verdubbel tot 'n gerapporteerde $250 miljoen oor vier jaar.<ref name="as-com" /> Deitke het die opgedateerde aanbod aanvaar en amptelik by Meta aangesluit as 'n hoofnavorser binne hul Superintelligensie-laboratorium op 24-jarige ouderdom.<ref name="toi" /> ===Erkenning en impak=== Deitke se opgang van nagraadse student tot stigter van 'n beginonderneming en KI-navorser is wyd in tegnologie- en hoofstroommedia gedek. Hy word gereeld aangehaal as 'n prominente voorbeeld van Generasie Z se bydraes tot KI.<ref name="toi" /> Kommentators het sy loopbaantrajek met ander hoëprofiel jong tegnoloë vergelyk en die waarde van onafhanklike navorsingspaaie buite die tradisionele akademie beklemtoon.<ref name="as-com" /> ===Persoonlike lewe=== Vanaf 2025 is Matt Deitke ongeveer 24 jaar oud en woon hy in die Verenigde State.<ref name="bio" /> Hy onderhou 'n professionele webwerf en sosiale media-teenwoordigheid, veral op [[Twitter|X (voorheen Twitter)]], waar hy identifiseer as 'n "KI-navorser by Meta Superintelligence".<ref name="x">{{cite web |url=https://x.com/mattdeitke |title=Matt Deitke on X |website=X |access-date=6 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Deitke, Matt}} [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 6jpf5ba9zehf9nneyn2h0498pu13ott 0 452757 2892741 2830282 2026-04-11T18:57:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892741 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Marco Tardelli | image = [[Lêer:Marco Tardelli - Lucca Comics & Games 2016.jpg|220px]] | image_size = | caption = Tardelli in 2016 | fullname = Marco Tardelli | birth_date = {{birth date and age|df=y|1954|9|24}} | birth_place = [[Capanne di Careggine]], [[Italië]] | height = 1,78 m | position = Middelveldspeler, verdediger | years1 = 1972–1974 | caps1 = 41 | goals1 = 4 | clubs1 = [[Pisa Calcio|Pisa]] | years2 = 1974–1975 | caps2 = 36 | goals2 = 2 | clubs2 = [[Como Calcio|Como]] | years3 = 1975–1985 | caps3 = 259 | goals3 = 35 | clubs3 = [[Juventus FC|Juventus]] | years4 = 1985–1987 | caps4 = 43 | goals4 = 2 | clubs4 = [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] | years5 = 1987–1988 | caps5 = 14 | goals5 = 0 | clubs5 = [[FC St. Gallen|St. Gallen]] | totalcaps = 393 | totalgoals = 43 | nationalyears1 = 1976–1986 | nationalcaps1 = 81 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] | manageryears1 = 1988–1990 | managerclubs1 = Italië o/16 | manageryears2 = 1990–1993 | managerclubs2 = Italië o/21 (assistent) | manageryears3 = 1993–1995 | managerclubs3 = [[Como Calcio|Como]] | manageryears4 = 1995–1996 | managerclubs4 = [[AC Cesena|Cesena]] | manageryears5 = 1997–2000 | managerclubs5 = Italië o/21 | manageryears6 = 2000–2001 | managerclubs6 = [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] | manageryears7 = 2002–2003 | managerclubs7 = [[AS Bari|Bari]] | manageryears8 = 2004 | managerclubs8 = [[Egiptiese nasionale sokkerspan|Egipte]] | manageryears9 = 2005–2008 | managerclubs9 = [[AC Arezzo|Arezzo]] | manageryears10 = 2008–2013 | managerclubs10 = [[Ierse nasionale sokkerspan|Ierland]] (assistent) }} '''Marco Tardelli''' (gebore [[24 September]] [[1954]]) is ’n voormalige [[Italië|Italiaanse]] [[sokkerspeler]] en afrigter. Op klubvlak het hy as ’n middelveldspeler vir verskeie Italiaanse klubs gespeel; hy het sy loopbaan by Pisa begin en later vir Como, [[Juventus FC|Juventus]] en [[Internazionale]] gespeel, voordat hy by die Switserse klub St. Gallen afgetree het. Hy het ’n baie suksesvolle loopbaan by Juventus gehad, waar hy vyf [[Serie A|ligatitels]], verskeie Coppa Italia-titels, en vier belangrike UEFA-toernooie ([[UEFA Champions League|Europese Beker]], [[UEFA Bekerwenner-beker|Beker van Bekerwenners]], [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] en [[UEFA Superbeker]]) gewen het, en behoort tot die eerste drie spelers wat al die drie belangrikste UEFA-klubkompetisies gewen het, saam met sy Italiaanse en Juventus-spanmaats Antonio Cabrini en Gaetano Scirea.<ref name="Treble">{{cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=181082.html|title=Treble chance for Vítor Baía|author1=Hugo Pietra|date=21 May 2004|publisher=[[UEFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231646/http://www.uefa.com/news/newsid=181082.html|archive-date=2 December 2013|access-date=6 July 2016|url-status=dead}}</ref> Tardelli het ook groot sukses met die [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italiaanse nasionale span]] behaal. Hy het sy land by drie [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekers]] verteenwoordig ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]]), en die 1982-uitgawe van die toernooi gewen.<ref>{{Cite journal |author=Jon Carter |date=26 May 2010 |title=First XI: World Cup celebrations |url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/columns/story?id=790168&cc=5739&ver=global |url-status=dead |journal=ESPN |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603233147/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/columns/story?id=790168&cc=5739&ver=global |archive-date=3 June 2010}}</ref><ref>{{Cite journal |author=John F. Molinaro |date=13 May 2010 |title=World Cup memories: Tardelli's celebration, 1982 |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-memories-tardelli-s-celebration-1982-1.967834 |journal=CBC Sports}}</ref> Hy het ook aan die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] in 1980 deelgeneem, waar Italië vierde geëindig het op tuisgrond, en is in die toernooi-span aangewys. Tardelli, beskou as een van Italië se beste middelvelders en ’n van die beste spelers van sy generasie, was ’n energieke, hardhandige maar tegnies bekwame twee-rigting-middelvelder wat uitgestaan het vir sy bydraes in aanval en verdediging.<ref name="Italy's greatest midfielders">{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/news/18622/6097485/|title=Italy's greatest midfielders|work=Sky Sports|access-date=6 July 2016}}</ref><ref name="scartarono">{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/2015/10/17-5024596/veltroni_intervista_tardelli_inter_e_milan_mi_scartarono_/?cookieAccept|title=Veltroni intervista Tardelli: "Inter e Milan mi scartarono..."|author1=Walter Veltroni|date=17 October 2015|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|access-date=4 July 2016}}</ref><ref name="storiedicalcio.altervista.org">{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/marco_tardelli.html|title=Marco Tardelli|publisher=Storie di Calcio|language=it|access-date=27 March 2015}}</ref><ref name="Gli eroi in bianconero: Marco TARDELLI">{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-marco-tardelli-205580|title=Gli eroi in bianconero: Marco TARDELLI|author1=Stefano Bedeschi|date=24 September 2014|publisher=Tutto Juve.com|language=it|access-date=31 March 2015}}</ref> In 2004 is hy as 37ste in die [[UEFA]] Golden Jubilee-poll aangewys; hy is in 2015 in die Italiaanse Sokker Hall of Fame opgeneem. As afrigter het Tardelli aanvanklik met Italië se onder-16-span gewerk, en later as assistent-afrigter vir Cesare Maldini by die onder-21-span gedien. Hy het daarna verskeie klubs in Italië gelei voordat hy hoofafrigter van die Italië nasionale onder-21-span geword het, en die 1997 Middellandse See Spele sowel as die 2000 UEFA Europese Onder-21-kampioenskap gewen het, voordat hy teruggekeer het na klubvlak. Tussen 2004 en 2005 het hy ook die [[Egiptiese nasionale sokkerspan]] bestuur, terwyl hy tussen 2008 en 2013 as assistent-afrigter vir Giovanni Trapattoni by die [[Ierse nasionale sokkerspan]] gedien het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tardelli, Marco}} [[Kategorie:Italiaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] ip4i4stuk7frs9wjs0krb9erb9ypis1 0 452936 2893004 2853222 2026-04-12T07:19:54Z Aliwal2012 39067 2893004 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Curriebeker | jaar = 2020–21 | beeld = | beeldgrootte = | beeldbeskrywing = | verdedigende kampioene = [[Vrystaat Cheetahs]] <small>(6ste titel)</small> | kampioene = [[Blou Bulle]] <small>(24ste titel)</small> | totaal wedstryde = | wedstryde = | drieë = | meeste punte = | meeste drieë = }} Die '''2020–21 Curriebeker Premierafdeling''' was ’n top [[rugby]]kompetisie wat van 27 November – 30 Januarie 2021 tussen die provinsiale spanne van [[Suid-Afrika]] beslis is. Dit was die 82ste seisoen van die kompetisie sedert dit vir die eerste keer in [[1889]] gespeel is. Die [[Vrystaat Cheetahs]] was die verdedigende kampioen. Hulle het die [[Goue Leeus]] met 31–28 in die [[2019 Curriebeker Premierafdeling|2019 eindstryd]] in [[Bloemfontein]] verslaan. Die eindstryd is op 30 Januarie 2021 beslis met die [[Blou Bulle]] wat teen die [[Natalse Haaie]] in [[Pretoria]] gespeel het. Die Bulle het met 26–19 gewen en sodoende hulle 24ste titel ingepalm. == Spanne == {| class="wikitable collapsible sortable" style="text-align:left; line-height:110%; font-size:100%; width:75%;" |- | colspan=8 align=center | '''2020–21 Curriebeker Premierafdelingspanne''' |- ! width="25%" | Span ! width="30%" | Borgskapnaam ! width="25%" | Tuisstadion |- | Blou Bulle || Vodacom Blou Bulle || [[Loftus Versfeld]] |- | Goue Leeus || Xerox Goue Leeus || [[Ellispark-stadion|Ellispark]] |- | Westelike Provinsie || DHL Westelike Provinsie || [[Nuwelandstadion|Nuweland]] |- | Vrystaat Cheetahs || Toyota Vrystaat Cheetahs ||[[Vrystaatstadion]] |- | Natalse Haaie || Cell C Sharks || [[Kings Park-stadion|Kings Park]] |- | Pumas || Pumas || [[Mbombela-stadion]] |- | Griekwas || Tafel Lager Griekwas || [[Griekwapark]], [[Kimberley]] |} == Tabel == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- |colspan="14" cellpadding="0" cellspacing="0"| {|border="0" width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" |- |width=25% style="border:0px"| |style="border:0px"|'''[[2020–21 Curriebeker Premierafdeling|2020–21 Curriebekertabel]]''' |width=25% style="border:0px" align=right|<small class="editlink noprint plainlinksneverexpand">[{{SERVER}}{{localurl:Sjabloon:2020–21 Curriebekertabel|action=view}} bekyk] &middot; [{{SERVER}}{{localurl:Sjabloon:2018 Curriebekertabel|action=edit}} wysig] &middot; [[Sjabloonbespreking:2020–21 Curriebekertabel|bespreek]]</small> |} |- ! width="20"|Pos ! width="140"|Naam ! width="30"|S ! width="30"|W ! width="30"|G ! width="30"|V ! width="30"|PV ! width="30"|PT ! width="35"|+/&minus; ! width="30"|DV ! width="30"|DT ! width="30"|DBP ! width="30"|VBP ! width="30"|Tabelpunte |- bgcolor="#E8FFD8" |align=left|'''1''' |align=left|'''[[Blou Bulle]]''' || 12 || 8 || 1 || 3 || 305 || 216 || +89 || 32 || 22 || 3 || 2 || '''39''' |- bgcolor="#E8FFD8" |align=left|'''2''' |align=left|'''[[Westelike Provinsie]]''' || 12 || 7 || 2 || 3 || 272 || 216 || 56 || 32 || 21 || 3 || 2 || '''37''' |- bgcolor="#E8FFD8" |align=left|'''3''' |align=left|'''[[Natalse Haaie]]''' || 12 || 7 || 2 || 3 || 274 || 244 || +30 || 31 || 26 || 3|| 0 || '''35''' |- bgcolor="#E8FFD8" |align=left|'''4''' |align=left|'''[[Goue Leeus|Leeus]]''' || 12 || 6 || 2 || 4 || 275 || 221 || +54 || 29 || 20 || 2 || 4 || '''34''' |- |align=left|'''5''' |align=left|'''[[Vrystaat Cheetahs|Cheetahs]]''' || 12 || 6 || 1 || 5 || 285 || 275 || +10 || 30 || 28 || 3 || 2 || '''31''' |- |align=left|'''6''' |align=left|'''[[Pumas]]''' || 12 || 3 || 1 || 8 || 265 || 351 || −86 || 34 || 48 || 1 || 2 || '''17''' |- |align=left|'''7''' |align=left|'''[[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]]''' || 12 || 0 || 1 || 11 || 211 || 364 || −153 || 24 || 47 || 0 || 6 || '''8''' |- |}<noinclude> <ref>https://web.archive.org/web/20210111074118/https://springboks.rugby/tournaments/carling-currie-cup/ springboks.rugby</ref> [[Kategorie:Rugbysjablone]] </noinclude> === Tabelnotas === *Pos = Tabelposisie *S = Speel *W = Wen (4 punte) *G = Gelykop (2 punte) *V = Verloor (0 punte) *PV = Punte vir (Totale punte aangeteken) *PT = Punte teen (Totale punte afgestaan) *+/- = Punteverskil (Die totaal van PV minus PT) *DV = Drieë vir *DT = Drieë teen *DBP = Driebonuspunt: toegeken aan 'n span wat vier of meer drieë gedruk het in een wedstryd, ongeag die uitslag van die wedstryd. *VBP = Verloorbonuspunt: toegeken aan die verloorspan indien hulle met 7 of minder punte verloor het. *Pte = Alle tabelpunte versamel. {{Beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Curriebeker]]|jare=2020–21|voor=[[2019 Curriebeker Premierafdeling|2019 Curriebeker]]|na=[[2021 Curriebeker Premierafdeling|2021 Curriebeker]]}} {{eindboks}} == Wedstryde == === Eindstryd === {{rugbywedstryd | datum = 30 Januarie 2021 | tyd = 15:00 | tuis = [[Blou Bulle]] | telling = 26 – 19 | rapport = | weg = [[Natalse Haaie]] | tuispunte = | wegpunte = | stadion = [[Loftus Versfeld]], [[Pretoria]] | bywoning = | skeidsregter = }} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Navigasie Curriebeker}} {{DEFAULTSORT:Curriebeker 2020 Premierafdeling}} [[Kategorie:Sport in 2020]] [[Kategorie:Curriebeker]] 3xonz65ryaornucb99voa6l1qtyyfuo 0 453125 2892727 2845252 2026-04-11T18:53:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892727 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Leopold Aschenbrenner | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Leopold Aschenbrenner | geboortedatum = 2001 of 2002 | geboorteplek = Duitsland | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = | beroep = Navorser en belegger in [[kunsmatige intelligensie]] | ander = | bekend = ''Situational Awareness'' | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Leopold Aschenbrenner''' (gebore 2001 of 2002<ref name=apno>{{Cite news |last1=Nærland |first1=Mina Hauge |last2=Bjorkeng |first2=Per Kristian |date=2024-06-24 |title=22-åring har satt fyr på Silicon Valley |trans-title=22-year-old has set Silicon Valley on fire |url=https://www.aftenposten.no/kultur/i/6363VL/22-aaringen-leopold-aschenbrenners-essay-har-satt-fyr-paa-silicon-valley |work=Aftenposten |issn=0804-3116 |language=no}}</ref>) is 'n [[Duitsers|Duitse]] navorser en belegger in [[kunsmatige intelligensie]] (KI). Hy was deel van [[OpenAI]] se "''Superalignment''"-span voordat hy in April 2024 afgedank is oor 'n beweerde inligtinglek. Hy het 'n gewilde [[essay]] gepubliseer met die titel "''Situational Awareness''" oor die opkoms van [[kunsmatige algemene intelligensie]] en verwante sekuriteits[[risiko]]'s. ==Biografie== Aschenbrenner is in [[Duitsland]] gebore. Hy is opgevoed aan die John F. Kennedy-skool in [[Berlyn]] en het in 2021 op 19-jarige ouderdom as ''valedictorian'' aan die Columbia-universiteit gegradueer.<ref name=apno /><ref>{{Cite web |url=https://www.jugend-forscht.de/presse/pressemitteilungen/archiv/die-jugend-forscht-landessieger-2016-stehen-fest.html |title=Die Jugend forscht Landessieger 2016 stehen fest |trans-title=The 2016 Youth Research State Winners have been announced |date=2016-03-16 |publisher=Jugend forscht |language=de}}</ref> Hy het navorsing gedoen vir die Global Priorities Initiative aan die [[Universiteit van Oxford]] en was mede-outeur van 'n werksartikel in 2024 saam met Philip Trammell van Oxford. Hy het ook ervaring met die [[Effektiewe altruïsme|effektiewe altruïsme-beweging]].<ref>{{Cite web |last=Allen |first=Mike |date=2024-06-23 |title=10 takeaways: AI from now to 2034 |url=https://www.axios.com/2024/06/23/leopold-aschenbrenner-ai-future-silicon-valley |access-date=2024-12-27 |website=Axios |language=en}}</ref> As deel van die beweging was Aschenbrenner 'n lid van die FTX Future Fund-span, 'n filantropiese inisiatief wat deur die FTX-stigting geskep is, van Februarie 2022 tot [[FTX (maatskappy)|FTX]] se bankrotskap in November van daardie jaar.<ref>{{Cite news |last=Howcroft |first=Elizabeth |date=2023-04-06 |title=Collapse of FTX deprives academics of grants, stokes fears of forced repayment |url=https://www.reuters.com/technology/collapse-ftx-deprives-academics-grants-stokes-fears-forced-repayment-2023-04-06/ |publisher=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pahwa |first=Nitish |date=2023-12-13 |title=The Money Is Oregone |url=https://slate.com/technology/2023/12/sam-bankman-fried-sbf-oregon-carrick-flynn-ftx-effective-altruism-congress-campaign.html |website=Slate |issn=1091-2339}}</ref> ===OpenAI=== Aschenbrenner het in 2023 by OpenAI aangesluit, aan 'n projek genaamd "''Superalignment''" wat ondersoek hoe potensiële toekomstige [[superintelligensie]]s met menslike waardes in lyn gebring kan word.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-07-02 |title=Ex-OpenAI employee writes AI essay: War with China, resources and robots |url=https://www.heise.de/en/news/Ex-OpenAI-employee-writes-AI-essay-War-with-China-resources-and-robots-9786856.html |access-date=2024-12-28 |website=heise online |language=en}}</ref> In April 2023 het 'n [[kuberkraker]] toegang verkry tot OpenAI se interne boodskapstelsel en inligting gesteel, 'n gebeurtenis wat OpenAI privaat gehou het.<ref>{{Cite news |last=Metz |first=Cade |date=2024-07-04 |title=A Hacker Stole OpenAI Secrets, Raising Fears That China Could, Too |url=https://www.nytimes.com/2024/07/04/technology/openai-hack.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226102437/https://www.nytimes.com/2024/07/04/technology/openai-hack.html |archive-date=2024-12-26 |access-date=2024-12-27 |work=[[The New York Times]] |language=en |url-status=live }}</ref> Daarna het Aschenbrenner 'n memo aan OpenAI se direksie geskryf oor die moontlikheid van industriële spioenasie deur Chinese en ander buitelandse entiteite, waarin hy aangevoer het dat OpenAI se sekuriteit onvoldoende was. Volgens Aschenbrenner het hierdie memo gelei tot spanning tussen die direksie en die leierskap oor sekuriteit, en hy het 'n waarskuwing van menslike hulpbronne ontvang. OpenAI het hom later in April 2024 afgedank oor 'n beweerde inligtinglek, wat volgens Aschenbrenner oor 'n goedaardige dinkskrumdokument gegaan het wat met drie eksterne navorsers vir terugvoer gedeel is. OpenAI het verklaar dat die ontslag nie verband hou met die sekuriteitsmemo nie, terwyl Aschenbrenner gesê het dat dit destyds eksplisiet aan hom gemaak is dat dit 'n belangrike rede was.<ref>{{Cite web |last=Altchek |first=Ana |title=Ex-OpenAI employee speaks out about why he was fired: 'I ruffled some feathers' |url=https://www.businessinsider.com/former-openai-researcher-leopold-aschenbrenner-interview-firing-2024-6 |access-date=2024-12-28 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 6, 2024 |title=Ex-OpenAI Employee Reveals Reason For Getting Fired, "Security Memo Was..." |url=https://www.ndtv.com/feature/ex-openai-employee-reveals-reason-for-getting-fired-security-memo-was-5833447 |access-date=2024-12-28 |website=NDTV |language=en}}</ref> Die "Superalignment"-span is 'n maand later ontbind, met die vertrek van ander navorsers soos [[Ilya Sutskever]] en Jan Leike uit OpenAI.<ref>{{Cite web |last=Field |first=Hayden |date=2024-05-17 |title=OpenAI dissolves team focused on long-term AI risks, less than one year after announcing it |url=https://www.cnbc.com/2024/05/17/openai-superalignment-sutskever-leike.html |access-date=2024-12-28 |website=CNBC |language=en}}</ref> ===Beleggings=== Aschenbrenner het gesê dat hy 'n beleggingsfirma begin het met beleggers Patrick en John Collison, Daniel Gross, en Nat Friedman.<ref>{{Cite web |title=Post Script: Patrick Collison the Swiss dictator; McKillen-Bono whiskey lands ex-Bank of Ireland governor |url=https://www.businesspost.ie/article/post-script-patrick-collison-the-swiss-dictator-mckillen-bono-whiskey-lands-ex-bank-of-ireland-gov/ |access-date=2024-12-27 |website=www.businesspost.ie |language=en-US |url-access=subscription}}</ref><ref name=":0" /> Vernoem na sy opstel Situasionele Bewustheid, bestuur die KI-gefokusde verskansingsfonds meer as $1.5 miljard vanaf 2025.<ref>{{Cite web |last=Rudegeair |first=Peter |date=2025-08-10 |title=Billions Flow to New Hedge Funds Focused on AI-Related Bets |url=https://www.wsj.com/finance/investing/billions-flow-to-new-hedge-funds-focused-on-ai-related-bets-48d97f41 |access-date=2025-08-11 |work=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> ==''Situational Awareness'' essay== In 2024 het Aschenbrenner 'n 165-bladsy [[essay]] geskryf met die titel "''Situational Awareness: The Decade Ahead''". Dit bevat afdelings wat die opkoms van AKI voorspel, 'n pad van AKI na superintelligensie verbeel, vier risiko's vir die mensdom beskryf, 'n manier uiteensit vir mense om superintelligente masjiene te hanteer, en die beginsels van 'n "AKI-realisme" artikuleer. Hy waarsku spesifiek dat die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] hulle moet verdedig teen die gebruik van KI-tegnologieë deur lande soos [[Rusland]] en die [[Volksrepubliek China]].<ref name=":0">{{Cite news |last=Naughton |first=John |date=2024-06-15 |title=How’s this for a bombshell – the US must make AI its next Manhattan Project |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/jun/15/hows-this-for-a-bombshell-the-us-must-make-ai-its-next-manhattan-project |access-date=2024-12-27 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> Sy analise is gebaseer op toekomstige kapasiteit vir KI-stelsels om KI-navorsing uit te voer, wat 'n ''[[Forbes]]''-skrywer na verwys het as "[[rekursiewe selfverbetering]] en weghol-superintelligensie".<ref>{{Cite web |last=Toews |first=Rob |date=November 5, 2024 |title=AI That Can Invent AI Is Coming. Buckle Up. |url=https://www.forbes.com/sites/robtoews/2024/11/03/ai-that-can-invent-ai-is-coming-buckle-up/ |access-date=2024-12-27 |website=Forbes |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Aschenbrenner, Leopold}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] rsscx3fqkbgnssj3rfuj74qkxcuq4h4 0 453295 2892931 2834705 2026-04-11T23:54:19Z Jcb 223 2892931 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas weesplaneet | naam= WISE J085510.83-071442.5 | beeld= WISE 0855-0714 NIRCam gif.gif | onderskrif= WISE 0855-0714 se beweging in die lug, van foto's deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. | sterrebeeld= [[Noordelike Waterslang]] | bayernaam= | spektraaltipe= [[Y-dwerg|Y4V]]<ref name="Kirkpatrick2021"/><ref name="Mamajek">{{cite web |last1=Mamajek |first1=Eric |title=A Modern Mean Dwarf Stellar Color and Effective Temperature Sequence |url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/EEM_dwarf_UBVIJHK_colors_Teff.txt |access-date=7 February 2021}}</ref> | soort= [[Bruindwerg]] | RK= {{RK|08|55|10.83168}}<ref name="SIMBAD"/> | Dek= {{Dek|-07|14|42.5256}}<ref name="SIMBAD"/> | magnitude= | skynmagnitude= {{val|25.00|0.53}}<ref name="SIMBAD"/> | absolute magnitude= | B-V = | U-B = | massa= ~3-10 | radius= 0,89 | ligsterkte= | ouderdom= 1-10 miljard | temperatuur= 285 | afstand= | rotasiespoed= | fe-h= ~0 | veranderlik= | veelvoudig= | planete= | name= {{nowrap|WISEA J085510.74-071442.5}}, GJ&nbsp;11286<ref name="CNS5"/>}} '''WISE 0855-0714''' (volle naam '''WISE J085510.83-071442.5''',<ref name="Luhman2014" /> of '''W0855''' vir kort) is 'n [[bruindwerg]] van [[Sterreklassifikasie#Klas L, T en Y|spektraaltipe Y]] wat sowat 7,4 [[ligjare]] van die [[Aarde]] af in die sterrebeeld [[Noordelike Waterslang]] lê. Dit is die vierde naaste [[ster]] of bruindwerg van die [[Son]] af en is in 2013 ontdek van data van die [[Wide-field Infrared Survey Explorer]] (WISE). Teen 285 [[kelvin]] is dit die koudste bruindwerg wat nog ontdek is.<ref name="Luhman2024"/> Dit het 'n geraamde [[massa]] van tussen 3 en 10 [[Jupitermassa]]s, wat dit 'n [[planetêremassavoorwerp]] maak wat kleiner is as die 13 Jupitermassas wat nodig is om [[deuterium]] te verbrand. ==Waarnemings== Omdat WISE 0855-0714 'n geïsoleerde voorwerp is, kom sy ligsterkte hoofsaaklik van termiese bestraling.<ref name="NASA20140425" /> Die voorwerp se temperatuur is rofweg so laag soos kamertemperatuur, wat beteken sy ligsterkte is baie laag en dit straal hoofsaaklik [[infrarooi]] lig uit.<ref name="NASA20140425" /> WISE 0855-0714 is uiters dof, met 'n [[skynbare magnitude]] van 26,3.<ref name="Schneider2016"/><ref name="Osorio2016"/> Sy helderheid neem af met afnemende [[golflengte]]s en dit is dus prakties gesproke onsigbaar in [[sigbare lig]].<ref name="NASA20140425" /> ==Verwysings== {{Verwysings|2 |verwysings= <ref name="Kirkpatrick2021">{{cite journal |display-authors = etal |first1 = J. Davy |last1 = Kirkpatrick |first2 = Christopher R. |last2 = Gelino |first3 = Jacqueline K. |last3 = Faherty |first4 = Aaron M. |last4 = Meisner |first5 = Dan |last5 = Caselden |first6 = Adam C. |last6 = Schneider |title = The Field Substellar Mass Function Based on the Full-sky 20 pc Census of 525 L, T, and Y Dwarfs |journal = The Astrophysical Journal Supplement Series |date = March 2021 |volume = 253 |issue = 1 |id = 7 |pages = 85 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-4365/abd107 |arxiv = 2011.11616 |bibcode = 2021ApJS..253....7K |s2cid = 227126954}}</ref> <ref name="SIMBAD">{{cite simbad |title=WISEA J085510.74-071442.5 |access-date=15 May 2017}}</ref> <ref name="CNS5">{{cite journal |arxiv=2211.01449 |last1=Golovin |first1=Alex |last2=Reffert |first2=Sabine |last3=Just |first3=Andreas |last4=Jordan |first4=Stefan |last5=Vani |first5=Akash |last6=Jahreiß |first6=Hartmut |title=The Fifth Catalogue of Nearby Stars (CNS5) |date=November 2022 |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=670 |issue= |pages=A19 |doi=10.1051/0004-6361/202244250 |bibcode=2023A&A...670A..19G|s2cid=253264922 }} Catalogue can be accessed [https://dc.g-vo.org/CNS5 here].</ref> <ref name="Luhman2014">{{cite journal |first1 = Kevin L. |last1 = Luhman |title = Discovery of a ~250 K Brown Dwarf at 2 pc from the Sun |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = May 2014 |volume = 786 |issue = 2 |id = L18 |pages = 6 |doi-access = free |doi = 10.1088/2041-8205/786/2/L18 |arxiv = 1404.6501 |bibcode = 2014ApJ...786L..18L |s2cid = 119102654}}</ref> <ref name="Luhman2024">{{cite journal |display-authors = etal |first1 = K. L. |last1 = Luhman |first2 = P. |last2 = Tremblin |first3 = C. |last3 = Alves de Oliveira |first4 = S. M. |last4 = Birkmann |first5 = I. |last5 = Baraffe |first6 = G. |last6 = Chabrier |title = JWST/NIRSpec Observations of the Coldest Known Brown Dwarf |journal = The Astronomical Journal |date = January 2024 |volume = 167 |issue = 1 |pages = 5 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ad0b72 |arxiv = 2311.17316 |bibcode = 2024AJ....167....5L |s2cid = 265498620}}</ref> <ref name="NASA20140425">{{cite news |url=http://www.nasa.gov/jpl/wise/spitzer-coldest-brown-dwarf-20140425/ |title=NASA's Spitzer and WISE Telescopes Find Close, Cold Neighbor of Sun |work=[[NASA]].gov |first1=Whitney |last1=Clavin |first2=J. D. |last2=Harrington |date=25 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426004939/http://www.nasa.gov/jpl/wise/spitzer-coldest-brown-dwarf-20140425 |archive-date=26 April 2014 |url-status=dead}}</ref> <ref name="Schneider2016">{{cite journal |first1 = Adam C. |last1 = Schneider |first2 = Michael C. |last2 = Cushing |first3 = J. Davy |last3 = Kirkpatrick |first4 = Christopher R. |last4 = Gelino |title = The Collapse of the Wien Tail in the Coldest Brown Dwarf? Hubble Space Telescope Near-infrared Photometry of WISE J085510.83-071442.5 |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = June 2016 |volume = 823 |issue = 2 |id = L35 |pages = 6 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8205/823/2/L35 |arxiv = 1605.05618 |bibcode = 2016ApJ...823L..35S |s2cid = 13222844}}</ref> <ref name="Osorio2016">{{cite journal |display-authors = etal |first1 = M. R. |last1 = Zapatero Osorio |first2 = N. |last2 = Lodieu |first3 = V. J. S. |last3 = Béjar |first4 = E. L. |last4 = Martin |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = A. |last6 = Bayo |title = Near-infrared photometry of WISE J085510.74-071442.5 |journal = Astronomy & Astrophysics |date = August 2016 |volume = 592 |id = A80 |pages = 9 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361/201628662 |arxiv = 1605.08620 |bibcode = 2016A&A...592A..80Z |s2cid = 118659230}}</ref> }} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = WISE 0855−0714}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bruindwerge]] [[Kategorie:Noordelike Waterslang]] [[Kategorie:Weesplanete]] fnwvdnt1tnp4gtipd96p3y87zz9u885 0 453803 2892761 2870773 2026-04-11T19:04:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892761 wikitext text/x-wiki '''M.M.E. (Maxi) Schoeman''' ([[29 November]] [[1954]]-[[14 September]] [[2025]]) was ‘n [[politieke wetenskap]] professor aan die [[Universiteit van Pretoria]] (UP). Sy het as Hoof van die Departement Politieke Wetenskappe en daarna as Adjunkdekaan in beheer van Nagraadse Studies in die Fakulteit Geesteswetenskappe aan die UP gedien.<ref>Universitiet Pretoria, 15 September 2025, Fakulteit Geesteswetenskappe Nuus. Professor Maxi Schoeman (1954-2025): A Distinguished Scholar of Security Studies and International Relations. https://www.up.ac.za/faculty-of-humanities/news/post_3347433-professor-maxi-schoeman-1954-2025-a-distinguished-scholar-of-security-studies-and-international-relations{{Dooie skakel|date=Januarie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} . Besoek 15 September 2025.</ref> ==Opleiding== Schoeman behaal ‘n MA in [[Politieke wetenskap|Politieke Wetenskap]] aan die Randse Afrikaanse Universiteit (RAU) (nou die [[Universiteit van Johannesburg]]) en haar PhD in [[Internasionale verhoudinge|Internasionale Betrekkinge]] aan die Universiteit van Wallis in [[Aberystwyth]].<ref> University of Pretoria, Communications, Faculty of Humanities, Professor Maxi Schoeman, https://www.up.ac.za/political-sciences/article/1820153/professor-maxi-schoeman. Besoek 15 September 2025.</ref> ==Loopbaan== Schoeman het in 2000 by die UP aangesluit en as professor en hoof van die Departement Politieke Wetenskappe gedien. Sy het ook as voorsitter van die Kern Sosiale Wetenskappe-groep in die Fakulteit Geesteswetenskappe gedien. Sy was 'n lid van die Universiteitsraad en 'n adjunkprofessor in die Skool vir Openbare Beleid aan die George Mason-universiteit in die Verenigde State. In 2016 is sy aangestel as adjunkdekaan: nagraadse studies en etiek by die Fakulteit Geesteswetenskappe (Universiteit van Pretoria). Sy het navorsingsgenootskappe by die [[Universiteit van Cambridge]] (1995/96), die Kopenhagen Vredesnavorsingsinstituut (2001), die Dag Hammarskjöld-stigting (2009) en die Nordiese Afrika-instituut (2009) beklee. Sy is bekroon met die 2014 Claude Ake Besoekende Leerstoel aan die [[Universiteit van Uppsala]]. Sy het gaslesings en seminare aangebied by, onder andere, die universiteite van Kopenhagen, Aalborg, Konstanz, Indiana en Beijing. Sy het noue navorsingsbande met die Afrika-leierskapsentrum in [[Nairobi]] en die Kofi Annan Internasionale Vredesbewaring-opleidingsentrum in [[Accra]] gehandhaaf. Schoeman was 'n lid van die Adviesraad van die Afrika-vredesnetwerk van die Sosiale Wetenskappe-navorsingsraad in New York, adjunkvoorsitter van die Instituut vir Globale Dialoog en 'n trustee van die Instituut vir Veiligheidstudies. Sy het gedien op die redaksierade van verskeie plaaslike en internasionale tydskrifte op die gebied van [[Internasionale verhoudinge|internasionale betrekkinge]].<ref> University of Pretoria, Communications, Faculty of Humanities, Professor Maxi Schoeman, https://www.up.ac.za/political-sciences/article/1820153/professor-maxi-schoeman. Besoek 15 September 2025.</ref> ==Geselekteerde publikasies== *2017: ''Special focus on the South African Nation Brand'', ''Strategic Review for Southern Africa'', 39(1) (mede-redakteur). *2015: ''South Africa’s symbolic hegemony in Africa'', ''International Politics'', 52, mede-outeur. *2015: ''South Africa as an emerging power: from label to status consistency?'', ''South African Journal of International Affairs'' 22 (4). *2015: ''Alliances Beyond BRICS'', ''South African Journal of International Affairs'', 22(2) (gas-redakteur). *2015: ''South Africa’s symbolic hegemony in Africa'', ''International Politics'', 52 (mede-outeur). *2013: ''South Africa’s foreign policy: challenges and constraints'', ''Welt Trends'', 21, September/Oktober (mede-outeur). *2013: ''South Africa in the company of giants: the search for leadership in a transforming global order'', ''International Affairs'', 89(1) (mede-outeur). *2013: ''Regional integration, regionalism and regionalisation in Africa; an imagined reality?'' in Candice Moore (red), ''Regional integration and social cohesion: perspectives from the Developing World'', [[Brussel]]: Peter Lang. *2013: ''Foreign policy and the military: in service of reconstruction and development?'' in Theo Neethling and Heidi Hudson (reds), ''Post-conflict reconstruction and development in Africa: concepts, role-players, policy and practice'', Kaapstad: UCT Press. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schoeman, Maxi}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] eqp29w6vq15ymhq0i9qc3efw7ekvyat 0 453914 2892813 2839385 2026-04-11T19:26:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892813 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ousmane Dembélé | image = [[Lêer:Ousmane Dembélé 2018 (cropped).jpg|240px]] | caption = Dembélé by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018 FIFA Wêreldbeker]] | full_name = Masour Ousmane Dembélé<ref name="Legion">{{cite journal |date=1 January 2019 |title=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination |trans-title=Decree of 31 December 2018 on promotion and appointment |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000037909703 |journal=Official Journal of the French Republic |volume=2019 |issue=1 |id=PRER1835394D |access-date=26 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1997|5|15|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: France |publisher=FIFA |page=11 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | birth_place = Vernon, [[Frankryk]] | height = 1.78 m<ref>{{cite web |url=https://www.psg.fr/en/players/ousmane-dembele |title=Ousmane Dembélé |date=15 May 1997 |publisher=Paris Saint-Germain FC |access-date=25 August 2025}}</ref> | position = Aanvaller | currentclub = [[Paris Saint-Germain|Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2004–2009 | youthclubs1 = Madeleine Évreux | youthyears2 = 2009–2010 | youthclubs2 = [[Évreux FC 27|Évreux]] | youthyears3 = 2010–2015 | youthclubs3 = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | years1 = 2014–2015 | clubs1 = [[Stade Rennais FC|Rennes II]] | caps1 = 22 | goals1 = 13 | years2 = 2015–2016 | clubs2 = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | caps2 = 26 | goals2 = 12 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Borussia Dortmund]] | caps3 = 32 | goals3 = 6 | years4 = 2017–2023 | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 127 | goals4 = 24 | years5 = 2023– | clubs5 = [[Paris Saint-Germain]] | caps5 = 58 | goals5 = 26 | nationalyears1 = 2013–2014 | nationalteam1 = Frankryk o/17 | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2014–2015 | nationalteam2 = Frankryk o/18 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2015 | nationalteam3 = Frankryk o/19 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2016 | nationalteam4 = Frankryk o/21 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2016– | nationalteam5 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps5 = 57 | nationalgoals5 = 7 | club-update = 30 August 2025 | nationalteam-update = 5 September 2025 }} '''Masour Ousmane Dembélé''' (gebore [[15 Mei]] [[1997]]) is ’n [[Frankryk|Franse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller speel vir die [[Ligue 1]]-klub [[Paris Saint-Germain]] en die [[Franse nasionale sokkerspan|Franse nasionale span]]. Dembélé het sy professionele loopbaan by Rennes begin, waar hy as Ligue 1 Jong Speler van die Jaar aangewys is in sy enigste seisoen met die eerste span. In 2016 het hy na die Duitse klub [[Borussia Dortmund]] oorgegaan, waar hy die [[DFB-Pokal]] gewen het in sy debuutseisoen en in die eindstryd aangeteken het. As een van die mees belowende jong talente in wêreldsokker beskou, het hy in 2017 by die Spaanse klub [[FC Barcelona|Barcelona]] aangesluit vir ’n aanvanklike fooi van €105 miljoen — destyds die gesamentlik tweede duurste speler in die geskiedenis, saam met [[Paul Pogba]] en agter [[Neymar]]. Alhoewel hy nie heeltemal aan die verwagtinge by die klub voldoen het nie, het Dembélé verskeie binnelandse titels met Barcelona gewen, insluitend drie [[La Liga]]-, twee Copa del Rey- en twee Supercopa de España-titels. Dembélé het in 2023 na Frankryk teruggekeer en vir Paris Saint-Germain geteken vir ’n fooi van €50,4 miljoen. In die 2024/25-seisoen het hy sy loopbaan laat herleef met 33 doele en 15 doelpasse in 49 wedstryde, wat ’n sleutelrol gespeel het in PSG se oorwinning van die kontinentale drie-dubbel. Hy is aangewys as die Ligue 1 Speler van die Jaar en [[UEFA Champions League]] Speler van die Seisoen, het as die topskieter van Ligue 1 geëindig en die 2025 Ballon d'Or gewen. Na 20 wedstryde en vyf doele op jeugvlak, het Dembélé sy senior internasionale debuut vir Frankryk in 2016 gemaak. Hy was deel van die Franse span wat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|FIFA Wêreldbeker in 2018]] gewen het, en het ook deelgeneem aan die [[UEFA Europa-beker|Europeese Kampioenskap]] in 2021, die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbeker in 2022]] (waar hulle as naaswenners geëindig het), en die Europeese Kampioenskap in 2024.<ref name=":6">{{cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f|title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Desire Doue's Champions League final fireworks move PSG teenager into the top 10 - but this is Ousmane Dembele's Golden Ball|date=1 June 2025|website=Goal.com|access-date=3 June 2025}}</ref><ref name=":7">{{cite web|url=https://www.givemesport.com/best-football-players-in-the-world/|title=The 25 best footballers in the world right now - ranked in order|last1=Swan|first1=Rob|last2=Malyan|first2=Christy|date=10 November 2023|website=GiveMeSport|access-date=3 June 2025|last3=Murray|first3=Will}}</ref><ref name=":8">{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/insider/story/_/id/44237996/ousmane-dembele-psg-liverpool-france-best-player-world|title=After PSG beat Liverpool, we ask: Is Dembélé the world's best soccer player?|date=14 March 2025|website=ESPN|access-date=3 June 2025}}</ref> Dembélé is in Vernon, [[Normandië]], gebore. Sy ma is van [[Mauritanië]] en [[Senegal]], en sy pa is van [[Mali]]. Hy het as kind in Évreux sokker begin speel.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/mar/23/ousmane-dembele-football-hottest-property-rennes-bayern-munich-ligue-1|title=Ousmane Dembélé: football's hottest property, if you can convince his mother|last=Aarons|first=Ed|date=23 March 2016|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=31 January 2017|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414013530/https://www.theguardian.com/football/2016/mar/23/ousmane-dembele-football-hottest-property-rennes-bayern-munich-ligue-1|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Olivier|first=Mathieu|url=http://www.jeuneafrique.com/352918/societe/ousmane-dembele-nouvelle-etoile-dorigine-africaine-football-francais/|title=Qui est Ousmane Dembélé, la nouvelle étoile d'origine africaine du football français ?|date=30 August 2016|magazine=Jeune Afrique|language=fr|access-date=31 January 2017|archive-date=26 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826105414/http://www.jeuneafrique.com/352918/societe/ousmane-dembele-nouvelle-etoile-dorigine-africaine-football-francais|url-status=live}}</ref> == Klubloopbaan == === Rennes === Op 6 September 2014 het hy vir Rennes se tweede span gedebuteer. Hy het 13 doele in 18 wedstryde in sy eerste seisoen aangeteken. Op 6 November 2015 het hy sy eerste wedstryd vir Rennes se eerstespan in Ligue 1 gespeel.<ref>{{cite news|title=Angers – Rennes – Ligue 1|url=http://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2015-2016/live-sco-angers-stade-rennais_mtc782233/live.shtml|publisher=Eurosport|access-date=11 August 2017|date=6 November 2015|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811143258/http://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2015-2016/live-sco-angers-stade-rennais_mtc782233/live.shtml|url-status=live}}</ref> Op 22 November het hy sy eerste doel in Ligue 1 aangeteken. Hy het sy eerste drie-doel-wedstryd op 6 Maart 2016 teen [[FC Nantes|Nantes]] aangeteken. Hy het sy eerste seisoen met 12 doele in 29 wedstryde afgesluit. === Borussia Dortmund === Op 12 Mei 2016 het Dembélé ’n vyfjaar-kontrak met Borussia Dortmund geteken.<ref>{{Cite web|url=http://www.bvb.de/eng/News/Overview/Borussia-Dortmund-signs-top-talent-Ousmane-Dembele|title=Borussia Dortmund signs top talent Ousmane Dembélé|date=12 May 2016|publisher=[[Borussia Dortmund]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518002702/http://www.bvb.de/eng/News/Overview/Borussia-Dortmund-signs-top-talent-Ousmane-Dembele|archive-date=18 May 2016|access-date=12 May 2016|url-status=live}}</ref> Hy het sy eerste doel vir die klub op 20 September 2016 teen VfL Wolfsburg aangeteken en sy eerste Champions League-doel op 22 November teen [[Legia Warskou]]. Hy het in die DFB-Pokal-halfeindstryd teen [[FC Bayern München|Bayern München]] aangeteken en Dortmund gehelp om die eindstryd te bereik. Op 27 Mei 2017 het hy die eerste doel in die eindstryd teen [[Eintracht Frankfurt]] aangeteken, en Dortmund het 2–1 gewen. Hy het die seisoen met ses doele en 13 doelpasse afgesluit en is in die [[Bundesliga]]-span van die seisoen ingesluit en as Rookie van die Seisoen aangewys.<ref name="ToS">{{cite web|url=http://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp|title=Official Bundesliga Team of the Season for 2016/17|date=26 May 2017|publisher=Bundesliga|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184358/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp|archive-date=12 June 2018|access-date=29 May 2017|url-status=live}}</ref> === Barcelona === Op 25 Augustus 2017 het Barcelona ooreengekom om Dembélé vir €105 miljoen te koop. Hy het ’n vyfjaar-kontrak onderteken en die nommer 11-trui gekry.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/41044659|title=Ousmane Dembele: Barcelona agree £135.5m deal for Dortmund forward|date=25 August 2017|access-date=25 August 2017|work=BBC Sport|archive-date=25 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825230601/http://www.bbc.com/sport/football/41044659|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com.au/story/3188187/borussia-dortmund-confirm-barcelona-close-to-ousmane-dembele-deal|title=Borussia Dortmund confirm Barcelona close to Ousmane Dembele deal|last=Marsden|first=Samuel|date=25 August 2017|website=ESPN FC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825181927/http://www.espnfc.com.au/story/3188187/borussia-dortmund-confirm-barcelona-close-to-ousmane-dembele-deal|archive-date=25 August 2017|access-date=25 August 2017|url-status=live}}</ref> In sy eerste seisoen (2017/18) het hy vier doele in 24 wedstryde aangeteken en La Liga en die Copa del Rey gewen. In die 2018/19-seisoen het hy 14 doele aangeteken en weer La Liga gewen. Tussen 2019 en 2021 het hy verskeie hamstringbeserings gehad wat hom lank buite aksie gehou het. Hy het in September 2020 teruggekeer en in Oktober sy eerste doel na 380 dae aangeteken. In 2021 het hy weer ’n hamstringbesering opgedoen tydens die Europese Kampioenskap, wat ’n operasie vereis het. In die 2021/22-seisoen het hy 13 doelpasse in La Liga aangeteken en as die liga se topspelmaker geëindig. Op 14 Julie 2022 het hy sy kontrak met Barcelona tot 2024 verleng.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2672243/dembele-to-sign-contract-until-2024|title=Dembélé to sign contract until 2024|website=FC Barcelona|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714132724/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2672243/dembele-to-sign-contract-until-2024|archive-date=14 July 2022|access-date=15 July 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2677465/ousmane-dembele-fc-barcelona-was-always-my-first-choice|title=Ousmane Dembélé: 'FC Barcelona was always my first choice'|website=FC Barcelona|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714133613/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2677465/ousmane-dembele-fc-barcelona-was-always-my-first-choice|archive-date=14 July 2022|access-date=15 July 2022|url-status=live}}</ref> Sy vrystellingsklousule is op €50 miljoen vasgestel en later op 1 Augustus 2023 tot €100 miljoen verhoog.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/psg-trigger-ousmane-dembele-private-eur50m-release-clause-barcelona/blt4214c1d891f87071|title=PSG trigger Ousmane Dembele's 'private' €50m release clause with transfer from Barcelona set to be finalised this week|date=1 August 2023|publisher=Goal.com}}</ref> === Paris Saint-Germain === Op 12 Augustus 2023 het Dembélé by die Ligue 1-klub Paris Saint-Germain aangesluit op ’n kontrak tot Junie 2028, vir ’n bedrag van €50,4 miljoen.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/38106043/psg-sign-dembele-barcelona-agreeing-50m-deal|title=PSG sign Dembele from Barcelona after agreeing €50m deal|date=12 August 2023|publisher=ESPN}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3611320/agreement-on-transfer-of-ousmane-dembele-to-paris-st-germain|title=Agreement on transfer of Ousmane Dembélé to Paris St Germain|date=12 August 2023|website=FC Barcelona|access-date=12 August 2023}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2023/08/12/fc-barcelona-come-out-of-dembele-psg-transfer-richer-than-expected-after-pressuring-players-camp-reports/|title=FC Barcelona Come Out Of Dembele PSG Transfer Richer Than Expected After Pressuring Player's Camp: Reports|last=Sanderson|first=Tom|website=Forbes|access-date=14 August 2023}}</ref> Hy is aanvanklik die nommer 23-trui toegeken, maar het na nommer 10 oorgeskakel ná Neymar se vertrek uit die klub.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/ousmane-dembele-another-star-in-paris-psg-mercato-2324-equipe-premiere|title=Ousmane Dembélé, another star in Paris|date=12 August 2023|website=Paris Saint-Germain F.C.|language=en|access-date=12 August 2023}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/the-number-10-for-dembele-psg-paris-saint-germain|title=DEMB10UZ - The number 10 for Dembélé!|date=17 August 2023|website=Paris Saint-Germain F.C.|access-date=17 August 2023}}</ref> In sy eerste seisoen (2023/24) het hy PSG gehelp om die Ligue 1-titel en die Coupe de France te wen. In die 2024/25-seisoen het hy 33 doele en 15 doelpasse in 49 wedstryde aangeteken, PSG gelei tot die kontinentale drie-dubbel en as mede-topskieter in Ligue 1 geëindig met 21 doele. Hy is aangewys as die Ligue 1 Speler van die Jaar en het die Champions League gewen, met twee assists in die finaal. Op 22 September 2025 is hy met die FIFA Ballon d'Or bekroon.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9v71gxp02ro|title=Tearful Dembele wins Ballon d'Or as PSG dominate|date=2025-09-22|website=BBC Sport|access-date=2025-09-23}}</ref> == Internasionale loopbaan == Dembélé is vir die eerste keer in Augustus 2016 vir die senior Franse nasionale span gekies. Hy het sy debuut op 1 September 2016 gemaak teen [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] en sy eerste doel vir Frankryk op 13 Junie 2017 teen [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] aangeteken.<ref>{{cite news |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40168358 |title=France 3–2 England |publisher=BBC Sport |date=13 June 2017 |access-date=11 August 2017 |archive-date=20 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020184417/https://www.bbc.co.uk/sport/football/40168358 |url-status=live }}</ref> Hy was deel van die Franse span wat die 2018 FIFA Wêreldbeker in [[Rusland]] gewen het, maar het nie in die eindstryd teen [[Kroatiese nasionale sokkerspan|Kroasië]] gespeel nie.<ref name="WC2018">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44754965 |title=France 4–2 Croatia |first=Phil |last=McNulty |publisher=BBC Sport |date=15 July 2018 |access-date=18 December 2022}}</ref> Hy het deelgeneem aan die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]] in [[Katar]], waar Frankryk tweede geëindig het. Hy het in die eindstryd teen [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] begin en is in die 41ste minuut vervang nadat hy ’n strafskop veroorsaak het.<ref>{{cite web |last=Murray |first=Scott |date=18 December 2022 |title=2022 World Cup final: Argentina 3–3 France (aet, 4–2 on pens) – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live?page=with:block-639f3b018f0834f3c057bd19&filterKeyEvents=false |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218223853/https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live?page=with:block-639f3b018f0834f3c057bd19 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dembélé, Ousmane}} [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7xpvb849qkfeuyoye04x2omquh9yxae 0 454011 2892712 2850798 2026-04-11T18:49:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892712 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kenny Kunene.jpg|duimnael|Foto van Kenny Kunene as  Vervoer-MMC in die Stad Johannesburg.]] '''Kenny Kunene''' (gebore [[21 Oktober]] [[1970]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[sakeman]], [[politikus]], motiveringspreker, onderwyser, aktivis en veroordeelde [[misdadiger]]. Kunene dien tans as Adjunkpresident van die [[Patriotic Alliance]]. Hy het van 2013 tot 2014 as Sekretaris-Generaal van die Patriotic Alliance gedien. Terwyl hy as 'n hoërskool [[Engels]]-[[onderwyser]] gewerk het, het Kunene 'n [[sjebeen]] geopen wat [[alkohol]] na werk verkoop het en begin betrokke raak by kriminele aktiwiteite, insluitend rooftogte en [[bedrog]]. In 1997 is hy skuldig bevind aan die bestuur van 'n [[Ponzi-skema]] waarvoor hy ses jaar tronkstraf uitgedien het.<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2011/02/15/world/africa/15southafrica.html|title=Partying Amid Poverty Stirs South Africa Debate |last=Dugger |first=Celia W. |date=14 Februarie 2011|website=[[The New York Times]] |access-date=20 Mei 2019}}</ref> Na sy tronkstraf het Kunene 'n motiveringspreker geword en aktief geraak in plaaslike politiek. Hy het later 'n klub genaamd ZAR geopen en bekend geword vir die hou van oordadige partytjies. In 2011 het hy kontroversie ontlok vir die aanbied van "soesji-partytjies" waar gaste [[soesji]] van die liggame van halfnaakte vroue geëet het.<ref>{{cite web |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/western-cape/kunene-no-more-sushi-parties-1020124|title=Kunene: No more sushi parties |last=Mtyala |first=Quinton|date=12 Februarie 2011|website=iol.co.za|publisher=Independent Online|access-date=20 Mei 2019}}</ref> In Februarie 2019 het Kunene Yookoo Rides vrygestel, 'n mobiele toepassing vir voertuighuurdienste.<ref>{{cite web|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2019-03-14-from-sushi-king-to-taxi-boss-kenny-kunene-takes-on-uber-with-new-app/|title=From 'sushi king' to taxi boss: Kenny Kunene takes on Uber with new app|last=Njilo |first=Nonkululeko|date=14 Maart 2019|website=timeslive.co.za|publisher=[[The Times]]|access-date=20 Mei 2019}}</ref> ==Vroeë lewe== Kenny Kunene is deur sy moeder en grootouers grootgemaak. Kunene se moeder het as 'n evangelis en geloofsgeneser gedien. Terwyl hy naby [[Odendaalsrus]] grootgeword het, was sy ouma, 'n vroedvrou, die gesin se enigste broodwinner.<ref name=tnyt>{{cite news|last=Dugger|first=Celia|title=Partying Amid Poverty Stirs South Africa Debate|url=https://www.nytimes.com/2011/02/15/world/africa/15southafrica.html|accessdate=18 Februarie 2011|newspaper=The New York Times|date=14 Februarie 2011|page=A4}}</ref> Kunene het in die 1980's by studentepolitiek betrokke geraak en op die ouderdom van 15 is hy vir 6 maande tronk toe gestuur weens sy rol in studente-opstande en -protesoptogte in die [[Vrystaat]]. ==Loopbaan== Kunene het Marobe Laerskool, Rearabetswe Sekondêre Skool en [[Vista-universiteit]] bygewoon. Hy het later 'n Engels- en geskiedenisonderwyser geword.<ref name=tnyt/><ref name=tt/> Kunene is van 1997 tot 2003 gevange geneem nadat hy skuldig bevind is aan die bestuur van 'n [[Ponzi-skema]].<ref name=tnyt/><ref name=tt/> Terwyl hy in die tronk was, het hy partytjies gereël om welwillendheid onder sy medegevangenes te bou en was invloedryk in die tronk.<ref name=io>{{cite news|last=Grange|first=Helen|title=A chat with 'Sushi King'|url=http://www.iol.co.za/tonight/news/local/a-chat-with-sushi-king-1.1022001|accessdate=18 Februarie 2011|newspaper=Independent Online|date=6 Februarie 2011}}</ref> Nadat hy vrygelaat is, het hy by Calculus Privaatskool in Bloemfontein gaan werk en later begin saamwerk met die veroordeelde bankrower [[Gayton McKenzie]], wat sedertdien 'n motiveringspreker geword het. Kunene en McKenzie het toe in 'n seekosverspreidingsonderneming belê. Kunene het ook as 'n skakelkonsultant en lobbyis vir mynmaatskappye gewerk.<ref name="tnyt" /> In Maart 2012 het die woordvoerder van die [[Valke]] (spesiale polisie-ondersoekeenheid) McIntosh Polela bevestig dat die Valke 'n ondersoek na Kunene gedoen het rakende bedrieglike voorstellings aan gemeenskappe en potensiële aandeelhouers as deel van die aansoek om mynregte deur Central Rand Gold (CRG).<ref>{{Cite web|url=http://www.sundayworld.co.za/news/2013/06/30/hawks-investigating-sushi-king-kenny|title=Hawks investigating Sushi King Kenny - SundayWorld|last=kaBIZOKWAKHE|first=MZWANDILE|website=www.sundayworld.co.za|access-date=2017-09-08|archive-date=2017-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901014515/http://www.sundayworld.co.za/news/2013/06/30/hawks-investigating-sushi-king-kenny|url-status=dead}}</ref> Geen aanklagte is uiteindelik ingestel nie. Kunene was 'n ondersteuner van die [[African National Congress]] tot 2013 toe hy 'n skerp ope brief aan president [[Jacob Zuma]] geskryf het waarin hy sy leierskap gekritiseer het.<ref>{{Cite news|url=http://www.iol.co.za/the-star/kenny-kunene-s-letter-to-zuma-1.1535280|title=Kenny Kunene's letter to Zuma {{!}} The Star|access-date=2017-09-08|language=en}}</ref> In Julie 2013 het Kunene kortliks by die [[Economic Freedom Fighters]] aangesluit as 'n hoëprofiellid van die organisasie se "Central Command Team" voordat hy in Augustus 2013 uit die organisasie bedank het.<ref name="EFF Central Command">{{cite web |author=Economic Freedom Fighters |title=Central Command Team |url=http://effighters.org.za/structure/officials/ |website=effighters.org.za |accessdate=5 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812200344/http://effighters.org.za/structure/officials/ |archivedate=12 Augustus 2013 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.news24.com/SouthAfrica/Politics/Kunene-quits-EFF-20130826|title=Kunene quits EFF|work=News24|access-date=2017-09-08}}</ref> In November 2013 het Kunene die Sekretaris-Generaal van 'n nuutgestigte politieke party, die [[Patriotic Alliance]], geword.<ref name="iol-gangs">{{cite web | url=http://www.iol.co.za/news/politics/gang-links-to-new-parties-1.1614868 | title=Gang links to new parties | publisher=Independent Online | accessdate=1 Desember 2013}}</ref> Kunene het gefokus op sy besighede, insluitend 'n slimstad-tegnologiemaatskappy wat YooKoo Ride, 'n e-hailing-taxi-app in Suid-Afrika, bedryf, openbare betrekkinge, regeringsverhoudinge, vaardigheidsopleiding en -ontwikkeling, en mynboukonsultasie en -belegging. Kunene het as die Lid van die Burgemeesterskomitee vir Vervoer (MMC) in die Stad Johannesburg gedien. Maar in Julie 2025 is Kunene vir 30 dae op spesiale verlof geplaas nadat hy by die huis van [[Katiso Molefe]] een van die verdagtes gevind is wat in verband met die moord op [[DJ Sumbody]] in hegtenis geneem is.<ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-07-22 |title=Kenny Kunene: I was at the wrong place, at the wrong time for the right reasons |url=https://mg.co.za/politics/2025-07-22-kenny-kunene-i-was-at-the-wrong-place-at-the-wrong-time-for-the-right-reasons/ |access-date=2025-07-23 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-23 |title=Kenny Kunene placed on leave amid controversy - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/kenny-kunene-placed-leave-amid-controversy |access-date=2025-07-23 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> Kunene het 'n paar dae later bedank uit sy posisie as Raadslid van die Patriotiese Alliansie, en as Lid van die Burgemeesterskomitee (MMC) vir Vervoer in die Stad [[Johannesburg]].<ref>{{Cite web |last=Pijoos |first=Iavan |title=Kenny Kunene resigns as City of Joburg councillor, Transport MMC |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/kenny-kunene-resigns-as-city-of-joburg-councillor-transport-mmc-20250726-0733 |access-date=2025-07-28 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>https://www.timeslive.co.za/politics/2025-07-26-kenny-kunene-resigns-as-joburg-councillor-and-transport-mmc/</ref> ==Persoonlike lewe== Kunene het vyf kinders, Mpho, Thato, Mosa, Remo en Reemona, en hy woon tans saam met drie van sy kinders en sy vrou, Nonkululeko “MaRemo” Whitney Mhlanga, in [[Sandton]], Johannesburg. Kunene is die derde kind van vier kinders; sy oorlede suster Disebo is die eersgeborene, dan Papiki en die laaste Neo.<ref name=tt>{{cite news|title=Ten Things Many Don't Know About Mr Sushi|url=http://www.timeslive.co.za/entertainment/article889488.ece/TEN-THINGS-MANY-DONT-KNOW-ABOUT-MR-SUSHI|accessdate=18 Februarie 2011|newspaper=The Times|date=2 Februarie 2011|location=Johannesburg}}</ref> Kunene is bekend vir sy waardering vir soesji, en word in Suid-Afrika "Die Soesji i-koning" of "Mnr. Soesji " genoem. Sy verjaardagpartytjie op 21 Oktober 2010, waar die destydse ANCYL-president [[Julius Malema]] bygewoon het en daar was ''nyotaimori'' (die bediening van sjoesi op die liggaam van ‘n nakende vrou) <ref>[http://zalebs.za.msn.com/blog/2011/01/31/malema-eats-sushi-with-kenny/ Malema Eats Sushi With Kenny] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204203143/http://zalebs.za.msn.com/blog/2011/01/31/malema-eats-sushi-with-kenny/ |date=2011-02-04 }}, Zalebs</ref> aangebied het, is deur die destydse COSATU-sekretaris-generaal Zwelinzima Vavi gekritiseer, wat tot 'n politieke rusie gelei het.<ref>[http://www.sowetanlive.co.za/news/2010/10/29/vavi_s-sushi-war-hots-up Vavi's Sushi War Hots Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207165756/http://www.sowetanlive.co.za/news/2010/10/29/vavi_s-sushi-war-hots-up |date=7 Februarie 2011 }}, [[The Sowetan]], 29 Oktober 2010</ref><ref>[http://www.sowetanlive.co.za/news/2010/11/01/cosatu-deputy-lashes-kunene COSATU Deputy Lashes Kunene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306231557/http://www.sowetanlive.co.za/news/2010/11/01/cosatu-deputy-lashes-kunene |date= 6 Maart 2016 }}, The Sowetan, 1 November 2010</ref> Die ANCWL het ook nyotaimori by Kunene se partytjie veroordeel as 'n aanval op die liggaamlike integriteit en waardigheid van vroue in Suid-Afrika.<ref>[http://www.iol.co.za/tonight/news/local/a-chat-with-sushi-king-1.1022001 A chat with 'Sushi King'], Tonight, 6 Februarie 2011</ref> ==In die media== Kunene was die ster van die Suid-Afrikaanse realiteitstelevisieprogram ''So What: Big Money, Big Dreams'' wat gedurende 2011 op e.tv uitgesaai is. In 2013 het hy in die vierde episode van die Britse reisdokumentêre televisiereeks ''The Moaning of Life'' verskyn. In April 2014 was Kunene die roastee by Comedy Central Africa se ''Roast of Kenny Kunene''. Kunene besit ook twee aanlyn nuuspublikasies, naamlik ''WeeklyXpose'' en ''AfricaNews 24-7''. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kunene, Kenny}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] imm032ejs28o6t2fswehh5hdvz9y0tu 0 454181 2892914 2841828 2026-04-11T23:46:03Z Jcb 223 2892914 wikitext text/x-wiki Die '''Universiteit van Innsbruck''' (Duits: Leopold-Franzen-Universität Innsbruck; Latyn: Universitas Leoplodino Franciscea) is 'n openbare navorsingsuniversiteit in [[Innsbruck]], die hoofstad van die [[Oostenryk|Oostenrykse]] federale deelstaat [[Tirol]], gestig op 15 Oktober 1669. Dit is die grootste onderwysfasiliteit in die Oostenrykse [[Deelstate van Oostenryk|Bundesland]] van [[Tirol]], en die derde grootste in Oostenryk na die [[Universiteit van Wene]] en die Universiteit van Graz. Beduidende bydraes is in verskeie wetenskaplike terreine gemaak, veral in Fisika. Met betrekking tot die aantal ''Web of Science''-gelyste publikasies, beklee dit die derde rang wêreldwyd op die gebied van bergnavorsing. <ref>{{Cite journal |last=Körner |first=Christian |year=2009 |title=Global Statistics of "Mountain" and "Alpine" Research |journal=Mountain Research and Development |volume=29 |pages=97–102 |doi=10.1659/mrd.1108 |doi-access=free}}</ref> In 1562 is 'n Jesuïete grammatikaskool in Innsbruck gestig deur Peter Canisius, wat vandag bekend staan as die "[[Akademiese Gimnasium Innsbruck|Akademisches Gymnasium Innsbruck]] ". Dit is gefinansier deur die soutmyne in Hall in Tirol, en is op 15 Oktober 1669 deur [[Leopold I, Heilige Romeinse Keiser|Leopold I]] met vier fakulteite as 'n universiteit hervestig. In 1782 is dit tot 'n blote lyceum gereduseer (soos ten tye alle ander universiteite in die Oostenrykse Ryk, afgesien van [[Karelsuniversiteit|Praag]], [[Universiteit van Wene|Wene]] en Lviv), maar dit is in 1826 deur [[Frans II|keiser Franz I]] as die Universiteit van Innsbruck hervestig. Die universiteit is dus vernoem na albei sy stigtersvaders met die amptelike titel "Leopold-Franzens-Universität Innsbruck" (''Universitas Leopoldino-Franciscea''). Gedurende die [[Nazi-Duitsland|Nasionaal-Sosialistiese era]] is die universiteit in Maart 1941 herdoop na die "Deutsche Alpenuniversität" na aanleiding van 'n voorstel van die destydse rektor Raimund von Klebelsberg. Soos by alle universiteite het {{Lang|de|Säuberungsaktionen}} plaasgevind, naamlik teenstanders van die Nasionaal-Sosialiste is van hul magte ontneem en uitgesluit uit die akademiese lewe. In 1945, na die einde van die Tweede Wêreldoorlog, is dit heropen onder die naam "Universiteit van Innsbruck". Gedurende die tweede helfte van die 20ste eeu het verdere uitbreiding van die universiteit plaasgevind: in 1969 die Fakulteit Siviele Ingenieurswese en Argitektuur en in 1976 die Fakulteit Geesteswetenskappe en die Fakulteit Sosiale en Ekonomiese Wetenskappe, wat uit die Fakulteit Regsgeleerdheid en Politieke Wetenskappe ontstaan het. In 2004 is die Fakulteit Geneeskunde afgestig, en in 2012 is die Skool vir Opvoedkunde gestig, wat later herdoop is na die Fakulteit Onderwysersopleiding. In 1991 het Lauda Air Flight 004 in Thailand neergestort en almal aan boord, insluitend 21 lede van die Universiteit van Innsbruck, is oorlede. Die passasiers het ondermeer professor en ekonoom Clemens August Andreae, nog 'n professor, ses assistente en 13 studente ingesluit. Andreae het dikwels veldbesoeke na [[Hongkong]] gelei. [[Lêer:Im_hauptgebaeude_der_uni_innsbruck.jpg|duimnael| In die hoofgebou van die Universiteit van Innsbruck]] In 2005 is afskrifte van briewe wat deur die [[Keiser|keisers]] [[Frederik II van die Heilige Romeinse Ryk|Frederik II]] en Conrad IV geskryf is, in die universiteit se biblioteek gevind. Hulle het in die 18de eeu in Innsbruck gearriveer, nadat hulle die klooster Allergelberg in Schnals verlaat het, nadat dit gesluit is. == Seremoniële toerusting == [[Lêer:Hauptgebaeude_uni_innsbruck.jpg|duimnael| Hoofgebou van die Universiteit van Innsbruck]] [[Lêer:Palacky_University_insignia.jpg|regs|duimnael| 1998-kopie van Olomouc Universiteit se Rektor septer - die oorspronklike van ca. 1572 word vanaf 2015 steeds deur die Universiteit van Innsbruck gehou]] In die 1850's het die Habsburgers die Universiteit van Olomouc geleidelik gesluit as gevolg van die Olomouc-studente en professore se deelname aan die 1848-rewolusies en die Tsjeggiese Nasionale Herlewing. Die seremoniële toerusting van die Universiteit van Olomouc is toe na die Universiteit van Innsbruck oorgeplaas. Die oorspronklike Olomouc seremoniële septers uit die 1580's word nou gebruik as die septers van die Universiteit van Innsbruck en die Innsbruck Mediese Universiteit. Olomouc Universiteit Rektor se septer van ongeveer 1572 word deesdae gebruik as die septer van die Innsbruck Fakulteit Teologie en die Olomouc Fakulteit Regsgeleerdheid se dekaansepter van 1833 word deesdae as die septer van die Universiteit van Innsbruck se Fakulteit Regsgeleerdheid gebruik. <ref name="maces">{{Cite journal |last=Fiala |first=Jiří |date=12 July 1998 |title=Původní žezlo rektora olomoucké univerzity [Original mace of Olomouc University's Rector] |url=http://www.upol.cz/fileadmin/zuparchiv/VII/vol_28.pdf |journal=Žurnál Univerzity Palackého |language=cs |location=Olomouc |publisher=Palacký University of Olomouc |volume=7 |issue=28 |access-date=30 December 2012}}</ref> Sedert die stigting van Tsjeggo-Slowakye in 1918 het die Tsjegge onsuksesvol versoek om die Universiteit van Olomouc se oorspronklike seremoniële toerusting terug te oorhandig. Baie jare later, in 1998, het Innsbruck wel 'n presiese kopie van die rektor se septer aan Palacký Universiteit geskenk, maar dit gebruik steeds, in 2015, die Olomouc Universiteit se oorspronklike septers en ander regalia as sy eie seremoniële toerusting. <ref name="maces">{{Cite journal |last=Fiala |first=Jiří |date=12 July 1998 |title=Původní žezlo rektora olomoucké univerzity [Original mace of Olomouc University's Rector] |url=http://www.upol.cz/fileadmin/zuparchiv/VII/vol_28.pdf |journal=Žurnál Univerzity Palackého |language=cs |location=Olomouc |publisher=Palacký University of Olomouc |volume=7 |issue=28 |access-date=30 December 2012}}</ref> == Akademici == Ongeveer 28 000 mense studeer aan die Universiteit van Innsbruck, wat dit saam met die [[Universiteit van Wene]] en die Universiteit van Graz, een van die grootste universiteite in Oostenryk maak. Elke jaar begin meer as 4 000 studente 'n nuwe graadprogram. Elke jaar voltooi ongeveer dieselfde aantal studente ook hul studies aan die universiteit. Ongeveer 4 000 kursusse word jaarliks in die verskillende vakke aangebied. === Programme === Die universiteit word beskou as 'n omvattende universiteit en dit dek 'n wye reeks vakgebiede met sowat 150 programme in 16 fakulteite: van argitektuur tot dierkunde. Die universiteit bied 41 baccalaureusgraadprogramme aan, insluitend onderwysersopleidingsprogramme, 60 meestersgraadprogramme, 4 diplomaprogramme en 26 PhD/doktorale graadprogramme (vanaf die akademiese jaar 2022/23) in die vakgebiede van argitektuur, geesteswetenskappe, natuurwetenskappe, regte, sosiale wetenskappe en ekonomie, sowel as teologie. <ref>{{Cite web|url=https://www.uibk.ac.at/en/programmes/|title=Study programmes {{!}} University of Innsbruck|website=www.uibk.ac.at|language=en|access-date=2023-02-08}}</ref> Spesiale toelatingsvereistes geld, voor algemene toelating, vir die baccalaureusgraadprogramme in argitektuur, biologie, rekenaarwetenskap, aptekerswese, sielkunde, ekonomie, die onderwysersopleidingsprogramme, die diplomaprogram in internasionale ekonomie, en die meestersgraadprogramme in sielkunde, farmaseutiese wetenskappe, en vrede- en konflikstudie. Toelatingsprosedures word egter tans vir 'n meerderheid van hierdie studies opgeskort. <ref>{{Cite web|url=https://www.uibk.ac.at/studium/anmeldung-zulassung/aufnahmeverfahren-neu.html|title=Admission Procedures {{!}} University of Innsbruck|last=Aschbacher|first=Yvonne|last2=Köll|first2=Christina|website=University of Innsbruck|language=en|access-date=2023-02-08}}</ref> Verskeie studieprogramme kan aangevul word met vryekeuse pakkette oor 'n wye verskeidenheid spesialisasies soos byvoorbeeld digitalisering, volhoubaarheid, media of korporatiewe kommunikasie. 'n Tweesemester-voorligtingstudieprogram kan gebruik word om vakspesifieke bevoegdhede tematies uit te brei. Tans bied die universiteit voorligtingstudies in entrepreneurskap, rekenaarwetenskap en wetenskaplike rekenaarverwerking aan. <ref>{{Cite web|url=https://www.uibk.ac.at/studium/angebot/zusatzangebot/|title=Additional programs {{!}} University of Innsbruck|last=Aschbacher|first=Yvonne|website=Universität Innsbruck|language=de|access-date=2023-02-08}}</ref> Die ''Digital Science Centre'' (DiSC), wat in 2019 gestig is, onderrig digitale vaardighede. Dit wissel van programmeertale tot vaardighede in databestuur en -analise tot nie-tegniese aspekte van digitalisering. <ref>{{Cite web|url=https://www.uibk.ac.at/disc/|title=Digital Science Center|last=Rudisch|first=Michaela|website=University of Innsbruck|language=en|access-date=2023-02-08}}</ref> Na die afstigting van die Fakulteit Geneeskunde in 2004, word mediese studies by die Mediese Universiteit van Innsbruck aangebied. In Oktober 2021 het 'n kontroversie ontstaan oor 'n ''Vredestudiekursus'' . Gevolglik het die universiteitsbestuur verklaar dat, ten spyte van die gebruik van die naam Meestersprogram, dit nie 'n gereelde meestersprogram is nie, maar eerder 'n buitengewone kursus oor vrede, ontwikkeling, veiligheid en internasionale konfliktransformasie. Sedert 2022 word 'n gereelde meestersgraadprogram in ''Vrede- en Konflikstudies'' by die universiteit aangebied. Rina Alluri is in 2023 as die nuwe UNESCO-leerstoel vir vredestudies ingehuldig. <ref>{{Cite web|url=https://www.unesco.at/en/science/science/article/rina-alluri-uebernimmt-unesco-lehrstuhl-an-der-universitaet-innsbruck|title=Rina Alluri new UNESCO Chair at the University of Innsbruck|last=UNESCO-Commission|first=Austria|website=Austrian UNESCO-Commission|language=en|access-date=13 February 2023}}</ref> === Studente verteenwoordiging === Die Oostenrykse Studentevereniging (ÖH) dien as die wettige verteenwoordiging van alle studente in Oostenryk. Alle studente is outomaties lede van die ÖH en betaal 'n fooi van 21,20 Euro (insluitend 0,70 Euro vir versekering) per semester (WS2022/2023), wat saam met die klasgeld deur die studiedepartement van die universiteit ingevorder word. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.uibk.ac.at/studium/organisation/kosten-foerderungen/studienbeitrag-und-foerderungen/studienbeitrag-und-foerderungen.html|title=Information on tuition fee and ÖH fee|last=Spiegl|first=Andrea|last2=Staudacher|first2=Fabienne|website=University of Innsbruck|language=en|access-date=2023-02-08}}</ref> === Klasgeld === Studente met EU/EEA/CH-burgerskap en studente van gelyke status wat tot 'n baccalaureus-, diploma-, meesters- of doktorale program toegelaat word, betaal slegs die ÖH-klasfooi aan die begin van hul nuwe studies. Nadat die nie-bydraende studietydperk oorskry is, word 'n klasgeld van 363.36 euro (A, EU/EEA, CH) of vir derdelandsburgers 726.72 euro per semester gehef. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.uibk.ac.at/studium/organisation/kosten-foerderungen/studienbeitrag-und-foerderungen/studienbeitrag-und-foerderungen.html|title=Information on tuition fee and ÖH fee|last=Spiegl|first=Andrea|last2=Staudacher|first2=Fabienne|website=University of Innsbruck|language=en|access-date=2023-02-08}}</ref> == Die fakulteite == Die nuwe plan van organisasie (wat op 1 Oktober 2004 in werking getree het) het die volgende 16 fakulteite geïnstalleer om die voorheen bestaande ses fakulteite te vervang: * Fakulteit [[Argitektuur]], * Fakulteit [[Biologie]], * Fakulteit Katolieke Teologie, * Fakulteit [[Chemie]] en [[Farmasie|Aptekerswese]], * Fakulteit [[Ekonomie]] en [[Statistiek]], * Fakulteit [[Onderwys|Opvoedkunde]], * Fakulteit Tegniese Wetenskappe (voorheen Fakulteit Ingenieurswetenskappe en voor dit die Fakulteit Siviele Ingenieurswese), * Fakulteit [[Aardrykskunde|Geografie]] en Atmosferiese Wetenskappe, * Fakulteit Geesteswetenskappe 1 ([[Filosofie]] en [[Geskiedenis (vakgebied)|Geskiedenis]]), * Fakulteit Geesteswetenskappe 2 ([[Taal]] en [[Letterkunde]] ), * Fakulteit [[Reg|Regsgeleerdheid]] * Fakulteit [[Wiskunde]], [[Rekenaarwetenskap]] en [[Fisika]], * Fakulteit [[Sielkunde]] en Sportwetenskap, * Skool vir [[Politiek|Politieke Wetenskappe]] en [[Sosiologie]] , * Skool vir Bestuur, * Skool vir [[Onderwys]] (onderwysersopleiding). Vanaf 1 Januarie 2004 is die Fakulteit Geneeskunde van die hoofuniversiteit afgestig om 'n universiteit in eie reg te word. Dit staan nou bekend as die Innsbruck Mediese Universiteit (Medizinische Universität Innsbruck). Die interdissiplinêre eenheid genaamd die ''Digital Science Centre'' (DiSC) is in 2019 gestig om digitalisering van wetenskaplike navorsing te integreer en te bevorder asook om wetenskapsbeoefening van hoë gehalte te ondersteun. <ref>{{Cite web|url=https://www.uibk.ac.at/disc/about-us/|title=About Us|website=University of Innsbruck|language=en|access-date=16 January 2023}}</ref> == Geboue == Die universiteitsgeboue is oor die stad versprei en daar is geen spesifieke universiteitskampus as sodanig nie. Die belangrikste liggings is: * Die Fakulteit Teologie het in 1562 vanuit 'n Jesuïeteskool ontstaan en in 1766 het die universiteit geboue van die Jesuïetekerk in ''die Leopoldsaal'' (die oorspronklike universiteit) gebruik. * In 1924 is die hoofgebou en die universiteitsbiblioteek geopen. * In 1969 is die wetenskaplike fakulteit en die konstruksiefakulteit in Hötting-wes geopen. * In 1976 het die konstruksie van die "Geiwi-toring" vir die voormalige Filosofie-fakulteit begin, 'n toevoeging tot die hoofgebou. * In 1997 word die Fakulteit Sosiale Wetenskappe (gebou in die voormalige Fenner-kaserne) geopen. * In 2012 is die Sentrum vir Chemie en Biogeneeskunde geopen. * In 2023 is Ágnes-Heller-Huis geopen. * Verskeie universiteitsklinieke van die mediese universiteit in die gebied het ''Tiroolse nasionale hospitale'' geword. <gallery mode="packed" widths="270px" heights="150px" caption="Fotogalery: Universität Innsbruck"> Lêer:Hauptgebaeude_der_uni_innsbruck.jpg| Hoofgebou Lêer:Im_hauptgebaeude_der_uni_innsbruck.jpg|alt=Im Hauptgebäude| Binne die hoofgebou Lêer:Universitaets_und_landesbibliothek_tirol.jpg|alt=Universitäts- und Landesbibliothek| Universiteits-en federale staatsbiblioteek Lêer:Ccb_innsbruck.JPG|alt=Das Centrum für Chemie und Biomedizin (CCB)| Die Sentrum vir Chemie en Biomedisyne (CCB) Lêer:Atrium_langer_weg_innsbruck.JPG| Die Sentrum vir Historiese Kulture </gallery><gallery mode="packed" widths="270px" heights="150px"> Lêer:Campus_universitaetsstrasse_innsbruck.JPG| Die Sowi Lêer:Innsbruck,_Theologische_Fakultät,_Westteil.JPG|alt=Theologische Fakultät| Fakulteit Teologie Lêer:Lesesaal_ULB-Tirol.JPG| Leessaal in die universiteitsbiblioteek Lêer:Innsbruck-Botanik-Verwalterhaus.JPG|alt=Im Botanischen Garten| In die Botaniese tuin </gallery> == Belangstellingspunte == * [[:de:Alpengarten_Patscherkofel|Alpengarten Patscherkofel]], die universiteit se alpiene tuin bo-op [[Patscherkofel]] * Botanischer Garten der Universität Innsbruck, die universiteit se [[botaniese tuin]] == Nobelpryswenners == * Anton Zeilinger (Fisika 2022) * Victor Franz Hess (Fisika 1936) * [[Hans Fischer]] (Chemie 1930) * Adolf Windaus (Chemie 1928) * Fritz Pregl (Chemie 1923) <mapframe latitude="47.267116" longitude="11.385441" zoom="13" width="800" height="400" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Campus Innrain"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.384186, 47.263109 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Campus Sport"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.358404, 47.257653 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Campus Technik"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.345615, 47.264274 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Campus Universitätsstraße"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.397994, 47.268946 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Centrum für Chemie und Biomedizin"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.381214, 47.26 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Botanik"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.37858, 47.268007 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Musikwissenschaft"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.396167, 47.269025 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Biomedizinische Alternsforschung"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.396658, 47.273583 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Psychosoziale Intervention und Kommunikationsforschung"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.392944, 47.259074 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Archiv für Bau.Kunst.Geschichte"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.399414, 47.261025 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Michael-Popp-Forschungsinstitut für die Entwicklung neuer pflanzlicher Wirkstoffe"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.374066, 47.258986 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-color": "#006699", "marker-size": "medium", "marker-symbol": "college", "title": "Digital Science Center (DiSC)"}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.390502, 47.266523 ] } } ] } </mapframe> == Bekende personeel == <gallery class="center" mode="packed" widths="240px" heights="160px"> Lêer:Fritz_Pregl.jpg| Fritz Pregl Lêer:Windaus.jpg| Adolf Windaus Lêer:Hans_Fischer_(Nobel).jpg| [[Hans Fischer]] Lêer:Hess.jpg| Victor Franz Hess Lêer:A._Zeilinger_(cropped).jpg| Anton Zeilinger </gallery> * Clemens August Andreae, professor en ekonoom * [[Eugen Böhm von Bawerk|Eugen von Böhm-Bawerk]], ekonoom * Wilhelm Ehmann, musikoloog * Karl Rahner, teoloog * Anton Pelinka, professor in politieke wetenskap * Leopold Vietoris, wiskundige en oudste geverifieerde Oostenrykse man. * Anton Zeilinger, fisikus * Peter Zoller, fisikus * Rainer Blatt, fisikus == Bekende oudstudente == * Josef Aschbacher, president van [[Europese Ruimtevaartorganisasie|die Europese ruimte-agentskap]] (ESA) * James Demske, [[Jesuïet|SJ]], president van Canisius College (1966–1993) <ref name="nytimes">{{Cite news|accessdate=2017-07-28}}</ref> * Andreas Benedict Feilmoser, teoloog * Walter Guggenberger, Oostenrykse staatsamptenaar en politikus * Maria Luise Thurmair, gesangskrywer * Alexander van der Bellen, president van Oostenryk * Josef Hoop, premier van Liechtenstein (1928-1945) * Herbert Willi (gebore 1956) komponis * Armin Wolf, joernalis * Matthias Strolz, stigter en eerste voorsitter van die politieke party NEOS * Ivo Sanader, oud-premier van Kroasië * Günther Rupprechter, hoof van die Instituut vir Materiaalchemie, <ref>{{Cite web|url=https://www.tuwien.at/en/tch/imc|title=E165-Institute of Materials Chemistry {{!}} TU Wien|website=www.tuwien.at|access-date=2024-02-28}}</ref> Technische Universität Wien (TU Wien) == Slagoffers van politieke vervolging en terreur == * Ludwig Wahrmund was professor in Kanonieke Reg in 1908 wat uit sy pos geskors is ná kritiese opmerkings oor die [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se inmenging in akademiese vryheid. <ref name="Geehr">{{Cite book |last=Geehr |first=Richard S. |url=https://archive.org/details/karlluegermayoro00geeh |title=Karl Lueger: Mayor of Fin de Siècle Vienna |date=1990 |publisher=Wayne State University Press |isbn=9780814320778 |url-access=registration}}</ref> * Christoph Probst (gebore 6 November 1919 in Murnau am Staffelsee: tereggestel op 22 Februarie 1943 in München) was 'n student in medisyne en 'n lid van die [[Weiße Rose|Wit Rose]] (Weiße Rose) weerstandsgroep. * Ignacio Ellacuría, SJ (Portugalete, Biskaje, Spanje, 9 November 1930 – San Salvador, 16 November 1989) was 'n Rooms-Katolieke Jesuïete priester, filosoof en teoloog. Ignacio Ellacuría was 'n goeie vriend en kollega van die geleerdes Ignacio Martín-Baró en Segundo Montes, wat almal saam met Ellacuría deur die Salvadoraanse weermag vermoor is, saam met drie kollegas en twee werknemers. Hy het sy meestersgraad aan die Universiteit van Innsbruck verwerf. * Segundo Montes, SJ (Valladolid, Spanje, 15 Mei 1933 – San Salvador, El Salvador, 16 November 1989) was 'n geleerde, filosoof, opvoeder, sosioloog en Jesuïete-priester. Segundo Montes was 'n goeie vriend en kollega van die geleerdes Ignacio Martín-Baró en Ignacio Ellacuría, wat almal saam met Montes deur die Salvadoraanse weermag vermoor is, saam met drie ander kollegas en twee ander werknemers. Hy het sy meestersgraad by Innsbruck verwerf. * [[Kurt Schuschnigg|Kurt von Schuschnigg]] (1897–1977) was Oostenryk se kanselier en was ná die ''[[Anschluss]]'' (1938) tot 1945 in die tronk. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.uibk.ac.at/ Universiteit van Innsbruck] * [http://www.i-med.ac.at/ Innsbruck Mediese Universiteit] * [http://www.uibk.ac.at/ulb/ Universitäts- en Landesbibliothek Tirol] * [http://www.newadvent.org/cathen/08024b.htm Innsbruck Universiteit] @ The Catholic Encyclopedia {{Normdata}} [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Artikels met teks in Latyn]] [[Kategorie:Universiteite]] [[Kategorie:Opvoedkunde]] [[Kategorie:Onderwys]] [[Kategorie:Onderwys in Oostenryk]] [[Kategorie:Oostenryk]] [[Kategorie:Oostenrykers]] [[Kategorie:Geboue en strukture]] [[Kategorie:Europa]] [[Kategorie:1700's]] [[Kategorie:1600's]] [[Kategorie:1800's]] [[Kategorie:1669]] [[Kategorie:Innsbruck]] [[Kategorie:Wetenskaplikes]] [[Kategorie:Wetenskap]] [[Kategorie:Nobelpryswenners]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Tirol]] [[Kategorie:Chemie]] [[Kategorie:Fisika]] [[Kategorie:Fisici]] [[Kategorie:Teologie]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 8gbvsost2o1iqu7xxiy08dsrtq4acbb 0 454236 2892880 2852159 2026-04-11T21:51:21Z Jcb 223 2892880 wikitext text/x-wiki Die '''Samsung Galaxy S-reeks''' is 'n reeks [[Android]]-gebaseerde [[Slimfoon|slimfone]] wat deur Samsung Electronics vervaardig word. Dit dien as Samsung se hoë-end reeks van sy breër Galaxy- familie van Android-toestelle en in samewerking met die opvoubare Galaxy Z-reeks en die Galaxy Tab S-reeks, dien dit ook as sy vlagskip-slimfoon- en tabletreeks, wat sedert 2019 bo die intreevlak- en middelreeks Galaxy A-reeks geplaas is. {| class="wikitable mw-datatable" ! rowspan="2" |Model ! rowspan="2" |Aangekondig ! colspan="2" |Vrygestel ! rowspan="2" |Gestaak ! colspan="2" |Rugsteun ! rowspan="2" |Leeftyd |- !Datum !Bedryfstelsel (OS) !Einde !Laaste bedryfstelsel |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S |23 Maart 2010 |4 Junie 2010 |2.1 Eclair |6 Maart 2012 |10 Januarie 2012 |2.3.6 Gingerbread |1 jr, 7 m |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S II |13 Februarie 2011 |2 Mei 2011 |2.3.4 Gingerbread | |9 April 2013 |4.1.2 Jellybean |1 jr, 11 m |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S III |3 Mei 2012 <br />4 September 2012 (LTE) |29 Mei 2012<br />3 Oktober 2012 (LTE) |4.0.4 Ice Cream Sandwich <br /><br /> 4.1.1 Jelly Bean (LTE) <br /><br /> 4.3 Jellybean (Neo) | |15 Maart 2014 <br /> 9 Desember 2014 (LTE) |4.3 Jelly Bean<br /> 4.4.4 KitKat (LTE & Neo) |1 jr, 10 m <br /> 2 jr, 2 m (LTE) |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S4 |14 Maart 2013 |27 April 2013 |4.2.2 Jellybean | |11 April 2017 |5.0.1 Lollipop |3 jr, 11 m |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S5 |24 Februarie 2014 |11 April 2014 |4.4.2 KitKat <br /> 5.1.1 Lollipop (S5 Neo) | |9 April 2019 |6.0.1 Marshmallow <br /> 7.0 Nougat (S5 Neo) |4 jr, 11 m |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S6 |1 Maart 2015 |10 April 2015 |5.0.2 Lollipop<br />5.1.1 Lollipop (S6 Edge+) |11 Februarie 2016 |12 Februarie 2019 |7.0 Nougat |3 jr, 10 m |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S7 |11 Februarie 2016 |11 Maart 2016 |6.0.1 Marshmallow |21 April 2017 |14 April 2020 |8.0 Oreo |4 jr, 1 m |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S8 |29 Maart 2017 |21 April 2017 |7.0 Nougat |11 Maart 2018 |11 Mei 2021 |9.0 Pie |4 jr |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S9 |25 Februarie 2018 |11 Maart 2018 |8.0 Oreo |20 Februarie 2019 |12 April 2022 |10 |4 jr, 1 m |- ! style="text-align: left;" |Galaxy S10 |20 Februarie 2019 |4 Maart 2019 |9.0 Pie <br /> 10 (Lite) |6 Maart 2020 |12 Maart 2024 |12 <br /> 13 (Lite) |5 jr |- ! style="text-align: left; background:#f8eaba;" |Galaxy S20 |11 Februarie 2020 |6 Maart 2020 |10 <br /> 12 (FE 2022) |29 Januarie 2021 | rowspan="3" |''Verwag 2027 H1'' |13 |''Verwag 7 jr'' |- ! style="text-align: left; background:#f8eaba;" |Galaxy S21 |14 Januarie 2021 |29 Januarie 2021 |11 <br /> 12 (FE) |25 Februarie 2022 |15 |''Verwag 6 jr'' |- ! style="text-align: left; background:#f8eaba;" |Galaxy S22 |9 Februarie 2022 |25 Februarie 2022 |12 |17 Februarie 2023 | rowspan="4" {{MNAW}} | rowspan="2" |''Verwag 5 jr'' |- ! style="text-align: left; background:#f8eaba;" |Galaxy S23 |1 Februarie 2023 |17 Februarie 2023 |13 |31 Januarie 2024 |''Verwag 2028 H1'' |- ! style="text-align: left; background:#f8eaba;" |Galaxy S24 |17 Januarie 2024 |31 Januarie 2024 |14 |7 Februarie 2025 |''Verwag 2031 H1'' | rowspan="2" |''Verwag 7 jr'' |- ! style="text-align: left; background:#d4f4b4;" |Galaxy S25 |22 Januarie 2025 |7 Februarie 2025 |15 | {{MNAW}} |''Verwag 2032 H1'' |} [[Lêer:Samsung_Galaxy_S.svg|duimnael|200px|Die Samsung Galaxy S van 2010]] Die oorspronklike Galaxy S-slimfoon is in Maart 2010 aangekondig en op 4 Junie 2010 vir verkoop vrygestel. {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S |- | colspan="2" | '''Vertoonskerm''' | 4.0" Super AMOLED (480x800px) |- | colspan="2" | '''Verwerker''' | Samsung Exynos 3110 (S5PC110) |- | colspan="2" | '''Stoorruimte''' | 8–16&nbsp;GB (uitbreibaar tot 32 GB met behulp van 'n mikroSD-kaart) |- | colspan="2" | '''RAM''' | 512&nbsp;MB |- | colspan="2" | '''Battery''' | 1500 mAh (gebruiker-vervangbaar) |- | rowspan="2" | '''Kamera''' | Agter | 5 megapieksels, 720p (HD) video |- | Voorkant | 0.3 megapieksels |- | colspan="2" | '''Ander''' | Aanraaksensors vir navigasiesleutels; geen toegewyde kamera-sluiterknoppie nie |} === Samsung Galaxy S II === [[Lêer:Samsung_Galaxy_S_II.png|duimnael|200px|Die Samsung Galaxy S2 van 2011]] Die maatskappy het die Samsung Galaxy S II op 13 Februarie 2011 aangekondig. In 2013 is 'n "Plus"-variant vrygestel met slegs 8&nbsp;GB interne spoorruimte en 'n effens ander mikroskyfiestel. Dit beskik ook oor die TouchWiz "Nature UX" gebruikerskoppelvlak, en die geborselde donkerblou kleurvariant ("Pebble Blue"), beide bekend van die Galaxy S III. {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S II |- | colspan="2" | '''Vertoonskerm''' | 4.3" of 4.5" Super AMOLED (480x800px) |- | colspan="2" | '''Verwerker''' | Samsung Exynos 4 Dual<br /> Texas Instruments OMAP 4430<br /> Qualcomm Snapdragon S3 APQ8060 |- | colspan="2" | '''Stoorruimte''' | 16/32&nbsp;GB (uitbreibaar tot 32 GB met behulp van 'n microSD-kaart) |- | colspan="2" | '''RAM''' | 1&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''Battery''' | 1650 of 1800 mAh (gebruiker-vervangbaar) |- | rowspan="2" | '''Kamera''' | Agter | 8 Megapieksels, 1080p (Volle HD) video |- | Voorkant | 2 megapieksels |- | colspan="2" | '''Ander''' | USB On-The-Go (OTG), Mobiele Hoëdefinisie-skakel (MHL) na [[High-Definition Multimedia Interface|HDMI]] |} == Samsung Galaxy S III ==   [[Lêer:Samsung_Galaxy_S_III.png|duimnael|200px|Die Samsung Galaxy S III van 2012]] Die Samsung Galaxy S III is op 3 Mei 2012 aangekondig en het ook een van die besverkoper S-reeksfone geword.<ref name="computerworld">{{Cite news |last=Hamblen |first=Matt |date=2015-04-20 |title=Samsung expects 70M Galaxy S6 and Edge phones to be sold |url=http://www.computerworld.com/article/2912156/samsung-expects-70m-galaxy-s6-and-edge-phones-to-be-sold.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511074816/http://www.computerworld.com/article/2912156/samsung-expects-70m-galaxy-s6-and-edge-phones-to-be-sold.html |archive-date=11 May 2017 |access-date=2025-09-05 |newspaper=Computerworld |quote=The 70 million in sales for (Galaxy S6 and S6 Edge) would compare to reported sales of 70 million for each of the Galaxy S3 and Galaxy S4 phones.}}</ref> Belangrike kenmerke wat met die toestel bekendgestel is, sluit in gesplete skerm multi-opdrag, <ref>{{Cite web|url=http://www.techrepublic.com/blog/smartphones/how-to-use-multi-window-with-your-samsung-galaxy-s-iii/|title=How to use Multi Window with your Samsung Galaxy S III – TechRepublic|date=7 August 2013|website=TechRepublic|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409200655/http://www.techrepublic.com/blog/smartphones/how-to-use-multi-window-with-your-samsung-galaxy-s-iii/|archive-date=9 April 2017|access-date=28 December 2016}}</ref> videospeler met opskietvenster,<ref>{{Cite web|url=https://www.gsmarena.com/samsung_i9300_galaxy_s_iii-review-761p8.php|title=Samsung I9300 Galaxy S III review: S to the third – 8. Video player, FM radio, audio quality Android 4.0,up to 4|date=2012-05-20|website=GSMArena.com|page=8|access-date=7 November 2021}}</ref> "Ambient Light"-instelling wat die skermhelderheid aanpas, en 'n "Smart Stay"-funksie wat die skerm aanhou wanneer na die foon gekyk word.<ref>{{Cite news |date=18 July 2012 |title=How to use Smart Stay on the Galaxy S3 |url=http://www.androidcentral.com/how-use-smart-stay-galaxy-s3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529075917/http://www.androidcentral.com/how-use-smart-stay-galaxy-s3 |archive-date=29 May 2017 |access-date=28 December 2016 |newspaper=Android Central}}</ref> Dit was ook die eerste Samsung-foon met draadlose laai-ondersteuning wat geaktiveer kan word met behulp van 'n spesiale agterdeksel wat aan toegewyde pennetjies onder die agterdeksel gekoppel word.<ref>{{Cite web|url=https://www.appdated.de/2012/05/samsung-galaxy-s3-wireless-charging-kit-erscheint-wahrscheinlich-erst-im-september/|title=Samsung Galaxy S3: Wireless Charging Kit erscheint wahrscheinlich erst im September|last=Moritz|date=9 May 2012|website=Testberichte, News, Tablets & Smartphones|language=de-DE|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717215936/https://www.appdated.de/2012/05/samsung-galaxy-s3-wireless-charging-kit-erscheint-wahrscheinlich-erst-im-september/|archive-date=17 July 2020|access-date=17 July 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S III |- | colspan="2" | '''Vertoonskerm''' | 4.8" Super AMOLED (720x1280px) |- | colspan="2" | '''Verwerker''' | Samsung Exynos 4 Quad<br /> Qualcomm Snapdragon S4 MSM8960<br /> Qualcomm Snapdragon 400 MSM8228 |- | colspan="2" | '''Stoorruimte''' | 16/32/64&nbsp;GB (uitbreibaar met microSD-kaart) |- | colspan="2" | '''RAM''' | 1&nbsp;GB (S3 GT-I9300)<br /> 1.5&nbsp;GB (S3 Neo GT-I9301)<br /> 2&nbsp;GB (S3 LTE GT-I9305) |- | colspan="2" | '''Battery''' | 2100 mAh (gebruiker-vervangbaar) |- | rowspan="2" | '''Kamera''' | Agter | 8 megapieksels, 1080p (volle HD) video teen 30 rps |- | Voorkant | 1.9 megapieksels 720p (HD) video teen 30 vps |- | colspan="2" | '''Ander''' | FM-radio-instemmer (slegs GT-I9300) |} == Samsung Galaxy S4 == Die Samsung Galaxy S4 is op 14 Maart 2013 deur Samsung aangekondig. Meer as 80 miljoen eenhede van die Galaxy S4 is verkoop, wat dit een van die topverkoperfone in die S-reeks maak.<ref name="telegraph_20">{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2016/01/26/the-20-bestselling-mobile-phones-of-all-time/|title=The 20 bestselling mobile phones of all time|date=6 August 2017|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715185735/http://www.telegraph.co.uk/technology/2016/01/26/the-20-bestselling-mobile-phones-of-all-time/|archive-date=15 July 2017|access-date=12 August 2017}}</ref> Van die nuwer kenmerke sluit die "Air Gestures" (wat die toestel se nabyheids- en ligsensors gebruik)<ref>{{Cite web|url=http://ccm.net/faq/31031-samsung-galaxy-s4-enable-the-smart-pause|title=Samsung Galaxy S4 – Enable the Smart Pause|website=CCM|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229034024/http://ccm.net/faq/31031-samsung-galaxy-s4-enable-the-smart-pause|archive-date=29 December 2016|access-date=28 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://inside-galaxy.blogspot.com/2014/06/samsung-galaxy-s4-how-to-enable-and-use_10.html|title=Inside Galaxy: Samsung Galaxy S4: How to Enable and Use Smart Rotation in Android 4.4 Kitkat|last=Rehan|website=Inside Galaxy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221015103/http://inside-galaxy.blogspot.com/2014/06/samsung-galaxy-s4-how-to-enable-and-use_10.html|archive-date=21 December 2016|access-date=28 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://inside-galaxy.blogspot.com/2014/01/samsung-galaxy-s4-how-to-enable-and-use.html|title=Inside Galaxy: Samsung Galaxy S4: How to Enable and Use Air Gesture|last=Rehan|website=Inside Galaxy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033842/http://inside-galaxy.blogspot.com/2014/01/samsung-galaxy-s4-how-to-enable-and-use.html|archive-date=29 December 2016|access-date=28 December 2016}}</ref> en 'n IR-versterker in.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/3/14/4105676/samsung-galaxy-s4-control-tv-ir-blaster|title=Samsung Galaxy S4 doubles as a smart TV remote, with built-in IR blaster and 'WatchOn' software|last=Hollister|first=Sean|date=14 March 2013|website=The Verge|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407014715/https://www.theverge.com/2013/3/14/4105676/samsung-galaxy-s4-control-tv-ir-blaster|archive-date=7 April 2019|access-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/4/24/4262074/is-this-the-year-of-the-ir-blaster|title=Back from the dead: why do 2013's best smartphones have IR blasters?|last=Seifert|first=Dan|date=24 April 2013|website=The Verge|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407014714/https://www.theverge.com/2013/4/24/4262074/is-this-the-year-of-the-ir-blaster|archive-date=7 April 2019|access-date=7 April 2019}}</ref> Die Galaxy S4 is een van slegs twee Samsung-selfone wat toegerus is met [[termometer]]- en vogtigheidsensors (die ander is die Galaxy Note 3). {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S4 |- | colspan="2" |'''Vertoonskerm''' |5" Super AMOLED (1920x1080px) |- | colspan="2" |'''Verwerker''' |Samsung Exynos 5 Octa 5410<br />Qualcomm Snapdragon 600 |- | colspan="2" |'''Stoorruimte''' |16/32/64&nbsp;GB (uitbreibaar met microSD-kaart) |- | colspan="2" |'''RAM''' |2&nbsp;GB |- | colspan="2" |'''Battery''' |2100 mAh (gebruiker-vervangbaar) |- | rowspan="2" |'''Kamera''' |Agter |13 megapieksels, 3840x2160p (4K UHD) video teen 30 rps |- |Voor |2.1 megapieksels, 1080p (volle HD) video teen 30 rps |} == Samsung Galaxy S5 == {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S5 |- | colspan="2" | '''Vertoonskerm''' | 5.1" Super AMOLED (1920x1080px) |- | colspan="2" | '''Verwerker''' | Samsung Exynos 5 Octa 5422<br /> Qualcomm Snapdragon 801<br /> Qualcomm Snapdragon 805 |- | colspan="2" | '''Stoorruimte''' | 16/32&nbsp;GB (uitbreibaar met microSD-kaart) |- | colspan="2" | '''RAM''' | 2 / 3&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''Battery''' | 2800 mAh (gebruiker-vervangbaar) |- | rowspan="2" | '''Kamera''' | Agter | 16 megapieksels, 3840x2160p (4K UHD) video teen 30 rps |- | Voorkant | 2 megapieksels, 1080p (volle HD) teen 30 rps |} [[File:Samsung Galaxy S25 Ultra 2025 (1).jpg|duimnael|240px|Die mees onlangse model, die S25]] Die Samsung Galaxy S5 is op 24 Februarie 2014 aangekondig en bied verbeterings teenoor sy voorganger, insluitend 'n hartklopmonitor,<ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/see-the-samsung-galaxy-s5s-heart-rate-monitor-in-action/|title=See the Samsung Galaxy S5's heart rate monitor in action|newspaper=CNET|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312024212/https://www.cnet.com/news/see-the-samsung-galaxy-s5s-heart-rate-monitor-in-action/|archive-date=12 March 2018|url-status=live}}</ref> IP67-waterbestandheid,<ref>{{Cite news|url=http://wccftech.com/galaxy-s5-water-resistance-test/|title=Galaxy S5 Water Resistance: Can It Beat the Pool and Washing Machine?|date=9 April 2014|newspaper=Wccftech|language=en-US|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013225239/http://wccftech.com/galaxy-s5-water-resistance-test/|archive-date=13 October 2017|url-status=live}}</ref> 'n vingerafdrukskandeerder,<ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/pictures/samsung-galaxy-s5s-fingerprint-scanner-in-action-pictures/|title=Samsung Galaxy S5's fingerprint scanner in action (pictures)|newspaper=CNET|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729081531/https://www.cnet.com/pictures/samsung-galaxy-s5s-fingerprint-scanner-in-action-pictures/|archive-date=29 July 2018|url-status=live}}</ref> 4K-video-opname,<ref>{{Cite news|url=http://www.geek.com/android/shooting-4k-with-the-galaxy-s5-1590697/|title=Shooting 4K with the Galaxy S5 – Geek.com|date=9 April 2014|newspaper=Geek.com|language=en-US|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729141410/https://www.geek.com/android/shooting-4k-with-the-galaxy-s5-1590697/|archive-date=29 July 2018|url-status=live}}</ref> fase-opsporing outofokus plus verbeterde lae-ligfotografie,<ref>{{Cite news|url=http://www.knowyourmobile.com/mobile-phones/samsung-galaxy-s5/22363/samsung-galaxy-s5-camera-how-use-it-pro|title=Samsung Galaxy S5 Camera: How To Use It Like A Pro|newspaper=Know Your Mobile|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033309/http://www.knowyourmobile.com/mobile-phones/samsung-galaxy-s5/22363/samsung-galaxy-s5-camera-how-use-it-pro|archive-date=29 December 2016|url-status=live}}</ref> 'n "aflaaiversterker"-funksie<ref>{{Cite news|url=http://www.knowyourmobile.com/devices/samsung-galaxy-s5/22088/samsung-galaxy-s5-how-use-download-booster|title=Samsung Galaxy S5: How To Use Download Booster|newspaper=Know Your Mobile|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227192931/http://www.knowyourmobile.com/devices/samsung-galaxy-s5/22088/samsung-galaxy-s5-how-use-download-booster|archive-date=27 December 2017|url-status=live}}</ref> en USB 3.0.<ref>{{Cite news|url=https://www.xataka.com/analisis/samsung-galaxy-s5-analisis|title=Samsung Galaxy S5, análisis|last=Penalva|first=Javier|date=23 April 2014|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710045352/https://www.xataka.com/analisis/samsung-galaxy-s5-analisis|archive-date=10 July 2018|url-status=live}}</ref> Dit het nie die [[termometer]] (temperatuursensor), vogtigheidsmeter en "Storie-album"-funksies van die vorige Galaxy S4 nie, maar het grootliks ''Air View'' en gebaarverwante funksionaliteit geërf. "Quick glance" is vervang met "Air wake-up", wat dit moontlik maak om die slimfoon uit bystandmodus wakker te maak deur 'n vinger oor die nabyheidsensor te beweeg. Die Galaxy S5 is die eerste Samsung-selfoon waar die aanraakknoppie aan die linkerkant van die tuisknoppie 'n taakknoppie in plaas van 'n opsieknoppie is. Dit is ook die laaste selfoon in die Galaxy S-reeks met 'n mikro-SIM- kaart (latere fone gebruik 'n nano-SIM-kaart) en 'n gebruiker-vervangbare battery. Sedert die Galaxy S5 word die modelnommer (bv. ''<code>SM-G900F</code>'') nie meer op die aanskakelskerm vertoon nie. Ander variante van die toestel is die robuuste en waterbestande ''S4 Active'', die goedkoper middelklas S4 Mini, sowel as die hibriede S4 Zoom, wat toegerus is met 'n optiese zoemlens met 10× vergroting, kragtiger Xenon-flits, driepootbevestiging en draaiknoplensring, wat 'n selfoon met 'n toegewyde [[digitale kamera]] kombineer. [[Lêer:Samsung_Galaxy_S5.png|duimnael|Die Samsung Galaxy S5 van 2014]] Die Samsung Galaxy S5 is op 24 Februarie 2014 aangekondig en bied verbeterings teenoor sy voorganger, insluitend 'n hartklopmonitor,<ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/see-the-samsung-galaxy-s5s-heart-rate-monitor-in-action/|title=See the Samsung Galaxy S5's heart rate monitor in action|newspaper=CNET|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312024212/https://www.cnet.com/news/see-the-samsung-galaxy-s5s-heart-rate-monitor-in-action/|archive-date=12 March 2018|url-status=live}}</ref> IP67-waterbestandheid,<ref>{{Cite news|url=http://wccftech.com/galaxy-s5-water-resistance-test/|title=Galaxy S5 Water Resistance: Can It Beat the Pool and Washing Machine?|date=9 April 2014|newspaper=Wccftech|language=en-US|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013225239/http://wccftech.com/galaxy-s5-water-resistance-test/|archive-date=13 October 2017|url-status=live}}</ref> 'n vingerafdrukskandeerder,<ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/pictures/samsung-galaxy-s5s-fingerprint-scanner-in-action-pictures/|title=Samsung Galaxy S5's fingerprint scanner in action (pictures)|newspaper=CNET|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729081531/https://www.cnet.com/pictures/samsung-galaxy-s5s-fingerprint-scanner-in-action-pictures/|archive-date=29 July 2018|url-status=live}}</ref> 4K-video-opname,<ref>{{Cite news|url=http://www.geek.com/android/shooting-4k-with-the-galaxy-s5-1590697/|title=Shooting 4K with the Galaxy S5 – Geek.com|date=9 April 2014|newspaper=Geek.com|language=en-US|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729141410/https://www.geek.com/android/shooting-4k-with-the-galaxy-s5-1590697/|archive-date=29 July 2018|url-status=live}}</ref> fase-opsporing outofokus plus verbeterde lae-ligfotografie,<ref>{{Cite news|url=http://www.knowyourmobile.com/mobile-phones/samsung-galaxy-s5/22363/samsung-galaxy-s5-camera-how-use-it-pro|title=Samsung Galaxy S5 Camera: How To Use It Like A Pro|newspaper=Know Your Mobile|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033309/http://www.knowyourmobile.com/mobile-phones/samsung-galaxy-s5/22363/samsung-galaxy-s5-camera-how-use-it-pro|archive-date=29 December 2016|url-status=live}}</ref> 'n "aflaaiversterker"-funksie<ref>{{Cite news|url=http://www.knowyourmobile.com/devices/samsung-galaxy-s5/22088/samsung-galaxy-s5-how-use-download-booster|title=Samsung Galaxy S5: How To Use Download Booster|newspaper=Know Your Mobile|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227192931/http://www.knowyourmobile.com/devices/samsung-galaxy-s5/22088/samsung-galaxy-s5-how-use-download-booster|archive-date=27 December 2017|url-status=live}}</ref> en USB 3.0.<ref>{{Cite news|url=https://www.xataka.com/analisis/samsung-galaxy-s5-analisis|title=Samsung Galaxy S5, análisis|last=Penalva|first=Javier|date=23 April 2014|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710045352/https://www.xataka.com/analisis/samsung-galaxy-s5-analisis|archive-date=10 July 2018|url-status=live}}</ref> Dit het nie die [[termometer]] (temperatuur) sensor, vogmeter en "Storie-album"-funksies van die vorige Galaxy S4 nie, maar het grootliks ''Air View'' en gebaarverwante funksionaliteit geërf. "Quick glance" is vervang met "Air wake-up", wat dit moontlik maak om die slimfoon uit bystandmodus wakker te maak deur 'n vinger oor die nabyheidsensor te beweeg. Die Galaxy S5 is die eerste Samsung-selfoon waar die aanraakknoppie aan die linkerkant van die tuisknoppie 'n taakknoppie in plaas van 'n opsieknoppie is. Dit is ook die laaste selfoon in die Galaxy S-reeks met 'n mikro-SIM- kaart (latere fone gebruik 'n nano-SIM-kaart) en 'n gebruiker-vervangbare battery. Sedert die Galaxy S5 word die modelnommer (bv. ''<code>SM-G900F</code>'') nie meer op die aanskakelskerm vertoon nie. == Samsung Galaxy S6 == Die Samsung Galaxy S6-reeks is op 1 Maart 2015 aangekondig met die vrystelling van die Galaxy S6 en S6 edge. Dit dui op 'n teen-utilitaristiese en mode-georiënteerde koers in die Galaxy S-reeks, aangesien dit oor 'n nuwe metaal- en glasstruktuur beskik. <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/gordonkelly/2015/05/07/samsung-galaxy-s6-review-long-term/|title=Samsung Galaxy S6 Review Long Term: A Brilliant Phone, A Bad Sequel|last=Kelly|first=Gordon|website=Forbes|language=en|publication-date=2015-05-07|access-date=2025-09-05|quote=For starters the early reviews were right: the Galaxy S6 is a massive step forward in premium design.}}</ref> Die Galaxy S6-reeks verbeter sy voorgangers deur die vermoë by te voeg om die foon vinnig met tot 15W te laai met behulp van Qualcomm se Quick Charge 2.0,<ref>{{Cite web|url=http://www.droid-life.com/2015/03/31/so-we-fast-charged-the-samsung-galaxy-s6-and-this-is-what-happened/|title=So, We Fast Charged the Samsung Galaxy S6 and This is What Happened|last=Kellex|date=31 March 2015|website=Droid Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120172820/http://www.droid-life.com/2015/03/31/so-we-fast-charged-the-samsung-galaxy-s6-and-this-is-what-happened/|archive-date=20 November 2016|access-date=28 December 2016}}</ref> virtuele realiteit (versoenbaar met die Galaxy Gear VR), 'n "Smart Manager"-funksie,<ref>{{Cite news|title=Galaxy S6 owners: here's a feature you should never use – AndroidPIT|url=https://www.androidpit.com/why-you-shouldnt-use-samsung-smart-manager-clean-all|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013224900/https://www.androidpit.com/why-you-shouldnt-use-samsung-smart-manager-clean-all|archive-date=13 October 2017|access-date=28 December 2016|newspaper=AndroidPIT}}</ref> en die vermoë om die koppelvlak met temas aan te pas..<ref>{{Cite news|title=20 Official Samsung Galaxy Themes That Don't Totally Suck|url=http://gs6.wonderhowto.com/news/20-official-samsung-galaxy-themes-dont-totally-suck-0164984/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229034913/http://gs6.wonderhowto.com/news/20-official-samsung-galaxy-themes-dont-totally-suck-0164984/|archive-date=29 December 2016|access-date=28 December 2016|newspaper=WonderHowTo}}</ref> Daar was ook ander variante wat met die S6-reeks vrygestel is, wat die '''Galaxy S6 Active''' (vrygestel op 12 Junie 2015) en die '''Galaxy S6 edge+''' (vrygestel op 13 Augustus 2015, saam met die Galaxy Note5) insluit. [[Lêer:Samsung_Galaxy_S6_S6_Edge_and_S6_Edge_Plus.png|duimnael|Die Samsung Galaxy S6-reeks van 2015]] Die foon het verskeie eerstes binne die reeks gemerk. Dit het funksies soos OIS, vinnige oopmaak van die kamera, en 'n stadige aksie-videomodus bekendgestel. Maar dit is ook die eerste toestel wat die [[Secure Digital|microSD-]] kaartgleuf, Mobile High-Definition Link (MHL)-ondersteuning, waterbeskerming, luggebare en USB 3.0- ondersteuning verwyder. Boonop is die batterye in die Galaxy S6 en Galaxy S6 edge kleiner as die battery in die Galaxy S5, en kan nie deur eindgebruikers vervang word nie. {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S6 ! Galaxy S6 edge ! Galaxy S6 edge+ |- | colspan="2" | '''Vertoon''' | colspan="2" | 5.1" Super AMOLED (1440x2560px) | 5.7" Super AMOLED (1440x2560px) |- | colspan="2" | '''Verwerker''' | colspan="3" | Samsung Exynos 7 Octa 7420 |- | colspan="2" | '''Stoorruimte''' | colspan="2" | 32/64/128&nbsp;GB | 32/64&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''RAM''' | colspan="2" | 3&nbsp;GB | 4&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''Battery''' | 2550 mAh | 2600 mAh | 3500 mAh |- | rowspan="2" | '''Kamera''' | Agter | colspan="3" | 16 megapieksels, 3840x2160p (4K UHD) video teen 30 rps |- | Voor | colspan="3" | 5 megapieksels, 1440p (QHD) teen 30 rps |- | colspan="2" | '''Ander''' | colspan="3" | nano-SIM-kaartgleuf |} == Samsung Galaxy S7 == [[Lêer:Samsung_Galaxy_S7_and_S7_Edge.png|duimnael|Die Samsung Galaxy S7 en S7 Edge van 2016]] Die Samsung Galaxy S7-reeks is op 21 Februarie 2016 aangekondig met die vrystelling van die '''Galaxy S7''' en '''Galaxy S7 edge'''. Dit het nuwe funksies bekendgestel soos die byvoeging van 'n altyd-aan-skerm-funksie,<ref>{{Cite news|url=http://www.techtimes.com/articles/182391/20161016/samsung-galaxy-s7-s7-edge-get-improved-always-on-display-thanks-to-latest-update.htm|title=Samsung Galaxy S7, S7 Edge Get Improved Always On Display Thanks To Latest Update|date=16 October 2016|newspaper=Tech Times|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013225329/http://www.techtimes.com/articles/182391/20161016/samsung-galaxy-s7-s7-edge-get-improved-always-on-display-thanks-to-latest-update.htm|archive-date=13 October 2017|url-status=live}}</ref> "Dual Pixel"-kamerafunksie vir vinniger outofokus,<ref>{{Cite news|url=http://www.digitaltrends.com/mobile/samsung-dual-pixel-camera-galaxy-s7-sensor/|title=This is the super dual pixel camera sensor inside your flashy new Galaxy S7|date=9 March 2016|newspaper=Digital Trends|language=en-US|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014035119/https://www.digitaltrends.com/mobile/samsung-dual-pixel-camera-galaxy-s7-sensor/|archive-date=14 October 2017|url-status=live}}</ref> en verbeterde fotografie in lae lig.<ref>{{Cite web|url=http://newatlas.com/galaxy-s7-review-galaxy-s7-edge-review/42536/|title=Samsung Galaxy S7 and S7 edge review: Next-level low-light photography and so much more|date=30 March 2016|website=newatlas.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033810/http://newatlas.com/galaxy-s7-review-galaxy-s7-edge-review/42536/|archive-date=29 December 2016|access-date=28 December 2016}}</ref> Waterbestandheid (IP68) en 'n microSD-kaartleser is terugbesorg,<ref>{{Cite news|url=http://www.mirror.co.uk/tech/how-waterproof-galaxy-s7-put-7539315|title=How waterproof is the Galaxy S7? We put Samsung's new smartphone to the test|last=Curtis|first=Sophie|date=11 March 2016|newspaper=mirror|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223020932/http://www.mirror.co.uk/tech/how-waterproof-galaxy-s7-put-7539315|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.androidcentral.com/things-know-about-samsung-galaxy-s7s-sd-card-slot|title=8 things to know about the Samsung Galaxy S7's SD card slot|date=6 April 2016|newspaper=Android Central|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112172139/https://www.androidcentral.com/things-know-about-samsung-galaxy-s7s-sd-card-slot|archive-date=12 January 2018|url-status=live}}</ref> wat albei op die Galaxy S5 teenwoordig was, maar nie een op die Galaxy S6 nie. Die IR-blaster is egter van die Galaxy S7 verwyder.<ref>{{Cite news|url=http://www.androidbeat.com/2016/02/samsung-galaxy-s7-ir-blaster/|title=Does Samsung Galaxy S7 and S7 edge come with an IR blaster?|date=23 February 2016|newspaper=Android Beat {{!}} Android News, Hacks, Apps, Tips & Reviews Blog|language=en-US|access-date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014034036/http://www.androidbeat.com/2016/02/samsung-galaxy-s7-ir-blaster/|archive-date=14 October 2017|url-status=live}}</ref> Nog 'n variant in hierdie reeks, die '''Galaxy S7 active''', is op 6 Junie 2016 vrygestel. {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S7 ! Galaxy S7 edge |- | colspan="2" | '''Vertoon''' | 5.1" Super AMOLED (1440x2560px) | 5.5" Super AMOLED (1440x2560px) |- | colspan="2" | '''Verwerker''' | colspan="2" | Samsung Exynos 8890<br /><br /><br /><br /> Qualcomm Snapdragon 820 |- | colspan="2" | '''Stoorruimte''' | colspan="2" | 32 '''<ref>{{Cite web|url=https://www.gsmarena.com/only_32gb_galaxy_s7_and_galaxy_s7_edge_will_be_available_in_us_and_some_european_markets_at_launch-news-16806.php|title=Only 32&nbsp;GB Galaxy S7/S7 edge will be available in US and some European markets|date=2016-02-22|website=GSMArena.com}}</ref>''' /64/128&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''RAM''' | colspan="2" | 4&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''Battery''' | 3000 mAh | 3600 mAh |- | rowspan="2" | '''Kamera''' | Agter | colspan="2" | 12 megapieksels, 3840x2160p (4K UHD) video teen 30 rps<br /><br /><br /><br /> 1080p (Volle HD) teen 30/60 rps<br /><br /><br /><br /> Stadige aksie 720p (HD) teen 240 rps |- | Voor | colspan="2" | 5 megapieksels, 1440p (QHD) teen 30 rps |} == Samsung Galaxy S8 == [[Lêer:Samsung_Galaxy_S8_and_S8_Plus.png|duimnael|Die Samsung Galaxy S8 en S8+ van 2017]] Samsung het die Samsung Galaxy S8-reeks slimfone op 27 Maart 2017 aangekondig. Hulle beskik oor 'n iris-skandeerder, wat die eerste van die twee S-reeks toestelle sou wees om dit te beskik. S Voice is ook vervang deur Bixby. Daarbenewens is die mikroUSB- poort vervang deur 'n USB-C 3.0-poort, en die fisiese tuisknoppie en kapasitiewe knoppies is vervang deur skermknoppies. Alle vorige Galaxy S-reeks slimfone het 'n 16:9-aspekverhouding gehad wat vir die eerste keer op die Galaxy S8 (18.5:9) vervang is. 'n Nuwe kenmerk genaamd Samsung DeX is bygevoeg, wat die foon toelaat om 'n rekenaargebruikerskoppelvlak te kry wanneer dit aan 'n monitor gekoppel word. Nog 'n variant onder hierdie reeks, die '''Galaxy S8 active''', is op 7 November 2017 vrygestel. {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S8 ! Galaxy S8+ |- | colspan="2" | '''Vertoon''' | 5.8" Super AMOLED (1440x2960px) | 6.2" Super AMOLED (1440x2960px) |- | colspan="2" | '''Verwerker''' | colspan="2" | Samsung Exynos 8895<br /><br /><br /><br /> Qualcomm Snapdragon 835 |- | colspan="2" | '''Stoorruimte''' | 64&nbsp;GB | 64/128&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''RAM''' | 4&nbsp;GB | 4/6&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''Battery''' | 3000 mAh | 3500 mAh |- | rowspan="2" | '''Kamera''' | Agter | colspan="2" | 12 megapieksels, 3840x2160p (4K UHD) video teen 30 rps<br /><br /><br /><br /> 1080p (Volle HD) teen 30/60 rps<br /><br /><br /><br /> Stadige aksie 720p (HD) teen 240 rps |- | Voor | colspan="2" | 8 megapieksels, 1440p (QHD) teen 30 rps |} == Samsung Galaxy S9 == Die Samsung Galaxy S9 -reeks is op 25 Februarie 2018 by die Mobile World Congress onthul, met 'n verbeterde kamera, herontwerpte agterpaneel en verbeterde interne dele. Die vingerafdrukskandeerder aan die agterkant is na onder die agterste kamera verskuif, en die oorfone word 'n bykomende luidspreker vir stereoklank. Dit is die eerste vlagskipfoon van Samsung wat opname van 2160p (4K) teen 60 rame per sekonde (twee keer soveel as die vorige Galaxy S5 tot S8), 1080p@240 rame per sekonde (vier keer soveel as die S5 tot S8) en ''super stadige aksie'' teen 960 rame per sekonde vir 'n beperkte duur ondersteun. <ref name="GSMArena-S9-Video">{{Cite web|url=https://www.gsmarena.com/samsung_galaxy_s9-review-1734p8.php|title=Samsung Galaxy S9 video recording review — GSM Arena|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709114320/https://www.gsmarena.com/samsung_galaxy_s9-review-1734p8.php|archive-date=9 July 2020|access-date=9 July 2020}}</ref><ref name="S9-S8-Note8">{{Cite web|url=https://www.gsmarena.com/compare.php3?idPhone1=8966&idPhone2=8161&idPhone3=8505|title=Specification sheet comparison between the Galaxy S9, S8 and Note 8 on GSM Arena|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709114625/https://www.gsmarena.com/compare.php3?idPhone1=8966&idPhone2=8161&idPhone3=8505|archive-date=9 July 2020|access-date=9 July 2020}}</ref> Die eerste twee raamtempo's is die eerste toename in die reeks sedert die 2014 Samsung Galaxy S5. [[Lêer:Samsung_Galaxy_S9_and_S9_Plus.png|duimnael|Die Samsung Galaxy S9 en S9+ van 2018]] Die kamera het 'n veranderlike [[Lensopening|diafragma]] wat kan wissel tussen 1.5 en 2.4, wat dit die eerste selfoon sedert die 2009 Nokia N86 met 'n kamera met veranderlike diafragma maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2018/2/27/17057322/samsung-galaxy-s9-dual-aperture-camera-mwc-2018|title=The Galaxy S9's dual-aperture camera is great marketing|date=27 February 2018|website=theverge}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/circuitbreaker/2018/3/13/17115280/samsung-galaxy-s9-camera-variable-aperture-gif-video|title=This is the best look at the Galaxy S9's variable aperture you'll ever get|date=13 March 2018|website=theverge}}</ref> 'n Daaropvolgende sagteware-opdatering het die funksie om die gebruiker te waarsku oor foute in foto's soos knipende oë en "blur", wat die eerste keer op die Galaxy Note 9 geïmplementeer is, opgegradeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.tizenhelp.com/samsung-galaxy-s9-will-receive-ai-camera-features/|title=Samsung Galaxy S9 Will Receive AI Camera Features – TizenHelp|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917231738/https://www.tizenhelp.com/samsung-galaxy-s9-will-receive-ai-camera-features/|archive-date=17 September 2021|access-date=17 September 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | !Galaxy S9 ! Galaxy S9+ |- | colspan="2" | '''Vertoon''' | 5.8" Super AMOLED (1440x2960px) | 6.2" Super AMOLED (1440x2960px) |- | colspan="2" | '''Verwerker''' | colspan="2" | Samsung Exynos 9810<br /><br /><br /><br /> Qualcomm Snapdragon 845 |- | colspan="2" | '''Stoorruimte''' | 64/128/256&nbsp;GB | 64/128/256&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''RAM''' | 4&nbsp;GB | 6&nbsp;GB |- | colspan="2" | '''Battery''' | 3000 mAh | 3500 mAh |- | rowspan="2" | '''Kamera''' | Agter | 12 megapieksels, 3840×2160p (4K UHD) video teen 30/60 rps<br /><br /><br /><br /> 1080p (FHD) teen 30/60 rps<br /><br /><br /><br /> Stadige aksie: 1080p@204 rps of 720p@240 rps | '''Hoof''' : 12 megapieksels<br /><br /><br /><br /> '''Telefoto''' : 12 megapieksels<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''Video''' : 3840×2160p (4K UHD) video teen 30 rps<br /><br /><br /><br /> 1080p (Volle HD) teen 30/60 rps<br /><br /><br /><br /> Stadige aksie 720p (HD) teen 240 rps |- | Voor | 8 megapieksels, 1440p (QHD) teen 30 rps | 8 megapieksels, 1440p (QHD) teen 30 rps |} == Samsung Galaxy S10 == Samsung het die Galaxy S10- reeks op 20 Februarie 2019 aangekondig om die 10de herdenking van die S-reeks te herdenk. Dit het baie nuwe funksies bekendgestel, soos 'n ultrasoniese vingerafdrukskandeerder in die skerm, 'n ultrawye lens, omgekeerde draadlose laai, 5G en Samsung se eerste gaatjie-pons-selfiekamera-ontwerp. Die Galaxy S10-reeks het die One UI- sagteware vir die eerste keer met Android 9 Pie bekendgestel. Die aspekverhouding is weer op die Galaxy S10-reeks verander vanaf die Galaxy S8-reeks, wat nou 'n 19:9-skerm het. Vir die eerste keer sedert die Galaxy S5 keer die reeks terug na die gebruik van plastiek vir die agterpaneel, wat later ook op die A-reeks en die basiese Galaxy Note dieselfde jaar gesien sou word. Die enigste uitsonderings is die Plus-modelle en die S10 5G wat steeds 'n glasagterpaneel het. Die laaispoed bo 15W wat deur die S10 5G en S10 Lite ondersteun word, is die eerste toename op Samsung se vlagskip-slimfone sedert die 2014 Samsung Galaxy Note 4.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/how-to-charge-samsung-galaxy-s10-faster|title=How to charge your Samsung Galaxy S10 faster in 2 simple ways|last=Johnson|first=Dave|date=2019-11-18|website=Business Insider}}</ref> [[Lêer:Samsung_Galaxy_S10+.png|duimnael|Die Samsung Galaxy S10+]] In Januarie 2020 is die '''Galaxy S10 Lite''' vrygestel, 'n middelklas-variant van die S10 wat dieselfde kameras en werkverrigting bevat, maar met laer kenmerke, 'n hoër skerm en 'n herontwerpte agterkamera-opstelling wat die middelposisionering wat sedert die Galaxy S II in 2011 gebruik is, laat vaar. {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="3" | !Galaxy S10e ! Galaxy S10 ! Galaxy S10+ ! Galaxy S10 5G ! Galaxy S10 Lite 5G |- | colspan="3" | '''Vertoon''' | 5.8" Dinamiese AMOLED (2280x1080px) | 6.1" Dinamiese AMOLED (3040x1440px) | 6.4" Dinamiese AMOLED (3040x1440px) | 6.7" Dinamiese AMOLED (3040x1440px) | 6.7" Super AMOLED (2400x1080px) |- | colspan="3" | '''Verwerker''' | colspan="4" | Samsung Exynos 9820<br /> Qualcomm Snapdragon 855 | Qualcomm Snapdragon 855 |- | colspan="3" | '''Stoorruimte''' | 128/256&nbsp;GB (uitbreibaar) | 128/512&nbsp;GB (uitbreibaar) | 128 / 512&nbsp;GB / 1&nbsp;TB (uitbreibaar) | 256 / 512&nbsp;GB (nie-uitbreibaar) | 128&nbsp;GB (uitbreibaar) |- | colspan="3" | '''RAM''' | 6/8&nbsp;GB | 8&nbsp;GB | 8/12&nbsp;GB | 8&nbsp;GB | 6/8&nbsp;GB |- | colspan="3" | '''Battery''' | 3100 mAh | 3400 mAh | 4100 mAh | 4500 mAh | 4500 mAh |- | rowspan="6" | '''Kamera''' | rowspan="5" | Agter | Hoof | colspan="4" | 12 megapieksels | 48 megapieksels |- | Ultrawyd | colspan="4" | 16 megapieksels | 12 megapieksels |- | Telefoto|{{N/a}} | colspan="3" | 12 megapieksels| |- | Makro|colspan="4" | 5 megapieksels |- | Video | colspan="4" | 3840x2160p (4K UHD) video teen 30/60 fps<br /> 1080p (Volle HD) teen 30/60 fps<br /> Stadige aksie teen 1080p@240fps of 720p@960 fps | 3840x2160p (4K UHD) video teen 30/60 fps, 1080p (Volle HD) teen 30/60 fps of stadige aksie 1080p@240 fps |- | colspan="2" | Voor | colspan="2" | 10 megapieksels<br /> 3840x2160p (4K UHD) teen 30/60 fps<br /> 1080p (Volle HD) teen 30 fps | 10 megapixels, 8 megapixels<br /><br />3840x2160p (4K UHD) teen 30/60 fps<br />1080p (Volle HD) teen 30 fps | 10 megapixels, 8 megapieksels, ToF (vlugtyd)<br /> 3840x2160p (4K UHD) teen 30/60 fps<br />1080p (Volle HD) teen 30 fps | 32 megapieksels<br /> 1080p (Volle HD) teen 30 fps |- | colspan="3" | '''Ander''' | Sy-gemonteerde vingerafdruksensor<br /> Omgekeerde draadlose laai (Qi-gesertifiseerd)<br /> WiFi 6 | colspan="2" | Ultrasoniese (in-skerm) vingerafdruksensor<br /> Omgekeerde draadlose laai (Qi-gesertifiseerd)<br /> WiFi 6 | ToF-sensor<br /><br /><br /><br /> Ultrasoniese (in-skerm) vingerafdruksensor<br /> Omgekeerde draadlose laai (Qi-gesertifiseerd)<br /> WiFi 6 | Optiese (in-skerm) vingerafdruksensor<br /> WiFi 6 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Selfone]] hy8i40ueqlh8dt45uy074dbc8irfqlj 0 454239 2892752 2866143 2026-04-11T19:02:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892752 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mary Brunkow - 2025 (cropped).jpg|duimnael|Mary Brunkow in 2025]] '''Mary E. Brunkow''' (gebore [[1961]])<ref name=":1">{{Cite web |last=Brunkow |first=Mary Elizabeth |title=Expression and function of the H19 gene in transgenic mice |url=https://www.proquest.com/docview/303947336/ |access-date=2025-10-06 |website=ProQuest}}</ref> is 'n [[Amerikaanse]] [[Molekulêre biologie|molekulêre bioloog]] en [[Immunologie|immunoloog]] wat erken word vir die mede-identifikasie van die [[Geen (genetika)|geen]] wat later FOXP3 genoem is as die oorsaak van die “''Scurfy''”-muisfenotipe, 'n bevinding wat die grondslag gelê het vir moderne regulatoriese T-selbiologie. In 2025 is die [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde]] gesamentlik aan Brunkow toegeken vir ontdekkings rakende perifere immuunverdraagsaamheid.<ref name="AP">{{cite news |title=The Nobel Prize in medicine goes to 3 scientists for work on peripheral immune tolerance |work=AP News |date=6 Oktober 2025 |url=https://apnews.com/article/a68cf8a3b930570630168a949d277cde }}</ref><ref name="REU">{{cite news |title=Brunkow, Ramsdell and Sakaguchi win 2025 Nobel medicine prize |work=Reuters |date=6 Oktober 2025 |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/brunkow-ramsdell-sakaguchi-win-2025-nobel-medicine-prize-2025-10-06/ }}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Brunkow is in 1961 in [[Portland, Oregon]], gebore.<ref>{{cite web |title=Mary E. Brunkow – Facts|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/brunkow/facts/ |publisher=The Nobel Prize |access-date=6 Oktober 2025}}</ref><ref name="portland">{{cite web|url=https://www.oregonlive.com/pacific-northwest-news/2025/10/scientist-who-graduated-from-portland-high-school-wins-nobel-prize-in-medicine.html|title=Scientist who graduated from Portland high school wins Nobel Prize in medicine|date=6 Oktober 2025|website=The Oregonian|access-date=6 Oktober 2025}}</ref> Sy het in 1979 aan die St. Mary's Academy in Portland gegradueer.<ref name="portland"/> Brunkow het in 1983 'n BSc in molekulêre en sellulêre [[biologie]] van die [[Universiteit van Washington]] ontvang.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.washington.edu/news/2025/10/06/uw-alum-mary-e-brunkow-awarded-the-2025-nobel-prize-in-physiology-or-medicine/|title=UW alum Mary E. Brunkow awarded the 2025 Nobel Prize in Physiology or Medicine|date=6 Oktober 2025|access-date=6 Oktober 2025|website=University of Washington}}</ref> Sy het in 1991 'n MA en 'n PhD in molekulêre biologie van die Princeton Universiteit ontvang, waar haar adviseur Shirley M. Tilghman was.<ref>{{cite web|title= Princeton alumna Mary Brunkow *91 receives Nobel Prize in Physiology or Medicine|url=https://www.princeton.edu/news/2025/10/06/princeton-alumna-mary-brunkow-91-receives-nobel-prize-physiology-or-medicine|date=6 Oktober 2025|work=Princeton University}}</ref> Haar doktorale proefskrif was getiteld “''Expression and function of the H19 gene in transgenic mice''” (1991).<ref name=":1" /> ==Loopbaan== Brunkow het in bedryfsnavorsing in die [[Seattle]]-omgewing gewerk, by Celltech R&D in Bothell, Washington, waar sy haar Nobelpryswennerwerk oor FOXP3 gedoen het,<ref>{{Cite web |title=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/popular-information/ |access-date=2025-10-06 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> en later by die Instituut vir Sisteembiologie in Seattle.<ref>{{Cite web |last=Fuller-Wright |first=Liz |last4=A.m |first4=5:53 |date=6 Oktober 2025 |title=Princeton alumna Mary Brunkow *91 receives Nobel Prize in Physiology or Medicine |url=https://www.princeton.edu/news/2025/10/06/princeton-alumna-mary-brunkow-91-receives-nobel-prize-physiology-or-medicine |access-date=2025-10-07 |website=www.princeton.edu |language=en}}</ref> ==Navorsing== Brunkow is 'n medeskrywer van die 2001 ''Nature Genetics''-artikel wat die "''scuffy''"-geenproduk, aanvanklik skurfin genoem en later bekend as FOXP3, geïdentifiseer het, en die ontwrigting daarvan gekoppel het aan 'n dodelike limfoproliferatiewe versteuring in [[muis]]e.<ref name =disruption >{{cite journal |last1=Brunkow |first1=Mary E. |last2=Jeffery |first2=Eric W. |last3=Hjerrild |first3=Kathryn A. |last4=Paeper |first4=Bryan |last5=Clark |first5=Lisa B. |last6=Yasayko |first6=Sue-Ann |last7=Wilkinson |first7=J. Erby |last8=Galas |first8=David |last9=Ziegler |first9=Steven F. |last10=Ramsdell |first10=Fred |title=Disruption of a new forkhead/winged-helix protein, scurfin, results in the fatal lymphoproliferative disorder of the scurfy mouse |journal=Nature Genetics |volume=27 |issue=1 |pages=68–73 |year=2001 |doi=10.1038/83784 |pmid=11138001 |url=https://europepmc.org/abstract/MED/11138001 }}</ref><ref name =began>{{cite journal |title=FOXP3 and scurfy: how it all began |journal=Nature Reviews Immunology |volume=14 |issue=5 |pages=343–349 |year=2014 |doi=10.1038/nri3650 |pmid=24722479 |url=https://www.nature.com/articles/nri3650.pdf }}</ref> Brunkow se mees aangehaalde werk het die ''scruffy''-defek op FOXP3 gekarteer en gedemonstreer dat die verlies van hierdie transkripsiefaktor onbeheerde T-selaktivering en dodelike limfoproliferasie dryf, wat FOXP3 in die middel van perifere immuuntoleransie, gemedieer deur regulatoriese T-selle, te plaas.<ref name="disruption" /><ref>{{cite journal |last=Bluestone |first=Jeffrey A. |title=FOXP3, the Transcription Factor at the Heart of the Rebirth of Immune Tolerance |journal=The Journal of Immunology |volume=198 |issue=3 |pages=979–980 |year=2017 |doi=10.4049/jimmunol.1602060 |url=https://academic.oup.com/jimmunol/article/198/3/979/7962165 }}</ref> Die genetiese identifikasie van FOXP3 het 'n molekulêre basis verskaf vir die begrip van hoe die immuunstelsel selfreaktiwiteit buite die timus beperk en uitgebreide werk oor regulatoriese T-selontwikkeling en -funksie gekataliseer.<ref>{{cite journal |title=FOXP3 and scurfy: how it all began |journal=Nature Reviews Immunology |volume=14 |issue=5 |pages=343–349 |year=2014 |doi=10.1038/nri3650 |pmid=24722479 |url=https://www.nature.com/articles/nri3650.pdf }}</ref><ref>{{cite journal |title=Development and function of FOXP3+ regulators of immune responses |journal=Clinical and Experimental Immunology |volume=213 |issue=1 |pages=13–22 |year=2023 |doi=10.1093/cei/uxad048 |url=https://academic.oup.com/cei/article/213/1/13/7136031 }}</ref> Daaropvolgende translasionele werk deur baie groepe het gelei tot anti-sklerostienterapie, insluitend romosozumab, wat regulatoriese goedkeuring ontvang het en wyd in die kliniese literatuur hersien is.<ref>{{cite web |last=Mullard |first=Asher |title=FDA approves first-in-class osteoporosis drug |website=Nature |date=9 Mei 2019 |url=https://www.nature.com/articles/d41573-019-00083-y }}</ref><ref>{{cite journal |title=Extending the Therapeutic Potential: Romosozumab in Osteoporosis |journal=Journal of the Endocrine Society |volume=8 |issue=11 |year=2024 |article-number=bvae160 |url=https://academic.oup.com/jes/article/8/11/bvae160/7756771}}</ref> ==Eerbewyse en toekennings== Op 6 Oktober 2025 het die Nobel-vergadering by die Karolinska Instituut in [[Stockholm]] aangekondig dat Brunkow, [[Fred Ramsdell]] en [[Shimon Sakaguchi]] die Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde sou deel vir ontdekkings rakende perifere immuuntoleransie.<ref name="AP">{{cite news |title=The Nobel Prize in medicine goes to 3 scientists for work on peripheral immune tolerance |work=AP News |date=6 Oktober 2025 |url=https://apnews.com/article/a68cf8a3b930570630168a949d277cde }}</ref><ref name="REU">{{cite news |title=Brunkow, Ramsdell and Sakaguchi win 2025 Nobel medicine prize |work=Reuters |date=6 Oktober 2025 |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/brunkow-ramsdell-sakaguchi-win-2025-nobel-medicine-prize-2025-10-06/ }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Brunkow, Mary E.}} [[Kategorie:Amerikaanse bioloë]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] dcvyqv0hgfqkcs18hwivj01is3lv0ml 0 454266 2892688 2842173 2026-04-11T18:41:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892688 wikitext text/x-wiki '''John Clarke''' FRS (gebore [[1942]]) is 'n [[Britse]] [[Fisika|fisikus]] en 'n emeritus professor aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]].<ref>{{Cite web |title=John Clarke, Professor Emeritus of the Graduate School {{!}} Physics |url=https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke |access-date=2025-10-07 |website=physics.berkeley.edu}}</ref> In die 1980's het Clarke 'n navorsingspan gelei, wat [[John M. Martinis]] en [[Michel Devoret]] ingesluit het.<ref name=":1" /> Hul ontdekkings in makroskopiese [[kwantum]]verskynsels in supergeleiers het hulle die [[Nobelprys vir fisika|Nobelprys vir Fisika]] in 2025 besorg.<ref name=":1">{{Cite web |date=2025-10-07 |title=AIP Congratulates 2025 Nobel Prize Winners in Physics - AIP.ORG |url=https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007132009/https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics |archive-date=7 Oktober 2025 |access-date=2025-10-07 |website=AIP |language=en}}</ref> ==Lewensloop== John Clarke is in 1942 in [[Cambridge]] gebore.<ref name=Nobel>{{cite web |date=7 Oktober 2025 |title=John Clarke |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007130839/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/ |archive-date=7 Oktober 2025 |access-date=7 Oktober 2025 |website=nobelprize.org}}</ref> Hy het die Perse-skool bygewoon voordat hy met 'n Natuurwetenskappe-graad aan Christ's College, Cambridge, begin het.<ref name=timesnownews/> Hy het in 1964 met 'n BA-graad in Fisika gegradueer en daarna vir 'n PhD in fisika aan die Royal Society Mond Laboratory aan die Universiteit van Cambridge gestudeer.<ref name=berkeley/> In 1965 het Clarke een van die eerste studente geword wat by die nuutgestigte Darwin College, Cambridge, aangesluit het en was die eerste president van die Darwin College-studentevereniging.<ref>{{cite web|url=https://www.darwin.cam.ac.uk/60th/anniversary/article/john-clarke-dcsa-president-1966-67/|title=John Clarke: DCSA President 1966-67|website=darwin.cam.ac.uk|access-date=7 Oktober 2025|date=2024}}</ref> Tydens sy doktorale werk, wat onder toesig van Brian Pippard was, het Clarke 'n baie sensitiewe voltmeter ontwikkel, wat hy later SLUG genoem het, vir "Supergeleidende Lae-induktansie Undulatory Galvanometer".<ref name="timesnownews">{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/education/cambridge-celebrates-its-126th-nobel-laureate-as-alumnus-john-clarke-wins-2025-physics-prize-article-152957573|title=Cambridge Celebrates Its 126th Nobel Laureate as Alumnus John Clarke Wins 2025 Physics Prize|website=Times Now|date=7 Oktober 2025}}</ref><ref name=berkeley>{{Cite web |title=John Clarke (E) &#124; UC Berkeley Physics |url=http://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007131525/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke |archive-date=7 Oktober 2025}}</ref>Hy het sy PhD in 1968 verwerf. <ref name="berkeley" /> ==Navorsing== Sy navorsingsfokus op supergeleiding en supergeleidende elektronika, veral in die ontwikkeling en toepassing van supergeleidende kwantuminterferensietoestelle (SQUID's), wat ultrasensitiewe detektors van magnetiese vloed is.<ref name="RS" /> In 1985 het Clarke saam met John M. Martinis, sy PhD-student, en Michel Devoret, 'n postdoktorale navorser destyds, die kwantumgedrag van 'n Josephson-aansluiting gedemonstreer.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://www.google.fr/books/edition/The_New_Quantum_Era/cE8hEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113&printsec=frontcover |title=The New Quantum Era |date=2024-09-11 |publisher="O'Reilly Media, Inc." |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> Hierdie werk sou later die basis word vir supergeleidende [[kwantumrekenaar]]s.<ref name=":2" /> Hy het ook gewerk aan die toepassing van SQUID's wat as kwantumgeraasbeperkte versterkers gekonfigureer is om te soek na die aksion, 'n moontlike komponent van [[donker materie]].<ref name="RS">{{cite web |date=7 Oktober 2025 |title=John Clarke |url=https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007130334/https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/ |archive-date=7 Oktober 2025 |accessdate=15 Junie 2017 |publisher=Royal Society}}</ref> ==Eerbewyse en toekennings== Clarke het 'n Alfred P. Sloan-genootskap (1970–72) en 'n Guggenheim-genootskap (1977-78) ontvang. Clarke is in 1986 as 'n genoot van die [[Royal Society]] verkies.<ref name= RS/> Hy is in 1998 die Joseph F. Keithley-toekenning vir vooruitgang in meetwetenskap toegeken, in 1999 die Comstock-prys in fisika<ref name=Comstock>{{cite web|title=Comstock Prize in Physics |url=http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=AWARDS_comstock |publisher=National Academy of Sciences |accessdate=13 Februarie 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229195326/http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=AWARDS_comstock |archivedate=29 Desember 2010 }}</ref> en in 2004 die Hughes-medalje.<ref name="RS" /> Hy is in Mei 2012 as 'n buitelandse medewerker van die Amerikaanse Nasionale Akademie vir Wetenskappe verkies.<ref>{{cite web|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504002407/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html|url-status=dead|archive-date=4 Mei 2012|title=National Academy of Sciences Members and Foreign Associates Elected|date=1 Mei 2012|publisher=National Academy of Sciences}}</ref> Hy is in 2017 tot die Amerikaanse Filosofiese Vereniging verkies.<ref>{{cite web|url=https://amphilsoc.org/members/electedApril2017|title=American Philosophical Society: Newly Elected - April 2017|access-date=2017-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915195158/https://amphilsoc.org/members/electedApril2017|archive-date=2017-09-15|url-status=dead}}</ref> In 2021 is die Micius Quantum-prys gesamentlik toegeken aan Clarke, Michel Devoret en Yasunobu Nakamura.<ref name=":0">{{Cite web |title=John Clarke Is A Co-Recipient Of The Micius Quantum Prize {{!}} Physics |url=https://physics.berkeley.edu/news-events/news/john-clarke-co-recipient-of-micius-quantum-prize |access-date=2025-10-07 |website=physics.berkeley.edu}}</ref> Clarke, Devoret en John M. Martinis is in 2025 met die Nobelprys vir Fisika bekroon vir die ontdekking van makroskopiese kwantummeganiese tonnelvorming en energiekwantisering in 'n elektriese stroombaan.<ref name="Nobel Prize">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=m9FUkAis62s |title=Announcement of the 2025 Nobel Prize in Physics |date=2025-09-15 |last=Nobel Prize |access-date=2025-10-07 |via=YouTube}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Clarke, John}} [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] [[Kategorie:Fisika]] j91zkiwdaktqydotjhsmkbt6mytfrhk 0 454271 2892767 2844700 2026-04-11T19:06:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892767 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Michel H. Devoret 2017 190x180.jpg|duimnael|Michel H. Devoret in 2017. ]] '''Michel Henri Devoret'''<ref>{{Cite web |title=Michel Henri Devoret {{!}} American Academy of Arts and Sciences |url=https://www.amacad.org/person/michel-henri-devoret |access-date=2025-10-07 |website=www.amacad.org |language=en}}</ref>([[Franse]] uitspraak: [miʃɛl dəvɔʁɛ]; gebore 1953)<ref name="CDF">{{cite web|lang=fr|url=https://www.college-de-france.fr/en/chair/michel-devoret-mesoscopic-physics-statutory-chair/biography|title=Michel Devoret|publisher=[[Collège de France]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nobel Prize in Physics 2025 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/devoret/facts/ |access-date=2025-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> is 'n [[Franse]] [[Fisika|fisikus]]. Hy is professor in [[fisika]] aan die Universiteit van Kalifornië, Santa Barbara<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret {{!}} Department of Physics {{!}} UC Santa Barbara |url=https://www.physics.ucsb.edu/people/michel-devoret |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007141512/https://www.physics.ucsb.edu/people/michel-devoret |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=www.physics.ucsb.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Michel Devoret – Andrew D. White Professors-at-Large Program |url=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/professors-at-large/michel-devoret/ |url-status=live |archive-url=https://archive.ph/pkmsu |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |language=en-US}}</ref> en professor emeritus in toegepaste fisika aan die [[Yale-universiteit]].<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret |url=https://engineering.yale.edu/research-and-faculty/faculty-directory/michel-devoret |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007123450/engineering.yale.edu/research-and-faculty/faculty-directory/michel-devoret |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=Yale Engineering |language=en}}</ref> Hy is aangestel as hoofwetenskaplike vir kwantumhardeware by Google Quantum AI. Hy is bekend vir sy baanbrekerswerk oor makroskopiese [[kwantum]]verskynsels. Devoret, [[John Clarke]] en [[John M. Martinis]] is in 2025 met die [[Nobelprys vir fisika]] bekroon vir hul gesamentlike werk in supergeleiding.<ref name=Nobel>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=m9FUkAis62s |title=Announcement of the 2025 Nobel Prize in Physics |date=2025-09-15 |last=Nobel Prize |access-date=2025-10-07 |via=YouTube}}</ref> ==Opleiding== Devoret het 'n nagraadse diploma (DEA) in kwantumoptika aan die Universiteit van Orsay (hedendaagse Paris-Saclay Universiteit) verwerf, gevolg deur 'n doktorsgraad in gekondenseerde materie-fisika.<ref name="CDF" /> Hy het sy doktorsgraadwerk by CEA Saclay in die groep van Anatole Abragam uitgevoer.<ref>{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://www.google.fr/books/edition/The_New_Quantum_Era/cE8hEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113&printsec=frontcover |title=The New Quantum Era |date=2024-09-11 |publisher="O'Reilly Media, Inc." |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> ==Navorsing== Devoret het van 1982 tot 1984 as 'n postdoktorale navorser in John Clarke se groep aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]], gewerk.<ref name="CDF" /> Saam met John M. Martinis, 'n destydse nagraadse student, het hulle in 1985 vir die eerste keer die mesoskopiese kwantumvlakke van 'n Josephson-aansluiting gedemonstreer.<ref name="CDF" /><ref>{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://www.google.fr/books/edition/The_New_Quantum_Era/cE8hEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113&printsec=frontcover |title=The New Quantum Era |date=2024-09-11 |publisher="O'Reilly Media, Inc." |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> Sy werk oor kwantuminligting, in samewerking met A. Marblestone, het 'n eksponensiële kwantumversterking in sekere kommunikasiekanale as gevolg van verstrengeling getoon (sien Kwantum-pseudo-telepatie)<ref>A. Marblestone and M. Devoret, "''Exponential Quantum Enhancement for Distributed Addition with Local Nonlinearity''", Quantum Information Processing, Vol. 9, No.1 (2010).</ref> ==Eerbewyse en toekennings== In 2014 het hy die Fritz London Gedenkprys met John M. Martinis en Robert J. Schoelkopf gedeel.<ref name=FritzL>{{cite web |title=Fritz London Memorial Prize |url=https://phy.duke.edu/fritz-london-memorial-prize |website=phy.duke.edu |accessdate=21 April 2020}}</ref> In 2021 is die Micius Kwantumprys gesamentlik toegeken aan Devoret, John Clarke en Yasunobu Nakamura.<ref name=":0">{{Cite web |title=John Clarke Is A Co-Recipient Of The Micius Quantum Prize {{!}} Physics |url=https://physics.berkeley.edu/news-events/news/john-clarke-co-recipient-of-micius-quantum-prize |access-date=2025-10-07 |website=physics.berkeley.edu}}</ref> Benewens 'n aantal toekennings, is hy in 2013 die John Stewart Bell-prys (gedeel met Robert J. Schoelkopf) toegeken vir "Fundamentele en baanbrekende eksperimentele vooruitgang in die verstrengeling van supergeleidende kwobite en mikrogolffotone, en hul toepassing op kwantuminligtingverwerking."<ref>{{cite web|url=http://cqiqc.physics.utoronto.ca/bell_prize/devoret_schoelkopf.html|title=2013: Devoret and Schoelkopf|publisher=|access-date=2016-08-07|archive-date=2014-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604060818/http://cqiqc.physics.utoronto.ca/bell_prize/devoret_schoelkopf.html}}</ref> Die [[Nobelprys vir Fisika]] in 2025 is toegeken aan Devoret, Clarke en Martinis vir die ontdekking van makroskopiese kwantummeganiese tonnelvorming en energiekwantisering in 'n elektriese stroombaan.<ref name="Nobel" /> === Volledige lys === *Ampère-prys (met Daniel Esteve), die Franse Akademie vir Wetenskap, 1991 *Descartes-Huygens-prys, die Koninklike Nederlandse Akademie vir Kuns en Wetenskap, 1995<ref name="Descartes-Huygens">{{cite web | title=Prix Descartes-Huygens/Descartes-Huygensprijs Liste des lauréat(e)s | website=Académie des sciences | url=https://www.academie-sciences.fr/pdf/prix/PrixDH_laureats.pdf | access-date=2025-10-07}}</ref> *Verkose Lidmaatskap, die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe, 2003<ref name="AAAS">{{cite web | title=Michel Henri Devoret | website=American Academy of Arts &amp; Sciences | date=2018-12-06 | url=https://www.amacad.org/person/michel-henri-devoret | access-date=2025-10-07}}</ref> *Europhysics-Agilent-prys (Esteve, Nakamura en Johan Mooj), Europese Fisiese Vereniging, 2004<ref name="AgilentEurophysics">{{cite journal | title=In Brief | journal=Physics Today | volume=57 | issue=7 | date=2004-07-01 | issn=0031-9228 | doi=10.1063/1.2408584 | pages=73–74 | url=https://pubs.aip.org/physicstoday/article/57/7/73/918002/In-Brief | access-date=2025-10-07}}</ref> *Professorskap aan die Collège de France, 2007–2012<ref name="CDF" /> *Verkose Lidmaatskap, die Franse Akademie vir Wetenskappe, 2007<ref name="French Academy">{{cite web | title=Michel Devoret | website=Académie des sciences | date=2007-12-01 | url=https://www.academie-sciences.fr/michel-devoret | language=fr | access-date=2025-10-07}}</ref> *John Bell-prys, 2013<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret and Robert Schoelkopf win the John Stewart Bell Prize {{!}} Department of Physics |url=https://physics.yale.edu/news/michel-devoret-and-robert-schoelkopf-win-john-stewart-bell-prize |access-date=2025-10-07 |website=physics.yale.edu}}</ref> *Fritz London Gedenkprys, 2014<ref name=FritzL/> *Olli V. Lounasmaa Gedenkprys, 2016<ref>{{Cite web |title=Olli V. Lounasmaa Memorial Prize |url=https://www.aalto.fi/en/ovl-memorial-prize |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123193351/https://www.aalto.fi/en/ovl-memorial-prize |archive-date=2025-01-23 |access-date=2025-10-07 |website=Aalto University |language=en |url-status=live }}</ref> *Micius Quantum-prys, 2021<ref name=":0" /> *Comstock-prys in Fisika, 2024<ref name="NAS-Comstock">{{cite web | title=Noteworthy - Select Prizes and Awards to Members | website=American Academy of Arts &amp; Sciences | date=2024-05-14 | url=https://www.amacad.org/bulletin/spring-2024/noteworthy | access-date=2025-10-07}}</ref> *Nobelprys in Fisika, 2025<ref name="Nobel" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Clarke, John}} [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Fisika]] 1xuh85y0p44n28eit5yl7jsv3gentte 0 454274 2892690 2842211 2026-04-11T18:41:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892690 wikitext text/x-wiki [[Lêer:John Martinis (cropped).jpg|duimnael|John Matthew Martinis in 2007.]] '''John Matthew Martinis'''<ref>https://escholarship.org/uc/item/5kr3d1ff</ref> (gebore [[1958]]) <ref>{{cite web |url= https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/martinis/facts/|title= John M. Martinis|website= nobelprize.org|date= 7 Oktober 2025|access-date= 7 Oktober 2025}}</ref> is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[Fisika|fisikus]] en Professor Emeritus van Fisika aan die Universiteit van Kalifornië, Santa Barbara.<ref>{{Cite web |title=John Martinis {{!}} Department of Physics {{!}} UC Santa Barbara |url=https://www.physics.ucsb.edu/people/john-martinis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007141525/https://www.physics.ucsb.edu/people/john-martinis |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=www.physics.ucsb.edu}}</ref> Martinis, [[John Clarke]] en [[Michel Devoret]] is in 2025 met die [[Nobelprys vir fisika|Nobelprys vir Fisika]] bekroon vir hul gesamentlike werk van makroskopiese [[kwantum]]meganiese tonnelwerk en energiekwantisering in 'n elektriese stroombaan.<ref name=":0" /> ==Opvoeding== Martinis het gegradueer aan die Universiteit van Kalifornië, Berkeley, en in 1980 'n [[Baccalaureus Scientiae]] met 'n hoofvak in [[fisika]] en in 1987 'n Doktor in Filosofie in fisika ontvang.<ref>{{Cite news |date=2025-10-07 |title=Meet the 2025 Nobel prize winners in Physics: Where they studied and how their research shaped quantum science |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/meet-the-nobel-2025-laureates-in-physics-where-they-studied-and-how-their-research-shaped-quantum-science/articleshow/124361344.cms |access-date=2025-10-07 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> Tydens sy doktorale studies het hy die kwantumgedrag van 'n makroskopiese veranderlike, die faseverskil oor 'n Josephson-tonnelaansluiting, ondersoek.<ref>{{Cite journal|last1=Clarke|first1=J.|last2=Cleland|first2=A. N.|last3=Devoret|first3=M. H.|last4=Esteve|first4=D.|last5=Martinis|first5=J. M.|date=1988-02-26|title=Quantum mechanics of a macroscopic variable: the phase difference of a josephson junction|journal=Science|volume=239|issue=4843|pages=992–997|doi=10.1126/science.239.4843.992|issn=0036-8075|pmid=17815701|s2cid=1732678}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://www.google.fr/books/edition/The_New_Quantum_Era/cE8hEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113&printsec=frontcover |title=The New Quantum Era |date=2024-09-11 |publisher="O'Reilly Media, Inc." |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> Sy doktorale adviseur was John Clarke.<ref name=":1" /> Gedurende hierdie tyd het hy saamgewerk met Michel Devoret, 'n postdoktorale navorser destyds.<ref name=":1" /> ==Loopbaan== Hy het by die Commissariat à l'Energie Atomique in Saclay, [[Frankryk]], aangesluit vir 'n eerste postdoktorale posen daarna by die Elektromagnetiese Tegnologie-afdeling by die Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) in [[Boulder, Colorado|Boulder]], waar hy gewerk het aan supergeleidende kwantuminterferensietoestelle (SQUID's) versterkers.<ref>{{Cite journal|last1=Welty|first1=Richard P.|last2=Martinis|first2=John M.|date=March 1993|title=Two-stage integrated SQUID amplifier with series array output|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/1993ITAS....3.2605W/abstract|journal=IEEE Transactions on Applied Superconductivity|volume=3|pages=2605–2608|doi=10.1109/77.233523|s2cid=33500389|issn=1051-8223}}</ref> Terwyl hy by NIST was, het hy 'n tegniek van X-straalopsporing ontwikkel deur 'n supergeleidende oorgangsrandsensor-mikrokalorimeter met elektrotermiese terugvoer te gebruik.<ref>{{Cite journal|last1=Irwin|first1=K. D.|last2=Hilton|first2=G. C.|last3=Wollman|first3=D. A.|last4=Martinis|first4=John M.|date=1998-08-05|title=X‐ray detection using a superconducting transition‐edge sensor microcalorimeter with electrothermal feedback|journal=Applied Physics Letters|volume=69|issue=13|pages=1945|doi=10.1063/1.117630|issn=0003-6951}}</ref> Sedert 2002 werk hy met Josephson-Junction-kwantumbitte met die doel om die eerste [[kwantumrekenaar]] te bou.<ref name="techcrunch2014">{{Cite web |url=https://techcrunch.com/2014/09/02/google-partners-with-ucsb-to-build-quantum-processors-for-artificial-intelligence/ |title=Google Partners With UCSB To Build Quantum Processors For Artificial Intelligence |author=Frederic Lardinois |date=2014-09-02 |work= techcrunch.com |access-date=2025-01-18}}</ref> In 2004 het hy na die Universiteit van Kalifornië, Santa Barbara, verhuis, waar hy die Worster-leerstoel in eksperimentele fisika tot 2017 beklee het. In 2014 is Martinis en sy span deur [[Google]] aangestel om die eerste nuttige kwantumrekenaar te bou.<ref name="forbes2020">{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/moorinsights/2020/04/30/googles-top-quantum-scientist-explains-in-detail-why-he-resigned/ |title=Google's Top Quantum Scientist Explains In Detail Why He Resigned |work=forbes.com |date=2020-04-30 |access-date=2025-01-18}}</ref> In 2014 het die Google Quantum A.I. Lab aangekondig dat hulle Martinis en sy span in 'n multimiljoen-dollar-ooreenkoms aangestel het om 'n kwantumrekenaar te bou met behulp van supergeleidende kwbitte.<ref>{{Cite magazine |last=Finley |first=Klint |date=2014-09-05 |title=The Man Who Will Build Google's Elusive Quantum Computer |url=https://www.wired.com/2014/09/martinis/ |access-date=2019-11-02 |magazine=Wired |issn=1059-1028}}</ref> Op 23 Oktober 2019 het Martinis en sy span 'n artikel in ''Nature'' gepubliseer met die titel "Kwantumoppergesag met behulp van 'n programmeerbare supergeleidende verwerker",<ref>{{Cite journal|last1=Arute|first1=Frank|last2=Arya|first2=Kunal|last3=Babbush|first3=Ryan|last4=Bacon|first4=Dave|last5=Bardin|first5=Joseph C.|last6=Barends|first6=Rami|last7=Biswas|first7=Rupak|last8=Boixo|first8=Sergio|last9=Brandao|first9=Fernando G. S. L.|last10=Buell|first10=David A.|last11=Burkett|first11=Brian|date=Oktober 2019|title=Quantum supremacy using a programmable superconducting processor|journal=Nature|volume=574|issue=7779|pages=505–510|doi=10.1038/s41586-019-1666-5 | arxiv=1910.11333 |pmid=31645734|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> waar hulle aangebied het hoe hulle vir die eerste keer kwantumoppergesag bereik het met behulp van 'n 53-kwabit kwantumrekenaar.<ref>{{Cite web|url=https://www.scottaaronson.com/blog/?p=4372|title=Shtetl-Optimized » Blog Archive » Quantum supremacy: the gloves are off|date=23 Oktober 2019 |access-date=2019-11-04}}</ref> In April 2020 het Martinis by Google bedank nadat hy hertoegewys is aan 'n adviserende rol.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/story/googles-head-quantum-computing-hardware-resigns/|title=Google's Head of Quantum Computing Hardware Resigns|magazine=Wired|access-date=2020-04-21|language=en|issn=1059-1028}}</ref><ref name="forbes2020"/> Op 29 September 2020 is aangekondig dat Martinis na Australië verhuis het om by Silicon Quantum Computing aan te sluit, 'n [[beginonderneming]] wat deur professor Michelle Simmons gestig is.<ref>{{Cite web|date=2020-09-29|title=Ex-Google quantum chief joins Simmons' silicon startup|url=https://www.innovationaus.com/ex-google-quantum-chief-joins-simmons-silicon-startup/|access-date=2020-09-29|website=InnovationAus|language=en-US}}</ref> In 2022 het hy die maatskappy Qolab mede-gestig op grond van die uitgangspunt dat "die [[halfgeleier]]bedryf die sleutel hou tot die skep van 'n praktiese kwantumrekenaar deur die grootskaalse vervaardiging van hoëgehalte-kwantumbitte moontlik te maak". Vanaf Januarie 2025 is hy die hoof tegnologie beampte van die maatskappy.<ref>{{cite web |url=https://qolab.ai/about-us/ |title=About us |work=qolab.ai |access-date=2025-01-18}}</ref> ==Eerbewyse en toekennings== In 2014 het hy die Fritz London Gedenkprys gedeel met Michel Devoret en Robert J. Schoelkopf.<ref>{{cite web |title=Fritz London Memorial Prize |url=https://phy.duke.edu/fritz-london-memorial-prize |website=phy.duke.edu |accessdate=21 April 2020}}</ref> In 2021 het hy die John Stewart Bell-prys vir navorsing oor fundamentele kwessies in [[kwantummeganika]] en hul toepassings ontvang.<ref name="John Stewart Bell Prize">{{cite web |title=John Stewart Bell Prize |url=https://cqiqc.physics.utoronto.ca |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> In 2025 het hy die Nobelprys in fisika ontvang saam met sy doktorale adviseur John Clarke en Devoret vir die ontdekking van makroskopiese kwantummeganiese tonnelvorming en energiekwantisering in 'n elektriese stroombaan.<ref name=":0">{{Cite web |title=Nobel Prize in Physics 2025 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/summary/ |access-date=2025-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Nobelprys vir Fisika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martinis, John M.}} [[Kategorie:Nobelprys vir Fisika wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Fisika]] t9hpycm3t8k0wtgtiepa32pptmkskyv 0 454296 2892973 2842548 2026-04-12T03:49:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892973 wikitext text/x-wiki '''Richard Robson''' FAA FRS (gebore [[4 Junie]] [[1937]]) is 'n [[Australië|Australiese]] [[chemikus]] en professor in [[chemie]] aan die Universiteit van Melbourne.<ref>{{Cite web | url=http://www.eoas.info/biogs/P003792b.htm | title=Robson, Richard – Biographical entry – Encyclopedia of Australian Science}}</ref> Robson spesialiseer in koördinasiepolimere, veral metaal-organiese raamwerke.<ref name="Hoskins-1989">{{Cite journal|title = Infinite polymeric frameworks consisting of three dimensionally linked rod-like segments|journal = Journal of the American Chemical Society|date = 1989|pages = 5962–5964|volume = 111|issue = 15|doi = 10.1021/ja00197a079|language = EN|first1 = Bernard F.|last1 = Hoskins|first2 = Richard|last2 = Robson| bibcode=1989JAChS.111.5962H }}</ref> Hy is beskryf as "'n pionier in kristalingenieurswese wat oorgangsmetale behels."<ref name="Wise1998">{{cite book|first=Donald|last=Wise|title=Electrical and Optical Polymer Systems: Fundamentals: Methods, and Applications|url=https://books.google.com/books?id=zHSO2GUV9ucC&pg=PA872|date=27 Maart 1998|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-0118-5|page=872}}</ref><ref name="BattenNeville2009">{{cite book|author1=Stuart R. Batten|author2=Suzanne M. Neville|author3=David R. Turner|title=Coordination Polymers: Design, Analysis and Application|url=https://books.google.com/books?id=iuixgwRs2eQC&pg=PA19|year=2009|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=978-0-85404-837-3|page=19}}</ref> In 2025 het hy die [[Nobelprys vir Chemie]] saam met [[Susumu Kitagawa]] en [[Omar M. Yaghi]] ontvang vir die ontwikkeling van metaal-organiese raamwerke.<ref>{{Cite web |date=8 Oktober 2025 |title=Nobel Prize in Chemistry 2025 Summary |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/summary/ |access-date=8 Oktober 2025 |website=The Nobel Prize}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Robson is op 4 Junie 1937 in Glusburn in Wes-Yorkshire (nou [[Noord-Yorkshire]]) in die [[Verenigde Koninkryk]] gebore,<ref name="o192">{{cite web | title=Nobel Prize in Chemistry 2025 | website=NobelPrize.org | url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/robson/facts/ | access-date=8 October 2025}}</ref> en het chemie aan Brasenose College[9] in die Universiteit van Oxford gestudeer (BA 1959, DPhil 1962).<ref>{{cite web|url=https://www.bnc.ox.ac.uk/about-brasenose/news/2953-professor-richard-robson-nobel-prize-winner|title=Professor Richard Robson – Nobel Prize Winner|date=8 Oktober 2025|website=bnc.ox.ac.uk}}</ref> Vir sy doktorale navorsing het Robson saam met die Brasenose College-chemikus J.A. Barltrop aan die [[fotochemie]] van organiese molekules gewerk,<ref>{{cite book|title=Chemistry at Oxford: A History from 1600 To 2005|first1=R. J. P.|last1=Williams|first2=John S. |last2=Rowlinson|first3=Allan|last3=Chapman|publisher=Royal Society of Chemistry|year=2008|isbn=978-1-84755-885-5|page=242}}</ref><ref name="i311">{{cite journal | last1=Barltrop | first1=J.A. | last2=Robson | first2=R. | title=The photochemistry of some charge-transfer complexes of cyclohexene | journal=Tetrahedron Letters | volume=4 | issue=9 | date=1963 | doi=10.1016/S0040-4039(01)90680-X | pages=597–600 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S004040390190680X | access-date=8 Oktober 2025}}</ref> in die Dyson Perrins-laboratorium van die Universiteit van Oxford. Hy het postdoktorale navorsing aan die [[California Institute of Technology]] (1962–64) en aan die Stanford-universiteit (1964–65) onderneem, voordat hy in 1966 'n lektoraat in chemie aan die Universiteit van Melbourne aanvaar het, waar hy vir die duur van sy loopbaan gebly het.<ref name="RS">{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/richard-robson-35839/|title=Richard Robson FRS|website=RoyalSociety.Org|access-date=8 Oktober 2025}}</ref> ==Navorsing== Richard Robson se baanbrekersnavorsing is op die gebied van koördinasiepolimere, veral in die oneindige polimeerraamwerk, later bekend as metaal-organiese raamwerke (MOF's).<ref name="Hoskins-1989" /><ref>{{Cite web |last=Bruin |first=Tyler |date=2023-11-24 |title=Professor Richard Robson elected Fellow of the Royal Society |url=https://about.unimelb.edu.au/news-resources/awards-and-achievements/awards-and-prizes/professor-richard-robson-elected-fellow-of-the-royal-society |access-date=2024-11-25 |website=About us |language=en}}</ref> Sy reis in hierdie veld het in 1974 begin toe hy die taak gekry het om groot houtmodelle van kristallyne strukture vir eerstejaarchemie-lesings te bou.<ref>{{cite journal|url=https://doi.org/10.1002/tcr.202400038|last=Robson|first=Richard|title=The Historical Development of the Concepts Underlying the Design and Construction of Targeted Coordination Polymers/MOFs: A Personal Account|journal=The Chemical Letter|volume=24|article-number=202400038|year=2024 |issue=5 |doi=10.1002/tcr.202400038 |pmid=38775251 }}</ref> In die 1990's het Robson 'n nuwe klas koördinasiepolimere geskep wat 'n hele moderne veld van chemie onderlê het.<ref name="Pursuit">{{Cite web |title=The man who built a whole new field of chemistry |url=https://pursuit.unimelb.edu.au/articles/the-man-who-built-a-whole-new-field-of-chemistry |access-date=2024-11-25 |website=Pursuit |language=en}}</ref> Sy benadering het behels die gebruik van [[koper]] in die oksidasietoestand bekend as koper I, wat 'n voorkeur vir tetraëdriese geometrie het, en dit te meng met 'n spesiaal ontwerpte tetranitriel organiese verbinding.<ref name="Pursuit" /> Hierdie metode het gelei tot die skepping van kristalagtige steiers met 'n diamantagtige struktuur, maar met beduidende ruimte binne die raamwerk.<ref name="Pursuit" /> ==Erkenning== Robson is 'n ontvanger van die gesogte Burrows-toekenning, Anorganiese Afdeling van die Royal Australian Chemical Institute in 1998 en is in 2000 as 'n genoot van die Australiese Akademie vir Wetenskap aangestel.<ref name="k890">{{cite web | last=Sharma | first=Deepanshu | title=Who is Richard Robson? Australian Chemist Who Won The Nobel Prize in Chemistry 2025 | website=The Daily Guardian | date=8 Oktober 2025 | url=https://thedailyguardian.com/world/australia/who-is-richard-robson-australian-chemist-who-won-the-nobel-prize-in-chemistry-2025-669544/ | access-date=8 Oktober 2025}}</ref> In 2022 is hy as 'n genoot van die [[Royal Society]] verkies.<ref>{{Cite web |title=Outstanding Academy Fellows elected to Royal Society |url=https://www.science.org.au/news-and-events/news-and-media-releases/outstanding-academy-fellows-elected-royal-society |access-date=2022-05-10 |website=Australian Academy of Science |language=en}}</ref> == Geselekteerde publikasies== *{{cite journal | last1=Hoskins | first1=Bernard F. | last2=Robson | first2=Richard | title=Infinite polymeric frameworks consisting of three dimensionally linked rod-like segments | journal=Journal of the American Chemical Society | volume=111 | issue=15 | date=1989 | issn=0002-7863 | doi=10.1021/ja00197a079 | pages=5962–5964 | bibcode=1989JAChS.111.5962H | url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00197a079 | access-date=8 October 2025}} *{{cite journal | last1=Hoskins | first1=B. F. | last2=Robson | first2=Richard | title=Design and construction of a new class of scaffolding-like materials comprising infinite polymeric frameworks of 3D-linked molecular rods. A reappraisal of the zinc cyanide and cadmium cyanide structures and the synthesis and structure of the diamond-related frameworks [N(CH3)4][CuIZnII(CN)4] and CuI[4,4',4'',4'''-tetracyanotetraphenylmethane]BF4.xC6H5NO2 | journal=Journal of the American Chemical Society | volume=112 | issue=4 | date=1990 | issn=0002-7863 | doi=10.1021/ja00160a038 | pages=1546–1554 | bibcode=1990JAChS.112.1546H | url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00160a038 | access-date=8 October 2025}} *{{cite journal | last1=Batten | first1=Stuart R. | last2=Robson | first2=Richard | title=Einander durchdringende Netze: geordnete, periodische Verschlingung | journal=Angewandte Chemie | volume=110 | issue=11 | date=5 June 1998 | issn=0044-8249 | doi=10.1002/(SICI)1521-3757(19980605)110:11<1558::AID-ANGE1558>3.0.CO;2-7 | pages=1558–1595 | bibcode=1998AngCh.110.1558B | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/(SICI)1521-3757(19980605)110:113.0.CO;2-7 | language=de | access-date=8 October 2025}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Nobelprys vir Chemie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Robson, Richard}} [[Kategorie:Nobelprys vir Chemie wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Chemie]] d6elcanpsjakpoybb779514cw4pv6vo 0 454298 2892812 2880979 2026-04-11T19:26:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892812 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Omar Yaghi 413953 by Christopher Michel 1-7-2025.jpg|duimnael|Omar Yaghi in 2025.]] '''Omar Mwannes Yaghi''' ([[Arabies]]: عمر مونّس ياغي; gebore [[9 Februarie]] [[1965]]) is 'n Palestynse-Amerikaanse en Jordaniese chemikus bekend vir sy baanbrekerswerk in retikulêre [[chemie]] en vir die ontwikkeling van metaal-organiese raamwerke (MOF's). Hy is bekroon met die 2025 [[Nobelprys vir Chemie]], gedeel met [[Richard Robson]] en [[Susumu Kitagawa]], vir hierdie werk.<ref>{{Cite web |title=Nobel Prize in Chemistry 2025 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/press-release/ |access-date=2025-10-08 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> Yaghi is 'n universiteitsprofessor en die James en Neeltje Tretter-gesubsidieerde leerstoel in Chemie aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Hy is ook 'n geaffilieerde wetenskaplike by die Lawrence Berkeley Nasionale Laboratorium, stigtersdirekteur van die Berkeley Global Science Institute, en 'n lid van die Amerikaanse Nasionale Akademie vir Wetenskappe<ref>[http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2019-nas-election.html " National Academy of Sciences Elects Members and Foreign Associates "], ''National Academy of Sciences'', Besoek op 30 April 2019.</ref> en die Duitse Nasionale Akademie vir Wetenskappe Leopoldina.<ref>[http://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/omar-yaghi/ " List of Members Expert Search Professor Dr. Omar M. Yaghi "], ''German National Academy of Sciences Leopoldina "]'', Besoek op 9 Junie 2023.</ref><ref>[https://chemistry.berkeley.edu/news/omar-yaghi-appointed-university-professor " Omar Yaghi appointed as University Professor "], ''UC Berkeley College of Chemistry "]'', Besoek op 26 Junie 2025.</ref> In Januarie 2025 het hy die sewende president van die Wêreldkultuurraad geword, 'n internasionale organisasie wat kulturele en wetenskaplike vooruitgang bevorder.<ref>[https://www.consejoculturalmundial.org/our-president/ " Our President "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250815145619/https://www.consejoculturalmundial.org/our-president/ |date=15 Augustus 2025 }}, ''World Cultural Council'', Besoek op 25 Julie 2025.</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Yaghi is in 1965 in [[Amman]], [[Jordanië]], gebore aan 'n [[Palestyne|Palestynse]] vlugtelinggesin.<ref>{{Cite web |last1=Ahlander |first1=Johan |last2=Pollard |first2=Niklas |last3=Mannes |first3=Marie |date=8 Oktober 2025 |title=Trio win Nobel chemistry prize for work on 'Hermione's handbag' materials |url=https://www.reuters.com/science/kitagawa-robson-yaghi-win-2025-nobel-prize-chemistry-2025-10-08/ |website=[[Reuters]]}}</ref><ref>[https://wolffund.org.il/2018/12/12/omar-yaghi/ " Omar Yaghi Winner of Wolf Prize in Chemistry – 2018 "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517043817/https://wolffund.org.il/2018/12/12/omar-yaghi/ |date=2022-05-17 }}, ''Wolf Foundation'', Besoek op 4 Maart 2018.</ref> wat tydens die Palestynse uitsetting en vlug van 1948 uit die [[Gasastrook]] gevlug het.<ref>{{cite news |date=8 Oktober 2025 |title=فوز عمر ياغي الأردني من أصل فلسطيني بجائزة نوبل في الكيمياء |url=https://www.arab48.com/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9/2025/10/08/%D9%81%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D9%8A%D8%A7%D8%BA%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D8%B5%D9%84-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%84%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D8%A9-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A7%D8%A1 |access-date=8 Oktober 2025 |agency=Arab 48}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-10-08 |title=A long 'journey' for Nobel chemistry winner born to Palestinian refugees |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/08/nobel-prize-palestinian-omar-yaghi-chemistry/ |access-date=2025-10-08 |newspaper=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286 |quote=Yaghi het grootgeword in Amman, Jordanië, waarheen sy ouers verhuis het nadat hulle in 1948 uit Gasa gevlug het, toe honderdduisende Palestyne uit hul huise gedwing is te midde van sektariese gevegte in wat binnekort Israel sou word.}}</ref> Hy het grootgeword in 'n oorvol huishouding met baie kinders, wat almal in 'n enkele kamer gewoon het wat ook die gesin se vee gehuisves het.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bzM_qeOumss " A Pioneer in Reticular Chemistry: Shaping a Sustainable Future - Omar M. Yaghi "], ''[ Tang Prize documentary ]'', Besoek op 19 Mei 2025.</ref> Die gesin het beperkte toegang tot skoon water en geen elektrisiteit gehad nie.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KOOVBKWRLxk " Omar Yaghi: Harvesting water from desert air "], ''[ Molecular Frontiers Symposium "Planet Earth: A Scientific Journey", at Stockholm University, 9–10 Mei 2019 ]'', Besoek op 30 Desember 2019.</ref> Op die ouderdom van 15, aangemoedig deur sy vader, het hy na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verhuis.<ref>[https://www.forbesmiddleeast.com/en/the-alchemist/ " The Alchemist "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180828030715/https://www.forbesmiddleeast.com/en/the-alchemist/ |date=2018-08-28 }}, ''[[Forbes]]'', Besoek op 1 Februarie 2018.</ref> Alhoewel hy min [[Engels]] geken het, het hy klasse by Hudson Valley Community College begin en later oorgeplaas na die Staatsuniversiteit van New York in [[Albany, New York|Albany]], waar hy sy voorgraadse graad voltooi het. Hy het sy nagraadse studies aan die Universiteit van Illinois in Urbana-Champaign voortgesit en sy PhD in 1990 verwerf onder leiding van Walter G. Klemperer.<ref>Thesis, Synthesis, structure, and reactivity of polyoxovanadates in nonaqueous media, 1990, PhD, University of Illinois, Urbana-Champaign, Yaghi, Omar M. ProQuest 303854222, clc=774917622</ref> Hy het daarna as 'n postdoktorale genoot van die National Science Foundation aan die [[Harvard-universiteit]] (1990–1992) onder Richard H. Holm gedien. In 2021 is Yaghi deur koninklike bevel [[Saoedi-Arabië|Saoedi]]-burgerskap toegestaan.<ref>{{cite web|url=https://www.arabnews.com/node/1967886/saudi-arabia |title=Internationally renowned chemist Omar Yaghi 'honored to accept Saudi citizenship' |website=arabnews.com |date=14 November 2021}}</ref> ==Akademiese loopbaan== Yaghi het sy akademiese loopbaan as assistent-professor aan die Arizona State University begin (1992–1998). Hy het daarna die Robert W. Parry-professoraat in Chemie aan die Universiteit van Michigan (1999–2006) beklee, gevolg deur die Christopher S. Foote-professoraat in Chemie en die Irving en Jean Stone-leerstoel in Fisiese Wetenskappe aan die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles (2007–2012).<ref>{{cite journal | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/anie.201802237 | doi=10.1002/anie.201802237 | title=Wolf Prize in Chemistry: M. Fujita and O. M. Yaghi / Albrecht Kossel Prize: A. Beck-Sickinger | journal=Angewandte Chemie International Edition | date=2018 | volume=57 | issue=13 | page=3287 | pmid=29504702 | bibcode=2018ACIE...57.3287. | url-access=subscription }}</ref> In 2012 het hy na die Universiteit van Kalifornië, Berkeley, verhuis, waar hy die James en Neeltje Tretter-professor in Chemie is. Van 2012 tot 2013 was hy die direkteur van die Molekulêre Gietery by die Lawrence Berkeley Nasionale Laboratorium. Hy is die stigtersdirekteur van die Berkeley Global Science Institute en 'n mededirekteur van die Kavli Energy NanoSciences Institute, 'n vennootskap tussen UC Berkeley en die Lawrence Berkeley Nasionale Laboratorium. Hy is ook mededirekteur van die California Research Alliance by BASF en die Bakar Institute of Digital Materials for the Planet.<ref>[https://data.berkeley.edu/news/new-institute-brings-together-chemistry-and-machine-learning-tackle-climate-change " New institute brings together chemistry and machine learning to tackle climate change "], Besoek op 21 September 2022.</ref> In 2025 het die Universiteit van Kalifornië se Raad van Regente Yaghi bevorder tot die rang van Universiteitsprofessor, die stelsel se hoogste eerbewys wat voorbehou is vir geleerdes van die hoogste internasionale onderskeiding.<ref>[https://chemistry.berkeley.edu/news/omar-yaghi-appointed-university-professor " Omar Yaghi appointed as University Professor "], ''UC Berkeley College of Chemistry'', Besoek op 25 Julie 2025.</ref> ==Navorsing== ===Metaal-organiese raamwerke=== Yaghi se mees erkende werk is in die ontwerp, sintese, toepassing en popularisering van metaal-organiese raamwerke (MOF's). Volgens IUPAC is MOF's 'n subklas van koördinasiepolimere, 'n kategorie wat die eerste keer in 1959 gerapporteer is.<ref>{{Cite journal |last1=Kinoshita |first1=Yukio |last2=Matsubara |first2=Ikuo |last3=Higuchi |first3=Taiichi |last4=Saito |first4=Yoshihiko |date=1959-11-01 |title=The Crystal Structure of Bis(adiponitrilo)copper(I) Nitrate |url=https://doi.org/10.1246/bcsj.32.1221 |journal=Bulletin of the Chemical Society of Japan |volume=32 |issue=11 |pages=1221–1226 |doi=10.1246/bcsj.32.1221 |issn=0009-2673|url-access=subscription }}</ref> Daaropvolgende ontwikkelings het E. A. Tomic se 1965-studie oor die termiese stabiliteit van verskeie koördinasiepolimere ingesluit<ref>{{Cite journal |last=Tomic |first=E. A. |date=1965 |title= Thermal stability of coordination polymers |url= https://doi.org/10.1002/app.1965.070091121 |journal= Journal of Applied Polymer Science |volume=9 |issue=11 |pages= 3745–3752 |doi=10.1002/app.1965.070091121 |bibcode=1965JAPS....9.3745T |url-access=subscription }}</ref> en die werk van Hoskins en Richard Robson in 1989 oor 'n 3D-koördinasiepolimeerstruktuur.<ref>{{Cite journal |last1=Hoskins |first1=Bernard F. |last2=Robson |first2=Richard |date=July 1989 |title=Infinite polymeric frameworks consisting of three dimensionally linked rod-like segments |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00197a079 |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111 |issue=15 |pages=5962–5964 |doi=10.1021/ja00197a079 |bibcode=1989JAChS.111.5962H |issn=0002-7863|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Robson |first=R. |date=2008-09-23 |title=Design and its limitations in the construction of bi- and poly-nuclear coordination complexes and coordination polymers (aka MOFs): a personal view |url=https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2008/dt/b805617j |journal=Dalton Transactions |issue=38 |pages=5113–5131 |doi=10.1039/B805617J |pmid=18813362 |issn=1477-9234|url-access=subscription }}</ref> Hierdie vroeë koördinasiepolimere was egter tipies brose, wanordelike strukture met swak gedefinieerde eienskappe.<ref>{{Cite web | url= https://www.kva.se/en/news/arets-aminoffpris-till-grundarna-av-natverkskemin-2/ | title= This year's Aminoff Prize goes to the founders of reticular chemistry | date=13 September 2018}}</ref> In die 1990's het Yaghi drie belangrike deurbrake gemaak wat brose koördinasiepolimere omskep het in die argitektonies robuuste, permanent [[Porositeit|poreuse]] MOF's wat vandag in gebruik is: #Die kristallisasie van metaal-organiese strukture deur sterk bindings tussen metaalione en gelaaide organiese skakels soos karboksilate te gebruik (1995).<ref>{{cite journal|author1=Yaghi, O. M. |author2=Li, G. |author3=Li, H. |title= Selective binding and removal of guests in a microporous metal–organic framework |journal=Nature|date=1995|volume=378|issue= 6558|pages= 703–706 |doi=10.1038/378703a0|bibcode=1995Natur.378..703Y }}</ref> #Die bekendstelling van metaal-karboksilaatklusters as sekondêre bou-eenhede (SBU's), wat robuuste raamwerke met permanente porositeit moontlik gemaak het, wat later deur gasadsorpsie-isoterme bevestig is (1998).<ref>{{cite journal|author1=Li, H. |author2=Eddaoudi, M. |author3=Groy, T. L. |author4=Yaghi, O. M. |title=Establishing Microporosity in Open Metal-Organic Frameworks: Gas Sorption Isotherms for Zn (BDC)(BDC= 1,4-Benzenedicarboxylate)|journal=Journal of the American Chemical Society|date=1998|volume=120|issue=33|pages=8571–8572|doi=10.1021/ja981669x }}</ref> #Die realisering van ultra-hoë porositeit met MOF-5 (1999).<ref>{{cite journal|author1=Li, H. |author2=Eddaoudi, M. |author3=O’Keeffee, M. |author4=Yaghi, O. M. |title=Design and synthesis of an exceptionally stable and highly porous metal-organic framework |journal=Nature|date=1999|volume=402|issue=6759|pages=276–279|doi=10.1038/46248 |bibcode=1999Natur.402..276L |hdl=2027.42/62847 |hdl-access=free }}</ref> Die sterk bindings in MOF's is fundamenteel vir hul strukturele robuustheid, ultra-hoë porositeit en lang lewensduur in industriële toepassings. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Nobelprys vir Chemie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Yaghi, Omar M.}} [[Kategorie:Nobelprys vir Chemie wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Chemie]] qr8vqbdo8rmd8pdg5rnpcw5xzo9zl6s 0 454328 2892745 2892588 2026-04-11T18:59:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892745 wikitext text/x-wiki [[Lêer:2026 María Corina Machado (cropped).jpg|duimnael|María Corina Machado in 2026.]] '''María Corina Machado Parisca''' (gebore [[7 Oktober]] [[1967]]) is 'n Venezolaanse [[politikus]] en industriële ingenieur. As 'n prominente opposisieleier het sy van 2011 tot 2014 as lid van die Nasionale Vergadering van [[Venezuela]] gedien. Machado het haar politieke loopbaan in 2002 begin as 'n stigter van die stemmoniteringsorganisasie Súmate.<ref name="Renuncio22">{{cite news |date=12 Februarie 2010 |title=Comunicado de Súmate sobre renuncia de María Corina Machado |trans-title=Statement from Súmate regarding the resignation of María Corina Machado |url=http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929202829/http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml |archive-date=29 September 2012 |access-date=25 Oktober 2023 |work=El Universal |lang=es}}.</ref> Sy is die Nasionale Koördineerder van die politieke party Vente Venezuela en het in die 2012 opposisie presidensiële voorverkiesing gestaan, waar sy teen Henrique Capriles verloor het. Tydens die 2014 Venezolaanse proteste het sy 'n leidende rol gespeel in die organisering van demonstrasies teen die regering van president Nicolás Maduro.<ref>{{cite news |author=Kurmanaev, Anatoly |date=23 December 2014 |title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts |url=http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313080046/http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro |archive-date=13 Maart 2014 |access-date=23 Desember 2014 |work=Business Week}}</ref> In 2023 het Machado die opposisie voorverkiesing gewen om die eenheidskandidaat vir die 2024 Venezolaanse presidensiële verkiesing te word.<ref name="GarciaCanoOct2622">{{cite news |author=Garcia Cano, Regina |date=26 Oktober 2023 |title=María Corina Machado is winner of Venezuela opposition primary that the government has denounced |url=https://apnews.com/article/venezuela-opposition-primary-machado-winner-5d3c4c4b9a4cd42f52729fc0e798954f |access-date=27 Oktober 2023 |work=Associated Press}}</ref> Sy is in Junie 2023 deur die Kontroleur-generaal van Venezuela gediskwalifiseer om 'n openbare amp te beklee, 'n uitspraak wat in Januarie 2024 deur die Hooggeregshof van Justisie gehandhaaf is.<ref name="Armas202322">{{Cite news |last1=Armas |first1=Mayela |last2=Sequera |first2=Vivian |date=30 Junie 2023 |title=Venezuela opposition candidate Machado barred from holding office-gov't |url=https://www.reuters.com/world/americas/venezuela-opposition-candidate-machado-barred-holding-office-govt-2023-06-30/ |access-date=30 Junie 2023 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref><ref name="lemonde27012422">{{cite web |date=27 Januarie 2024 |title=Venezuela's Supreme Court disqualifies opposition leader from running for president |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/01/27/venezuela-s-supreme-court-disqualifies-opposition-leader-from-running-for-president_6469941_4.html |access-date=8 March 2024 |website=Le Monde.fr |language=en |agency=Agence France-Presse}}</ref> Sy is daarna as kandidaat vervang, eers deur Corina Yoris en later deur Edmundo González Urrutia. In Augustus 2024 het Machado aangekondig dat sy weggekruip het, uit vrees vir haar lewe en vryheid onder die Maduro-regering.<ref name="WSJ22">{{cite web |last1=Vipers |first1=Gareth |date=10 October 2025 |title=Nobel Peace Prize Awarded to Venezuelan Opposition Leader María Corina Machado |url=https://www.wsj.com/world/americas/nobel-peace-prize-2025-maria-corina-machado-6b41aa02 |access-date=10 Oktober 2025 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Machado het internasionale erkenning vir haar aktivisme ontvang. In 2025 is sy bekroon met die [[Nobelprys vir Vrede]] "vir haar onvermoeide werk om demokratiese regte vir die mense van Venezuela te bevorder en vir haar stryd om 'n regverdige en vreedsame oorgang van [[diktatorskap]] na [[demokrasie]] te bewerkstellig."<ref name="Nobel3">{{cite press release |title=Announcement, Nobel Peace Prize 2025 |date=10 Oktober 2025 |publisher=Nobel Foundation |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ |work=NobelPrize.org |accessdate=10 Oktober 2025}}</ref> Sy is ook in 2018 as een van die BBC se 100 vroue aangewys<ref name="BBC10022">{{Cite news |date=19 November 2018 |title=BBC 100 Women 2018: Who is on the list? |url=https://www.bbc.com/news/world-46225037 |access-date=23 Julie 2019 |publisher=BBC News |language=en-GB}}</ref> en in 2025 onder [[Time (tydskrif)|Time-tydskrif]] se 100 invloedrykste mense gelys.<ref name="time10022">{{Cite web |date=16 April 2025 |title=María Corina Machado: The 100 Most Influential People of 2025 |url=https://time.com/collections/100-most-influential-people-2025/7273783/maria-corina-machado/ |access-date=17 April 2025 |website=TIME |language=en |archive-date=12 Oktober 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012231711/https://time.com/collections/100-most-influential-people-2025/7273783/maria-corina-machado/ |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Wenners van die Nobelprys vir Vrede}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Machado, María Corina}} [[Kategorie:Geboortes in 1967]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede]] t73m5q5qba98wxrxac0uivz5iq4640s 0 454348 2892733 2858764 2026-04-11T18:55:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892733 wikitext text/x-wiki '''Lis Lange''' ([[22 Mei]] [[1961]] – [[8 Oktober]] [[2025]]) was ‘n [[Suid-Afrikaanse]] akademikus met as navorsingsfokusareas, [[filosofie]] en [[politiek]] van [[onderwys]], veral transformasie, kurrikulum, [[Pedagogiek|pedagogiek]] en hoëronderwyshervorming.<ref name="n24" /><ref name="uct" /> Lange is in [[Argentinië]] gebore en was 'n permanente inwoner van [[Suid-Afrika]].<ref name="BerthaCenter" /> ==Lewensloop== Lange het in 1984 'n BA(Hons) in [[geskiedenis]] aan die Universiteit van Buenos Aires verwerf, in 1988 'n MA in Afrika-studies aan El Colegio de Mexico, en in 1998 'n PhD in geskiedenis aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]].<ref name="cv" /> Sy was ‘n dosent in die [[geskiedenis van Afrika]] aan die Universiteit van Buenos Aires van 1988 tot 1990. Tussen1993-1994 was sy ook ‘n dosent aan die Khanya Kollege in [[Johannesburg]].<ref name="cv" /> Lange was van 2006 tot 2010 'n uitvoerende direkteur vir die Komitee vir Hoër Onderwyskwaliteit in die Raad vir Hoër Onderwys (CHE) en was van 2007 tot 2008 waarnemende uitvoerende hoof van die CHE. Gedurende haar diens in die CHE het sy befondsing vir navorsingsprojekte oor hoër onderwys van die volgende internasionale befondsers verkry: Fulbright, Nuffic, Carnegie Corporation en Ford Foundation.<ref name="BerthaCenter"/> Lange het die Institusionele en Akademiese Beplanning en Navorsing-afdeling gelei aan die [[Universiteit van die Vrystaat]] (UV) en 'n kritiese en bewysgebaseerde benadering tot die universiteit se akademiese beplanningsprosesse daargestel. Daarna het sy van 2014 tot 2018 as Viserektor (Akademies) aan die UV gedien, waar sy instrumenteel was in die bevordering van onderrig- en leerinisiatiewe en akademiese vernuwing in die post-samesmeltingsera.<ref name="Gophe" /> In Februarie 2018 het Lange by die [[Universiteit Kaapstad]] (UK) aangesluit as adjunk-visekanselier vir Onderrig en Leer, waar sy intellektuele en strategiese leierskap gebied het in die vorming van die universiteit se onderrig- en leervisie. Haar portefeulje het toesig oor kurrikulumtransformasie, gehalteversekering en akademiese beplanning ingesluit, asook ondersteuning vir dekane en direkteure regoor die UK se fakulteite en akademiese eenhede. Sy was 'n leidende stem in besprekings oor die dekolonisering van die kurrikulum en het die hoëronderwyssektor aangespoor om verder as toegang te beweeg en na epistemiese geregtigheid en inklusiwiteit in kennisproduksie.<ref name="Gophe" /> Na haar ampstermyn by die UK is sy (middel 2023) as Spesiale Adviseur oor Leer en Onderrig aan die [[Universiteit Stellenbosch]] aangestel, met die taak om by te dra tot akademiese vernuwing.<ref name="su" /> ==Evaluasie== Haar intellektuele bydrae het veel verder as Suid-Afrika gestrek. Sy het op internasionale rade en komitees gedien, insluitend die Internasionale Netwerk van Gehalteversekeringsagentskappe in Hoër Onderwys (INQAAHE) en [[UNESCO]] se Internasionale Instituut vir Onderwysbeplanning (IIEP), waar sy bygedra het tot globale dialoë oor bestuur, gehalte en transformasie in hoër onderwys. Lange was ook 'n gesogte hoofspreker, bekend vir haar deurdagte refleksies oor burgerskap, vryheid en die doel van die universiteit in die hedendaagse samelewing.<ref name="Gophe"/> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BerthaCenter">{{Cite web |title=Bertha Center, Our Team, Proffessor Lis Lange, Deputy Vice-Chancellor. |url=https://gsbberthacentre.uct.ac.za/about-us/team/professor-lis-lange/?utm_source=chatgpt.com |accessdate=11 Oktober 2025}}</ref> <ref name="Gophe">{{Cite web |title=Myolisi Gophe, UCT News, 10 Oktober 2025 Associate Professor Lis Lange (1961–2025) |url=https://www.news.uct.ac.za/article/-2025-10-10-associate-professor-lis-lange-may-1961-october-2025 |accessdate=11 Oktober 2025}}</ref> <ref name="cv">{{Cite web |title=Lis Lange, CV, |url=https://www.news.uct.ac.za/images/userfiles/files/media/email/CV_Lange_Dec2017_FINAL.pdf?utm_source=chatgpt.com |accessdate=11 Oktober 2025}}</ref> <ref name="n24">{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/nuus/gerespekteerde-geleerde-akademiese-leier-lis-lange-sterf-20251012-0957|title=‘Gerespekteerde geleerde, akademiese leier’ Lis Lange sterf|first=Ané van|last=Zyl|website=Netwerk24|accessdate=2025-10-14|lang=af}}</ref> <ref name="uct">{{Cite web|url=https://www.news.uct.ac.za/article/-2025-10-10-associate-professor-lis-lange-may-1961-october-2025|title=Associate Professor Lis Lange (1961–2025)|website=www.news.uct.ac.za|accessdate=2025-10-14|lang=en}}</ref> <ref name="su">{{Cite web |title=Universiteit Stellenbosch, 9 Junie 2023. Academic Lis Lange joins SU as a special advisor on learning and teaching. |url=https://www.su.ac.za/en/faculties/medicine/services/facilities-management/news/academic-lis-lange-joins-su-special-advisor-learning-and-teaching?utm_source=chatgpt.com |accessdate=11 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lange, Lis}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] 2799o9rq0er7ol0ertt5rmjwkmqsfe3 0 454382 2892708 2860017 2026-04-11T18:48:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892708 wikitext text/x-wiki '''Katiso "KT" Molefe''' (gebore [[15 Maart]] [[1975]]) is 'n Suid-Afrikaans gebore sakeman en vermoedelike onderwêreldbaas.<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title='Underworld linked to DJ Sumbody's assassination' - eNCA |url=https://www.enca.com/news-top-stories/underworld-linked-dj-sumbodys-assassination |access-date=2025-09-23 |website=www.enca.com |language=en}}</ref> Hy word daarvan beskuldig dat hy 'n meesterbrein agter die moord op Oupa Sefoka (bekend as [[DJ Sumbody]]) en 'n paar ander noemenswaardige individue was.<ref>{{Cite web |date=2025-07-22 |title=Breakthrough arrests in DJ Sumbody murder case {{!}} SAnews |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/breakthrough-arrests-dj-sumbody-murder-case |access-date=2025-09-23 |website=www.sanews.gov.za |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=S.African DJ's murder exposes nexus between crime and power |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250725-s-african-dj-s-murder-exposes-nexus-between-crime-and-power |access-date=2025-09-23 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Stone |first=Setumo |date=2025-07-27 |title=DJ Sumbody slain in crossfire over missing drug cargo |url=https://sundayworld.co.za/celebrity-news/dj-sumbody-slain-in-crossfire-over-missing-drug-cargo/ |access-date=2025-09-23 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Hy is aangehou by die Kgosi Mampuru II Korrektiewe Sentrum, waar hy tereggestaan het op aanklagte wat verband hou met hoëprofielmisdade nadat borgtog in Augustus 2025 geweier is.<ref>https://www.sabcnews.com/sabcnews/murder-accused-businessman-katiso-kt-molefe-back-in-court/</ref><ref>{{Cite web |last=Panchia |first=Yeshiel |date=2025-08-20 |title=DJ Sumbody murder accused KT Molefe denied bail |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-08-20-dj-sumbody-murder-accused-kt-molefe-denied-bail/ |access-date=2025-09-23 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hy het teen die borgtoguitspraak geappelleer en is op 10 Oktober 2025 op borgtog van R400 000 vrygelaat.<ref>[https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-10-10-alleged-crime-kingpin-katiso-kt-molefe-granted-r400000-bail-after-appeal/ Katiso Molefe granted R400 000 bail after appeal], IOL, 10 Oktober 2025</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Molefe is in [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]], gebore. In 1996 het Molefe by die [[Universiteit van Johannesburg]] ingeskryf en teen die jaar 2000 'n baccalaureusgraad in [[ekonomie]] verwerf. Sy studies het gefokus op die begrip van markte en ontwikkeling, in lyn met Suid-Afrika se groeiende ekonomie. Hy het van 2012 tot 2013 'n Meestersgraad in Ontwikkelingsstudies aan die [[Universiteit van Limpopo]] verwerf. ==Loopbaan en besigheid== Molefe was 'n Provinsiale Bestuurder by die Nasionale Loteryraad en dit is waar hy daarin geslaag het om 'n reputasie in Gauteng se sakekringe op te bou, met belangstellings in gasvryheid en eiendom. Hy het ook by die Departement van Handel en Nywerheid gewerk en later by die Nasionale Navorsingstigting aangesluit. ==Kontroversie== Molefe is in Augustus 2025 saam met vier huurmoordenaars, naamlik Michael Pule Tau, Tiego Floyd Mabusela en Musa Kekana, deur die polisie se politieke moordtaakspan in [[Gauteng]] in hegtenis geneem.<ref>{{Cite news |title=DJ Sumbody investigators were threatened, followed |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/2025-08-27-dj-sumbody-investigators-were-threatened-followed/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250831215550/https://www.sowetanlive.co.za/news/2025-08-27-dj-sumbody-investigators-were-threatened-followed/ |archive-date=2025-08-31 |access-date=2025-09-23 |work=SowetanLIVE |language=en-ZA |url-status=live }}</ref> Hy staan tereg op verskeie aanklagte, insluitend [[moord]], sameswering om moord te pleeg, en die besit van ongelisensieerde [[vuurwapen]]s en ammunisie. Molefe is na bewering betrokke by die onwettige dwelmhandel en die moorde op [[DJ Sumbody]], regte naam Oupa John Sefoka, en DJ Vintos, regte naam Hector Buthelezi.<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Bernadette |title=No bail for Katiso Molefe in DJ Sumbody, DJ Vintos murders |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/no-bail-for-katiso-molefe-in-dj-sumbody-dj-vintos-murders-20250820-0471 |access-date=2025-09-23 |website=News24 |language=en-US}}</ref> DJ Sumbody is in November 2022 in 'n koeëlreën in Woodmead, Johannesburg, doodgeskiet.<ref>{{Cite web |last=Sithole |first=Siyabonga |date=2025-08-06 |title=Evidence reveals contract killing scheme in DJ Sumbody murder case |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2025-08-06-evidence-reveals-contract-killing-scheme-in-dj-sumbody-murder-case/ |access-date=2025-09-23 |website=IOL |language=en}}</ref> Sy twee lyfwagte, Sibusiso Mokoena en Sandile Myeza, is ook in die skietery dood. Molefe is ook aangekla van die moord op die Vereeniging-ingenieur [[Armand Swart]], wat op 17 April 2024 buite sy werkplek doodgeskiet is in 'n geval van verkeerde identiteit. Swart, wat by Q Tech Engineering Company in [[Vereeniging]] gewerk het, is doodgeskiet toe die huurmoordenaars hom aangesien het vir 'n ander werknemer wat 'n fluittjieblaser in 'n [[Transnet]]-skandaal is.<ref>{{Cite web |last=Wicks |first=Jeff |title=Manhunt intensifies for ex-Transnet employee linked to whistleblower hit |url=https://www.news24.com/investigations/manhunt-intensifies-for-ex-transnet-employee-allegedly-behind-whistleblower-hit-20250611-0548 |access-date=2025-09-23 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marriah -Maharaj |first=Jolene |date=2025-09-23 |title=Warrant issued for suspect in murder of whistleblower engineer Armand Swart |url=https://iol.co.za/news/south-africa/2025-06-11-warrant-issued-for-suspect-in-murder-of-whistleblower-engineer-armand-swart/ |access-date=2025-09-23 |website=IOL |language=en}}</ref> Polisie het 'n geweer, 'n [[AK-47]] wat in alle moorde gebruik word, aan Molefe en sy medebeskuldigde gekoppel. Die geweer is ook dieselfde geweer wat gebruik is in 'n mislukte huurmoord om aktrise Tebogo Thobejane te vermoor, wat gekoppel word aan [[Vusimuzi Matlala]].<ref>{{Cite web |last=Majadibodu |first=Simon |date=2025-09-17 |title=Court refuses bail for Matlala in alleged hit on actress ex-girlfriend Tebogo Thobejane |url=https://iol.co.za/news/crime-and-courts/2025-09-17-court-refuses-bail-for-matlala-in-alleged-hit-on-actress-ex-girlfriend-tebogo-thobejane/ |access-date=2025-09-23 |website=IOL |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-09-09 |title=State confirms Tebogo Thobejane contacted Vusimuzi 'Cat' Matlala after hit on her life |url=https://sundayworld.co.za/news/state-confirms-tebogo-thobejane-contacted-vusimuzi-cat-matlala-after-hit-on-her-life/ |access-date=2025-09-23 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-09-03 |title='Tebogo Thobejane asked for my protection,' says Vusimuzi Matlala |url=https://sundayworld.co.za/news/tebogo-thobejane-asked-for-my-protection-says-vusimuzi-matlala/ |access-date=2025-09-23 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref>Die AK-47 is ook gebruik in die moord op 'n sakeman genaamd Don Tindleni in Maart 2023 op die [[N1 (Suid-Afrika)|N1]] naby die M17-afrit, Johannesburg, terwyl hy in sy [[BMW 5-reeks]] was.<ref>{{Cite web |title=Molefe and co-accused linked to murders of DJ Vintos, Don Tindleni |url=https://www.yfm.co.za/ |access-date=2025-09-30 |language=en-US}}</ref> In Augustus 2023 is Molefe onreëlmatig 'n tender toegeken deur die [[Matjhabeng Plaaslike Munisipaliteit]] vir die Welkom Vraglughawe, in [[Welkom]], [[Vrystaat]]. Dit het na bewering twee dae na die registrasie van sy maatskappy gebeur, wat later die bod gewen het.<ref>{{Cite web |last=Tshireletso_Admin |date=2025-08-21 |title=ActionSA Demands Full Disclosure On Allegedly Irregular Welkom Cargo Airport Tender |url=https://www.actionsa.org.za/actionsa-demands-full-disclosure-on-allegedly-irregular-welkom-cargo-airport-tender/ |access-date=2025-09-23 |website=ActionSA |language=en-ZA}}</ref> In 2004 is Molefe deur 'n hof in die [[Verenigde Koninkryk]] skuldig bevind aan die besit van die [[dagga]]-dwelm.<ref>{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-08-06 |title=DJ Sumbody murder accused Katiso Molefe was convicted for cannabis in UK in 2004 |url=https://sundayworld.co.za/news/dj-sumbody-murder-accused-katiso-molefe-was-convicted-for-cannabis-in-uk-in-2004/ |access-date=2025-09-23 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Op 29 September 2025 het Misdaadintelligensie-baas Dumisani Khumalo verdere inligting verskaf tydens die [[Madlanga-kommissie]] oor 'n gesofistikeerde georganiseerde misdaadsindikaat genaamd die "[[Groot Vyf-kartel|Groot Vyf]]" waarvan Molefe deel is. Hy het genoem dat die kartel, wat in Gauteng gebaseer is, na bewering betrokke is by verskeie sektore van georganiseerde misdaad, insluitend dwelmhandel, kapings, tenderbedrog en kontrakmoorde.<ref>{{Cite web |last=Eyaaz |date=2025-09-29 |title=Khumalo: 'Big 5' cartel paid ANC delegates and drove task team's disbandment |url=https://mg.co.za/news/2025-09-29-khumalo-big-5-cartel-paid-anc-delegates-and-drove-task-teams-disbandment/ |access-date=2025-09-30 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Moichela |first=Kamogelo |date=2025-09-29 |title=Khumalo testimony links 'Big Five' cartel to Molefe, Matlala, politicians and contract killings {{!}} Madlanga Commission |url=https://iol.co.za/news/politics/2025-09-29-khumalo-testimony-links-big-five-cartel-to-molefe-matlala-politicians-and-contract-killings--madlanga-commission/ |access-date=2025-09-30 |website=IOL |language=en}}</ref> In Oktober 2025 het die Johannesburgse Hooggeregshof Molefe borgtog van R400 000 toegestaan, wat 'n vroeëre beslissing van die Alexandra-landdroshof wat sy vrylating geweier het, tersyde gestel het.<ref>{{Cite web |last=Modise |first=Kgomotso |title=NPA 'disappointed' after alleged crime kingpin Katiso 'KT' Molefe granted bail |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/10/npa-disappointed-after-alleged-crime-kingpin-katiso-kt-molefe-granted-bail |access-date=2025-10-13 |website=EWN |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Molefe, Katiso}} [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Lewende mense]] h6dd4cgbx55phvqphpol2op1qdwzhq8 0 454485 2892968 2843899 2026-04-12T03:45:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892968 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Raila Odinga 2009 (cropped).jpg|duimnael|Raila Odinga in 2009.]] '''Raila Amolo Odinga''' ([[7 Januarie]] [[1945]] – [[15 Oktober]] [[2025]]) was 'n Keniaanse [[politikus]] wat van 2008 tot 2013 as Eerste Minister gedien het.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/02/201322216228573605.html|title=Profile: Raila Odinga|first=James|last=Brownsell|publisher=Al Jazeera|date=9 Julie 2014|access-date=17 Januarie 2021|archive-date=13 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813061646/https://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/02/201322216228573605.html|url-status=live}}</ref> Hy was van 1992 tot 2013 die Parlementslid (LP) vir die Langata-kiesafdeling.<ref>{{cite web |url=http://www.raila-odinga.com/biography |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218214305/http://www.raila-odinga.com/biography |archive-date=18 Februarie 2013 |title=Biography: Raila Odinga |website=raila-odinga.com |access-date=6 September 2014}}</ref><ref>{{cite news |last=Okwembah |first=David |date=1 Maart 2013 |title=Raila Odinga: Third time lucky in Kenya? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21587054 |newspaper=BBC News |access-date=6 September 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228091914/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21587054 |archive-date=28 Desember 2014 }}</ref> Hy was die leier van die Azimio la Umoja – Een Kenia Koalisieparty. Odinga het vyf keer vir die presidentskap van [[Kenia]] gestaan, maar geeneen van sy pogings was suksesvol nie. Elke keer het Odinga verkiesingsbedrog beweer.<ref>{{Cite news |last=Ndebele |first=Lenin |date=16 August 2022 |title=Kenya elections: Raila Odinga defeated for the fifth time |work=News24 |url=https://www.news24.com/news24/africa/news/kenya-elections-raila-odinga-defeated-for-the-fifth-time-20220816 |access-date=8 Desember 2022 |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903183330/https://www.news24.com/news24/africa/news/kenya-elections-raila-odinga-defeated-for-the-fifth-time-20220816 |url-status=live }}</ref> In 1997 het hy derde geëindig as die kandidaat van die Nasionale Ontwikkelingsparty (NDP). In 2007 het hy weer vir die presidentskap onder die Oranje Demokratiese Beweging (ODM) gestaan en teen [[Mwai Kibaki]] verloor. In 2013, 2017 en 2022 was Odinga die naaswenner as kandidaat vir onderskeidelik die Koalisie vir Hervormings en Demokrasie (CORD), Nasionale Superalliansie (NASA) en Azimio la Umoja.<ref name="auto1">{{Cite web |last=Kiwuwa |first=David E. |title=Odinga is running his fifth presidential race. Why the outcome means so much for Kenya |url=http://theconversation.com/odinga-is-running-his-fifth-presidential-race-why-the-outcome-means-so-much-for-kenya-180605 |date=7 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=The Conversation |language=en |archive-date=9 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409172332/https://theconversation.com/odinga-is-running-his-fifth-presidential-race-why-the-outcome-means-so-much-for-kenya-180605 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Okoth |first=Brian |url=https://www.standardmedia.co.ke/politics/article/2001431478/raila-odinga-to-run-for-presidency-in-2022-general-election |title=Raila Odinga to run for presidency in 2022 General Election |work=The Standard |date=10 Desember 2021 |access-date=21 Mei 2022 |archive-date=21 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521110057/https://www.standardmedia.co.ke/politics/article/2001431478/raila-odinga-to-run-for-presidency-in-2022-general-election |url-status=live }}</ref> Na sy nederlaag het hy 'n petisie teen verkose president [[William Ruto]] by die Hooggeregshof van Kenia ingedien. Die hof het teen hom beslis, en Odinga het belowe om die uitspraak te respekteer.<ref>{{cite news |last1=Nyamasege |first1=Wycliffe |title=We respect the Supreme Court judgement but disagree with it – Raila Odinga |url=https://www.pd.co.ke/inside-politics/respect-supreme-court-judgement-raila-odinga-148049/ |access-date=20 Februarie 2023 |agency=PD |publisher=People Daily |date=5 September 2022 |archive-date=20 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220085437/https://www.pd.co.ke/inside-politics/respect-supreme-court-judgement-raila-odinga-148049/ |url-status=live }}</ref> In Februarie 2024 het hy sy kandidatuur vir die voorsitter van die [[Afrika-unie]]-kommissie aangekondig, maar is in die Februarie 2025-stemming deur Mahamoud Ali Youssouf verslaan.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/african-union-commission-new-leader-djibouti-4441f23a6e8861b5efd4bb3653a40a6d |title=African leaders elect Djibouti's foreign minister as new leader of the African Union Commission |access-date=16 Februarie 2025 |website=Associated Press|date=15 Februarie 2025 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Odinga, Raila}} [[Kategorie:Geboortes in 1945]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Politiek van Kenia]] 4al1arnmjusy6r5avekdy3oxrl4gpoo 0 454581 2892698 2858943 2026-04-11T18:45:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892698 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Joseph Alois Schumpeter | bynaam = | beeld = Joseph Schumpeter 1945 Bachrach portrait.png | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 8 Februarie 1883 | geboorteplek = Trest, [[Oostenryk-Hongarye]] | dood_datum = 21 April 1946 | sterfteplek = Taconic [[Connecticut]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = | beroep = Ekonoom | ander = | bekend = [[Kreatiewe vernietiging]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Joseph Alois Schumpeter''' ([[8 Februarie]] [[1883]] in Trest – [[8 Januarie]] [[1950]] in Taconic, [[Connecticut]]) was 'n [[Oostenryk|Oostenrykse]] [[ekonoom]] (alhoewel nie 'n lid van die Oostenrykse Skool van Ekonome nie) en [[Politieke wetenskap|politieke wetenskaplike]], veral bekend vir sy konsep van [[innovasie]] as [[kreatiewe vernietiging]]. Hy word wyd beskou as een van die invloedrykste ekonome van die 20ste eeu. In die desperate tydperk na die [[Eerste Wêreldoorlog]] het hy kortliks in 1919 as Oostenrykse Minister van Finansies gedien. ==Lewensloop== ===Jeug=== [[Lêer:Parental home of Josef Alois Schumpeter in Třešť.jpg|links|duimnael|Schumpeter se ouerhuis.]] Schumpeter is in 1883 in Trest, [[Morawië]], toe deel van [[Oostenryk-Hongarye]], maar nou in die [[Tsjeggiese Republiek]], gebore. Sy ouers, Josef Schumpeter en Johanna Grüner, was van [[Duitsers|Duitse]] afkoms en [[Katoliek]]. Sy pa het 'n lapfabriek in Triesch besit. Hy is oorlede toe Joseph vier jaar oud was as gevolg van 'n jagongeluk.<ref>{{cite book |last= Reisman |first= David A. |year= 2004 |title= Schumpeter's Market: Enterprise and Evolution |location= Cheltenham |publisher= Edward Elgar Publishing |page= [http://books.google.co.uk/books?id=Cd5-_TCGx4YC&pg=PA4 4] }}</ref> In 1893 het Joseph en sy ma, wat teen daardie tyd weer met 'n veel ouer generaal getrou het, na [[Wene]] verhuis.<ref>{{cite book |last= Shionoya |first= Yuichi |year= 2007 |title= Schumpeter and the Idea of Social Science: A Metatheoretical Study |location= Cambridge |publisher= Cambridge University Press |page= [http://books.google.co.uk/books?id=4tpDcLNE1OsC&pg=PA14 14] }}</ref> Deur sy stiefpa se konneksies kon hy die Theresianum in Wene bywoon, 'n elite-skool vir die Oostenryks-Hongaarse adel. ===Studie=== In 1901 het hy met uitstekende punte aan die Theresianum gegradueer. Hy het onmiddellik met sy studies aan die [[Universiteit van Wene]] begin. Sy belangstelling het in ekonomie gelê, wat destyds slegs as deel van 'n regsgraad bestudeer kon word. Schumpeter het onder Friedrich von Wieser en Eugen von Philippovich gestudeer, en vanaf 1904 onder Eugen von Böhm-Bawerk. Gedurende hierdie jare was hy in kontak met onder andere Ludwig von Mises, Emil Lederer, Felix Somary, Otto Bauer en Rudolf Hilferding. Op hierdie manier het hy nie net vertroud geraak met die ''Methodenstreit'' (Metode-stryd) tussen Carl Menger en Gustav Schmoller nie, maar ook met die Böhm-Bawerk/Hilferding-kontroversie rakende Karl Marx se teorie van waarde en verspreiding. In 1906 het hy sy doktorsgraad onder [[Eugen Böhm von Bawerk]] verwerf. ===Eerste huwelik en verblyf in Egipte=== Nadat hy sy doktorsgraad in regte verwerf het, het hy eers [[Berlyn]] besoek, waar hy Schmollers se seminariums bygewoon het. Daarna het hy 'n jaar aan die London School of Economics en die Universiteite van Oxford en Cambridge deurgebring. Aan die einde van 1907 is hy met die Engelse vrou Gladys Ricarde Seaver getroud, wat hy waarskynlik in die kringe van die [[Fabian Society]] ontmoet het. Die paartjie is in 1913 uitmekaar. Schumpeter het dringend geld nodig gehad om sy weelderige leefstyl te ondersteun. Om dit te bekom, het hy van 1907 tot 1908 by die Internasionale Geregshof in [[Kaïro]] gepraktiseer. Daar het hy die werk geskryf wat sy naam gemaak het, "''The Nature and Essence of Theoretical Economics''". ===Professorate in Czernowitz en Graz=== Na 'n paar studiereise is hy in 1909 as professor in ekonomie en administrasie aan die Universiteit van Czernowitz aangestel (toe deel van Oostenryk-Hongarye, maar nou deel van [[Oekraïne]]). Na twee jaar het hy na die Universiteit van Graz en die Graz Universiteit vir Toegepaste Wetenskappe (nou Graz Universiteit van Tegnologie) verhuis, waar hy gebly het tot die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. ===Minister van Finansies van Oostenryk=== In die chaotiese en desperate jaar van 1919 het hy sewe maande lank as Oostenrykse Minister van Finansies gedien. Op 15 Maart 1919, ten spyte van sy polities onafhanklikheid, het hy Minister van Finansies in die Renner II-regering geword. Schumpeter het vinnig in konflik gekom met beide koalisievennote, die Sosiaal-Demokrate en die Christen-Sosialiste, sowel as met sy voormalige kollegevriend Otto Bauer, die Minister van Buitelandse Sake, veral oor die vraag of Oostenryk by Duitsland moes aansluit (Schumpeter het dit teengestaan) en die verkoop van Alpine Montan AG aan Fiat. Op 17 Oktober 1919 is die Renner II-regering deur die Renner III-regering opgevolg deur 'n besluit van die Konstituerende Nasionale Vergadering. Schumpeter het nie na die nuwe Renner III-regering teruggekeer nie. ===Bankier=== Ten spyte daarvan dat hy baie vyande in die politiek gemaak het, het hy steeds 'n paar vriende gehad. In 1920 was hy een van die min wat 'n banklisensie verkry het. Dit het hom toegelaat om as president van die Biederman Bank aangestel te word. In 1924, as gevolg van die ekonomiese depressie van die vroeë 1920's, kon hierdie bank egter nie meer sy verpligtinge nakom nie en het bankrot gegaan. Vir Schumpeter het dit ook sy persoonlike bankrotskap beteken. ===Tweede huwelik en professoraat in Bonn=== Van 1925 tot 1932 het hy 'n professoraat aan die Universiteit van Bonn, Duitsland, beklee. Nadat hy van sy eerste vrou geskei is, is hy in 1925 met Anna Reisinger getroud, die twintig jaar jonger dogter van die opsigter van sy moeder se woonstel. 1926 was 'n katastrofiese jaar vir Schumpeter. Anna is in Bonn tydens die geboorte oorlede, saam met sy pasgebore seun. Twee maande tevore is sy moeder, met wie hy sy hele lewe lank diep verbind gebly het, in Wene oorlede. ===Periode in die Verenigde State, derde huwelik=== Tydens die opkoms van [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty|Nazisme]] het hy na Harvard verhuis, waar hy voorheen in 1927–28 en 1930 klas gegee het. Hy sou daar van 1932 tot sy dood in 1950 klas gee. Gedurende sy jare by Harvard is hy oor die algemeen nie as 'n goeie onderwyser beskou nie, maar hy het wel 'n skool van lojale volgelinge opgedoen. In 1937 is hy vir die derde keer getroud met die Amerikaner Elizabeth Boody. Sy het PhD's in Engels en [[sakesiklus]]teorie gehad. Boody het hom gehelp om sy werk te populariseer.<ref>[http://us.macmillan.com/book.aspx?isbn=9781403996275 Joseph A. Schumpeter. A Theory of Social and Economic Evolution (Andersen, E.S., 2011)]. [https://web.archive.org/web/20130524080718/http://us.macmillan.com/book.aspx?isbn=9781403996275 Geargiveer] op 24 Mei 2013.</ref> Sy aansien onder sy kollegas was beperk, aangesien sy sienings verouderd gelyk het en gebots het met die destyds modieuse [[Keynesianisme]]. Hierdie tydperk van sy lewe is gekenmerk deur harde werk, maar min erkenning vir sy fundamentele idees. ==Kreatiewe vernietiging== Schumpeter definieer [[kreatiewe vernietiging]] as 'n proses van voortdurende [[innovasie]], waarin suksesvolle toepassings van nuwe tegnologieë oues vernietig. Schumpeter beskou tegnologiese innovasie as die enigste ware bron van ekonomiese groei. Suksesvolle innovasie verleen tydelike markmag, wat die winste en markaandele van firmas gebaseer op vorige tegnologieë erodeer. In 'n nimmereindigende proses van styging en val word ou firmas deur nuwes vernietig. Aangesien Schumpeter glo dat tegnologiese innovasie die enigste manier is om voorspoed te verhoog, verwerp hy maatreëls wat onoordeelkundig geld in die ekonomie pomp om groei te bevorder. ==Belangrike werke== ===Die geskiedenis van ekonomiese analise=== Schumpeter se uitgebreide kennis is duidelik in sy postuum gepubliseerde ''Geskiedenis van Ekonomiese Analise''. Sommige van sy oordele is merkwaardig, byvoorbeeld sy mening dat Turgot, nie Adam Smith nie, die belangrikste 18de-eeuse ekonoom was. Schumpeter het [[John Maynard Keynes]] en David Ricardo gekritiseer vir die "Ricardiaanse sonde". Volgens Schumpeter het Ricardo en Keynes met abstrakte modelle geredeneer, alle veranderlikes gevries en hulle dus geïgnoreer, behalwe vir die paar waarmee hulle iets wou demonstreer, waarna hulle maklik kon demonstreer dat een veranderlike die ander veroorsaak het. Dit het, volgens Schumpeter, gelei tot die rampspoedige oortuiging dat 'n mens maklik beleidsafleidings uit abstrakte teoretiese ekonomiese modelle kon trek. ===Schumpeter en Keynesianisme=== In Schumpeter se teorie is Walrasiaanse ewewig onvoldoende om die hoofmeganismes van ekonomiese ontwikkeling te beskryf. Schumpeter het geglo dat 'n goed ontwikkelde finansiële stelsel, met 'n reeks kredietinstellings, 'n "[[entrepreneur]]" in staat stel om hul "idees" te verwesenlik deur al die nodige "insette" aan te koop. 'n Onderskeid kan gemaak word tussen ekonome wat die "regte" wêreld beklemtoon en geld as niks meer as 'n smeermiddel beskou om dinge aan die gang te hou nie, en diegene wat monetêre instellings belangrik ag omdat monetêre agteruitgang ook gevolge in die "regte" wêreld het. Beide Schumpeter en Keynes val in laasgenoemde kategorie. Nietemin het Schumpeter, 'n klassieke liberaal, Keynesianisme verwerp. ===Schumpeter en die verkondigde ondergang van kapitalisme=== Schumpeter se mees geleesde boek is waarskynlik ''Kapitalisme, Sosialisme en Demokrasie'', waarin hy die teorieë van [[Karl Marx]] bespreek. Schumpeter is simpatiek teenoor Marx se analise, maar kom tot die gevolgtrekking dat [[kapitalisme]] deur [[sosialisme]] vervang sal word om ander redes as dié van Marx. In hierdie boek bied Schumpeter ook sy beroemde konsep van [[kreatiewe vernietiging]] aan, wat impliseer dat ou werkwyses en ou strukture voortdurend deur nuwes vervang word. ===Schumpeter en die demokratiese teorie=== In dieselfde boek het Schumpeter 'n teorie van [[demokrasie]] aangebied wat daarop gemik was om uit te daag wat hy "klassieke leerstelling" genoem het. Hy het die idee uitgedaag dat demokrasie 'n proses is waardeur kiesers met die gemeenskaplike goed identifiseer, en dat politici dan hierdie gemeenskaplike goed namens hulle implementeer. Hy het aangevoer dat dit onrealisties was, en dat die onkunde en oppervlakkigheid van die mense beteken het dat hulle in werklikheid grootliks deur politici gemanipuleer sou word. Politici het die agenda bepaal. Dit het, na sy mening, 'n "regering deur die mense"-konsep onwaarskynlik en ongewens gemaak. In plaas daarvan het Schumpeter, sterk beïnvloed deur [[Max Weber]], 'n minimalistiese model bepleit, waarin demokrasie 'n meganisme vir mededinging tussen leiers is, soortgelyk aan 'n markstruktuur. Alhoewel periodieke verkiesings, waar almal hul stem uitbring, regerings legitimeer en hulle aanspreeklik hou, is die beleidsprogram 'n saak vir die [[regering]], nie die mense nie. Die deelnemende rol van individue word gewoonlik erg ingekort. ===Schumpeter en entrepreneurskap=== [[Entrepreneur]]skapnavorsing is baie te danke aan Schumpeter se bydraes. Hy was waarskynlik die eerste geleerde wat teorieë oor entrepreneurskap ontwikkel het. Hy het twee teorieë aangebied. In die eerste het Schumpeter aangevoer dat innovasie en tegnologiese verandering binne 'n nasie ontstaan uit entrepreneurs, of "wilde geeste". Hy het die term "''Unternehmergeist''", ook in [[Afrikaans]] bekend as "Ondernemingsgees" (Entrepreneuriese Gees), geskep. Hy het geglo dat entrepreneurs die mense is wat 'n land se ekonomie aan die gang hou. In die tweede, wat hy verder ontwikkel het as professor aan die [[Harvard-universiteit]], het hy aangevoer dat die akteurs wat innovasie en die ekonomie dryf, groot korporasies is. Hulle beskik oor die hulpbronne en kapitaal om in navorsing en ontwikkeling te belê. Beide teorieë word nou as komplementêr beskou. ===Schumpeter en innovasie=== Schumpeter het innovasie as die kritieke dimensie van ekonomiese verandering geïdentifiser.<ref name="ReferenceA">{{en}} {{aut|Pol. E. Carroll}}, An Introduction to Economics with Emphasis on Innovation ('n Inleiding tot ekonomie met 'n klem op innovasie), bl. 2006</ref> Hy het aangevoer dat ekonomiese verandering om innovasie, entrepreneuriese aktiwiteit en markkrag draai. Hy het probeer demonstreer dat markkrag gebaseer op innovasie beter resultate bied as die onsigbare hand en prysmededinging. Hy het aangevoer dat tegnologiese innovasie dikwels tydelike monopolieë skep, wat tydelike abnormale winste genereer. Hierdie winste word egter vinnig geërodeer deur die optrede van mededingers en nabootsers. Schumpeter het aangevoer dat hierdie tydelike monopolieë nodig was om die nodige aansporing vir firmas te bied om nuwe produkte en prosesse te ontwikkel.<ref name="ReferenceA"/> ==Sy nalatenskap== Alhoewel Schumpeter sommige jong wiskundige ekonome aangemoedig het en selfs vir 'n tyd (1940-41) as president van die Ekonometriese Vereniging gedien het, was Schumpeter nie 'n wiskundige nie, maar eerder 'n ekonoom wat probeer het om sosiologiese konsepte in sy ekonomiese teorieë te integreer. Vanuit 'n kontemporêre perspektief is aangevoer dat Schumpeter se idees oor die sakesiklus en ekonomiese ontwikkeling nie in die wiskunde van sy tyd vasgevang kon word nie – om dit selfs gedeeltelik te formaliseer, benodig mens die destyds nie-bestaande konseptuele raamwerk van nie-lineêre dinamiese stelsels. Dit is duidelik in sy 1939-werk "''Business Cycles''". In die onmiddellike nasleep van sy dood was Schumpeter se invloed hoofsaaklik beperk tot verskeie heterodokse, hoofsaaklik Europese, ekonome wat belanggestel het in industriële organisasie, evolusionêre teorie en ekonomiese ontwikkeling, wat oor die algemeen aan die teenoorgestelde kant van die politieke spektrum van Schumpeter self gestaan het. Hulle is dikwels beïnvloed deur Keynes, Karl Marx en Thorstein Veblen. Robert Heilbroner was een van Schumpeter se mees bekende studente. Heilbroner het breedvoerig oor hom geskryf in sy werk, ''Die Wêreldse Filosowe''. Ander noemenswaardige studente van Schumpeter sluit in ekonoom Nicholas Georgescu-Roegen, voormalige voorsitter van die Federale Reserweraad [[Alan Greenspan]],<ref>"Ik heb gedurende mijn gehele carrière het proces van de [creatieve destructie] in de praktijk aan het werk gezien, "bl. 48, Greenspan, Alan ''The Age of Turbulance: Adventures in a New World'' (Die Era van Turbulensie: Avonture in 'n Nuwe Wêreld), (2007) New York: Penguin Press</ref> en Nobelpryswenner in Ekonomie Robert Solow, wat tydens sy tyd by Harvard saam met hom gestudeer het en wat later op Schumpeter se teorie uitgebrei het.<ref>{{en}} [https://economistsview.typepad.com/economistsview/2007/05/robert_solow_on.html Robert Solow on Joseph Schumpeter], mei 2007. [https://web.archive.org/web/20221201144947/https://economistsview.typepad.com/economistsview/2007/05/robert_solow_on.html Geargiveer] op 1 Desember 2022.</ref> Vandag het Schumpeter 'n aanhang onder ekonome wat in velde buite die standaardekonomie van handboeke werk, soos ekonomiese beleid, bestuurstudies, nywerheidsbeleid en innovasienavorsing. Schumpeter was waarskynlik die eerste navorser wat teorieë oor entrepreneurskap ontwikkel het. Byvoorbeeld, die [[Europese Unie]] se innovasieprogram en die hoofimplementering daarvan, die Lissabon-strategie, is deur Schumpeter beïnvloed. 'n Gereeld aangehaalde stelling van hom: "Die hoogtepunt van die [[beskawing]] is ongebreidelde toewyding aan iets waarvan jy die relatiwiteit nietemin herken." ==Werke== * {{en}} ''books.google.com'' - [http://books.google.com/books?id=pTylUAXE-toC&printsec=frontcover&dq=%22neutraal+geld%22&source=gbs_book_similarbooks#v=onepage&q&f=false History of Economic Thought] * {{en}} ''books.google.com'' - [http://books.google.com/books?id=-OZwWcOGeOwC&printsec=frontcover&dq=%22neutraal+geld%22&source=gbs_similarbooks_s&cad=1#v=onepage&q&f=false The theory of economic development] * {{en}}{{pdf}} [https://web.archive.org/web/20140903061449/http://www.espiritodafenix.com/index_arquivos/Arquivo/50_Schumpeter_Ciclos_de_Negocios/schumpeter_business_cycles.pdf Business Cycles (1939)], met 'n Kanadees-Franstalige inleiding, 385. * Ou en nuwe bankbeleid, Ekonomiese Statistiese Verslae, 1 Julie 1925. [https://esb.nu/jrg-10-editie-496/] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumpeter, Joseph}} [[Kategorie:Oostenrykse ekonome]] [[Kategorie:Geboortes in 1883]] [[Kategorie:Sterftes in 1950]] 7t0nupugtc1sblcqnjq81dw02mx19m4 0 454751 2892956 2884219 2026-04-12T02:43:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892956 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Peter Zeihan | bynaam = | beeld = Peter Zeihan 2022.png | beeldbeskrywing = | onderskrif = Peter Zeihan in 2022 | geboortenaam = Peter Henry Zeihan | geboortedatum = 18 Januarie 1973 | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = skrywer | ander = | bekend = skrywer oor [[geopolitiek]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Peter Henry Zeihan''' (/ˈzaɪ.ən/; gebore [[18 Januarie]] [[1973]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[skrywer]] oor [[geopolitiek]]. Hy het voorheen vir die geopolitieke adviesfirma [[Stratfor]] gewerk.<ref name=":0" /><ref name="Denning">Denning, Liam (3 Desember 2014). [https://www.wsj.com/articles/book-review-the-accidental-superpower-by-peter-zeihan-1417653112 "The Coming Hobbesian World." Review of ''The Accidental Superpower''], by Peter Zeihan. ''[[Wall Street Journal]]''. Besoek 3 Desember 2014.</ref><ref name="DI">{{Cite web |last=Immerwahr |first=Daniel |authorlink=Daniel Immerwahr |date=10 November 2022 |title=Are we really prisoners of geography? |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/10/are-we-really-prisoners-of-geography-maps-geopolitics |access-date=16 November 2022 |website=The Guardian}}</ref> Zeihan is die skrywer van verskeie boeke, insluitend ''The Absent Superpower'' (2017), ''Disunited Nations'' (2020), en ''The End of the World Is Just the Beginning'' (2022).<ref name="auto1">{{cite web |url=https://worldview.stratfor.com/article/pen-and-sword-disunited-nations-peter-zeihan |title=Pen and Sword: Disunited Nations, with Peter Zeihan (podcast) |publisher=Stratfor |date=2 April 2020 |access-date=11 Junie 2020}}</ref><ref name="auto">{{cite web |title=How Coronavirus Is Accelerating the End of Globalism, Feat. Peter Zeihan |first= Nathaniel |last= Whittemore |date= 1 April 2020|url=https://finance.yahoo.com/news/coronavirus-accelerating-end-globalism-feat-190000690.html |website=finance.yahoo.com |access-date=11 Junie 2020}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Zeihan is in 1973 gebore,<ref>{{cite web|url=https://www.boardroominsiders.com/executive-profiles/1000370/Zeihan-on-Geopolitics/Peter-Zeihan|title=Executive Profile – Zeihan on Geopolitics – Peter Zeihan – Customer Intelligence |website=www.boardroominsiders.com |access-date=11 Januarie 2018|archive-date=11 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111170157/https://www.boardroominsiders.com/executive-profiles/1000370/Zeihan-on-Geopolitics/Peter-Zeihan |url-status=dead}}</ref> en het grootgeword as die aangenome seun van opvoeders Jerald en Agnes Zeihan in Marshalltown, [[Iowa]]. Hy het in 1992 aan Marshalltown Hoërskool gegradueer.<ref name=":0">{{Cite web |last=Maharry |first=Robert |date=10 Mei 2022 |title=Marshalltown native prepares to publish fourth book on geopolitics, demography |url=https://www.timesrepublican.com/news/todays-news/2022/05/marshalltown-native-prepares-to-publish-fourth-book-on-geopolitics-demography/ |access-date=10 Maart 2023 |website=Times Republican |language=en-US}}</ref> In 1995 het hy 'n BSc in [[politieke wetenskap]] aan die Northeast Missouri State University en in 1997 'n nagraadse diploma in Asiatiese studies aan die Universiteit van Otago in [[Nieu-Seeland]] verwerf.<ref>{{Cite web |url=https://www.metisstrategy.com/interview/peter-zeihan/ |title=Peter Zeihan}}</ref> Hy het ook die Universiteit van Kentucky se Patterson Skool vir Diplomasie en Internasionale Handel bygewoon.<ref>{{Cite web |title=Peter Zeihan - Zeihan on Geopolitics {{!}} LinkedIn |url=https://www.linkedin.com/in/peterzeihan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250310155320/https://www.linkedin.com/in/peterzeihan/ |archive-date=2025-03-10 |access-date=2025-03-13 |website=www.linkedin.com |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Peter Zeihan – 26 September 2023 {{!}} Patterson School of Diplomacy and International Commerce |url=https://pattersonschool.uky.edu/peter-zeihan-september-26-2023 |access-date=2025-03-13 |website=pattersonschool.uky.edu}}</ref> ==Loopbaan== Nadat hy sy opleiding voltooi het, het Zeihan vir die Amerikaanse ambassade in [[Australië]] en by die Sentrum vir Politieke en Strategiese Studies, 'n dinkskrum wat deur Susan Eisenhower gestig is, gewerk. ===Stratfor=== In 2000 het hy by die geopolitieke intelligensiefirma Stratfor, gebaseer in [[Austin, Texas]], as 'n ontleder aangesluit, waar hy 12 jaar lank gewerk het en uiteindelik visepresident geword het.<ref name=":0" /><ref name="Denning" /><ref name="DI" /> Zeihan het Stratfor in 2012 verlaat en Zeihan on Geopolitics, 'n konsultasiefirma, gestig. Sy kliënte het energiemaatskappye, finansiële instellings, sakeverenigings, landbou-organisasies, universiteite en regeringsentiteite ingesluit.<ref name="National Speakers Bureau 2022">{{cite web |date=20 Julie 2022 |title=Peter Zeihan – Geopolitics Speaker & Strategist |url=https://www.nsb.com/speakers/peter-zeihan/ |access-date=11 Februarie 2023 |website=National Speakers Bureau}}</ref> ===Skryfwerk=== Terwyl hy nog by Stratfor was, het Zeihan in 2011 saam met Lauren Goodrich sy eerste boek, ''A Crucible of Nations'', geskryf. In 2014 het hy ''The Accidental Superpower'' vrygestel,<ref>{{Cite book |last=Zeihan |first=Peter |title=The accidental superpower: the next generation of American preeminence and the coming global disaster |date=2014 |publisher=Twelve |isbn=978-1-4555-8366-9 |edition=1 |location=New York, NY |publication-date=2014}}</ref> wat die impak van geografie op 'n staat se ekonomiese, industriële en militêre mededingendheid ondersoek. Die boek bespreek die strategiese voordele van bevaarbare riviere, toegang tot die oseaan en vervoerinfrastruktuur, tesame met demografiese projeksies.<ref name="Denning" /><ref>{{cite news |last1=Zakaria |first1=Fareed |title=America's prospects are promising indeed |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/fareed-zakaria-americas-prospects-are-promising-indeed/2014/11/20/eb91209a-70f3-11e4-ad12-3734c461eab6_story.html |access-date=20 November 2014 |newspaper=The Washington Post |authorlink=Fareed Zakaria}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/peter-zeihan/the-accidental-superpower/ |title=The Accidental Superpower by Peter Zeihan |publisher=Kirkus Reviews |language=en}}</ref> Deur gebruik te maak van kaarte bespreek Zeihan die kritieke belangrikheid van bevaarbare riviere, toegang tot oseane en betroubare pad- en spoornetwerke. ''The Accidental Superpower'' gebruik ook demografiese berekeninge van nasionale bevolkings om te voorspel hoe verskillende lande 'n voorsprong in die geopolitieke toekoms sal behou.<ref>{{Cite news |last=Ikenberry |first=G. John |date=16 Februarie 2015 |title=The Accidental Superpower: The Next Generation of American Preeminence and the Coming Global Disorder |url=https://www.foreignaffairs.com/reviews/capsule-review/2015-02-16/accidental-superpower-next-generation-american-preeminence-and |access-date=20 Oktober 2023 |work=Foreign Affairs |language=en-US |issue=Maart/April 2015 |issn=0015-7120}}</ref> ==Kritiek op Zeihan se analise== Kritici van Peter Zeihan se analise voer aan dat hoewel sy assesserings deur sterk argumente en data ondersteun word,<ref>{{cite journal |title=The End of the World Is Just the Beginning: Mapping the Collapse of Globalization By Peter Zeihan |url=https://www.independent.org/publications/tir/article.asp?id=1830 |journal=The Independent Review |volume=27 |issue=4}}</ref> hulle dikwels 'n deterministiese benadering tot demografiese en geopolitieke tendense volg.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Galjak |first=Marko |date=2023-07-10 |title=Peter Zeihan: The End of the World Is Just the Beginning - Mapping the Collapse of Globalization |url=https://stnv.idn.org.rs/index.php/STNV/article/view/516 |journal=Stanovnistvo |language=en |volume=61 |issue=1 |pages=115–119 |doi=10.59954/stnv.516 |issn=2217-3986|doi-access=free }}</ref><ref name=":3">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=XupM5_zHDbM&feature=youtu.be |title=Economist Fact-Checks Zeihan's China Collapse Story |date=2023-10-31 |last=Money & Macro |access-date=2025-02-22 |via=YouTube}}</ref> Sommige geleerdes beweer dat hierdie perspektief ander belangrike faktore onderskat, soos tegnologiese vooruitgang, geopolitieke verskuiwings en sosio-kulturele veranderinge.<ref name=":1" /> 'n Algemene kritiek is dat Zeihan se scenario's onvermydelikheid veronderstel en die onvoorspelbaarheid van globale gebeure en tegnologiese [[innovasie]] ignoreer.<ref name=":1" /> Sommige ontleders voer aan dat Zeihan nie ten volle rekening hou met faktore soos verhoogde lewensduur en produktiwiteit nie, veral in sy assesserings van ekonomiese en demografiese volhoubaarheid.<ref name=":1" /> Sy projeksies rakende [[Volksrepubliek China|China]] se agteruitgang is byvoorbeeld gekritiseer omdat hy nie potensiële hervormings in pensioenstelsels en regeringsfiskale beleide in ag neem nie.<ref name=":3" /> In die 2023-opdatering van sy boek ''The Accidental Superpower'' het Zeihan 'n bylae by elke hoofstuk van die oorspronklike 2013-uitgawe gevoeg, wat die akkuraatheid van sy vroeëre voorspellings evalueer. Hy het onder andere erken dat hy die rol van Kanadese nasionale identiteit in [[Alberta]] se politieke belyning onderskat het en [[Rusland]] se militêre vermoëns oorskat het.<ref>{{Cite book |last=Zeihan |first=Peter |title=The accidental superpower: ten years on |date=2023 |publisher=Twelve |isbn=978-1-5387-6734-4 |edition= |location=New York}}</ref> ==Publikasies== *Goodrich, Lauren; Zeihan, Peter (2011). ''A Crucilble of Nations: The Geopolitics of the Caucasus. Austin, TX: Stratfor Global Intelligence''. {{ISBN|9781461109426}}. Besoek 6 November 2024. *''The Accidental Superpower: The Next Generation of American Preeminence and the Coming Global Disaster''. Grand Central Publishing. 4 November 2014. {{ISBN|9781455583669}}. *''The Absent Superpower: The Shale Revolution and a World without America.'' Zeihan on Geopolitics. 1 Januarie 2017. {{ISBN|9780998505206}}. *''Disunited Nations: The Scramble for Power in an Ungoverned World''. Harper Business. 3 Maart 2020. {{ISBN|9780062913685}}. *''The End of the World is just the Beginning | The End of the World Is Just the Beginning: Mapping the Collapse of Globalization''. Harper Business. 14 June 2022. {{ISBN|9780063230477}}. *Zeihan, Peter (26 Desember 2023). ''The Accidental Superpower: Ten Years On''. United States: Twelve (published 2023). {{ISBN|9781538767344}}. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zeihan, Peter}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] 1j4of3lnlq2a8gco4i14f2vsqid6zka 0 455267 2892711 2849642 2026-04-11T18:49:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892711 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kenny Dalglish | image = [[Lêer:Kenny Dalglish 2009 Singapore.jpg|240px]] | caption = Dalglish in 2009 | full_name = Kenneth Mathieson Dalglish | birth_date = {{birth date and age|1951|3|4|df=y}} | birth_place = [[Glasgow]], [[Skotland]] | height = 1,73 m<ref>{{cite book |last1=Rollin |first1=Jack |title=Rothmans football yearbook |date=1980 |publisher=Queen Anne Press |location=London |isbn=0362020175 |page=222}}</ref> | position = Aanvaller | youthyears1 = 1967–1968 | youthclubs1 = [[:en:Cumbernauld United F.C.|Cumbernauld United]] | youthyears2 = 1968–1969 | youthclubs2 = [[Celtic FC|Celtic]] | years1 = 1969–1977 | clubs1 = [[Celtic FC|Celtic]] | caps1 = 204 | goals1 = 111 | years2 = 1977–1990 | clubs2 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps2 = 355 | goals2 = 118 <!--Domestic league appearances and goals are used in the infobox. More detailed statistics are given below.--> | totalcaps = 559 | totalgoals = 229 | nationalyears1 = 1972–1976 | nationalteam1 = Skotland o/23<ref>{{cite web |title=Scotland U23 player Kenny Dalglish |url=http://www.fitbastats.com/scotlandu23/player.php?playerid=183 |website=FitbaStats |access-date=10 July 2018 |archive-date=10 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710103302/http://www.fitbastats.com/scotlandu23/player.php?playerid=183 |url-status=live }}</ref> | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 1971–1986 | nationalteam2 = [[Skotse nasionale sokkerspan|Skotland]] | nationalcaps2 = 102 | nationalgoals2 = 30 | manageryears1 = 1985–1991 | managerclubs1 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | manageryears2 = 1991–1995 | managerclubs2 = [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] | manageryears3 = 1997–1998 | managerclubs3 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] | manageryears4 = 2000 | managerclubs4 = [[Celtic FC|Celtic]] (tussentyds) | manageryears5 = 2011–2012 | managerclubs5 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | alt = Colour photograph of Dalglish in Singapore, 2009. He is dressed casually, wearing sunglasses and has his hand raised }} '''Sir Kenneth Mathieson Dalglish''' (gebore [[4 Maart]] [[1951]]) is ’n [[Skotland|Skotse]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] en afrigter. Hy word beskou as een van die grootste spelers wat ooit vir [[Celtic FC|Celtic]], [[Liverpool FC|Liverpool]] en die [[Skotse nasionale sokkerspan|Skotse nasionale span]] gespeel het. Tydens sy loopbaan het hy 338 wedstryde vir Celtic en 515 vir Liverpool gespeel, in die posisie van aanvaller, en ’n rekord van 102 wedstryde vir die Skotse nasionale span uitgedraf, waarvoor hy 30 doele aangeteken het. Hy word hoog geag deur Liverpool-aanhangers, onder wie hy die onoffisiële eretitel “King Kenny” dra. == Spelerloopbaan == ==== Celtic ==== Ten spyte daarvan dat hy as kind [[Glasgow Rangers|Rangers]] ondersteun het, het Dalglish in Mei 1967 ’n professionele kontrak met hulle aartsvyande, Celtic, onderteken.<ref name=returns>{{cite news |title=In pictures: Kenny Dalglish returns to the Glasgow streets where he grew up to mark the publication of a new book celebrating his life |url=https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/kenny-dalglish-returns-glasgow-streets-2292179 |newspaper=Daily Record |date=22 September 2013 |access-date=10 July 2018 |archive-date=10 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710041919/https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/kenny-dalglish-returns-glasgow-streets-2292179 |url-status=live }}</ref> Hy is vir sy eerste seisoen aan Cumbernauld United uitgeleen, vir wie hy 37 doele aangeteken het.<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/scotland/2291752/Kenny-Dalglish-backs-Scottish-youngsters.html|title=Kenny Dalglish backs Scottish youngsters|date=2008-02-14|website=The Telegraph|archive-url=https://archive.ph/20120917205207/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/scotland/2291752/Kenny-Dalglish-backs-Scottish-youngsters.html#selection-515.0-515.40|archive-date=17 September 2012|access-date=2025-11-08}}</ref> Ná ’n suksesvolle tydperk in die reserwespan – bekend as die ''Quality Street Gang'' – het hy in September 1968 sy debuut vir Celtic se eerstespan gemaak.<ref>{{cite news |url=http://www.eveningtimes.co.uk/sport/display.var.2496296.0.now_you_know_kenny_dalglish_debuted_for_celtic_against_hamilton.php |title=Now You Know: Kenny Dalglish debuted for Celtic against Hamilton |newspaper=Evening Times |date=18 March 2009 |access-date=18 June 2009}}</ref> Oor die volgende paar seisoene het Dalglish geleidelik sy plek in die eerstespan gevestig. In 1971 het hy sy eerste doel vir Celtic se eerstespan teen Rangers aangeteken, en daardie seisoen 29 doele in 53 wedstryde gescore toe Celtic hul sewende opeenvolgende ligatitel gewen het. Hy het voortgegaan om een van die span se vernaamste doelskutters te word en het verskeie ligas en bekers gewen, insluitend die ''Scottish Cup''-oorwinning in 1972 en ’n liga-en-beker-dubbel in 1974. Dalglish is in 1975 tot kaptein aangestel, maar die klub het daardie seisoen geen trofee gewen nie, deels omdat afrigter Jock Stein ná ’n motorongeluk lank afwesig was.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/scotland/4221034.stm |title=Remembering Jock Stein |work=BBC Sport |date=6 September 2005 |access-date=18 June 2009 |archive-date=2 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502024835/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/scotland/4221034.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-04-28 |title=The Immortal Jock Stein and the A74 Highway Crash |url=https://thefootballfaithful.com/the-immortal-jock-stein-and-the-a74-highway-crash/ |access-date=2024-10-21 |language=en}}</ref> In 1976/77 het Celtic weer die liga en beker gewen, met Dalglish wat 27 doele aangeteken het. Ná 320 wedstryde en 167 doele vir Celtic is hy in Augustus 1977 deur Liverpool vir ’n Britse rekordbedrag van £440 000 gekoop – ’n stap wat ongewild was onder Celtic-aanhangers.<ref name=talks>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8012611.stm |title=Benitez opens talks with Dalglish |date=24 April 2009 |work=BBC Sport |access-date=21 May 2009 |archive-date=10 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710042259/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8012611.stm |url-status=live }}</ref> === Liverpool === Dalglish is in 1977 deur Liverpool aangekoop om die leemte gelaat deur sleutelspeler [[Kevin Keegan]] te vul. Hy het sy debuut op 13 Augustus 1977 in die [[FA Charity Shield]] teen [[Manchester United]] gemaak en ’n week later sy eerste liga-doel teen Middlesbrough aangeteken. In sy eerste seisoen het hy 31 doele in 62 wedstryde aangeteken, insluitend die winnende doel in die 1978 [[UEFA Champions League|Europese Beker]]-eindstryd teen [[Club Brugge KV|Brugge]] by [[Wembley-stadion|Wembley]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0065-0e6a08688dbf-39a54804ad3c-1000/ |title=Dalglish keeps Reds on top |website=[[UEFA]] |date=10 May 1978 |access-date=20 May 2020 |archive-date=2 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802212619/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0065-0e6a08688dbf-39a54804ad3c-1000/ |url-status=live }}</ref> In sy tweede seisoen het hy 21 liga-doele aangeteken en is hy as ''Football Writers’ Association Footballer of the Year'' aangewys. Dalglish het in die vroeë 1980’s sy doelskietvorm herwin en ’n kragtige aanvalspaar met [[Ian Rush]] gevorm, wat hom ’n sleutelspeler vir Liverpool gemaak het. Hy is vir die 1982/83-seisoen as ''Professional Footballers' Association Player of the Year'' aangewys.<ref name="Benammar_Telegraph">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2298557/PFA-Player-of-the-Year-winners-1974-2007.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2298557/PFA-Player-of-the-Year-winners-1974-2007.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=PFA Player of the Year winners 1974–2007 |date=27 April 2008 |author=Benammar, Emily |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |access-date=18 June 2009}}{{cbignore}}</ref> Na Joe Fagan se aftrede as hoofafrigter in 1985 het Dalglish die rol van speler-afrigter op hom geneem. Alhoewel hy minder wedstryde gespeel het, het hy steeds bygedra tot Liverpool se dubbel in 1985/86 en die klub se 16de ligatitel verseker met ’n doel teen [[Chelsea FC|Chelsea]].<ref>{{Cite web |date=2018-03-12 |title=Remembering Joe Fagan |url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/293980-remembering-joe-fagan |access-date=2024-10-21 |website=Liverpool FC}}</ref><ref>{{Cite web |last=Times |first=The Brussels |title=Remembering the 1985 Heysel Stadium disaster in Brussels |url=https://www.brusselstimes.com/837402/remembering-the-1985-heysel-stadium-disaster-in-brussels |access-date=2024-10-21 |website=www.brusselstimes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Appearances for the 1985-1986 season - LFChistory - Stats galore for Liverpool FC! |url=https://www.lfchistory.net/seasonarchive/appearances/27 |access-date=2024-10-21 |website=www.lfchistory.net}}</ref> In die daaropvolgende jare het hy jong spelers voorkeur gegee vir ’n plek in die eerstespan. Na Ian Rush se oorgang na [[Juventus FC|Juventus]] in 1987 het Dalglish ’n nuwe aanvalspaar gevorm saam met John Aldridge en Peter Beardsley. Hy het sy laaste liga-wedstryd op 5 Mei 1990 teen Derby gespeel, op 39-jarige ouderdom, en sy laaste doel vir die klub het hy in 1987 aangeteken. Hy het as hoofafrigter voortgegaan totdat hy op 22 Februarie 1991 bedank het.<ref name="Echo_4-4">{{cite news |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-fc/liverpool-fc-news/2011/01/14/remembering-4-4-draw-between-everton-fc-and-liverpool-fc-100252-27984150/ |date=14 January 2011 |title=Remembering 4–4 draw between Everton FC and Liverpool FC |author=Birchall, Jon |newspaper=Liverpool Echo |access-date=14 October 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=The day from which Liverpool have never recovered |url=http://en.espn.co.uk/football/sport/story/67343.html |publisher=ESPN |access-date=9 February 2018 |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210180247/http://en.espn.co.uk/football/sport/story/67343.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2011/jan/14/kenny-dalglish-liverpool-everton-4-4 |title=The game that forced Kenny Dalglish to resign as Liverpool manager |date=14 January 2011 |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=14 January 2011 |first=Louise |last=Taylor |archive-date=1 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180901044431/https://www.theguardian.com/football/2011/jan/14/kenny-dalglish-liverpool-everton-4-4 |url-status=live }}</ref> === Internasionale loopbaan === Dalglish het sy debuut vir die Skotse nasionale span gemaak op 10 November 1971, as ’n plaasvervanger in 'n kwalifiseringswedstryd vir die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] teen [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]] by Pittodrie in [[Aberdeen]].<ref name=":3">{{Cite web |title=Kenny Dalglish {{!}} Scotland {{!}} Scottish FA |url=https://www.scottishfa.co.uk/players/?pid=113766&lid=1 |access-date=2024-10-22 |website=www.scottishfa.co.uk}}</ref> Sy eerste doel vir Skotland het hy ’n jaar later, op 15 November 1972, aangeteken in ’n 2–0 Wêreldbeker-kwalifiseringswedstryd teen Denemarke by Hampden Park. Hy was deel van Skotland se [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974 Wêreldbeker]]-span in Wes-Duitsland en het in al drie groepswedstryde begin, alhoewel Skotland nie die volgende rondte gehaal het nie.<ref>{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tables/74full.html |title=World Cup 1974 finals |website=RSSSF.com |access-date=20 May 2020 |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211201424/https://www.rsssf.org/tables/74full.html |url-status=live }}</ref> In 1976 het hy die winnende doel teen [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] by Hampden Park aangeteken, en ’n jaar later het hy teen dieselfde teenstander by [[Wembley-stadion|Wembley]] in ’n 2–1-oorwinning gescore. Dalglish het ook in die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978 Wêreldbeker]] in Argentinië en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982 Wêreldbeker]] in Spanje gespeel, en onder meer teen [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] en [[Nieu-Seelandse nasionale sokkerspan|Nieu-Seeland]] gescore, maar Skotland het in beide toernooie in die groepfase uitgeskakel. Hy is vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986 Wêreldbeker]] in Mexiko geselekteer, maar moes weens besering terugtrek. In totaal het Dalglish 102 wedstryde vir Skotland gespeel (’n nasionale rekord) en 30 doele aangeteken (ook ’n nasionale rekord, gelyk aan [[Denis Law]] se rekord). Hy was die eerste en, tot 2024, die enigste speler wat 100 keer vir Skotland gekies is, in ’n vriendskaplike wedstryd teen Roemenië op 26 Maart 1986 by Hampden Park.<ref name="Tait2023p101">{{cite book |last1=Tait |first1=Jim |title=Scotland at 150. A century and a half of international football |date=2023 |publisher=Jicks Publishing |location=Lerwick |isbn=978-1-3999-4506-6 |page=101}}</ref> Sy laaste wedstryd vir Skotland was op 12 November 1986 teen Luxemburg in ’n Euro 1988-kwalifiseringswedstryd, en sy laaste internasionale doel het hy op 14 November 1984 teen [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] aangeteken. == Afrigterloopbaan == Dalglish het in Oktober 1991 teruggekeer na bestuur by Second Division-klub [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]], wat onlangs deur multimiljardêr Jack Walker gekoop is. Sy mees noemenswaardige prestasie daar was om die klub in 1995 na ’n historiese Premierliga-titel te lei.<ref>{{Cite web |title=1994/95 |url=https://www.premierleague.com/history/season-reviews/3 |access-date=2024-10-22 |website=www.premierleague.com |archive-date=13 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113093054/https://www.premierleague.com/history/season-reviews/3 |url-status=dead }}</ref> Hy het later [[Newcastle United FC|Newcastle United]] na die [[FA Cup]]-eindstryd in 1998 gelei en Celtic na ’n oorwinning in die Scottish League Cup in 2000. Dalglish het in 2011 by Liverpool teruggekeer, waar hy die [[EFL Cup|League Cup]] gewen en die FA Cup-eindstryd bereik het, voordat hy in 2012 bedank het.<ref>{{cite news |title=Kenny Dalglish sacked as Liverpool manager |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/18073446 |work=BBC Sport |date=16 May 2012 |access-date=29 March 2017 |archive-date=12 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112222814/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18073446 |url-status=live }}</ref> Hy bly ’n klubambassadeur en [[Anfield]] se ''Centenary Stand'' is ter ere van hom herdoop as die ''Sir Kenny Dalglish Stand''.<ref>{{cite web |url=http://www.liverpoolfc.com/news/announcements/278185-liverpool-fc-officially-unveil-the-kenny-dalglish-stand |title=Liverpool FC officially unveil the Kenny Dalglish Stand |publisher=Liverpool F.C. |date=13 October 2017 |access-date=16 October 2017 |archive-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017045149/http://www.liverpoolfc.com/news/announcements/278185-liverpool-fc-officially-unveil-the-kenny-dalglish-stand |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dalglish, Kenny}} [[Kategorie:Skotse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] iirejxht3yro8jhz21139hh55h0b2kv 0 455289 2892964 2881110 2026-04-12T02:46:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892964 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rafael Benítez | image = [[Lêer:Shahter-Reak M 2015 (2).jpg|240px]] | caption = Benítez in 2015 | fullname = Rafael Benítez Maudes<ref name=BDFutbol>{{cite web |url=https://www.bdfutbol.com/en/l/l3787.html |title=Benítez: Rafael Benítez Maudes: Manager |publisher=BDFutbol |access-date=3 May 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1960|4|16|df=y}} | birth_place = [[Madrid]], [[Spanje]] | currentclub = [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] (hoofafrigter) | height = 1,75 m | position = Verdediger | youthyears1 = 1973–1978 | youthclubs1 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | years1 = 1978–1979 | clubs1 = [[:en:Real Madrid C|Real Madrid Aficionados]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 1979–1981 | clubs2 = [[:en:Real Madrid Castilla|Real Madrid Castilla]] | caps2 = | goals2 = | years3 = 1981 | clubs3 = → [[AD Parla|Parla]] (leen) | caps3 = | goals3 = | years4 = 1981–1985 | clubs4 = [[AD Parla|Parla]] | caps4 = 124 | goals4 = 8 | years5 = 1985–1986 | clubs5 = [[Linares CF|Linares]] | caps5 = 34 | goals5 = 7 | totalcaps = 158 | totalgoals = 15 | nationalyears1 = 1979–1981 | nationalteam1 = Spain Universities XI | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | manageryears1 = 1986–1993 | managerclubs1 = [[:en:Real Madrid CF (youth)|Real Madrid U17]] | manageryears2 = 1993–1994 | managerclubs2 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] (assistent) | manageryears3 = 1993–1994 | managerclubs3 = [[:en:Real Madrid Castilla|Real Madrid Castilla]] | manageryears4 = 1994–1995 | managerclubs4 = [[:en:Real Madrid Castilla|Real Madrid Castilla]] | manageryears5 = 1995–1996 | managerclubs5 = [[Real Valladolid|Valladolid]] | manageryears6 = 1996 | managerclubs6 = [[CA Osasuna|Osasuna]] | manageryears7 = 1997–1999 | managerclubs7 = [[CF Extremadura|Extremadura]] | manageryears8 = 2000–2001 | managerclubs8 = [[CD Tenerife|Tenerife]] | manageryears9 = 2001–2004 | managerclubs9 = [[Valencia CF|Valencia]] | manageryears10 = 2004–2010 | managerclubs10 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | manageryears11 = 2010 | managerclubs11 = [[Inter Milaan]] | manageryears12 = 2012–2013 | managerclubs12 = [[Chelsea FC|Chelsea]] (tussentyds) | manageryears13 = 2013–2015 | managerclubs13 = [[SSC Napoli|Napoli]] | manageryears14 = 2015–2016 | managerclubs14 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | manageryears15 = 2016–2019 | managerclubs15 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] | manageryears16 = 2019–2021 | managerclubs16 = [[Dalian Professional FC|Dalian Professional]] | manageryears17 = 2021–2022 | managerclubs17 = [[Everton FC|Everton]] | manageryears18 = 2023–2024 | managerclubs18 = [[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]] | manageryears19 = 2025– | managerclubs19 = [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] }} '''Rafael Benítez Maudes''' (gebore [[16 April]] [[1960]]) is ’n [[Spanje|Spaanse]] professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler. Hy is tans die hoofafrigter van die [[Griekeland|Griekse]] klub [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]]. Benítez het op die ouderdom van 26 by [[Real Madrid]] se afrigtingspan aangesluit, waar hy as afrigter van die onder-19-span en reserwespan, sowel as assistent-afrigter van die eerstespan gewerk het. Hy het Real Madrid in 1995 verlaat, maar sy bestuursperiodes by Real Valladolid en Osasuna was kortstondig en onsuksesvol. Hy het die Tweede Afdeling-klub Extremadura in sy eerste seisoen (1997/98) terug na [[La Liga]] gelei, maar die span is die volgende seisoen gerelegeer. Daarna het hy die klub verlaat en in 2000 Tenerife afgerig, waar hy bevordering in sy enigste seisoen gewen het. Benítez is aangestel as afrigter van Valencia en het La Liga in die 2001/02- en 2003/04-seisoene gewen, asook die [[UEFA Cup|UEFA-beker]] in 2004. Nadat hy Valencia verlaat het, het Benítez na die Engelse klub [[Liverpool FC|Liverpool]] in die [[Premier League|Premierliga]] verhuis en het in sy eerste seisoen as Liverpool-afrigter die klub in 2005 na oorwinning in die [[UEFA Champions League|UEFA-kampioeneliga]] gelei. Vir die tweede agtereenvolgende seisoen is hy as UEFA-afrigter van die jaar aangewys. Hy het ook die [[FA Cup|FA-beker]] in 2006 gewen en die kampioeneliga-eindstryd in 2007 bereik, maar kon nie die Premierliga wen nie; Liverpool se beste ligaprestasie onder Benítez was ’n tweede plek in 2008/09. Nadat hy Liverpool in Junie 2010 verlaat het, is Benítez as afrigter van die drievoudige kampioenspan [[FC Internazionale Milano|Inter Milaan]] aangestel. Alhoewel hy die Supercoppa Italiana en die [[FIFA-Klubwêreldbeker|Klubwêreldbeker]] gewen het, was sy tyd by die klub kort, en hy is middel-in die 2010/11-seisoen ontslaan. In November 2012 is hy as tussentydse hoofafrigter van [[Chelsea FC|Chelsea]] vir die res van die seisoen aangestel, en hy het in 2013 die [[UEFA Europa League|Europa-liga]] gewen. Hy het in 2013 na Italië teruggekeer om [[SSC Napoli|Napoli]] af te rig, waar hy die ''Coppa Italia'' en die ''Supercoppa Italiana'' gewen het. Daarna het hy Napoli verlaat en in Junie 2015 afrigter van Real Madrid geword met ’n aanvanklike driejaar-kontrak, wat ses maande geduur het. Benítez is in Maart 2016 as hoofafrigter van [[Newcastle United FC|Newcastle United]] aangestel. Hy kon nie relegasie voorkom nie, maar het bevordering terug na die Premierliga behaal deur die [[Football League Championship|Kampioenskap]] te wen. Hy het die klub in Junie 2019 verlaat en by die Chinese Superliga-klub Dalian Professional aangesluit. Hy het die klub in Januarie 2021 in onderlinge ooreenkoms verlaat voordat hy in Junie die bestuur by [[Everton FC|Everton]] oorgeneem het. Hy is in Januarie 2022 ontslaan en het daarna Celta Vigo in 2023–24 afgerig. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Benítez, Rafael}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] i80ba6dwqbs1z4x5gq80pfgwspg0iqk 0 455311 2892669 2850053 2026-04-11T18:34:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892669 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = James D. Watson | beeld = James D Watson.jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = James Watson in 2011 | geboortenaam = James Dewey Watson | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|4|6}} | geboorteplek = [[Chicago]], [[Illinois]] [[VSA]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1928|4|6|2025|11|6}} | sterfteplek = East Northport, New York | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = [[Genetika]], [[Molekulêre biologie]] | werkplek = Cold Spring Harbor Laboratory | alma mater = | doktorale promotor = Salvador Luria | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Struktuur van [[RNS]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde]] (1962) | handtekening = James D Watson signature.svg | webblad = | voetnotas = }} '''James Dewey Watson''' ([[6 April]] [[1928]] – [[6 November]] [[2025]]) was 'n Amerikaanse [[Molekulêre biologie|molekulêre bioloog]], [[Genetika|genetikus]] en [[Dierkunde|dierkundige]]. In 1953 het hy saam met [[Francis Crick]] die akademiese artikel in ''Nature'' geskryf waarin die dubbelheliksstruktuur van die [[DNS]]-molekule voorgestel word.<ref name="nobel">{{cite journal | last1 = Watson | first1 = J. D. | last2 = Crick | first2 = F. H. | year = 1953 | title = A structure for deoxyribose nucleic acids | url = http://www.nature.com/nature/dna50/watsoncrick.pdf | journal = Nature | volume = 171 | issue = 4356| pages = 737–738 | doi = 10.1038/171737a0 | pmid=13054692 | bibcode=1953Natur.171..737W| s2cid = 4253007}}</ref> Nege jaar later is Watson, Crick en Maurice Wilkins die [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde]] toegeken "vir hul ontdekkings rakende die molekulêre struktuur van nukleïensure en die betekenis daarvan vir inligtingoordrag in lewende materiaal".<ref name="The Nobel Foundation">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1962/watson-bio.html |publisher=NobelPrize.org|year=1964|access-date=12 Junie 2013|title=James Watson, The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962}}</ref> Watson het grade verwerf aan die Universiteit van Chicago (''[[Baccalaureus Scientiae]]'', 1947) en Indiana Universiteit Bloomington (PhD, 1950). Na 'n postdoktorale jaar aan die [[Universiteit van Kopenhagen]] saam met Herman Kalckar en Ole Maaløe, het Watson by die [[Universiteit van Cambridge]] se Cavendish Laboratorium in [[Engeland]] gewerk, waar hy sy toekomstige medewerker [[Francis Crick]] die eerste keer ontmoet het. Van 1956 tot 1976 was Watson op die fakulteit van die [[Harvard-universiteit]] se Biologiedepartement, waar hy navorsing in molekulêre biologie bevorder het. Vanaf 1968 het Watson as direkteur van die Cold Spring Harbor Laboratory (CSHL) gedien, wat die vlak van befondsing en navorsing aansienlik uitgebrei het. By die Cold Spring Harbor Laboratory het hy sy navorsingsklem verskuif na die studie van [[kanker]], en dit 'n wêreldleidende navorsingsentrum in molekulêre biologie gemaak. In 1994 het Watson as president begin en vir 10 jaar gedien. Hy is toe as kanselier aangestel, waar hy gedien het tot sy bedanking in 2007 nadat hy opmerkings gemaak het waarin hy beweer het dat daar 'n genetiese verband tussen [[intelligensie]] en ras is. In 2019, na die uitsending van 'n dokumentêr waarin Watson hierdie sienings oor ras en genetika herhaal het, het CSHL sy eretitels herroep en alle bande met hom verbreek. Watson het baie wetenskapboeke geskryf, insluitend die handboek ''Molecular Biology of the Gene'' (1965) en sy topverkoperboek ''The Double Helix'' (1968).<ref name=DH>{{cite book|last=Watson|first=J. D.|title=The double helix: a personal account of the discovery of the structure of DNA|year=1968|publisher=Weidenfeld & Nicolson|location=London}}</ref>. Tussen 1988 en 1992 was Watson verbonde aan die National Institutes of Health en het hy gehelp om die Human Genome Project te vestig, wat die taak om die menslike [[genoom]] in 2003 te karteer, voltooi het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde}} {{Nobelpryswenners 1962}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Watson, James}} [[Kategorie:Amerikaanse bioloë]] [[Kategorie:Biofisici]] [[Kategorie:Molekulêre bioloë]] [[Kategorie:Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde wenners]] [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] p91jaxxq6v9akc3c9rwxsb49y72arix 0 455412 2893009 2850380 2026-04-12T07:27:53Z Aliwal2012 39067 2893009 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:American_Express_Community_Stadium_-_geograph.org.uk_-_2553660.jpg|260px]]| klubnaam = Brighton| vollenaam = Brighton & Hove Albion</br>Football Club| stigting = {{Start date and age|df=y|1901|6|24}}| stadion = [[Falmer-stadion]], [[Brighton]] | kapasiteit = 31 876| voorsitter = Tony Bloom| afrigter = {{vlagikoon|GER}} Fabian Hürzeler| liga = [[Premier League]] | | patroon_la1 = _brighton2526h | patroon_b1 = _brighton2526h | patroon_ra1 = _brighton2526h | patroon_sh1 = _brighton2526h | linkerarm1 = 0000FF | liggaam1 = 0000FF | regterarm1 = 0000FF | broek1 = 0000FF | kouse1 = 0000FF | patroon_la2 = _brighton2526a | patroon_b2 = _brighton2526a | patroon_ra2 = _brighton2526a | patroon_sh2 = _brighton2526a | patroon_so2 = | linkerarm2 = c7bdd5 | liggaam2 = c7bdd5 | regterarm2 = c7bdd5 | broek2 = a491c9 | kouse2 = c7bdd5 ||bynaam=''The Albion''</br>''The Seagulls''}} '''Brighton & Hove Albion Football Club''', algemeen bekend as '''Brighton''', is ’n professionele [[Sokker|sokkerklub]] wat in Brighton en Hove, [[Oos-Sussex]], [[Engeland]], gebaseer is. Die klub ding mee in die [[Premier League|Premierliga]], die hoogste vlak van Engelse sokker. Hul tuisveld is sedert 2011 die [[Falmer-stadion]], nadat hulle vir die grootste deel van die 20ste eeu by die Goldstone Ground gespeel het. Brighton is in 1901 gestig en het hul vroeë professionele sokker in die Southern League gespeel. Hulle is later in 1920 tot die Football League verkies. Tussen 1979 en 1983 het hulle in die Eerste Afdeling (First Division) gespeel en in 1983 die [[FA Cup|FA-bekereindstryd]] gehaal, waar hulle teen [[Manchester United]] verloor het ná ’n herspeel.<ref>{{cite web|url=http://www.fa-cupfinals.co.uk/1983.htm|title=1983 FA Cup Final|publisher=Fa-CupFinals.co.uk|access-date=6 September 2011|archive-date=24 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090524011933/http://www.fa-cupfinals.co.uk/1983.htm|url-status=live}}</ref> Hulle is in dieselfde seisoen uit die Eerste Afdeling gerelegeer. Teen die laat 1990’s was Brighton in die vierde vlak van Engelse sokker en het finansiële probleme ondervind. Ná Brighton in 1997 op die rand van degradasie uit die Football League na die Conference gestaan het, het ’n bestuurs-oorname die klub van likwidasie gered. Opeenvolgende bevorderings in 2001 en 2002 het Brighton teruggebring na die tweede vlak, en in 2011 het die klub na die Falmerstadion verhuis, ná 14 jaar sonder ’n permanente tuisveld. In die 2016/17-seisoen het Brighton tweede in die [[Football League Championship|EFL Championship]] geëindig en is dus na die Premierliga bevorder, wat ’n 34-jaar lange afwesigheid van die hoogste vlak beëindig het. In die 2022/23-seisoen het Brighton sesde in die Premierliga geëindig — hul beste topvlak-posisie ooit — en gekwalifiseer vir die [[UEFA Europa League]], hul eerste deelname aan Europese klubkompetisie.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/ce7xz1p4zezo|title=Brighton fans disappointed as European adventure ends|date=2024-03-15|website=BBC|access-date=2025-11-10}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Externe skakels == * [https://brightonandhovealbion.com Amptelike webwerf] {{Commons-kategorie inlyn|Brighton & Hove Albion F.C.}} {{Premier League}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Brighton and Hove Albion FC}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] tk8do8wwxa5a7qh5d9uqdtv3mvlhg35 0 455555 2892740 2851490 2026-04-11T18:57:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892740 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Marcello Lippi | image = [[Lêer:Marcello_Lippi_by_Martina_De_Siervo_-_International_Journalism_Festival_2010.jpg|220px]] | caption = Lippi in 2010 | fullname = Marcello Romeo Lippi<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/marcello-lippi/ |title=Marcello Lippi: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=11 December 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1948|4|12|df=y}} | birth_place = Viareggio, [[Toskane]], [[Italië]] | height = 1,82 m | position = Libero<ref name=Greatest-Managers>{{cite web|title=Greatest Managers, No. 15: Lippi|url=http://www.espnfc.com/italy/story/1511185/greatest-managersno-15-marcello-lippi|publisher=ESPN|author=James Horncastle|date=6 August 2013|access-date=7 February 2015}}</ref> | currentclub = | youthyears1 = 1963–1969 | youthclubs1 = [[ASD Viareggio Calcio|Viareggio]] | years1 = 1969–1979 | clubs1 = [[UC Sampdoria|Sampdoria]] | caps1 = 274 | goals1 = 5 | years2 = 1969–1970 | clubs2 = → [[Savona FBC|Savona]] (leen) | caps2 = 21 | goals2 = 2 | years3 = 1979–1981 | clubs3 = [[FC Pistoiese SSD|Pistoiese]] | caps3 = 45 | goals3 = 0 | years4 = 1981–1982 | clubs4 = [[Lucchese 1905|Lucchese]] | caps4 = 23 | goals4 = 0 | totalcaps = 363 | totalgoals = 7 | nationalyears1 = 1971 | nationalteam1 = Italië o/23 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | manageryears1 = 1985–1986 | managerclubs1 = [[US Pontedera 1912|Pontedera]] | manageryears3 = 1986–1987 | managerclubs3 = [[AC Siena|Siena]] | manageryears4 = 1987–1988 | managerclubs4 = [[AC Pistoiese|Pistoiese]] | manageryears5 = 1988–1989 | managerclubs5 = [[Carrarese Calcio|Carrarese]] | manageryears6 = 1989–1991 | managerclubs6 = [[AC Cesena|Cesena]] | manageryears7 = 1991–1992 | managerclubs7 = [[Lucchese 1905|Lucchese]] | manageryears8 = 1992–1993 | managerclubs8 = [[Atalanta BC|Atalanta]] | manageryears9 = 1993–1994 | managerclubs9 = [[SSC Napoli|Napoli]] | manageryears10 = 1994–1999 | managerclubs10 = [[Juventus FC|Juventus]] | manageryears11 = 1999–2000 | managerclubs11 = [[Inter Milaan]] | manageryears12 = 2001–2004 | managerclubs12 = [[Juventus FC|Juventus]] | manageryears13 = 2004–2006 | managerclubs13 = [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] | manageryears14 = 2008–2010 | managerclubs14 = [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] | manageryears15 = 2012–2014 | managerclubs15 = [[Guangzhou F.C.|Guangzhou Evergrande]] | manageryears16 = 2016–2019 | managerclubs16 = [[Chinese nasionale sokkerspan|China]] | manageryears17 = 2019 | managerclubs17 = [[Chinese nasionale sokkerspan|China]] }} '''Marcello Romeo Lippi''' (gebore [[12 April]] [[1948]]) is ’n [[Italië|Italiaanse]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]] en afrigter. Hy het die grootste deel van sy speelloopbaan as ’n sentrale verdediger, of ''libero'', by [[UC Sampdoria|Sampdoria]] deurgebring, waar hy ononderbroke van 1969 tot 1978 gespeel het. Hy het in 1982 op die ouderdom van 34 opgehou speel en het eerder ’n afrigtingsloopbaan begin. Sy suksesvolste werk op klubvlak was by [[Juventus FC|Juventus]], waar hy vyf keer die plaaslike ''Scudetto'' gewen het en in 1996 die [[UEFA Champions League|UEFA Kampioeneliga]], nadat hulle [[AFC Ajax|Ajax]] in die eindstryd geklop het. In Julie 2004 is hy as hoofafrigter van die [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italiaanse nasionale span]] aangestel, en twee jaar later het die ''Azzurri'' die mees gesogte titel in wêreldsokker gewen: die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|Wêreldbeker]]. [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|Die toernooi in Suid-Afrika vier jaar]] later het egter in ’n Italiaanse fiasko geëindig. Op 17 Mei 2012 het Guangzhou Evergrande van die Chinese Superliga aangekondig dat hulle Lippi amptelik op ’n twee-en-’n-half-jaar-kontrak ter waarde van sowat €30 miljoen onderteken het. Die aanstelling was ’n groot sukses, en onder Lippi se leiding het die span die Chinese liga drie keer gewen, asook ander binnelandse bekertoernooie en die Asiatiese Kampioeneliga. Hy het daarna die eer gehad om die Chinese nasionale span te lei voordat hy sy afrigtingsloopbaan in 2019 afgesluit het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lippi, Marcello}} [[Kategorie:Italiaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] igmjkbmdio5r7ls5ly5wk79cdejdo52 0 456110 2892975 2855178 2026-04-12T03:51:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892975 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Robbie Keane | image = [[Lêer:2013 Robbie Keane (cropped).jpg|220px]] | caption = Keane in 2013 | full_name = Robert David Keane<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/robbie-keane/ |title=Robbie Keane: Profile |website=worldfootball.net |date=14 June 2019 |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=9 August 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1980|7|8|df=y}}<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/1692/Robbie-Keane/overview |title=Robbie Keane: Overview |publisher=Premier League |access-date=9 August 2022}}</ref> | birth_place = Tallaght, [[Dublin]], [[Republiek Ierland]] | height = 1,76 m | position = Aanvaller, doelskieter | currentclub = [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] (hoofafrigter) | youthyears1 = 1986–1990 | youthclubs1 = Fettercairn YFC | youthyears2 = 1990–1996 | youthclubs2 = [[Crumlin United FC|Crumlin United]] | youthyears3 = 1996–1997 | youthclubs3 = [[Wolverhampton Wanderers FC|Wolverhampton Wanderers]] | years1 = 1997–1999 | clubs1 = [[Wolverhampton Wanderers FC|Wolverhampton Wanderers]] | caps1 = 73 | goals1 = 24 | years2 = 1999–2000 | clubs2 = [[Coventry City FC|Coventry City]] | caps2 = 31 | goals2 = 12 | years3 = 2000–2001 | clubs3 = [[Inter Milaan]] | caps3 = 6 | goals3 = 0 | years4 = 2001 | clubs4 = → [[Leeds United FC|Leeds United]] (leen) | caps4 = 18 | goals4 = 9 | years5 = 2001–2002 | clubs5 = [[Leeds United FC|Leeds United]] | caps5 = 28 | goals5 = 4 | years6 = 2002–2008 | clubs6 = [[Tottenham Hotspur]] | caps6 = 197 | goals6 = 80 | years7 = 2008–2009 | clubs7 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps7 = 19 | goals7 = 5 | years8 = 2009–2011 | clubs8 = [[Tottenham Hotspur]] | caps8 = 41 | goals8 = 11 | years9 = 2010 | clubs9 = → [[Celtic FC|Celtic]] (leen) | caps9 = 16 | goals9 = 12 | years10 = 2011 | clubs10 = → [[West Ham United|West Ham United]] (leen) | caps10 = 9 | goals10 = 2 | years11 = 2011–2016 | clubs11 = [[LA Galaxy]] | caps11 = 125 | goals11 = 83 | years12 = 2012 | clubs12 = → [[Aston Villa]] (leen) | caps12 = 6 | goals12 = 3 | years13 = 2017–2018 | clubs13 = [[Atlético de Kolkata|ATK]] | caps13 = 9 | goals13 = 6 | totalcaps = 578 | totalgoals = 251 | nationalyears1 = 1996 | nationalteam1 = [[:en:Republic of Ireland national under-16 football team|Ierland o/16]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 1998 | nationalteam2 = [[:en:Republic of Ireland national under-18 football team|Ierland o/18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 1999 | nationalteam3 = [[:en:Republic of Ireland national under-20 football team|Ierland o/20]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 1998–2016 | nationalteam4 = [[Ierse nasionale sokkerspan|Ierland]] | nationalcaps4 = 146 | nationalgoals4 = [[:en:List of international goals scored by Robbie Keane|68]] | manageryears1 = 2018 | managerclubs1 = [[Atlético de Kolkata|ATK]] | managerclubs2 = [[Maccabi Tel Aviv FC|Maccabi Tel Aviv]] | manageryears2 = 2023–2024 | manageryears3 = 2025– | managerclubs3 = [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] }} '''Robert David Keane''' (gebore [[8 Julie]] [[1980]]) is ’n [[Republiek Ierland|Ierse]] professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler. Keane het as ’n doelskieter (aanvaller) gespeel, en was kaptein van die [[Ierse nasionale sokkerspan|die Ierse nasionale span]] van Maart 2006 tot sy internasionale uittrede in Augustus 2016. Hy het die meeste wedstryde vir die nasionale span gespeel en die meeste doele vir hulle aangeteken. Keane het sy loopbaan by [[Wolverhampton Wanderers FC|Wolverhampton Wanderers]] begin, waar hy twee doele op sy eerstespan-debuut aangeteken het op 17-jarige ouderdom. Die volgende seisoen was hy die klub se voorste doelskieter en het hy sy eerste internasionale doel vir Ierland aangeteken. Hy het gereeld van klub verander tussen 1999 en 2002, en oordragskofrekords laat tuimel, maar sy kort verblyf by [[Inter Milaan]] en [[Leeds United FC|Leeds United]] was onopvallend. Hy het in 2002 by [[Tottenham Hotspur]] aangesluit en daar sewe en ’n half jaar oor twee periodes gespeel, met ’n totaal van 306 wedstryde en 122 doele in alle kompetisies. Die 2007/08-seisoen was die vrugbaarste van sy loopbaan toe hy ’n persoonlike rekord van 23 doele in ’n seisoen opgestel het, insluitend sy mylpaal van 100 kompetisie-doele, en sy eerste senior trofee gewen het (die [[EFL Cup|Liga-beker]]). Keane het in Julie 2008 na [[Liverpool FC|Liverpool]] verhuis, maar hy het net ses maande by die klub deurgebring voordat hy na Tottenham teruggekeer het, waar hy as eerstespan-kaptein aangewys is. In Januarie 2010 het hy op ’n lening na die Skotse Premierliga-klub [[Celtic FC|Celtic]] gegaan vir die res van die seisoen, en in die tweede helfte van die daaropvolgende seisoen is hy aan [[West Ham United]] uitgeleen. Hy het Tottenham in 2011 verlaat vir LA Galaxy, en in Januarie 2012 het hy op ’n twee-maande lening na [[Aston Villa]] gegaan gedurende die [[Major League Soccer]] (MLS)-buiteseisoen. Hy het LA Galaxy in 2016 verlaat nadat hy 104 doele oor ses seisoene aangeteken het, en daarna ’n kort tydperk by die [[Indië|Indiese]] klub Atlético de Kolkata deurgebring. Keane het sy uittrede uit professionele sokker in November 2018 aangekondig. In totaal het hy 126 [[Premier League|Premierliga]]-doele vir ses klubs aangeteken, wat hom die 17de suksesvolste doelskieter in die geskiedenis van die Premierliga maak. Algemeen beskou as een van die beste Ierse spelers van alle tye, het Keane 68 doele vir die nasionale span van die Republiek Ierland aangeteken oor ’n 18-jaar internasionale loopbaan, wat hom die land se allertydse rekorddoelskieter maak. Sy 146 wedstryde is ook ’n Ierse rekord. Keane is die gesamentlik sewende hoogste Europese internasionale doelskieter van alle tye, en die enigste speler in die wêreldgeskiedenis wat ten minste een internasionale doel in 19 opeenvolgende jare aangeteken het.<ref>{{cite news |url=https://www.irishexaminer.com/ireland/guinness-world-records-not-keen-on-robbie-keanes-goalscoring-exploits-450601.html |title=Guinness World Records not keen on Robbie Keane's goalscoring exploits |newspaper=[[Irish Examiner]] |first=Joe |last=Leogue |date=22 May 2017 |access-date=31 December 2018}}</ref> Keane was Ierland se topskieter by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|Wêreldbekertoernooi in 2002]] met drie doele toe hulle die laaste 16 bereik het, en het ook aan [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2012]] en UEFA Euro 2016 deelgeneem. Nadat hy sy uittrede aangekondig het, het Keane sy afrigtingsloopbaan begin by die Ierse nasionale span as assistentafrigter onder Mick McCarthy in November 2018. Hy het ook in 2019 die rol van assistentafrigter by die [[Football League Championship|Championship]]-klub Middlesbrough aangeneem, saam met sy voormalige spanmaat Jonathan Woodgate as bestuurder. Hy het albei rolle in 2020 verlaat. Hy het in Junie 2023 hoofafrigter van Maccabi Tel Aviv geword en die Israelse Premierliga en Toto-beker in sy enigste seisoen gewen. Hy het in Januarie 2025 bestuurder van Ferencváros geword en het die Hongaarse titel aan die einde van die seisoen gewen.<ref>{{Cite web |title=Robbie Keane is the new head coach of Fradi |url=https://www.fradi.hu/en/football/men-s/news/robbie-keane-is-the-new-head-coach-of-fradi |access-date=2025-01-06 |website=www.fradi.hu |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Keane, Robbie}} [[Kategorie:Ierse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] ogtyvppdspw6bwtpwwc6zxkvhkno34l 0 456133 2892699 2855707 2026-04-11T18:45:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892699 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Joshua Zirkzee | image = [[Lêer:Joshua Zirkzee 2019.jpg|220px]] | caption = Zirkzee in 2019 | full_name = Joshua Orobosa Zirkzee<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/4110099 |title=2024/25 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2024 |access-date=13 September 2024 |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913165423/https://www.premierleague.com/news/4110099 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|2001|5|22|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/276327/joshua-zirkzee |title=Joshua Zirkzee: Overview |publisher=ESPN |access-date=21 April 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621191652/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/276327/joshua-zirkzee |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Schiedam]], [[Nederland]] | height = 1,93 m<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/50848/Joshua-Zirkzee/overview |title=Joshua Zirkzee: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 October 2024 }}</ref> | position = Voorspeler | currentclub = [[Manchester United]] | clubnumber = 11 | youthyears1 = 2007–2010 | youthclubs1 = VV Hekelingen | youthyears2 = 2010–2013 | youthclubs2 = Spartaan '20 | youthyears3 = 2013–2016 | youthclubs3 = [[ADO Den Haag]] | youthyears4 = 2016–2017 | youthclubs4 = [[Feyenoord]] | youthyears5 = 2017–2019 | youthclubs5 = [[:en:FC Bayern Munich Junior Team|Bayern Munich]] | years1 = 2018–2021 | clubs1 = [[:en:FC Bayern Munich II|Bayern Munich II]] | caps1 = 32 | goals1 = 6 | years2 = 2019–2022 | clubs2 = [[Bayern München]] | caps2 = 12 | goals2 = 4 | years3 = 2021 | clubs3 = → [[Parma Calcio 1913|Parma]] (leen) | caps3 = 4 | goals3 = 0 | years4 = 2021–2022 | clubs4 = → [[RSC Anderlecht|Anderlecht]] (leen) | caps4 = 38 | goals4 = 16 | years5 = 2022–2024 | clubs5 = [[Bologna FC 1909|Bologna]] | caps5 = 53 | goals5 = 13 | clubs6 = [[Manchester United]] | years6 = 2024– | caps6 = 38 | goals6 = 4 | nationalyears1 = 2016 | nationalteam1 = Nederland o/15 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[:en:Netherlands national under-16 football team|Nederland o/16]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2017 | nationalteam3 = [[:en:Netherlands national under-17 football team|Nederland o/17]] | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018 | nationalteam4 = [[:en:Netherlands national under-18 football team|Nederland o/18]] | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 2 | nationalyears5 = 2019 | nationalteam5 = [[:en:Netherlands national under-19 football team|Nederland o/19]] | nationalcaps5 = 9 | nationalgoals5 = 8 | nationalyears6 = 2020–2023 | nationalteam6 = [[:en:Netherlands national under-21 football team|Nederland o/21]] | nationalcaps6 = 19 | nationalgoals6 = 7 | nationalyears7 = 2024– | nationalteam7 = [[:en:Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps7 = 6 | nationalgoals7 = 1 | club-update = 30 November 2025 | nationalteam-update = 19 November 2024 }} '''Joshua Orobosa Zirkzee''' (gebore 22 Mei 2001) is ’n [[Nederland|Nederlandse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n voorspeler vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Manchester United]] en die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] speel. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zirkzee, Joshua}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] 915i3yumcumf9sid2ruoik5dizy3ydd 0 456289 2892681 2856977 2026-04-11T18:38:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892681 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = João Félix | image = [[Lêer:Portugal national football team 0866 (João Félix).jpg|220px]] | caption = Félix in 2025 | full_name = João Félix Sequeira<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=60726 |title=Acta del Partido celebrado el 01 de marzo de 2020, en Barcelona |trans-title=Minutes of the Match held on 1 March 2020, in Barcelona |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=2 March 2020 |language=es |archive-date=2 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302002535/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=60726 |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1999|11|10|df=y}}<ref name=ESPN>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/276350/joao-felix |title=João Félix |publisher=ESPN |access-date=2 March 2020 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702023228/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/276350/joao-felix |url-status=live }}</ref> | birth_place = Viseu, [[Portugal]] | height = 1,81 m<ref>{{cite web |url=https://en.atleticodemadrid.com/jugadores/jo-o-felix-2022-2023-2 |title=João Félix |publisher=Atlético Madrid |access-date=27 December 2022 |archive-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227175304/https://en.atleticodemadrid.com/jugadores/jo-o-felix-2022-2023-2 |url-status=live }}</ref> | position = Aanvallende middelvelder, voorspeler | currentclub = [[Al-Nassr FC|Al-Nassr]] | clubnumber = 79 | youthyears1 = 2007–2008 | youthclubs1 = Os Pestinhas | youthyears2 = 2008–2015 | youthclubs2 = [[:en:FC Porto (youth)|Porto]] | youthyears3 = 2014–2015 | youthclubs3 = → [[Padroense FC|Padroense]] (leen) | youthyears4 = 2015–2016 | youthclubs4 = [[SL Benfica|Benfica]] | years1 = 2016–2018 | clubs1 = [[SL Benfica|Benfica B]] | caps1 = 30 | goals1 = 7 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = [[SL Benfica|Benfica]] | caps2 = 26 | goals2 = 15 | years3 = 2019–2024 | clubs3 = [[Atlético Madrid]] | caps3 = 96 | goals3 = 25 | years4 = 2023 | clubs4 = → [[Chelsea FC|Chelsea]] (leen) | caps4 = 16 | goals4 = 4 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[FC Barcelona|Barcelona]] (leen) | caps5 = 30 | goals5 = 7 | years6 = 2024–2025 | clubs6 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | caps6 = 12 | goals6 = 1 | years7 = 2025 | clubs7 = → [[AC Milan]] (leen) | caps7 = 15 | goals7 = 2 | years8 = 2025– | clubs8 = [[Al-Nassr FC|Al-Nassr]] | caps8 = 9 | goals8 = 11 | nationalyears1 = 2017 | nationalteam1 = [[:en:Portugal national under-18 football team|Portugal o/18]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2018 | nationalteam2 = [[:en:Portugal national under-19 football team|Portugal o/19]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2018 | nationalteam3 = [[:en:Portugal national under-21 football team|Portugal o/21]] | nationalcaps3 = 10 | nationalgoals3 = 4 | nationalyears4 = 2019– | nationalteam4 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps4 = 50 | nationalgoals4 = 11 | club-update = 23 November 2025 | nationalteam-update = 16 November 2025 }} '''João Félix Sequeira''' ([[Portugees|Portugese]] uitspraak: [ʒuˈɐ̃w ˈfɛliks]; gebore [[10 November]] [[1999]]) is ’n [[Portugal|Portugese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvallende middelvelder of voorspeler vir die [[Saoediese Professionele Liga|Saudi Pro League]]-klub [[Al Nassr FC|Al-Nassr]] en die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] speel.<ref name=felix>{{cite news|last=Pinto Miguel|first=Inês|date=13 September 2019|title=Félix ou Félis? Calma, o João explica|trans-title=Félix of Félis? Ontspan, João verduidelik dit self|url=https://jornaleconomico.pt/noticias/felix-ou-felis-calma-o-joao-explica-489365/|language=pt|work=Jornal Económico|access-date=30 July 2023|archive-date=30 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230730183423/https://jornaleconomico.pt/noticias/felix-ou-felis-calma-o-joao-explica-489365/|url-status=live}}</ref> Félix is aanvanklik by [[FC Porto|Porto]] se jeugakademie opgelei voordat hy in 2015 na mededingers [[SL Benfica|Benfica]] verhuis het. Hy het ’n jaar later vir Benfica se reserwespanne begin speel en is in 2018 na die eerstespan bevorder. Hy het gehelp om Benfica die ligatitel te laat wen in sy eerste en enigste seisoen by die klub. In 2019, op 19-jarige ouderdom, het Félix by [[Atlético Madrid]] geteken vir ’n klubrekord-oordragsfooi van €126 miljoen (£113 miljoen), die vierde duurste sokker-oordrag ooit. Met Atlético het hy die 2020/21 [[La Liga]] gewen, en in die daaropvolgende jare het hy op uitleen gespeel vir [[Chelsea FC|Chelsea]] en [[FC Barcelona|Barcelona]], voordat hy in 2024 permanent by Chelsea aangesluit het. In 2025 het hy ’n hoë-profiel oorskakeling na die [[Riaad]]-gebaseerde klub Al-Nassr voltooi.<ref>{{Cite web |title=Joao Felix transfer news: Chelsea forward joins Al Nassr in £43.7m deal|url=https://www.skysports.com/football/news/11668/13403469/joao-felix-transfer-news-chelsea-forward-joins-al-nassr-in-43-7m-deal |access-date=29 July 2025 |website=Sky Sports |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url= https://alnassr.sa/news/read/230/Jo%C3%A3o-Felix-Joins-AlNassr-until-2027 |title= João Felix Joins AlNassr until 2027 |publisher=Al-Nassr|date=30 July 2025|access-date=30 July 2025}}</ref> Félix is ’n voormalige Portugese jeuginternasionaal en het sy land op onder-18-, onder-19- en onder-21-vlak verteenwoordig. Hy het sy eerste senior wedstryd vir Portugal in die 2019 [[UEFA Nations League|UEFA Nasiesliga]]-eindronde gespeel, waar Portugal die eerste uitgawe van die kompetisie op tuisgrond gewen het. Hy het daarna sy land verteenwoordig by [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2020]], die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]], en Euro 2024, en het ’n tweede internasionale trofee gewen tydens die 2025 UEFA Nasiesliga-eindronde. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Félix, João}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] lm4v20oeyke4qtm05j791oz4w9orjx8 0 456302 2892703 2864633 2026-04-11T18:46:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892703 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler |name = Kamila Beregszásziová |image = [[Lêer:Kamila Beregszásziová - Slovenská ženská futbalová reprezentantka 2001.jpg|220px]] |image_size = 220px |caption = Kamila Beregszásziová (2001) |fullname = Kamila Beregszásziová |birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1980|5|3|df=yes}} |birth_place = [[Košice]], [[Slowakye]] |height = 1,70&nbsp;m |position = Voorspeler |currentclub = haar loopbaan beëindig |clubnumber = 8 |youthyears1 = |years1 = 1995–2001 |clubs1 = [[Olympia Košice]] |caps1 = 120 |goals1 = 131 |nationalyears1 = 1996–1997 |nationalteam1 = Slowakye o/18 |nationalcaps1 = 5 |nationalgoals1 = 2 |nationalyears2 = 1996–2001 |nationalteam2 = [[Slowaakse nasionale vrouesokkerspan|Slowakye]] |nationalcaps2 = 32 |nationalgoals2 = 18 |club-update = 1 Januarie 2002 }} '''Kamila Beregszásziová''' (gebore 3 Mei 1980) is 'n voormalige [[Slowakye|Slowaakse]] [[Sokker|sokkerspeelster]] wat as 'n aanvaller vir die Slowaakse vrouenasionale span gespeel het. Sy het 32 wedstryde vir Slowakye gespeel tussen 1996 en 2001 en 18 doele aangeteken.<ref>{{cite web |url=https://futbalsfz.sk/reprezentacia/zeny-a/vysledky/ |title=Slowakye – Amptelike wedstrydbeduidinge |website=futbalsfz.sk |language=sk |access-date=2025-01-22 }}</ref> In 2001 is sy opgeneem in die eerste '''FIFA Women’s World Player of the Year'''-verkiesing — die eerste wêreldwye individuele FIFA-stemproses vir vrouesokker in die geskiedenis. Sy het 20ste geëindig.<ref>{{cite web |url=http://a1801.g.akamai.net/f/1801/2004/3d/www.fifa.com/events/playergala/2001/results/wp2001pw.pdf |title=FIFA Women’s World Player 2001 – Uitslae |website=FIFA |language=en |access-date=2025-01-22 |archive-date=2004-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040914205842/http://a1801.g.akamai.net/f/1801/2004/3d/www.fifa.com/events/playergala/2001/results/wp2001pw.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/articles/a-brief-history-of-the-best |title=’n Kort geskiedenis van FIFA The Best |website=FIFA |language=en |access-date=2025-01-22 }}</ref> == Klubloopbaan == Beregszásziová het in 1995 vir '''Olympia Košice''' begin speel. Sy het 131 doele in 120 wedstryde vir die klub aangeteken.<ref>{{cite web |url=https://korzar.sme.sk/c/4700606/svoj-sty-ligovy-gol-brala-kamila-beregszasziova-uplne-samozrejme.html |title=Onderhoud en statistiek – Beregszásziová |website=Korzár |language=sk |access-date=2025-01-22 }}</ref> Tydens haar aktiewe loopbaan het sy terselfdertyd aan die '''Techniese Universiteit Košice''' studeer.<ref>{{cite web |url=https://korzar.sme.sk/c/4700606/svoj-sty-ligovy-gol-brala-kamila-beregszasziova-uplne-samozrejme.html |title=Onderhoud en statistiek – Beregszásziová |website=Korzár |language=sk |access-date=2025-01-22 }}</ref> == Internasionale loopbaan == Sy het haar debuut vir Slowakye op 14 Augustus 1996 teen Finland in ’n UEFA-kwalifiseringswedstryd gespeel.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/womenseuropeanqualifiers/match/51982--finland-vs-slovakia/ |title=Finland – Slowakye |website=UEFA |language=en |access-date=2025-01-22 }}</ref> Sy het 18 doele in 32 internasionale wedstryde aangeteken. Van hierdie doele was 13 in amptelike kwalifiseringswedstryde.<ref>{{cite web |url=https://futbalsfz.sk/reprezentacia/zeny-a/statistiky/ |title=Statistiek van die nasionale span – SFZ |website=futbalsfz.sk |language=sk |access-date=2025-01-22 }}{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In die kwalifikasie vir die FIFA Vroue-WK 2003 het sy vier doele aangeteken in Slowakye se 7–0 oorwinning teen Bosnië-Herzegovina.<ref>{{cite web |url=https://dikda.snk.sk/uuid/uuid:89594a27-95ba-42e5-a443-ddf3b742ffeb |title=Wedstrydverslag – Slowakye vs Bosnië-Herzegovina |website=Slowaakse Nasionale Biblioteek |language=sk |access-date=2025-01-22 }}</ref> == Erkenning == * '''20ste plek – FIFA Women’s World Player of the Year (2001)'''<ref>{{cite web |url=http://a1801.g.akamai.net/f/1801/2004/3d/www.fifa.com/events/playergala/2001/results/wp2001pw.pdf |title=FIFA Women’s World Player 2001 – Uitslae |website=FIFA |language=en |access-date=2025-01-22 |archive-date=2004-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040914205842/http://a1801.g.akamai.net/f/1801/2004/3d/www.fifa.com/events/playergala/2001/results/wp2001pw.pdf |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{DEFAULTSORT:Beregszásziová, Kamila}} [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Slowaakse sokkerspelers]] 3vybcxchbjs8xduik6o5yofq8fzwnf3 0 456370 2892696 2885139 2026-04-11T18:44:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892696 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jorge De Jesus | image = [[Lêer:2020-02-17 Encontro com Técnico do Flamengo, Jorge Jesus (cropped).jpg|240px]] | caption = Jesus in 2020 | full_name = Jorge Fernando Pinheiro de Jesus | birth_date = {{birth date and age|1954|7|24|df=y}} | birth_place = [[Amadora]], [[Portugal]] | height = 1,75 m<ref>{{Cite web |title=Jorge Jesus – Manager – Latest news, biographical information, pictures and more |url=https://www.sportsmole.co.uk/people/jorge-jesus/ |access-date=2022-09-26 |website=Sports Mole |language=en-GB}}</ref> | position = Regsmiddelveldspeler | currentclub = [[Al-Nassr FC|Al-Nassr]] (hoofafrigter) | youthyears1 = 1969–1971 | youthclubs1 = [[C.F. Estrela da Amadora|Estrela da Amadora]] | youthyears2 = 1971–1973 | youthclubs2 = [[Sporting CP]] | years1 = 1973–1976 | clubs1 = [[Sporting CP]] | caps1 = 12 | goals1 = 1 | years2 = 1973–1974 | clubs2 = → [[G.D. Peniche|Peniche]] (leen) | caps2 = | goals2 = | years3 = 1974–1975 | clubs3 = → [[SC Olhanense|Olhanense]] (leen) | caps3 = 29 | goals3 = 5 | years4 = 1976–1977 | clubs4 = [[CF Os Belenenses|Belenenses]] | caps4 = 13 | goals4 = 0 | years5 = 1977–1978 | clubs5 = [[GD Riopele|Riopele]] | caps5 = 28 | goals5 = 3 | years6 = 1978–1979 | clubs6 = [[Juventude Sport Clube|Juventude de Évora]] | caps6 = | goals6 = | years7 = 1979–1980 | clubs7 = [[UD Leiria|União Leiria]] | caps7 = 22 | goals7 = 1 | years8 = 1980–1983 | clubs8 = [[Vitória FC|Vitória Setúbal]] | caps8 = 38 | goals8 = 4 | years9 = 1983–1984 | clubs9 = [[SC Farense|Farense]] | caps9 = 24 | goals9 = 0 | years10 = 1984–1987 | clubs10 = [[CF Estrela da Amadora|Estrela da Amadora]] | caps10 = | goals10 = | years11 = 1987–1988 | clubs11 = [[Atlético Clube de Portugal|Atlético]] | caps11 = | goals11 = | years12 = 1988–1989 | clubs12 = [[Sport Benfica e Castelo Branco|Benfica Castelo Branco]] | caps12 = | goals12 = | years13 = 1989–1990 | clubs13 = [[SR Almancilense|Almancilense]] | caps13 = | goals13 = | totalcaps = | totalgoals = | manageryears1 = 1990–1993 | managerclubs1 = [[Amora FC|Amora]] | manageryears2 = 1993–1996 | managerclubs2 = [[FC Felgueiras|Felgueiras]] | manageryears3 = 1997–1998 | managerclubs3 = [[FC Felgueiras|Felgueiras]] | manageryears4 = 1998 | managerclubs4 = [[CF União|União Madeira]] | manageryears5 = 1998–2000 | managerclubs5 = [[CF Estrela da Amadora|Estrela da Amadora]] | manageryears6 = 2000–2002 | managerclubs6 = [[Vitória FC|Vitória Setúbal]] | manageryears7 = 2002–2003 | managerclubs7 = [[CF Estrela da Amadora|Estrela da Amadora]] | manageryears8 = 2003–2004 | managerclubs8 = [[Vitória SC|Vitória Guimarães]] | manageryears9 = 2005 | managerclubs9 = [[Moreirense FC|Moreirense]] | manageryears10 = 2005–2006 | managerclubs10 = [[UD Leiria|União Leiria]] | manageryears11 = 2006–2008 | managerclubs11 = [[CF Os Belenenses|Belenenses]] | manageryears12 = 2008–2009 | managerclubs12 = [[SC Braga|Braga]] | manageryears13 = 2009–2015 | managerclubs13 = [[SL Benfica|Benfica]] | manageryears14 = 2015–2018 | managerclubs14 = [[Sporting CP]] | manageryears15 = 2018–2019 | managerclubs15 = [[Al Hilal SFC|Al Hilal]] | manageryears16 = 2019–2020 | managerclubs16 = [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] | manageryears17 = 2020–2021 | managerclubs17 = [[SL Benfica|Benfica]] | manageryears18 = 2022–2023 | managerclubs18 = [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] | managerclubs19 = [[Al Hilal SFC|Al Hilal]] | manageryears19 = 2023–2025 | managerclubs20 = [[Al-Nassr FC|Al-Nassr]] | manageryears20 = 2025– }} '''Jorge Fernando Pinheiro de Jesus''' ([[Portugees]] uitspraak: [ˈʒɔɾʒɨ ʒɨˈzuʃ]; gebore [[24 Julie]] [[1954]]) is ’n Portugese sokkerafrigter en voormalige speler wat tans die hoofafrigter van die Saoedi-Pro-liga-klub Al-Nassr is. Hy is twee keer deur die ''International Federation of Football History & Statistics'' as een van die tien beste klubafrigters ter wêreld aangewys.<ref>{{cite web | url=http://www.iffhs.de/the-worlds-best-club-coach/ | title=THE WORLD'S BEST CLUB COACH {{!}} IFFHS | date=2014-01-14 | access-date=2020-12-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140114181234/http://www.iffhs.de/the-worlds-best-club-coach/ | archive-date=14 January 2014 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://iffhs.de/index.php/posts/128 | title=IFFHS: THE WORLD'S BEST CLUB COACH 2019 | access-date=2020-12-01 | website=iffhs.de | date=10 April 2020 }}</ref> Hy is die seun van Virgolino António de Jesus, wat in die 1940’s vir [[Sporting CP]] gespeel het. Jesus het sy spelersloopbaan by dieselfde klub begin, maar net 12 wedstryde vir hulle gespeel. Daarna het hy oor 17 jaar vir nog 12 klubs uitgedraf, waaronder nege seisoene in die [[Primeira Liga]]. Jesus het in 1990 met sy afrigterloopbaan begin en daarna verskeie Portugese spanne afgerig. Met [[SC Braga|Braga]] het hy die laaste uitgawe van die [[UEFA Intertoto-beker|Intertoto-beker]] gewen. In Junie 2009 het hy by die topklub [[SL Benfica|Benfica]] aangekom en in sy eerste seisoen die ligatitel verower. In totaal het hy tien trofeë met Benfica gewen — ’n klubrekord vir ’n enkele afrigter, en hy het al die plaaslike trofeë minstens een keer ingepalm — asook twee opeenvolgende [[UEFA Europa League|Europa League]]-eindstryde (2013 en 2014) bereik.<ref>{{cite web |url=http://www.zerozero.pt/noticia.php?id=155804 |title=Jesus faz história no Benfica |language=pt |trans-title=Jesus skryf geskiedenis by Benfica|last1=Martins |first1=Cláudia |date=29 May 2015 |publisher=zerozero |access-date=29 May 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abola.pt/clubes/ver.aspx?t=3&id=551930 |title=Jorge Jesus torna-se o treinador dos encarnados com mais títulos |language=pt |trans-title=Jorge Jesus word die Benfica-afrigter met die meeste trofeë |date=29 May 2015 |publisher=A Bola |access-date=29 May 2015 |archive-date=29 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529223202/http://www.abola.pt/clubes/ver.aspx?t=3&id=551930 |url-status=dead }}</ref> In 2019 het hy by [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] oorgeneem en in sy eerste jaar die ''Copa Libertadores'' en ''Campeonato Brasileiro Série A'' gewen. Sy terugkeer na Benfica in 2020 was minder suksesvol. Internasionaal het hy ook met [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] in [[Turkye]] gewerk, waar hy in 2023 die Turkse Beker gewen het, en in [[Saoedi-Arabië]], waar hy die [[Riaad]]-gebaseerde klub [[Al Hilal SFC|Al Hilal]] in twee tydperke afgerig het en in 2024 die [[Saoediese professionele liga|Saudi Pro League]] en die Saoedi-Arabiese Beker verower het. In 2025 het hy oorgeskuif na stadsmededingers Al-Nassr, waar hy tans onder meer sy landgenote [[João Félix]] en [[Cristiano Ronaldo]] afrig. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jesus, Jorge}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] 51k9az5up419zdpc8vbg8tz8ijx0nva 0 456404 2892790 2866244 2026-04-11T19:13:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892790 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Naveen Jain | bynaam = | beeld = Tech Cocktail Week- Special Session with Naveen Jain - 5.8.13 (8747922452).jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Naveen Jain in 2013 | geboortenaam = Naveen K. Jain | geboortedatum = [[6 September]] [[1959]]) | geboorteplek = [[Uttar Pradesh]], [[Indië]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Uitvoerende hoof van Viome | ander = | bekend = Stigter en voormalige uitvoerende hoof van Infospace | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = 3 | webblad = | handtekening = }} '''Naveen K. Jain''' (/nɒˈviːn dʒeɪn/; gebore [[6 September]] [[1959]])<ref name=dob>{{cite news|last1=Jacobs|first1=Jeff|title=Naveen Jain Biography|url=https://www.emeraldcityjournal.com/2015/03/naveen-jain-biography/|access-date=12 Oktober 2015|publisher=Emerald City Journal|date=3 Maart 2015}}</ref> is 'n [[Indië|Indies]]-[[Amerika]]anse sakebestuurder, [[entrepreneur]], en die stigter en voormalige uitvoerende hoof van InfoSpace. InfoSpace het kortliks een van die grootste internetmaatskappye in die Amerikaanse Noordweste geword, voor die ineenstorting van die [[Dot-comvoorspoedgolf|dot-com-borrel]] en 'n reeks regsgedinge waarby Jain betrokke was. In 2010 het Jain Moon Express mede-gestig, waar hy die uitvoerende voorsitter is, en in 2016 het hy Viome gestig, waar hy die uitvoerende hoof is.<ref name=GeekWire>{{cite news|author1=Alan Boyle|title=Entrepreneur Naveen Jain offers a gut check with Viome wellness tracking service|url=https://www.geekwire.com/2017/naveen-jain-gut-viome-wellness/|date=18 April 2017|access-date=4 November 2017|publisher=GeekWire}}</ref> ==Vroeë lewe== Naveen Jain is in 1959 in 'n Jain-gesin gebore.<ref name=SeattleTimes1/><ref name="IndiaWest">{{cite web|title=Intelius' Naveen Jain Turns to Moon Mining, Philanthropy|url=http://connection.ebscohost.com/c/articles/60949660/intelius-naveen-jain-turns-moon-mining-philanthropy|last=Springer|first=Richard.|date=9 Mei 2011|publisher=IndiaWest.com}}{{dead link|date=November 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Hy het in [[Nieu-Delhi]] en in dorpies in [[Uttar Pradesh]], [[Indië]], grootgeword.<ref name="SeattleTimes1">{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2002198103_dotcon1main06.html|title=Dot-con Job: Part 1: Dubious Deals|publisher=The Seattle Times|date=8 Maart 2005|access-date=7 Junie 2011|first1=David|last1=Heath}}</ref> Jain het na Roorkee verhuis, waar hy in 1979 'n ingenieursgraad aan IIT Roorkee verwerf het.<ref name=SeattleTimes1/><ref name="IndiaWest"/> Hy het dieselfde jaar na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verhuis.<ref name="inc"/> Hy het opgekyk na sakelui wat hul eie fortuin gemaak het, veral [[Bill Gates]].<ref name="SeattleTimes1" /> ==Vroeë loopbaan== Jain se eerste werk na kollege in 1983 was by Burroughs (nou bekend as Unisys) in [[New Jersey]] as deel van 'n sake-uitruilprogram.<ref name="dalkfh">{{cite news|first=Susan|last=Caminiti | date=3 April 2014|url=https://www.cnbc.com/2014/04/02/the-global-race-to-harness-the-moons-resources.html|publisher=CNBC|access-date=21 Maart 2015|title=The billionaire's race to harness the moon's resources}}</ref> Hy het na Silicon Valley verhuis vir sy warmer klimaat en vir "'n klomp nuwe ondernemings"<ref name="redherring">{{cite web|url=http://www.redherring.com/mag/issue44/jain.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020219205103/http://www.redherring.com/mag/issue44/jain.html|archive-date=2002-02-19|title=Smarter than Bill|publisher=Red Herring|date=30 Junie 1997|access-date=7 Junie 2011}}</ref> gewerk voordat hy in 1989 by [[Microsoft]] aangesluit het.<ref name=SeattleTimes1/> Jain het aan OS/2 gewerk, toe [[MS-DOS]], Windows NT en Windows 95. Hy is drie patente toegeken wat verband hou met Windows 95 en het veral bekend geword vir sy werk as 'n programbestuurder.<ref name="IndiaWest"/><ref name="redherring"/> Jain het by die bestuurspan van Microsoft Network aangesluit voor die bekendstelling daarvan.<ref name="IndiaWest"/> Volgens ''Red Herring'' het hy na agt jaar by die maatskappy rusteloos geword en gesê hy het nie gevoel dat 'n enkele persoon 'n verskil by 'n groot maatskappy soos Microsoft kan maak nie.<ref name="redherring"/> Naveen Jain was besig met die bekendstelling van Microsoft Networks (MSN) toe Netscape Communications in 1995 $2,2 miljard in 'n aanvanklike openbare aanbod ingesamel het. NetScape se IPO is as die begin van die dot-com-borrel beskou, want dit het getoon dat internetmaatskappye groot IPO's kan hê sonder om eers wins te maak.<ref name=SeattleTimes1/> Naveen het Microsoft daardie jaar verlaat om InfoSpace te begin, met die doel om so gou as moontlik sy eie aanvanklike openbare aanbod te hê.<ref name=SeattleTimes1/> ==InfoSpace== ===Groei=== Jain het InfoSpace in Maart 1996 gestig met ses werknemers, meestal van Microsoft, en het begin met die ontwikkeling van [[e-pos]]- en telefoongidse.<ref name=SeattleTimes1/> InfoSpace het inhoud en dienste, soos telefoongidse, kaarte, speletjies en inligting oor die aandelemark, aan webwerwe en mobiele toestelvervaardigers verskaf.<ref name="inc">{{cite news|title=Options, Equity, Rancor|first=Edward|last=Welles|url=http://www.inc.com/magazine/20010701/22958.html|newspaper=Inc. Magazine|access-date=25 Maart 2015|date=1 Julie 2001}}</ref> Die maatskappy het teen lae koste gegroei sonder befondsing deur gebruik te maak van mede-handelsmerkstrategieë.<ref name="redherring"/> Dit het op 15 Desember 1998 publiek geword. Die maatskappy het $75 miljoen in die aanbod ingesamel.<ref>[https://archive.today/20120919055524/http://www.wired.com/news/business/0,16842-0.html A Fine IPO for InfoSpace] from ''Wired''</ref> Jain se netto waarde het tot $8 miljard gegroei. Hy het begin om duur huise en seiljagte te koop.<ref name=SeattleTimes1/> Jain het 47 persent van InfoSpace se aandele besit. Baie regsgedinge van vennote en werknemers het beweer dat hy beloftes van aandele-opsies gebruik het om talent en sakevennote te lok, maar toe werknemers afgedank of verhoudings verbreek het sonder om die beloofde aandele te verskaf.<ref name="inc"/> 'n Ondersoek deur die direksie het bewyse gevind dat Jain moontlik nie sy kontraktuele beloftes vir aandele-opsies aan sewe voormalige werknemers en agt sakevennote nagekom het nie.<ref name=SeattleTimes1/> Baie van hierdie sake het werknemers of konsultante betrek wat gesê het dat hulle transaksies aangebied is waar hulle aandele vir 1 tot 10 sent elk kon koop, maar kort daarna het Jain probeer om die transaksie te verander of hulle oor 'n dispuut afgedank sonder die beloofde aandele-gebaseerde vergoeding.<ref name="inc"/> Jain het beweer dat die transaksies so opgestel is dat hul aandele nie sou vestig totdat hulle 'n jaar lank 'n werknemer was nie.<ref name="inc"/> ===Ineenstorting en uitval=== Toe die dot-com-borrel in Maart 2000 geëindig het, het InfoSpace se aandeelprys gedaal<ref name=SeattleTimes1/> van $138 tot $1.56 teen Julie 2001.<ref name="inc"/> In Maart 2000, selfs toe die aandeelprys gedaal het, het Jain gesê InfoSpace sou eendag 'n groter markaandeel hê as Microsoft, [[Intel]] en Cisco saam. Vroeg die volgende jaar het hy $80 miljoen van sy eie aandele teen 'n selfs laer prys verkoop.<ref name="inc"/> Jain het 'n samesmelting met Go2Net gelei wat met die aandele gekoop is. Kort daarna het die stigter van Go2Net bedank en die maatskappy is in grootte verminder.<ref name="inc"/> Na die samesmelting het Go2Net se uitvoerende hoof, Russell Horowitz, president van Infospace geword.<ref>[https://news.cnet.com/2100-1023-243697.html InfoSpace to buy Go2Net to expand content delivery]</ref> Ook het InfoSpace in 2000 'n omstrede rekeningkundige metode gebruik om $46 miljoen in winste te rapporteer terwyl dit in werklikheid $282 miljoen verloor het. Maatskappybestuurders het SEC-handelsbeperkings omseil om groot blokke van hul persoonlike aandele te verkoop.<ref>{{cite news |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2002199042_dotcon2main07.html |title=Dot-Con Job&nbsp;— Part 2: Cashing Out&nbsp;— When times got tough, execs hid troubles, dumped stock |access-date=13 September 2013 |publisher=The Seattle Times | first1=David | last1=Heath | date=7 Maart 2005}}</ref> Jain het die rol van uitvoerende hoof in 2001 hervat.<ref name="INFOSPACE-INC-Jan-2001-8-K">{{cite web|url=http://pdf.secdatabase.com/2235/0001032210-01-000078.pdf |title=INFOSPACE INC, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jan 23, 2001 |publisher=secdatabase.com |access-date =15 Mei 2018}}</ref> Namate inkomste afgeneem het, het Jain aan beleggersontleders aangedui dat inkomste na verwagting sou styg, al het alle aanwysers 'n voortgesette afname getoon.<ref name=SeattleTimes1/> In 2001 het InfoSpace gesê dat sy inkomste tot $360 miljoen sou styg, en kort daarna 250 personeellede afgedank. Jain en baie ander bestuurders het hul aandele in die maatskappy verkoop, net toe die aandeel gestyg het in reaksie op beleggersontleders wat Jain se positiewe vooruitsigte op inkomste herhaal het.<ref name=SeattleTimes1/> Die maatskappy het toe misleidende rekeningkundige praktyke gebruik om dit te laat lyk asof dit steeds groei. Dit het byvoorbeeld geld belê in 'n maatskappy wat deur Jain se broer bestuur is, met 'n ooreenkoms dat sy broer ook geld aan InfoSpace sou spandeer, 'n praktyk wat na verwys is as "inkomste koop".<ref name=SeattleTimes1/> 'n Aandeelhouer het in 2001 'n regsgeding teen InfoSpace en baie van sy bestuurders, insluitend Jain, aanhangig gemaak. Die aandeelhouer het beweer dat Jain aandeelhouers mislei het oor die maatskappy se finansies en toe wins gemaak het deur sy eie aandele op hul hoogtepunt te verkoop. Dit het gelei tot 'n reeks bykomende regsgedinge<ref name="newsource"/> en die direksie het Jain in 2002 in reaksie hierop uit sy HUB-posisie ontslaan.<ref name="newsource">{{cite news|first=Sharon|last=Chan|newspaper=Seattle Times|url=https://archive.seattletimes.com/archive/20041224/infospace24/infospace-jain-reach-settlement|access-date=22 Maart 2015|title=InfoSpace, Jain reach settlement|date=24 Desember 2004}}</ref> Jain is in Desember 2002 deur InfoSpace se direksie as voorsitter en HUB gedwing om uit te tree.<ref name="PSBJ Ties">{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/seattle/stories/2003/04/28/daily5.html|title=InfoSpace severs final ties with founder Jain|publisher=Puget Sound Business Journal|date=28 April 2003|access-date=7 Junie 2011}}</ref> In 2003 is Jain beveel om $247 miljoen te betaal vir oortredings van "kort-swaai-handelsreëls", waardeur hy aandele binne ses maande as 'n werknemer met binnekennis gekoop en verkoop het. In die appèlhof het die Sekuriteite- en Uitruilkommissie 'n kort verklaring ingedien waarin hy Jain se kant gekies het,<ref name="SeattleTimes1"/> wat gelei het tot 'n skikking van $105 miljoen.<ref>{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2002200298_dotcon3mainsec08.html|title=Unusual ally came to Jain's rescue: SEC|publisher=The Seattle Times|date=6–8 Maart 2005|access-date=7 Junie 2011|first1=David|last1=Heath}}</ref><ref name="TS09">{{cite news|url=http://www.thestreet.com/story/10469309/1/court-turns-down-appeal-from-infospace-founder.html|title=Court turns down appeal from Infospace founder|agency=Associated Press|date=3 September 2009|access-date=17 Junie 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.seattlepi.com/default/article/Medina-millionaire-s-rep-takes-another-hit-with-895537.php|title=Medina millionaire's rep takes another hit with $1.3 million Intelius settlement|publisher=Seattle Post-Intelligencer |date=10 Augustus 2011|access-date=7 Junie 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://archive.seattletimes.com/archive/20030823/infospace230/ex-infospace-chief-ordered-to-pay-247-million-penalty|title=Ex-InfoSpace chief ordered to pay $247 million penalty|publisher=The Seattle Times|date=23 Augustus 2003|access-date=7 Junie 2011|first=David|last=Heath}}</ref> Jain het gesê dat sy aandele-aankoop 'n fout was as gevolg van swak advies van sy regs- en finansiële adviseurs.<ref name="IndiaWest"/> Na die skikking het Jain sy aandelebestuursmaatskappy en prokureurs gedagvaar vir beweerde nalatigheid in hul hantering van die saak, maar laer howe en die Hooggeregshof het sy saak van die hand gewys.<ref name="TS09"/><ref>{{cite web|url=http://moconews.net/article/419-supreme-court-refuses-to-hear-infospace-founder-naveen-jains-appeal|title=Supreme Court Refuses To Hear InfoSpace Founder's Insider-Trading Appeal|work=mocoNews|publisher=mocoNews.net.|date=10 Maart 2009|access-date=17 Junie 2011|archive-date=8 Oktober 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008102633/http://moconews.net/article/419-supreme-court-refuses-to-hear-infospace-founder-naveen-jains-appeal/|url-status=dead}}</ref> In Maart 2003 het InfoSpace Jain en ander gedagvaar vir die beweerde misbruik van handelsgeheime van InfoSpace om Intelius te begin en vir die oortreding van hul nie-mededingingsooreenkoms. 'n Hof het geen bewyse gevind dat Intelius en Infospace met mekaar meegeding het nie en die saak is van die hand gewys.<ref name="TheEconomicTimes">{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-05-29/news/27550695_1_infospace-intelius-trade-secrets |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523190341/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-05-29/news/27550695_1_infospace-intelius-trade-secrets |url-status=dead |archive-date=23 Mei 2012 |title=InfoSpace's ex-CEO Naveen Jain wins ruling on trade secrets |publisher=The Economic Times |date=29 Mei 2003 |access-date=23 Augustus 2011}}</ref> In Desember 2004 is 'n skikking van $83 miljoen tussen InfoSpace en Jain bereik, wat sou lei tot die afhandeling van al die sake, insluitend die een van die aandeelhouer, met vooroordeel.<ref name="newsource"/> ==Post-InfoSpace== ===Intelius=== In 2003 het Jain Intelius mede-gestig.<ref>{{cite news|title=The billionaire's race to harness the moon's resources|first=Susan|last=Caminiti|date=3 April 2014 |url=https://www.cnbc.com/2014/04/02/the-global-race-to-harness-the-moons-resources.html|access-date=5 April 2015|publisher=CNBC}}</ref> Die maatskappy het agtergrondinligting oor individue versamel en verkoop. Dit het gegroei tot $18.1 miljoen in inkomste teen 2004 en $88.5 miljoen in 2007 met $22.5 miljoen in winste. Dit het in 2008 'n aanvanklike openbare aanbod ingedien. Die webwerf was die onderwerp van baie verbruikersklagtes rakende bemarkingspraktyke na transaksies, waar verbruikers gelei is om te glo dat hulle 'n kort opname vir $10 kontantterugbetaling beantwoord het, maar eintlik vir 'n intekening van $20 per maand aangemeld is.<ref>{{cite web|url=http://archive.seattleweekly.com/2009-03-18/news/intelius-and-the-dubious-art-of-post-transaction-marketing/|title=Intelius and the Dubious Art of Post-Transaction Marketing|publisher=Seattle Weekly|first=Nina|last=Shapiro|date=17 Maart 2009|access-date=26 Januarie 2018|archive-date=27 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127143307/http://archive.seattleweekly.com/2009-03-18/news/intelius-and-the-dubious-art-of-post-transaction-marketing/|url-status=dead}}</ref> Hy het die maatskappy in 2012 onder die naam Inome hervorm.<ref>{{cite news|title=Meet Inome: The latest thing to sprout from Naveen Jain|first=John|last=Cook|date=10 Junie 2012|publisher=GeekWire}}</ref> In 2015 is die maatskappy verkoop, met Jain wat 'n belang van 25 persent behou het, en 'n nuwe uitvoerende hoof is aangestel.<ref>{{cite web|url=https://www.geekwire.com/2015/exclusive-intelius-sold-to-private-equity-firm-naveen-jain-leaving-to-pursue-new-health-tech-startup/|title=Exclusive: Intelius sold to private equity firm, Naveen Jain leaving to launch health tech startup|date=2 Julie 2015|access-date=7 November 2017}}</ref> ===TalentWise=== Jain het Talentwise gestig, 'n wegbreek van Intelius, wat in 2016 verkoop is.<ref name=GeekWire/><ref>{{cite web|url=https://www.geekwire.com/2016/221081/|title=Background check powerhouse Talentwise sells to SterlingBackcheck in 'significant' exit|date=6 Januarie 2016|access-date=23 Desember 2017}}</ref> ===Moon Express=== Jain het Moon Express in Augustus 2010 mede-gestig en is die voorsitter daarvan. Die maatskappy bou masjien-aangedrewe ruimtetuie om materiale soos goud, kobalt, platinum en Helium-3 (kernenergiebrandstof) van die [[Maan]] te myn. Dit sal ook na water op die Maan se suidpool soek, wat gebruik kan word om vuurpylbrandstof vir missies na Mars en verder te skep.<ref>{{cite web|title=Five Things Moon Express Wants to Mine On the Moon|url=https://www.inverse.com/article/19175-five-minerals-moon-express-mission|website=Inverse|date=3 Augustus 2016 |access-date=8 Februarie 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last1=Ioannou|first1=Lori|title=Billionaire closer to mining the moon for trillions of dollars in riches|url=https://www.cnbc.com/2017/01/31/billionaire-closer-to-mining-moon-for-trillions-of-dollars-in-riches.html|website=CNBC|access-date=8 Februarie 2018|date=31 Januarie 2017}}</ref> Jain het beweer dat sy teiken vir Moon Express was om teen 2022 menslike kolonies op die Maan te stig.<ref>{{cite web|last1=Kharpal|first1=Arjun|title=Human colonies will be on the moon within 5 years, space entrepreneur says|url=https://www.cnbc.com/2017/11/30/moon-express-says-first-launch-happening-in-2018.html|website=CNBC|access-date=8 Februarie 2018|date=30 November 2017}}</ref> ===Bluedot=== Jain is die stigter en uitvoerende hoof van Bluedot. Bluedot, wat in 2015 begin is, lisensieer navorsing van die Verenigde State se Departement van Energie se nasionale laboratoriums vir kommersialisering.<ref>{{cite web|url=https://www.seattletimes.com/business/technology/naveen-jain-raises-76-million-for-new-company-bluedot/|title=Naveen Jain raises $6.7 million for new company BlueDot|date=14 Maart 2016|access-date=7 November 2017}}</ref> Jain is die stigter en uitvoerende hoof van Bluedot se wegbreek Viome (gestig in 2016). Viome verskaf voedingsgenomika-toetsing en -analisedienste, veral van die dermflora, en verskaf dieetadvies.<ref name=GeekWire/><ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/personalized-nutrition-dietary-advice-dna-test-microbiome-2017-6|title=Companies are trying to use your DNA and bacteria to give you personalized diet advice — here's what the science says|website=Business Insider|access-date=10 November 2017}}</ref> ===Ander aktiwiteite=== Jain is 'n lid van die raad van die Kairos Society, 'n niewinsgewende netwerk van voorgraadse entrepreneurs, gestig deur sy seun.<ref name="IndiaWest"/> Hy is ook op die raad van die Xprize Foundation en Singularity University. In samewerking met sy vrou is die Anu en Naveen Jain Women's Safety Xprize in Oktober 2016 van stapel gestuur en was bedoel om tot Junie 2018 te loop, met die doel om $1 miljoen toe te ken aan 'n span wat 'n bekostigbare toestel skep wat vinnig, outomaties en stil 'n noodwaarskuwing aan respondente kan stuur.<ref>{{cite web|title=With Two New Competitions, XPRIZE Tackles Water Scarcity and Women's Safety|url=https://safety.xprize.org/press-release/two-new-competitions-xprize-tackles-water-scarcity-and-womens-safety|website=Anu & Naveen Jain Women's Safety XPRIZE|access-date=2 Maart 2018|language=en|date=24 Oktober 2016|archive-date=18 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180118181027/https://safety.xprize.org/press-release/two-new-competitions-xprize-tackles-water-scarcity-and-womens-safety|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Biotech startup working to help women stay safe|url=http://www.post-gazette.com/business/healthcare-business/2018/02/02/Biotech-startup-works-to-address-women-s-safety/stories/201801300003|website=Pittsburgh Post-Gazette|access-date=2 Maart 2018|language=en}}</ref> Jain versamel [[meteoriet]]e. Sy versameling, wat hom teen 2012 $5 miljoen gekos het, bestaan uit 'getuievalle'; meteoriete wat waarnemers deur die atmosfeer sien beweeg het.<ref>{{cite magazine|last1=Greenwald|first1=Ted|title=See to Believe: The $5 Million Meteorite Collection|url=https://www.wired.com/2012/09/meteorite-collector/|magazine=WIRED|access-date=16 Februarie 2018}}</ref><ref>{{cite web|last1=Lipton|first1=Josh|title=These guys hunt for space rocks, and sell them for enormous profit to collectors|url=https://www.cnbc.com/2017/01/03/these-guys-hunt-for-space-rocks-and-sell-them-for-enormous-profit-to-collectors.html|website=CNBC|access-date=2 Maart 2018|date=3 Januarie 2017}}</ref> ==Persoonlike lewe== Jain is in 1988 getroud en het saam met sy gesin na [[Seattle]] verhuis.<ref name="SeattleTimes1" /> Hy het drie kinders, insluitend Ankur Jain.<ref>{{cite news|title=Siblings Ankur and Priyanka Jain threw themselves into nonprofits that help others|first=Patti|last=Payne|date=15 November 2009|url=https://www.bizjournals.com/seattle/stories/2009/11/16/tidbits1.html?page=all|publisher=BizJournals}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jain, Naveen}} [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Hoof- uitvoerende beamptes]] n2whsccslhuwrgrsr8stqvk8qp5w30a 0 456455 2892701 2868920 2026-04-11T18:45:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892701 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Julen Lopetegui | image = [[Lêer:Julen Lopetegui 2017 (cropped).jpg|220px]] | caption = Lopetegui in 2017 | full_name = Julen Lopetegui Argote<ref>{{cite web|url=https://sevillafc.es/en/actual/news/Lopetegui-appointed-Sevilla-coach|title=Agreement with Julen Lopetegui for three season deal in the Sevilla FC dugout|publisher=Sevilla FC|date=1 June 2020|access-date=21 December 2024|archive-date= 8 Junie 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608092613/https://sevillafc.es/en/actual/news/Lopetegui-appointed-Sevilla-coach|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1966|8|28|df=y}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/especiales/2001/08/liga/primera/equipos/rayo/lopetegui.html|title=Julen LOPETEGUI Argote|newspaper=El Mundo|language=es|access-date=24 September 2019}}</ref> | birth_place = Asteasu, [[Baskeland]], [[Spanje]] | height = 1,85 m | position = Doelwagter | currentclub = [[Katarse nasionale sokkerspan|Katar]] (hoofafrigter) | youthyears1 = {{0|0000}} | youthclubs1 = [[Real Sociedad Cantera|Real Sociedad]] | years1 = 1985–1988 | clubs1 = [[Real Madrid Castilla|Castilla]] | caps1 = 61 | goals1 = 0 | years2 = 1988–1991 | clubs2 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps2 = 1 | goals2 = 0 | years3 = 1988–1989 | clubs3 = → [[UD Las Palmas|Las Palmas]] (leen) | caps3 = 31 | goals3 = 0 | years4 = 1991–1994 | clubs4 = [[CD Logroñés|Logroñés]] | caps4 = 107 | goals4 = 0 | years5 = 1994–1997 | clubs5 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps5 = 5 | goals5 = 0 | years6 = 1997–2002 | clubs6 = [[Rayo Vallecano]] | caps6 = 112 | goals6 = 0 | totalcaps = 317 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 1985 | nationalteam1 = [[:en:Spain national under-21 football team|Spanje o/21]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1994 | nationalteam2 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1993–2000 | nationalteam3 = [[Baskiese nasionale sokkerspan|Baskeland]] | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | manageryears1 = 2003 | managerclubs1 = [[Rayo Vallecano]] | manageryears2 = 2008–2009 | managerclubs2 = [[:en:Real Madrid Castilla|Real Madrid B]] | manageryears3 = 2010–2013 | managerclubs3 = [[:en:Spain national under-19 football team|Spanje o/19]] | manageryears4 = 2010–2014 | managerclubs4 = [[:en:Spain national under-20 football team|Spanje o/20]] | manageryears5 = 2012–2014 | managerclubs5 = [[:en:Spain national under-21 football team|Spanje o/21]] | manageryears6 = 2014–2016 | managerclubs6 = [[FC Porto|Porto]] | manageryears7 = 2016–2018 | managerclubs7 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | manageryears8 = 2018 | managerclubs8 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | manageryears9 = 2019–2022 | managerclubs9 = [[Sevilla FC|Sevilla]] | manageryears10 = 2022–2023 | managerclubs10 = [[Wolverhampton Wanderers FC|Wolverhampton Wanderers]] | manageryears11 = 2024–2025 | managerclubs11 = [[West Ham United]] | manageryears12 = 2025–| managerclubs12 = [[Katarse nasionale sokkerspan|Katar]] }} '''Julen Lopetegui Argote''' (gebore [[28 Augustus]] [[1966]]) is ’n [[Spanje|Spaanse]] professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige sokkerspeler. Hy is tans die hoofafrigter van die [[Katarse nasionale sokkerspan|Katarse nasionale span]]. As speler was hy ’n doelwagter en het hy oor nege seisoene 149 [[La Liga]]-wedstryde gespeel, waarin hy [[Real Madrid]], Logroñés, [[FC Barcelona|Barcelona]] en Rayo Vallecano verteenwoordig het. Hy het ook 168 wedstryde in die ''Segunda División'' vir drie klubs gespeel. Hy het een keer vir die [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spaanse nasionale span]] uitgedraf en was deel van die groep by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994-Wêreldbeker]]. Daarbenewens het hy drie wedstryde vir die nie-erkende Baskiese nasionale span gespeel. Lopetegui het in 2003 sy afrigtingsloopbaan begin en het verskeie jare aan die roer van Spanje se jeugspanne gestaan, waar hy die o/19- en o/21-spanne na Europese titels gelei het. Hy was ook vir twee jaar hoofafrigter van die senior nasionale span, maar is kort voor die aanvang van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018-Wêreldbeker]] ontslaan nadat sy ooreenkoms om ná die toernooi by Real Madrid aan te sluit aangekondig is. In klubvoetbal het hy Rayo Vallecano, Castilla, [[FC Porto|Porto]], Real Madrid, [[Sevilla FC|Sevilla]], [[Wolverhampton Wanderers FC|Wolverhampton Wanderers]] en [[West Ham United]] afgerig. Sy grootste prestasies as afrigter is die wen van die [[UEFA Europa League|Europa League]] in 2020 met Sevilla en om die Katarse nasionale span na hul tweede Wêreldbeker-toernooi ooit te lei.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-om/lists/we-believed-in-our-big-dream-julen-lopetegui-hails-unique-achievement-after-qatar-qualifies-for-2026-fifa-world-cup/blt4d0ff48cd7f155e2|title='We believed in our big dream' - Julen Lopetegui hails 'unique' achievement after Qatar qualifies for 2026 FIFA World Cup|date=2025-10-15|website=goal.com|access-date=2025-10-28}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lopetegui, Julen}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] llitnbrezbfp0iu7elh2hpoorjijx29 0 456458 2892962 2858667 2026-04-12T02:45:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892962 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Radamel Falcao | image = [[Lêer:Radamel Falcao García (cropped).jpg|240px]] | caption = Falcao in 2019 | full_name = Radamel Falcao García Zárate<ref>{{cite web |url=https://www.tff.org/Default.aspx?pageId=30&kisiId=2217527 |title=Radamel Falcao Garcia Zarate |publisher=Turkish Football Federation |access-date=28 December 2019 |language=tr}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1986|2|10|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Colombia |publisher=FIFA |page=5 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | birth_place = Santa Marta, Magdalena, [[Colombia]]<ref name="ASMProfile">{{cite web |title=Radamel Falcao |url=http://www.asmonaco.com/en/player/radamel-garcia-falcao-2202.html |publisher=AS Monaco FC |access-date=9 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016172935/http://www.asmonaco.com/en/player/radamel-garcia-falcao-2202.html |archive-date=16 October 2016 }}</ref> | height = 1,77 m<ref>{{cite web |title=Radamel Falcao LaLiga Santander |url=https://www.laliga.com/en-GB/player/falcao |access-date=1 April 2023 |website=La Liga}}</ref> | position = Aanvaller, doelskieter | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 1997–1999 | youthclubs1 = [[Lanceros Boyacá]] | youthyears2 = 2001–2004 | youthclubs2 = [[Club Atlético River Plate|River Plate]] | years1 = 1999–2001 | clubs1 = [[Lanceros Boyacá]] | caps1 = 11 | goals1 = 2 | years2 = 2004–2009 | clubs2 = [[River Plate]] | caps2 = 90 | goals2 = 34 | years3 = 2009–2011 | clubs3 = [[FC Porto|Porto]] | caps3 = 51 | goals3 = 41 | years4 = 2011–2013 | clubs4 = [[Atlético Madrid]] | caps4 = 68 | goals4 = 52 | years5 = 2013–2019 | clubs5 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps5 = 108 | goals5 = 65 | years6 = 2014–2015 | clubs6 = → [[Manchester United]] (leen) | caps6 = 26 | goals6 = 4 | years7 = 2015–2016 | clubs7 = → [[Chelsea FC|Chelsea]] (leen) | caps7 = 10 | goals7 = 1 | years8 = 2019–2021 | clubs8 = [[Galatasaray SK (sokker)|Galatasaray]] | caps8 = 34 | goals8 = 19 | years9 = 2021–2024 | clubs9 = [[Rayo Vallecano]] | caps9 = 71 | goals9 = 9 | years10 = 2024–2025 | clubs10 = [[Millonarios F.C.|Millonarios]] | caps10 = 28 | goals10 = 11 | nationalyears1 = 2001–2005 | nationalteam1 = [[:en:Colombia national under-17 football team|Colombia o/17]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2005–2007 | nationalteam2 = [[:en:Colombia national under-20 football team|Colombia o/20]] | nationalcaps2 = 12 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2007–2023 | nationalteam3 = [[Colombiaanse nasionale sokkerspan|Colombia]] | nationalcaps3 = 104 | nationalgoals3 = [[:en:List of international goals scored by Radamel Falcao|36]] | club-update = 19 Junie 2025 | nationalteam-update = 28 Maart 2023 }} '''Radamel Falcao García Zárate''' (gebore [[10 Februarie]] [[1986]]) is ’n professionele [[Colombia|Colombiaanse]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n doelskieter (aanvaller) speel. Hy staan bekend as ''El Tigre'' (“Die Tier”) en word beskou as een van die grootste Colombiaanse én Suid-Amerikaanse sokkerspelers van alle tye. Met meer as 350 doele vir klub en land is hy die tweede hoogsdoel­tref­fende Colombiaanse speler in die geskiedenis.<ref>{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |date=6 September 2014 |title=Powerful Radamel Falcao – El Tigre – is ready to roar for Manchester United |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/football/2014/sep/06/radamel-falcao-manchester-united-monaco-atletico-madrid |access-date=10 August 2023 |issn=0029-7712}}</ref><ref>{{cite web |last=Masters |first=Al Goodman, James |date=28 January 2013 |title=Falcao: Soccer's 'Tiger' prowls for goals |url=https://www.cnn.com/2013/01/28/sport/football/football-falcao-la-liga-atletico-madrid/index.html |access-date=20 August 2023 |publisher=CNN }}</ref><ref>{{Cite news |title='The Tiger' who tears defences apart |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/29021785 |access-date=10 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |date=3 June 2015 |title=Falcao, from United to Chelsea? |url=https://www.marca.com/en/2015/06/03/en/football/international_football/1433351299.html |access-date=10 August 2023 |website=Marca}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/soccer/2019/07/04/50-greatest-south-american-footballers-all-time|title=50 Greatest South American Footballers of All Time|date=4 July 2019|website=SI}}</ref><ref>{{cite web|url=https://panamericanworld.com/en/magazine/sports/top-10-colombian-soccer-players-all-time/|title=The Top 10 Colombian Soccer Players of All Time|date=7 May 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url= https://www.espn.com.co/futbol/colombia/nota/_/id/13298131/dayro-moreno-cuantos-goles-faltan-alcanzar-record-aristizabal-falcao | date=21 April 2025 | title=Dayro Moreno-Falcao-Bacca: La pelea por ser máximo goleador colombianos }}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.elcolombiano.com/deportes/futbol/dayro-moreno-maximo-goleador-colombiano-de-la-historia-353-anotaciones-MB27048343 | date=6 April 2025| title=A sus 39 años, Dayro Moreno hace historia: ¡máximo goleador colombiano de todos los tiempos!}}</ref> Falcao het sy professionele loopbaan in Argentinië by [[River Plate]] begin, waar hy tussen 2001 en 2004 deur die jeugakademie beweeg het en later die 2007–08 Clausura-toernooi gewen het. In 2009–10 het hy by [[FC Porto|Porto]] aangesluit, waar hy verskeie trofeë gewen het, onder meer die [[UEFA Europa League|Europa League-]], Taça de Portugal- en [[Primeira Liga]]-driekroon in 2011. In Augustus 2011 het Falcao na die Spaanse klub [[Atlético Madrid]] verhuis vir ’n klubrekord van €40 miljoen. Hy was deurslaggewend in die klub se oorwinnings in die 2012 Europa League, [[UEFA Superbeker]], en hul sege in die 2013 Copa del Rey-eindstryd teen [[Real Madrid]].<ref name=":10">{{cite news |last=MacAree |first=Graham |date=5 November 2012 |title=On Radamel Falcao, King of the Europa League |publisher=SB Nation |url=https://www.sbnation.com/soccer/2012/5/11/3014138/radamel-falcao-europa-league |access-date=2 January 2013}}</ref> Hy was ook besonder doeltreffend in [[La Liga]] en was die derde hoogste doelskieter in beide 2011–12 en 2012–13, net agter [[Lionel Messi]] en [[Cristiano Ronaldo]]. Destyds as een van die beste doelskieters ter wêreld beskou, het Falcao in 2013 omstrede vir die pas bevorderde [[Ligue 1]]-klub [[AS Monaco|Monaco]] geteken vir ’n klubrekord van €60 miljoen, ondanks belangstelling van Europese reusklubs. In die tweede helfte van sy debuutseisoen het hy ’n voorste kruisligamentbesering opgedoen wat hom vir ses maande uitgesluit het. Daarna het hy twee seisoene op lening in die [[Premier League|Premierliga]] deurgebring by [[Manchester United]] en [[Chelsea FC|Chelsea]].<ref>{{cite web |date=10 February 2014 |title=Leon Mead MD |url=http://www.leonmeadmd.com/an_acl_injury_the_falcao_case/ |access-date=1 September 2014 |website=LeonMeadmd.com}}</ref> Ná sy terugkeer na Monaco in die somer van 2016 het hy weer sy beste vorm herwin, as die klub se topskutter geëindig in elke kompetisie en die span as kaptein gelei na hul eerste Ligue 1-titel in 17 jaar asook ’n plek in die UEFA Champions League-halfeindronde. Falcao het in 2019 by die Turkse klub [[Galatasaray SK (sokker)|Galatasaray]] aangesluit voordat hy in 2021 na La Liga teruggekeer het met Rayo Vallecano. Uiteindelik, in 2024, het hy by die Colombiaanse klub Millonarios aangesluit. Falcao het sy senior debuut vir die [[Colombiaanse nasionale sokkerspan|Colombiaanse nasionale span]] in 2007 gemaak en sedertdien meer as 100 wedstryde gespeel en 36 doele aangeteken. Hy is die allertydse topskutter van die nasionale span sedert hy die vorige rekord van 25 doele in Junie 2017 gebreek het. Hy het sy land verteenwoordig by die [[Copa América]] in 2011, 2015 en 2019. Falcao het weens ’n besering die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 FIFA Wêreldbeker]] misgeloop, maar sy Wêreldbekerdebuut [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|in 2018 in Rusland]] gemaak. Hy was ook tussen 2015 en 2021 verskeie kere kaptein, totdat herhalende beserings sy beskikbaarheid beïnvloed het. Falcao is een van die allertydse topdoelskieters in die UEFA Europa League en hou die rekord vir die meeste doele in ’n enkele seisoen in die kompetisie. Hy het die rekord vir meeste doele (17) in ’n Europese veldtog in 2011 opgestel en is die eerste speler om opeenvolgende Europa League-titels met twee verskillende spanne te wen (Porto in 2011 en Atlético in 2012). Falcao is Porto se allertydse topskutter in internasionale klubkompetisies en is ook Monaco se tweede hoogsdoeltreffende speler van hierdie eeu (83 doele). Hy is in 2012 in die [[FIFA]] FIFPro World XI opgeneem—die eerste en enigste Colombiaan wat dit nog bereik het.<ref>{{cite web |title=FIFA FIFPRO WORLD XI 2012 |url=http://www.fifpro.org/fifpro_world/award_history/2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630062125/http://www.fifpro.org/fifpro_world/award_history/2012 |archive-date=30 June 2013 |publisher=FIFPro}}</ref> As driedubbele Ballon d’Or-genomineerde het Falcao vyfde geëindig in die 2012 FIFA Ballon d'Or, die hoogste plek ooit deur ’n Colombiaanse speler. Hy is ook aangewys as die 2012 ''Globe Soccer Best Footballer''. In November 2018 is Falcao deur Atlético Madrid se ondersteuners vereer met ’n gedenkplaat buite die Metropolitano-stadion.<ref>{{Cite web |date=28 November 2018 |title=Falcao recibió el reconocimiento del Wanda Metropolitano |url=https://as.com/futbol/2018/11/28/champions/1543427671_463641.html |access-date=14 November 2020 |website=AS}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Falcao, Radamel}} [[Kategorie:Colombiaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] swjiruspln62fbfstz3hvxprwi8ixbk 0 456464 2892668 2881095 2026-04-11T18:34:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892668 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = James Rodríguez | image = [[Lêer:James Rodriguez 2018.jpg|240px]] | caption = James in 2018 | fullname = James David Rodríguez Rubio<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Colombia |publisher=FIFA |page=5 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1991|7|12|df=y}}<ref name="PremProfile">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/11300/James-Rodr%C3%ADguez/overview|title=James Rodríguez: Overview|publisher=Premier League|access-date=29 June 2022|archive-date=24 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224182356/https://www.premierleague.com/players/11300/James-Rodr%C3%ADguez/overview|url-status=dead}}</ref> | birth_place = Cúcuta, [[Colombia]] | height = 1,81 m<ref name="FCBProfile">{{cite web|url=https://fcbayern.com/en/teams/professionals/james-rodriguez|title=James Rodríguez|publisher=FC Bayern Munich|access-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411202207/https://fcbayern.com/en/teams/professionals/james-rodriguez|archive-date=11 April 2019}}</ref> | position = Aanvallende middelvelder, vleuel | currentclub = [[Club León|León]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2001–2005 | youthclubs1 = Academia Tolimense de Fútbol | youthyears2 = 2005–2006 | youthclubs2 = [[Envigado FC|Envigado]] | years1 = 2006–2008 | clubs1 = [[Envigado FC|Envigado]] | caps1 = 30 | goals1 = 9 | years2 = 2008–2010 | clubs2 = [[Club Atlético Banfield|Banfield]] | caps2 = 42 | goals2 = 5 | years3 = 2010–2013 | clubs3 = [[FC Porto|Porto]] | caps3 = 63 | goals3 = 25 | years4 = 2013–2014 | clubs4 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps4 = 34 | goals4 = 9 | years5 = 2014–2020 | clubs5 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps5 = 85 | goals5 = 29 | years6 = 2017–2019 | clubs6 = → [[FC Bayern München|Bayern München]] (leen) | caps6 = 43 | goals6 = 14 | years7 = 2020–2021 | clubs7 = [[Everton FC|Everton]] | caps7 = 23 | goals7 = 6 | clubs8 = [[Al-Rayyan SC|Al-Rayyan]] | years8 = 2021–2022 | caps8 = 13 | goals8 = 4 | clubs9 = [[Olympiacos FC|Olympiacos]] | years9 = 2022–2023 | caps9 = 20 | goals9 = 5 | clubs10 = [[São Paulo-sokkerklub|São Paulo]] | years10 = 2023–2024 | caps10 = 18 | goals10 = 2 | clubs11 = [[Rayo Vallecano]] | years11 = 2024–2025 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs12 = [[Club León|León]] | years12 = 2025 | caps12 = 31 | goals12 = 5 | nationalyears1 = 2007 | nationalteam1 = Colombiaanse o/17-span | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 3 | nationalyears2 = 2011 | nationalteam2 = Colombiaanse o/20-span | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2011– | nationalteam3 = [[Colombiaanse nasionale sokkerspan|Colombia]] | nationalcaps3 = 122 | nationalgoals3 = 31 | club-update = 8 November 2025 | nationalteam-update = 18 November 2025 }} '''James David Rodríguez Rubio''' (gebore [[12 Julie]] [[1991]]) is ’n [[Colombia|Colombiaanse]] professionele [[sokker]]speler wat as ’n aanvallende middelvelder of vleuel speel en kaptein van die [[Colombiaanse nasionale sokkerspan|Colombiaanse nasionale span]] is. Hy word algemeen beskou as een van die beste Colombiaanse spelers van alle tye en word geprys vir sy tegniek, spelvisie en spelmaker-vermoëns.<ref name="fifa">{{cite news|url=https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/news/newsid=1683480/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829062219/http://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/news/newsid=1683480/index.html|url-status=dead|archive-date=29 August 2012|title=Rodriguez: I've got a lot to learn|publisher=[[FIFA]]|date=20 August 2012|access-date=19 January 2013}}</ref><ref name="Colombia face Uruguay">{{cite web | url = https://www.mirror.co.uk/sport/football/world-cup-2014/world-cup-2014-chief-conductor-3778954 | title = World Cup 2014: Chief conductor James Rodriguez looking to lead as Colombia face Uruguay | website = The Mirror | date = 28 June 2014 | access-date = 9 April 2018 | first = Alex | last = Richards}}</ref> Nadat hy sy loopbaan by Envigado begin het en daarna na die Argentynse klub Banfield verhuis het, het Rodríguez in Europa bekendheid verwerf tydens sy tyd by [[FC Porto|Porto]], waar hy oor drie jaar verskeie trofeë en individuele toekennings gewen het. In 2014 het hy van [[AS Monaco]] na [[Real Madrid]] verhuis vir ’n oordragfooi van £63 miljoen, wat hom die duurste Colombiaanse sokkerspeler destyds gemaak het en een van die duurste spelers van sy tyd.<ref>{{cite web | url = https://www.bbc.com/sport/0/football/28418131 | title = James Rodriguez: Real Madrid sign Monaco forward | website = BBC Sport | date = 2 July 2014 | access-date = 9 April 2018}}</ref> In sy debuutseisoen is hy in die [[La Liga]]-span van die Seisoen opgeneem en het hy die La Liga-toekenning vir Beste Middelvelder gewen. In 2017 het hy by die Duitse klub [[Bayern München]] aangesluit op ’n tweejaarlange uitleen-ooreenkoms. In die somer van 2020 het hy op ’n gratis oordrag by die Premier League-klub [[Everton FC|Everton]] aangesluit, waar hy een seisoen gebly het voordat hy in 2021 en 2022 onderskeidelik by Katar se Al-Rayyan en Griekeland se [[Olympiacos FC|Olympiacos]] aangesluit het.<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/53992937 |title= James Rodriguez: Everton sign Colombia attacking midfielder from Real Madrid |website=BBC Sport |date=7 September 2020 }}</ref><ref>{{cite web|date=7 September 2020|title=Everton Complete Signing Of James Rodriguez|url=https://www.evertonfc.com/news/1814775/everton-complete-signing-of-james-rodriguez|access-date=7 September 2020|publisher=Everton F.C.}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-22|title=صفقة مدوية.. الريان القطري يعلن التعاقد مع خاميس رودريغيز|url=https://arabic.cnn.com/sport/article/2021/09/22/alrayyan-james-rodrigues-deal|access-date=2021-12-07|website=CNN Arabic|language=ar}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.olympiacos.org/en/2022/09/15/james-rodriguez-joins-olympiacos/ |title=James Rodriguez joins Olympiacos!|date=15 September 2022|access-date=15 September 2022}}</ref> In 2023, 13 jaar nadat hy Suid-Amerika verlaat het, het hy na die vasteland teruggekeer deur by die Brasiliaanse klub [[São Paulo-sokkerklub|São Paulo]] aan te sluit. ’n Maand ná sy vertrek uit São Paulo in Julie 2024 het Rodríguez kortliks na Europa teruggekeer met Rayo Vallecano voordat hy hom in 2025 by die Meksikaanse klub León aangesluit het. Rodríguez het sy internasionale loopbaan by die Colombiaanse o/20-span begin, waarmee hy die Toulon Tournament in 2011 gewen het. Hy was daarna kaptein van die o/20-span tydens die FIFA Onder-20 Wêreldbeker. Weens sy vertonings in dié toernooi is hy reeds teen die ouderdom van 20 gereeld vir die senior span opgeroep. Hy het aan die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]] deelgeneem, waar hy in 2014 die Goue Skoen gewen het en in die toernooi se All Star-span opgeneem is.<ref name="fifa.com">{{cite news|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=7/news=messi-heralded-as-brazil-2014-s-best-2404615.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715211938/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=7/news=messi-heralded-as-brazil-2014-s-best-2404615.html|url-status=dead|archive-date=15 July 2014|title=Messi, Neuer heralded as Brazil 2014's best|publisher=[[FIFA]]|date=13 July 2014 | access-date = 9 April 2018}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/statistics/castrol-index/top11.html |title=2018 FIFA World Cup Russia| publisher = FIFA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219115801/http://www.fifa.com/worldcup/statistics/castrol-index/top11.html |archive-date=19 December 2014}}</ref> Hy het ook sy land by die [[Copa América]] in 2015, 2016, 2019 en 2024 verteenwoordig. In 2016 het hy ’n derdeplek-medalje gewen, en in 2024 het hy die eindstryd gehaal, waar hy die Goue Bal as die toernooi se beste speler ontvang het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rodríguez, James}} [[Kategorie:Colombiaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1991]] [[Kategorie:Lewende mense]] qpactbpde9hw33p4gcmn67w48j5mnyz 0 456501 2892943 2859168 2026-04-12T02:39:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892943 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Patrick Vieira | image = [[Lêer:Patrick_Vieira_NYCFC.JPG|220px]] | caption = Vieira in 2016 | full_name = Patrick Paul Vieira | birth_date = {{birth date and age|1976|6|23|df=y}} | birth_place = [[Dakar]], [[Senegal]] | height = 1,92 m | position = Middelveldspeler | currentclub = | youthyears1 = 1984–1986 | youthclubs1 = Trappes | youthyears2 = 1986–1991 | youthclubs2 = [[FC Drouais|Drouais]] | youthyears3 = 1991–1993 | youthclubs3 = [[Tours FC|Tours]] | years1 = 1993–1995 | clubs1 = [[AS Cannes|Cannes]] | caps1 = 49 | goals1 = 2 | years2 = 1995–1996 | clubs2 = [[AC Milan]] | caps2 = 2 | goals2 = 0 | years3 = 1996–2005 | clubs3 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps3 = 279 | goals3 = 29 | years4 = 2005–2006 | clubs4 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps4 = 31 | goals4 = 5 | years5 = 2006–2010 | clubs5 = [[Inter Milaan]] | caps5 = 67 | goals5 = 6 | years6 = 2010–2011 | clubs6 = [[Manchester City]] | caps6 = 28 | goals6 = 3 | totalcaps = 456 | totalgoals = 45 | nationalyears1 = 1995–1996 | nationalteam1 = [[:en:France national under-21 football team|Frankryk o/21]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1997–2009 | nationalteam2 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps2 = 107 | nationalgoals2 = 6 | manageryears1 = 2016–2018 | managerclubs1 = [[New York City FC]] | manageryears2 = 2018–2020 | managerclubs2 = [[OGC Nice|Nice]] | manageryears3 = 2021–2023 | managerclubs3 = [[Crystal Palace FC|Crystal Palace]] | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = [[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]] | managerclubs5 = [[Genoa CFC|Genoa]] | manageryears5 = 2024–2025 }} '''Patrick Paul Vieira''' (gebore [[23 Junie]] [[1976]]) is ’n professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler. Baie mense beskou hom as een van die beste spelers van sy tyd en een van die grootste middelveldspelers ooit.<ref>{{Cite news |last=Staff |date=2004-03-04 |title=The Fifa 100 |url=https://www.theguardian.com/football/2004/mar/04/newsstory.sport15 |access-date=2025-06-08 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref> Vieira is gebore in [[Dakar]], [[Senegal]]. Toe hy agt jaar oud was, het sy familie na Dreux, Frankryk verhuis. Sy van Vieira is [[Portugees]], omdat sy ma van [[Kaap Verde]] afkomstig is.<ref name=autobio>{{cite book|title=Vieira: My Autobiography|first=Patrick|last=Vieira|isbn=978-0-7528-7260-5|year=2005|publisher=Orion }}</ref> Vieira het eers vir Tours se jeugspan gespeel in die vroeë 1990’s. Daarna het hy na AS Cannes geskuif. Hy het sy debuut daar in 1993 gemaak toe hy net 17 jaar oud was, en reeds op 19 het hy die span as kaptein aangevoer.<ref>{{Cite news |date=21 September 1995 |title=A vendre: Patrick Vieira, 19 ans, futur grand joueur |trans-title=For Sale: Patrick Vieirai, 19 years old, future great player |url=https://www.humanite.fr/-/-/a-vendre-patrick-vieira-19-ans-futur-grand-joueur |access-date=2024-06-17 |work=L'Humanité |language=fr}}</ref> In die somer van 1995 is hy deur die Italiaanse klub [[AC Milan]] uit die [[Serie A]] geteken, maar hy het net vyf wedstryde vir die eerste span gespeel. In 1996 het hy na Engeland verhuis en by [[Arsenal F.C.|Arsenal]] aangesluit, waar hy onder landgenoot [[Arsène Wenger]] gespeel het. Hy het nege jaar in die [[Premier League]] gespeel en was bekend as ’n sterk, energieke middelveldspeler. Van 2002 tot 2005 was hy kaptein van Arsenal. In dié tyd het die klub groot sukses behaal: drie liga-titels (een sonder ’n enkele nederlaag) en vier [[FA Cup|FA Cups]]. Hy is ses jaar agtereenvolgens in die ''PFA Team of the Year'' gekies (1999–2004). Daarna het hy teruggekeer na Italië om vir [[Juventus FC|Juventus]] te speel, maar het gou vertrek nadat die klub gerelegeer is weens die Calciopoli-skandaal. Hy het toe by [[Inter Milaan]] aangesluit en vier liga-titels gewen. Later het hy vir [[Manchester City]] gespeel en nog ’n FA Cup gewen. Hy het in 2011 as speler uitgetree. Op internasionale vlak het Vieira 12 jaar lank vir die [[Franse nasionale sokkerspan|Franse nasionale span]] gespeel en soms ook kaptein gewees. Hy het die eindstryd van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|FIFA Wêreldbeker 1998]] gespeel wat Frankryk gewen het, en was ook deel van die span wat [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2000]] gewen het. Hy het verder aan die Wêreldbekertoernooie van [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|FIFA Wêreldbeker 2002]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|FIFA Wêreldbeker 2006]] deelgeneem (tweede plek in 2006), asook aan Euro 2004 en Euro 2008. In totaal het hy 107 wedstryde vir Frankryk gespeel. Na sy uittrede het hy ’n afrigter geword. In 2013 het hy die jeugakademie van Manchester City oorgeneem. Daarna was hy hoofafrigter van New York City FC, Nice, [[Crystal Palace FC|Crystal Palace]] en Strasbourg. In 2024 het hy afrigter van Genoa geword, maar is in Oktober 2025 afgedank toe die klub onderaan die Serie A was.<ref>{{cite web |last=Drury |first=Sam |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cd7rr2j58gwo |title=Head coach Vieira leaves bottom club Genoa |publisher=BBC Sport |date=1 November 2025 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vieira, Patrick}} [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] dxiw6ga3fj41sky2zl0aaaz6bcpyzhv 0 456504 2893108 2859483 2026-04-12T11:55:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893108 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Robert Pires | image = [[Lêer:Robert Pires 2011.jpg|220px]] | caption = Pires in 2011 | full_name = Robert Emmanuel Pires<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=11290 |title=Acta del Partido celebrado el 15 de mayo de 2010, en Zaragoza |trans-title=Minutes of the Match held on 15 May 2010, in Zaragoza |publisher=Royal Spanish Football Federation |archive-url=https://archive.today/20190616013446/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=11290 |archive-date=16 June 2019 |language=es}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1973|10|29|df=y}} | birth_place = [[Reims]], [[Frankryk]] | height = 1,87 m<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/robert-pires-2147/ |title=Robert Pires |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=30 November 2020}}</ref> | position = Vleuel, aanvallende middelvelder | currentclub = | youthyears1 = 1980–1989 | youthclubs1 = [[EF Reims Sainte-Anne|Reims Sainte-Anne]] | youthyears2 = 1989–1991 | youthclubs2 = [[Stade de Reims|Reims]] | years1 = 1991–1992 | clubs1 = [[Stade de Reims|Reims]] | caps1 = 5 | goals1 = 2 | years2 = 1992–1993 | clubs2 = [[FC Metz|Metz B]] | caps2 = 23 | goals2 = 5 | years3 = 1993–1998 | clubs3 = [[FC Metz|Metz]] | caps3 = 162 | goals3 = 43 | years4 = 1998–2000 | clubs4 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | caps4 = 66 | goals4 = 8 | years5 = 2000–2006 | clubs5 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps5 = 189 | goals5 = 62 | years6 = 2006–2010 | clubs6 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | caps6 = 103 | goals6 = 13 | years7 = 2010–2011 | clubs7 = [[Aston Villa]] | caps7 = 9 | goals7 = 0 | years8 = 2014–2015 | clubs8 = [[FC Goa|Goa]] | caps8 = 8 | goals8 = 1 | totalcaps = 565 | totalgoals = 134 <!-- This is ONLY for LEAGUE GOALS. DON'T add other goals. FA Cup goals do not count. -->| nationalyears1 = 1995–1996 | nationalteam1 = [[:en:France national under-21 football team|Frankryk o/21]] | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 5 | nationalyears2 = 1996–2004 | nationalteam2 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps2 = 79 | nationalgoals2 = 14 }} '''Robert Emmanuel Pirès''' (gebore [[29 Oktober]] [[1973]]) is ’n [[Frankryk|Franse]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]]. Hy het hoofsaaklik as linkervleuel gespeel, maar kon ook in verskeie rolle in die middelveld funksioneer of die aanvallers ondersteun. Hy word algemeen beskou as een van die grootste spelers in die geskiedenis van [[Arsenal F.C.|Arsenal]] en deur sommige as een van die beste vleuelspelers ooit.<ref>{{cite web |url=https://soccerprime.com/best-wingers-of-all-time/ |title=14 Greatest Wingers of All Time |language=en |publisher=Soccerprime |last=Smith |first=Connor |date=8 September 2022 |access-date=22 May 2023}}</ref><ref>{{cite news |last=Hayward |first=Ben |url=https://www.fourfourtwo.com/news/best-wingers-in-football-history|title=Best wingers in football history|work=FourFourTwo|date=28 November 2023|accessdate=28 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Mark White |date=19 August 2024 |title=Ranked! The 20 best Premier League wingers ever |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-20-best-premier-league-wingers-ever/2 |access-date=2024-12-30 |website=fourfourtwo.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Hal Fish |author2=Daniel Hepburn |date=28 February 2024 |title=The 10 Best Premier League Wingers of all Time Ranked |url=https://www.givemesport.com/who-is-the-premier-leagues-greatest-ever-winger/ |access-date=2024-12-30 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref> Hy is in [[Reims]], Frankryk, gebore uit ’n [[Portugal|Portugese]] vader en ’n [[Spanje|Spaanse]] moeder. As die oudste van twee seuns het hy ’n groot deel van sy kinderjare deurgebring in twee sokkertruie wat sy verdeelde lojaliteit weerspieël het: een van [[SL Benfica|Benfica]] (waarvan sy pa ’n ondersteuner was) en die ander van [[Real Madrid]]. Hy het later erken dat hy aanvanklik op skool gesukkel het omdat hy nie [[Frans]] goed magtig was nie, aangesien sy ouers tuis slegs [[Spaans]] en [[Portugees]] gepraat het.<ref name="The Times">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/article818672.ece?token=null&offset=24 |newspaper=The Times |location=London |title=Robert Pires the laughing cavalier |first=Paul |last=Kimmage |date=27 October 2002 |access-date=22 May 2010}}{{dead link|date=September 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Hy is ’n produk van die jeugakademie van FC Metz en het sy senior debuut in 1993 gemaak. Gedurende sy ses seisoene daar het hy 43 doele in 162 wedstryde aangeteken en die Coupe de la Ligue gewen, wat in 1998 tot ’n oorgang van £5 miljoen na [[Olympique de Marseille|Marseille]] gelei het. In 2000 is hy vir £6 miljoen deur Arsenal gekontrakteer, ná strawwe mededinging van [[Real Madrid]] en [[Juventus FC|Juventus]], as plaasvervanger vir [[Marc Overmars]], wat vir ’n rekordbedrag van £25 miljoen na [[FC Barcelona|Barcelona]] vertrek het. Hy het sy debuut as plaasvervanger teen [[Sunderland AFC|Sunderland]] op 19 Augustus 2000 gemaak. Hy het sy debuut as plaasvervanger teen Sunderland op 19 Augustus 2000 gemaak. By Arsenal het hy groot sukses behaal: hy het drie [[FA Cup|FA Cups]] en twee [[Premier League]]-titels gewen, insluitend die onoorwonne seisoen van 2003/04. Hy het sy spelloopbaan voortgesit by die Spaanse klub [[Villarreal CF|Villarreal]], die Engelse klub [[Aston Villa]] en die [[Indië|Indiese]] klub FC Goa. In 2016 het hy amptelik aangekondig dat sy spelloopbaan verby was.<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/FC-Goa-drop-all-four-strikers/articleshow/46558555.cms |title=FC Goa drop all four strikers |website=The Times of India |date=14 March 2015|access-date=13 July 2015 |first=Marcus |last=Mergulhao}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/25/former-arsenal-france-midfielder-robert-pires-retires-football |title=Former Arsenal and France midfielder Robert Pires retires from football |date=25 February 2016 |access-date=25 February 2016 |newspaper=The Guardian}}</ref> Hy was ook ’n internasionale speler vir die [[Franse nasionale sokkerspan|Franse nasionale span]] en het tussen 1996 en 2004 altesaam 79 wedstryde vir sy land gespeel. In dié tyd het hy die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|FIFA Wêreldbeker 1998]] en [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2000]] gewen. Ná sy uittrede het Pirès na Arsenal teruggekeer as ’n individuele afrigter en later ook as afrigter in die binnenshuise ses-teen-ses-sokkerkompetisie Baller League.<ref name=BallerLeaguePires>{{cite web|title=Baller League teams and managers: Angry Ginge, PK Humble, Arsenal Invincibles, John Terry, Alisha Lehmann and more|date=14 April 2025|publisher=Sky Sports|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13346437/baller-league-teams-and-managers-angry-ginge-pk-humble-arsenal-invincibles-john-terry-alisha-lehmann-and-more|access-date=8 October 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pirès, Robert}} [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] ozqb5feu3ngrhngoj732weekycr5kjy 0 456506 2892738 2859192 2026-04-11T18:56:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892738 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Marc Overmars | image = [[Lêer:Marc Overmars.jpg|240px]] | caption = Overmars in 1998 | fullname = Marc Overmars | birth_date = {{birth date and age|1973|3|29|df=y}} | birth_place = Emst, [[Gelderland]], [[Nederland]] | height = 1,73 m<ref>{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/player/4632/Marc_Overmars.html|title=Overmars, Marc – Stats| publisher = National-Football-Teams|access-date = 6 June 2015}}</ref> | position = Vleuel | currentclub = | youthyears1 = 1978–1987 | youthclubs1 = SV Epe | youthyears2 = 1987–1990 | youthclubs2 = [[Go Ahead Eagles]] | years1 = 1990–1991 | clubs1 = [[Go Ahead Eagles]] | caps1 = 11 | goals1 = 1 | years2 = 1991–1992 | clubs2 = [[Willem II Tilburg|Willem II]] | caps2 = 31 | goals2 = 1 | years3 = 1992–1997 | clubs3 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps3 = 136 | goals3 = 36 | years4 = 1997–2000 | clubs4 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps4 = 100 | goals4 = 25 | years5 = 2000–2004 | clubs5 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps5 = 97 | goals5 = 15 | years6 = 2008–2009 | clubs6 = [[Go Ahead Eagles]] | caps6 = 24 | goals6 = 0 | totalcaps = 399 | totalgoals = 78 | nationalyears1 = 1993–2004 | nationalteam1 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps1 = 86 | nationalgoals1 = 17 }} '''Marc Overmars''' (gebore [[29 Maart]] [[1973]]) is ’n [[Nederland|Nederlandse]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]]. Hy het as vleuel gespeel en was bekend vir sy spoed en tegniese vaardighede. Hy het sy loopbaan by SV Epe begin en in 1987 by die jeugspan van [[Go Ahead Eagles]] aangesluit. Teen die 1990/91-seisoen het hy plek in die eerste span verdien, maar hy het die volgende seisoen by [[Willem II Tilburg|Willem II]] aangesluit. Ná 31 wedstryde het hy in 1992 by [[AFC Ajax|Ajax]] geteken. Daar het hy ’n belangrike lid van die span geword wat drie [[Eredivisie]]-titels tussen 1994 en 1996 gewen het, en die [[UEFA Champions League]] in 1995. In 1997 het hy by [[Arsenal F.C.|Arsenal]] aangesluit. Aanvanklik was sy spel ongelyk en hy het kritiek van kenners en ondersteuners gekry. Teen die einde van sy eerste seisoen het hy egter ’n sleutelspeler geword tydens Arsenal se dubbel sukses in die liga en die [[FA Cup]]. In 2000 het hy vir [[FC Barcelona|Barcelona]] geteken in ’n ooreenkoms van £25 miljoen, en hy het die duurste Nederlandse speler ooit geword. Die klub het egter geen trofeë tydens sy verblyf gewen nie, en verskeie afrigterswisselings het hom ’n minder belangrike speler gemaak. ’n Aanhoudende kniebesering het hom in 2004 laat uittree, maar hy het in 2008 teruggekeer en een seisoen vir Go Ahead Eagles gespeel voordat hy weer uittree. In 2012 is Overmars aangestel as direkteur van sokker by Ajax. Hy het die pos in Februarie 2022 verlaat ná “’n reeks ongepaste boodskappe aan verskeie vroulike kollegas”, volgens ’n amptelike verklaring van die klub.<ref>{{cite news |title='Ashamed' Overmars leaves Ajax role |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60285797 |access-date=7 February 2022 |work=BBC Sport |date=7 February 2022}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Sponsoren verlaten FC Antwerp vanwege aanstelling Overmars |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2022/03/24/sponsoren-verlaten-fc-antwerp-vanwege-aanstelling-overmars-a4104899 |access-date=2022-03-24 |website=NRC |date=24 March 2022 |language=nl |last1=Tunali |first1=Tan }}</ref> Op internasionale vlak het Overmars elf jaar vir die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] gespeel. Hy het op sy debuut in 1993 teen Turkye ’n doel aangeteken en was deel van die Nederlandse span by vier groot toernooie: die [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekers]] van [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], en die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskappe]] van 2000 en 2004. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Overmars, Marc}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] c5qkjnsmma5jn0l2j7kwia5sdes1tkc 0 456592 2892808 2859746 2026-04-11T19:24:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892808 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Olivier Giroud | image = [[Lêer:Olivier Giroud December 2024.png|240px]] | caption = Giroud in 2024 | full_name = Olivier Jonathan Giroud | birth_date = {{birth date and age|1986|9|30|df=y}} | birth_place = Chambéry, [[Auvergne-Rhône-Alpes]], [[Frankryk]] | height = 1,93 m<ref>{{cite web |title=Olivier Giroud |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/first-team/olivier-giroud?pageTab=biography |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005194921/https://www.chelseafc.com/en/teams/first-team/olivier-giroud?pageTab=biography |archive-date=5 October 2018 |access-date=5 October 2018 |publisher=Chelsea F.C.}}</ref> | position = Doelskieter | currentclub = [[Lille OSC|Lille]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 1992–1999 | youthclubs1 = Froges | youthyears2 = 1999–2005 | youthclubs2 = [[Grenoble Foot 38|Grenoble]] | years1 = 2005–2008 | clubs1 = [[Grenoble Foot 38|Grenoble]] | caps1 = 23 | goals1 = 2 | years2 = 2007–2008 | clubs2 = → [[FC Istres|Istres]] (leen) | caps2 = 33 | goals2 = 14 | years3 = 2008–2010 | clubs3 = [[Tours FC|Tours]] | caps3 = 44 | goals3 = 24 | years4 = 2010–2012 | clubs4 = [[Montpellier HSC|Montpellier]] | caps4 = 73 | goals4 = 33 | years5 = 2010 | clubs5 = → [[Tours FC|Tours]] (leen) | caps5 = 17 | goals5 = 6 | years6 = 2012–2018 | clubs6 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps6 = 180 | goals6 = 73 | years7 = 2018–2021 | clubs7 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | caps7 = 75 | goals7 = 17 | years8 = 2021–2024 | clubs8 = [[AC Milan]] | caps8 = 97 | goals8 = 39 | years9 = 2024–2025 | clubs9 = [[Los Angeles FC]] | caps9 = 21 | goals9 = 3 | years10 = 2025– | clubs10 = [[Lille OSC|Lille]] | caps10 = 14 | goals10 = 4 | nationalyears1 = 2011–2024 | nationalteam1 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps1 = 137 | nationalgoals1 = [[:en:List of international goals scored by Olivier Giroud|57]] | club-update = 14 Desember 2025 }} '''Olivier Jonathan Giroud''' (gebore [[30 September]] [[1986]]) is ’n [[Frankryk|Franse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n doelskieter vir die [[Ligue 1]]-klub Lille speel. Hy is die huidige voorste doelskieter van alle tye vir die [[Franse nasionale sokkerspan|Franse nasionale span]].<ref>{{Cite web|url=https://www.lafc.com/players/olivier-giroud-x8781/|title=Olivier Giroud|website=Los Angeles Football Club|access-date=2025-12-16}}</ref> Hy is van Italiaanse afkoms aan beide sy oumas se kant.<ref>{{cite web |title=Aux origines de Payet, Giroud et Griezmann |url=https://www.rfgenealogie.com/s-informer/infos/celebrites/aux-origines-de-payet-giroud-et-griezmann |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218212245/https://www.rfgenealogie.com/s-informer/infos/celebrites/aux-origines-de-payet-giroud-et-griezmann |archive-date=18 February 2018 |access-date=30 March 2018 |website=La revue française de Généalogie}}</ref><ref>{{cite web |date=10 June 2016 |title=Giroud, la Marseillaise et sa mamie |url=http://www.sofoot.com/giroud-la-marseillaise-et-sa-mamie-223738.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173235/http://www.sofoot.com/giroud-la-marseillaise-et-sa-mamie-223738.html |archive-date=31 March 2018 |access-date=30 March 2018 |website=SOFOOT.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Espace de Recueillement de Madame Yvonne GIROUD |url=https://www.libramemoria.com/defunts/-giroud-yvonne/de2cc4ae87824973ba774cf5b882d71c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111222009/https://www.libramemoria.com/defunts/-giroud-yvonne/de2cc4ae87824973ba774cf5b882d71c |archive-date=11 January 2023 |access-date=2023-01-18 |website=www.libramemoria.com |language=fr}}</ref> Giroud het sy senior klubloopbaan by sy tuisdorp se klub Grenoble begin, voordat hy hom in 2008, op 21-jarige ouderdom, by Tours aangesluit het. In 2010 is hy as Speler van die Jaar in Ligue 2 aangewys nadat hy as die liga se voorste doelskieter geëindig het. Daarna het hy onderwerp geword van ’n destydse klubrekordoorplasing toe hy vir €2 miljoen na Montpellier verhuis het, waar hy die klub se eerste Ligue 1-titel gewen en in 2012 as liga se voorste doelskieter geëindig het. Daarna het hy by [[Arsenal F.C.|Arsenal]] aangesluit, waar hy drie [[FA Cup]]-titels gewen het en gehelp het om die klub se nege-jarige trofeëdroogte te beëindig; hy is die klub se agtiende hoogste doelskieter van alle tye. In 2018 het Giroud by stadsmededingers [[Chelsea FC|Chelsea]] aangesluit vir £18 miljoen, waar hy die FA Cup, die [[UEFA Champions League]] en die [[UEFA Europa League]] gewen het; in laasgenoemde het hy in 2019 as voorste doelskieter geëindig. In 2021 het Giroud by [[AC Milan]] aangesluit en gehelp om die [[Serie A]] seisoen van 2021/22 te wen, wat die klub se 11-jarige ligatiteldroogte beëindig het. Ná ’n eenjarige tydperk in die Verenigde State, waar hy vir die [[Major League Soccer]]-span Los Angeles FC gespeel het, het hy na Frankryk en Ligue 1 teruggekeer en by Lille aangesluit. Giroud het sy senior internasionale debuut vir die Franse nasionale span in 2011 op 25-jarige ouderdom gemaak en daarna 137 wedstryde gespeel, insluitend deelname aan sewe groot toernooie. Hy is Frankryk se voorste doelskieter van alle tye. By UEFA Euro 2016 het hy die Bronskoen ontvang as gesamentlike tweede hoogste doelskieter toe Frankryk tweede geëindig het. Hy het later die 2018 FIFA Wêreldbeker gewen en as naaswenner geëindig by die 2022 FIFA Wêreldbeker, waar Giroud weer die Bronskoen ontvang het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Giroud, Olivier}} [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] qem2z8z7uba6oqky92w3qdv71w7ps8a 0 456602 2892805 2859819 2026-04-11T19:22:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892805 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:OGC_Nice_(simplified_logo).svg|150px]] | klubnaam = OGC Nice | vollenaam = Olympique Gymnaste Club de Nice | bynaam = ''Les Aiglons'' (Die Arende)<br />''Le Gym'' | stigting = {{Start date and age|df=yes|1904|7|9}} | stadion = Allianz Riviera, [[Nice]] | kapasiteit = 36 178<ref>{{Cite web | url=https://www.ogcnice.com/en/stadium/stadium-presentation | title=OGC Nice Stadium - Allianz Riviera | access-date=16 February 2019 | archive-date=28 December 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171228142436/https://www.ogcnice.com/en/stadium/stadium-presentation | url-status=dead }}</ref> | voorsitter = {{vlagikoon|FRA}} Jean-Pierre Rivère | afrigter = {{vlagikoon|FRA}} Franck Haise | kaptein = | liga = [[Ligue 1]] | patroon_la1 = _nice2526h | patroon_b1 = _nice2526h | patroon_ra1 = _nice2526h | patroon_sh1 = _monterrey1213t1 | patroon_so1 = _nice2526hl | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = ff0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = 000000 | kouse1 = 000000 | patroon_la2 =_nice2526A | patroon_b2 = _nice2526A | patroon_ra2 = _nice2526A | patroon_sh2 = _nice2526A | patroon_so2 =_nice2526Al | linkerarm2 =f6f5f1 | liggaam2 = f6f5f1 | regterarm2 = f6f5f1 | broek2 = f6f5f1 | kouse2 = f6f5f1 |eienaar={{vlagikoon|VK}} Ineos}} '''Olympique Gymnaste Club de Nice''' ([[Frans|Franse]] uitspraak: [ɔlɛ̃pik ʒimnast klœb də nis]), algemeen bekend as OGC Nice of net Nice, is ’n [[Frankryk|Franse]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] wat in [[Nice]] gebaseer is. Die klub is in 1904 gestig en speel tans in [[Ligue 1]], die hoogste afdeling van Franse sokker. Nice speel sy tuiswedstryde in die Allianz Riviera. Nice is oorspronklik gestig onder die naam ''Gymnaste Club de Nice'' en is een van die stigterslede van die eerste afdeling van Franse sokker. Die klub het Ligue 1 vier keer gewen, die Trophée des Champions een keer en die Coupe de France drie keer. Die meeste van sy eerbewyse is in die 1950’s behaal, toe die klub bestuur is deur afrigters soos Numa Andoire, die Engelsman William Berry, en Jean Luciano. Die klub se jongste trofee was die Coupe de France in 1997, nadat hulle Guingamp in die eindstryd op strafskoppe met 4–3 verslaan het. Nice se kleure is rooi en swart. ==Verwysings== {{verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nice, OGC}} [[Kategorie:Franse sokkerklubs]] 1btbg8vivm3z7m2rlaowatfoytejwx0 0 456632 2892944 2860002 2026-04-12T02:39:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892944 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Paul Gascoigne | image = [[Lêer:Paul Gascoigne 2021.png|220px]] | caption = Gascoigne in 2021 | full_name = Paul John Gascoigne | birth_date = {{birth date and age|1967|5|27|df=y}} | birth_place = [[Gateshead]], [[Engeland]] | height = 1,77 m | position = Aanvallende middelvelder | youthyears1 = 1980–1985 | youthclubs1 = [[:en:Newcastle United F.C. Reserves and Academy|Newcastle United]] | years1 = 1985–1988 | clubs1 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] | caps1 = 92 | goals1 = 21 | years2 = 1988–1992 | clubs2 = [[Tottenham Hotspur]] | caps2 = 92 | goals2 = 19 | years3 = 1992–1995 | clubs3 = [[SS Lazio|Lazio]] | caps3 = 43 | goals3 = 6 | years4 = 1995–1998 | clubs4 = [[Glasgow Rangers|Rangers]] | caps4 = 74 | goals4 = 30 | years5 = 1998–2000 | clubs5 = [[Middlesbrough FC|Middlesbrough]] | caps5 = 41 | goals5 = 4 | years6 = 2000–2002 | clubs6 = [[Everton FC|Everton]] | caps6 = 32 | goals6 = 1 | years7 = 2002 | clubs7 = [[Burnley FC|Burnley]] | caps7 = 6 | goals7 = 0 | years8 = 2003 | clubs8 = [[Gansu Tianma FC|Gansu Tianma]] | caps8 = 4 | goals8 = 2 | years9 = 2004 | clubs9 = [[Boston United FC|Boston United]] | caps9 = 4 | goals9 = 0 | totalcaps = 388 | totalgoals = 83 | nationalyears1 = 1987–1988 | nationalteam1 = [[:en:England national under-21 football team|Engeland o/21]] | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 5 | nationalyears2 = 1989 | nationalteam2 = [[:en:England national football B team|Engeland B]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 1988–1998 | nationalteam3 = [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] | nationalcaps3 = 57 | nationalgoals3 = 10 | manageryears1 = 2005 | managerclubs1 = [[Kettering Town FC|Kettering Town]] }} '''Paul John Gascoigne''' (/ˈɡæskɔɪn/; gebore [[27 Mei]] [[1967]]), bynaam '''Gazza''', is ’n voormalige [[Engeland|Engelse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvallende middelveldspeler gespeel het. Hy word beskou as een van die beste spelverdelers van sy geslag en een van die beste Engelse sokkerspelers van alle tye.<ref>{{cite web | url=https://www.goal.com/en/news/2274/goalcoms-top-50-english-players/2009/06/02/1300133/goalcoms-top-50-english-players-paul-gascoigne-14 | title=Goal.com's Top 50 English Players: Paul Gascoigne (14) | work=[[:en:Goal (website)|Goal]] | first=Alan |last=Dawson | access-date=26 August 2020 }}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.football365.com/news/top-ten-the-best-1990s-playmakers-ft-gazza#:~:text=Gascoigne%20was%20a%20superlative%20playmaker,of%20immaturity%20combined%20with%20addiction. |title= Top ten: The best 1990s playmakers (ft. Gazza) |date= 22 April 2017 |publisher=Football365|access-date=28 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-25-best-english-players-ever |title= Ranked! The 25 best English players ever |work= FourFourTwo |date= 11 June 2022 |access-date=5 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url= https://bleacherreport.com/articles/697376-englands-best-the-50-greatest-to-have-ever-worn-the-three-lions |title= England's Best: The 50 Greatest to Have Ever Worn the 'Three Lions' |publisher=BleacherReport|access-date=5 March 2023}}</ref> Die National Football Museum beskryf hom as “wyd erken as die mees natuurlik begaafde Engelse sokkerspeler van sy generasie”.<ref name="nfm">{{Cite web |url=http://www.nationalfootballmuseum.com/halloffame/paul-gascoigne |title=Paul Gascoigne |publisher=National Football Museum |access-date=5 October 2014}}</ref> Op klubvlak het hy vir [[Newcastle United FC|Newcastle United]], [[Tottenham Hotspur]], [[SS Lazio|Lazio]], [[Glasgow Rangers]], [[Middlesbrough FC|Middlesbrough]] en [[Everton FC|Everton]] gespeel, en later korter tydperke by [[Burnley FC|Burnley]], Gansu Tianma in [[Volksrepubliek China|China]] en Boston United gehad. Hy het die [[Engelse nasionale sokkerspan|Engelse nasionale span]] van 1988 tot 1998 verteenwoordig, waarvoor hy 57 keer gekies is en tien doele aangeteken het. Hy was deel van die Engelse span wat vierde geëindig het by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|Wêreldbekertoernooi in 1990]], waar hy beroemd in trane uitgebars het nadat hy in die halfeindstryd teen [[Duitse nasionale sokkerspan|Wes-Duitsland]] ’n geelkaart ontvang het, wat sou beteken het dat hy vir die eindstryd geskors sou wees indien Engeland die wedstryd gewen het. Hy het ook gehelp dat die span die halfeindronde van [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 1996]] haal, wat onder meer sy doel teen [[Skotse nasionale sokkerspan|Skotland]] ingesluit het; dié doel is in 2013 beskryf as “een van die mees ikoniese doele in die spel se onlangse geskiedenis”.<ref>{{cite web | url= https://www.theguardian.com/football/blog/2013/aug/13/vault-paul-gascoigne-wondergoal-scotland-euro-96 | title= From the Vault: Paul Gascoigne's wondergoal against Scotland at Euro 96| first=Paul| last=Campbell| work=[[The Guardian]] | date=13 August 2013 | access-date=29 March 2019}}</ref> Ná sy sokkerloopbaan het hy met [[alkoholisme]] gesukkel.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2024/mar/06/paul-gascoigne-sad-drunk-agent-spare-room|title=Paul Gascoigne says he is a ‘sad drunk’ and lives in his agent’s spare room|date=2024-03-06|website=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-17}}</ref> == Klubloopbaan == === Newcastle === Gascoigne het tussen 1984 en 1988 by Newcastle United ontwikkel. As jeugspeler het hy die klub se o/18-span na die ''FA Youth Cup''-titel in 1985 gelei en twee doele aangeteken in die eindstryd teen Watford op Vicarage Road. Sy prestasies het die aandag van afrigter Jack Charlton getrek. Hy het sy eerstespan-debuut in April 1985 gemaak teen [[Queens Park Rangers]] by [[St. James’ Park|St James' Park]]. Onder Willie McFaul het hy in die beginelf vasgespeel, sy eerste liga-doel teen Oxford United aangeteken en hom as ’n sleutelspeler gevestig. In 1987/88 is hy aangewys as ''PFA Young Player of the Year'' en in die PFA-span van die Jaar ingesluit, met lof van klublegende Jackie Milburn. In ’n 0–0-gelykop teen Wimbledon by Plough Lane in Februarie 1988 het die hard-man [[Vinnie Jones]] hom spesifiek geteiken. In ’n voorval wat later wyd in die media afgebeeld is, het Jones hom aan die geslagsdele gegryp, wat Gascoigne laat skree het van pyn.<ref>{{Cite web|url=https://www.thesun.co.uk/sport/football/7312348/paul-gascoigne-vinnie-jones-talksport-reunited/|title=Paul Gascoigne and Vinnie Jones recall that iconic ball-grabbing moment 30 years ago as part of talkSPORT’s Re:United series|date=2018-09-21|website=The Sun|access-date=2025-12-17}}</ref> Te midde van klub-onstabiliteit en groot oordragrumoere, insluitend belangstelling van [[Manchester United]] en afrigter [[Alex Ferguson]], het Gascoigne uiteindelik in 1988 vir ’n Britse rekordbedrag van £2,2 miljoen by Tottenham Hotspur aangesluit. === Tottenham === Gascoigne het in 1988 by Tottenham Hotspur aangesluit en onmiddellik sy impak gemaak. In sy debuutseisoen het hy 7 doele in 37 wedstryde aangeteken en Spurs gehelp om sesde in die Eerste Afdeling (wat deesdae bekend staan as die Premier League) te eindig. Die span het in 1989/90 tot derde plek opgeklim. Op 26 September 1990 het hy vier doele teen Hartlepool United in die [[EFL Cup|Ligabeker]] aangeteken. Gascoigne is in 1990 aangewys as [[BBC]] Sport se Personality of the Year en ook as Spurs se Speler van die Jaar. In die 1990–91-seisoen is hy op die PFA-span van die Jaar gelys en het hy Spurs gehelp tot die FA Cup-eindstryd, waar hy die openingsdoel teen [[Arsenal F.C.|Arsenal]] aangeteken het. Gascoigne se eindstryd het tragies geëindig toe hy 15 minute in ’n gevaarlike tackle op Gary Charles sy regterkruisband geskeur het en van die veld op ’n drager gebring moes word. Hoewel ''Spurs'' uiteindelik die beker gewen het, het hy die hele 1991/92-seisoen misgeloop. ’n Verdere kniebesering na ’n insident in ’n nagklub het sy herstel vertraag. ’n Beplande oordrag na Italië het die Britse media vir 1991 gedomineer. === Lazio === Gascoigne het uiteindelik by Lazio aangesluit vir ’n fooi van £5,5 miljoen, ontvang ’n £2 miljoen tekenbonus en ’n kontrak van £22,000 per week. Hy het sy [[Serie A]]-debuut op 27 September 1992 teen Genoa gemaak. Alhoewel hy goed deur die ondersteuners ontvang is, het hy sukkel om in Italië te vestig weens media-aandag en kontroversiële voorvalle, soos dat hy verslaggewers geslaan het en op televisie geruik het. Sy vorm was wisselvallig, maar hy het die Rome-[[Derby (sport)|derby]] teen [[AS Roma]] met ’n laat doel gelyk gespeel en Lazio na ’n vyfde plek in die liga gehelp, wat kwalifikasie vir Europese kompetisie vir die eerste keer in 16 jaar beteken het. Hy het ook ’n gesigsbeen gebreek tydens internasionale pligte en moes die res van die seisoen met ’n masker speel. In 1993/94 het Gascoigne gesukkel met sy gewig en is deur afrigter Dino Zoff verplig om 13 kg te verloor om sy plek in die eerstespan te behou. Hy het later die klub as kaptein teen Cremonese gelei. In 1994 het Zdeněk Zeman as afrigter by Lazio aangesluit, maar Gascoigne het ongelukkig ’n been gebreek tydens ’n oefening en was ongelukkig met Zeman se streng fiksheidsbeleid. Weens hierdie spanning het beide speler en klub besluit om aan die einde van die 1994–95-seisoen te skei. === Glasgow Rangers === Gascoigne het in Julie 1995 by Rangers aangesluit vir ’n klubrekordbedrag van £4,3 miljoen en het ’n onmiddellike en groot invloed gehad. In die 1995/96-seisoen het hy ’n sleutelrol gespeel toe Rangers die [[Scottish Premier League|Skotse Premierliga]] en die Skotse Beker gewen het. Hy het 19 doele in 42 wedstryde aangeteken, insluitende ’n gedenkwaardige solo-doel in die [[Old Firm]]-derby teen [[Celtic FC|Celtic]] en ’n driekuns teen [[Aberdeen FC|Aberdeen]]. Aan die einde van die seisoen is hy aangewys as PFA Scotland Spelers se Speler van die Jaar en SFWA Sokkerspeler van die Jaar. In 1996/97 het Rangers weer die liga gewen, hul negende titel agtereenvolgens, en ook die Skotse Ligabeker verower. Gascoigne het 17 doele in 34 wedstryde behaal, maar sy vorm en fiksheid het begin wissel, terwyl sy alkoholgebruik toenemende kommer by die afrigtingspan veroorsaak het. Die 1997/98-seisoen was minder suksesvol. Gascoigne was betrokke by verskeie kontroversies tydens Old Firm-wedstryde, is vir geweldadige gedrag geskors en het slegs drie doele in 28 wedstryde aangeteken. Hy is later verkoop, waarna Rangers die liga aan Celtic afgestaan en die Skotse Beker-eindstryd teen Heart of Midlothian verloor het. === Middlesbrough === Gascoigne het in Maart 1998 Skotland verlaat en vir £3,45 miljoen by Middlesbrough aangesluit, waar sy voormalige Engeland-spanmaat Bryan Robson die afrigter was. Sy eerste wedstryd was die Ligabeker-eindstryd-nederlaag teen [[Chelsea FC|Chelsea]] by die [[Wembley-stadion]], waarin hy as plaasvervanger ingekom het. Hy het sewe wedstryde in die Eerste Afdeling gespeel en Middlesbrough gehelp om as naaswenners agter [[Nottingham Forest]] na die Premier League te promoveer. Voor die 1998/99-seisoen het Gascoigne persoonlike probleme ervaar, wat geestelike nood ingesluit het nadat hy homself blameer het vir die dood van ’n vriend, wat gesterf het ná ’n aand se drankgebruik saam met Gascoigne en ’n groep vriende. Ten spyte hiervan het hy die seisoen sterk begin en gehelp dat Middlesbrough teen Kersfees vierde lê. Die span het uiteindelik negende geëindig, terwyl Gascoigne drie doele in 26 Premier League-wedstryde aangeteken het; sy vorm het selfs spekulasie oor ’n moontlike terugkeer na die England national team onder afrigter Kevin Keegan aangevuur. In 1999/2000 het sy loopbaan egter ’n skerp agteruitgang beleef. Hy het sy arm gebreek ná ’n voorval met George Boateng tydens ’n 4–0-nederlaag teen Aston Villa by die Riverside-stadion, waarna hy ’n drie-wedstryd-skorsing en ’n boete van £5 000 ontvang het. === Everton === Gascoigne het in Julie 2000 op ’n vrye oordrag by Everton aangesluit en ’n tweejaarkontrak onderteken onder afrigter Walter Smith. Hy het die 2000/01-seisoen belowend begin, maar ’n gebrek aan fiksheid, aanhoudende ligte beserings en depressie het daartoe gelei dat hy teen Kersfees uit die eerstespan verdwyn het. Ná ’n verblyf in ’n alkoholrehabilitasiekliniek het hy in 2001/02 teruggekeer en sy enigste doel vir Everton teen Bolton Wanderers aangeteken, wat ook sy laaste doel in Engelse sokker was. ’n Herniabesering het hom egter vir drie maande uitgesluit. Nadat Smith die klub verlaat het en David Moyes oorgeneem het, het Gascoigne kort daarna Everton verlaat. === Latere loopbaan === Ná sy vertrek van Everton het Gascoigne die 2001/02-seisoen afgesluit by Burnley, waar hy ses wedstryde gespeel het voordat hy die klub verlaat het. In dieselfde jaar het hy ’n onsuksesvolle proeflopie by D.C. United in die [[VSA]] gehad en ook geen kontrak by Gillingham gekry nie. In Februarie 2003 het hy ’n korttermyn-kontrak as speler-afrigter by Gansu Tianma in China onderteken, waar hy twee doele aangeteken het, maar weens alkohol- en depressieprobleme moes hy die klub vroeg verlaat. In 2004 het hy as speler-afrigter by Boston United aangesluit, maar ná slegs ’n paar wedstryde vertrek. Sedert die einde van sy sokkerloopbaan is Gascoigne se lewe gereeld in die Engelse pers belig weens sy langdurige stryd met alkoholmisbruik en geestesgesondheidsprobleme.<ref name=":0" /> == Internasionale loopbaan == Gascoigne het sy internasionale loopbaan in 1987 by die Engeland o/21-span begin en is in 1988 deur [[Bobby Robson]] vir die senior Engeland span opgeroep. Hy het sy eerste doel vir Engeland in 1989 aangeteken en hom gevestig as ’n sleutelspeler in die aanloop tot die 1990 Wêreldbeker in Italië. By dié toernooi het hy ’n uitstaande rol gespeel met belangrike assists en vertonings, en wêreldwyd aandag getrek toe hy in trane was ná ’n geelkaart in die halfeindstryd teen Wes-Duitsland — ’n oomblik wat hom ’n nasionale ikoon gemaak het. Engeland is uiteindelik in die halfeindstryd uitgeskakel ná ’n strafdoelstryd. Beserings het hom groot toernooie laat misloop, insluitend UEFA Euro 1992, maar hy het teruggekeer vir UEFA Euro 1996 op tuisbodem onder Terry Venables. Daar het hy een van die mees ikoniese doele in Engelse sokkergeskiedenis teen Skotland aangeteken en Engeland tot die halfeindronde gehelp, waar hulle weer deur aartsvyande Duitsland uitgeskakel is. Onder Glenn Hoddle was Gascoigne deel van die span wat die Tournoi de France in 1997 gewen het en hy het gehelp met kwalifikasie vir die 1998 Wêreldbeker. Nietemin is hy nie vir die eindtoernooi gekies nie weens dissiplinêre en fiksheidskwessies. Gascoigne het uiteindelik 57 wedstryde vir Engeland gespeel en tien doele aangeteken; hy het ná 1998 nooit weer vir die nasionale span gespeel nie. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gascoigne, Paul}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1967]] [[Kategorie:Lewende mense]] 31h7lbtocxkitygchi203cdu3pucg7a 0 456754 2892683 2861233 2026-04-11T18:39:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892683 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Joe Fagan | image = | caption = | alt = | full_name = Joseph Francis Fagan | birth_date = {{birth date|1921|3|12|df=y}} | birth_place = Walton, [[Liverpool]], [[Engeland]] | death_date = {{death date and age|2001|6|30|1921|3|12|df=y}} | death_place = [[Liverpool]], [[Engeland]] | height = | position = Vleuel-half (middelvelder) | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 1937–1938 | years2 = 1938–1951 | years4 = 1951–1953 | years5 = 1953–1954 | years6 = 1954–1955 | clubs1 = [[Earlestown Bohemians FC|Earlestown Bohemians]] | clubs2 = [[Manchester City]] | clubs4 = [[Nelson FC|Nelson]] | clubs5 = [[Bradford (Park Avenue) A.F.C.|Bradford Park Avenue]] | clubs6 = [[Altrincham FC|Altrincham]] | caps1 = | caps2 = 158 | caps4 = 45 | caps5 = 3 | caps6 = 30 | goals1 = | goals2 = 2 | goals4 = 4 | goals5 = 0 | goals6 = 1 | totalcaps = 236 | totalgoals = 7 | manageryears1 = 1951–1953 | manageryears2 = 1983–1985 | managerclubs1 = [[Nelson FC|Nelson]] (speler-afrigter) | managerclubs2 = [[Liverpool FC|Liverpool]] }} '''Joseph Francis Fagan''' ([[12 Maart]] [[1921]] – [[30 Junie]] [[2001]]) was ’n [[Engeland|Engelse]] [[Sokker|sokkerspeler]] en afrigter. Hy het vir [[Manchester City]] in die Football League First Division (die huidige [[Premier League|Premierliga]]) gespeel as ’n vleuel-half (middelvelder). Namate sy spelersloopbaan tot ’n einde gekom het, het hy besluit om afrigter te word en by klubs in laer ligas gewerk voordat hy in 1958 die geleentheid gekry het om by [[Liverpool FC|Liverpool]] aan te sluit. Vanaf Desember 1959 het hy saam met [[Bill Shankly]] en [[Bob Paisley]] gewerk en was hy baie suksesvol in sy afrigting van die klub se reserwespanne. Hy was hoofsaaklik verantwoordelik vir die ontwikkeling van toekomstige sterspelers soos [[Roger Hunt]], Ian Callaghan en Tommy Smith. Nadat Shankly in 1974 afgetree het, het Fagan assistentbestuurder onder Paisley geword en uiteindelik self bestuurder toe Paisley in 1983 afgetree het. In sy eerste seisoen het Fagan ’n historiese “treble” behaal toe Liverpool die [[UEFA Champions League|Europese Beker]], die Liga-kampioenskap en die [[EFL Cup|Ligabeker]] gewen het. Hy het besluit om aan die einde van sy tweede seisoen af te tree, en sy laaste wedstryd as afrigter was die Europese Beker-eindstryd op 29 Mei 1985, wat die toneel was van die [[Heizelstadion-ramp]]. Fagan was ’n eenvoudige man wat in die eenvoud van sokker geglo het en ’n toegewyde familieman was wat verkies het om sy werk stilweg te doen en die kollig te vermy. Hy en sy gesin het gedurende sy hele Liverpool-loopbaan en daarna in dieselfde huis naby Anfield gewoon.<ref>{{cite web |author=Laura Jones |url=http://www.crosbyherald.co.uk/news/crosby-news/2010/10/08/tributes-paid-as-liverpool-fc-legend-joe-fagan-s-widow-lil-dies-100252-27427028/ |title=Tributes paid as Liverpool FC legend Joe Fagan's widow Lil dies |work=Crosby Herald |date=8 October 2010 |access-date=13 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114032905/http://www.crosbyherald.co.uk/news/crosby-news/2010/10/08/tributes-paid-as-liverpool-fc-legend-joe-fagan-s-widow-lil-dies-100252-27427028/ |archive-date=14 January 2014 |df=dmy-all }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fagan, Joe}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1921]] [[Kategorie:Sterftes in 2001]] jfmxcl7vztr4w21oc8x95qcv5qe82vg 0 456757 2892686 2861298 2026-04-11T18:40:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892686 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = John Barnes | image = [[Lêer:John Barnes in Singapore, 2023 01.jpg|240px]] | caption = Barnes in 2023 | full_name = John Charles Bryan Barnes | birth_date = {{birth date and age|1963|11|07|df=y}} | birth_place = [[Kingston, Jamaika|Kingston]], [[Jamaika]] | height = 1,81 m<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/269/John-Barnes/overview |title=John Barnes: Overview |publisher=Premier League |access-date=16 November 2019}}</ref> | position = Linkervleuel | youthyears1 = | youthclubs1 = Stowe Boys Club | years1 = 1980–1981 | clubs1 = Sudbury Court | caps1 = | goals1 = | years2 = 1981–1987 | clubs2 = [[Watford FC|Watford]] | caps2 = 233 | goals2 = 65 | years3 = 1987–1997 | clubs3 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps3 = 314 | goals3 = 84 | years4 = 1997–1999 | clubs4 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] | caps4 = 27 | goals4 = 6 | years5 = 1999 | clubs5 = [[Charlton Athletic FC|Charlton Athletic]] | caps5 = 12 | goals5 = 0 | totalcaps = 586 | totalgoals = 155 | nationalyears1 = 1982–1983 | nationalteam1 = [[:en:England national under-21 football team|Engeland o/21]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1983–1995<ref>{{Cite news|title=John Charles Bryan Barnes - International Appearances|publisher=The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/jbarnes-intlg.html}}</ref> | nationalteam2 = [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] | nationalcaps2 = 79 | nationalgoals2 = 10 | manageryears1 = 1999–2000 | managerclubs1 = [[Celtic FC|Celtic]] | manageryears2 = 2008–2009 | managerclubs2 = [[Jamaikaanse nasionale sokkerspan|Jamaika]] | manageryears3 = 2009 | managerclubs3 = [[Tranmere Rovers FC|Tranmere Rovers]] }} '''John Charles Bryan Barnes''' (gebore [[7 November]] [[1963]]) is ’n voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]] en afrigter. Hy word dikwels beskou as een van die grootste [[Engeland|Engelse]] spelers van alle tye en een van [[Liverpool FC|Liverpool]] se beste spelers ooit.<ref>{{cite web|url= https://bleacherreport.com/articles/697376-englands-best-the-50-greatest-to-have-ever-worn-the-three-lions |title= England's Best: The 50 Greatest to Have Ever Worn the 'Three Lions' |publisher=BleacherReport|access-date=5 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url= https://bleacherreport.com/articles/1575948-liverpool-legend-why-john-barnes-is-my-favourite-liverpool-player-of-all-time |work=Bleacher Report |title= Liverpool Legend: Why John Barnes Is My Favourite Liverpool Player of All Time |date=23 March 2013|access-date=7 January 2023}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.football365.com/news/john-barnes-liverpool-world-in-motion-masterchef |work=Football 365 |title= A tribute to John Barnes: The footballer, the artist |date=3 July 2020|access-date=7 January 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ladson |first=Matt |date=29 April 2022 |title=Ranked! The 50 best Liverpool players ever |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-50-best-liverpool-players-ever |access-date=18 June 2025 |website=FourFourTwo}}</ref> Barnes werk as skrywer, sowel as kommentator en kundige vir [[ESPN]] en [[SuperSport]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/sport/story/117678.html|title=John Barnes joins ESPN|publisher=espn.co.uk|date=24 October 2011|access-date=23 March 2012|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202514/http://www.espn.co.uk/football/sport/story/117678.html|url-status=dead}}</ref> Aanvanklik was hy ’n vinnige en vaardige linkervleuel, maar later in sy loopbaan het hy na die sentrale middelveld verhuis. Barnes het twee ligatitels en twee [[FA Cup|FA-bekers]] met Liverpool gewen. Hy het ook 79 keer vir die [[Engelse nasionale sokkerspan|Engelse nasionale span]] uitgedraf. Barnes is in [[Jamaika]] gebore en grootgemaak as seun van ’n militêre offisier uit [[Trinidad en Tobago]] en ’n Jamaikaanse moeder. Hy het saam met sy familie op 12-jarige ouderdom na [[Londen]], Engeland, verhuis. Hy het by Watford aangesluit toe hy 17 jaar oud was, in 1981, en het daarna 296 kompetitiewe wedstryde vir hulle gespeel en 85 doele aangeteken. Hy het in 1983 vir die Engelse nasionale span gedebuteer en in 1987 het hy vir £900,000 by Liverpool aangesluit. In sy tien seisoene daar het Liverpool die destydse topliga, die Eerste Afdeling, twee keer gewen en ook twee keer die FA-beker. Hy het 106 doele in 403 wedstryde aangeteken. Na twee jaar by [[Newcastle United FC|Newcastle United]] het hy sy spelersloopbaan in 1999 by Charlton Athletic beëindig. Barnes was agt maande hoofafrigter van [[Celtic FC|Celtic]] toe sy voormalige Liverpool-bestuurder [[Kenny Dalglish]] direkteur van sokker was. Hy het later die [[Jamaikaanse nasionale sokkerspan|Jamaikaanse nasionale span]] afrig (2008–09) en die Engelse klub Tranmere Rovers vir vier maande in 2009. Barnes was een keer die PFA Speler van die Jaar (1987–88) en twee keer die FWA Speler van die Jaar (1987–88 en 1989–90). In 2005 is hy in die Engelse Sokker‑Erehal opgeneem. In 2006, in ’n peiling van Liverpool-aanhangers se gunstelingspelers, het hy vyfde plek behaal; ’n jaar later het die tydskrif ''FourFourTwo'' hom as Liverpool se beste speler van alle tye benoem. In 2016 het lesers van [[The Times]] hom as Engeland se grootste linkervoetspeler van alle tye aangewys.<ref name="greatest left foot">{{cite news | url= https://www.thetimes.com/sport/football/article/barnes-finney-vote-for-englands-greatest-left-foot-rk69nmx2z | title= John Barnes wins vote for England's greatest left foot | work=[[The Times]] | date=6 October 2016 | access-date=24 March 2019}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Barnes, John}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] p88qpvmuc3dd4oubnlxwftz1xm0f3cb 0 456765 2892784 2861441 2026-04-11T19:11:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892784 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Morgan Rogers | image = [[Lêer:St. Louis City vs Aston Villa (Jul 2025) 18.jpg|240px]] | upright = | caption = Rogers in 2025 | full_name = Morgan Elliot Rogers<ref>{{cite web |url=https://www.efl.com/siteassets/image/201920/efl-professional-retain-list--free-transfers---2018-19.pdf |title=Club list of registered players: As at 19th May 2019 |publisher=English Football League |accessdate=13 July 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2002|07|26|df=y}}<ref name="11v11">{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/morgan-rogers-256473/|title=Morgan Rogers|website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=3 November 2021}}</ref> | birth_place = Halesowen, [[Wes-Midlands]], [[Engeland]] | height = 1,87 m<ref>{{cite web |url= https://www.premierleague.com/players/23968/Morgan-Rogers/overview |title=Morgan Rogers |publisher= Premier League |access-date=20 May 2025}}</ref> | position = Aanvallende middelvelder, linkervleuel | currentclub = [[Aston Villa]] | clubnumber = 27 | youthyears1 = 2010–2019 | youthclubs1 = [[:en:West Bromwich Albion F.C. Reserves and Academy|West Bromwich Albion]] | clubs1 = [[West Bromwich Albion FC|West Bromwich Albion]] | years1 = 2019 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | clubs2 = [[Manchester City]] | years2 = 2019–2023 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs3 = → [[Lincoln City FC|Lincoln City]] (leen) | years3 = 2021 | caps3 = 25 | goals3 = 6 | clubs4 = → [[AFC Bournemouth|Bournemouth]] (leen) | years4 = 2021–2022 | caps4 = 14 | goals4 = 1 | clubs5 = → [[Blackpool FC|Blackpool]] (leen) | years5 = 2023 | caps5 = 20 | goals5 = 1 | years6 = 2023–2024 | clubs6 = [[Middlesbrough FC|Middlesbrough]] | caps6 = 26 | goals6 = 2 | years7 = 2024– | clubs7 = [[Aston Villa]] | caps7 = 64 | goals7 = 16 | nationalyears1 = 2016–2017 | nationalteam1 = [[:en:England national under-15 football team|Engeland o/15]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 5 | nationalyears2 = 2017–2018 | nationalteam2 = [[:en:England national under-16 football team|Engeland o/16]] | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 5 | nationalyears3 = 2018–2019 | nationalteam3 = [[:en:England national under-17 football team|Engeland o/17]] | nationalcaps3 = 15 | nationalgoals3 = 9 | nationalyears4 = 2019–2020 | nationalteam4 = [[:en:England national under-18 football team|Engeland o/18]] | nationalcaps4 = 8 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2021–2022 | nationalteam5 = [[:en:national under-20 football team|Engeland o/20]] | nationalcaps5 = 4 | nationalgoals5 = 1 | nationalyears6 = 2024 | nationalteam6 = [[:en:England national under-21 football team|Engeland o/21]] | nationalcaps6 = 7 | nationalgoals6 = 4 | nationalyears7 = 2024– | nationalteam7 = [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] | nationalcaps7 = 12 | nationalgoals7 = 1 | club-update = 14 December 2025 | ntupdate = 17 November 2025 }} '''Morgan Elliot Rogers''' (gebore [[26 Julie]] [[2002]]) is ’n [[Engeland|Engelse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvallende middelvelder of linkervleuel vir die [[Premier League]]-klub [[Aston Villa]] en die [[Engelse nasionale sokkerspan|Engelse nasionale span]] speel. As ’n veelsydige speler oor verskeie aanvallende posisies, is Rogers bekend vir sy fisieke krag, aanvallende lopies en balbeheer. Rogers is ’n produk van die West Bromwich Albion-akademie. Hy het hom in 2019 by [[Manchester City]] aangesluit, maar het geen wedstryde vir die klub gespeel nie. Ná uitleentydperke by Lincoln City, [[AFC Bournemouth|Bournemouth]] en Blackpool het hy hom in 2023 by [[Middlesbrough FC|Middlesbrough]] aangesluit. Ná ’n halwe seisoen by die klub het Rogers in 2024 vir ’n berigte bedrag van £8 miljoen by Aston Villa geteken. Ná ’n deurbraakseisoen met Villa, waarin hy as hul Jong Speler van die Seisoen aangewys is, het Rogers in 2025 die PFA-toekenning vir Jong Speler van die Jaar gewen. Rogers het Engeland op alle internasionale vlakke verteenwoordig, van onder-15 tot senior vlak, en het sy senior internasionale debuut in 2024 gemaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rogers, Morgan}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2002]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9esstog2q6if9omhq0ursqbab7tr1sw 0 456864 2892685 2862465 2026-04-11T18:40:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892685 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = John Aldridge | image = [[Lêer:John Aldridge in Singapore, 2023 02.jpg|240px]] | caption = Aldridge in 2023 | full_name = John William Aldridge | birth_date = {{birth date and age|df=y|1958|09|18}} | birth_place = [[Liverpool]], [[Engeland]] | height = 1,80 m<ref>{{cite book |title=Rothmans Football Yearbook 1987–88 |editor-first=Peter |editor-last=Dunk |publisher=Queen Anne Press |location=London |date=1987 |page=222 |isbn=978-0-356-14354-5}}</ref> | position = Doelskieter | youthyears1 = 1978–1979 | youthclubs1 = [[South Liverpool FC|South Liverpool]] | years1 = 1979–1984 | clubs1 = [[Newport County AFC|Newport County]] | caps1 = 170 | goals1 = 69 | years2 = 1984–1987 | clubs2 = [[Oxford United FC|Oxford United]] | caps2 = 114 | goals2 = 72 | years3 = 1987–1989 | clubs3 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps3 = 83 | goals3 = 50 | years4 = 1989–1991 | clubs4 = [[Real Sociedad]] | caps4 = 63 | goals4 = 33 | years5 = 1991–1998 | clubs5 = [[Tranmere Rovers FC|Tranmere Rovers]] | caps5 = 243 | goals5 = 138 | nationalyears1 = 1986–1996 | nationalteam1 = [[Ierse nasionale sokkerspan|Ierland]] | nationalcaps1 = 69 | nationalgoals1 = 19 | totalcaps = 673 | totalgoals = 362 | manageryears1 = 1996–2001 | managerclubs1 = [[Tranmere Rovers FC|Tranmere Rovers]] }} '''John William Aldridge''' (gebore [[18 September]] [[1958]]) is ’n voormalige [[Sokker|sokkerspeler]]. Hy het die bynaam “Aldo” gehad en was ’n besonder produktiewe, rekordbrekende doelskieter. Sy totaal van 329 doele in die Engelse Sokkerliga is die sesde hoogste in die geskiedenis van Engelse sokker.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/engtops-allt.html|title=England – All-Time Topscorers – All Football League Divisions (and Premiership)|website=rsssf.org|access-date=2 April 2011}}</ref> Gedurende sy vroeë loopbaan het hy hom deur die laer ligas opgewerk en in elke Engelse liga gespeel, van die Vierde Afdeling tot die Eerste Afdeling. Hy was aanvanklik as ’n plaasvervanger vir [[Ian Rush]] gekontrakteer, toe Ian Rush in Italië gespeel het, en het meer as twee suksesvolle seisoene by Liverpool deurgebring, waar hy die liga in 1988 en die [[FA Cup|FA-beker]] in 1989 gewen het. Aldridge het daarna twee seisoene by die [[Spanje|Spaanse]] en [[Baskeland|Baskiese]] klub Real Sociedad gespeel en het die eerste nie-Baskiese speler geword wat in etlike dekades vir die klub geteken het. In 1991 het hy na Engeland teruggekeer om vir Tranmere Rovers te speel en het in 1996 hul speler-afrigter geword. Hy het in 1998 as speler uitgetree en in 2001 as afrigter bedank. Aldridge is vir die [[Ierse nasionale sokkerspan|Ierse nasionale span]] gewerf as deel van die Ierse hoofafrigter Jack Charlton se “Oupa-reël”: sy oorgrootmoeder was van [[Athlone]].<ref>{{Cite web|title=Irish Football and the 'Granny Rule'|url=https://www.soccer-ireland.com/irish-football-history/granny-rule.htm|access-date=28 August 2021|website=www.soccer-ireland.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hilton|first=Nick|date=18 March 2011|title=Shamrock Scousers: Liverpool FC hero John Aldridge recalls his happiness playing international football for Ireland|url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/shamrock-scousers-liverpool-fc-hero-3380446|access-date=28 August 2021|website=Liverpool Echo|language=en}}</ref> Hy het aan twee [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] deelgeneem en een Wêreldbeker-doel aangeteken: teen [[Meksikaanse nasionale sokkerspan|Meksiko]] tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994-toernooi]].<ref>{{Cite news|last=Byrne|first=Peter|title=Magical memories of Italia '90 linger still|url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/international/magical-memories-of-italia-90-linger-still-1.2268379|access-date=28 August 2021|newspaper=The Irish Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Daniel McDonnell: Ireland's Generation Game - How the post Italia '90 class are finally making their mark|url=https://www.independent.ie/sport/soccer/international-soccer/irelands-generation-game-how-the-post-italia-90-class-are-finally-making-their-mark-39377167.html|access-date=28 August 2021|website=independent|date=17 July 2020 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Aldridge, John}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Ierse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Lewende mense]] thvs6sju29s46rkrhch1z34va039xev 0 457010 2892744 2870651 2026-04-11T18:58:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892744 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Marguerite Porete | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 1258 | geboorteplek = [[Frankryk]] | dood_datum = 1 Junie 1310 | sterfteplek = [[Parys]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Frans | beroep = Mistikus | ander = | bekend = Skrywer van ''Die Spieël van Eenvoudige Siele'' | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Marguerite Porete''' ([[Frans]]: [maʁɡ(ə)ʁit pɔʁɛt]; [[1258]] – [[1 Junie]] [[1310]]) was 'n [[Begeune en Beghards|Begeune]], 'n Franssprekende mistikus en die outeur van ''Die Spieël van Eenvoudige Siele'', 'n werk van Christelike mistiek wat handel oor die werking van ''agape'' (goddelike liefde). Sy is in 1310 in [[Parys]] op die brandstapel verbrand vir [[kettery]] na 'n lang verhoor omdat sy geweier het om haar boek uit sirkulasie te verwyder of haar sienings te herroep. Vandag is Porete se werk van belang vir 'n diverse aantal geleerdes. Diegene wat belangstel in Middeleeuse [[Mistisisme|mistiek]], meer spesifiek Begeunse mistieke skryfwerk,<ref name="Ruh 1977">{{cite journal |last=Ruh |first=Kurt |title=Beginenmystik. Hadewijch, Mechthild von Magdeburg, Marguerite Porete |journal=Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur |publisher=S. Hirzel Verlag |volume=106 |issue=3 |year=1977 |issn=00442518 |jstor=20656220 |pages=265–277 |url=http://www.jstor.org/stable/20656220 |access-date=2025-12-04 |oclc=9972686543}}</ref><ref name="Ruh 1975">{{cite book |chapter="Le Miroir des Simples Âmes" der Marguerite Porete |editor-last1=Fromm |editor-first1=Hans |editor-last2=Harms |editor-first2=Wolfgang |editor-last3=Ruberg |editor-first3=Uwe |title=Verbum et Signum |publisher=W. Fink |publication-place=München |year=1975 |oclc=2293390 |language=de |pages=365–387}}</ref> genoem ''Die Spieël van Eenvoudige Siele'' in hul studies.<ref name="Babinsky 5">{{harvnb|Babinsky|1993|loc="Introduction" p. [https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/4/mode/2up 5]}}</ref> Die boek word ook gesien as 'n primêre teks rakende die Middeleeuse Broeders van die Vrye Gees.<ref name=thysell/> Studies van [[Meester Eckhart]] het 'n ooreenkoms getoon tussen sy en Porete se idees oor vereniging met [[God]].<ref name="Ruh 1985">{{cite book |last=Ruh |first=Kurt |chapter=Meister Eckhart und die Beginenspiritualität |chapter-url=https://archive.org/details/trent_0116300031287/page/94/mode/2up |chapter-url-access=registration |title=Meister Eckhart, Theologe, Prediger, Mystiker |url=https://archive.org/details/trent_0116300031287/page/94/mode/2up |url-access=registration |via=Internet Archive |publisher=C.H. Beck |publication-place=München |year=1985 |isbn=978-3-406-30520-7 |oclc=12910551 |language=de |page=95–114}}</ref><ref name="Colledge & Marler 1984">{{cite book |last1=Colledge |first1=Edmund |last2=Marler |first2=J.C. |chapter='Poverty of the Will': Ruusbroec, Eckhart and The Mirror of Simple Souls |chapter-url={{GBurl|id=c_VgaSN9xTsC|pg=PA14}} |editor-last1=Mommaers |editor-first1=Paul |editor-last2=Paepe |editor-first2=N. de |title=Jan van Ruusebroec: The Sources, Content and Sequels of His Mysticism |url={{GBurl|id=c_VgaSN9xTsC}} |publisher=Leuven University Press |publication-place=Leuven, Belgium |year=1984 |isbn=978-90-6186-141-6 |oclc=1135348297 |pages=14–47 |via=Google Books}}</ref><ref> Eckhart se gunsteling beskrywing van die geestelike lewe as om "sonder 'n hoekom" te leef, word deurgaans deur Porete gebruik. Byvoorbeeld, in Porete hoofstukke. 81, 86, 89, 91, 93, 100, 111, 134, 135.Babinsky, 1993, "Introduction" p. [https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/4/mode/2up 5], n. 7 p. [https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/48/mode/2up 49</ref> Porete was ook van belang vir diegene wat Middeleeuse vroueskryfwerk bestudeer.<ref name="Babinsky 5"/> == Lewe == Porete se lewe word slegs opgeteken in die verslae van haar [[Inkwisisie]]-verhoor vir kettery waartydens sy veroordeel is om op die brandstapel verbrand te word.<ref>Hierdie verslae is die eerste keer geredigeer in (Frédéricq:1889)v. 1. 'n Meer volledige uitgawe kan egter gevind word in (Verdeyen:1986)</ref> Die inligting oor Porete is waarskynlik bevooroordeeld en beslis onvolledig. Daar word gesê dat sy van die Graafskap Henegouwen, 'n Franssprekende vorstedom in die [[Heilige Romeinse Ryk]], afkomstig was, maar dit is onseker. Haar hoë vlak van opvoeding beteken dat sy waarskynlik 'n hoër klas-oorsprong gehad het. Sy was geassosieer met die Begeunse beweging en kon dus redelik vrylik reis.<ref>In Hoofstuk 122 van die "Mirror" sluit sy Begeune in onder diegene wat haar gekritiseer het, maar sy het waarskynlik verwys na die gekloosterde Begeune, wat ongemaklik gevoel het met die rondtrekkende en bedelagtige Begeunse leefstyl wat sy blykbaar beoefen het. Sien (McGinn:1998) [https://archive.org/details/floweringofmysti0003mcgi/page/244/mode/2up 244].</ref> ===Verhoor en afsterwe=== Dit wil voorkom asof Porete die eerste weergawe van haar boek in die 1290's geskryf het. Iewers tussen 1296 en 1306 is dit as ketters beskou, en Gui de Collemedio, biskop van Cambrai, het dit veroordeel om dit in die openbaar in haar teenwoordigheid in Valenciennes te verbrand. Een van die taboes wat Porete verbreek het, was om die boek in Oud-Frans te skryf, eerder as in [[Latyn]], en sy is beveel om nie haar idees of die boek weer te versprei nie, alhoewel sy voortgegaan het om dit te doen. Daar is onlangs voorgestel dat sy in 1308 in Châlons-en-Champagne in hegtenis geneem is nadat die plaaslike biskop van Porete se ketterse boek vertel is.<ref>{{Cite journal|last=Piron|first=Sylvain|date=2017|title=Marguerite in Champagne|journal=Journal of Medieval Religious Cultures|volume=47|issue=2 |pages=135–156|doi=10.5325/jmedirelicult.43.2.0135 |s2cid=56011330 |url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01592354/file/Marguerite%20in%20Champagne.pdf}}</ref> As 'n mens Châlons en Champagne se Cathédrale Saint Etienne besoek, kan 'n mens die êveques (biskoppe) volgens datum sien. Dit toon 1285-1313 Jean Ier de Chateauvillain. Sy is toe aan die Inkwisiteur van Frankryk, die Dominikaan Willem van Parys, ook bekend as Willem van Humbert, oorhandig op grond van kettery, ten spyte van haar bewering in die boek dat sy drie kerklike owerhede oor haar geskrifte geraadpleeg het, insluitend die hoogs gerespekteerde Meester van Teologie Godfrey van Fontaines, en hul goedkeuring verkry het. Porete is saam met 'n Beghard, Guiard de Cressonessart, wat ook vir kettery verhoor is, in hegtenis geneem. Guiard het homself as Porete se verdediger verklaar. Hul verhoor het begin nadat hulle 'n jaar en 'n half in [[Parys]] in die tronk aangehou is. Tydens haar gevangenisstraf en verhoor het Porete gewe om met enige inkwisiteur te praat. In 1310 het 'n kommissie van een-en-twintig teoloë 'n reeks van vyftien stellings uit die boek ondersoek (waarvan slegs drie vandag veilig identifiseerbaar is) en hulle as ketters beoordeel.<ref> Middeleeuse handleidings oor ''discretio spirituum'', die klerikale oordeel van mistieke visioene, het die geestelikes versoek om 'n adviserende rol te vervul, maar hulle gewaarsku oor hul uiteindelike onvermoë om 'n definitiewe oordeel oor sulke sake te vel. Sien laat Middeleeuse handleidings soos Jean Gerson se ''De probatione spirituum'' en ''De distinctione verarum visionum a falsis'', beskikbaar in (Boland:1959)) en (McGuire:1998)</ref> Onder diegene wat die boek veroordeel het, was die kerklike teksgeleerde Nicholas van Lyra.<ref name=thysell>{{cite book |last=Thysell |first=Carol |title=The Pleasure of Discernment: Marguerite de Navarre as Theologian |publisher=Oxford Univ. Press |publication-place=Oxford |year=2000 |isbn=978-0-19-535013-5 |doi=10.1093/oso/9780195138450.001.0001 |oclc=352888325 |page=20}}</ref> Guiard, onder geweldige druk, het uiteindelik skuldig bevind. Porete, aan die ander kant, het geweier om haar idees te herroep, haar boek terug te trek, of met die owerhede saam te werk, en die eed af te lê wat die Inkwisiteur vereis het om met die verhoor voort te gaan. Guiard is gevange geneem omdat hy bely het, maar Porete se weiering om te bely het daartoe gelei dat die tribunaal haar skuldig verklaar het en haar tot verbranding op die brandstapel as 'n teruggevalle ketter gevonnis het. Drie biskoppe het 'n finale uitspraak oor haar gelewer. Porete is op 1 Junie 1310 in Parys by die Place de Grève lewend verbrand.<ref name="Babinsky 5"/> Die Inkwisiteur het van haar gepraat as 'n ''pseudo-mulier'' "vals vrou" en het die ''Spieël'' beskryf as "vol foute en ketterye".<ref>(McGinn:1998) [https://archive.org/details/floweringofmysti0003mcgi/page/244/mode/2up 245]</ref> 'n Rekord van die verhoor is aangeheg by die kroniek wat deur Guillaume de Nangis begin is. Ten spyte van die negatiewe siening wat Nangis teenoor Marguerite ingeneem het, berig die kroniek dat die skare tot trane geroer is deur die kalmte waarmee sy haar dood in die gesig gestaar het.<ref name=sells>{{cite book |last=Sells |first=Michael Anthony |title=Mystical Languages of Unsaying |publisher=University of Chicago Press |publication-place=Chicago |year=1994 |isbn=978-0-226-74786-6 |oclc=1285742402 |page=[https://archive.org/details/mysticallanguage0000sell/page/116/mode/2up 117]}}</ref> Na haar dood is uittreksels uit die boek aangehaal in die dekreet ''Ad Nostrum'', wat in 1311 deur die Raad van Vienne uitgevaardig is om die Broeders van die Vrye Gees as ketters te veroordeel. ==''Die Spieël van Eenvoudige Siele''== Die titel van Porete se boek verwys na die eenvoudige [[siel]] verenig met God, wat slegs wil gee. Van die taal, sowel as die formaat van 'n dialoog tussen karakters soos Liefde, Deug en die Siel, weerspieël 'n vertroudheid met die styl van hoflike liefde, wat destyds gewild was, en getuig van Porete se hoë vlak van opvoeding en gesofistikeerdheid.<ref name="Hanning 1977">{{cite book |last=Hanning |first=Robert W. |title=The Individual in Twelfth-Century Romance |url=https://archive.org/details/individualintwel0000unse/page/n5/mode/2up |url-access=registration |via=Internet Archive |date=1977 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn=978-0-8357-8181-7 |oclc=1514747228 |pages=}}</ref><ref>(Babinsky:1993) "Introduction" [https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/26/mode/2up 27], n. 97 [https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/56/mode/2up 56]–[https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/58/mode/2up 58]</ref> Baie van die boek lyk soos 'n rasionele Boethiaanse argument tussen verskeie partye. Dit is soortgelyk geskryf aan die Middeleeuse Franse gedig ''Roman de la Rose''.<ref>(Babinsky:1993) "Introduction" [https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/26/mode/2up 27], n. 96 pp.[https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/56/mode/2up 56]</ref> Porete sê dat die Siel die Rede moet prysgee, wie se logiese, konvensionele begrip van die [[werklikheid]], God en die teenwoordigheid van Goddelike Liefde nie ten volle kan begryp nie. Die "Vernietigde Siel" het alles behalwe God deur Liefde prysgegee. Volgens Porete, wanneer die Siel werklik gevul is met God se liefde, is dit verenig met God en dus in 'n toestand van eenheid, wat veroorsaak dat dit die teenstrydighede van hierdie wêreld oortref. In so 'n salige toestand kan dit nie sondig nie, want dit is geheel en al verenig met God se Wil en dus nie in staat om so op te tree nie, 'n verskynsel wat standaardteologie beskryf as die effek van goddelike genade, wat 'n persoon se sondige natuur onderdruk. Een van die hoofdoelwitte van haar boek is om lesers of luisteraars te leer hoe om tot die eenvoudige toestand te kom deur middel van tegnieke soos beelde.<ref name="García Acost 2009">{{cite thesis |last1=García Acosta |first1=Pablo |department=Departament d'Humanitats |title=Poética de la visibilidad del Mirouer des simples ames de Maguerite Porete |url=http://www.tdx.cat/TDX-1029109-101941 |publisher=Universitat Pompeu Fabra |publication-place=Barcelona |year=2009 |isbn=978-84-692-7319-7 |hdl=10803/7448 |hdl-access=free |oclc=804371797 |language=es |page=}}</ref> Dit is in daardie visie van die [[Mens]] wat met God verenig word deur [[Liefde]], en sodoende terugkeer na sy bron, en die teenwoordigheid van God in alles, dat sy in denke verbind met die idees van [[Meester Eckhart]]. Porete en Eckhart het kennisse in gemeen gehad, en daar is baie spekulasie oor of hulle ooit ontmoet het of toegang tot mekaar se werk gehad het. Porete verwys na die woorde van Johannes die Evangelis in haar eie skryfwerk: “Ek is God, sê Liefde, want Liefde is God en God is Liefde,<ref name="I John 4:16">{{cite wikisource |last1=John |author-link1=Authorship of the Johannine works |title=I John 4:16 |wslink=Bible (Literal Standard Version)/1 John |anchor=4:16 |quote= en ons het die liefde wat God in ons het, geken en geglo. God is liefde; en hy wat in die liefde bly, bly in God, en God in hom.|edition=Literal Standard Version}}</ref> en hierdie Siel is God deur die toestand van Liefde. Ek is God deur goddelike natuur en hierdie Siel is God deur geregtigheid van Liefde.”<ref>William of St-Thierry, ''The Golden Epistle'' 2.263. Hierdie frase beskryf die transformerende krag van goddelike liefde. (Babinsky:1993) [https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/104/mode/2up 104], n. 19 p.[https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/224/mode/2up 224]</ref> So word hierdie kosbare geliefde van my deur my geleer en gelei, sonder haarself, want sy word in my verander, en so 'n perfekte een, sê Liefde, neem my voeding.<ref>{{sfn|Babinsky|1993|p=[https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/104/mode/2up 104]}} (Chapter 21: ''Love answers the argument of Reason for the sake of this book which says that such Souls take leaves of the Virtues'')</ref> Porete se visie van die Siel in ekstatiese eenheid met God, wat in 'n toestand van ewigdurende vreugde en vrede beweeg, is 'n herhaling van die Katolieke leerstelling van die saligsprekende visie, alhoewel dit in hierdie lewe ervaar word, nie die volgende nie. Porete het probleme ondervind met sommige owerhede in haar beskrywing van die Siel in hierdie toestand wat bo die wêreldse dialektiek van konvensionele moraliteit en die leringe en beheer van die aardse kerk is. Porete voer aan dat die Siel in so 'n verhewe toestand bo die eise van gewone Deug is, nie omdat deug onnodig is nie, maar omdat deug in sy eenheid met God outomaties word. Aangesien God geen kwaad kan doen nie en nie kan sondig nie, is die verhewe en vernietigde Siel, in perfekte eenheid met Hom, nie meer in staat tot kwaad of sonde nie. Die kerkowerhede het die konsep dat iemand bo die eise van gewone Deug is, as amoreel beskou. ==Nalatenskap== Na Porete se dood is ''die Spieël'' egter as 'n anonieme werk versprei. Oorspronklik geskryf in Oud-Frans, is dit vertaal in Latyn, Italiaans en Middel-Engels en wyd versprei.<ref>Die teks het in ses weergawes in vier tale met 13 manuskripte behoue gebly, wat dit onder die mees wydverspreide van die omgangstaal-mistieke tekste van die Middeleeue maak. (McGinn:1998)| [https://archive.org/details/floweringofmysti0003mcgi/page/246/mode/2up 246], n251 on p. [https://archive.org/details/floweringofmysti0003mcgi/page/438/mode/2up 438]</ref> Ten spyte van sy reputasie as 'n ketterse werk, het dit in die Middeleeue gewild gebly. Op 'n stadium is gedink dat Johannes van Ruusbroec dit geskryf het. Eers in 1946 is die outeurskap van die Spieël weer erken, toe Romana Guarnieri Latynse manuskripte van ''die Spieël'' in die Vatikaan as Porete se sogenaamde verlore boek geïdentifiseer het.<ref>(McGinn:1998) [https://archive.org/details/floweringofmysti0003mcgi/page/436/mode/2up 436</ref> Die Middel-Franse manuskrip van die teks, waarskynlik gemaak na 1370, is vir die eerste keer in 1965 gepubliseer.<ref name="Guarnieri 1965">{{cite book |last=Guarnieri |first=Romana |chapter=Il movimiento del Libero Spirito: II, ''Il Miroir des simples ames'' di Margherita Porete|title=Archivio italiano per la storia della pietà |volume=4 |publisher=Edizioni di storia e letteratura |publication-place=Roma |year=1965 |oclc=459409426 |language=it |pages=501–708}} Reprinted along with a Latin translation in {{harv|Porete|Guarnieri|Verdeyen|1986}}.</ref> ==Assessering== Daar was spekulasie oor waarom Porete as kontroversieel beskou is. Groeiende vyandigheid teenoor die Begeunse-beweging onder Franciskane en Dominikane, die politieke aksies van Phillips IV van Frankryk, wat ook besig was om die [[Tempeliers]] te onderdruk, en kerklike vrees oor die verspreiding van die anti-hiërargiese Vrye Gees-beweging is almal voorgestel. Sommige het haar ook geassosieer met die Broeders van die Vrye Gees, 'n groep wat as ketters beskou is vir hul antinomiaanse sienings. Die verband tussen Porete en die beweging is egter ietwat vaag, aangesien verdere navorsing bepaal het dat dit minder nou verwant was as wat sommige kerklike owerhede geglo het.<ref>(Babinsky:1993) "Introduction" [https://archive.org/details/mirrorofsimpleso0000pore/page/12/mode/2up 13]</ref> Porete se status as 'n Middeleeuse mistikus het in onlangse dekades gegroei en haar langs Mechthild van Magdeburg en Hadewijch geplaas in die uitdrukking van die Liefdesmistiek van Begeunse [[spiritualiteit]]. In 2006 het die digter Anne Carson 'n poëtiese libretto met die titel ''Decreation'' geskryf, waarvan die tweede deel Porete en haar werk, ''Die Spieël van Eenvoudige Siele'', as onderwerp het, as deel van 'n verkenning van hoe vroue (Sappho, Simone Weil en Porete) "vir God vertel",<ref>{{cite journal| jstor=4338292 | title=The Mirror of Simple Souls: An Opera Installation Libretto| last1=Carson| first1=Anne| journal=The Kenyon Review| year=2002| volume=24| issue=1| pages=58–69}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Porete, Marguerite}} [[Kategorie:Franse religieuse mense]] [[Kategorie:Christendom in Frankryk]] [[Kategorie:Geboortes in 1258]] [[Kategorie:Sterftes in 1310]] 3uc0yr1wjycbpf0ha7h0ncvlm28nscs 0 457098 2892684 2872640 2026-04-11T18:39:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892684 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Joel David Hamkins | bynaam = | beeld = Joel Hamkins, July 1994 (headshot).jpg | beeldbeskrywing = Joel David Hamkins in 1994 | onderskrif = | geboortenaam = Joel David Hamkins | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland| Verenigde State }} | beroep = John Cardinal O'Hara Professor van Logika aan die Universiteit van Notre Dame | ander = | bekend = Kenner in wiskundige en filosofiese logika, versamelingsteorie, filosofie van versamelingsteorie (veral die idee van die versamelingsteoretiese multiversum), in berekenbaarheidsteorie en in groepteorie | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Joel David Hamkins''' is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[wiskundige]] en [[filosoof]] wat die John Cardinal O'Hara Professor van Logika aan die Universiteit van Notre Dame is.<ref>{{Cite web|title=Joel David Hamkins|url=https://philosophy.nd.edu/people/faculty/joel-david-hamkins/|access-date=2022-01-05|website=University of Notre Dame}}</ref> Hy het bydraes gelewer in wiskundige en filosofiese [[logika]], versamelingsteorie en filosofie van versamelingsteorie (veral die idee van die versamelingsteoretiese multiversum), in berekenbaarheidsteorie en in groepteorie. == Biografie == Nadat hy 'n [[Baccalaureus Scientiae]] in wiskunde aan die [[California Institute of Technology]] verwerf het, het Hamkins sy PhD in wiskunde in 1994 aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]], onder leiding van W. Hugh Woodin, verwerf met 'n proefskrif getiteld "''Lifting and Extending Measures by Forcing; Fragile Measurability''". Hy het in 1995 by die fakulteit van die City University of New York aangesluit, waar hy 'n lid van die doktorale fakulteite in Wiskunde, Filosofie en [[Rekenaarwetenskap]] aan die CUNY Graduate Center en professor in wiskunde aan die College of Staten Island was. Hy het ook verskeie fakulteits- of besoekende genootposte beklee aan die Universiteit van Kalifornië in Berkeley, Kobe-universiteit, Carnegie Mellon-universiteit, Universiteit van Münster, Georgia State-univerrsiteit, [[Universiteit van Amsterdam]], die Fields Institute, New York-universiteit en die Isaac Newton Institute.<ref>{{Cite web|url=http://jdh.hamkins.org/wp-content/uploads/2018/11/CV-Hamkins-1.pdf|title=Curriculum Vita|access-date=5 Februarie 2020|archive-date=22 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222012418/http://jdh.hamkins.org/wp-content/uploads/2018/11/CV-Hamkins-1.pdf|url-status=dead}}</ref> In September 2018 het Hamkins na die [[Universiteit van Oxford]] verhuis om Professor van Logika in die Fakulteit Filosofie en Sir Peter Strawson-genoot in Filosofie aan University College, Oxford, te word.<ref>{{cite web|url=http://jdh.hamkins.org/oxford-university-professor-of-logic/|title=Oxford University, Professor of Logic & Sir Peter Strawson Fellow, University College Oxford|first=Joel David|last=Hamkins|date= 17 Mei 2018}}</ref> In Januarie 2022 het hy na die Universiteit van Notre Dame<ref>{{cite web|url=https://dailynous.com/2021/09/23/notre-dame-hires-hamkins-from-oxford-and-montero-from-cuny/|title=Notre Dame Hires Hamkins from Oxford and Montero from CUNY |date=23 September 2021}}</ref> verhuis as die John Cardinal O'Hara Professor van Logika. ==Navorsingsbydraes== Hamkins se navorsingswerk word aangehaal,<ref>J. D. Hamkins: [https://scholar.google.com/citations?user=MHLQDYQAAAAJ&hl=en&oi=sra Google Scholar profile].</ref> en hy gee praatjies,<ref>[http://jdh.hamkins.org/category/talks/ List of talks], from Hamkins's web page.</ref> insluitend geleenthede vir die algemene publiek.<ref>[http://www.helixcenter.org/roundtables/the-span-of-infinity/ The Span of Infinity], Helix Center roundtable, 25 Oktober 2014. (Hamkins was a panelist.)</ref><ref>J. D. Hamkins, plenary General Public Lecture, Higher infinity and the Foundations of Mathematics, American Association for the Advancement of Science, Pacific Division, Junie, 2014.</ref><ref>[http://www.artful.ly/underground-zero/store/events/3545 A Meeting at the Crossroads - Science, Performance and the Art of Possibility] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191112222542/https://www.artful.ly/underground-zero/store/events/3545 |date=12 November 2019 }}, The Intrinsic Value Project, Underground Zero, New York City, 9 en 10 Julie 2014. (Hamkins was a panelist.)</ref><ref>[http://www.worldsciencefestival.com/programs/the_future_of_infinity/ The Future of Infinity: Solving Math's Most Notorious Problem], World Science Festival, New York City, 1 June 2013. (Hamkins was a panelist.)</ref> Daar word in 2013 met Hamkins deur Richard Marshall 'n onderhoud gevoer oor sy navorsing vir ''3:AM Magazine'', as deel van 'n deurlopende onderhoudreeks vir daardie tydskrif van prominente filosowe en openbare intellektuele,<ref>Richard Marshall, [http://www.3ammagazine.com/3am/playing-infinite-chess Playing Infinite Chess] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711050543/http://www.3ammagazine.com/3am/playing-infinite-chess/ |date=11 Julie 2018 }}, 3AM Magazine, 25 Maart 2013.</ref> en daar word soms met hom onderhoud gevoer deur die populêre wetenskapmedia oor kwessies in die filosofie van wiskunde.<ref>Jacob Aron, [https://www.newscientist.com/article/dn23749-mathematicians-think-like-machines-for-perfect-proofs.html#.VMKHsFNELct Mathematicians Think Like Machines for Perfect Proofs] New Scientist, 26 Junie 2013.</ref><ref>Erica Klarreich, [http://www.phschool.com/science/science_news/articles/infinite_wisdom.html Infinite Wisdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324151837/http://www.phschool.com/science/science_news/articles/infinite_wisdom.html |date=24 Maart 2016 }}, Science News, Volume 164, Number 9, 30 Augustus 2003, page 139.</ref> ===Versamelingsleer=== In versamelingsteorie het Hamkins die onvernietigbaarheidsverskynsel van groot kardinale ondersoek en bewys dat klein forsering noodwendig die onvernietigbaarheid van superkompakte en ander groot kardinale ophef.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | year = 1998 | title = Small Forcing Makes any Cardinal Superdestructible | journal = The Journal of Symbolic Logic | volume = 63 | issue = 1| pages = 51–58 | doi = 10.2307/2586586 | arxiv = 1607.00684 | jstor = 2586586 | s2cid = 40252670 }}</ref> Hy het ook die loteryvoorbereiding as ’n algemene metode ingestel om onvernietigbaarheid te forseer.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | year = 2000 | title = The Lottery Preparation | journal = Annals of Pure and Applied Logic | volume = 101 | issue = 2–3| pages = 103–146 | doi = 10.1016/S0168-0072(99)00010-X | s2cid = 15579965 | doi-access = }}</ref> Hamkins het die modale logika van forsering bekendgestel en saam met Benedikt Löwe bewys dat, indien ZFC konsekwent is, die ZFC-bewysbaar geldige beginsels van forsering presies dié van die modale teorie S4.2 is.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | last2 = Löwe | first2 = Benedikt | year = 2008 | title = The modal logic of forcing | journal = Transactions of the American Mathematical Society | volume = 360 | issue = 4| pages = 1793–1817 | doi=10.1090/s0002-9947-07-04297-3| arxiv = math/0509616 | s2cid = 14724471}}</ref> Hamkins, Linetsky en Reitz het bewys dat elke aftelbare model van Gödel–Bernays-versamelingsteorie ’n klasforserende uitbreiding na ’n puntsgewyse definieerbare model het, waarin elke versameling en klas sonder parameters definieerbaar is.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | year = 2013 | title = David Linetsky and Jonas Reitz, Pointwise definable models of set theory | journal = The Journal of Symbolic Logic | volume = 78 | issue = 1| pages = 139–156 | doi = 10.2178/jsl.7801090 | arxiv = 1105.4597 | s2cid = 43689192 }}</ref> Hamkins en Reitz het die grondaksioma bekendgestel, wat beweer dat die versamelingsteoretiese heelal nie ’n forseringsuitbreiding van enige innerlike model deur versamelingsforsering is nie. Hamkins het verder bewys dat enige twee aftelbare modelle van versamelingsteorie vergelykbaar is deur inbedding, en in die besonder dat elke aftelbare model van versamelingsteorie in sy eie konstrueerbare heelal ingebed kan word.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | year = 2013 | title = Every countable model of set theory embeds into its own constructible universe | journal = J. Math. Log. | volume = 13 | issue = 2| page = 1350006 | doi = 10.1142/S0219061313500062 | arxiv = 1207.0963 | s2cid = 18836919}}</ref> ===Potensialisme=== Hamkins het 'n modelteoretiese weergawe van die filosofie van potensialisme ondersoek. In gesamentlike werk met Øystein Linnebo het hy verskeie variëteite van versamelingsteoretiese potensialisme bekendgestel.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | last2 = Linnebo | first2 = Øystein | year = 2022 | title = THE MODAL LOGIC OF SET-THEORETIC POTENTIALISM AND THE POTENTIALIST MAXIMALITY PRINCIPLES | journal = The Review of Symbolic Logic | volume = 15 | issue = 1| pages = 1–35 | doi = 10.1017/S1755020318000242 | arxiv = 1708.01644}}</ref> Hy het 'n soortgelyke analise vir potensialistiese konsepte in rekenkunde gegee, deur die modelle van PA onder 'n verskeidenheid natuurlike uitbreidingskonsepte te behandel, veral met behulp van die universele algoritme van W. Hugh Woodin. In verdere gesamentlike werk het Hamkins en Woodin 'n versamelingsteoretiese veralgemening van daardie resultaat verskaf. Hamkins het 'n algemene weergawe van modale modelteorie opgestel in gesamentlike werk met sy Oxford DPhil-student Wojciech Aleksander Wołoszyn.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | last2 = Wołoszyn | first2 = Wojciech Aleksander | year = 2022 | title = Modal model theory | journal = Notre Dame Journal of Formal Logic | volume = 65 | issue = 1| pages = 1–37 | doi = 10.1215/00294527-2024-0001 | arxiv = 2009.09394}}</ref> ===Oneindige berekenbaarheid=== Hamkins het saam met Jeff Kidder en Andy Lewis die teorie van oneindige-tyd-[[Turingmasjien]]e bekendgestel. Hierdie teorie vorm deel van die studieveld van hiperberekening en het noue verbande met beskrywende versamelingsteorie.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | last2 = Lewis | first2 = Andy | year = 2000 | title = Infinite-time Turing machines | journal = The Journal of Symbolic Logic | volume = 65 | issue = 2| pages = 567–604 | doi = 10.2307/2586556 | arxiv = math/9808093 | jstor = 2586556 | s2cid = 125601911}}</ref> In ander werk oor berekenbaarheid het Hamkins en Miasnikov bewys dat die klassieke stopprobleem vir Turingmasjiene, hoewel dit onbeslisbaar is in die algemene geval, nietemin beslisbaar is op ’n stel met asimptotiese waarskynlikheid een. Dit is een van verskeie resultate binne generiese-geval-kompleksiteit wat toon dat ’n moeilike of selfs onoplosbare probleem gemiddeld gesproke maklik kan wees.<ref>{{cite journal | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | last2 = Miasnikov | first2 = Alexei | year = 2006 | title = The Halting Problem Is Decidable on a Set of Asymptotic Probability One | journal = Notre Dame J. Formal Logic | volume = 47 | issue = 4| pages = 515–524 | doi = 10.1305/ndjfl/1168352664 | arxiv = math/0504351 | s2cid = 15005164}}</ref> ===Groepteorie=== In groepteorie het Hamkins bewys dat elke groep 'n eindigende transeindige outomorfismetoring het.<ref>{{cite journal | year = 1998 | title = Every group has a terminating automorphism tower | doi = 10.1090/s0002-9939-98-04797-2 | journal = Proceedings of the American Mathematical Society | volume = 126 | issue = 11| pages = 3223–3226 | last1 = Hamkins | first1 = Joel David | doi-access = free}}</ref> Saam met Simon Thomas het hy bewys dat die hoogte van die outomorfismetoring van 'n groep deur forsering gewysig kan word. === Oneindige speletjies === Hamkins het verskeie oneindige speletjies ondersoek, insluitend oneindige skaak, oneindige dambord, oneindige heksadesimaal, en ander. Oor die onderwerp van oneindige skaak het Hamkins, Brumleve en Schlicht bewys dat die maat-in-n-probleem van oneindige skaak beslisbaar is.<ref>{{cite conference | last1 = Brumleve | first1 = Dan | last2 = Hamkins | first2 = Joel David | last3 = Schlicht | first3 = Philipp | editor1-last = Cooper | editor1-first = S. Barry | editor2-last = Dawar | editor2-first = Anuj | editor3-last = Löwe | editor3-first = Benedikt | arxiv = 1201.5597 | contribution = The mate-in-{{mvar|n}} problem of infinite chess is decidable | doi = 10.1007/978-3-642-30870-3_9 | pages = 78–88 | publisher = Springer | series = Lecture Notes in Computer Science | title = How the World Computes – Turing Centenary Conference and 8th Conference on Computability in Europe, CiE 2012, Cambridge, United Kingdom, 18 – 23 Junie 2012. Proceedings | volume = 7318 | year = 2012}}</ref> Hamkins en Evans het transfinitte spelwaardes in oneindige skaak ondersoek en bewys dat elke aftelbare ordinaal voorkom as die spelwaarde van ’n posisie in oneindige driedimensionele skaak.<ref>C. D. A. Evans and J. D. Hamkins, "Transfinite game values in infinite chess," ''Integers'', volume 14, Paper Number G2, 36, 2014.</ref> Hamkins en Davide Leonessi het bewys dat elke aftelbare ordinaal ontstaan as 'n spelwaarde in oneindige damme.<ref> Joel David Hamkins and Davide Leonessi. "Transfinite game values in infinite draughts," ''Integers'', volume 22, Paper Number G5, 2022. http://math.colgate.edu/~integers/wg5/wg5.pdf. arXiv:2111.02053</ref> Hulle het ook bewys dat oneindige heksadesimaal 'n gelykopuitslag is.<ref>Joel David Hamkins and Davide Leonessi. "Infinite Hex is a draw," ''Integers'', volume 23, paper G6, http://math.colgate.edu/~integers/xg6/xg6.pdf, doi: 10.5281/zenodo.10075843, arXiv:2201.06475.</ref> === Jongleerteorie === As voorgraadse student aan Caltech in die 1980’s het Hamkins bydraes gelewer tot die wiskundige teorie van jongleer, en saam met Bruce Tiemann gewerk aan die ontwikkeling van wat later bekend geword het as die siteswap-jongleernotasie. ==MathOverflow== Hamkins is die topgegradeerde<ref>[https://mathoverflow.net/users?tab=Reputation&filter=all MathOverflow users], by reputation score.</ref> gebruiker volgens reputasietelling op MathOverflow.<ref>MathOverflow [https://meta.mathoverflow.net/a/1902 announcement] of Hamkins breaking 100,000 reputation score, 17 September 2014.</ref><ref>MathOverflow [https://meta.mathoverflow.net/a/1454 announcement] of Hamkins posting 1000th answer, 30 Januarie 2014.</ref><ref>Erica Klarreich, [https://www.simonsfoundation.org/mathematics-and-physical-science/the-global-math-commons/ The Global Math Commons], Simons Foundation Science News, 18 Mei 2011.</ref> Gil Kalai beskryf hom as "een van daardie vooraanstaande wiskundiges wie se reekse MO-antwoorde in hul belangstellingsgebiede samehangende diep prente vir hierdie gebiede teken wat jy waarskynlik nêrens anders kan vind nie."<ref>[http://gilkalai.wordpress.com/2014/01/29/joel-david-hamkins-1000th-mo-answer-is-coming/ Gil Kalai] on Hamkins's MathOverflow achievements, 29 Januarie 2014.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hamkins, Joel David}} [[Kategorie:Amerikaanse filosowe]] [[Kategorie:Amerikaanse wiskundiges]] [[Kategorie:Wiskundiges in die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] okt4dzjkn2z7z8wo4hpc73fu1r1l0rq 0 457120 2892755 2885144 2026-04-11T19:03:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892755 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Massimiliano Allegri | image = [[Lêer:Incontro con le squadre finaliste della Coppa Italia di calcio Frecciarossa Atalanta - Juventus 01 - Massimiliano Allegri (cropped).jpg|240px]] | caption = Allegri in 2024 | full_name = Massimiliano Allegri<ref>{{cite web |url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/3937/files/allegati/3942/cu74.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 74 |trans-title=Official Press Release No. 74 |publisher=Lega Serie A |page=5 |date=31 October 2011 |access-date=5 December 2020 |archive-date= 5 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205224527/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/3937/files/allegati/3942/cu74.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1967|8|11|df=y}} | birth_place = [[Leghorn]], [[Italië]] | height = 1,83 m<ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/massimiliano-allegri_prs7165/person.shtml|title=Massimiliano Allegri - Profilo giocatore - Calcio - Eurosport|website=eurosport.it}}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[AC Milan]] (hoofafrigter) | years1 = 1984–1985 | clubs1 = {{Interlanguage link|UC Cuoiopelli|lt=Cuoiopelli|it|Unione Calcio Cuoiopelli}} | caps1 = 7 | goals1 = 0 | years2 = 1985–1988 | clubs2 = [[AS Livorno Calcio|Livorno]] | caps2 = 29 | goals2 = 0 | years3 = 1988–1989 | clubs3 = [[Pisa SC|Pisa]] | caps3 = 2 | goals3 = 0 | years4 = 1989–1990 | clubs4 = [[AS Livorno Calcio|Livorno]] | caps4 = 32 | goals4 = 8 | years5 = 1990–1991 | clubs5 = [[AC Pavia|Pavia]] | caps5 = 29 | goals5 = 5 | years6 = 1991–1993 | clubs6 = [[Pescara Calcio|Pescara]] | caps6 = 64 | goals6 = 16 | years7 = 1993–1995 | clubs7 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps7 = 46 | goals7 = 4 | years8 = 1995–1997 | clubs8 = [[Perugia Calcio|Perugia]] | caps8 = 41 | goals8 = 10 | years9 = 1997–1998 | clubs9 = [[Calcio Padova|Padova]] | caps9 = 21 | goals9 = 0 | years10 = 1998 | clubs10 = [[SSC Napoli|Napoli]] | caps10 = 7 | goals10 = 0 | years11 = 1998–2000 | clubs11 = [[Pescara Calcio|Pescara]] | caps11 = 46 | goals11 = 4 | years12 = 2000–2001 | clubs12 = [[AC Pistoiese|Pistoiese]] | caps12 = 18 | goals12 = 1 | years13 = 2001–2003 | clubs13 = [[Aglianese Calcio 1923|Aglianese]] | caps13 = 32 | goals13 = 8 | totalcaps = 374 | totalgoals = 56 | manageryears1 = 2003–2004 | managerclubs1 = [[Aglianese Calcio 1923|Aglianese]] | manageryears2 = 2004–2005 | managerclubs2 = [[SPAL]] | manageryears3 = 2005–2006 | managerclubs3 = [[US Grosseto 1912|Grosseto]] | manageryears4 = 2006–2007 | managerclubs4 = [[US Grosseto 1912|Grosseto]] | manageryears5 = 2007–2008 | managerclubs5 = [[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | manageryears6 = 2008–2010 | managerclubs6 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | manageryears7 = 2010–2014 | managerclubs7 = [[AC Milan]] | manageryears8 = 2014–2019 | managerclubs8 = [[Juventus FC|Juventus]] | manageryears9 = 2021–2024 | managerclubs9 = [[Juventus FC|Juventus]] | manageryears10 = 2025– | managerclubs10 = [[AC Milan]] }} '''Massimiliano “Max” Allegri''' (gebore [[11 Augustus]] [[1967]]) is ’n [[Italië|Italiaanse]] professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige professionele speler. Hy is tans die afrigter van die [[Serie A]]-klub [[AC Milan]].<ref>{{Cite web |date=2025-05-29 |title=Reports: 'Here we go!' - Allegri signs deal to return to Milan as head coach |url=https://sempremilan.com/here-we-go-allegri-signs-return-milan-head-coach |access-date=2025-05-30 |website=SempreMilan |language=en}}</ref> Gedurende sy spelersloopbaan het Allegri as middelveldspeler in die Serie A vir Pisa, Pescara, Cagliari, Perugia en [[SSC Napoli|Napoli]] gespeel. In 2002 het hy die Serie D-titel met Aglianese gewen, die klub waarby hy as speler uitgetree het. Tydens sy tyd by Livorno is hy, weens sy skraal liggaamsbou en vinnigheid, die bynaam ''Acciughina'' (Klein Ansjovis) gegee — ’n bynaam wat die Italiaanse pers steeds gebruik om na hom te verwys.<ref>{{cite web|url= https://sport.tiscali.it/calcio/serie-a/articoli/successo-allegri-mister-acciughina/|title= Gli scontri con Berlusconi e le donne mollate sull'altare. Il segreto del successo di Allegri, mister Acciughina|date= 15 May 2018|language= Italian|access-date= 9 Januarie 2026|archive-date= 13 April 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20250413050730/https://sport.tiscali.it/calcio/serie-a/articoli/successo-allegri-mister-acciughina/|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.ilgiorno.it/sport/calcio/allegri-juventus-1.6413050/amp|title=Allegri torna alla Juventus e la società vola in borsa|date=27 May 2021 |language=it}}</ref><ref>{{cite web|url= https://m.calcionapoli24.it/rassegna_stampa/lucarelli-allegri-ecco-come-lo-chiamavamo-mazzarri-nel-cuore-dei-livornesi-per-n91957.html|title= Lucarelli: "Allegri? Ecco come lo chiamavamo. Mazzarri nel cuore dei livornesi per due motivi. Lo facevo impazzire così"|date= 10 October 2019|language=it}}</ref> Nadat hy sy afrigterloopbaan in 2003 by verskeie kleiner Italiaanse spanne begin het, het Allegri Sassuolo gehelp om vir die eerste keer in hul geskiedenis na Serie B te promoveer deur in dieselfde jaar die Serie C1-kampioenskap en die Superbekertoernooi te wen. Van 2008 tot 2010 was hy die afrigter van Cagliari in die Serie A en het hy die span tot hul beste Serie A-eindposisie in byna 15 jaar gelei. Sy prestasies as hoofafrigter van Cagliari het vir hom in 2010 ’n skuif na AC Milan besorg, waar hy tot Januarie 2014 gebly het; hy het die ''Scudetto'' (Serie A-titel) in 2010/11 gewen — Milan se eerste sedert 2004 — asook die ''Supercoppa Italiana'' in 2011. Tussen 2014 en 2019 was Allegri in beheer van [[Juventus FC|Juventus]], waar hy elf trofeë gewen het: vyf agtereenvolgende ligatitels (van 2015 tot 2019), vier ''Coppa Italia''-titels in ’n ry (van 2015 tot 2018) en twee ''Supercoppa Italiana''-titels (2015 en 2018); hy het ook twee [[UEFA Champions League|Champions League]]-eindstryde bereik (2015 en 2017). Hy het in 2021 na Juventus teruggekeer, ná twee jaar weg van afrigting. In sy tweede termyn by die klub het hy nog ’n ''Coppa Italia'' in 2024 gewen, maar is slegs ’n paar dae later afgedank, hoofsaaklik weens sy gedrag tydens en ná die eindstryd, wat die klub as onversoenbaar met sy waardes beskou het.<ref>{{cite web |url=https://www.juventus.com/en/news/articles/official-massimiliano-allegri-no-longer-juventus-coach |title=Official {{!}} Massimiliano Allegri no longer Juventus coach |publisher=Juventus FC|date=17 May 2024 }}</ref> Hy het in Mei 2025 as afrigter van AC Milan teruggekeer. Individueel het Allegri die ''Panchina d’Oro'' (Goue Bank) vier keer gewen (2009, 2015, 2017 en 2018) en is hy vier keer as Serie A Afrigter van die Jaar aangewys (2011, 2015, 2016 en 2018), benewens die [[Enzo Bearzot]]-toekenning (2015) en sy opname in die Italiaanse Sokker-erelys (2018). Hy is ook die enigste afrigter in die geskiedenis van Italiaanse sokker wat vyf ''Scudetti'' en vier ''Coppa Italia''-titels agtereenvolgens gewen het, en die enigste in Europa se vyf grootste ligas wat vir vier opeenvolgende seisoene ’n binnelandse dubbel gewen het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Allegri, Massimiliano}} [[Kategorie:Italiaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1967]] [[Kategorie:Lewende mense]] cv6ckj2cme7wa0fqmiqsneej3ltwnyh 0 457290 2892702 2868100 2026-04-11T18:46:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892702 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Julián Quiñones | image = [[Lêer:Julián Quiñones.png|240px]] | caption = Quiñones with in 2025 | full_name = Julián Andrés Quiñones Quiñones<ref>{{Soccerway|julian-andres-quinones-quinones/431497}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1997|3|24|df=y}} | birth_place = Magüí Payán, [[Colombia]] | height = 1,77 m | position = Aanvaller, vleuel | currentclub = [[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]] | clubnumber = 33 | years1 = 2016–2021 | clubs1 = [[Tigres UANL]] | caps1 = 59 | goals1 = 8 | years2 = 2016 | clubs2 = → [[Venados FC|Venados]] (leen) | caps2 = 14 | goals2 = 3 | years3 = 2017–2018 | clubs3 = → [[Lobos BUAP]] (leen) | caps3 = 28 | goals3 = 17 | years4 = 2021 | clubs4 = → [[Atlas FC|Atlas]] (leen)<ref>{{cite web|url=https://mexico.as.com/mexico/2021/06/16/futbol/1623874385_823779.html|title=Atlas anuncia oficialmente la llegada de Julián Quiñones|publisher=Diario AS México|language=es|date=16 June 2021}}</ref> | caps4 = 23 | goals4 = 5 | years5 = 2022–2023 | clubs5 = [[Atlas FC|Atlas]] | caps5 = 55 | goals5 = 27 | years6 = 2023–2024 | clubs6 = [[Club América|América]] | caps6 = 41 | goals6 = 18 | years7 = 2024– | clubs7 = [[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]] | caps7 = 39 | goals7 = 32 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = [[:en:Colombia national under-20 football team|Colombia o/20]] | nationalcaps1 = 13 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2023– | nationalteam2 = [[Meksikaanse nasionale sokkerspan|Meksiko]] | nationalcaps2 = 16 | nationalgoals2 = 2 | club-update = 14 January 2026 | nationalteam-update = 7 September 2025 }} '''Julián Andrés Quiñones Quiñones''' (gebore [[24 Maart]] [[1997]]) is ’n professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller of vleuel speel vir die [[Saoediese Professionele Liga|Saudi Pro League]]-klub [[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]]. Hy is in [[Colombia]] gebore, maar verteenwoordig die [[Meksikaanse nasionale sokkerspan|Meksikaanse nasionale span]].<ref>{{cite web|url=https://www.mediotiempo.com/futbol/liga-mx/futbol-paz-semillero-tigres-encontro-joya-colombiana|title=Futbol Paz, el semillero donde Tigres encontró a una joya colombiana|publisher=Mediotiempo|language=es|date=1 April 2020}}</ref> == Klubloopbaan == Quiñones het sy loopbaan begin by Futbol Paz, ’n amateur-sokkerklub in [[Cali]], Colombia. In die 2014/2015-seisoen het hy 50 doele in 38 wedstryde aangeteken, wat die Meksikaanse klub Tigres UANL aangespoor het om hom vir hul oonder-20-span te werf. In Clausura 2016 is Quiñones op lening na Venados gestuur, waar hy op 19 Januarie 2016 sy debuut gemaak en twee keer gescore het. In 2017 het hy op lening by Lobos BUAP aangesluit en 17 doele oor twee toernooie aangeteken. Hy het in 2018 na Tigres UANL teruggekeer, maar hoofsaaklik ’n sekondêre rol gespeel. In 2021 het hy by Atlas aangesluit, eers op lening en later permanent, en twee opeenvolgende ligatitels gewen.<ref>{{cite web|url=https://mexico.as.com/mexico/2021/06/16/futbol/1623874385_823779.html|title=Atlas anuncia oficialmente la llegada de Julián Quiñones |publisher=Diario AS México|language=es|date=16 June 2021}}</ref> In 2023 het hy na Club América geskuif en nog twee titels gewen.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com.mx/futbol/mexico/nota/_/id/12260958/julian-quinones-refuerzo-de-america-para-el-apertura-2023-oficial|title=Oficial: Julián Quiñones, refuerzo de América para el Apertura 2023|publisher=ESPN México|language=es|date=3 July 2023}}</ref> In 2024 het hy vir $16 miljoen na Al Qadsiah in [[Saoedi-Arabië]] verhuis.<ref>{{Cite tweet |user=Alqadsiah|number=1803850306800746844|title="Julian Quinones" Qadassawi for 2028}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com.mx/futbol/mexico/nota/_/id/13807865/america-julian-quinones-baja-oficial|title=América anunció la salida de Julián Quiñones de forma oficial |publisher=ESPN México|language=es|date=20 June 2024}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-06-21 |title=La millonaria cifra que recibió América por la venta de Julián Quiñones |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2024/06/21/la-millonaria-cifra-que-recibio-america-por-la-venta-de-julian-quinones/ |access-date=2025-12-25 |website=infobae |language=es}}</ref> == Internasionale loopbaan == Quiñones het Colombia op jeugvlak verteenwoordig, onder meer by die Suid-Amerikaanse o/20-kampioenskap in 2017 en die Sentraal-Amerikaanse en Karibiese Spele in 2018. In Mei 2023 het hy egter ’n oproep na die [[Colombiaanse nasionale sokkerspan|Colombiaanse nasionale span]] van die hand gewys.<ref>{{citeweb|url=https://www.marca.com/co/2023/08/17/64dde69be2704ee3aa8b45e3.html|title=Julián Quiñones rechazó ir con la Selección Colombia|language=es|date=17 August 2023|website=Marca Colombia}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.elcolombiano.com/deportes/futbol/julian-quinones-explica-por-que-rechazo-a-la-seleccion-colombia-y-representa-a-mexico-pa23109677|title="Ni leí la carta": Julián Quiñones rompió el silencio y explicó por qué prefirió representar a México en vez de Colombia|language=Spanish|date=13 November 2023|website=El Colombiano}}</ref> Op 3 September 2023 is Quiñones genooi om saam met die Meksikaanse nasionale span te oefen.<ref>{{cite web|url=https://en.as.com/soccer/julian-quinones-set-to-train-with-mexican-national-team-n/|title=Julián Quiñones set to train with Mexican National Team|publisher=Diario AS|date=3 September 2023}}</ref> Hy het reeds vroeër sy begeerte uitgespreek om Meksiko te verteenwoordig. Op 11 Oktober het hy sy naturalisasieproses voltooi, en op 9 November het hy sy eerste amptelike oproep ontvang.<ref>{{cite web|url=https://en.as.com/soccer/julian-quinones-eligible-to-play-for-mexico-when-and-against-whom-could-he-make-his-debut-n/|title=Julián Quiñones eligible to play for Mexico|publisher=Diario AS|date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com.mx/futbol/selecciones/nota/_/id/12849335/seleccion-mexicana-lista-jugadores-convocatoria-julian-quinones-honduras|title=Selección Mexicana revela lista con Julián Quiñones como novedad|publisher=ESPN México|date=9 November 2023}}</ref> Hy het op 17 November sy debuut gemaak in ’n CONCACAF Nations League-wedstryd teen Honduras.<ref>{{cite web|url= https://www.marca.com/mx/futbol/seleccion-mx/2023/11/18/65583189268e3e22438b4589.html|title=¿Cómo le fue a Julián Quiñones en su debut con México ante Honduras?|language=es|date=17 November 2023|website=Marca}}</ref> Sy eerste internasionale doel het op 21 Maart 2024 gekom in die halfeindstryd van dieselfde toernooi teen [[Panamese nasionale sokkerspan|Panama]], toe hy in die 43ste minuut die tweede doel aangeteken het. Meksiko het die wedstryd met 3–0 gewen. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Quiñones, Julián}} [[Kategorie:Colombiaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Meksikaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6ar2u0vwdq4cpb97p4kurkn22eceebz 0 457356 2892707 2868846 2026-04-11T18:47:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892707 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kasper Dolberg | image = [[Lêer:Kasper Dolberg - RSCA (2024) (cropped).jpg|240px]] | caption = Dolberg in 2024 | fullname = Kasper Dolberg Rasmussen<ref name="FIFA 2018">{{cite web |title=FIFA World Cup Russia 2018 List of Players |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |website=FIFA |archive-url=https://web.archive.org/web/20180812185537/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=12 August 2018 |page=8}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1997|10|6}}<ref name="FIFA 2018"/> | birth_place = Silkeborg, [[Denemarke]] | height = 1,87 m | position = Doelskieter | youthyears1 = 2005–2010 | youthclubs1 = GFG Voel | youthyears2 = 2010–2014 | youthclubs2 = [[Silkeborg IF]] | currentclub = [[AFC Ajax|Ajax]] | clubnumber = 9 | years1 = 2014–2015 | clubs1 = [[Silkeborg IF]] | caps1 = 3 | goals1 = 0 | years2 = 2015–2019 | clubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps2 = 78 | goals2 = 33 | years3 = 2019–2023 | clubs3 = [[OGC Nice|Nice]] | caps3 = 74 | goals3 = 23 | years5 = 2022 | clubs5 = → [[Sevilla FC|Sevilla]] (leen) | caps5 = 4 | goals5 = 0 | years6 = 2023 | clubs6 = → [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]] (leen) | caps6 = 13 | goals6 = 1 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[RSC Anderlecht|Anderlecht]] | caps7 = 73 | goals7 = 34 | years8 = 2025– | clubs8 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps8 = 9 | goals8 = 3 | nationalyears1 = 2013 | nationalteam1 = [[:en:Denmark national under-16 football team|Denemarke o/16]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2013–2014 | nationalteam2 = [[:en:Denmark national under-17 football team|Denemarke o/17]] | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 5 | nationalyears3 = 2015 | nationalteam3 = [[:en:Denmark national under-19 football team|Denemarke o/19]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2016 | nationalteam4 = [[:en:Denmark national under-21 football team|Denemarke o/21]] | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2016– | nationalteam5 = [[Deense nasionale sokkerspan|Denemarke]] | nationalcaps5 = 56 | nationalgoals5 = 12 | club-update = 11 Januarie 2026 | nationalteam-update = 5 September 2025 }} '''Kasper Dolberg Rasmussen''' (gebore [[6 Oktober]] [[1997]]) is ’n [[Denemarke|Deense]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n doelskieter vir [[Eredivisie]]-klub [[AFC Ajax|Ajax]] en die Deense nasionale span speel.<ref>{{cite news|url=https://english.ajax.nl/articles/kasper-dolberg-returns-to-ajax/|title=Kasper Dolberg returns to Ajax|publisher=AFC Ajax|date=2 September 2025|access-date=2 September 2025|language=en}}</ref> Dolberg het sy senior debuut by Silkeborg IF in Mei 2015 gemaak. Hy het in Julie 2015 by Ajax aangesluit en sy debuut vir die klub in Julie 2016 gemaak. Hy het Denemarke op onder-16-, onder-17-, onder-19- en onder-21-vlak verteenwoordig voordat hy sy senior internasionale debuut in November 2016 gemaak het. In Mei 2020 is Dolberg deur die ondersteuners van sy klub [[OGC Nice|Nice]] as Speler van die Jaar aangewys. Terwyl hy by Ajax was, is hy ná sy eerste seisoen in die Eredivisie in 2017 as Nederlandse Sokker-talent van die Jaar benoem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dolberg, Kasper}} [[Kategorie:Deense sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] hkg53zgkuui6jf047gk9px7tb3puwm2 0 457358 2892941 2868853 2026-04-12T02:38:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892941 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Patrick Dorgu | image = | caption = | full_name = Patrick Chinazaekpere Dorgu<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/4243590 |title=2024/25 Updated Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=7 February 2025 |access-date=7 February 2025}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2004|10|26|df=y}} | birth_place = [[Kopenhagen]], [[Denemarke]] | height = 1,85 m<ref>{{Cite web |title=Patrick Dorgu Manchester United Defender, Profile & Stats {{!}} Premier League |url=https://www.premierleague.com/players/146567/Patrick-Dorgu/overview |access-date=25 March 2025 |publisher=Premier League |language=en}}</ref> | position = Linkerverdediger | currentclub = [[Manchester United]] | clubnumber = 13 | youthyears1 = {{0|0000}}–2016 | youthclubs1 = Husum Boldklub | youthyears2 = 2016–2018 | youthclubs2 = [[Akademisk Boldklub]] | youthyears3 = 2018–2022 | youthclubs3 = [[FC Nordsjælland|Nordsjælland]] | youthyears4 = 2022–2023 | youthclubs4 = [[US Lecce|Lecce]] | years1 = 2023–2025 | clubs1 = [[US Lecce|Lecce]] | caps1 = 53 | goals1 = 5 | years2 = 2025– | clubs2 = [[Manchester United]] | caps2 = 33 | goals2 = 2 | nationalyears1 = 2022 | nationalteam1 = [[:en:Denmark national under-18 football team|Denemarke o/18]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2022–2023 | nationalteam2 = [[:en:Denmark national under-19 football team|Denemarke o/19]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2023 | nationalteam3 = [[:en:Denmark national under-20 football team|Denemarke o/20]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2023– | nationalteam4 = [[:en:Denmark national under-21 football team|Denemarke o/21]] | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2024– | nationalteam5 = [[Deense nasionale sokkerspan|Denemarke]] | nationalcaps5 = 12 | nationalgoals5 = 3 | club-update = 7 January 2026 | nationalteam-update = 18 November 2025 }} '''Patrick Chinazaekpere Dorgu''' (gebore [[26 Oktober]] [[2004]]) is ’n [[Denemarke|Deense]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] van [[Nigerië|Nigeriese]] afkoms wat as ’n linker-vleuelagter of linkeragter speel vir die [[Premier League]]-klub [[Manchester United]] en die Deense nasionale span. Dorgu het sy professionele loopbaan in 2023 by die Italiaanse klub Lecce begin, waar hy oor twee [[Serie A]]-seisoene gespeel het, voordat hy in 2025 na Manchester United verhuis het. Dorgu het sy senior internasionale debuut vir Denemarke in 2024 gemaak, in die [[UEFA Nations League]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dorgu, Patrick}} [[Kategorie:Deense sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2004]] [[Kategorie:Lewende mense]] 473qqpqgld5tcqi4y4k62pgkocqt65i 0 457577 2892717 2871406 2026-04-11T18:50:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892717 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Konstantin Kisin | bynaam = | beeld = Konstantin Kisin 2025.jpg | beeldbeskrywing = Konstantin Kisin in 2025 | onderskrif = | geboortenaam = Konstantin Vadimovich Kisin | geboortedatum = 25 Desember 1988 | geboorteplek = [[Moskou]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland| Verenigde Koninkryk}} | beroep = podsender, politieke kommentator en skrywer | ander = | bekend = Triggernometry podsending en An Immigrant's Love Letter to the West (2022) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Alina Kisina (g 2003) | kinders = 1 | webblad = | handtekening = }} '''Konstantin Vadimovich Kisin''' (/ˈkɪsɪn/; Russies: Константин Вадимович Кисин; gebore [[25 Desember]] [[1982]]) is 'n Britse<ref>{{cite web |title=Konstantin Kisin |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/officers/tLXDfTR5_nuf6HigJDxR-KD4ejg/appointments#:~:text=KK%20ENTERTAINMENT%20LTD%20(15365823),Country%20of%20residence%20United%20Kingdom |publisher=Companies House |access-date=10 November 2025 |quote= Nasionaliteit: Brits}}</ref> politieke kommentator, [[skrywer]] en mede-aanbieder saam met Francis Foster van die Triggernometry-[[podsending]]. Hy is ook 'n voormalige vertaler en stand-up [[komediant]]. Kisin het vir 'n aantal publikasies geskryf, insluitend ''Quillette,'' ''The Spectator'', ''[[The Daily Telegraph]]'' en ''Standpoint''; hy het ook op die paneel van die [[BBC]] se politieke program ''Question Time'' verskyn en is onderhoud mee gevoer op TV-media soos die [[BBC]], Sky News en GB News. Hy praat en skryf oor 'n wye verskeidenheid kwessies, dikwels met betrekking tot [[tegnologie]], [[sensuur]], [[komedie]] en die kultuuroorlog. ==Vroeë lewe, familie en opvoeding== Kisin was die oudste van drie kinders wat in [[Moskou]] in die [[Sowjetunie]] gebore is aan ouers Marina en Vadim. Hy het Russiese, Oekraïense, Griekse en Joodse afkoms. Hy het homself beskryf as "etnies, ongeveer 1/4 [[Joods]]"<ref>{{Cite web |last=Kisin |first=Konstantin |date=27 Junie 2025 |title=I have Russian, Ukrainian, Greek and Jewish ancestry. Ethnically, I am about 1/4 Jewish and gypsy 2/4. My parents are Orthodox Christians and I was baptised. I have been an agnostic most of my life but lately I have been God-curious. Hope that helps. |url=https://x.com/KonstantinKisin/status/1938574861393100915 |access-date=14 September 2025 |website=X}}</ref> en as "'n nie-baie-praktiserende Ortodokse Christen".<ref>{{Cite web |last=Sugarman |first=Daniel |title=Comedian Konstantin Kisin drops out of Unicef charity gig over 'safe space' contract |url=https://www.thejc.com/news/comedian-konstantin-kisin-drops-out-of-unicef-charity-gig-over-safe-space-contract-fn3k9212 |access-date=2024-07-04 |website=The Jewish Chronicle |date=12 Desember 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Augustus 2011 |editor-last=Newhouse |editor-first=Alana |title=Why Don't They Believe Us? |url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/vaccines-konstantin-kisin |work=Tablet Magazine}}</ref> Konstantin se vader, Vadim, het van 1995 tot sy ontslag in 1996 as die Russiese Federasie se Adjunkminister vir Samewerking met die [[GOS]]-lande gedien oor bewerings van grootskaalse belastingontduiking tussen 1992 en 1995.<ref>{{Cite news |date=21 November 1996 |author-last=Bagrov |author-first=Andrey |title=Political death of an official |url=https://www.kommersant.ru/doc/243499 |newspaper=Kommersant |access-date=18 Desember 2023 |language=Russian}}</ref> Volgens Konstantin Kisin is sy vader valslik beskuldig en 'n keuse gegee tussen gevangenisstraf en verdwyning.<ref>{{Cite news |date=10 Desember 2024 |title=Konstantin Kisin: A Russian's Love Letter to the West |url=https://www.prageru.com/videos/konstantin-kisin-a-russians-love-letter-to-the-west |publisher=Prager University |quote=Die Russiese politiek was destyds baie, baie korrup en my pa is valslik beskuldig van belastingontduiking. En hulle het vir hom gesê: "Dit is wat ons met jou gaan doen: ons gaan jou in 'n sel sit saam met misdadigers, verkragters en wat ook al, of jy kan verdwyn.", so my pa het basies onder 'n vals identiteit uit die land gevlug. Dit het sy lewe heeltemal verwoes.}} (1:48–2:05)</ref> Op die ouderdom van 11 is Konstantin Kisin alleen na die [[Verenigde Koninkryk]] gestuur om Clifton College-kosskool by te woon, waar hy geboelie is omdat hy 'n buitelander was en nie [[Engels]] gepraat het nie.<ref>{{cite tweet |last=Kisin |first=Konstantin |author-link=Konstantin Kisin |user=KonstantinKisin |number=1336928783325159424 |date=2020-12-10 |title=I came to the UK from Russia aged 11. I was picked on at school for not speaking English and not fitting in. One boy in particular orchestrated a lot of it. It was confusing – I didn't know what to do. I felt anger towards him but didn't want to get into a fight either. Then... |language=en |access-date=2023-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116053349/https://twitter.com/KonstantinKisin/status/1336928783325159424 |archive-date=2023-01-16 |url-status=live}}</ref> Hy het daarna die Universiteit van Edinburgh bygewoon, en het sowat 'n jaar voor die voltooiing van 'n graad vertrek.<ref name="New_statesman-conclusion">{{cite web |last1=Lloyd |first1=Will |date=27 Januaroe 2023 |title=Konstantin Kisin: "Being anti-woke isn't making you happy" The podcaster is the viral man of the moment. But does he really have anything to say? |url=https://www.newstatesman.com/encounter/2023/01/konstantin-kisindont-interivew-misrepresent-me |access-date=18 Desember 2023 |website=New Statesman |publisher=}}</ref> ==Loopbaan== ===Vertaling en tolking=== Kisin het as 'n Russies-Engelse regs-, finansiële en videospeletjievertaler en -tolk gewerk en het gereeld praatjies oor die sakekant van vertaling gegee.<ref>{{Cite web |title=Living in the Present, Preparing for the Future – a translator's guide to Productivity and Wellbeing |url=https://www.ciol.org.uk/civicrm/event/info?reset=1&id=103 |access-date=2022-10-31 |website=Chartered Institute of Linguists |language=en}}</ref> ===Poduitsendings=== [[Lêer:Francis Foster, Christian Ursilva & Konstantin Kisin.jpg|duimnael|Kisin saam met Francis Foster (links) by ARC 2025 in Londen]] Sedert April 2018 is Kisin mede-aanbieder saam met Francis Foster van Triggernometry, 'n [[YouTube]]-kanaal en podsending. Die primêre formaat van die program is die voorafopgeneemde onderhoud; die program brandmerk homself as "eerlike gesprekke met fassinerende mense",<ref>{{Cite web |title=TRIGGERnometry |url=https://audioboom.com/channels/4991237-triggernometry |website=AudioBoom}}</ref> en is deur The Times as "anti-woke" beskryf.<ref>{{cite news |last=Marriott |first=James |date=5 Augustus 2022 |title=Revisionist History podcast review — Malcolm Gladwell takes the scenic route to common sense |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.com/article/revisionist-history-malcolm-gladwell-podcast-review-malcolm-gladwell-cvcbmmp3g |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112014600/https://www.thetimes.co.uk/article/revisionist-history-malcolm-gladwell-podcast-review-malcolm-gladwell-cvcbmmp3g |archive-date=12 Januarie 2023}}</ref> Gaste het die leier van [[Reform UK]], [[Nigel Farage]],<ref>{{cite web|publisher=NPR|url=https://www.npr.org/2024/06/15/nx-s1-5006165/known-for-his-role-in-brexit-nigel-farage-is-gaining-prominence-in-the-u-k-elections|title=Known for his role in Brexit, Nigel Farage is gaining prominence in the U.K. elections|date=15 Junie 2024|first1=Willem|last1=Marx|first2=Danielle|last2=Kurtzleben}}</ref> [[Jordan Peterson]],<ref name=S>{{cite web|magazine=Spiked|title=Now the banks have joined the war on free speech|author=Smith, Lauren|date=22 Mei 2023|quote=The Triggernometry podcast is just the latest victim of financial deplatforming.|url=https://www.spiked-online.com/2023/05/22/now-the-banks-have-joined-the-war-on-free-speech/}}</ref> Ben Shapiro,<ref name=S/> [[Stephen Fry]] <ref>{{cite web|website=PinkNews|url=https://www.thepinknews.com/2024/12/20/stephen-fry-stonewall-trans-backlash/|title=Stephen Fry slammed for saying he no longer supports Stonewall: 'Another celebrity disappointment'|date=20 Desember 2024|author=Perry, Sophie}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thecritic.co.uk/the-cowardice-of-sir-stephen-fry/|magazine=[[The Critic (modern magazine)|The Critic]]|title=The cowardice of Sir Stephen Fry|author=Clark, Malcolm|date=1 Januarie 2025}}</ref> Sam Harris,<ref>{{cite news|last=White |first=Flat |date=19 Augustus 2022 |title=We need to talk about Sam Harris |work=The Spectator |url=https://www.spectator.com.au/2022/08/we-need-to-talk-about-sam-harris/}}</ref> Deborah Frances-White,<ref>{{cite web |last=Marriott |first=James |url=https://www.thetimes.com/culture/tv-radio/article/triggernometry-guilty-feminist-debate-review-konstanin-kisin-deborah-frances-white-n9n086hrr |title=Triggernometry debates Guilty Feminist — and both sides lose |date=7 Mei 2025 |website=[[The Times]] |access-date=2025-08-20}}</ref> [[Piers Morgan]],<ref>{{cite web |last=Isaacson |first=Gila |url=https://www.jfeed.com/news-israel/piers-morgan-israel-criticism |title=Piers Morgan Meets his Match on Triggernometry |date=5 Augusust 2025 |newspaper=JFeed |access-date=2025-08-20}}</ref> Tommy Robinson<ref>{{cite magazine |last=Harris |first=Nicholas |url=https://www.newstatesman.com/politics/2025/08/the-rebuilding-of-tommy-robinson |title=The rebuilding of Tommy Robinson |date=15 Augustus 2025 |newspaper=New Statesman |access-date=2025-08-20}}</ref> en die Eerste Minister van Israel, [[Benjamin Netanyahu]], ingesluit.<ref>{{cite news |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-in-uk-podcast-interview-says-israel-has-work-to-do-to-win-over-gen-z/ |title=Netanyahu, in UK podcast interview, says Israel has ‘work’ to do to win over Gen Z |date=20 Augustus 2025 |newspaper=The Times of Israel |agency=Agence France-Presse |access-date=2025-08-20}}</ref> 'n Onderhoud in 2023 met Neil deGrasse Tyson oor die onderwerp "Het ons vertroue in die [[wetenskap]] verloor?"<ref>{{cite web|title=Have We Lost Trust in Science? - Neil deGrasse Tyson. Podcast Episode |url=https://www.imdb.com/title/tt29253528/|date=2023|publisher=[[IMDb]]}}</ref> is wyd berig deur beide ander YouTube-kanale en die hoofstroommedia as gevolg van Tyson se stellings oor die onderwerp van transgenderregte.<ref>{{cite news|last=Grossman |first=Hannah |date=27 September 2023 |title=Neil deGrasse Tyson explodes during debate about trans women competing in women sports |publisher=[[Fox News]]|url=https://www.foxnews.com/media/neil-degrasse-tyson-explodes-during-debate-transwomen-competing-womens-sports}}</ref><ref>{{cite web|last=Imamovic|first=Faruk|date=28 September 2023|title='Scientist' Neil deGrasse Has Meltdown Over Trans Women in Sports Debate|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231013164010/https://www.financial-world.org/news/news/sports/22169/-scientist-neil-degrasse-has-meltdown-over-trans-women-in-sports-debate/|archivedate=13 Oktober 2023|url=https://www.financial-world.org/news/news/sports/22169/-scientist-neil-degrasse-has-meltdown-over-trans-women-in-sports-debate/|website=Financial World}}</ref><ref>{{cite news|last=Condon |first=Ali|date=28 September 2023|title=Astrophysicist Neil deGrasse Tyson stands up for trans women in sport: 'Rise to the occasion'|work=PinkNews|url=https://www.thepinknews.com/2023/09/28/neil-degrasse-tyson-trans-women-sport/}}</ref> ===Stand-up komedie=== In 2019 het Kisin sy program ''Orwell That Ends Well'' na die Edinburgh Festival Fringe geneem vir gemengde resensies. Die ''Daily Telegraph'' het die program ingesluit in sy lys van beste komedieprogramme van die Edinburgh Festival,<ref>{{Cite news |last1=Monahan |first1=Mark |last2=Saunders |first2=Tristram Fane |last3=Cavendish |first3=Dominic |date=2019-08-30 |title=Best comedy shows at the Edinburgh Fringe 2019: reviews of 40 of this year's must see-comedians, including Jordan Brookes, Catherine Cohen and Laura Lexx |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/comedy/what-to-see/edinburgh-fringe-2019-reviews-best-comedy-shows-must-see-catherine-cohen/ |access-date=2022-10-31 |issn=0307-1235}}</ref> ''The Student'' het dit as "snaaks en verfrissend" beskryf, terwyl ''Fest Magazine'' dit "onbedoordraagde, reaksionêre onsin" genoem het,<ref>{{cite web |title=Konstantin Kisin: Orwell That Ends Well – The Student |url=https://studentnewspaper.org/konstantin-kisin-orwell-that-ends-well/ |access-date=2022-10-31 |website=studentnewspaper.org}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-03 |title=Review: Konstantin Kisin: Orwell That Ends Well |url=https://www.fest-mag.com/edinburgh/comedy/review-konstantin-kisin |access-date=2022-10-31 |website=Fest Magazine}}</ref> en ''The Jewish Chronicle'' het Kisin as 'n "antagonis" beskryf en die program 2 uit 5 gegee.<ref>{{cite web |title=Snowflakes, lizards and baseball caps: Edinburgh Fringe round-up |url=https://www.thejc.com/culture/features/edinburgh-fringe-round-up-1.488167 |access-date=2022-10-31 |website=www.thejc.com|date=3 September 2019 }}</ref><ref>{{cite web |title=The Wee Review : Konstantin Kisin |url=https://theweereview.com/review/konstantin-kisin-orwell-that-ends-well/ |access-date=2022-10-31 |website=theweereview.com|date=27 Augustus 2019 }}</ref><ref>{{cite web |date=2019-08-10 |title=Comedy Review: Konstantin Kisin: Orwell That Ends Well, Gilded Balloon Teviot (Venue 14), Edinburgh |url=https://www.scotsman.com/arts-and-culture/edinburgh-festivals/comedy-review-konstantin-kisin-orwell-ends-well-gilded-balloon-teviot-venue-14-edinburgh-1411060 |access-date=2022-10-31 |website=The Scotsman |language=en}}</ref> ====Geskil met SOAS-studentegroep==== In 2018 het Kisin opslae gemaak toe hy geweier het om 'n "gedragsooreenkoms"-vorm te onderteken wat 'n "geen-verdraagsaamheidsbeleid" rakende [[rassisme]], [[seksisme]], [[klassisme]], [[ouderdomsdiskriminasie]], [[homofobie]], bifobie, [[xenofobie]], [[Islamofobie]], anti-godsdiens en anti-ateïsme verduidelik het,<ref name="bbccomedianrefused">{{cite news |date=2018-12-12 |title=Comedian refused to sign 'behavioural agreement' before gig |language=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-46541002 |access-date=2022-10-31}}</ref> toe hy gevra is om gratis op te tree by 'n fondsinsamelingskonsert vir [[UNICEF]] by die Skool vir Oosterse en Afrikastudies (SOAS), [[Universiteit van Londen]]. Die vorm het verduidelik dat daardie onderwerpe nie verbied is nie, maar het verklaar dat die onderwerpe op 'n "respekvolle en nie-beledigende manier" bespreek moet word, en op 'n manier aangebied moet word wat "respekvol en vriendelik" is.<ref name="bbccomedianrefused" /><ref>{{cite tweet |last=Kisin |first=Konstantin |author-link=Konstantin Kisin |user=KonstantinKisin |number=1072209484741795846 |date=2018-12-10 |title=I just received an invitation to perform *comedy* at a university... The title of this "contract" nearly made me puke. @UnleashedComedy https://t.co/4tUPCFwTLG |language=en |access-date=2023-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220060919/https://twitter.com/KonstantinKisin/status/1072209484741795846 |archive-date=2022-12-20 |url-status=live}}</ref> Nadat Kisin geweier het om tot daardie voorwaardes in te stem en gekies het om nie op te tree nie, het die UNICEF-kampusvereniging by SOAS om verskoning gevra en verduidelik dat hulle nie wou "afdwing dat gaste tot enigiets moet instem waarin hulle nie glo nie". Die SOAS-studente-unie het gesê dat hulle nie vereis dat eksterne sprekers enige kontrak teken voor verskynings nie, en dat die UNICEF-kampusvereniging "oorywerig" was in die interpretasie van die riglyne.<ref>{{Cite web |last=Loughrey |first=Clarisse |date=12 Desember 2018 |title=Comedians asked to sign 'behavioural agreement' for London university gig |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/comedy/news/soas-comedians-behavioural-agreement-london-university-a8679026.html |access-date=2022-10-31 |website=The Independent |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hill |first=Amelia |date=11 Desember 2018 |title=Comedians asked to sign 'behavioural agreement' for Soas gig |url=http://www.theguardian.com/culture/2018/dec/11/comedians-asked-to-sign-behavioural-agreement-for-soas-gig |access-date=2022-10-31 |website=[[The Guardian]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Students ask comedian to sign safe space contract |url=https://www.theweek.co.uk/98455/stand-up-asked-to-sign-safe-space-contract-at-london-university |access-date=2022-10-31 |website=The Week UK |date=12 Desember 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wills |first=Ella |date=2018-12-12 |title=Comedian pulls out of charity show at SOAS over 'safe space' contract |url=https://www.standard.co.uk/news/london/comedian-pulls-out-of-charity-show-at-soas-after-he-was-asked-to-sign-extensive-space-space-contract-a4015231.html |access-date=2022-10-31 |website=Evening Standard |language=en}}</ref> Nadat beweer is dat Kisin in 2017 tot soortgelyke beperkings vir 'n ander optrede ingestem het, het hy gesê dat hy "absoluut seker was dat daar niks oor godsdiens, ateïsme, respek of vriendelikheid in die reëls [van die 2017-kontrak] was nie. As daar was, sou ek nie ingestem het nie."<ref>{{Cite web |last=Bennett |first=Steve |title=When the safe-space row comedian WAS prepared to watch what he said|url=https://www.chortle.co.uk/news/2018/12/15/41917/when_the_safe-space_row_comedian_was_prepared_to_watch_what_he_said |access-date=2022-10-31 |website=Chortle |language=en}}</ref> ===Politiek en kommentaar=== [[Lêer:Konstantin Kisin at ARC Forum 2023 in Greenwich, London, UK, 31 October 2023.jpg|duimnael|Konstantin Kisin praat by die Alliance for Responsible Citizenship 2023 in Greenwich, Londen, VK, 31 Oktober 2023.]] In Maart 2022 het Kisin as 'n paneellid verskyn op die eerste uitgawe van BBC ''Question Time'' na die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022 |Russiese inval in Oekraïne]]. Hy het beskryf hoe hy skaam voel vir sy geboorteland [[Rusland]] en die bombardement bespreek wat sy familie in [[Oekraïne]] ondergaan het.<ref>{{Cite web |date=2022-03-04 |title=Russian-British Comic Says He Feels 'Nothing But Shame For My Country' |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/bbc-question-time-konstantin-kisin-comic-russian_uk_6221ca51e4b0bd1df769b7cc |access-date=2022-10-31 |website=HuffPost UK |language=en}}</ref> Kisin se toespraak in 2023 by die Oxford Union-studentedebatgemeenskap ten gunste van die mosie dat "''Motion: Woke Culture HAS Gone Too Far''" viraal gegaan het.<ref name="oxfordunionspeech">{{cite web |title=Konstantin Kisin: debates for the Motion: Woke Culture HAS Gone Too Far |url=https://www.youtube.com/watch?v=zJdqJu-6ZPo |website=Oxford Union | date=12 Januarie 2023 |access-date=16 Desember 2023}}</ref><ref name="bbcquestiontime2023">{{cite web |title=BBC Question Time - 26 Jan 2023 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m001hjy7 |website=BBC |access-date=16 Desember 2023}}</ref> In die toespraak het Kisin beweer dat "woke-kultuur" [[vryheid van spraak]] onderdruk, en dat die vermindering van [[klimaatsverandering]] onversoenbaar is met die vermindering van armoede in armer lande. 'n Artikel deur Will Lloyd in die New Statesman het Kisin se toespraak geprys as "nie banaal nie, nie belas deur voorspelbare kultuuroorlog-praatpunte nie", terwyl hy tot die gevolgtrekking gekom het dat "[ver] van sy teikens, is Kisin se waarnemings oor politiek en geskiedenis relatief banaal".<ref name="New_statesman-conclusion"/> In 'n hooftoespraak in Londen laat in 2023 by die Alliance for Responsible Citizenship, het Kisin aangevoer dat die oomblik vir die herstel van die [[Westerse beskawing]] op hande is, en dit beskryf as "die stryd om ons lewens".<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=ARC: to boldly say what the elites dare not |url=https://www.spectator.com.au/2023/11/arc-to-boldly-say-what-the-elites-dare-not/ |access-date=2023-11-21 |website=The Spectator Australia |language=en-US}}</ref> In September 2023 het die ''New Statesman'' hom as die 46ste mees invloedryke [[Regs (politiek)|regse]] figuur in die Britse politiek genoem.<ref>{{Cite web |date=27 September 2023 |title=The New Statesman's right power list |url=https://www.newstatesman.com/politics/uk-politics/2023/09/the-new-statesmans-right-power-list |access-date=2023-12-14 |website=New Statesman |language=en-US}}</ref> Kisin het herhaaldelik sy karakterisering as regsgesind verwerp, en homself eerder beskryf as 'n "''Remainer''" met liberale en sentristiese sienings wat slegs vir Lib Dem of Labour gestem het" en die gebruik van die "regse" etiket gekritiseer as 'n "smeer vir diegene met wie ons nie saamstem nie".<ref>{{Cite web |last=Kisin |first=Konstantin |date=5 May 2019 |title=How 'right wing' became the smear for those we disagree with |url=https://www.spectator.co.uk/article/how-right-wing-became-the-smear-for-those-we-disagree-with/ |access-date=31 Oktober 2022 |website=The Spectator |language=en-US}}</ref> In Februarie 2025 het Kisin met Fraser Nelson op sy Triggernometry-podsending ‘n onderhoud gevoer. Tydens die onderhoud het Nelson [[Rishi Sunak]] bespreek en gesê: "Hy is absoluut [[Engelse|Engels]] – hy is hier gebore en getoë". Kisin het geantwoord deur te sê: "Hy is 'n bruin [[Hindoeïsme|Hindoe]]; hoe is hy Engels?"<ref name=":0">{{Cite web |last=Leonard |first=Ralph |date=2025-02-19 |title=Of course Rishi Sunak is English |url=https://www.newstatesman.com/politics/society/2025/02/of-course-rishi-sunak-is-english |access-date=2025-02-20 |website=New Statesman |language=en-US}}</ref> voordat hy verklaar het dat hy self as 'n Russiese immigrant eweneens nooit Engels kon wees nie, en ook nie sy in Brittanje gebore seun nie, wat Nelson later as 'n "heeltemal billike punt" beskryf het.<ref>{{Cite news |last=Nelson |first=Fraser |date=21 Februarie 2025 |title=Is Rishi Sunak English? It used not to be a question |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.com/comment/columnists/article/rishi-sunak-english-question-donald-trump-c880xv8z0 |quote=““Hy’s ’n bruin Hindoe, hoe is hy Engels?” het Konstantin Kisin, die onderhoudvoerder, gevra. “Omdat hy hier gebore en getoë is,” het ek geantwoord. Kisin het nie saamgestem nie: hy het gesê dat hy, as ’n Russiese immigrant, nooit Engels kon wees nie, en sy in Engeland gebore seun ook nie. Dit was ’n heeltemal billike punt – hy het etnisiteit bedoel – maar dit het aanlyn ontplof, met vier miljoen kyke.}}</ref> Kisin se opmerkings oor Sunak is gekritiseer deur Sangita Myska, Dan Hodges en David Aaronovitch.<ref name=":0" /> Kisin het daarop aangedring dat hy 'n onderskeid maak tussen die Britse nasionaliteit en die Engelse etnisiteit.<ref>{{Cite web |last=Malik |first=Kenan |authorlink=Kenan Malik |date=23 Februarie 2025 |title=Can a brown Hindu be English? Most Britons say yes. Why do so many on the right say no? |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/feb/23/can-a-brown-hindu-be-english-most-britons-say-yes-why-do-so-many-on-the-right-say-no |access-date=2025-03-01 |website=[[The Guardian]] |language=}}</ref> Rishi Sunak het bevestig dat hy homself wel as Engels beskou.<ref>{{Cite web |last=Allegretti |first=Aubrey |date=2025-03-05 |title=Rishi Sunak: Suella Braverman saying we're not English is ridiculous |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/rishi-sunak-british-suella-braverman-fzpg3hj66 |archive-url=https://archive.today/20250305171923/https://www.thetimes.com/uk/politics/article/rishi-sunak-british-suella-braverman-fzpg3hj66 |archive-date=2025-03-05 |access-date=2025-03-05 |website=[[The Times]] |language=en}}</ref> ===Outeur=== Kisin is die outeur van ''An Immigrant's Love Letter to the West'', wat 'n ''[[Sunday Times]]''-topverkoper in die eerste week van sy publikasie geword het.<ref>{{Cite web |last=Hamilton |first=Matthew |title='An Immigrant's Love Letter To Love West' by Konstantin Kisin goes into the Sunday Times bestseller list at No 5 {{!}} The Hamilton Agency |url=https://thehamiltonagency.co.uk/an-immigrants-love-letter-to-love-west-by-konstantin-kisin-goes-into-the-sunday-times-bestseller-list-at-no-5/ |access-date=2022-11-03 |language=en}}</ref> 'n Resensie in ''[[The Daily Telegraph]]'' in Julie 2022 het Douglas Murray geskryf: "Kisin het 'n lewendige en geesdriftige boek geskryf wat die samelewing verdedig waarin hy dankbaar is dat hy homself bevind het. As ek die kompliment kan teruggee, is ons gelukkig om hom te hê."<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Douglas |date=2022-07-03 |title=Take it from a Russian – the alternative to Western democracy is far, far worse |url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/immigrants-love-letter-west-konstantin-kisin-review-russia-love/ |access-date=2024-10-14 |work=The Telegraph |language=en|issn=0307-1235}}</ref> ===Persoonlike lewe=== Kisin het gesê dat hy sy vrou ontmoet het toe hy 18 was en hulle is in 2003 getroud, toe hulle 20 was.<ref>{{Cite web |last=Kisin |first=Konstantin |date=20 Mei 2023 |title=I met my wife at 18. We married at 20... |url=https://x.com/KonstantinKisin/status/1660029591157628932 |access-date=6 Augustus 2025 |website=X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kisin |first=Konstantin |date=28 November 2023 |title=20 years married today. |url=https://x.com/KonstantinKisin/status/1729426704215462292?lang=en |access-date=6 Augustus 2025 |website=X}}</ref> Hul seun is in Mei 2022 gebore.<ref>{{Cite web |last=Kisin |first=Konstantin |date=14 Mei 2022 |title=You want cute?... |url=https://x.com/KonstantinKisin/status/1525577774693601281 |access-date=6 Augustus 2025 |website=X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kisin |first=Konstantin |date=May 6, 2023 |title=It's my son's first birthday soon... |url=https://x.com/KonstantinKisin/status/1654860854809051136 |access-date=6 Augustus 2025 |website=X}}</ref> == Bibliografie == *''An Immigrant's Love Letter to the West'' (2022) ==Verwysings== {{Verwysings|3}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kisin, Konstantin}} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Britse skrywers]] fkbbphvl344t5doxo6dy8zf9rtxg4sw 0 457715 2892700 2883178 2026-04-11T18:45:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892700 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Judea Pearl | image = Judea Pearl at NIPS 2013 (11781981594).jpg | caption = Judea Pearl in 2013 | birth_date = {{Geboortedatum|1936|9|4}} | birth_place = [[Tel Aviv]], [[Palestina]] | death_date = | death_place = | nationality = | citizenship = [[VSA]] | known_for = [[Oorsaaklikheid]]<br /> [[Kunsmatige intelligensie]]<br /> Bayesiaanse netwerke | alma_mater = Rutgers-universiteit<br /> New York-universiteit | awards = | signature = | spouse = Ruth Perl | children = 3 }} '''Judea Pearl''' ([[Hebreeus]]: יהודה פרל; gebore [[4 September]] [[1936]]) is 'n Israelies-Amerikaanse rekenaarwetenskaplike en [[filosoof]], veral bekend vir sy voorstanders van die probabilistiese benadering tot [[kunsmatige intelligensie]] en die ontwikkeling van Bayesiaanse netwerke. Hy word ook erken vir die ontwikkeling van 'n teorie van oorsaaklike en kontrafaktuele inferensie gebaseer op strukturele modelle. In 2011 het die Vereniging vir Rekenaarmasjinerie (ACM) Pearl die Turing-toekenning toegeken, die hoogste onderskeiding in [[rekenaarwetenskap]], "vir fundamentele bydraes tot kunsmatige intelligensie deur die ontwikkeling van 'n [[calculus]] vir probabilistiese en [[Oorsaaklikheid|oorsaaklike redenasie]]".<ref name="acm-turing">[http://amturing.acm.org/award_winners/pearl_2658896.cfm Judea Pearl – A. M. Turing Award winner], ACM, besoek 14 Maart 2012.</ref><ref name="acm_2011_Turing_award_ Judea_Pearl_press_release">{{cite web |author = Gold, Virginia |title = Judea Pearl Wins ACM A.M. Turing Award for Contributions that Transformed Artificial Intelligence |publisher = The Association for Computing Machinery |date = 15 Maart 2012 |url = http://www.acm.org/press-room/news-releases/2012/turing-award-11 |access-date = 15 Maart 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120317233913/http://www.acm.org/press-room/news-releases/2012/turing-award-11 |archive-date = 17 Maart 2012 |quote = Die Association for Computing Machinery het vandag Judea Pearl van die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles as die wenner van die 2011 ACM A.M. Turing-toekenning aangewys vir innovasies wat merkwaardige vooruitgang in die vennootskap tussen mense en masjiene moontlik gemaak het, wat die fondament van [[Kunsmatige intelligensie]] (KI) vorm. |url-status = dead }}</ref><ref name="acm">{{ACMPortal|id= 81548012093}}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1109/MIC.2006.107| title = Judea Pearl Interview: A Giant of Artificial Intelligence Takes on All-Too-Real Hatred| journal = IEEE Internet Computing| volume = 10| issue = 5| pages = 6–8| year = 2006| last1 = Goth | first1 = G.| bibcode = 2006IIC....10e...6G| s2cid = 9932352}}</ref> Hy is die outeur van verskeie boeke, insluitend die tegniese ''Causality: Models, Reasoning and Inference'', en ''The Book of Why'', 'n boek oor [[oorsaaklikheid]] gemik op die algemene publiek. Judea Pearl is die vader van die [[joernalis]] Daniel Pearl, wat in 2002 deur [[Terrorisme|terroriste]] in [[Pakistan]] ontvoer en vermoor is wat met [[Al-Kaïda]] en die Internasionale Islamitiese Front verbind is.<ref name = "Time">{{cite magazine | last1 = Fonda | first1 = Daren | date = 27 September 2003 | title = On the Trail of Daniel Pearl | magazine = [[Time (tydskrif)|TIME]] | access-date = 20 Julie 2011 | url = http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,490640,00.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20031001222839/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,490640,00.html | url-status = dead | archive-date = 1 Oktober 2003 }}</ref><ref name = "ATO">{{cite web |url = http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/EF28Df02.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20030629230648/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/EF28Df02.html |url-status = unfit |archive-date = 29 Junie 2003 |title = Who killed Daniel Pearl? |first = Pepe |last = Escobar |publisher = Asia Times Online |date = 28 Junie 2003 |work = Book Review |access-date = 20 Julie 2011 }}</ref> ==Biografie== Judea Pearl is in 1936 in Tel Aviv, Britse Mandaat vir Palestina, gebore as seun van Eliezer en Tova Pearl, Pools-Joodse immigrante, wat in Bnei Brak grootgeword het. Sy oupa, Chaim Pearl, was een van Bnei Brak se stigters.<ref>[https://jewishjournal.com/cover_story/341299/judea-pearl-reflections-on-loss-artificial-intelligence-and-zionophobia/ Judea Pearl: Reflections on Loss, Artificial Intelligence, and “Zionophobia”]</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/jewish/features/.premium-1.640044|title = This Day in Jewish History / Journalist Daniel Pearl murdered in Pakistan by Islamic terrorists|newspaper = Haaretz}}</ref><ref>[https://jewishjournal.com/commentary/columnist/372736/the-audacious-joy-of-judea-pearl/ The Audacious Joy of Judea Pearl]</ref> Hy is 'n afstammeling van Menachem Mendel van Kotzk aan moederskant. Nadat hy in die Israeliese Weermag gedien het en by 'n kibboets aangesluit het, het Pearl in 1956 besluit om [[ingenieurswese]] te studeer. Hy het in 1960 'n B.Sc. in [[elektriese ingenieurswese]] van die Technion verwerf. In dieselfde jaar het hy na die Verenigde State geëmigreer en nagraadse studies gevolg. Hy het in 1961 'n M.Sc. in elektriese ingenieurswese van die Newark College of Engineering (nou New Jersey Institute of Technology) verwerf, en het in 1965 'n M.Sc. in fisika van die Rutgers Universiteit en 'n PhD in elektriese ingenieurswese van die Polytechnic Institute of Brooklyn (nou die New York University Tandon School of Engineering) verwerf.<ref name=amturing>{{Cite web|url=https://amturing.acm.org/award_winners/pearl_2658896.cfm|title=Judea Pearl – A.M. Turing Award Laureate|website=amturing.acm.org}}</ref> Hy het by RCA Research Laboratories (nou SRI International) in Princeton, New Jersey, gewerk aan supergeleidende parametriese versterkers en stoortoestelle en by Electronic Memories, Inc., aan gevorderde geheuestelsels.<ref name=amturing/> Toe halfgeleiers Pearl se werk "uitgewis" het, soos hy dit later gestel het,<ref name="cacm">{{cite journal |title=Q&A: A Sure Thing |author=Leah Hoffmann |journal=Communications of the ACM |volume=55 |number=6 |pages=135–136 |doi=10.1145/2184319.2184347 |year=2012|doi-access=free }}</ref> het hy in 1970 by UCLA se Skool vir Ingenieurswese aangesluit en begin werk aan probabilistiese kunsmatige intelligensie. Hy is een van die stigtersredakteurs van die ''Journal of Causal Inference''. Pearl is tans 'n professor in rekenaarwetenskap en statistiek en direkteur van die Cognitive Systems Laboratory by UCLA. Hy en sy vrou, Ruth, het drie kinders gehad. Daarbenewens is hy vanaf 2011 'n lid van die Internasionale Adviesraad van NGO Monitor.<ref name = "NGO">{{cite web |url = http://www.ngo-monitor.org/article.php?viewall=yes&id=2028 |title = International Advisory Board Profiles |year = 2011 |publisher = NGO Monitor |access-date = 20 Julie 2011 }}</ref> Voormalige Israeliese hoofrabbi, Rabbi Yisrael Meir Lau, het saam met Judea Pearl gewerk in die dokumentêr With My Whole Broken Heart.<ref>{{cite news|last1=Wilkinson|first1=Phaedra|title=From the community: With My Whole Broken Heart|url=http://www.chicagotribune.com/suburbs/deerfield/community/chi-ugc-article-with-my-whole-broken-heart-2015-07-10-story.html|agency=Chicago Tribune|date=10 Julie 2015}}</ref><ref>{{YouTube|VoEjCnrppdw|With My Whole Broken Heart trailer}}</ref> ==Moord op Daniel Pearl== In 2002 is sy seun, Daniel Pearl, 'n joernalis wat vir [[The Wall Street Journal]] gewerk het, in [[Pakistan]] ontvoer en vermoor, wat Judea en die ander lede van die familie en vriende daartoe gelei het om die Daniel Pearl-stigting te stig.<ref name="DPF">{{cite web |url = http://www.danielpearl.org/about_us/Judea_Pearl.html |title = Biography of Dr. Judea Pearl |year = 2011 |publisher = Daniel Pearl Foundation |access-date = 20 Julie 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110630070829/http://www.danielpearl.org/about_us/Judea_Pearl.html |archive-date = 30 Junie 2011 }}</ref> Op die sewende herdenking van Daniel se dood het Judea 'n artikel in die ''Wall Street Journal'' geskryf met die titel ''Daniel Pearl en die Normalisering van die Kwaad: Wanneer sal ons ligte ophou om verskonings vir terreur te maak?''.<ref name = "WSJ">{{cite news | title = Daniel Pearl and the Normalization of Evil | first = Judea | last = Pearl | author-link = Judea Pearl | url = https://www.wsj.com/articles/SB123362422088941893 | newspaper = The Wall Street Journal | date = 3 Februarie 2009 | page = A15 | access-date = 20 Julie 2011 }}</ref> Emeritus Hoofrabbi Jonathan Sacks het Judea Pearl se oortuigings in 'n les oor [[Judaïsme]] aangehaal: "Ek het Judea Pearl, vader van die vermoorde joernalis Daniel Pearl, gevra waarom hy werk vir versoening tussen Jode en Moslems... hy het met hartverskeurende helderheid geantwoord: 'Haat het my seun doodgemaak. Daarom is ek vasbeslote om haat te beveg.'"<ref>{{cite web|author1=Jonathan Sacks|title=Judaism: Covenant & Conversation: Against Hate|url=http://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/15622|work=Israel National News|date=5 September 2014}}</ref> ==Menings== Oor sy godsdienstige sienings sê Pearl dat hy 'n "praktiserende ongelowige" is.<ref>{{cite web|url=http://www.greatertalent.com/speaker-news/judea-pearl-history-has-given-us-both-a-tragedy-and-an-opportunity/|title=Tragedy and Opportunity: The parents of slain journalist Danny Pearl have devoted their lives to improving Muslim-Jewish relations.|access-date=12 Julie 2013|author=Mathew Philips|quote=Ek het op die ouderdom van 11 sekulêr geword, deur goddelike openbaring. [Lag.] Ek het op die dak van die huis gestaan wat my pa gebou het, en na die straat gekyk en skielik het dit vir my baie duidelik geword dat daar geen God is nie.}}</ref><ref>{{cite web|title=Robots and the Illusion of Free Will – Conversation with Judea Pearl, Rumelhart Prize Winner|work=The Science Network|url=http://thesciencenetwork.org/programs/cogsci-2011/interview-with-judea-pearl|location=|date=22 Julie 2011|quote=Ek is natuurlik 'n gevangene van my opvoeding, wat beteken dat my voorraad metafore uit die Bybel en uit die geskiedenis van die Joodse volk kom. Maar ek glo nie in God nie. Eintlik weet ek daar is nie 'n God nie.|access-date=31 Januarie 2026|archive-date=10 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310230218/http://thesciencenetwork.org/programs/cogsci-2011/interview-with-judea-pearl|url-status=dead}}</ref> Hy is baie verbind met Joodse tradisies soos vakansiedae en kiddush op Vrydagaand.<ref>{{cite news|last1=Fishman Orlins|first1=Susan|title=The Price of Being Jewish: An Interview with Judea Pearl|url=http://www.momentmag.com/the-price-of-being-jewish-an-interview-with-judea-pearl/|agency=Moment|date=November 2006|quote=Het jy gebid vir Danny se veilige terugkeer? Nee, ek glo nie in 'n God wat na my sal luister nie. Maar ek bid elke oggend. Ek lê tefillin. Ek het 'n jaar gelede begin. Maar is jy nie 'n sekulêre Jood nie? Ek sal jou dieselfde antwoord gee as wat ek vir 10 Moslems gegee het wat een Vrydagaand by my aangesluit het vir aandete. Ek het gesê: 'O, dis Vrydagaand. Ek moet Kiddush doen.''}}</ref> Pearl dien op die internasionale adviesraad van NGO Monitor,<ref>{{Cite web |title=International Advisory Board |url=https://ngo-monitor.org/about/boards/#IAB |access-date=27 Junie 2025 |website=NGO Monitor}}</ref>, 'n organisasie in Jerusalem wat verslag doen oor nie-regeringsorganisasie-aktiwiteite vanuit 'n pro-Israel-perspektief. ==Navorsing== Judea Pearl word erken vir die "legging van die grondslag van moderne kunsmatige intelligensie, sodat rekenaarstelsels onsekerheid kan verwerk en oorsake met gevolge kan verbind."<ref name="bbva">BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award (2021). Judea Pearl – [https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/noticias/the-frontiers-of-knowledge-award-goes-to-judea-pearl-for-laying-the-foundations-of-modern-artificial-intelligence-so-computer-systems-can-process-uncertainty-and-associate-causes-and-effects/ Announcement] [https://www.youtube.com/watch?v=uaq389ckd5o Speech], Junie 2022.</ref> Hy is een van die pioniers van Bayesiaanse netwerke en die probabilistiese benadering tot kunsmatige intelligensie, en een van die eerstes wat oorsaaklike modellering in die empiriese wetenskappe gematiseer het. Sy werk is ook bedoel as 'n hoëvlak kognitiewe model. Hy stel belang in die wetenskapsfilosofie, kennisvoorstelling, niestandaardlogika en leer. Pearl word beskryf as "een van die reuse op die gebied van kunsmatige intelligensie" deur UCLA-rekenaarwetenskapprofessor Richard E. Korf.<ref name ="Korf">{{cite journal | last1 = Amundson | first1 = Marlys |date=Fall 2004 | title = A Profile of Judea Pearl – Computer Science Pioneer, Visionary | journal = UCLA Engineer | issue = 12 | pages = 16–17 | access-date = 20 Julie 2011 | url = http://ftp.cs.ucla.edu/pub/stat_ser/pearl-engineer-fall04.pdf }}</ref> Sy werk oor oorsaaklikheid het "die begrip van oorsaaklikheid in statistiek, sielkunde, medisyne en die sosiale wetenskappe gerevolusioneer" volgens die Vereniging vir Rekenaarmasjinerie. <ref name = "ACM">{{cite web |url = http://bayes.cs.ucla.edu/Newell_2003.htm |title = ACM HONORS INNOVATORS WHO CHANGED THE SCIENTIFIC WORLD |date = 27 April 2004 |publisher = Association for Computing Machinery |location = [[New York]] |access-date = 20 Julie 2011 }}</ref> ==Evaluasie en nalatenskap== Judea Pearl se werk het ’n deurslaggewende invloed gehad op die moderne begrip van oorsaaklikheid in statistiek, kunsmatige intelligensie en die empiriese wetenskappe. Hy word algemeen erken as ’n sleutelfiguur in die herinstelling van oorsaak-en-gevolg-redenasie as ’n formeel hanteerbare en metodologies robuuste konsep. Sy ontwikkeling van strukturele oorsaaklike modelle en die gebruik van gerigte asikliese grafieke het ’n sistematiese raamwerk verskaf om oorsaaklike verhoudings te analiseer, veral in situasies waar gerandomiseerde eksperimente onprakties of onmoontlik is. Die invoering van die do-operator het ’n fundamentele onderskeid gevestig tussen waarneming en ingryping, wat ’n belangrike metodologiese vooruitgang in oorsaaklike inferensie verteenwoordig. Pearl se werk het beduidende invloed uitgeoefen op uiteenlopende dissiplines, insluitend epidemiologie, ekonometrie, sosiale wetenskappe en beleidsanalise. In die veld van kunsmatige intelligensie het hy volgehou dat suiwer statistiese leer onvoldoende is vir gevorderde intelligensie, en aangevoer dat oorsaaklike modellering noodsaaklik is vir verduidelikbaarheid, generalisering en teenfaktuele redenasie. Alhoewel sommige navorsers kritiek gelewer het op die aannames wat strukturele oorsaaklike modelle vereis, word Pearl se bydraes algemeen beskou as ’n paradigmaskuif wat die metodologiese grondslag van empiriese navorsing verdiep en uitgebrei het. Sy nalatenskap lê in die vestiging van oorsaaklike inferensie as ’n sentrale komponent van moderne wetenskaplike en rekenaargebaseerde redenasie. <ref>Pearl, Judea. Causality: Models, Reasoning, and Inference. 2de uitg. Cambridge: Cambridge University Press, 2009.</ref> <ref>Pearl, Judea & Mackenzie, Dana. The Book of Why: The New Science of Cause and Effect. New York: Basic Books, 2018.</ref><ref>Glymour, Clark; Pearl, Judea & Jewell, Nicholas P. Causal Inference in Statistics: A Primer. Chichester: Wiley, 2016.</ref><ref>Imbens, Guido W. & Rubin, Donald B. Causal Inference for Statistics, Social, and Biomedical Sciences. Cambridge: Cambridge University Press, 2015.</ref><ref>Stanford Encyclopedia of Philosophy. “Causal Models.” https://plato.stanford.edu/entries/causal-models/ Besoek 29 Januarie 2026.</ref> ==Boeke== * ''Heuristics'', Addison-Wesley, 1984 * ''Probabilistic Reasoning in Intelligent Systems'', Morgan-Kaufmann, 1988 * {{cite book|title=Causality: Models, Reasoning, and Inference|author-link=Judea Pearl|author-first=Judea|author-last=Pearl|publisher=Cambridge University Press|date=2000}} * [http://www.jewishlights.com/page/product/978-1-58023-259-3 ''I Am Jewish: Personal Reflections Inspired by the Last Words of Daniel Pearl''], Jewish Lights, 2004. (Wenner van die 2004 National Jewish Book Award) * ''Causal Inference in Statistics: A Primer'', (with Madelyn Glymour and Nicholas Jewell), Wiley, 2016. {{ISBN|978-1-119-18684-7}} ** A previous survey: [https://projecteuclid.org/euclid.ssu/1255440554 Causal inference in statistics: An overview], Statistics Surveys, 3:96–146, 2009. * {{cite journal|author-link=Judea Pearl|author1-first=Judea|author1-last=Pearl|title=The Book of Why: The New Science of Cause and Effect|date=2018|author2=Dana Mackenzie|journal=Science |volume=361 |issue=6405 |page=855 |doi=10.1126/science.aau9731 |bibcode=2018Sci...361..855. }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pearl, Judea}} [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] dfeauoxg4vavut2mgv7052gxt3g6hrb 0 457893 2893078 2875899 2026-04-12T11:15:48Z Aliwal2012 39067 2893078 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = El Camino: A Breaking Bad Movie | beeld = Aaron Paul by Gage Skidmore 3.jpg | onderskrif = [[Aaron Paul]] | regisseur = Vince Gilligan | vervaardiger = {{Plainlist| * Mark Johnson * Melissa Bernstein * Charles Newirth * Vince Gilligan * Aaron Paul * Diane Mercer }} | produksieleier = | geskryf_deur = Vince Gilligan | geskoei = ''Breaking Bad'', deur Vince Gilligan | met = {{Plainlist| * [[Aaron Paul]] * [[Jesse Plemons]] * [[Krysten Ritter]] * [[Charles Baker (akteur)|Charles Baker]] * [[Matt Jones (akteur)|Matt Jones]] * [[Robert Forster]] * [[Jonathan Banks]] * [[Bryan Cranston]] }} | musiek = Dave Porter | kinematografie = Marshall Adams | ateljee = | verspreider = {{ubl|[[Netflix]]|Sony Pictures Releasing}} | vrygestel = {{Begindatum|2019|10|11|df=yes}} | speeltyd = 122 minute<ref name="Netflix" /> | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | voorafgegaan_deur = ''[[Breaking Bad]]'' | imdb_id = 9243946 }} '''''El Camino: A Breaking Bad Movie''''' (of slegs '''''El Camino''''') is 'n [[Amerika]]anse neo-Western en misdaadrillerfliek van 2019. Dit is deel van die ''Breaking Bad''-franchise en is 'n opvolg van die televisiereeks ''[[Breaking Bad]]''. Dit bou voort op die verhaal van Jesse Pinkman, wat saam met sy voormalige onderwyser Walter White 'n [[tik]]ryk in [[Albuquerque, Nieu-Meksiko|Albuquerque, Nieu-Mexiko]], opgebou het. Die skepper van die reeks, Vince Gilligan, het ''El Camino'' geskryf en geregisseer en was 'n medevervaardiger. [[Aaron Paul]] is weer in die rol van Jesse Pinkman. Verskeie akteurs van ''Breaking Bad'' is ook in hulle ou rolle te sien, insluitend [[Jesse Plemons]], [[Krysten Ritter]], [[Charles Baker (akteur)|Charles Baker]], [[Matt Jones (akteur)|Matt Jones]], [[Robert Forster]], [[Jonathan Banks]] en [[Bryan Cranston]]. Forster is dood die dag toe die fliek uitgereik is en dit was dus een van sy laaste verskynings op die skerm. {{Beeldgroep2 |perrow = 2 / 2 | align = left | total_width = 280 | image1 = Bryan Cranston (41796512930) (cropped).jpg | image2 = Jesse Plemons (20769593584).jpg | image3 = Krysten Ritter (36184656415) (cropped).jpg | image4 = Jonathan Banks 2012 2.jpg | footer = Kloksgeyws van links heel bo: [[Bryan Cranston]], [[Jesse Plemons]], [[Jonathan Banks]] en [[Krysten Ritter]] is weer in hulle rolle te sien as Walter White, Todd Alquist, Mike Ehrmantraut en Jane Margolis. }} ''El Camino'' het positiewe resensies gekry en is vir verskeie pryse benoem, insluitend vier [[Emmy]]s. Dit het die Critics' Choice Television Award en Satellite Award gewen vir beste rolprent wat vir TV gemaak is. ==Akteurs== * [[Aaron Paul]] as Jesse Pinkman, 'n voormalige tikvervaardiger en 'n oudvennoot van Walter White * [[Jesse Plemons]] as Todd Alquist, een van Jesse se gevangenemers en lid van die neo-Nazi-groep wat Jesse dwing om tik te vervaardig; hy word in terugflitse van voor sy dood gewys. * [[Krysten Ritter]] as Jane Margolis, Jesse se oorlede vriendin wat in 'n terugflits verskyn * [[Charles Baker (akteur)|Charles Baker]] as Skinny Pete, Jesse se vriend * [[Matt Jones (akteur)|Matt Jones]] as Brandon "Badger" Mayhew, Jesse se vriend * [[Robert Forster]] as Ed Galbraith, die eienaar van 'n stofsuierwinkel wat misdadigers help om 'n nuwe blyplek onder 'n nuwe identiteit te kry * [[Jonathan Banks]] as Mike Ehrmantraut, Jesse en Walter se voormalige vennoot wat in 'n trugflits verskyn * [[Bryan Cranston]] as Walter White, die voormalige misdaadbaas en Jesse se oudonderwyser wat in 'n terugflits verskyn ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] is ''El Camino: A Breaking Bad Movie'' deur 92% van 133 resensente goedgekeur, met 'n gemiddelde punt van 7,3/10. Die webtuiste se konsensus lui:"'' El Camino'', vermaaklik al is dit nie noodsaaklik nie, voeg ’n bevredigende, laat slot by die ''Breaking Bad''-verhaal – aangevoer deur ’n vertolking van Aaron Paul wat die beste van sy loopbaan is.”<ref name="Rotten Tomatoes" /> Op [[Metacritic]] het die fliek ’n telling van 72 uit 100 gekry, gebaseer op 34 resensies, wat dui op 'n "algemeen gunstige” ontvangs.<ref name="Metacritic" /> Judy Berman van ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Aaron Paul se “betowerende” hoofrolvertolking geloof en verwys na sy gemak om ’n rol wat hy jare lank nie vertolk het nie "weer volledig syne te maak … en Jesse toe te rus met dieselfde mengsel van (afnemende) lawwe speelsheid en (toenemende) eksistensiële vrees wat hom deur die reeks se finale episode gedryf het”.<ref name="Berman-Oct2019" /> Liz Shannon Miller van ''The Verge'' het gemeen "[Paul] se werk in ''El Camino'' is verstommend, gegewe die hoë moeilikheidsfaktor wat gepaardgaan met die vertolking van soveel variasies van dié karakter”.<ref name="Miller-Oct2019-A" /> In teenstelling hiermee het ''GQ'' se David Levesley gevoel ''El Camino'' benut nie Paul se volle potensiaal nie. “Sonder akteurs om teenoor te speel, weet die rolprent dikwels nie wat om met hom te doen nie”.<ref name="Levesley-Oct2019" /> Daniel Fienberg van ''The Hollywood Reporter'' het ook Jesse Plemons se vertolking uitgelig en gesê: “Plemons het nooit die respek gekry wat hy verdien het nie … en dit is dalk ’n goeie tyd om behoorlik te geniet hoe ’n vreemde en verskriklike ou Todd was.”<ref name="Fienberg-Oct2019" /> ===As voortsetting van ''Breaking Bad''=== Alan Sepinwall van ''[[Rolling Stone]]'' het ''El Camino'' as ’n voortsetting van ''Breaking Bad'' geprys en gesê “as ''Breaking Bad'' se afsluiting ’n fout gehad het … is dit dat Jesse ’n bietjie agtergelaat is. Teen die einde van ''El Camino'' is dit nie meer die geval nie”.<ref name="Sepinwall-Oct2019-A" /> ''The Daily Beast'' se Melissa Leon het saamgestem en gesê die skepper van ''Breaking Bad'', Vince Gilligan, "se meditatiewe neo-Westerse ''El Camino'' gee ’n slot aan Jesse se verhaal wat die emosionele (en fisieke) letsels uiteensit waarmee Walt hom gelaat het om mee saam te leef”.<ref name="Leon-Oct2019" /> Terwyl Josh Spiegel van ''/Film'' die fliek geniet het, het hy die rolprent as onnodig vir die reeks beskou. Hy het geskryf: “As jy van ''Breaking Bad'' gehou het … het jy dalk gewonder: ‘Wat gaan volgende met Jesse Pinkman gebeur?’ Dit is nie dat Vince Gilligan se antwoord ’n slegte idee was nie. Dit is net dat ’n twee uur lange weergawe van daardie antwoord, hoe mooi dit ook al lyk en hoe goed dit ook al gespeel word, heeltemal oorbodig was.”<ref name="Spiegel-Oct2019" /> Die [[BBC]] se Hugh Montgomery het dit beskryf as ’n "franchise-uitbreiding so lui en leeg soos enigiets wat vir die grootskerm uitgedink is”.<ref name="Montgomery-Oct2019" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name="Netflix">{{Cite web |title=El Camino: A Breaking Bad Movie |url=https://www.netflix.com/title/81078819 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002233915/https://www.netflix.com/title/81078819 |archive-date=October 2, 2019 |access-date=September 18, 2019 |website=[[Netflix]]}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{Cite Rotten Tomatoes |title=El Camino: A Breaking Bad Movie |id={{RT data|rtid|noprefix=y}} |type=m |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016065616/https://rottentomatoes.com/m/el_camino_a_breaking_bad_movie |archive-date=October 16, 2019 |access-date=June 3, 2025}}</ref> <ref name="Metacritic">{{Cite Metacritic |title=El Camino: A Breaking Bad Movie |id=el-camino-a-breaking-bad-movie |type=movie |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011182615/https://www.metacritic.com/movie/el-camino-a-breaking-bad-movie |archive-date=October 11, 2019 |access-date=February 19, 2021 }}</ref> <ref name="Berman-Oct2019">{{Cite magazine |last=Berman |first=Judy |date=October 11, 2019 |title=Review: ''El Camino'' Transforms ''Breaking Bad''{{'}}s Jesse Pinkman Into an Action Hero for the Ages |url=https://time.com/5697330/el-camino-breaking-bad-movie-review/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223124231/https://time.com/5697330/el-camino-breaking-bad-movie-review/ |archive-date=February 23, 2020 |access-date=October 15, 2019 |magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> <ref name="Miller-Oct2019-A">{{Cite web |last=Miller |first=Liz Shannon |date=October 11, 2019 |title=El Camino adds no redemption to Breaking Bad, but ups the insight into Jesse Pinkman |url=https://www.theverge.com/2019/10/11/20910596/el-camino-movie-review-netflix-aaron-paul-breaking-bad-vince-gilligan-jesse-pinkman-sequel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407222258/https://www.theverge.com/2019/10/11/20910596/el-camino-movie-review-netflix-aaron-paul-breaking-bad-vince-gilligan-jesse-pinkman-sequel |archive-date=April 7, 2020 |access-date=April 25, 2020 |website=The Verge}}</ref> <ref name="Levesley-Oct2019">{{Cite web |last=Levesley |first=David |date=October 11, 2019 |title=El Camino takes Breaking Bad and makes it... just bad |url=https://www.gq-magazine.co.uk/culture/article/el-camino-review |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202134958/https://www.gq-magazine.co.uk/culture/article/el-camino-review |archive-date=February 2, 2020 |access-date=May 4, 2020 |website=GQ}}</ref> <ref name="Fienberg-Oct2019">{{Cite web |last=Fienberg |first=Daniel |date=October 11, 2019 |title='El Camino: A Breaking Bad Movie': TV Review |url=https://www.hollywoodreporter.com/review/el-camino-a-breaking-bad-movie-review-1246936 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015201627/https://www.hollywoodreporter.com/review/el-camino-a-breaking-bad-movie-review-1246936 |archive-date=October 15, 2019 |access-date=October 16, 2019 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> <ref name="Sepinwall-Oct2019-A">{{Cite magazine |last=Sepinwall |first=Alan|date=October 11, 2019 |title='El Camino: A Breaking Bad Movie' Review: Fan Service Firing on All Cylinders |url=https://www.rollingstone.com/tv/tv-reviews/el-camino-breaking-bad-movie-review-jesse-pinkman-894243/ |url-access=limited |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014023033/https://www.rollingstone.com/tv/tv-reviews/el-camino-breaking-bad-movie-review-jesse-pinkman-894243/ |archive-date=October 14, 2019 |access-date=October 16, 2019 |magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> <ref name="Leon-Oct2019">{{Cite web |last=Leon |first=Melissa |date=October 14, 2019 |title=Aaron Paul on Jesse Pinkman's 'Heartbreaking' Reunion With Walter White in 'El Camino' |url=https://www.thedailybeast.com/el-camino-aaron-paul-on-jesse-pinkmans-heartbreaking-reunion-with-bryan-crantons-walter-white |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015063916/http://www.thedailybeast.com/el-camino-aaron-paul-on-jesse-pinkmans-heartbreaking-reunion-with-bryan-crantons-walter-white |archive-date=October 15, 2019 |access-date=April 16, 2020 |website=The Daily Beast}}</ref> <ref name="Spiegel-Oct2019">{{Cite web |last=Spiegel |first=Josh |date=October 11, 2019 |title='El Camino: A Breaking Bad Movie' Review: Well-Executed, But Unnecessary |url=https://www.slashfilm.com/el-camino-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207175247/https://www.slashfilm.com/el-camino-review/ |archive-date=December 7, 2019 |access-date=April 27, 2020 |website=/Film}}</ref> <ref name="Montgomery-Oct2019">{{Cite news |last=Montgomery |first=Hugh |date=October 11, 2019 |title=El Camino: A Breaking Bad Movie is a Colossal Waste of Time |url=http://www.bbc.com/culture/story/20191011-el-camino-a-breaking-bad-movie-is-a-colossal-waste-of-time/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012123452/http://www.bbc.com/culture/story/20191011-el-camino-a-breaking-bad-movie-is-a-colossal-waste-of-time |archive-date=October 12, 2019 |access-date=October 12, 2019 |website=[[BBC]]}}</ref> }} ==Skakels== * {{IMDb-titel|9243946}} * {{Netflix-titel|81078819}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = El Camino: A Breaking Bad Movie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] kckqliv2u0qkgf32m8x8cu2fvl9v3th 0 457962 2892633 2892632 2026-04-11T12:00:19Z Makenzis 94013 /* Afrigters */ 2892633 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | | beeld = | klubnaam = FK Žalgiris | vollenaam = Futbolo klubas Žalgiris | stigting = [[16 Mei]] [[1947]] | stadion = [[FK Žalgiris Stadion]], <br/>[[Vilnius]] | kapasiteit = 5&nbsp;067 | voorsitter = Mindaugas Kasperūnas | afrigter = [[Nerijus Mačiulis (1983)|Nerijus Mačiulis]]<ref>[https://fkzalgiris.lt/permainos-zalgirio-trenerio-poste/ Permainos „Žalgirio“ trenerio poste]</ref> | liga = [[TOPLYGA]] | seisoen = 2025 | posisie = 3. posisie }} '''FK Žalgiris''' (''Futbolo klubas Žalgiris'') is 'n professionele sokkerklub in [[Vilnius]] wat op [[16 Mei]] [[1947]]. Die span se tuisveld is die [[FK Žalgiris Stadion]] (kapasiteit: 5&nbsp;067 sitplekke). Žalgiris is al 11 keer as die [[A lyga]] gekroon. == Erelys == * '''Kampioen (11)''' : 1991, 1991/92, 1998/99, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024 : (naaswenner (13): 1992/93, 1993/94, 1994/95, 1996/97, 1997/98, 1999, 2000, 2011, 2012, 2017, 2018, 2019, 2023 * '''LFF taurė (13)''' : 1991, 1992/93, 1993/94, 1996/97, 2003, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016, 2018, 2021, 2022 : (naaswenner (6): 1990, 1992, 1995, 2000, 2001, 2017 * '''Supertaurė (9)''' : 2003, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020, 2023, 2025 == Beroemde sokkerspelers en afrigters == === Spelers === * [[Ovidijus Verbickas]] * {{vlagikoon|NL}} [[Donovan Slijngard]] === Afrigters === * [[Aurelijus Skarbalius]] (2017 – 2018) * [[Valdas Urbonas]] (2018 – 2019)<ref>http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7325_zalgirio_komandos_vairas_patyrusiam_specialistui.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625104000/http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7325_zalgirio_komandos_vairas_patyrusiam_specialistui.html |date=2018-06-25 }}</ref> * [[Marek Zub]] (2019) <ref>http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7563.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214002833/http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7563.html |date=2019-02-14 }}</ref><ref>http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7710.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716100823/http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7710.html |date=2019-07-16 }}</ref> * [[João Luís Martins]] (2019)<ref>http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7711.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716101200/http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7711.html |date=2019-07-16 }}</ref><ref>https://alyga.lt/naujiena/zalgiris-atsisveikino-su-laikinuoju-strategu/6392</ref> * Aliaksei Baga (2020)<ref>http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7815.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215072851/http://www.fkzalgiris.lt/naujienos/n7815.html |date=2020-02-15 }}</ref> * [[Vladimir Čeburin]] (2021– 2025)<ref>https://lff.lt/news/11728/zalgiri-teniruos-v-ceburinas/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112154123/https://lff.lt/news/11728/zalgiri-teniruos-v-ceburinas/ |date=2021-01-12 }}</ref><ref>[https://fkzalgiris.lt/ceburinas-atsisveikina/ V. Čeburinas palieka „Žalgirį“]</ref><ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/526242/vladimiras-ceburinas-atsisveikino-su-zalgiriu Vladimiras Čeburinas atsisveikino su „Žalgiriu“]</ref> * [[Rolandas Džiaukštas]] (2 September 2025 – 10 April 2026)<ref>[https://fkzalgiris.lt/naujasis-komandos-treneris-r-dziaukstas/ Naujasis komandos treneris – R. Džiaukštas]</ref><ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/526330/oficialu-paskirtas-naujasis-zalgirio-strategas futbolas.lt naujienos: Oficialu: paskirtas naujasis „Žalgirio“ strategas]</ref> * [[Nerijus Mačiulis (1983)|Nerijus Mačiulis]] (10 April 2026 – )<ref>[https://fkzalgiris.lt/permainos-zalgirio-trenerio-poste/ Permainos „Žalgirio“ trenerio poste]</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Ajax Amsterdam}} * [http://www.fkzalgiris.lt/ Amptelike webtuiste] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-zalgiris-vilnius/15837/ Globalsportsarchi] {{Normdata}} [[Kategorie:Vilnius]] 9i98n3j13bv5l9ml8lwvjscbntb6gqy 0 458117 2892678 2879538 2026-04-11T18:37:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892678 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jesse Jackson | bynaam = | beeld = Jesse Jackson, half-length portrait of Jackson seated at a table, July 1, 1983 edit.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Jesse Jackson in 1983 | geboortenaam = Jesse Louis Burns | geboortedatum = [[8 Oktober]] [[1941]] | geboorteplek = Greenville, [[Suid-Carolina]], VSA | dood_datum = {{Death date and age|2026|02|17|1941|10|08|df=yes}} | sterfteplek = [[Chicago]], [[Illinois]], VSA | ouers = | titel = | nasionaliteit = VSA | alma_mater = Noord-Carolina Landbou- en Tegniese Staatsuniversiteit, Chicago Teologiese Seminarium | beroep = aktivis, dominee en politikus | bekend = burgerregte aktivisme | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = Baptis | huweliksmaat = Jacqueline Brown | kinders = 6 | webblad = | handtekening = Jesse Jackson signature.svg }} '''Jesse Louis Jackson''' ([[Geboortenaam|né]] '''Burns'''; [[8 Oktober]] [[1941]] – [[17 Februarie]] [[2026]]) was 'n Amerikaanse burgerregte-aktivis, politikus en geordende Baptiste-predikant. As 'n protégé van [[Martin Luther King jr.]] en James Bevel tydens die Amerikaanse burgerregtebeweging, het hy een van die mees prominente burgerregte-leiers van die laat 20ste en vroeë 21ste eeue geword. Van 1991 tot 1997 het hy as 'n skadu-afgevaardigde en skadu-senator vir die [[Distrik Columbia|Distrik van Columbia]] gedien. Hy was die vader van die Amerikaanse verteenwoordiger Jonathan Jackson en voormalige Amerikaanse verteenwoordiger Jesse Jackson Jr. Gebore in Greenville, [[Suid-Carolina]], het Jackson sy aktivisme in die 1960's begin en die organisasies gestig wat later saamgesmelt het om die Rainbow/PUSH-koalisie te vorm. Hy het sy werk in die 1980's na internasionale sake uitgebrei en 'n uitgesproke kritikus van die Reagan-administrasie geword. In 1984 stuur hy 'n veldtog van stapel om president van Amerika te word. Hy is aanvanklik beskou as 'n randkandidaat, maar het derde geëindig vir die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] se interne nominasie verkiesing, net na voormalige vise-president [[Walter Mondale]] en senator Gary Hart. Hy het sy aktivisme voortgesit en in 1988 'n tweede keer gepoog om as presidensiële kandidaat benoem te word, waar hy as naaswenner geëindig het na die goewerneur van [[Massachusetts]], Michael Dukakis. Jackson het nie weer vir die presidentskap gestaan nie, maar in 1990 is hy verkies as die skadusenator van die Distrik van Columbia, waar hy een termyn tydens die Bush- en Clinton-administrasies gedien het. Alhoewel hy aanvanklik krities was teenoor president [[Bill Clinton]], het hy later 'n ondersteuner geword. Jackson het van 1992 tot 2000 ''Both Sides with Jesse Jackson'' op [[CNN]] aangebied. As kritikus van polisiebrutaliteit, die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] en konserwatiewe beleide, is hy wyd beskou as een van die invloedrykste [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] aktiviste van sy era. Hy sterf op 17 Februarie 2026 op 84-jarige ouderdom in sy huis in Chicago. == Vroeë lewe en opvoeding == Jackson is op 8 Oktober 1941 in Greenville, [[Suid-Carolina]], gebore as Jesse Louis Burns, aan Helen Burns (1923–2015) , 'n 18-jarige hoërskoolleerling, en haar 33-jarige getroude buurman, Noah Louis Robinson (1908–1997).<ref name="kinginstitute">{{Cite web|url=https://kinginstitute.stanford.edu/jackson-jesse-louis|title=Jackson, Jesse Louis|website=Stanford: The Martin Luther King, Jr. Research and Education Institute|publisher=[[Stanford University]]|access-date=September 10, 2023|quote=Jackson was born in Greenville, South Carolina, on 8 October 1941 to an unmarried, teenage mother.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/helen-burns-jackson-mother-of-civil-rights-leader-dies-at-92/|title=Helen Burns Jackson, mother of civil rights leader dies at 92|date=September 7, 2015|website=CBS News|language=en-US|access-date=February 17, 2026}}</ref> Sy voorgeslagte sluit in [[Cherokee]], Afro-Amerikaanse slawe, Ierse plantasie-eienaars en 'n [[Gekonfedereerde State van Amerika|Konfederale]] balju.<ref>{{Cite book |last=Frady |first=Marshall |url=https://books.google.com/books?id=QeXuaFDq4p4C&q=jesse+jackson+irish+roots&pg=PT119 |title=Jesse: The Life and Pilgrimage of Jesse Jackson |date=November 28, 2006 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-4165-4349-7 |language=en}}</ref><ref>Blue Clark, ''Indian Tribes of Oklahoma: A Guide'', University of Oklahoma Press (2012), p. 75</ref> Robinson, 'n voormalige professionele bokser, het vir 'n tekstielagent gewerk en was 'n bekende figuur in die swart gemeenskap. 'n Jaar na Jesse se geboorte trou sy moeder met Charles Henry Jackson, 'n poskantoor-instandhoudingswerker. Jesse is later deur Charles Henry Jackson aangeneem. Jesse het sy stiefpa se van aangeneem, hoewel hy gedurende sy grootwordjare ook 'n noue verhouding met Robinson behou het. Hy het gesê dat hy albei mans as sy vaders beskou. As kind is Jesse Jackson deur ander kinders gespot oor sy buite-egtelike geboorte, en hy het gesê hierdie ervarings het hom gemotiveer om sukses te bereik. Hy het onder [[Jim Crow-wette|Jim Crow]] -segregasiewette grootgeword en is verplig om agter in die bus gaan sit en aparte drinkfonteine gebruik – praktyke wat hy aanvaar het tot met die Montgomery-busboikot van 1955. Hy het by 'n rasse-geskeide skool, Sterling Hoërskool in Greenville, skoolgegaan. Daar is hy as klaspresident verkies, het 10de in sy klas geëindig en erekleure ("''letters''") in [[bofbal]], [[Amerikaanse voetbal|voetbal]] en [[basketbal]] verwerf.<ref name="gale2">{{Cite book |title=Contemporary Black Biography |publisher=Gale Group |year=2001 |editor-last=Henderson |editor-first=Ashyia |volume=27 |chapter=Jesse Jackson |access-date=September 30, 2012 |chapter-url=http://gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/jackson_j.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906020523/http://www.gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/jackson_j.htm |archive-date=September 6, 2012 |url-status=dead}}</ref> Nadat hy in 1959 hoërskool geslaag het, het Jackson 'n kontrak van 'n professionele [[Bofbal|bofbalspan]] van die hand gewys sodat hy die Universiteit van [[Illinois]] met 'n [[Amerikaanse voetbal|voetbalbeurs]] kon bywoon. Na sy tweede semester by hierdie oorwegend wit kollege, het hy oorgeskakel na North Carolina A&T, 'n histories swart universiteit in Greensboro, [[Noord-Carolina]]. Jackson het gesê dat hy van universiteit gewissel het omdat hy gevoel het dat rassistiese vooroordeel hom verhoed het om ''quarterback'' in die [[Amerikaanse voetbal|Amerikaanse voetbalspan]] te speel. Die sosioloog Harry Edwards het later in 2002 die opmerking gemaak dat die Universiteit van Illinois wel voorheen 'n swart ''quarterback'' gehad het, maar ook opgemerk dat swart atlete wat oorwegend wit kolleges gedurende die 1950's en 1960's bygewoon het, 'n "kombinasie van kultuurskok en diskriminasie" teëgekom het.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/gen/s/2002/0226/1340982.html|title=ESPN.com: GEN - Edwards: The man who would be King in the Sports Arena|website=www.espn.com|access-date=2026-02-19}}</ref> By A&T universiteit het Jackson ''quarterback'' gespeel en is hy as president van die studenteraad verkies. Hy raak aktief in plaaslike burgerregte-proteste teen aparte biblioteke, teaters en restaurante. Hy het in 1964 met 'n [[Baccalaureus Scientiae|BSc-]] graad in sosiologie gegradueer en daarna die [[Chicago]] Teologiese Kweekskool met 'n beurs bygewoon. Hy het die kweekskool in 1966 verlaat, drie vakke kort van sy meestersgraad, om voltyds op die burgerregte beweging te fokus. Hy is in 1968 as predikant georden. In 2000 het die Chicago Teologiese Kweekskool 'n [[Magister artium|Meestersgraad in Teologie]] aan hom toegeken op grond sy vorige studie en sy daaropvolgende werks- en lewenservaring.<ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=kQRaAAAAIBAJ&pg=4525,54428&dq=jesse+jackson+receives+masters+chicago+theological&hl=en|title=The Telegraph-Herald - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-02-19}}</ref> == Burgerregte-aktivisme == Jackson het in 1965 deelgeneem aan die Selma na Montgomery-optogte wat deur [[Martin Luther King jr.|Martin Luther King jr]]., James Bevel en ander burgerregte-leiers in Alabama georganiseer is. Beïndruk deur Jackson se dryfkrag en organisatoriese vermoëns, het King gou vir Jackson 'n rol in die ''Southern Christian Leadership Conference (SCLC)'' gegee, alhoewel hy bekommerd was oor Jackson se oënskynlike aandagsoekery. Toe Jackson van Selma optogte terugkeer, het hy opdrag gekry om 'n kantoor vir die ''SCLC'' in Chicago te vestig. Toe Martin Luther King Jr geskiet is, was Jackson onder in die parkeerterrein van die motel waar dit plaasgevind het. In die nasleep van King se dood het Jackson aan ''SCLC'' se ''Poor People's Crusade'' in Washington, DC, gewerk – maar hy het toenemend begin bots met Ralph Abernathy, King se opvolger as voorsitter van die ''SCLC''. In 1969 het ''The New York Times'' berig dat verskeie swart leiers Jackson as King se opvolger beskou en dat Jackson een van die min swart aktiviste was wat rasseversoening bevorder het.<ref>Herbers, John (June 2, 1969). "[https://www.nytimes.com/1969/06/02/archives/chicagos-operation-breadbasket-is-seeking-racial-solutions-in.html Chicago's Operation Breadbasket Is Seeking Racial Solutions in Economic Problems]". ''The New York Times''. ISSN 0362-4331. </ref> Jackson het geglo dat daar 'n sameswering was om King te vermoor. In 1978 het hy vier uur lank met King se veroordeelde sluipmoordenaar, James Earl Ray, vergader. Jackson het gesê dat Ray wel betrokke was by King se sluipmoord, maar hom nie doodgemaak het nie, en dat die ander wat betrokke was "nog steeds op vrye voet is".<ref>{{Cite book |last=Frady |first=Marshall |title=Jesse: The Life and Pilgrimage of Jesse Jackson |date=1996 |publisher=Random House |page=230}}</ref> == Internasionale aktivisme == [[Lêer:Reverend_Jesse_Jackson_speaking_at_the_UN_crop.jpg|duimnael|Jackson by die Verenigde Nasies in Maart 2012]] Jackson se invloed het in die 1980's na internasionale sake uitgebrei. In 1983 het hy na [[Sirië]] gereis om die vrylating van 'n gevange Amerikaanse vlieënier, vlootluitenant Robert Goodman, te bewerkstellig. Goodman is oor Libanon afgeskiet terwyl hy op 'n sending was om Siriese posisies in daardie land te bombardeer. Nadat Jackson 'n dramatiese persoonlike beroep op president [[Hafez al-Assad]], die Siriese president, gedoen het, is Goodman vrygelaat. [[Ronald Reagan]] het vir Jackson en Goodman op 4 Januarie 1984 in die Withuis ontvang. Dit het gehelp om Jackson se gewildheid as 'n Amerikaanse patriot te verhoog en het as 'n wegspringplek gedien vir sy presidensiële aspirasies in 1984. In Junie 1984 het Jackson die vrylating van 22 Amerikaners wat in [[Kuba]] aangehou is, onderhandel na 'n uitnodiging deur die Kubaanse president [[Fidel Castro]]. Aan die vooraand van die Persiese [[Golfoorlog]] van 1991 het Jackson 'n reis na Irak onderneem om by [[Saddam Hoesein|Saddam Hussein]] te pleit vir die vrylating van buitelandse burgers wat daar as 'n "menslike skild" aangehou is, wat die vrylating van verskeie Britse en 20 Amerikaanse individue verseker het. Jackson was 'n uitgesproke aktivis om [[Apartheid]] in Suid-Afrika te beëindig. Hy het by [[Pous Johannes Paulus II]] en die Russiese leier [[Michail Gorbatsjof|Mikhail Gorbatsjof]] vir ondersteuning vir dié saak gevra. Jackson het [[Nelson Mandela]] vergesel tydens Mandela se vrylating uit die tronk in Suid-Afrika. In 1997 het Jackson na [[Kenia]] gereis om met die Keniaanse president [[Daniel arap Moi]] te vergader om as die Amerikaanse president [[Bill Clinton]] se spesiale gesant vir demokrasie vrye en regverdige verkiesings te bevorder. In Mei 2024 het Jackson in ''The Chicago Maroon'' oor die [[Israel-Hamas-oorlog|Gaza-oorlog]] geskryf. Hy het die aanval op Israel op 7 Oktober veroordeel, maar gesê dat Israel se reaksie en aanval op Palestynse burgerlikes 'n "slagting" was.<ref>{{Cite web|url=https://chicagomaroon.com/42811/viewpoints/op-ed/a-message-to-the-protesters-from-reverend-jesse-l-jackson-sr/|title=A Message to the Protesters From Reverend Jesse L. Jackson, Sr.|last=Jackson, Sr.|first=Jesse L.|date=May 3, 2024|website=chicagomaroon.com|publisher=The Chicago Maroon|access-date=September 29, 2024}}</ref> == Latere lewe, gesondheid en dood == Jackson is op 31 Desember 1962 met Jacqueline Lavinia Brown (gebore 1944) getroud. Hulle het vyf kinders gehad, insluitend die politieke kommentator Santita (1963), voormalige Amerikaanse verteenwoordiger Jesse Jackson Jr. (1965) en Amerikaanse verteenwoordiger Jonathan Luther Jackson (1966). In Julie 2023 het Jackson aangekondig dat hy as leier van die Rainbow/PUSH beweging aftree.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2023/07/14/us/jesse-jackson-rainbow-push-coalition|title=Civil rights leader Rev. Jesse Jackson to step down as Rainbow PUSH Coalition president|last=Williams|first=Raja Razek,Ashley R.|date=2023-07-14|website=CNN|language=en|access-date=2026-02-19}}</ref> Sy besluit is gegrond op sy gevorderde ouderdom sowel as verswakkende gesondheid. Jackson is in 2017 met [[Parkinson se siekte]] gediagnoseer en is twee keer in 2021 in die hospitaal opgeneem, nadat hy positief getoets het vir [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]] en toe na 'n kopbesering. Die burgemeester van Chicago, Brandon Johnson, het gesê dat Jackson " 'n argitek van die siel van Chicago was... Sy geloof, sy deursettingsvermoë, sy liefde en sy onwrikbare toewyding aan mense inspireer ons almal om aan te hou streef na 'n beter môre". In November 2025 is Jackson in Chicago in die hospitaal opgeneem. Sy diagnose is in April 2025 verander van [[Parkinson se siekte|Parkinsons]] na progressiewe supranukleêre verlamming (PSP), 'n neurodegeneratiewe toestand wat soos Parkinson kan lyk.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/jesse-jackson-hospitalized-neurodegenerative-condition-rcna243755|title=Jesse Jackson hospitalized, under observation for a neurodegenerative condition|date=2025-11-13|website=NBC News|language=en|access-date=2026-02-19}}</ref> In Desember het sy familie aangekondig dat hy in 'n stabiele toestand in 'n verpleeginrigting was en na verwagting binnekort huis toe sou kom. Hy is op 22 Desember ontslaan. Jackson is op 17 Februarie 2026 op 84-jarige ouderdom in sy huis in Chicago oorlede. Sy familie het sy dood op sosiale media aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/DU2mUvPDoh9/|title=🙏🏽🕊️|last=Rainbow PUSH Coalition|authorlink=|last2=Jackson|first2=Yusef D.|date=2026-02-17|website=[[Instagram]]|access-date=February 17, 2026|last3=Jackson Legacy Foundation}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/02/17/us/reverend-jesse-jackson-death|title=The Rev. Jesse Jackson, pioneering civil rights activist and racial ‘pathfinder,’ dies at 84|last=Stambaugh|first=John Blake, Alex|date=2026-02-17|website=CNN|language=en|access-date=2026-02-19}}</ref> == Nalatenskap == * Die Amerikaanse ''Ebony Magazine'' het Jackson in 1971 op hul lys van "100 mees invloedryke swart Amerikaners" geplaas. * In 2000 het Bill Clinton die Presidensiële Medalje van Vryheid aan Jackson toegeken, die hoogste eerbewys wat aan Amerikaanse burgerlikes toegeken kan word. * In 2015 is Jackson met 'n eredoktersgraad van die Universiteit van [[Edinburg|Edinburgh]] bekroon, uit erkenning van dekades se bevordering van burgerregte.<ref>{{Cite web|url=https://www.ed.ac.uk/news/2015/jesse-jackson-210815|title=Honorary degree for Jesse Jackson|website=2015 News|publisher=The University of Edinburgh|access-date=January 11, 2023}}</ref> ==Bronnelys== * {{Cite book |last=Dudley |first=K. |year=1994 |title=The End of the Line |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-16908-1 |url=https://archive.org/details/endofline00kath_0 |ref=none}} * {{Cite book |author1=Jackson, Jesse L. Jr. |author2=with Frank E. Watkins |year=2001 |title=A More Perfect Union: Advancing New American Rights |url=https://archive.org/details/moreperfectunion00jack |location=New York |publisher=Welcome Rain Publishers |isbn=1-56649-186-X |ref=none}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jackson, Jesse}} [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Amerikaanse predikante]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Menseregte-aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] 6qulfo3b5xpr2yhhnc4tgl1wgjn5iok 0 458318 2892806 2879775 2026-04-11T19:22:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892806 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Olga Carmona | image = [[Lêer:Olga Carmona 2020 04.png|240px]] | caption = Carmona in 2020 | fullname = Olga Carmona García | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2000|6|12}} | birth_place = [[Sevilla]], [[Andalusië]], [[Spanje]] | height = 1,59 m | position = Linksagter, vleuel, vleuelagter | currentclub = [[:en:Paris Saint-Germain FC (women)|Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 77 | youthyears1 = 2006–2007 | youthclubs1 = Sevilla Este | youthyears2 = 2007–2017 | youthclubs2 = [[:en:Sevilla FC (women)|Sevilla]] | years1 = 2017–2020 | clubs1 = [[:en:Sevilla FC (women)|Sevilla]] | caps1 = 75 | goals1 = 7 | years2 = 2020–2025 | clubs2 = [[:en:Real Madrid Femenino|Real Madrid]] | caps2 = 135 | goals2 = 21 | years3 = 2025– | clubs3 = [[:en:Paris Saint-Germain FC (women)|Paris Saint-Germain]] | caps3 = 8 | goals3 = 0 | nationalyears1 = 2017–2019 | nationalteam1 = [[:en:Spain women's national under-19 football team|Spanje19]] | nationalcaps1 = 18 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2021 | nationalteam2 = [[:en:Spain women's national under-23 football team|Spanje o/23]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2021– | nationalteam3 = [[Spaanse nasionale vrouesokkerspan|Spanje]] | nationalcaps3 = 65 | nationalgoals3 = 3 | club-update = 21 Desember 2025 | ntupdate = 12 November 2025 }} '''Olga Carmona García''' (gebore [[12 Junie]] [[2000]]) is ’n [[Spanje|Spaanse]] professionele sokkerspeler wat as ’n linksagter speel vir die Franse Première Ligue-klub Paris Saint-Germain en die [[Spaanse nasionale vrouesokkerspan|Spaanse nasionale span]]. Sy het vir Sevilla FC gespeel voordat sy in 2020 by Real Madrid aangesluit het. Olga was Real se kaptein tot 2025, toe sy by Paris Saint-Germain geteken het.<ref>{{cite web |last1=Gil |first1=Aimara G. |title=Olga Carmona, Oroz y Misa, las nuevas capitanas del Real Madrid |url=https://as.com/futbol/femenino/olga-carmona-oroz-y-misa-las-nuevas-capitanas-del-real-madrid-n/ |website=Diario AS |access-date=17 November 2024 |language=es |date=31 August 2024}}</ref> == Klubloopbaan == === Sevilla === Olga Carmona is in [[Sevilla]], [[Andalusië]], gebore en het op sesjarige ouderdom haar sokkerloopbaan by Sevilla Este begin.<ref>{{cite web |date=14 December 2019 |title=Olga Carmona: el futuro del Sevilla femenino |trans-title=Olga Carmona: the future of Sevilla Women's |url=https://as.com/futbol/2018/04/16/mas_futbol/1523874593_639244.html |accessdate=14 December 2019 |publisher=Diario AS |language=es}}</ref> In 2007 het sy na die jeugspan van Sevilla FC geskuif, waar sy nege jaar deurgebring het. Vir die 2016/17-seisoen is Carmona tot die eerste span bevorder, wat destyds in die Segunda División, die tweede vlak in Spanje, gespeel het. Sy het in haar eerste seisoen saam met haar span promosie na die Primera División behaal. Hoewel haar klub in die daaropvolgende drie seisoene in die onderste middelposisies van die liga geëindig het, het Carmona die halfeindronde van beide die 2018/19- en 2019/20-binnelandse bekertoernooie gehaal, waarin Sevilla deur die uiteindelike wenners Real Sociedad en FC Barcelona uitgeskakel is. === Real Madrid === In die somer van 2020 het Carmona by [[Real Madrid]] se nuutgestigte vrouesokkerafdeling aangesluit, waar sy as kaptein gedien het en ’n rekordgetal van 186 verskynings gemaak het, met 28 doele aangeteken. Carmona het besluit om nie haar kontrak te hernu nie, aangesien sy ’n nuwe uitdaging gesoek het.<ref>{{Cite web |date=30 June 2020 |title=La perla sevillana Olga Carmona fichará por el Real Madrid |url=https://as.com/futbol/2020/06/30/femenino/1593529880_729906.html |access-date=4 August 2023 |website=Diario AS |language=es}}</ref> === Paris Saint-Germain === Op 18 Junie 2025 het Paris Saint-Germain die ondertekening van Carmona op ’n driejaarkontrak, wat tot 2028 loop, aangekondig.<ref>{{cite web |title=Olga Carmona ficha por el PSG hasta 2028 |url=https://elpais.com/deportes/futbol/2025-06-18/olga-carmona-ficha-por-el-psg-hasta-2028.html |website=El País |language=es |date=18 June 2025 |access-date=21 June 2025}}</ref> Dit het die einde van haar vyf seisoene lange tydperk by Real Madrid beteken. == Internasionale loopbaan == Carmona het in 2018 die Europese Kampioenskap met die Onder-19 nasionale span gewen deur Duitsland met 1–0 in die eindstryd te klop. Sy het self vier doele in tien wedstryde tydens kwalifisering en die eindronde aangeteken om tot die titel by te dra. ’n Jaar later was sy weer saam met die o/19-span in die Europese Kampioenskap se eindronde, waar haar span ná ekstra tyd met 1–3 in die halfeindronde teen Frankryk verloor het.<ref>{{cite web |title=France-Spain line-ups {{!}} Women's Under-19 2019 |url=https://www.uefa.com/womensunder19/match/2027478--france-vs-spain/ |website=[[UEFA]] |access-date=18 September 2023 |language=en}}</ref> Op 13 April 2021 het Carmona haar debuut vir die senior nasionale span gemaak in ’n vriendskaplike wedstryd teen Meksiko.<ref>{{cite web |last1=EFE • • |first1=Por |title=Quién es Olga Carmona, la jugadora que le dio la victoria a España en Copa Mundial Femenina 2023 |url=https://www.telemundodallas.com/deportes/copa-mundial-fifa/espana-olga-carmona-copa-mundial-femenina-2023/2365892/ |website=Telemundo Dallas (39) |access-date=18 September 2023 |language=es |date=20 August 2023}}</ref> === FIFA Vroue-Wêreldbeker 2023 === In 2023, op 23-jarige ouderdom, het Carmona ’n deurslaggewende rol gespeel in Spanje se oorwinning in die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023|FIFA Vrouesokkerwêreldbeker]].<ref>{{Cite web |last=Witney |first=Lee |date=2023-08-27 |title=Who are the players who won the World Cup with Spain? |url=https://herfootballhub.com/who-are-the-player-who-won-the-world-cup-with-spain/ |access-date=2023-10-26 |website=Her Football Hub |language=en}}</ref> Sy is as kaptein van die Spaanse span aangewys vir sowel die halfeindronde as die eindstryd en het in albei wedstryde die wendoele aangeteken.<ref>{{cite magazine |title=Olga Carmona, la flamenca que ha metido a España en la final del Mundial |url=https://www.revistavanityfair.es/articulos/olga-carmona-seleccion-femenina-futbol-final-mundial |magazine=Vanity Fair |access-date=18 September 2023 |language=es |date=15 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Quién es Olga Carmona, la jugadora que ha marcado el gol que ha dado a España su primer Mundial Femenino {{!}} Onda Cero Radio |url=https://www.ondacero.es/deportes/futbol/quien-olga-carmona-jugadora-que-marcado-gol-que-dado-espana-primer-mundial-femenino_2023082064e214e55df8e30001d9b44f.html |website=www.ondacero.es |access-date=18 September 2023 |language=es |date=20 August 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nowakowski |first=Wojciech |date=2023-08-27 |title=Spain's World Cup triumph: A win for Vilda and Rubiales, not the players |url=https://herfootballhub.com/spain-womens-world-cup-jorge-vilda-luis-rubiales/ |access-date=2023-10-26 |website=Her Football Hub |language=en}}</ref> In die halfeindronde teen Swede op 15 Augustus het Carmona haar span tot ’n 2–1-oorwinning gehelp deur die beslissende doel met ’n presiese langafstandskoot aan te teken.<ref>{{cite news|url=https://www.eurosport.com/football/women-s-world-cup/2023/spain-v-sweden-women-s-world-cup-semi-final_sto9743555/story.shtml|title=Spain 2–1 Sweden: Olga Carmona Stunner Sees La Roja into First-Ever Women's World Cup Final After Goal-Laden Finale|last=Harris|first=Daniel|date=2023-08-15|publisher=Eurosport|access-date=2023-08-20}}</ref> Vyf dae later, in die 29ste minuut van die eindstryd teen [[Engelse nasionale vrouesokkerspan|Engeland]], het sy die enigste doel aangeteken toe Spanje met 1–0 gewen en die trofee ingepalm het.<ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.com/watch/play-696cc8b42000102|title=Spain's Olga Carmona scores goal vs. England in 29'|type=video|work=Fox Sports|date=2023-08-20|access-date=2023-08-20}}</ref> Carmona is ook as speler van die wedstryd in die eindstryd aangewys.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/spain-england-womens-world-cup-final-match-report|title=Spain 1-0 England match report|date=2023-08-20|publisher=[[FIFA]]|access-date=2023-08-20}}</ref> Carmona se pa is ná ’n langdurige siekte twee dae voor die Wêreldbeker-eindstryd oorlede. Haar ma en broers was in [[Australië]] om haar te sien speel, en sy het eers ná Spanje se oorwinningsvieringe van haar pa se dood verneem.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/spains-world-cup-hero-carmona-learns-fathers-death-after-final-2023-08-20/ |title=Spain's World Cup hero Carmona learns of father's death after final |date=20 August 2023 |access-date=20 August 2023 |work=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/66566564 |title=Olga Carmona told after Women's World Cup final that father has died |date=20 August 2023 |access-date=20 August 2023 |work=BBC Sport}}</ref> === Euro 2025 === Op 10 Junie 2025 is Carmona in die Spaanse groep vir die UEFA Vroue-Euro 2025 opgeneem.<ref>{{cite web |title=OFFICIAL: Montse Tomé announces her squad for the European Championships in Switzerland |url=https://rfef.es/en/noticias/official-montse-tome-announces-her-squad-for-the-european-championships-in-switzerland|website=[[Royal Spanish Football Federation|RFEF]] |access-date=13 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613113504/https://rfef.es/en/noticias/official-montse-tome-announces-her-squad-for-the-european-championships-in-switzerland|archive-date=13 June 2025 |date=10 June 2025 |url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Carmona, Olga}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2000]] [[Kategorie:Lewende mense]] pretq4eozff4dq40cig9iys61mfn3zl 2892807 2892806 2026-04-11T19:23:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892807 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Olga Carmona | image = [[Lêer:Olga Carmona 2020 04.png|240px]] | caption = Carmona in 2020 | fullname = Olga Carmona García | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2000|6|12}} | birth_place = [[Sevilla]], [[Andalusië]], [[Spanje]] | height = 1,59 m | position = Linksagter, vleuel, vleuelagter | currentclub = [[:en:Paris Saint-Germain FC (women)|Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 77 | youthyears1 = 2006–2007 | youthclubs1 = Sevilla Este | youthyears2 = 2007–2017 | youthclubs2 = [[:en:Sevilla FC (women)|Sevilla]] | years1 = 2017–2020 | clubs1 = [[:en:Sevilla FC (women)|Sevilla]] | caps1 = 75 | goals1 = 7 | years2 = 2020–2025 | clubs2 = [[:en:Real Madrid Femenino|Real Madrid]] | caps2 = 135 | goals2 = 21 | years3 = 2025– | clubs3 = [[:en:Paris Saint-Germain FC (women)|Paris Saint-Germain]] | caps3 = 8 | goals3 = 0 | nationalyears1 = 2017–2019 | nationalteam1 = [[:en:Spain women's national under-19 football team|Spanje19]] | nationalcaps1 = 18 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2021 | nationalteam2 = [[:en:Spain women's national under-23 football team|Spanje o/23]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2021– | nationalteam3 = [[Spaanse nasionale vrouesokkerspan|Spanje]] | nationalcaps3 = 65 | nationalgoals3 = 3 | club-update = 21 Desember 2025 | ntupdate = 12 November 2025 }} '''Olga Carmona García''' (gebore [[12 Junie]] [[2000]]) is ’n [[Spanje|Spaanse]] professionele sokkerspeler wat as ’n linksagter speel vir die Franse Première Ligue-klub Paris Saint-Germain en die [[Spaanse nasionale vrouesokkerspan|Spaanse nasionale span]]. Sy het vir Sevilla FC gespeel voordat sy in 2020 by Real Madrid aangesluit het. Olga was Real se kaptein tot 2025, toe sy by Paris Saint-Germain geteken het.<ref>{{cite web |last1=Gil |first1=Aimara G. |title=Olga Carmona, Oroz y Misa, las nuevas capitanas del Real Madrid |url=https://as.com/futbol/femenino/olga-carmona-oroz-y-misa-las-nuevas-capitanas-del-real-madrid-n/ |website=Diario AS |access-date=17 November 2024 |language=es |date=31 August 2024}}</ref> == Klubloopbaan == === Sevilla === Olga Carmona is in [[Sevilla]], [[Andalusië]], gebore en het op sesjarige ouderdom haar sokkerloopbaan by Sevilla Este begin.<ref>{{cite web |date=14 December 2019 |title=Olga Carmona: el futuro del Sevilla femenino |trans-title=Olga Carmona: the future of Sevilla Women's |url=https://as.com/futbol/2018/04/16/mas_futbol/1523874593_639244.html |accessdate=14 December 2019 |publisher=Diario AS |language=es}}</ref> In 2007 het sy na die jeugspan van Sevilla FC geskuif, waar sy nege jaar deurgebring het. Vir die 2016/17-seisoen is Carmona tot die eerste span bevorder, wat destyds in die Segunda División, die tweede vlak in Spanje, gespeel het. Sy het in haar eerste seisoen saam met haar span promosie na die Primera División behaal. Hoewel haar klub in die daaropvolgende drie seisoene in die onderste middelposisies van die liga geëindig het, het Carmona die halfeindronde van beide die 2018/19- en 2019/20-binnelandse bekertoernooie gehaal, waarin Sevilla deur die uiteindelike wenners Real Sociedad en FC Barcelona uitgeskakel is. === Real Madrid === In die somer van 2020 het Carmona by [[Real Madrid]] se nuutgestigte vrouesokkerafdeling aangesluit, waar sy as kaptein gedien het en ’n rekordgetal van 186 verskynings gemaak het, met 28 doele aangeteken. Carmona het besluit om nie haar kontrak te hernu nie, aangesien sy ’n nuwe uitdaging gesoek het.<ref>{{Cite web |date=30 June 2020 |title=La perla sevillana Olga Carmona fichará por el Real Madrid |url=https://as.com/futbol/2020/06/30/femenino/1593529880_729906.html |access-date=4 August 2023 |website=Diario AS |language=es}}</ref> === Paris Saint-Germain === Op 18 Junie 2025 het Paris Saint-Germain die ondertekening van Carmona op ’n driejaarkontrak, wat tot 2028 loop, aangekondig.<ref>{{cite web |title=Olga Carmona ficha por el PSG hasta 2028 |url=https://elpais.com/deportes/futbol/2025-06-18/olga-carmona-ficha-por-el-psg-hasta-2028.html |website=El País |language=es |date=18 June 2025 |access-date=21 June 2025}}</ref> Dit het die einde van haar vyf seisoene lange tydperk by Real Madrid beteken. == Internasionale loopbaan == Carmona het in 2018 die Europese Kampioenskap met die Onder-19 nasionale span gewen deur Duitsland met 1–0 in die eindstryd te klop. Sy het self vier doele in tien wedstryde tydens kwalifisering en die eindronde aangeteken om tot die titel by te dra. ’n Jaar later was sy weer saam met die o/19-span in die Europese Kampioenskap se eindronde, waar haar span ná ekstra tyd met 1–3 in die halfeindronde teen Frankryk verloor het.<ref>{{cite web |title=France-Spain line-ups {{!}} Women's Under-19 2019 |url=https://www.uefa.com/womensunder19/match/2027478--france-vs-spain/ |website=[[UEFA]] |access-date=18 September 2023 |language=en}}</ref> Op 13 April 2021 het Carmona haar debuut vir die senior nasionale span gemaak in ’n vriendskaplike wedstryd teen Meksiko.<ref>{{cite web |last1=EFE • • |first1=Por |title=Quién es Olga Carmona, la jugadora que le dio la victoria a España en Copa Mundial Femenina 2023 |url=https://www.telemundodallas.com/deportes/copa-mundial-fifa/espana-olga-carmona-copa-mundial-femenina-2023/2365892/ |website=Telemundo Dallas (39) |access-date=18 September 2023 |language=es |date=20 August 2023}}</ref> === FIFA Vroue-Wêreldbeker 2023 === In 2023, op 23-jarige ouderdom, het Carmona ’n deurslaggewende rol gespeel in Spanje se oorwinning in die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023|FIFA Vrouesokkerwêreldbeker]].<ref>{{Cite web |last=Witney |first=Lee |date=2023-08-27 |title=Who are the players who won the World Cup with Spain? |url=https://herfootballhub.com/who-are-the-player-who-won-the-world-cup-with-spain/ |access-date=2023-10-26 |website=Her Football Hub |language=en}}</ref> Sy is as kaptein van die Spaanse span aangewys vir sowel die halfeindronde as die eindstryd en het in albei wedstryde die wendoele aangeteken.<ref>{{cite magazine |title=Olga Carmona, la flamenca que ha metido a España en la final del Mundial |url=https://www.revistavanityfair.es/articulos/olga-carmona-seleccion-femenina-futbol-final-mundial |magazine=Vanity Fair |access-date=18 September 2023 |language=es |date=15 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Quién es Olga Carmona, la jugadora que ha marcado el gol que ha dado a España su primer Mundial Femenino {{!}} Onda Cero Radio |url=https://www.ondacero.es/deportes/futbol/quien-olga-carmona-jugadora-que-marcado-gol-que-dado-espana-primer-mundial-femenino_2023082064e214e55df8e30001d9b44f.html |website=www.ondacero.es |access-date=18 September 2023 |language=es |date=20 August 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nowakowski |first=Wojciech |date=2023-08-27 |title=Spain's World Cup triumph: A win for Vilda and Rubiales, not the players |url=https://herfootballhub.com/spain-womens-world-cup-jorge-vilda-luis-rubiales/ |access-date=2023-10-26 |website=Her Football Hub |language=en}}</ref> In die halfeindronde teen Swede op 15 Augustus het Carmona haar span tot ’n 2–1-oorwinning gehelp deur die beslissende doel met ’n presiese langafstandskoot aan te teken.<ref>{{cite news|url=https://www.eurosport.com/football/women-s-world-cup/2023/spain-v-sweden-women-s-world-cup-semi-final_sto9743555/story.shtml|title=Spain 2–1 Sweden: Olga Carmona Stunner Sees La Roja into First-Ever Women's World Cup Final After Goal-Laden Finale|last=Harris|first=Daniel|date=2023-08-15|publisher=Eurosport|access-date=2023-08-20}}</ref> Vyf dae later, in die 29ste minuut van die eindstryd teen [[Engelse nasionale vrouesokkerspan|Engeland]], het sy die enigste doel aangeteken toe Spanje met 1–0 gewen en die trofee ingepalm het.<ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.com/watch/play-696cc8b42000102|title=Spain's Olga Carmona scores goal vs. England in 29'|type=video|work=Fox Sports|date=2023-08-20|access-date=2023-08-20}}</ref> Carmona is ook as speler van die wedstryd in die eindstryd aangewys.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/spain-england-womens-world-cup-final-match-report|title=Spain 1-0 England match report|date=2023-08-20|publisher=[[FIFA]]|access-date=2023-08-20}}</ref> Carmona se pa is ná ’n langdurige siekte twee dae voor die Wêreldbeker-eindstryd oorlede. Haar ma en broers was in [[Australië]] om haar te sien speel, en sy het eers ná Spanje se oorwinningsvieringe van haar pa se dood verneem.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/spains-world-cup-hero-carmona-learns-fathers-death-after-final-2023-08-20/ |title=Spain's World Cup hero Carmona learns of father's death after final |date=20 August 2023 |access-date=20 August 2023 |work=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/66566564 |title=Olga Carmona told after Women's World Cup final that father has died |date=20 August 2023 |access-date=20 August 2023 |work=BBC Sport}}</ref> === Euro 2025 === Op 10 Junie 2025 is Carmona in die Spaanse groep vir die UEFA Vroue-Euro 2025 opgeneem.<ref>{{cite web |title=OFFICIAL: Montse Tomé announces her squad for the European Championships in Switzerland |url=https://rfef.es/en/noticias/official-montse-tome-announces-her-squad-for-the-european-championships-in-switzerland|website=[[Royal Spanish Football Federation|RFEF]] |access-date=13 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613113504/https://rfef.es/en/noticias/official-montse-tome-announces-her-squad-for-the-european-championships-in-switzerland|archive-date=13 June 2025 |date=10 June 2025 |url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Carmona, Olga}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2000]] [[Kategorie:Lewende mense]] k3r7dqf24jh6ze03npyhw98t9n8n2wa 0 458329 2892682 2879931 2026-04-11T18:38:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892682 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = João Neves | image = [[Lêer:Portugal national football team 0866 (João Neves).jpg|240px]] | caption = Neves in 2025 | full_name = João Pedro Gonçalves Neves | birth_date = {{Birth date and age|2004|9|27|df=y}} | birth_place = [[Tavira]], [[Portugal]] | height = 1,74 m<ref>{{cite web |url=https://www.psg.fr/en/players/joao-neves |title=João Neves |website=psg.fr |access-date=2026-02-15}}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 87 | youthyears1 = 2011–2012 | youthclubs1 = Casa Benfica Tavira | youthyears2 = 2012–2016 | youthclubs2 = CB Albufeira | youthyears3 = 2016–2022 | youthclubs3 = [[:en:S.L. Benfica (youth)|Benfica]] | years1 = 2022–2023 | clubs1 = [[SL Benfica|Benfica B]] | caps1 = 11 | goals1 = 0 | years2 = 2022–2024 | clubs2 = [[SL Benfica|Benfica]] | caps2 = 50 | goals2 = 4 | years3 = 2024– | clubs3 = [[Paris Saint-Germain]] | caps3 = 43 | goals3 = 8 | nationalyears1 = 2019–2021 | nationalteam1 = [[:en:Portugal national under-15 football team|Portugal o/15]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2021–2023 | nationalteam2 = [[:en:Portugal national under-19 football team|Portugal o/19]] | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2022–2023 | nationalteam3 = [[:en:Portugal national under-21 football team|Portugal o/21]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2023– | nationalteam4 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] | nationalcaps4 = 20 | nationalgoals4 = 3 | club-update = 21 Februarie 2026 | nationalteam-update = 16 November 2025 }} '''João Pedro Gonçalves Neves''' ([[Portugees|Portugese]] uitspraak: [ʒuˈɐ̃w̃ˈnɛvɨʃ]; gebore [[27 September]] [[2004]]) is ’n [[Portugal|Portugese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as middelveldspeler vir die [[Ligue 1]]-klub [[Paris Saint-Germain]] en die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] speel. Hy word beskou as een van die mees belowende jong spelers in die wêreld.<ref>{{Cite web |date=2025-07-18 |title=The 25 Best Defensive Midfielders in World Soccer—Ranked |url=https://www.si.com/soccer/the-best-defensive-midfielders-in-world-soccer-ranked |access-date=2025-08-05 |website=SI |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=White |first=Mark |last3= |first3= |last4=published |first4=Joe Mewis |date=2025-06-16 |title=Ranked! The 10 best defensive midfielders in the world |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-best-defensive-midfielders-in-the-world |access-date=2025-08-05 |website=FourFourTwo |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Swan |first=Rob |last2=Malyan |first2=Christy |last3=Murray |first3=Will |last4=Hepburn |first4=Daniel |date=2023-11-10 |title=The 25 best footballers in the world right now - ranked in order |url=https://www.givemesport.com/best-football-players-in-the-world/ |access-date=2025-08-05 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-04 |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer |access-date=2025-08-05 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Neves speel hoofsaaklik as ’n sentrale middelveldspeler, maar kan ook as ’n verdedigende middelveldspeler en soms as ’n regteragter speel. Nadat hy deur [[SL Benfica|Benfica]] se jeugstelsel ontwikkel is, het Neves tydens sy tyd by die reserwespan beïndruk en die UEFA Jeugliga in 2021–22 gewen, waar hy ’n sleutelrol gespeel het in Benfica se eerste Europese trofee in 60 jaar. Hy is daarna na die eerstespan bevorder en het op 18-jarige ouderdom sy professionele debuut gemaak, waar hy Benfica gehelp het om die ligatitel in sy eerste seisoen met die span te wen. In Augustus 2024 het Neves hom by Paris Saint-Germain aangesluit vir ’n oordragsom van €60 miljoen, en was hy ’n prominente speler toe hulle in sy debuutseisoen ’n kontinentale driekroon behaal het, insluitend hul eerste [[UEFA Champions League|UEFA Kampioeneliga]]-titel ooit. Neves is ’n voormalige Portugese jeuginternasionaal wat sy land op verskeie vlakke verteenwoordig het. Hy het in 2023 sy debuut vir die senior nasionale span gemaak en Portugal by [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2024]] verteenwoordig. Hy het ook die [[UEFA Nations League|UEFA Nasiesliga]] in 2025 gewen. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Neves, João}} [[Kategorie:Portugese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2004]] [[Kategorie:Lewende mense]] 76h9ymd9sp8e56nzyy8bo20scdex2wg 0 458723 2892679 2883066 2026-04-11T18:38:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892679 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Jewgeni Sawin | image = [[Lêer:Evgeny Savin 2017.jpg|240px]] | image_size = | caption = Savin in 2017 | fullname = Jewgeni Leonidowitsj Sawin | birth_date = {{birth date and age|1984|4|19|df=yes}} | birth_place = [[Belozersk]], [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|RSFSR]], [[Sowjetunie]] | height = 1,87 m | position = Aanvaller | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = [[FC Tobol Tobolsk|Irtysh Tobolsk]] | youthyears2 = 1996–1999 | youthclubs2 = [[FC Rotor Volgograd|Rotor Volgograd]] | years1 = 2000–2001 | clubs1 = [[FC Rotor Volgograd|Rotor Volgograd]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 2000 | clubs2 = → [[FC Rotor-2 Volgograd|Rotor-2 Volgograd]] | caps2 = 5 | goals2 = 0 | years3 = 2002 | clubs3 = [[FC Ryazan|Ryazan-Agrokomplekt]] | caps3 = 35 | goals3 = 0 | years4 = 2003 | clubs4 = [[FC Lokomotiv Moscow|Lokomotiv Moscow]] | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2004 | clubs5 = [[FC Tom Tomsk|Tom Tomsk]] | caps5 = 27 | goals5 = 4 | years6 = 2005 | clubs6 = [[FC Anzhi Makhachkala|Anzhi Makhachkala]] | caps6 = 24 | goals6 = 3 | years7 = 2005 | clubs7 = [[FC Khimki|Khimki]] | caps7 = 9 | goals7 = 3 | years8 = 2006–2007 | clubs8 = [[FC Amkar Perm|Amkar Perm]] | caps8 = 46 | goals8 = 9 | years9 = 2008–2011 | clubs9 = [[PFC Krylia Sovetov Samara|Krylia Sovetov Samara]] | caps9 = 96| goals9 = 19 | years10 = 2011 | clubs10 = [[FC Tom Tomsk|Tom Tomsk]] | caps10 = 10 | goals10 = 0 | years11 = 2012–2013 | clubs11 = [[FC Ural Yekaterinburg|Ural Yekaterinburg]] | caps11 = 10 | goals11 = 1 | years12 = 2013 | clubs12 = [[FC Arsenal Tula|Arsenal Tula]] | caps12 = 33 | goals12 = 20 | years13 = 2014 | clubs13 = [[FC Luch Vladivostok|Luch-Energiya Vladivostok]] | caps13 = 5 | goals13 = 0 | years14 = 2014–2015 | clubs14 = [[FC Tyumen|Tyumen]] | caps14 = 12 | goals14 = 3 | nationalyears1 = 2006 | nationalteam1 = [[:en:Russia national under-21 football team|Rusland o/21]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 3 | manageryears1 = 2021–2022 | managerclubs1 = [[FC Krasava|Krasava (Rusland)]] (president) | manageryears2 = 2022–| managerclubs2 = [[Krasava Ypsonas|Krasava (Siprus)]] (president) | pcupdate = | ntupdate = }} '''Jewgeni Leonidowitsj Sawin''' ([[Russies]]: Евгений Леонидович Савин; gebore [[19 April]] [[1984]]) is ’n [[Rusland|Russiese]] voormalige [[sokker|sokkerspeler]] wat tans ’n sokkerblogger op [[YouTube]] is asook die huidige president van die [[Siprus|Sipriotiese]] sokkerklub [[Krasava Ypsonas|Krasava Ypsona]].<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/exiled-russian-youtuber-krasava-takes-cyprus-club-to-the-top/a-74061394|title=Exiled Russian YouTuber Krasava takes Cyprus club to the top|website=dw.com|language=en|access-date=2026-03-04}}</ref> Nadat hy as sokkerspeler afgetree het, het hy ’n sokkerkommentator en TV-aanbieder geword. == Loopbaan == In 2006 het hy sy loopbaan in die Russiese minder ligas begin, met sy debuut in die [[Russiese Sokkerkampioenskap|Russiese Premierliga]] vir Amkar Perm. Hy het ook vir die Russiese nasionale Onder-21-span en die Olimpiese nasionale span gespeel, maar hy het nooit gekwalifiseer vir die sokker-toernooi van die Olimpiese Spele nie. Teen laat 2015 het hy as aanbieder en kommentator vir Match TV begin werk. Vroeg in 2018 het hy ’n YouTuber geword, met sy kanaal genaamd Krasava (Красава), wat in Russies “goed gedaan” of “mooi werk” beteken. == Sokkerklubpresident == In 2020 het hy ’n nuwe sokkerspan gestig wat vir die 2021/22-seisoen van die Russiese derde vlak FNL 2 as FC Krasava gelisensieer is.<ref>{{cite web|publisher=Russiese Sokkerunie|url=https://rfs.ru/news/213871|title=Итоги заседания Комиссии РФС по лицензированию футбольных клубов|date=16 Junie 2021|language=ru}}</ref> Hulle is ná een seisoen ontbind. Daarna het hy die Sipriotiese Tweede Divisie-span Ypsonas FC gekoop en hul naam verander na Krasava ENY Ypsonas FC, en ook die klubwapen verander. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.youtube.com/channel/UCoRAnB8KixJiszlSpMHa-SA КраСава] (amptelike kanaal op YouTube) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sawin, Jewgeni}} [[Kategorie:Russiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Lewende mense]] llnx7h6uckdjbwb7gc36f5jjwyaus6k 0 458742 2892782 2889672 2026-04-11T19:11:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892782 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akademikus | image = Seyed_Mohammad_Marandi_2014-06-30.jpg | image_size = | alt = | caption = | name = | fullname = | other_names = | birth_date = | workplaces = | era = | school_tradition = | main_interests = | notable_ideas = | major_works = | influences = | influenced = |alma mater= University of Birmingham (PhD)|bekend=Ontledings op internasionale TV-kanale|naam=Mohammad Marandi<br/>محمد مرندی|beeld=Seyed_Mohammad_Marandi_2014-06-30.jpg|geboortedatum={{birth date and age|1966|5|14|df=yes}}|instelling=Universiteit van Teheran|geboorteplek=[[Richmond, Virginië|Richmond]], [[Virginië]], [[VSA]]|nasionaliteit={{vlagikoon|VSA}} VSA<br/>{{vlagikoon|Iran}} Iran|titel=Professor|beeldbeskrywing=Marandi in 2014}} '''Seyed Mohammad Marandi''' ([[Persies]]: سید محمد مرندی; gebore [[14 Mei]] [[1966]]) is ’n [[VSA|Amerikaans]]-[[Iran|Irannese]] akademikus, intellektueel en politieke ontleder. Hy is nou verbind met die Iraannese regering.<ref>{{Cite web | title= Ofcom Upholds Iran International Complaint Against Al Jazeera | url = https://www.iranintl.com/en/202403054856 |access-date=2025-01-25 |website=Iran International|date=5 March 2025}}</ref><ref>{{Cite web | author=Patrick Kingsley, Farnaz Fassihi and Ronen Bergman| title= Updates: Israel Strikes Iran in Retaliatory Attack | url = https://www.nytimes.com/live/2024/10/25/world/israel-lebanon-gaza-iran |access-date=2025-01-25 |website=The New York Times|date=25 October 2024}}</ref> Die Londense koerant Iran International beskryf hom as ’n “mondstuk” van die Iraannese regering.<ref>{{Cite web | title= Ofcom Upholds Iran International Complaint Against Al Jazeera | url = https://www.iranintl.com/en/202403054856 |access-date=2025-01-25 |website=Iran International|date=5 March 2025}}</ref><ref>{{Cite web | author=Ghanbarzadeh | title= Who is Mohammad Marandi, Iran’s Chief Propagandist in English? | url = https://iranwire.com/en/features/134892-who-is-mohammad-marandi-irans-chief-propagandist-in-english/ |access-date=2025-01-25 |website=IranWire|date=10 October 2024}}</ref> Op sy webwerf word hy beskryf as ’n “prominente Irannese verdediger van die [[Irannese Rewolusie|Islamitiese rewolusie]]”.<ref name="mmarandi.com">{{cite web |title=New Book by Mohammad Marandi and Sandew Hira |url=https://mmarandi.com/ |access-date=11 November 2025 |website=mmarandi.com}}</ref><ref name="IW-Ghanbarzadeh-2024">{{cite web |last1=Ghanbarzadeh |first1=Illya |date=10 October 2024 |title=Who is Mohammad Marandi, Iran’s Chief Propagandist in English? |url=https://iranwire.com/en/features/134892-who-is-mohammad-marandi-irans-chief-propagandist-in-english/ |access-date=11 November 2025 |website=Iranwire}}</ref> Hy is in Richmond, [[Virginië|Virginia]], Verenigde State gebore as die seun van Alireza Marandi, wat later die dokter van die tweede opperleier van die Islamitiese Republiek van Iran, [[Ali Khamenei|Ali Chamenei]], geword het. Mohammad Marandi het op 13-jarige ouderdom na Iran verhuis, waar hy vrywillig aangebied het om te veg in die [[Iran-Irakse Oorlog|Iran–Irakse Oorlog]] teen president [[Saddam Hussein]] se Ba'athistiese regime en hy het twee Irakse chemiese wapenaanvalle oorleef.<ref name=":0">{{Cite web |date=2008-02-05 |title=Man with a Country |url=https://www.guernicamag.com/man_with_a_country/ |access-date=2022-08-15 |website=Guernica |language=en}}</ref> == Loopbaan == Marandi het later aan die Universiteit van Birmingham in [[Engeland]] studeer, waar sy doktorale proefskrif getitel was “[[Lord Byron]], his critics and Orientalism”, wat is beskryf as ’n “reaksie op [[Edward Said]] se ''Orientalism''”.<ref>[https://ganj-old.irandoc.ac.ir/articles/382353 Database]{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy dien tans as ’n professor in [[Engelse letterkunde]] en Oriëntalisme aan die Universiteit van Teheran. As gevolg van sy goeie kennis van die Engelse taal word hy dikwels deur internasionale media geraadpleeg om sy menings oor huidige gebeure in Iran en die wêreld vanuit 'n Irannese perspektief te gee. Marandi het as politieke en sosiale kommentator op internasionale nuusnetwerke verskyn, soos Channel 4,<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/JOk4qVx_FN8?t=878|title=Israel vows to 'exact a price' as Iran launches first ever direct attack|work=Youtube|accessdate=14 April 2024}}</ref> [[Sky News]],<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rPRloyyJ_HY|title=Iran attack a 'major humiliation for Israeli regime' says Iranian professor|work=Youtube|date=14 April 2024|accessdate=14 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/GeBy9w5Jeuw?t=89 |title=Analysis: Can the world avoid further conflict in the Middle East? |work=Youtube |accessdate=14 April 2024}}</ref> PBS, [[American Broadcasting Company|ABC]], [[CNN]],<ref>{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news-topic/fareed-zakaria/video-fareed-zakaria-interviews-iranian-regime-spokesman-mohammed-marandi_8AIFxPHDn10.html%7Cthis |title=Fareed Zakaria Interviews Iranian "Regime" Spokesman Professor Mohammed Marandi |publisher=Moneycontrol.com |accessdate=24 January 2012}}</ref> [[BBC]],<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iCmSNtL7xSU |title=BBC Doha Debate November 9, 2009 |work=Youtube |date=15 November 2009 |accessdate=24 January 2012}}</ref> [[Al Jazeera]] en [[RT]]. Hy het ook meningstukke bygedra tot publikasies soos Al Jazeera,<ref>{{Cite web |title=Seyed Mohammad Marandi {{!}} Al Jazeera News {{!}} Today's latest from Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/author/seyed_mohammad_marandi_201361681617410180 |access-date=2022-08-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> Middle East Eye,<ref name=":1">{{Cite web |title=Seyed Mohammad Marandi |url=http://www.middleeasteye.net/users/seyed-mohammad-marandi |access-date=2022-08-15 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> en Tehran Times.<ref>{{Cite web |title=Mohammad Marandi |url=https://www.tehrantimes.com/tag/Mohammad+Marandi |access-date=2022-08-15 |website=Tehran Times |language=en}}</ref> === Sienings === In 2021 is Marandi daarvan beskuldig dat hy [[Antisemitisme|antisemitiese]] opmerkings gemaak het tydens ’n onderhoud met die [[BBC]]. Die onderhoud is gekritiseer omdat dit toegelaat is, en die BBC se direkteur het later daarvoor om verskoning gevra. Onder Marandi se opmerkings was beskuldigings dat Israel ’n “etno-supremasistiese” staat is wat ’n “holocaust” in die [[Gazastrook|Gasastrook]] pleeg.<ref>{{cite web |last1=Cleave|first1=Iona|last2=Barton|first2=Alex|date=1 October 2024 |title= Mishal Husain failed to sufficiently challenge guest over anti-semitic conspiracies, BBC admits |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/mishal-husain-failed-challenge-guest-anti-semitism-bbc/l |access-date=29 January 2026 |website=TheTelegraph}}</ref> Op 4 Maart 2026, tydens 'n [[Aanvalle op Iran in 2026|voortdurende bomaanvalsveldtog]] teen Iran, het hy beweer dat Iran nog nie sy mees gevorderde wapens gebruik het nie, en dat Iran die Verenigde State sou verslaan.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=skcPc9HDLBU|title='Iran is not interested in negotiating with Trump' - Iranian professor Mohammad Marandi|date=4 Maart 2026|website=Channel 4 News|access-date=5 Maart 2026}}</ref> == Bibliografie == * “Oppressors and Oppressed Reconsidered: A Shi‘itologic Perspective on the Islamic Republic of Iran and Hezbollah’s Outlook on International Relations” (saam met Raffaele Mauriello) in ''Islam and International Relations: Contributions to Theory and Practice'', Springer Publishing, 2015, bl. 50–71. * “The [[Ali Chamenei|Khamenei]] Doctrine: Iran's Leader on Diplomacy, Foreign Policy and International Relations” (saam met Raffaele Mauriello) in ''Islam in International Relations: Politics and Paradigms'', Routledge, 2018, bl. 18–38. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Marandi, Mohammad}} [[Kategorie:Irannese skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Lewende mense]] bf887rwlbilfg0h43l5g4jjsjk8t0v4 0 458797 2892694 2884470 2026-04-11T18:43:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892694 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Jonas Gahr Støre | beeld = Prime Minister Gahr Store in April 2025.jpg | beeldonderskrif = Støre in 2025 | geboortejaar = 1960 | geboortemaand = 8 | geboortedag = 25 | geboorteplek = [[Oslo]], [[Noorweë]] | party = Arbeidersparty (sedert 1995) | nasionaliteit = Noors | orde = Eerste minister van Noorweë | termynaanvang = 14 Oktober 2021 | termyneinde = | leier = [[Harald V]] | voorganger = [[Erna Solberg]] | orde1 = Leier van die Opposisie | termynaanvang1 = 14 Junie 2014 | termyneinde1 = 14 Oktober 2021 | leier1 = Harald V | eersteminister1 = Erna Solberg | voorganger1 = [[Jens Stoltenberg]] | opvolger1 = Erna Solberg | orde2 = Leier van die Arbeidersparty | termynaanvang2 = 14 Junie 2014 | termyneinde2 = | voorganger2 = Jens Stoltenberg | orde3 = Minister van Gesondheid en Sorgdienste | termynaanvang3 = 21 September 2012 | termyneinde3 = 16 Oktober 2013 | eersteminister3 = Jens Stoltenberg | voorganger3 = [[Anne-Grete Strøm-Erichsen]] | opvolger3 = [[Bent Høie]] | orde4 = Minister van Buitelandse Sake | termynaanvang4 = 17 Oktober 2005 | termyneinde4 = 21 September 2012 | eersteminister4 = Jens Stoltenberg | voorganger4 = [[Jan Petersen (politikus)|Jan Petersen]] | opvolger4 = [[Espen Barth Eide]] | orde5 = Lid van die [[Storting]] vir [[Oslo (Storting-kiesafdeling)|Oslo]] | termynaanvang5 = 1 Oktober 2009 | termyneinde5 = | party = [[Arbeidersparty (Noorweë)|Arbeidersparty]] | eggenoot = [[Marit Slagsvold]] (m. 1988) | kinders = 3 | alma_mater = [[Koninklike Noorse Vlootakademie]]<br/>[[Sciences Po]]<br/>[[London School of Economics]] | handtekening = Signature of Jonas Gahr Støre.svg | militer = Militêre diens | lojaliteit = {{vlagikoon|Noorweë}} [[Noorweë]] | tak = [[Lêer:Coat_of_arms_of_the_Royal_Norwegian_Navy.svg|raamloos|18px]] [[Koninklike Noorse Vloot]] }} '''Jonas Gahr Støre''' (gebore 25 Augustus 1960 in Oslo) is 'n [[Noorweë|Noorse]] [[Politiek|politikus]] en lid van die sosiaal-demokratiese Arbeiderpartiet (Ap). Sedert 14 Oktober 2021 is hy die minister-president van Noorweë (Statsminister) en lei hy 'n minderheidsregering van die Arbeiderpartiet saam met die Senterpartiet (Sp). Hy is ook sedert 2009 'n lid van die Storting en sedert 2014 die partyleier van die Arbeiderpartiet. Van Oktober 2005 tot September 2012 was hy Noorweë se minister van buitelandse sake, en daarna minister van gesondheid en versorgingsdienste tot Oktober 2013.<ref>{{Cite web|url=https://www.regjeringen.no/en/dep/smk/organization-map/prime-minister-jonas-gahr-store/id2877186/|title=Prime Minister Jonas Gahr Støre|last=Minister|first=Office of the Prime|date=2021-10-14|website=Government.no|language=en|access-date=2026-03-09}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Politikus-saadjie}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gahr Støre, Jonas}} [[Kategorie:Noorweërs]] [[Kategorie:Eerste Ministers van Noorweë]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] 1t7t0zdth51119v7lv5uc8fqvlu32i8 0 459019 2892800 2885762 2026-04-11T19:19:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892800 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Nikita Haikin | image = [[Lêer:Nikita_Haikin.jpg|240px]] | caption = Haikin in 2021 | full_name = Nikita Iljitsj Haikin | birth_date = {{birth date and age|1995|7|11|df=yes}} | birth_place = [[Netanya]], [[Israel]] | height = 1,88 m | position = Doelwagter | currentclub = [[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]] | clubnumber = 12 | youthyears1 = 2002–2008 | youthclubs1 = [[FC FShM Moscow|FShM Moscow]] | youthyears2 = 2009 | youthclubs2 = [[Dinamo Moskou|Dinamo Moskou]] | youthyears3 = 2009–2010 | youthclubs3 = [[Chelsea FC|Chelsea]] | youthyears4 = 2010–2012 | youthclubs4 = [[Portsmouth FC|Portsmouth]] | youthyears5 = 2012–2013 | youthclubs5 = [[Reading FC|Reading]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[CD Nacional|Nacional]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 2014–2015 | clubs2 = [[Marbella FC|Marbella]] | caps2 = 0 | goals2 = 0 | years3 = 2015 | clubs3 = [[FC Rostov| Rostov]] | caps3 = 0 | goals3 = 0 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = [[SK Koeban Krasnodar|Koeban Krasnodar]] | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2016–2017 | clubs5 = [[Bnei Yehuda Tel Aviv FC|Bnei Yehuda]] | caps5 = 2 | goals5 = 0 | years6 = 2017–2018 | clubs6 = [[Hapoel Kfar Saba FC|Hapoel Kfar Saba]] | caps6 = 13 | goals6 = 0 | years7 = 2019–2022 | clubs7 = [[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]] | caps7 = 77 | goals7 = 0 | years8 = 2023 | clubs8 = [[Bristol City FC|Bristol City]] | caps8 = 0 | goals8 = 0 | years9 = 2023– | clubs9 = [[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]] | caps9 = 87 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2010 | nationalteam1 = [[:en:Russia national under-16 football team|Rusland o/16]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2012 | nationalteam2 = [[:en:Russia national under-17 football team|Rusland o/17]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2013 | nationalteam3 = [[:en:Russia national under-18 football team|Rusland o/18]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2015–2016 | nationalteam4 = [[:en:Russia national under-21 football team|Rusland o/21]] | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | club-update = 30 November 2025 | nationalteam-update = 2 November 2017 }} '''Nikita Iljitsj Haikin''' ([[Russies]]: Никита Ильич Хайкин; gebore [[11 Julie]] [[1995]]) is ’n professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as doelwagter vir die [[Noorweë|Noorse]] klub [[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]] speel. Haikin is in [[Netanya]], [[Israel]], gebore in ’n familie wat van [[Rusland]] na Israel geëmigreer het. Sy pa is die sakeman Ilya Haikin. In 1997, toe hy twee jaar oud was, het sy familie saam met hom terug na [[Moskou]], Rusland, verhuis. Hy het [[Russiese nasionale sokkerspan|Rusland]] op jeugvlak verteenwoordig. Benewens Israeliese en Russiese burgerskap, is Haikin ook ’n Britse burger. == Klubloopbaan == Op die ouderdom van 7 het Haikin sy jeugloopbaan by FSHM Torpedo-Moskou begin. Nikita was ook deel van die Dinamo Moskou-akademie voordat hy na Engeland verhuis het.<ref>{{Cite web|url=https://www.lancs.live/sport/football/transfer-news/haikin-blackburn-chelsea-portsmouth-transfer-26026149|title=Who is Nikita Haikin? Former Chelsea & Portsmouth youth goalkeeper linked with Blackburn Rovers|website=Lancs.live|date=20 January 2023 }}</ref> In September 2013 het Haikin op proef gegaan by Reading nadat hy deur [[Chelsea FC|Chelsea]] vrygelaat is.<ref>{{cite web |url=http://www.tribalfootball.com/articles/reading-trials-russian-pair-sergey-kundik-and-nikita-khaykin-3556681 |title=Reading trials for Russian pair Sergey Kundik and Nikita Haikin |publisher=tribal football |accessdate=17 October 2012}}</ref> Haikin het sy professionele debuut in die Israeli Premier League vir Bnei Yehuda Tel Aviv gemaak op 25 Februarie 2017 in ’n wedstryd teen Maccabi Tel Aviv.<ref>{{cite web|publisher=Soccerway|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/02/25/israel/ligat-haal/maccabi-tel-aviv-fc/bnei-yehuda-tel-aviv-fc/2310432/|title=Game Report by Soccerway|date=25 February 2017}}</ref> Hy het daarna sy kontrak laat uitloop en vir een seisoen by Hapoel Kfar Saba aangesluit. In Maart 2019 het hy ’n kontrak met die Noorse Eliteserien-klub Bodø/Glimt onderteken. In sy eerste seisoen het Nikita ’n silwermedalje gewen en in twee opeenvolgende seisoene die Noorse liga-kampioenskap in 2020 en 2021 verower. Haikin het ook in die [[UEFA Europa League|Europa League]] gespeel waar Bodø/Glimt teen spanne soos [[AC Milan|Milan]] by [[San Siro]], [[AS Roma]] by die [[Stadio Olimpico]] en [[Celtic FC|Celtic]] by Celtic Park gespeel het.<ref>{{Cite web|url=https://uk.sports.yahoo.com/news/bodo-glimt-goalkeeper-nikita-haikin-050000149.html|title=Bodo/Glimt goalkeeper Nikita Haikin aiming to make Celtic his next big scalp, and earn a move back to British football|website=uk.sports.yahoo.com}}</ref> Op 25 Januarie 2023, nadat hy deur Bodø/Glimt vrygelaat is, het Haikin ’n korttermynkontrak met die Engelse [[Football League Championship|Championship]]-klub Bristol City onderteken tot die einde van die seisoen.<ref>{{Cite news |date=25 January 2023 |title=Bristol City sign goalkeeper Haikin |language=en |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/64407314 |access-date=26 January 2023}}</ref> Haikin is op 21 Maart 2023 deur Bristol City vrygelaat en het dieselfde dag weer by Bodø/Glimt aangesluit, op ’n kontrak tot die somer van 2026.<ref>{{cite web |title=HAIKIN LEAVES CITY |url=https://www.bcfc.co.uk/news/haikin-leaves-city/ |website=bcfc.co.uk |publisher=Bristol City |access-date=3 April 2023 |date=21 March 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=HAIKIN HENTES HJEM: – JEG ELSKER GLIMT OG BODØ |url=https://www.glimt.no/nyheter/haikin-hentes-hjem--jeg-elsker-glimt-og-bodo |website=glimt.no |publisher=FK Bodø/Glimt |access-date=3 April 2023 |language=no |date=21 March 2023}}</ref> Op 17 April 2025, tydens die tweede been van Bodø/Glimt se UEFA Europa League-wedstryd teen [[SS Lazio|Lazio]], het Haikin twee strafskoppe gered en sy span gehelp om die eerste Noorse klub te word wat die halfeindronde van ’n Europese kompetisie bereik.<ref>{{cite web|url=https://www.nst.com.my/sports/football/2025/04/1203795/haikin-hero-bodoglimt-europa-league-fairytale-continues|title=Haikin the hero as Bodo/Glimt Europa League fairytale continues|website=New Straits Times|accessdate=18 April 2025|date=18 April 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c2de0597y1wt|title=Bodo/Glimt survived a superb Lazio fightback to win a frantic encounter on penalties and reach the Europa League semi-finals.|website=BBC|date=17 April 2025|accessdate=18 April 2025}}</ref> ==Internasionale loopbaan== Haikin is sedert 2010 ’n jeuginternasionaal vir Rusland, insluitend die Russiese Onder-21-span. Hy is vir die eerste keer in Oktober 2021 na die [[Russiese nasionale sokkerspan|Russiese senior nasionale span]] opgeroep as deel van hul [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbeker]]-kwalifiseringswedstryde teen Siprus en [[Kroatiese nasionale sokkerspan|Kroasië]].<ref>{{cite web|publisher=Russiese Sokkerunie|url=https://rfs.ru/news/214724|script-title=ru:Расширенный состав на Кипр и Хорватию|language=ru|date=25 October 2021}}</ref> Op 31 Oktober 2024 het Haikin bekend gemaak dat hy van plan is om vir Noorse burgerskap aansoek te doen weens sy verlowing met ’n Noorse vrou en sy wens om hom daar permanent te vestig. Die Noorweë-afrigter Ståle Solbakken het gesê dat Haikin vir ’n oproep oorweeg kan word indien hy daarvoor kwalifiseer.<ref>{{cite news |title=Glimt-keeperen vil bli norsk: –⁠ Jeg elsker dette landet |url=https://www.vg.no/sport/i/lwJqjk/bodoe-glimt-maalvakt-nikita-haikin-vil-bli-norsk-statsborger-staale-solbakken-utelukker-ikke-landslagsspill |access-date=31 October 2024 |work=Verdens Gang |date=31 October 2024 |language=no}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haikin, Nikita}} [[Kategorie:Russiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1995]] [[Kategorie:Lewende mense]] kywbitc49wv9r8rj32fxdqr0uifx22h 0 459020 2892723 2885765 2026-04-11T18:52:36Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2892723 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lev Yashin | image = [[Lêer:LevYashin.JPG|240px]] | caption = Yashin in 1965 | full_name = Lev Ivanovich Yashin | birth_date = {{birth date|df=yes|1929|10|22}} | birth_place = [[Moskou]], [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|RSFSR]], [[Sowjetunie]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1990|03|20|1929|10|22}} | death_place = [[Moskou]], [[Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek|RSFSR]], [[Sowjetunie]] | height = 1,89 m<ref name="Лев Иванович Яшин">{{cite web|url=http://academydinamo.ru/yashin/|title=Лев Иванович Яшин.|publisher=academydinamo.ru|language=ru|access-date=27 March 2017}}</ref> | position = Doelwagter | youthyears1 = 1948–1950 | youthclubs1 = [[Dinamo Moskou|Dinamo Moskou]] | years1 = 1950–1970 | clubs1 = [[Dinamo Moskou|Dinamo Moskou]] | caps1 = 326 | goals1 = 0 | nationalyears1 = 1956 | nationalteam1 = [[:en:Soviet Union Olympic football team|Sowjetse Olimpiese span]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1954–1970 | nationalteam2 = [[Sowjetse nasionale sokkerspan|Sowjetunie]] | nationalcaps2 = 74 | nationalgoals2 = 0 }} '''Lef Iwanowitsj Jasjin''' ([[Russies]]: Лев Иванович Яшин; [[22 Oktober]] [[1929]] – [[20 Maart]] [[1990]]) was ’n [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[Russe|Russiese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat algemeen beskou word as een van die grootste spelers van alle tye en die beste doelwagter in die geskiedenis van die sport.<ref name="britannica">{{cite encyclopedia |title=Yashin, Lev Ivanovich.|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|url=https://www.britannica.com/eb/article-9077855/Lev-Ivanovich-Yashin|access-date=25 June 2008}}</ref> Hy was die eerste en enigste doelwagter wat ’n ''Ballon d'Or'' gewen het.<ref>{{Cite news |date=2018-06-08 |title=Lev Yashin: Bullet-maker to Ballon d'Or - the man who reinvented goalkeeping |url=https://www.bbc.com/sport/football/44411465 |access-date=2025-05-02 |work=BBC Sport |language=en}}</ref> Hy was bekend vir sy atletiese vermoë, goeie posisionering, indrukwekkende teenwoordigheid in die doel en akrobatiese reddings.<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174638/|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005620/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174638/|url-status=dead|archive-date=3 December 2013|title="Yashin, the impregnable Spider".}} FIFA. Retrieved 23 November 2013</ref><ref name="Casillas names his top ten No1s">{{cite web|url=http://www.uefa.org/news/newsid=949435.html|title=Casillas names his top ten No1s|publisher=UEFA.org|author1=Guillem Balagué|date=5 February 2010|access-date=27 March 2017|archive-date=28 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328195704/http://www.uefa.org/news/newsid=949435.html|url-status=dead}}</ref> Hy was ook adjunkvoorsitter van die Sokkerfederasie van die Sowjetunie. Hy het sy hele professionele sokkerloopbaan by Dinamo Moskou gespandeer, van 1950 tot 1970, en het die USSR sokkerkampioenskap vyf keer en die Sowjetbeker drie keer gewen. Jasjin het bekendheid verwerf omdat hy die rol van die doelwagter gerevolusioneer het deur sy gesag oor die hele verdediging af te dwing. Hy was ’n luidrugtige leier in die doel wat sy verdedigers voortdurend instruksies gegee het, van sy lyn af beweeg het om voorhoue te onderskep en ook uitgehardloop het om aanvallers te konfronteer — iets ongewoon in ’n tyd toe doelwagters dikwels net in die doel gestaan en gewag het om in aksie te kom.<ref name="ESPN">Lomas, Mark (29 April 2010) {{cite web|url=http://www.espnfc.com/print?id=779000&type=story |title=Lev Yashin: Russian Revolutionary |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522194557/http://www.espnfc.com/print?id=779000&type=story |archive-date=2014-05-22 |access-date=2014-05-21}} ESPN. Retrieved 21 May 2014</ref><ref name="Top World Cup goalkeepers">{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-may-15-la-sp-top-goalkeepers-20100516-story.html|title=Top World Cup goalkeepers|newspaper=The Los Angeles Times|author1=Grahame L. Jones|date=15 May 2010|access-date=16 January 2018}}</ref> Sy vertonings het ’n wêreldwye gehoor beïndruk tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958 Wêreldbeker]], die eerste toernooi wat internasionaal uitgesaai is. Hy het van kop tot tone in skynbare swart (in werklikheid baie donkerblou) geklee, wat aanleiding gegee het tot sy byname "die Swart Spinnekop" en "die Swart Panter".<ref name="Panther">{{cite news |title=The Black Panther: The greatest goalkeeper of all time |url=https://www.bbc.co.uk/news/stories-44382181 |agency=BBC |date=23 June 2018}}</ref> Jasjin het tussen 1958 en 1966 in drie [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] gespeel en was ook deel van die groep in 1970, hoewel hy nie gespeel het nie. In 2002 is hy in die ''FIFA World Cup Dream Team'' aangewys. In 1994 is hy gekies vir die FIFA Wêreldbeker-Allertydse Span, en in 1998 as lid van die Wêreldspan van die 20ste eeu. Volgens [[FIFA]] het Jasjin meer as 150 strafskoppe in professionele sokker gered — meer as enige ander doelwagter.<ref name="panther">{{cite news|url=http://de.fifa.com/worldcup/news/y=2016/m=5/news=panther-gegen-spinne-2790692.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513101938/http://de.fifa.com/worldcup/news/y=2016/m=5/news=panther-gegen-spinne-2790692.html|url-status=dead|archive-date=13 May 2016|title="Panther" gegen "Spinne"|trans-title=|language=de|work=FIFA|date=12 May 2016}}</ref><ref name="bbc"/> Hy het ook meer as 270 skoonvelle in sy loopbaan gehou en ’n goue medalje gewen tydens die [[Olimpiese Somerspele 1956|1956 Olimpiese sokkertoernooi]],<ref>{{cite web|url=https://www.olympedia.org/athletes/27585 |title=Lev Yashin |work=Olympedia |access-date=1 December 2021}}</ref> asook die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] in 1960.<ref name="bbc">{{cite news |last1=Jennings |first1=Patrick |title=Yashin |url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-sh/yashin |access-date=2 September 2020 |work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news |last1=Flint |first1=Andrew |title=Lev Yashin: the only goalkeeper to win the Ballon d'Or |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/23/lev-yashin-the-only-goalkeeper-to-win-the-ballon-dor/ |access-date=2 September 2020 |work=These Football Times |date=23 August 2017}}</ref> In 1963 het Jasjin die ''Ballon d'Or'' ontvang, die toekenning vir die Europese speler van die jaar, en hy bly die enigste doelwagter wat dit ooit gewen het. In 2020 is hy postuum opgeneem in die ''Ballon d’Or'' Droomspan, ’n aller tye-elftal, en is hy deur die ''International Federation of Football History & Statistics'' (IFFHS) as die beste doelwagter van die 20ste eeu aangewys.<ref>{{cite web |title=IFFHS' Century Elections |author= Stokkermans, Karel |work= RSSSF |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/iffhs-century.html |access-date=25 June 2008}}</ref> In 2020 het die Franse sokkerkoerant ''France Football'' hom as die grootste doelwagter van alle tye aangewys.<ref name=":1">{{Cite web |last=Torrance |first=Sam |date=15 February 2023 |title=France Football ranked the 10 greatest goalkeepers of all-time - Gianluigi Buffon 4th |url=https://www.givemesport.com/buffon-yashin-neuer-france-football-named-10-greatest-goalkeepers-ever-in-2020/ |access-date=23 January 2024 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref> In 2019 het ''France Football'' die Jasjin-trofee ingestel vir die beste doelwagter van die jaar, wat saam met die ''Ballon d'Or'' toegeken word.<ref>{{cite web|url=https://en.as.com/en/2019/12/02/football/1575288628_506101.html|title=Ballon d'Or 2019: Yachine Trophy: the candidates for the award|date=2 December 2019|publisher=AS|access-date=2 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407071558/https://en.as.com/en/2019/12/02/soccer/1575288628_506101.html|archive-date=7 April 2023}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jasjin, Lef}} [[Kategorie:Russiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1929]] [[Kategorie:Sterftes in 1990]] 7tbli8hs4b6za383pt2o2lljpf8qv7g 0 459157 2892958 2886684 2026-04-12T02:43:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892958 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Phil Donahue | bynaam = | beeld = Phil Donahue at the Toronto International Film Festival.jpg | onderskrif = Phil Donahue in 2007 | geboortenaam = Phillip John Donahue | geboortedatum = {{Geboortedatum|1935|12|21}} | geboorteplek = [[Verenigde State van Amerika]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1940|3|10|2024|8|18}} | sterfteplek = New York | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland| Verenigde State van Amerika}} | beroep = mediapersoonlikheid, skrywer en filmvervaardiger | ander = | bekend = ''The Phil Donahue Show'' | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Phillip John Donahue''' ([[21 Desember]] [[1935]] – [[18 Augustus]] [[2024]]) was 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] mediapersoonlikheid, skrywer, filmvervaardiger, en die skepper en aanbieder van ''The Phil Donahue Show''. Die televisieprogram, later bekend as ''Donahue'', was die eerste gewilde geselsprogram wat 'n formaat gehad het wat gehoordeelname ingesluit het.<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20141323,00.html|title=Donahue's Last Hurrah : People.com|work=People|access-date=20 September 2016|archive-date=3 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224636/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20141323,00.html|url-status=dead}}</ref> Die program het 'n 29-jaar lange lopie op nasionale televisie gehad wat in 1967 in Dayton, [[Ohio]], begin het en in 1996 in [[New York|New York Stad]] geëindig het. Donahue se programme het dikwels gefokus op kwessies wat liberale en konserwatiewes in die Verenigde State verdeel, soos [[aborsie]], verbruikersbeskerming, [[burgerregte]] en [[oorlog]]skwessies. Sy mees gereelde gas was Ralph Nader, vir wie Donahue in die 2000 presidensiële veldtog gesteun het.<ref name=times>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9502E3DF1E3DF937A25757C0A9649C8B63 Questions for Phil Donahue]. By David Wallis. ''The New York Times''. Published 14 April 2002.</ref> Donahue het ook kortliks 'n geselsprogram op MSNBC aangebied van Julie 2002 tot Februarie 2003. Donahue was een van die mees invloedryke geselsprogram-aanbieders en is dikwels na verwys as die "koning van daggesprekke".<ref name="oprah" /> [[Oprah Winfrey]] het gesê: "As dit nie vir Phil Donahue was nie, sou daar nooit 'n Oprah-program gewees het nie."<ref name="oprah">{{cite web|url=http://www.oprah.com/entertainment/talk-show-hosts-where-are-they-now_1|title=The Titans of Talk|publisher=Oprah.com|access-date=31 Desember 2018|archive-date=1 Januarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101051702/http://www.oprah.com/entertainment/talk-show-hosts-where-are-they-now_1|url-status=dead}}</ref> In 1996 was Donahue nommer 42 op ''TV Guide'' se lys van 50 grootste TV-sterre van alle tye.<ref>{{cite magazine |year=1996 |title=Special Collectors' Issue: 50 Greatest TV Stars of All Time |magazine=TV Guide |issue=14 – 20 Desember}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Donahue, Phil }} [[Kategorie:Geboortes in 1935]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Televisieaanbieders]] f3tc4tivxnbtztfwg4qdqcmmiydz025 0 459197 2892797 2886920 2026-04-11T19:17:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892797 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Nicholas Haysom | bynaam = Fink | beeld = Talal Al-Haj interviewing Nicholas Haysom.jpg | onderskrif = Talal Al-Haj voer 'n onderhoud met Nicholas Haysom, Direkteur van Politieke Sake van die Uitvoerende Kantoor van die Sekretaris-Generaal van die Verenigde Nasies, September 2009. | geboortenaam = Nicholas Roland Leybourne Haysom | geboortedatum = {{Geboortedatum|1952|04|21}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1952|4|21|2026|3|19}} | sterfteplek = [[New York]], VSA | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat | ander = | bekend = VN vredesgesant en diplomaat | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Nicholas Roland Leybourne "Fink" Haysom''' ([[21 April]] [[1952]] – [[19 Maart]] [[2026]]) was 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] prokureur, anti-apartheidsaktivis en [[Diplomasie|diplomaat]] wie se werk gefokus het op demokratiese regering, grondwetlike en verkiesingshervormings, versoening en vredesprosesse. Van 2021 tot sy dood het hy gedien as die Spesiale Verteenwoordiger van die [[Verenigde Nasies]] se Sekretaris-Generaal en Hoof van die Verenigde Nasies se Sending in [[Suid-Soedan]].<ref name="UNPR_UNMISS" /> ==Vroeë lewe en opvoeding== Haysom is in [[Johannesburg]] gebore en het in [[Durban]] grootgeword,<ref name=saha>[https://www.saha.org.za/nonracialism/transcript_of_interview_with_fink_haysom.htm South African History Archive collection, Fink Haysom interview transcript, 9 Augustus 1985 (call no. A08.03.1, identifier AL2460_A08.03.1)]. Besoek 20 Maart 2026.</ref> waar sy moeder 'n anti-apartheidsaktivis was.<ref name=apobit>[https://apnews.com/article/haysom-mandela-apartheid-un-ramaphosa-guterres-sudan-3b81f34d71cad129c89531f77907ff2a AP News, "Anti-apartheid activist, human rights campaigner and UN diplomat Nicholas Haysom dies at age 73"], 19 Maart 2026. Besoek 20 Maart 2026.</ref> Nadat hy 'n Anglikaanse privaatskool in Natal bygewoon het<ref name=convo>[https://theconversation.com/fink-haysom-fought-tirelessly-for-justice-and-reconciliation-in-south-africa-and-on-the-global-stage-278922 The Conversation, "Fink Haysom fought tirelessly for justice and reconciliation – in South Africa and on the global stage"], 20 Maart 2026. Besoek 20 Maart 2026.</ref> en kortliks in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] gedien het,<ref name=saha/> het hy in 1975 aan die [[Universiteit van Natal]] gegradueer met 'n [[Baccalaureus artium|Baccalaureus Artium]]-graad en in 1978 aan die [[Universiteit van Kaapstad]] met 'n Baccalaureus Regte-graad,<ref>[https://www.news.uct.ac.za/article/-2012-12-18-nicholas-haysom University of Cape Town, Nicholas Haysom], 18 Desember 2012. Besoek 20 Maart 2026.</ref> en het later eredoktorsgrade in die Regte van die Universiteit van Kaapstad (2012)<ref>{{Cite web |date=2012-06-12 |title=Eight honorary doctorates to be awarded in 2012 |url=http://www.uct.ac.za/news/eight-honorary-doctorates-be-awarded-2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004801/http://www.uct.ac.za/news/eight-honorary-doctorates-be-awarded-2012 |archive-date=2019-01-03 |access-date=2017-06-13 |website=University of Cape Town |language=en}}</ref> en die New York Law School (2019) ontvang.<ref name="NYLS_Commencement2019">{{Cite web|title=New York Law School 2019 Commencement Program|url=https://issuu.com/nylslibrary/docs/2019_commencement_program/1|access-date=2020-10-31|website=issuu|date=25 Julie 2019 }}</ref> In 1976 het Haysom president van die [[Nusas|Nasionale Unie van Suid-Afrikaanse Studente]] (NUSAS) geword in 'n tyd toe die anti-apartheid studente-organisasie in wanorde was na die inhegtenisneming van baie van sy leiers.<ref>{{Cite web |work=National Union of South African Students |date=November 1981 |title=Fifty seven years of NUSAS – Have we learned our lessons? |url=http://psimg.jstor.org/fsi/img/pdf/t0/10.5555/al.sff.document.cnf19811100.026.022.000_final.pdf |access-date=2022-07-01 |jstor=|archive-date=8 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308180958/http://psimg.jstor.org/fsi/img/pdf/t0/10.5555/al.sff.document.cnf19811100.026.022.000_final.pdf |url-status=dead }}</ref> Hy is vier keer deur die regering tronk toe gestuur, insluitend periodes toe hy in eensame opsluiting aangehou is.<ref>http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventories/inv_pdft/AG3298/AG3298-1-062-text.pdf{{Dead link|date=July 2022 | fix-attempted=yes}}</ref><ref name="Wits_2008Interview">{{Cite web |date=2008 |title=Legal Resources Centre (LRC) Oral History Project – Fink Haysom |url=http://historicalpapers-atom.wits.ac.za/uploads/r/historical-papers-research-archive-library-university-of-witwatersrand/2/0/2036b992bfa66b40cb7c08496580982f067fe9cf2454fa35b5bd6c78aa66119b/AG3298-1-062-text.pdf |access-date=2022-07-01 |website=Historical Papers Archive, University of the Witwatersrand |type=Interview}}</ref> ==Loopbaan== ===Akademiese en regswerk=== Gedurende die 1980's en vroeë 1990's was Haysom 'n prokureur vir die menseregte-regsfirma Cheadle Thompson & Haysom Attorneys in Johannesburg, wat hy saam met twee mede-akademici van die [[Universiteit van die Witwatersrand]], Halton Cheadle en Clive Thompson, gestig het.<ref name=convo/><ref>[https://cth.co.za/about-us/ Cheadle Thompson & Haysom Inc. Attorneys, website]. Besoek 20 Maart 2026.</ref> Hy het ook as medeprofessor by die Sentrum vir Toegepaste Regsstudies aan die Universiteit van die Witwatersrand gedien.<ref name=saha/><ref name=convo/> ===Regering van Suid-Afrika=== Van 1994 tot 1999 was Haysom die hoof regs- en grondwetlike adviseur van die regering van Suid-Afrika tydens die presidentskap van [[Nelson Mandela]].<ref name="UNPR_UNMISS" /><ref name=unnewsdeath>[https://news.un.org/en/story/2026/03/1167160 UN News, "UN mourns constitutional lawyer-turned top crisis diplomat, Nicholas Haysom"], 19 Maart 2026. Besoek 19 Maart 2026.</ref> In daardie rol het hy gehelp om 'n nuwe [[Grondwet van Suid-Afrika]] op te stel wat gelyke regte vir swart mense, minderhede en wit mense vasgelê het.<ref name=apobit/> Van 1999 tot 2002 was hy betrokke by die [[Burundi]]-vredesgesprekke as voorsitter van die komitee wat oor grondwetlike kwessies onderhandel het.<ref name="UNPR_UNMISS" /> Hy was ook die hoofadviseur van die bemiddelaar in die Soedanese vredesproses van 2002 tot 2005.<ref name="UNPR_UNMISS" /> ===Verenigde Nasies=== Nadat hy in 2005 by die [[Verenigde Nasies]] aangesluit het, het Haysom tot 2007 as hoof van die Kantoor van Konstitusionele Ondersteuning vir die Verenigde Nasies se Bystandsending vir [[Irak]] gedien.<ref name=unnewsdeath/> Van 2007 tot 2012 was hy in beheer van politieke, vredesbewaring en humanitêre sake in die Uitvoerende Kantoor van die VN se Sekretaris-Generaal, [[Ban Ki-moon]].<ref name="UNPR_EOSG">{{Cite web |date=2007-05-16 |title=Secretary-General Appoints Nicholas Haysom of South Africa Executive Office Political Affairs Director |url=https://www.un.org/press/en/2007/sga1065.doc.htm |access-date=2017-06-13 |website=United Nations |language=en |type=Press release}}</ref> In 2012 is Haysom aangestel as Adjunk Spesiale Verteenwoordiger van die Sekretaris-Generaal vir die Verenigde Nasies se Bystandsending in [[Afghanistan]] en in 2014 is hy bevorder tot Spesiale Verteenwoordiger van die sending.<ref name="UNPR_UNAMA">{{Cite web |date=2014-09-25 |title=Secretary-General Appoints Nicholas Haysom of South Africa Special Representative for Afghanistan |url=https://www.un.org/press/en/2014/sga1512.doc.htm |access-date=2017-06-13 |website=United Nations |language=en |type=Press release}}</ref><ref name="UNNews_UNAMA">{{Cite web |date=2014-09-25 |title=Nicholas Haysom of South Africa appointed as new UN envoy for Afghanistan |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=48858#.WT9vQ7puJao |access-date=2017-06-13 |website=United Nations |language=en}}</ref> Hy het Haile Menkerios opgevolg en in 2016 as Spesiale Gesant vir [[Soedan]] en [[Suid-Soedan]] aangestel.<ref name="UNPR_SESG2016">{{Cite web|url=https://www.un.org/press/en/2016/sga1645.doc.htm|title=Secretary-General Appoints Nicholas Haysom of South Africa Special Envoy for Sudan and South Sudan |website=United Nations |language=en|access-date=2017-06-13 |type=Press release}}</ref> In 2018 het Ban se opvolger as Sekretaris-Generaal, [[António Guterres]], Haysom aangestel as sy Spesiale Verteenwoordiger vir [[Somalië]] en Hoof van die Verenigde Nasies se Bystandsending in Somalië.<ref name="UNPR_UNSOM">{{Cite web |date=2018-09-12 |title=Mr. Nicholas Haysom of South Africa – Special Representative for Somalia and Head of the United Nations Assistance Mission in Somalia (UNSOM) |url=https://www.un.org/sg/en/content/sg/personnel-appointments/2018-09-12/mr-nicholas-haysom-south-africa-special-representative |access-date=2022-07-01 |website=Office of the United Nations Secretary-General |type=Press release}}</ref> Hy is op 1 Januarie 2019, na slegs vier maande in die rol, uit die land geskop.<ref name="VOA_Besheer1">{{Cite web |last=Besheer |first=Margaret |date=2019-04-16 |title=UN Chief Appoints Adviser to Help AU Mediation in Sudan |url=https://www.voanews.com/amp/un-chief-appoints-adviser-to-help-au-mediation-in-sudan/4878727.html |access-date=2022-07-01 |website=Voice of America}}</ref> deur die Somaliese regering van Mohamed Abdullahi Mohamed, wat beweer het dat hy die [[soewereiniteit]] van die land bedreig het nadat hulle die regsgrondslag van die inhegtenisneming van Mukhtar Robow bevraagteken het. Die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies het spyt uitgespreek oor Somalië se besluit om 'n Verenigde Nasies-gesant te skors wat die inhegtenisneming van 'n ekstremistiese groep-oorloper wat 'n politieke kandidaat geword het, bevraagteken het.<ref name="VOA_Besheer1">{{Cite web |last=Besheer |first=Margaret |date=2019-04-16 |title=UN Chief Appoints Adviser to Help AU Mediation in Sudan |url=https://www.voanews.com/amp/un-chief-appoints-adviser-to-help-au-mediation-in-sudan/4878727.html |access-date=2022-07-01 |website=Voice of America}}</ref> Haysom het toe van 2019 tot 2020 as die Sekretaris-Generaal se Spesiale Adviseur oor Soedan gedien en van 2020 tot 2021 oor Suider-Afrika.<ref name="VOA_Besheer1" /> In 2021 het Guterres Haysom se aanstelling as sy Spesiale Verteenwoordiger en Hoof van die Verenigde Nasies se Sending in Suid-Soedan aangekondig.<ref name="UNPR_UNMISS">{{Cite web |date=2021-01-15 |title=Secretary-General Appoints Nicholas Haysom of South Africa Special Representative in South Sudan |url=https://www.un.org/press/en/2021/sga2014.doc.htm |access-date=2022-07-01 |website=United Nations |type=Press release}}</ref> ==Persoonlike lewe en dood== Haysom was twee keer getroud: eers met Mary Ann Cullinan, met wie hy twee dogters en 'n seun gehad het; en daarna met Delphine, met wie hy nog twee seuns gehad het.<ref name=apobit/> Hy is op 19 Maart 2026 in [[New York Stad]] oorlede, op die ouderdom van 73,<ref>{{cite news |title=UNMISS head Nicholas Haysom passes on in New York |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/unmiss-head-nicholas-haysom-passes-on-in-new-york |access-date=19 Maart 2026 |work=Radio Tamazuj |date=10 Maart 2026 |language=en}}</ref> as gevolg van "hart- en longkomplikasies".<ref name=apobit/> Hy is deur Guterres onthou as 'n "onvermoeide vredemaker en standvastige kampioen van die waardes van die Verenigde Nasies".<ref name=unnewsdeath/> Die Suid-Afrikaanse president [[Cyril Ramaphosa]] het gesê dat Haysom se "toewyding aan geregtigheid en vrede ons land, ons kontinent en die wêreld 'n beter plek gemaak het".<ref name=apobit/> ==Werke == * {{Cite book |title=Ruling with the Whip: A report on the Violation of Human Rights in the Ciskei |publisher=Centre for Applied Legal Studies, University of the Whitwatersrand |year=1983 |isbn=9780854948000 |location=Johannesburg |language=en}} * {{cite book |title=Carnegie II Conference Papers: Second Carnegie Inquiry into Poverty and Development in Southern Africa |publisher=Southern Africa Labour and Development Research Unit, University of Cape Town |location=Cape Town |year=1984 |isbn=9780799208535 |url=https://www.opensaldru.uct.ac.za/handle/11090/677}} ** {{Cite journal |last1=Haysom |first1=Nicholas |last2=Thompson |first2=Clive |title=Farm labour and the law |journal=Carnegie Conference Paper No. 84 |url=https://www.opensaldru.uct.ac.za/bitstream/handle/11090/279/1984_haysom_ccp84.pdf?sequence=1}} ** {{Cite journal |last1=Haysom |first1=Nicholas |last2=Armstrong |first2=Amanda |title=Population relocation and the law: Social engineering on a vast scale |journal=Carnegie Conference Paper No. 86 |url=https://www.opensaldru.uct.ac.za/bitstream/handle/11090/280/1984_haysom_ccp86.pdf?sequence=1}} ** {{Cite journal |last1=Haysom |first1=Nicholas |last2=Khoza |first2=Modise |title=Trade Unions in the Homelands |journal=Carnegie Conference Paper No. 110 |url=https://www.opensaldru.uct.ac.za/bitstream/handle/11090/278/1984_haysom_ccp110.pdf?sequence=1}} * {{Cite book |title=Constitutional Court for South Africa |publisher=Centre for Applied Legal Studies, University of the Witwatersrand |year=1991 |isbn=9781874856535 |location=Johannesburg |language=en |oclc=502427946}} * {{Cite book |last1=Dugard |first1=John |title=The Last Years Of Apartheid: Civil Liberties In South Africa |last2=Haysom |first2=Nicholas |last3=Marcus |first3=Gilbert |publisher=Ford Foundation and Foreign Policy Association |year=1992 |isbn=9780871241450 |location=New York |language=en |oclc=801787619 }} * {{Cite book |title=Mabangalala: The Rise of Right-Wing Vigilantes in South Africa |publisher=Centre for Applied Legal Studies, University of the Witwatersrand |location=Johannesburg |year=1996 |isbn=9780854949199}} * {{Cite book |last1=Cheadle |first1=Halton |title=South African Constitutional Law: The Bill of Rights |last2=Davis |first2=Dennis |last3=Haysom |first3=Nicholas |publisher=Butterworths |year=2002 |isbn=9780409018233 |edition=1st |location=Johannesburg |language=en}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haysom, Nicholas}} [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regsgeleerdes]] 0mv9xod745u327utfn29ejqsx5e3oh8 0 459207 2893107 2890195 2026-04-12T11:55:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2893107 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Robert Pape | bynaam = | beeld = Robert-Pape-with-title-slide.jpg | onderskrif = Robert Pape in Oktober 2013 | geboortenaam = Robert Anthony Pape | geboortedatum = {{Geboortedatum|1960|04|24}} | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = politieke wetenskaplike | ander = | bekend = nasionale (VSA) en internasionale veiligheidsake | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Robert Anthony Pape''' (/pæp/; gebore [[24 April]] [[1960]]) is 'n [[Amerikaanse]] politieke wetenskaplike wat nasionale en internasionale veiligheidsake bestudeer, met 'n fokus op lugmag, politieke geweld, [[sosiale media]]-[[propaganda]] en [[terrorisme]]. Hy is 'n professor in [[politieke wetenskap]] aan die Universiteit van Chicago en stigter en direkteur van die Chicago Project on Security and Threats (CPOST).<ref>{{Cite web|url=http://cpost.uchicago.edu/people/director_robert_pape/|title=UChicago CPOST|website=cpost.uchicago.edu|language=en|access-date=2017-02-08|archive-date=2017-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024200837/http://cpost.uchicago.edu/people/director_robert_pape/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hall |first=Richard |date=2026-03-03 |title=Trump May Radicalize Regime Rather Than Topple It, Expert Warns |url=https://time.com/7382278/iran-bombing-regime-change-pape/ |access-date=2026-03-04 |website=TIME |language=en}}</ref> ==Loopbaan== Pape het in 1982 aan die [[Universiteit van Pittsburgh]] gegradueer met Phi Beta Kappa,<ref name="political-science.uchicago.edu">{{cite web |url=http://political-science.uchicago.edu/faculty/pape.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213140912/http://political-science.uchicago.edu/faculty/pape.shtml |archive-date=2007-02-13 |title=Robert Pape}}</ref> waar hy 'n Harry S. Truman-beurshouer met [[politieke wetenskap]] as hoofvak was. Hy het sy PhD in 1988 aan die Universiteit van Chicago in dieselfde veld verwerf. Hy het van 1994 tot 1999 [[internasionale betrekkinge]] aan Dartmouth College doseer en van 1991 tot 1994 aan die Verenigde State se Lugmag se Skool vir Gevorderde Lugmagstudies. Sedert 1999 doseer hy aan die Universiteit van Chicago, waar hy nou 'n vaste aanstelling het.<ref name="political-science.uchicago.edu"/> Pape was die direkteur van die nagraadse studies-departement van politieke wetenskap, sowel as die voorsitter van die Komitee vir Internasionale Betrekkinge aan die Universiteit van Chicago. Gedurende die 2008 presidensiële veldtog het Pape as adviseur vir die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] se senator en later president, [[Barack Obama]], gedien. Gedurende dieselfde veldtogsiklus was hy ook kortliks 'n adviseur oor [[Irak]] vir die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse]] Kongreslid [[Ron Paul]].<ref>{{Cite web|title=Mr. Zbig|url=https://www.theamericanconservative.com/articles/mr-zbig/|access-date=2021-02-15|website=The American Conservative|date=5 Mei 2008 |language=en-US}}</ref> ===CPOST=== Nadat hy voorlopige data oor sy navorsing oor selfmoordterrorisme in die ''American Political Science Review'' in 2003 aangebied het, het Pape die Chicago Project on Security and Threats (oorspronklik Chicago Project on Suicide Terrorism -CPOST) gestig, wat hy bestuur. Die projek word befonds deur die Carnegie Corporation, die Pentagon se Defense Threat Reduction Agency, die Universiteit van Chicago en die Argonne National Laboratory.<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/07/09/AR2005070901425_pf.html "A Scholarly Look at Terror Sees Bootprints In the Sand" by Caryle Murphy] ''Washington Post'', 10 Julie 2005; D01</ref> In Desember 2009 het ''Security Studies'' 'n uitgawe oor terrorisme gepubliseer met inhoud uitsluitlik van CPOST. ==Navorsing== ===''Bombing to Win''=== Pape het sy eerste vollengte boek in 1996 gepubliseer, ''Bombing to Win: Air Power and Coercion in War'', wat die doeltreffendheid van verskillende lugmagstrategieë beoordeel.<ref>{{Cite web|date=2021-06-15|title='Bombing to Win' at 25|url=https://warontherocks.com/2021/06/bombing-to-win-at-25/|access-date=2021-12-18|website=War on the Rocks|language=en-US}}</ref> Dit bevraagteken die algemene wysheid dat dwangmatige lugmag (d.w.s. bombardement, ens.) beide effektief en relatief goedkoop is. Eerder as om burgers van 'n gebombardeerde nasie te motiveer om teen hul regering in opstand te kom, werk dwangmatige lugmag dikwels terug, wat lei tot 'n burgerskap wat meer veerkragtig en lojaal is. Pape voer ook aan dat lugmag en landmag geïntegreer en saam op 'n "hamer en aambeeld"-wyse gebruik moet word. 'n 1999 [[RAND Korporasie]]-verslag, befonds deur die [[Amerikaanse Lugmag]] (USAF), het "die rol van lugmag as 'n dwanginstrument ondersoek", wat Pape se argument betwis het.<ref>Byman, Daniel, Matthew Waxman, and Eric V. Larson, Air Power as a Coercive Instrument. Santa Monica, CA: RAND Corporation, 1999. https://www.rand.org/pubs/monograph_reports/MR1061.html.</ref> Hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat "Alhoewel die Verenigde State en die USAF 'n paar noemenswaardige suksesse behaal het, die rekord gemeng is."<ref>Byman, Waxman, and Larson (1999, p. iii, 5/195)</ref> Horowitz en Reiter het "meerveranderlike wins-analise [op] alle gevalle van lugmagdwang van 1917 tot 1999 toegepas", en wat ooreengestem het met Pape se kwalitatiewe assessering dat die aanval van militêre teikens die kanse op sukses verbeter het, maar "hoër vlakke van burgerlike kwesbaarheid geen effek het op die kanse op dwangsukses nie".<ref>{{Citation| last1=Horowitz| first1=Michael| last2=Reiter| first2=Dan| year=2001| title=When does aerial bombing work? Quantitative empirical tests, 1917-1999| journal =Journal of Conflict Resolution| volume=45| issue=2| pages =147–173| doi=10.1177/0022002701045002001| s2cid =145070150 }}</ref> ===Ekonomiese sanksies=== In 1997 en 1998 het Pape twee artikels gepubliseer wat die doeltreffendheid van ekonomiese sanksies ondersoek. Pape betwis die geldigheid van internasionale ekonomiese sanksies in die bereiking van beleidsdoelwitte en oordeel dat slegs 5% wettiglik as suksesse beskou kan word, in teenstelling met 34% wat in die werk van ander geleerdes beweer word. Een van hierdie geleerdes, Kimberly Ann Elliot, het op Pape se aanvanklike stuk gereageer en voorgestel dat Pape die [[data]] verkeerd gekarakteriseer het, en dat sy sienings oor ekonomiese sanksies en Elliot se sienings oor ekonomiese sanksies "nie vreeslik verskillend" was nie. Pape se reaksie, in dieselfde uitgawe van ''International Security'', het daarop aangedring dat hy die data nie verkeerd gekarakteriseer het nie, en dat sy siening van ekonomiese sanksies betekenisvol verskil van die prentjie wat deur Elliot en ander voorgestel is. Pape het ook verskeie artikels gepubliseer wat die [[Arabiese Lente]] in 2013 ontleed het. ===Terrorisme=== Pape se ''Dying to Win: The Strategic Logic of Suicide Terrorism'' (2005) betwis bewerings dat selfmoordterrorisme irrasioneel is. Pape voer eerder aan dat daar 'n strategiese logika aan selfmoordterrorisme is: selfmoordterrorisme is 'n effektiewe manier om beduidende toegewings van moderne liberale demokrasieë te verkry oor kwessies wat nie 'n lewensbelangrike belang vir daardie demokrasieë is nie. Pape voer aan dat daar "min verband is tussen selfmoordterrorisme en Islamitiese fundamentalisme, of enige een van die wêreld se godsdienste... Inteendeel, wat byna alle selfmoordterroriste-aanvalle gemeen het, is 'n spesifieke sekulêre en strategiese doelwit: om moderne demokrasieë te dwing om militêre magte te onttrek uit gebied wat die terroriste as hul vaderland beskou".<ref>Pape, Robert, ''Dying to Win: The Strategic Logic of Suicide Terrorism'' (New York: Random House, 2005), bl. 4.</ref> Pape lewer ook bewyse dat die meerderheid selfmoordterroriste nie uit arm of ongeskoolde agtergronde kom nie, maar eerder middelklas-oorsprong en 'n beduidende vlak van onderwys het. In 'n kritiek op Pape se verband tussen besetting en selfmoordterrorisme, 'n artikel getiteld ''Design, Inference, and the Strategic Logic of Suicide Terrorism'' (gepubliseer in ''The American Political Science Review''), het outeurs Scott Ashworth, Joshua D. Clinton, Adam Meirowitz en Kristopher W. Ramsay van Princeton Pape daarvan beskuldig dat hy "steekproefneming op die afhanklike veranderlike" geneem het deur navorsing te beperk tot gevalle waarin selfmoordterreur gebruik is.<ref>Ashworth, Scott, Joshua D. Clinton, Adam Meirowitz, and Kristopher W. Ramsay. "Design, Inference, and the Strategic Logic of Suicide Terrorism." The American Political Science Review 102, no. 2 (2008): 269-73. Besoek 14 Februarie 2021. doi:10.2307/27644515.</ref> Soortgelyke kritiek is uitgespreek deur Michael C. Horowitz, wat tot die gevolgtrekking kom dat die teenwoordigheid van 'n besettingsmag nie 'n statisties beduidende aanduiding is van die waarskynlikheid om selfmoordterrorisme aan te hits nie.<ref>{{cite journal |last1=Horowitz |first1=Michael C. |title=Nonstate Actors and the Diffusion of Innovations: The Case of Suicide Terrorism |journal=International Organization |date=20 Januarie 2010 |volume=64 |issue=1 |pages=33–64 |doi=10.1017/S0020818309990233|s2cid=43231147 }}</ref> In reaksie hierop voer Pape aan dat sy navorsingsontwerp voldoende is omdat dit die heelal van bekende gevalle van selfmoordterrorisme versamel het.<ref>{{cite journal |last1=Horowitz |first1=Michael C. |title=Nonstate Actors and the Diffusion of Innovations: The Case of Suicide Terrorism |journal=International Organization |date=20 Januarie 2010 |volume=64 |issue=1 |pages=33–64 |doi=10.1017/S0020818309990233|s2cid=43231147 }}</ref> In 'n antwoord bespreek Ashworth et al. hoe selfs groot steekproewe van die afhanklike veranderlike nie gebruik kan word om variasie in uitkomste te verduidelik nie, waarom selfmoordterrorisme op sommige plekke maar nie op ander nie, as die steekproef nie wissel nie.<ref>''Design, Inference, and the Strategic Logic of Suicide Terrorism: A Rejoinder'', Draft Manuscript, https://scholar.princeton.edu/sites/default/files/rejoinder3.pdf</ref> Assaf Moghadam het ook Pape se gevolgtrekkings gekritiseer.<ref>{{cite journal|doi=10.1080/10576100600561907 | volume=29 | title=Suicide Terrorism, Occupation, and the Globalization of Martyrdom: A Critique ofDying to Win | year=2006 | journal=Studies in Conflict & Terrorism | pages=707–729 | last1 = Moghadam | first1 = Assaf| issue=8 | s2cid=143286352 | doi-access=free }}</ref> Pape se ''Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It'', geskryf saam met James K. Feldman, is in 2010 gepubliseer. ''Cutting the Fuse'' evalueer meer as 2100 selfmoordaanvalle (6 keer die aantal wat in ''Dying to Win'' geëvalueer is) in 'n poging om sleutelfaktore te identifiseer wat die eb en vloei van selfmoordterroristeveldtogte verklaar. Die boek beveel aan dat nasies vermy om troepe te stasioneer waar hulle beskou sal word as besetters wat plaaslike kultuur en instellings bedreig of die regering van 'n besette staat dwing om dinge te doen wat beskou sal word as bevoordeeld vir die besetters ten koste van die plaaslike bevolking. Wanneer besetting nodig is, verminder die bedreiging vir plaaslike kultuur deur plaaslike amptenare te help om dinge te doen wat hulle andersins sou wou doen, maar voorheen nie die vermoë gehad het nie, en deur kollaterale skade met groot sensitiwiteit te behandel.<ref>Robert Pape and James K. Feldman, ''Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It.'' University of Chicago Press, 2010. bl. 330-33.</ref> Pape het ook die spesiale uitgawe, "''What's New about Research on Terrorism''," ''Security Studies'' (18.4), 'n toonaangewende eweknie-geëvalueerde tydskrif in internasionale betrekkinge, geredigeer.<ref>{{Cite news|title=Security Studies|language=en|work=Taylor & Francis|url=https://www.tandfonline.com/toc/fsst20/18/4|access-date=2021-02-09}}</ref> In 2015 het Pape en [[neurowetenskap]]like Jean Decety 'n toelaag van $3,4 miljoen van die Departement van Verdediging se Minerva-navorsingsinisiatief ontvang om die sosiale en neurologiese konstruksie van martelaarskap te bestudeer.<ref>{{Cite web|title=Robert Pape receives a $3.4 million grant from the Minerva Research Initiative {{!}} Political Science {{!}} The University of Chicago|url=https://political-science.uchicago.edu/news/robert-pape-receives-34-million-grant-minerva-research-initiative|access-date=2021-01-26|website=political-science.uchicago.edu|archive-date=2023-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006192608/https://political-science.uchicago.edu/news/robert-pape-receives-34-million-grant-minerva-research-initiative|url-status=dead}}</ref> In Mei 2019 het Pape deelgeneem aan die Christchurch Call, 'n plan wat deur die Eerste Minister van Nieu-Seeland, [[Jacinda Ardern]], en die Franse president [[Emmanuel Macron]] van stapel gestuur is om die bevordering van ekstremistiese inhoud aanlyn te beëindig.<ref>{{Cite web|date=2019-05-15|title=New Zealand seeks global support for tougher measures on online violence|url=https://www.abc.net.au/radionational/programs/breakfast/nz-seeks-global-support-for-tougher-measures-on-online-violence/11113942|access-date=2021-01-26|website=ABC Radio National|language=en}}</ref> Pape het ook sy navorsing oor [[ISIS]]-propagandavideo's aan organisasies soos die [[FBI]], BOP, SSCI, NCTC, NSC en SOCOM aangebied. In Februarie 2020 het Pape en CPOST 'n toelaag van $1,5 miljoen ontvang om Arabiese [[propaganda]] te bestudeer. ===Politieke geweld internasionaal en in die Verenigde State=== Pape het in die 1990's begin om die oorsake en lewensvatbare oplossings vir politieke [[geweld]] te bestudeer, met die fokus op die Bosniese Oorlog van 1992-1995<ref>{{Cite magazine|last=Pape|first=Robert|date=14 Junie 1993|title=The Answer|url=https://www.mearsheimer.com/wp-content/uploads/2019/07/A0019.pdf|magazine=New Republic|volume=208|pages=22–28|via=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pape|first=Robert A.|date=1997-12-01|title=Partition: An exit strategy for Bosnia|url=https://doi.org/10.1080/00396339708442941|journal=Survival|volume=39|issue=4|pages=25–28|doi=10.1080/00396339708442941|issn=0039-6338|url-access=subscription}}</ref> en die Oorlog in [[Kosovo]] van 1999.<ref>{{Cite news|last=Pape|first=Robert A.|date=2009-01-28|title=The True Worth of Air Power|journal=Foreign Affairs|language=en-US|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/2004-03-01/true-worth-air-power|access-date=2021-02-09|issn=0015-7120}}</ref> Sy werk oor selfmoordterrorisme (2003, 2005, 2010) het verduidelik dat dit hoofsaaklik 'n vorm van politieke geweld is, terwyl sy werk oor humanitêre intervensie (2012) gefokus het op gepaste internasionale reaksies op politieke geweld wat verband hou met die [[Arabiese Lente]] in [[Libië]] en [[Sirië]]. In 2017 het Pape 'n ontleding van politieke geweld in [[Irak]], [[Afghanistan]] en [[Pakistan]] gepubliseer.<ref>{{Cite journal|last1=Reese|first1=Michael J.|last2=Ruby|first2=Keven G.|last3=Pape|first3=Robert A.|date=Augustus 2017|title=Days of Action or Restraint? How the Islamic Calendar Impacts Violence|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/days-of-action-or-restraint-how-the-islamic-calendar-impacts-violence/E20A17A254F769D44E0887D0FD1F507B|journal=American Political Science Review|language=en|volume=111|issue=3|pages=439–459|doi=10.1017/S0003055417000193|s2cid=149070616|issn=0003-0554|url-access=subscription}}</ref> In Januarie 2018 het Pape voor die Huis se Subkomitee oor Nasionale Veiligheid getuig oor die militêre nederlaag van [[ISIS]].<ref>{{Cite web|date=2018-01-01|title=Serial No. 115-60: Battlefield Successes and Challenges--Recent Efforts to Win the War Against ISIS, Hearing Before the Subcommittee on National Security of the Committee on Oversight and Government Reform, House of Representatives, One Hundred Fifteenth Congress, Second Session, 17 Januarie 2018|url=https://www.hsdl.org/?abstract&did=|access-date=2021-01-26|website=Homeland Security Digital Library|language=en}}</ref> In Augustus 2019 het Pape die Nasionale Veiligheidsraad ingelig oor 'n "oor-die-horison"-teen-terrorismestrategie om die Oorlog in Afghanistan te beëindig.<ref>{{Cite web|last=Pape|first=Robert|title=How to Partner With the Taliban|url=https://foreignpolicy.com/2019/08/26/how-to-partner-with-the-taliban/|access-date=2021-01-26|website=Foreign Policy|language=en-US}}</ref> In November 2019 het Pape en die VN se Uitvoerende Direktoraat vir Teen-Terrorisme (CTED) 'n kollokwium by die Universiteit van Chicago aangebied om maniere te bespreek om reaksies op toekomstige terroriste-aanvalle te verbeter en akademiese navorsing oor die impak van militante politieke geweld en terrorisme te bevorder.<ref>{{Cite web|title=News {{!}} UChicago CPOST|url=https://cpost.uchicago.edu/news/cpost_co_hosting_a_u.n._conference|access-date=2021-01-26|website=cpost.uchicago.edu}}</ref> Sedert 2020 het Pape toenemend op Amerikaanse politieke geweld gefokus terwyl hy sy navorsing oor internasionale terrorisme gehandhaaf het. In 2020 het Pape die resultate van sy ontleding van die impak van die ontplooiing van agente van die Amerikaanse Departement van Binnelandse Veiligheid op politieke geweld in [[Portland, Oregon|Portland]] gepubliseer<ref>{{Cite web|last=Pape|first=Robert|title=Commentary: Troops in Chicago? Here's why that would only exacerbate the chaos.|url=https://www.chicagotribune.com/opinion/commentary/ct-opinion-looting-unrest-portland-military-pape-20200820-e7o7ya33t5hrxa7fl3zxvtnzay-story.html|access-date=2021-02-09|website=chicagotribune.com|date=20 Augustus 2020 }}</ref> en navorsingstudies gedoen oor die demografiese profiel van regse ekstremiste in die VSA van 2015-2020.<ref>{{Cite web|title=UChicago CPOST|url=https://cpost.uchicago.edu/research/domestic_extremism/|access-date=2021-02-09|website=cpost.uchicago.edu|archive-date=2021-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207061332/https://cpost.uchicago.edu/research/domestic_extremism/|url-status=dead}}</ref> In 2021 het Pape die eerste sistematiese studie van die demografiese profiel en politieke geografie van individue wat in hegtenis geneem is vir die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|aanval op die Amerikaanse Kapitool]] op 6 Januarie 2021 gepubliseer,<ref>{{Cite web|last1=Pape|first1=Robert A.|last2=Ruby|first2=Keven|date=2021-02-02|title=The Capitol Rioters Aren't Like Other Extremists|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2021/02/the-capitol-rioters-arent-like-other-extremists/617895/|access-date=2021-02-09|website=The Atlantic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tolliver|first=Sandy|date=2021-02-04|title=The face of American insurrection: Right-wing groups are evolving into a violent movement|url=https://thehill.com/opinion/criminal-justice/537289-the-face-of-american-insurrection-right-wing-groups-are-evolving|access-date=2021-02-09|website=TheHill|language=en}}</ref> wat aansienlike aandag in die media in die VSA<ref>{{Cite web|title=Examining Domestic Extremist Threats to Americans and U.S. Government|url=https://www.npr.org/2021/02/02/963115515/examining-domestic-extremist-threats-to-americans-and-u-s-government|access-date=2021-02-09|website=NPR.org|language=en}}</ref> en internasionaal ontvang het.<ref>{{Cite news|date=2021-02-08|title=Capitol riots: Five takeaways from the arrests|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-55987603|access-date=2021-02-09}}</ref> Sy navorsing in die 2020's sluit in: "''Understanding Campus Fears After October 7 and How to Reduce Them''" (''CPOST Research Report'', Maart 2024); "''The Political Geography of the January 6 Insurrectionists''," met Kyle Larson en Keven Ruby, PS: Political Science and Politics (April 2024); “Hamas wen: Waarom Israel se mislukte strategie die vyand sterker maak,” Foreign Affairs (21 Junie 2024): “Begrip van die impak van militêre diens op steun vir politieke geweld,” met Keven Ruby, Kyle Larson en Kentaro Nakamura, ''Journal of Conflict Resolution'' (Augustus 2024). ==Geselekteerde publikasies== ===Skrywer=== *Bombing to Win: Air Power and Coercion in War. Cornell University Press, 1996. {{ISBN|0-8014-3134-4}} (hardcover). {{ISBN|0-8014-8311-5}} (paperback). Debated in Security Studies 7.2 (Winter 1997/98) p. 93-214 and 7.3 (Spring 1998) p. 182-228. *Dying to Win: The Strategic Logic of Suicide Terrorism. New York: Random House, 2005. {{ISBN|1-4000-6317-5}} (hardcover). London: Gibson Square 2006 (updated). {{ISBN|1-903933-78-1}} (hardcover). *with James K. Feldman, Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It. University of Chicago Press, 2010. {{ISBN|978-0-226-64560-5}} ===Akademiese artikels=== *“Understanding the Impact of Military Service on Support for Political Violence,” with Keven Ruby, Kyle Larson, and Kentaro Nakamura, Journal of Conflict Resolution (August 2024) *“Hamas is Winning: Why Israel’s Failing Strategy Makes the Enemy Stronger,” Foreign Affairs (June 21, 2024) *"The Political Geography of the January 6 Insurrectionists," with Kyle Larson and Keven Ruby, PS: Political Science and Politics (April 2024) *“Understanding Campus Fears After October 7 and How to Reduce Them” (CPOST Research Report, March 2024) *“Israel’s Failed Bombing Campaign in Gaza,” Foreign Affairs (December 2023) *“A Slow-Rolling Disaster: Assessing the Impact of the Covid-19 Pandemic on Militant Violence,” with Christopher Price, Journal of Conflict Resolution (June 2023) *“Bombing to Lose: Why Air Power Can’t Salvage Russia’s Doomed War in Ukraine,” Foreign Affairs, October 2022 *"Introducing the new CPOST dataset on suicide attacks", Journal of Peace Research, forthcoming (2021). *"EEG Distinguishes Heroic Narratives in ISIS Online Video Propaganda," Scientific Reports 10, 19593 (2020). *"A Multilevel Social Neuroscience Perspective on Radicalization and Terrorism," Social Neuroscience 13.5 (2018). *"Days of Action or Restraint? How the Islamic Calendar Impacts Violence," American Political Science Review 111.3 (2017). *"The American face of ISIS: Analysis of ISIS–related terrorism in the US March 2014–August 2016" Australian Strategic Policy Institute (2017). *“Solving the Problem of Missing Perpetrator Information,” Journal of Conflict Resolution with Vincent Bauer and Keven Ruby (2015). *“Reconsidering the Cases of Humanitarian Intervention,” International Security 38.2 (Fall 2013). *The True Worth of Air Power,” Foreign Affairs 83.2 (March/April, 2004). *"The Strategic Logic of Suicide Terrorism," American Political Science Review 97.3 (August 2003). *"Why Economic Sanctions Do Not Work," International Security 22.2 (Fall 1997). *“Coercive Air Power in the Vietnam War,” International Security, 15.2 (Fall 1990). == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pape, Robert}} [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] k27z6iorl9jvpdyttyz5jakv132ymsy 0 459222 2892948 2887072 2026-04-12T02:40:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892948 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Paul R. Ehrlich | bynaam = | beeld = Paul Ehrlich - 1974.jpg | onderskrif = Paul R. Ehrlich in 1974 | geboortenaam = Paul Ralph Ehrlich | geboortedatum = {{Geboortedatum|1932|05|29}} | geboorteplek = Philadelphia, Pennsilvanië, VSA | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1952|4|21|2026|3|19}} | sterfteplek = [[Palo Alto]], [[Kalifornië]], VSA | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = entomoloog en bevolkingsstudies | ander = | bekend = The Population Bomb | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = Anne Howland | kinders = 1 | webblad = | handtekening = }} '''Paul Ralph Ehrlich''' ([[29 Mei]] [[1932]] – [[13 Maart]] [[2026]]) was 'n [[Amerikaanse]] [[bioloog]], [[skrywer]] en [[Omgewingsbewustheid|omgewingsbewuste]]<ref>{{cite web |url=https://nicholas.duke.edu/news/biologist-paul-ehrlich-author-population-bomb-speak-oct-18 |title=Biologist Paul Ehrlich, Author of The Population Bomb to Speak on Oct. 18 |work=Duke University}}</ref> bekend vir sy voorspellings en waarskuwings oor die gevolge van bevolkingsgroei, insluitend [[hongersnood]] en hulpbronuitputting.<ref name=Haberman>{{cite web |last=Haberman |first=Clyde |url=https://www.nytimes.com/2015/06/01/us/the-unrealized-horrors-of-population-explosion.html |title=The Unrealized Horrors of Population Explosion |work=The New York Times |date=31 Mei 2015 |access-date=13 Maart 2023}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/why-didnt-first-earth-days-predictions-come-true-its-complicated-180958820/ | title=Why Didn't the First Earth Day's Predictions Come True? It's Complicated|work=Smithsonian Magazine|first=Hannah|last=Waters|date=April 22, 2016|access-date=13 Maart 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mieszkowski |first=Katharine |url=http://www.salon.com/news/environment/feature/2008/09/17/population_control |title=Do we need population control? |work=Salon.com |date=2008-09-17 |access-date=2012-09-27}}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Population Bust: Demographic Decline and the End of Capitalism as We Know It |magazine=Foreign Affairs |date=September 2019 |quote= Ehrlich se profesie was natuurlik verkeerd, om redes wat Darrell Bricker en John Ibbitson elegant in ''Empty Planet'' karteer.}}</ref> Ehrlich was die Bing Professor van Bevolkingsstudies van die Departement Biologie van Stanford-universiteit. Hy het in 1959 by Jasper Ridge Biologiese Reservaat begin werk. Hy het, saam met baie ander biologieprofessors, die pogings gelei vir Stanford-universiteit om Jasper Ridge in 1973 amptelik as 'n biologiese reservaat en as 'n langtermyn-navorsingsfasiliteit vir fakulteit en studente aan te wys en te beskerm. Ehrlich het bekend geword vir die kontroversiële boek ''The Population Bomb'' uit 1968, wat hy saam met sy vrou Anne H. Ehrlich geskryf het, waarin hulle die beroemde bewering gemaak het dat "[in] die 1970's honderde miljoene mense van honger sal sterf ten spyte van enige noodprogramme wat nou aangepak word."<ref name=leaders>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=oHYD-XUiSBEC&pg=PA318| title=Leaders from the 1960s: A Biographical Sourcebook of American Activism |publisher=Greenwood Press, 1994 |page=318 |isbn=978-0-313-27414-5 |year=1994}}</ref><ref name="tierney1990">{{Cite news | last=Tierney | first= John | url= https://www.nytimes.com/1990/12/02/magazine/betting-on-the-planet.html?pagewanted=print&src=pm | title= Betting on the Planet | work=The New York Times | date= 2 Desember 1990 | access-date=26 September 2012}}</ref> Hierdie standpunt het daartoe gelei dat historici en kritici Ehrlich as 'n [[Thomas Malthus|neo-Malthusies]] beskryf.<ref>{{cite book|last=Robertson|first=Thomas|date=2012|title=The Malthusian Moment: Global Population Growth and the Birth of American Environmentalism|publisher=Rutgers University Press|pages=126–151|isbn=978-0-8135-5271-2|oclc=746489134}}</ref> Daar is gemengde menings oor Ehrlich se bewerings oor die gevare van die uitbreiding van menslike bevolkings.<ref>{{cite news |author=<!--not stated-->|date=8 Junie 2015 |title=Is Overpopulation a Legitimate Threat to Humanity and the Planet?|url=https://www.nytimes.com/roomfordebate/2015/06/08/is-overpopulation-a-legitimate-threat-to-humanity-and-the-planet|work=[[The New York Times]]|location= |access-date=30 Julie 2023}}</ref> Terwyl statistikus Paul A. Murtaugh sê dat Ehrlich grootliks korrek was,<ref>{{cite news |last=Murtaugh|first=Paul A. |date=8 Junie 2015 |title=Paul Ehrlich's Population Bomb Argument Was Right|url=https://www.nytimes.com/roomfordebate/2015/06/08/is-overpopulation-a-legitimate-threat-to-humanity-and-the-planet/paul-ehrlichs-population-bomb-argument-was-right|work=The New York Times |location= |access-date=30 Julie 2023|quote=Ehrlich se argument dat die groei van menslike bevolkings nie op 'n Aarde met eindige dravermoë volhoubaar is nie, is onweerlegbaar en inderdaad amper toutologies. Die enigste onsekerheid het betrekking op die tydsberekening en erns van die herbalansering wat onvermydelik moet plaasvind.}}</ref> is Ehrlich gekritiseer vir sy benadering en sienings, beide vir hul pessimistiese uitkyk en vir die mislukking van sy voorspellings. In 2004 het Ehrlich erken dat bevolkingsgroei aan die afneem was, maar het geglo dat oorverbruik deur welgestelde lande 'n groot probleem was. Verder het hy volgehou dat sy waarskuwings oor siektes en klimaatsverandering in wese korrek was.<ref name=grist>{{Cite magazine |title=When Paul's Said and Done |archive-url=https://web.archive.org/web/20041115081108/http://www.grist.org/comments/interactivist/2004/08/09/ehrlich/index1.html |magazine=Grist Magazine |access-date=24 Sep 2015 |author=Ehrlich, Paul |url=http://www.grist.org/comments/interactivist/2004/08/09/ehrlich/index1.html |archive-date=15 November 2004 |date=13 Augustus 2004 |quote=Sommige dinge wat ek voorspel het, het nie gebeur nie.}}</ref> Joernalis Dan Gardner het Ehrlich gekritiseer vir sy kognitiewe dissonansie in voorspellings en beweer dat Ehrlich die krediet vir sy suksesvolle voorspellings geneem het, maar nie sy foute erken het nie.<ref name="dg">{{cite book|title=Future Babble: Why Expert Predictions Fail – and Why We Believe Them Anyway|last=Gardner|first=Dan|publisher=McClelland and Stewart|year=2010|location=Toronto|pages=228–236|oclc=694600738|isbn=978-0-7535-2236-3}}</ref> == Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ehrlich, Paul R.}} [[Kategorie:Amerikaanse bioloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1932]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] 4l5i8wp6znsfwzzo7ltth34zrlzkxdg 0 459313 2892840 2887524 2026-04-11T19:35:55Z Jcb 223 2892840 wikitext text/x-wiki Vliegtuie het verskillende nommers waarvolgens hulle geïdentifiseer kan word. Een nommer is ’n permanente nommer en verander nooit nie, terwyl ander nommers verander wanneer ’n vliegtuig verskillende identiteite gegee word.  “Reeksnommer” verwys na die volgnommers wat militêre magte aan hulle vliegtuie toeken, terwyl “konstruksienommer” (k/n of kon.-no. afgekort) verwys na die permanente nommer wat die vervaardiger aan ’n vliegtuig toeken. “Registrasienommer” verwys na die nommer wat deur ’n burgerlike vliegtuig gedra word. Die boek ''DC-1/DC-2/DC-3'' onderskei tussen registrasie- en reeksnommers.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=0 85130 332 3 978 085130 332 1 |location=United Kingdom |pages=296 |language=en}}</ref> == Die terme konstruksienommer, registrasienommer, reeksnommer en lynnommer == Daar is ook ander terme vir “konstruksienommer”. In verskillende bronne word dit ’n reeksnommer genoem. ''Skyleaders'' onderskei byvoorbeeld tussen fabrieksreeksnommer, burgerlike registrasies en militêre reeksnommers. “Fabrieksreeksnommer” word in Douglas-dokumente gebruik en ''Skyleaders'' noem dat “konstruksienommer” oor die algemeen in die Verenigde Koninkryk gebruik word.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=310 |language=en}}</ref> In ander bronne word daar van ’n “vervaardiger se reeksnommer” gepraat. Bowers verwys byvoorbeeld na "reeksnommer" en noem dat dit oor die algemeen “konstruksienommer” of “k/n” deur vliegtuigentoesiaste genoem word om hierdie term van die militêre reeksnommer te onderskei.<ref>{{Cite book |last=Bowers |first=Peter |title=Boeing Aircraft since 1916 |date=1989 |publisher=Putnam Aeronautical Books |year=1989 |isbn=0-85177-804-6 |location=London, Great Britain |pages=17, 18 |language=en}}</ref> Die wesenlike verskil tussen “konstruksienommer” (k/n) of “vervaardiger se reeksnommer” (“msn”) en “reeksnommer” is dat ’n k/n of ’n msn nie gedurende die leeftyd van ’n bepaalde lugraam verander nie. Die reeksnommer wat deur militêre magte uitgereik word, kan egter verander as ’n vliegtuig nadat dit verkoop is deur ’n ander land met ’n verskillende numeringstelsel gebruik word. Die terme “konstruksienommer” en “vervaardiger se reeksnommer” is goed gevestig en ewe geldige metodes om die nommer te omskryf wat gebruik word om ’n individuele lugraam te identifiseer. Vandag word  “vervaardiger se reeksnommer” by voorkeur deur Airbus en Boeing gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.lockheed.adastron.com/oddities/cn-msn/cn-msn.htm|title=THE ORIGINS OF THE TERMS CONSTRUCTOR'S NUMBER & MANUFACTURER'S SERIAL NUMBER WHICH IS CORRECT?|last=Cuskelly and Boughton|first=Ron and Trevor|date=Accessed 24 March 2026|website=Adastron|access-date=24 March 2026}}</ref> ’n Ander term is ''vervaardigersnommer'' (“konstrukteursnommer”). Die boek ''DC-1/DC-2/DC-3'' noem dat hierdie nommer gewoonlik deur die vervaardiger toegeken word namate vliegtuie gebou word.<ref name=":0" /> Nog ’n term wat in die lugvaart gebruik word, is "lynnommer". Elke aanleg van ’n vervaardiger het lynnommers in volgorde toegeken vanaf 1 ensovoorts aan vliegtuie wat daar geproduseer is.<ref name=":0" /> So begin die volledige reeks lynnommers vir die Boeing 707/720-reeks vliegtuie byvoorbeeld by 1 en eindig by 1012. Dit sluit die Boeing 707-100, 707-200, 707-300, 707-400, al die Boeing 720’s en die Boeing EC-137, E-3A, E-3B, ensovoorts in, maar nie die Model C/KC-135 nie. Insluitende die C/KC-135, is 1832 vliegtuie gebou (insluitende 820 C/KC-135’s). <ref>{{Cite book |last=Pither |first=Tony |title=The Boeing 707, 720 and C-135 |date=23 November 1998 |publisher=Air-Britain (Historians) Limited |year=1998 |isbn=0 85130 236 X |location=Tunbridge Wells, Kent, England |pages=4, 62, 413 to 417 |language=en}}</ref> Een vliegtuig kan dus verskillende reeksnommers/registrasienommers hê, maar het net een konstruksienommrer. Die konstruksienommer 12107 verwys byvoorbeeld na die Douglas C-47A-1-DK met die indentiteitsrekord 42-92320 (USAAF), FZ572 (Britse Koninklike Lugmag), SALM 6821, ZS-BXF (SAL), SALM 6888 en ZS-BXF (SAL, SAL-museumvlug).<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=0 85130 332 3 978 085130 332 1 |location=United Kingdom |pages=406 |language=en}}</ref> == Beelde wat die gebruik van die terme konstruksienommer, registrasienommer, reeksnommer en lynnommer illustreer == Die verskille tussen hierdie nommers word met behulp van foto's van die Vickers Viscount met die konstruksienommer 280, die Savannah MXP-70 met die registrasienommer ZU-DWX, die Raytheon Model 390 Premier I met die registrasienommer ZS-ABG en die Boeing 737-800 van Air Austral met die registrasienommer F-ONGB toegelig. Sien die fotogalery vir die foto's. Die Vickers Viscount met die konstruksienommer 280 is ’n voorbeeld van een vliegtuig wat verskillende identiteite gehad het. Die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) het ’n Viscount Reeks 781D vir BBP- en ander take gebruik. Hierdie skroefvliegtuig het aanvanklik die militêre reeksnommer 150 en later die burgerlike registrasienommer ZS-LPR gehad (op 17 Augustus 1984 as ZS-LPR op naam van die SALM-hoofkwartier geregistreer). Teen 25 Januarie 1992 het die vliegtuig die registrasenommer 9Q-CWL gehad. Alhoewel die reeksnommer van die masjien na ’n registrasienommer verander het en daardie registrasienommer na ’n ander registrasienommer verander het, het die konstruksienommer van die vliegtuig nooit verander nie.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920-2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=332 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World Including military transport, reconnaissance and surveillance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2012 |isbn=0 85130 342 0 |edition=4th |location=United Kingdom |pages=606 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Zaayman |first=Karel |date=October, November, December 1984 |title=South African Register, new registrations |journal=African Air Review Journal of the Aviation Society of Africa |volume=11 |pages=12 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:150 1980-07-15 FADN 337 LR her lias 800x486.jpg|Viscount 150 van SALM 15 Julie 1980 Lêer:Zslpr 1989-05-05 FASK 323 her 600x364.jpg|Viscount ZS-LPR van SALM 5 Mei 1989 Lêer:9qcwl 1992-01-25 FAGM 001 her cr 600x442.jpg|Viscount 9Q-CWL 25 Januarie 1992 Randse Lughawe Lêer:Zudwx 2005-11-17 FArobertsvale 027 shd25 600x400.jpg|Savannah MXP-70 ZU-DWX 17 November 2005 Lêer:Zudwx 2005-11-17 FArobertsvale 003 600x400.jpg|Die dataplaat van ZU-DWX Lêer:Zsabg 2006-09-19 FAYP 236 720x480.jpg|Premier I ZS-ABG 19 September 2006 Lêer:Zsabg 2006-09-19 FAYP 093 rotcr shd25 600x400.jpg|Dataplaat Premier I ZS-ABG Lêer:Fongb 2013-07-28 FAJS 027 crop sha 600x400.jpg|Boieng 737-800 Air Austral 28 Julie 2013 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} qepxc739r1qswmtdf2sm8zhsab2wh5c 0 459398 2892952 2887989 2026-04-12T02:41:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892952 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Percy Sieff | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Percy Sieff | Alias = | Geboortedatum = [[22 Junie]] [[1928]] | Geboorteplek = [[Kaapstad]], | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | Sterftedatum = [[1 Maart]] [[2009]] | Sterfteplek = Kaapstad | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = nm0796851 | Toekennings = }} '''Percy Sieff''' ([[22 Junie]] [[1928]] – [[1 Maart]] [[2009]]) was 'n [[akteur]] en het gewerk in radio, TV, verhoog en film in [[Engels]] en [[Afrikaans]] en was 'n verhoogregisseur. ==Biografie== Hy is gebore op 22 Junie 1928, het grootgeword in [[Melkbosstrand]] en het later sy tuiste in [[Clifton]] gemaak. Hy was getroud met Sylvia Perl en hulle het twee kinders gehad. Gedurende die 1990's het hy en sy vrou hulle in [[Australië]] gevestig waar hy kritiese lof ontvang het vir sy vertolking van Shylock in ''The Merchant of Venice'' in die [[Sydney-opera|Sydney Operahuis]] in 1999. Hy het egter steeds gereeld besoeke aan [[Suid-Afrika]] afgelê. Sieff is op 1 Maart 2009 in die [[Kaapstad]] Mediclinic oorlede tydens 'n besoek aan sy tuisdorp en is begrawe in die Pinelands Joodse Begraafplaas, [[Kaapstad]]. ([[IMDb]] gee verkeerdelik sy dood as 19 Junie 2009 in [[Sydney]], Nieu-Suid-Wallis, Australië). ==Bydraes tot SA teater, film, media en teaterwese== ===Radio=== Sieff was welbekend as 'n [[Springbokradio]]-persoonlikheid, byvoorbeeld bekend vir die gewilde Springbok Radio-reeks "''Call Back The Past''", wat hy aangebied het. Die reeks het in 1968 op Springbok Radio begin en tot 1982 voortgeduur, vir 'n totaal van 708 episodes. Elke Dinsdagaand het Percy Sieff die luisteraars op 'n historiese toer van die 19de en 20ste eeue geneem met behulp van seldsame historiese opnames, beide in stemme en musiek. (Die Springbok Radio Dokumentêre Versameling) ===Verhoogwerk=== Sieff het vir [[Kruik]] gewerk. Het ook in die 1970's vir [[Die Ruimte]] gewerk. Sieff het die oorspronklike [[Herman Charles Bosman|Bosman]]-eenmanvertoning ''Willem Prinsloo se Perskebrandewyn: 'n Aand van H.C. Bosman'' landwyd opgevoer sedert vroeg in 1969, en het gespeel in ''Lang Dag se Reis in die Nag, Luv, Beroepe, Verklarings na 'n Arrestasie onder die Wet op Immoraliteit, 'n Duisend Narre'' en ''Alpha Beta''. Hy het ook van sy eie produksies by Die Ruimte bedink en aangebied, insluitend J''ewish Humour, Sincerely Yours, Mark Twain, Nostalgic 20s, Nostalgic 30s, Look at the 60s'' en ''Son of Jewish Humour.'' ''Met vriendelike dank aan [[Mark Twain]]'' het 'n langtermyn-voertuig vir Sieff geword, wat hierdie eenmanvertoning oor Mark Twain regoor die wêreld geneem het, tot in die laat 1990's. Hy het gespeel in ''The Caucasian Chalk Circle'' (1959), ''Cyrano de Bergerac'' (1969), ''Moeder Hanna'' (Kruik 1970), Paul Harmse in ''Christine'' vir Kruik 1987, ''Faust, The Madwoman of Chaillot, The Proposal, Broken Glass, Venus Observed, Captain Carvallo'' en vele ander produksies. ===Film en TV=== As filmakteur was hy bekend vir ''Dirty Games'' (1989), ''Code 7, Victim 5'' (1964) en ''Kalahari Harry'' (1994). ==Toekennings== *Drieblaar-toekenning gewen vir ''Polo in A Hatful of Rain'', 1966. *Nominasie vir Fleur du Cap vir sy rol in ''Broken Glass'', 1995. ==Bronne== *South African Casting Directory 1973; 1974. https://esat.sun.ac.za/index.php/SACD *[[IMDb]] https://www.imdb.com/name/nm0796851/ Besoek 26 Maart 2026. *''[[Cape Argus]]'' 19 Mei 1999. *Fiona Chisholm. 2009. T''heatre personality Percy Sieff bows out after a long and distinguished career.'' ''Cape Times'', 5 Maart 2009. *The Springbok Radio Documentary Collection https://www.all-otr.com/S027ai_SpringbokDoc.htm Besoek 26 Maart 2026. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sieff, Percy}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2009]] 9m7z9jihjodac4rlvkvv3mv0uxf1vjw 0 459516 2892718 2888743 2026-04-11T18:51:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892718 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Stade_Józef_Piłsudski.jpg|240px]] | klubnaam = Cracovia | vollenaam = Klub Sportowy Cracovia Spółka Akcyjna<ref>{{cite web |title=Tradycja pod wspólną flagą. Cracovia wraca do korzeni! |url=https://cracovia.pl/aktualnosci/cracovia/tradycja-pod-wspolna-flaga-cracovia-wraca-do-korzeni/ |publisher=Cracovia |access-date=13 June 2024 |language=pl |date=13 June 2024}}</ref> | bynaam = ''Pasy'' (Die Strepe) | stigting = {{Start date and age|df=yes|1906|6|13}} | stadion = Józef Piłsudski Cracovia Stadion | kapasiteit = 15 016 | voorsitter = | eienaarskap = Robert Platek (meerderheid)<br/>Elżbieta Filipiak (minderheid) | afrigter = {{vlagikoon|Slowenië}} Luka Elsner | liga = Ekstraklasa | seisoen = 2024/25 | posisie = Ekstraklasa, 6de van 18 | webwerf = https://cracovia.pl | patroon_la1 = _cracovia2526h | patroon_b1 = _cracovia2526h | patroon_ra1 = _cracovia2526h | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _cracovia2526a | patroon_b2 = _cracovia2526a | patroon_ra2 = _cracovia2526a | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | huidige = 2025–26 KS Cracovia seisoen }} '''Cracovia''' is 'n [[Pole|Poolse]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in [[Kraków]]. Die klub is vyf keer Poolse kampioen, insluitend die allereerste Poolse kampioenskap, en het ook die Poolse Beker en die Poolse Superbeker in 2020 gewen. Die klub is in 1906 gestig en is die oudste Poolse klub wat steeds bestaan.<ref>{{cite web |last1=Wiosło |first1=Marek |title=Wisła czy Cracovia? Który klub jest najstarszy w Polsce? Spór wybuchł na nowo |url=https://www.rmf24.pl/fakty/news-wisla-czy-cracovia-ktory-klub-jest-najstarszy-w-polsce-spor-,nId,5002830#crp_state=1 |website=rmf24.pl |access-date=1 March 2024}}</ref> Hulle speel in die Ekstraklasa, die hoogste vlak van die Poolse nasionale sokkerliga-stelsel. Cracovia se grootste teenstanders is [[Wisła Kraków]]. Die Kraków-[[Derby (sport)|derby]] word die "Heilige Oorlog" genoem.<ref name="rival">{{cite news|url=http://www.footballderbies.com/honours/index.php?id=122|title= Football Derby matches in Poland|publisher=Footballderbies.com }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://cracovia.pl Amptelike klubwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cracovia, KS}} [[Kategorie:Poolse sokkerklubs]] o4utilfymlls9esenix0908784ibbx5 0 459563 2892949 2889029 2026-04-12T02:40:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892949 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pavel Nedvěd | image = [[Lêer:Pavel Nedvěd.jpg|240px]] | alt = | caption = Nedvěd in 2006 | full_name = Pavel Nedvěd<ref>{{cite web |url=https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/8213/files/allegati/8298/cu131.pdf |title=Comunicato Ufficiale N. 131 |trans-title=Official Statement No. 131 |publisher=Serie A |page=3 |date=23 December 2019 |access-date=31 October 2021 |language=it |archive-date=30 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030234114/https://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/8213/files/allegati/8298/cu131.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1972|8|30|df=y}} | birth_place = [[Cheb]], [[Tsjeggo-Slowakye]] | height = 1,77 m<ref>{{cite web |title=Pavel Nedvěd |url=http://www.juventus.com/site/ita/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_AABB522BE0F142728637A83A4A2EE428.asp |publisher=Juventus |access-date = 20 April 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081218093133/http://www.juventus.com/site/ita/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_AABB522BE0F142728637A83A4A2EE428.asp |archive-date = 18 December 2008 }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Al Shabab FC|Al Shabab]] (sportdirekteur) | youthyears1 = 1977–1985 | youthclubs1 = TJ Skalná | youthyears2 = 1985–1986 | youthclubs2 = [[FK Hvězda Cheb|RH Cheb]] | youthyears3 = 1986–1990 | youthclubs3 = [[Viktoria Plzeň|Škoda Plzeň]] | years1 = 1990–1992 | clubs1 = [[Viktoria Plzeň|Škoda Plzeň]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 1990–1992 | clubs2 = → [[Dukla Praag]] (leen) | caps2 = 19 | goals2 = 3 | years3 = 1992–1996 | clubs3 = [[Sparta Praag]] | caps3 = 97 | goals3 = 23 | years4 = 1996–2001 | clubs4 = [[SS Lazio|Lazio]] | caps4 = 138 | goals4 = 33 | years5 = 2001–2009 | clubs5 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps5 = 247 | goals5 = 51 | totalcaps = 501 | totalgoals = 110 | nationalyears1 = 1992–1993 | nationalteam1 = Tsjeggo-Slowakye o/21 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1994–2006 | nationalteam2 = [[Tsjeggiese nasionale sokkerspan|Tsjeggië]] | nationalcaps2 = 91 | nationalgoals2 = 18 }} '''Pavel Nedvěd''' (gebore 30 Augustus 1972) is ’n [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n middelveldspeler gespeel het. Hy word wyd beskou as een van die grootste Tsjeggiese spelers van alle tye en hy het talle trofeë gewen saam met die Italiaanse klubs [[SS Lazio|Lazio]] en [[Juventus FC|Juventus]]. Hy het die heel laaste [[UEFA Bekerwenner-beker|Bekerwenner-beker]] saam met Lazio gewen en Juventus gelei na die [[UEFA Champions League|Champions League]]-eindstryd in 2003.<ref>{{cite web|title=Pavel Nedvěd|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/czech_rep/squad/741685.stm|website=BBC News|publisher=BBC|access-date=21 September 2014|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306183848/http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/czech_rep/squad/741685.stm|url-status=live}}</ref> Nedvěd was ’n sleutelspeler in die Tsjeggiese span wat die eindstryd van die [[UEFA Europa-beker|Euro 1996]] by [[Wembley-stadion|Wembley]] gehaal het, waarna hy die aandag van groot Europese klubs gelok het. Hy was ook die span se kaptein tydens Euro 2004, waar hulle in die halfeindstryd deur die uiteindelike kampioene [[Griekse nasionale sokkerspan|Griekeland]] uitgeskakel is, en Nedvěd is in die Span van die Toernooi aangewys. Verder het Nedvěd sy span gehelp om vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|Wêreldbekertoernooi in 2006]] te kwalifiseer, vir die eerste keer sedert die ontbinding van Tsjeggo-Slowakye. As gevolg van sy bekende vinnige en energieke lopies tydens wedstryde, het Nedvěd die bynaam ''Furia Ceca'' (Tsjeggiese Woede) van Italiaanse sokkeraanhangers gekry. Sy bynaam in Tsjeggies is ''Méďa''<ref>{{cite web|title=Pavel "Méďa" Nedvěd vydává v Itálii svou autobiografii|url=http://sport.tn.nova.cz/clanek/sport/fotbal/dalsi-fotbal/pavel-meda-nedved-vydava-v-italii-svou-autobiografii.html|publisher=TV Nova|access-date=11 August 2017|language=cs|archive-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629152224/https://sport.tn.nova.cz/clanek/sport/fotbal/dalsi-fotbal/pavel-meda-nedved-vydava-v-italii-svou-autobiografii.html|url-status=dead}}</ref> (Klein [[Beer]]), afkomstig van die ooreenkoms tussen sy van en die Tsjeggiese woord vir beer, ''Medvěd''. Met die wen van die Ballon d'Or in 2003 was Nedvěd die tweede Tsjeggiese speler wat die toekenning gewen het ná Josef Masopust en die eerste sedert die ontbinding van [[Tsjeggo-Slowakye]]. Gedurende sy loopbaan het Nedvěd baie ander individuele toekennings ontvang, insluitend die tweede Golden Foot-toekenning in 2004, Tsjeggiese Sokkerspeler van die Jaar (vier keer), en die Tsjeggiese Goue Bal (ses keer). Hy is ook deur [[Pelé]] aangewys as een van die [[:en:FIFA 100|FIFA 100]] en is ingesluit in die UEFA-span van die Jaar in 2003, 2004 en 2005. Nedvěd het ná die 2008/09 Serie A-seisoen uit professionele sokker getree. Nedvěd het 501 ligawedstryde op klubvlak gespeel (110 doele aangeteken), asook 91 keer vir die Tsjeggiese Republiek uitgedraf (18 doele aangeteken). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nedvěd, Pavel}} [[Kategorie:Tsjeggiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] beelyb7qvfifkd9cxd6uwfg48985exj 0 459595 2892977 2889051 2026-04-12T03:53:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2892977 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Robert Harold Compton | beeld = | breedte = | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 6 Augustus 1886 | geboorteplek = Tewkesbury, [[Engeland]] | sterftedatum = {{SDEO|1886|8|6|1979|7|11}} | sterfteplek = Kaapstad, Suid-Afrika | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = [[Plantkunde]] | werkplek = [[Kirstenbosch|Kirstenbosch Nasionale Botaniese Tuin]] | alma mater = [[Universiteit van Cambridge]] | doktorale promotor = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = [[Compton Herbarium]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Robert Harold Compton''' ([[6 Augustus]] [[1886]] in Tewkesbury – [[11 Julie]] [[1979]] in [[Kaapstad]]) was 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[plantkundige]]. Die [[Compton Herbarium]] by die [[Kirstenbosch|Kirstenbosch Nasionale Botaniese Tuin]], wat hy in 1939 in Kaapstad gestig het, is na hom vernoem.<ref name="SANBI-compton">{{cite web|url=http://www.sanbi.org/research/comptonherbarium.htm|title=Compton Herbarium (NBG & SAM) Cape Town|publisher=South African National Biodiversity Institute|access-date=2008-10-14|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723180604/http://www.sanbi.org/research/comptonherbarium.htm|archive-date=2008-07-23}}</ref> ==Loopbaan== Hy het van 1905 tot 1909 die [[Universiteit van Cambridge]] bygewoon, 'n dubbele eerste klas en onderskeiding behaal, en later 'n [[MA]]. Hy het van 1911 tot 1913 in Cambridge as 'n demonstrateur in plantkunde aangebly en in 1914 by 'n veldekspedisie na [[Nieu-Kaledonië]] aangesluit, waar hy breedvoerig versamel en nuwe genera en spesies ontdek het. Terwyl hy in Cambridge was, was sy hoofpublikasies op die gebied van anatomie en morfologie van [[gimnosperme]], pteridofiete en [[angiospermae]]-saailinge. Hy het van 1915 tot 1918 vir oorlogsdiens aangesluit en in Maart 1919 in Suid-Afrika aangekom om Direkteur van die Nasionale Botaniese Tuine in Kirstenbosch te word. Terselfdertyd het hy die leerstoel van Harold Pearson Professor in Plantkunde aan die [[Universiteit van Kaapstad]] beklee - Harold Pearson was die eerste Direkteur van Kirstenbosch. Robert Compton het hierdie poste vir die volgende 34 jaar beklee. In Suid-Afrika was sy belangstellings beperk tot die [[taksonomie]] van Suid-Afrikaanse [[flora]]. Die meeste van sy publikasies in hierdie veld was in die ''Journal of South African Botany'', 'n tydskrif wat hy in 1935 begin en geredigeer het tot sy aftrede. Met sy aftrede in 1953 het hy gekies om hom in [[Swaziland]] te vestig en is hy deur die Swazi-regering opdrag gegee om 'n botaniese opname van die land te doen. Die resultate het eers verskyn as 'n Geannoteerde Kontrolelys van die Flora van Swaziland in ''Journal of South African Botany Suppl. 11'' (1976). ==Eerbewyse en toekennings== Hy was President van die SA Vereniging vir die Bevordering van Wetenskap in 1957, waar hy hul medalje en 'n toekenning ontvang het. Hy was 'n Genoot van die [[Royal Society of South Africa]], 'n Ere-Genoot van die Royal Horticultural Society en medaljewenner, twee keer President van die SA Museumsvereniging, en het in 1968 'n ere-D.Sc. van die Universiteit van Kaapstad ontvang. Hy word herdenk in Comptonella Bak.f., Comptonanthus B. Nord, en talle spesiename. Die meeste van sy Nieu-Kaledoniese eksemplare is by die [[Britse Museum]], en sy uitgebreide Suid-Afrikaanse versameling (meer as 35 000 eksemplare) is versprei oor die verskillende herbaria in Suid-Afrika. Die standaard outeurafkorting '''Compton''' word gebruik om hierdie persoon as die outeur aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. ==Publikasies== *{{cite book|last=Compton|first=Robert Harold |title=Wild Flowers of the Cape of Good Hope|url=https://books.google.com/books?id=yMdWswEACAAJ|year=1954|publisher=Botanical Society of South Africa|display-authors=0}} met Elsie Garrett Rice *{{cite book|last=Compton|first=Robert Harold |title=Kirstenbosch: garden for a nation: being the story of the first 50 years of the National Botanic Gardens of South Africa, 1913-1963|url=https://books.google.com/books?id=Z7obAQAAMAAJ|year=1965|publisher=Tafelberg|display-authors=0}} *'{{cite book|last=Compton|first=Robert Harold |title=An annotated check list of the flora of Swaziland|url=https://books.google.com/books?id=eSVVAAAAMAAJ|year=1966|publisher=National Botanic Gardens of South Africa|display-authors=0}} *''Our South African flora'' ([[Cape Times]], Kaapstad 1930s) ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Compton, Robert Harold}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Botanici]] [[Kategorie:Geboortes in 1886]] [[Kategorie:Sterftes in 1979]] pdfytune66sfdciauy7bfggauottk81 0 459854 2892639 2890668 2026-04-11T14:39:58Z Sobaka 328 /* Kategorieë */ bywerk 2892639 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4 500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel met kerplofkop *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruisermissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1 000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3 000–5 000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2 000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1 852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ===Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} ===Langafstand subsoniese=== China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: *3M-54 Kalibr (tot 4 500 km) {{vlagland|Rusland}} *AGM-86 ALCM (from 1 100 to >2 400 km) {{vlagland|Verenigde State}} *AGM-129 ACM (from 3 450 to 3 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *AGM-181 LRSO (>2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *[[BGM-109 Tomahawk]] (tot 1 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *BGM-109G Grondgelanseerde kruisermissiel (2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Kh-55 (3 000 km) and Kh-65 {{vlagland |Rusland}} *Kh-101 (4 500–5 500 km) {{vlagland |Rusland}} *Iskander-K (nie minder as 3 500 km) {{vlagland |Rusland}} *Hwasal-1 (1 500–2 000 km) {{vlagland |Noord Korea}} *Hwasal-2 (> 2 000 km) {{vlagland |Noord Korea}} *RK-55 (3 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Nirbhay (tot 1 500 km)<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/nirbhay-cruise-missile-test-fired-drdo-says-indigenous-engine-a-success-101628656458294.html|title = Nirbhay cruise missile test-fired; indigenous engine a success, say officials| work=Hindustan Times |date = 11 Augustus 2021}}</ref> {{vlagland|Indië}} *MdCN (tot 1 400 km) {{vlagland|Frankryk}} *Paveh (1 650 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/iran-unveils-new-paveh-cruise-missile-that-can-reach-israel|title = Iran unveils new 'Paveh' cruise missile that can reach Israel| website=The Times of Israel |date = 25 Februarie 2023}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Hoveyzeh (1 350 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/432567/Iran-unveils-long-range-Hoveyzeh-cruise-missile|title = Iran unveils long-range Hoveyzeh cruise missile|date = 2 Februarie 2019}}</ref>{{vlagland |Iran}} *Abu Mahdi (over 1 000 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.mashreghnews.ir/news/1108707/%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C|title = Description of the characteristics of 'Martyr Haj Qasem' and 'Martyr Abu Mahdi' missiles|date = 20 Augustus 2020}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Quds 1 Houthi {{vlagland |Jemen}} *Hsiung Feng IIE (600–1200 km) {{vlagland|Republiek China}} *Hyunmoo III (Hyunmoo IIIA – 500 km, Hyunmoo IIIB – 1 000 km, Hyunmoo IIIC – 1,500 km) {{vlagland|Suid-Korea}} *Type 12 SSM (1 500 km under development) {{vlagland|Japan}} *MGM-13 Mace {{vlagland |Verenigde State}} *DF-10/CJ-10 (CJ-10K – 1 500 km, CJ-20 – 2 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Popeye Turbo SLCM {{vlagland |Israel}} *Diep Presisie Aanvalsvermoë DPSC (meer as 2 000 km onder ontwikkeling) {{vlagland|Duitsland}}{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}, deel van die Trinity House Ooreenkoms.<ref>{{cite web |url=https://aviationweek.com/defense/budget-policy-operations/germany-uk-reveal-trinity-house-deep-strike-missile-development |title=Germany and UK Reveal Trinity House Deep Strike Missile Development Plans |last1=Osborne |first1=Tony |last2=Wall |first2=Robert |work=Aviation Week |date=15 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.twz.com/air/long-range-deep-precision-strike-missile-to-be-developed-by-uk-and-germany |title=Long-Range 'Deep Precision Strike' Missile To Be Developed By UK And Germany |last=Newdick |first=Thomas |website=The War Zone |date=16 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000&nbsp;km) {{vlagland|Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 August 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000 km){{vlagland |Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] 5wmwfl5l7a5cztfw5t5fwznb3pwsqi2 2892640 2892639 2026-04-11T14:41:19Z Sobaka 328 /* Langafstand subsoniese */ 2892640 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4 500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel met kerplofkop *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruisermissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1 000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3 000–5 000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2 000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1 852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ===Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} ===Langafstand subsoniese=== China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: *3M-54 Kalibr (tot 4 500 km) {{vlagland|Rusland}} *AGM-86 ALCM (from 1 100 to >2 400 km) {{vlagland|Verenigde State}} *AGM-129 ACM (from 3 450 to 3 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *AGM-181 LRSO (>2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *[[BGM-109 Tomahawk]] (tot 1 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *BGM-109G Grondgelanseerde kruisermissiel (2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Kh-55 (3 000 km) and Kh-65 {{vlagland |Rusland}} *Kh-101 (4 500–5 500 km) {{vlagland |Rusland}} *Iskander-K (nie minder as 3 500 km) {{vlagland|Rusland}} *Hwasal-1 (1 500–2 000 km) {{vlagland|Noord Korea}} *Hwasal-2 (> 2 000 km) {{vlagland|Noord Korea}} *RK-55 (3 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Nirbhay (tot 1 500 km)<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/nirbhay-cruise-missile-test-fired-drdo-says-indigenous-engine-a-success-101628656458294.html|title = Nirbhay cruise missile test-fired; indigenous engine a success, say officials| work=Hindustan Times |date = 11 Augustus 2021}}</ref> {{vlagland|Indië}} *MdCN (tot 1 400 km) {{vlagland|Frankryk}} *Paveh (1 650 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/iran-unveils-new-paveh-cruise-missile-that-can-reach-israel|title = Iran unveils new 'Paveh' cruise missile that can reach Israel| website=The Times of Israel |date = 25 Februarie 2023}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Hoveyzeh (1 350 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/432567/Iran-unveils-long-range-Hoveyzeh-cruise-missile|title = Iran unveils long-range Hoveyzeh cruise missile|date = 2 Februarie 2019}}</ref>{{vlagland |Iran}} *Abu Mahdi (over 1 000 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.mashreghnews.ir/news/1108707/%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C|title = Description of the characteristics of 'Martyr Haj Qasem' and 'Martyr Abu Mahdi' missiles|date = 20 Augustus 2020}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Quds 1 Houthi {{vlagland |Jemen}} *Hsiung Feng IIE (600–1200 km) {{vlagland|Republiek China}} *Hyunmoo III (Hyunmoo IIIA – 500 km, Hyunmoo IIIB – 1 000 km, Hyunmoo IIIC – 1,500 km) {{vlagland|Suid-Korea}} *Type 12 SSM (1 500 km under development) {{vlagland|Japan}} *MGM-13 Mace {{vlagland |Verenigde State}} *DF-10/CJ-10 (CJ-10K – 1 500 km, CJ-20 – 2 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Popeye Turbo SLCM {{vlagland |Israel}} *Diep Presisie Aanvalsvermoë DPSC (meer as 2 000 km onder ontwikkeling) {{vlagland|Duitsland}}{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}, deel van die Trinity House Ooreenkoms.<ref>{{cite web |url=https://aviationweek.com/defense/budget-policy-operations/germany-uk-reveal-trinity-house-deep-strike-missile-development |title=Germany and UK Reveal Trinity House Deep Strike Missile Development Plans |last1=Osborne |first1=Tony |last2=Wall |first2=Robert |work=Aviation Week |date=15 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.twz.com/air/long-range-deep-precision-strike-missile-to-be-developed-by-uk-and-germany |title=Long-Range 'Deep Precision Strike' Missile To Be Developed By UK And Germany |last=Newdick |first=Thomas |website=The War Zone |date=16 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000&nbsp;km) {{vlagland|Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 August 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000 km){{vlagland |Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] lec3dmkb3yqg1v5tsta9isz28jaw1n0 2892641 2892640 2026-04-11T14:44:30Z Sobaka 328 /* Langafstand subsoniese */ opruim 2892641 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4 500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel met kerplofkop *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruisermissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1 000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3 000–5 000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2 000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1 852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ===Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} ===Langafstand subsoniese=== China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: *3M-54 Kalibr (tot 4 500 km) {{vlagland|Rusland}} *AGM-86 ALCM (from 1 100 to >2 400 km) {{vlagland|Verenigde State}} *AGM-129 ACM (from 3 450 to 3 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *AGM-181 LRSO (>2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *[[BGM-109 Tomahawk]] (tot 1 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *BGM-109G Grondgelanseerde kruisermissiel (2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Kh-55 (3 000 km) and Kh-65 {{vlagland |Rusland}} *Kh-101 (4 500–5 500 km) {{vlagland |Rusland}} *Iskander-K (nie minder as 3 500 km) {{vlagland|Rusland}} *Hwasal-1 (1 500–2 000 km) {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *Hwasal-2 (> 2 000 km) {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *RK-55 (3 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Nirbhay (tot 1 500 km)<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/nirbhay-cruise-missile-test-fired-drdo-says-indigenous-engine-a-success-101628656458294.html|title = Nirbhay cruise missile test-fired; indigenous engine a success, say officials| work=Hindustan Times |date = 11 Augustus 2021}}</ref> {{vlagland|Indië}} *MdCN (tot 1 400 km) {{vlagland|Frankryk}} *Paveh (1 650 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/iran-unveils-new-paveh-cruise-missile-that-can-reach-israel|title = Iran unveils new 'Paveh' cruise missile that can reach Israel| website=The Times of Israel |date = 25 Februarie 2023}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Hoveyzeh (1 350 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/432567/Iran-unveils-long-range-Hoveyzeh-cruise-missile|title = Iran unveils long-range Hoveyzeh cruise missile|date = 2 Februarie 2019}}</ref>{{vlagland |Iran}} *Abu Mahdi (over 1 000 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.mashreghnews.ir/news/1108707/%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C|title = Description of the characteristics of 'Martyr Haj Qasem' and 'Martyr Abu Mahdi' missiles|date = 20 Augustus 2020}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Quds 1 Houthi {{vlagland |Jemen}} *Hsiung Feng IIE (600–1200 km) {{vlagland|Republiek China}} *Hyunmoo III (Hyunmoo IIIA – 500 km, Hyunmoo IIIB – 1 000 km, Hyunmoo IIIC – 1,500 km) {{vlagland|Suid-Korea}} *Type 12 SSM (1 500 km under development) {{vlagland|Japan}} *MGM-13 Mace {{vlagland |Verenigde State}} *DF-10/CJ-10 (CJ-10K – 1 500 km, CJ-20 – 2 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Popeye Turbo SLCM {{vlagland |Israel}} *Diep Presisie Aanvalsvermoë DPSC (meer as 2 000 km onder ontwikkeling) {{vlagland|Duitsland}}{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}, deel van die Trinity House Ooreenkoms.<ref>{{cite web |url=https://aviationweek.com/defense/budget-policy-operations/germany-uk-reveal-trinity-house-deep-strike-missile-development |title=Germany and UK Reveal Trinity House Deep Strike Missile Development Plans |last1=Osborne |first1=Tony |last2=Wall |first2=Robert |work=Aviation Week |date=15 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.twz.com/air/long-range-deep-precision-strike-missile-to-be-developed-by-uk-and-germany |title=Long-Range 'Deep Precision Strike' Missile To Be Developed By UK And Germany |last=Newdick |first=Thomas |website=The War Zone |date=16 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000&nbsp;km) {{vlagland|Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 August 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000 km){{vlagland |Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] p149uju3317twy0krzi01jen4yxbq5e 2892642 2892641 2026-04-11T14:46:11Z Sobaka 328 /* Langafstand subsoniese */ Beeld 2892642 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4 500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel met kerplofkop *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruisermissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1 000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3 000–5 000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2 000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1 852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ===Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} ===Langafstand subsoniese=== [[Lêer:Nirbhay missiles during Republic Day Parade 2018.jpg|duimnael|Indië se Nirbhay-missiele gemonteer op 'n vragmotor-gebaseerde lanseerder.]] China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: *3M-54 Kalibr (tot 4 500 km) {{vlagland|Rusland}} *AGM-86 ALCM (from 1 100 to >2 400 km) {{vlagland|Verenigde State}} *AGM-129 ACM (from 3 450 to 3 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *AGM-181 LRSO (>2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *[[BGM-109 Tomahawk]] (tot 1 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *BGM-109G Grondgelanseerde kruisermissiel (2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Kh-55 (3 000 km) and Kh-65 {{vlagland |Rusland}} *Kh-101 (4 500–5 500 km) {{vlagland |Rusland}} *Iskander-K (nie minder as 3 500 km) {{vlagland|Rusland}} *Hwasal-1 (1 500–2 000 km) {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *Hwasal-2 (> 2 000 km) {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *RK-55 (3 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Nirbhay (tot 1 500 km)<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/nirbhay-cruise-missile-test-fired-drdo-says-indigenous-engine-a-success-101628656458294.html|title = Nirbhay cruise missile test-fired; indigenous engine a success, say officials| work=Hindustan Times |date = 11 Augustus 2021}}</ref> {{vlagland|Indië}} *MdCN (tot 1 400 km) {{vlagland|Frankryk}} *Paveh (1 650 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/iran-unveils-new-paveh-cruise-missile-that-can-reach-israel|title = Iran unveils new 'Paveh' cruise missile that can reach Israel| website=The Times of Israel |date = 25 Februarie 2023}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Hoveyzeh (1 350 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/432567/Iran-unveils-long-range-Hoveyzeh-cruise-missile|title = Iran unveils long-range Hoveyzeh cruise missile|date = 2 Februarie 2019}}</ref>{{vlagland |Iran}} *Abu Mahdi (over 1 000 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.mashreghnews.ir/news/1108707/%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C|title = Description of the characteristics of 'Martyr Haj Qasem' and 'Martyr Abu Mahdi' missiles|date = 20 Augustus 2020}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Quds 1 Houthi {{vlagland |Jemen}} *Hsiung Feng IIE (600–1200 km) {{vlagland|Republiek China}} *Hyunmoo III (Hyunmoo IIIA – 500 km, Hyunmoo IIIB – 1 000 km, Hyunmoo IIIC – 1,500 km) {{vlagland|Suid-Korea}} *Type 12 SSM (1 500 km under development) {{vlagland|Japan}} *MGM-13 Mace {{vlagland |Verenigde State}} *DF-10/CJ-10 (CJ-10K – 1 500 km, CJ-20 – 2 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Popeye Turbo SLCM {{vlagland |Israel}} *Diep Presisie Aanvalsvermoë DPSC (meer as 2 000 km onder ontwikkeling) {{vlagland|Duitsland}}{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}, deel van die Trinity House Ooreenkoms.<ref>{{cite web |url=https://aviationweek.com/defense/budget-policy-operations/germany-uk-reveal-trinity-house-deep-strike-missile-development |title=Germany and UK Reveal Trinity House Deep Strike Missile Development Plans |last1=Osborne |first1=Tony |last2=Wall |first2=Robert |work=Aviation Week |date=15 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.twz.com/air/long-range-deep-precision-strike-missile-to-be-developed-by-uk-and-germany |title=Long-Range 'Deep Precision Strike' Missile To Be Developed By UK And Germany |last=Newdick |first=Thomas |website=The War Zone |date=16 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000&nbsp;km) {{vlagland|Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 August 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000 km){{vlagland |Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] fxgl513ww20xkndvjfzlta4ul6ty01e 2892643 2892642 2026-04-11T14:48:25Z Sobaka 328 /* Langafstand subsoniese */ 2892643 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die V-1, dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017}}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruismissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruismissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en}}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4 500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel met kerplofkop *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruisermissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1 000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3 000–5 000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2 000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1 852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ===Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} ===Langafstand subsoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Nirbhay missiles during Republic Day Parade 2018.jpg|duimnael|Indië se Nirbhay-missiele gemonteer op 'n vragmotor-gebaseerde lanseerder.]] China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: *3M-54 Kalibr (tot 4 500 km) {{vlagland|Rusland}} *AGM-86 ALCM (from 1 100 to >2 400 km) {{vlagland|Verenigde State}} *AGM-129 ACM (from 3 450 to 3 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *AGM-181 LRSO (>2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *[[BGM-109 Tomahawk]] (tot 1 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *BGM-109G Grondgelanseerde kruisermissiel (2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Kh-55 (3 000 km) and Kh-65 {{vlagland |Rusland}} *Kh-101 (4 500–5 500 km) {{vlagland |Rusland}} *Iskander-K (nie minder as 3 500 km) {{vlagland|Rusland}} *Hwasal-1 (1 500–2 000 km) {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *Hwasal-2 (> 2 000 km) {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *RK-55 (3 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Nirbhay (tot 1 500 km)<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/nirbhay-cruise-missile-test-fired-drdo-says-indigenous-engine-a-success-101628656458294.html|title = Nirbhay cruise missile test-fired; indigenous engine a success, say officials| work=Hindustan Times |date = 11 Augustus 2021}}</ref> {{vlagland|Indië}} *MdCN (tot 1 400 km) {{vlagland|Frankryk}} *Paveh (1 650 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/iran-unveils-new-paveh-cruise-missile-that-can-reach-israel|title = Iran unveils new 'Paveh' cruise missile that can reach Israel| website=The Times of Israel |date = 25 Februarie 2023}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Hoveyzeh (1 350 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/432567/Iran-unveils-long-range-Hoveyzeh-cruise-missile|title = Iran unveils long-range Hoveyzeh cruise missile|date = 2 Februarie 2019}}</ref>{{vlagland |Iran}} *Abu Mahdi (over 1 000 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.mashreghnews.ir/news/1108707/%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C|title = Description of the characteristics of 'Martyr Haj Qasem' and 'Martyr Abu Mahdi' missiles|date = 20 Augustus 2020}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Quds 1 Houthi {{vlagland |Jemen}} *Hsiung Feng IIE (600–1200 km) {{vlagland|Republiek China}} *Hyunmoo III (Hyunmoo IIIA – 500 km, Hyunmoo IIIB – 1 000 km, Hyunmoo IIIC – 1,500 km) {{vlagland|Suid-Korea}} *Type 12 SSM (1 500 km under development) {{vlagland|Japan}} *MGM-13 Mace {{vlagland |Verenigde State}} *DF-10/CJ-10 (CJ-10K – 1 500 km, CJ-20 – 2 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Popeye Turbo SLCM {{vlagland |Israel}} *Diep Presisie Aanvalsvermoë DPSC (meer as 2 000 km onder ontwikkeling) {{vlagland|Duitsland}}{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}, deel van die Trinity House Ooreenkoms.<ref>{{cite web |url=https://aviationweek.com/defense/budget-policy-operations/germany-uk-reveal-trinity-house-deep-strike-missile-development |title=Germany and UK Reveal Trinity House Deep Strike Missile Development Plans |last1=Osborne |first1=Tony |last2=Wall |first2=Robert |work=Aviation Week |date=15 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.twz.com/air/long-range-deep-precision-strike-missile-to-be-developed-by-uk-and-germany |title=Long-Range 'Deep Precision Strike' Missile To Be Developed By UK And Germany |last=Newdick |first=Thomas |website=The War Zone |date=16 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000&nbsp;km) {{vlagland|Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 August 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000 km){{vlagland |Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] s596m6sq4b0qdbrovwveit647w24pm0 0 459895 2892635 2892604 2026-04-11T13:14:51Z Aliwal2012 39067 /* Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name */ Aliwal2012 foutiewe duplikasie 2892635 wikitext text/x-wiki Die '''Lockheed L.18 Lodestar''' was ’n direkte ontwikkeling van die Lockheed L.14 Super Electra en het sy nooiensvlug op 21 September 1939 gehad. Hierdie vliegtuig het voorsiening vir drie bemanningslede en 14 passasiers gehad en is in Maart 1940 vir die eerste keer in gebruik geneem. Daar is uiteindelik meer as 600 Lodestars vir kommersiële en militêre diens geproduseer. Meer as 12 lugrederye op vier vastelande het teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] steeds die Lodestar gebruik. Gedurende die oorlog is die Lodestar wyd deur die [[United States Army Air Forces]] en die [[Amerikaanse Vloot]] vir die transportrol aangepas. Die militêre variante het bestaan uit die C-56 (USAAF, luukse weergawe en algemene personeeltransportvliegtuig), R50-1 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-56), C-57 (USAAF, verskillende enjin- en kajuitinstallasies), C-59 (USAAF, 14 passasiers), R50-2 (VSA-vloot-ekwivalent van die C-59), R50-3 (VSA-vloot- luukse transportvliegtuig), C-60 (USAAF, 18 ten volle gewapende troepe) en drie VSA-vloot-ekwivalente van die C-60, naamlik die R50-4 (vier tot sewe passasiers), die R50-5 (14 passasiers) en die R50-6 (18 troepe).<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=595, 596 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM === [[Lêer:Field Marshal Jan Smuts, Premier of South Africa and Supreme Commander of the Union Defences TR30.jpg|duimnael|Veldmaarskalk Jan Smuts staan by die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 234.]] Die Lockheed Lodestar lyk nes die Lockheed Ventura en kon vir 12 passasiers toegerus word. Die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] (SAL) het kort voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] 29 eenhede van hierdie vliegtuig bestel. Voordat hulle afgelewer kon word, het die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek en by die aankoms van die vliegtuie is hulle onmiddellik in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) geplaas. Hulle is grootliks op die transportroete van die [[Unie van Suid-Afrika]] na [[Kaïro]] in Egipte gebruik. Met die aankoms van die [[Douglas DC-3]] is die Lodestars van die pendelroete onttrek en op korter roetes gebruik. Reeksnommers in die groepe 231 tot 249 en 1370 tot 1378 is aan die Lodestars van die Suid-Afrikaanse Lugmag toegeken.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=55 |language=en}}</ref> [[Lêer:Royal Air Force Operations in the Middle East and North Africa, 1939-1943 CM2808.jpg|duimnael|Die Lockheed Lodestar met die reeksnommer 1371 wag om ongevalle by ’n landingsveld in die Westelike Woestyn af te voer.]] Altesaam 27 van die SAL se Lodestars is deur die SALM oorgeneem en SALM-reeksnommers gegee. Die SALM het die twee Rooikruis-Lodestars as ambulansvliegtuie gebruik en die nommers 1371 en 1378 aan hulle toegeken. (Lodestar 1371 word in die Fotogalery geïllustreer: Suid-Afrikaanse Lugmag-personeel dra ’n ongeval na die vliegtuig sodat hy/sy met die Lodestar afgevoer kan word.) Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het gedurende die Tweede Wêreldoorlog die Lugdiensvleuel geword, toe die Bomwerpertransportbrigade en uiteindelik Nommer 5 Vleuel. SALM-Lodestars het aanvanklik die volle SAL-kleure met SALM-kentekens en SALM-reeksnommers gehad, maar is later in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]] en donker grond op die boonste oppervlakke en [[hemelblou]] op die onderste oppervlakke oorgeverf. Die ambulansvliegtuie het prominente rooi kruise gehad. Die Lodestars is deur verskillende vlugte van Nommer 5 Vleuel by Lugmagstasie Germiston bedryf. Die Lodestar met die reeksnommer 234 is ná die Tweede Wêreldoorlog deur Nommer 28 Eskader as BBP-vliegtuig vir die Eerste Minister behou.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1981 |title=LOCKHEED TWINS |journal=African Air Review |volume=8 |issue=July to August 1981 |pages=10 to 13 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> === SAL === Die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) was ’n belangrike gebruiker van die Lodestar, maar oorlog het uitgebreek voordat daar met aflewering aan die SAL begin kon word en die vliegtuie is direk na die SALM oorgeplaas. Die SAL het oorspronklik 29 eenhede bestel. Nog twee vliegtuie is gedurende 1941 aan die Suid-Afrikaanse Rooikruisvereniging afgelewer.<ref name=":2">{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8, 28 |language=en}}</ref> Ses vliegtuie het in laat-1944 na SAL-diens teruggekeer. Verdere vliegtuie is ná die Tweede Wêreldoorlog aan die SAL terugbesorg. ’n Totaal van 19 vliegtuie was teen 1948 in diens van die SAL, wat die twee Rooikruisvliegtuie ingesluit het. Die Lodestars is op die SAL se binnelandse en streeksdienste gebruik. Daar is vanaf 1950 oor die Lodestars beskik, en die laaste van hulle is in 1955 aan diens onttrek.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> [[Lêer:Zsasn1 1983-05-06-00 FAJS 974 dust EL 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Suid-Afrikaanse Lugdiens het 29 Lodestars bestel, maar hulle is gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur die SALM gebruik. Die SAL het die Lodestar van 1944 tot 1955 op sy binnelandse en streeksdienste gebruik.]] ==== Vlootlys ==== Die name in die lys hieronder is oorspronklike name en nie die naoorlogse name nie; bevestigde name verskyn in vetdruk. {| class="wikitable" !Registrasie !Konstruksie-<br />nommer !SALM-<br/>reeksnommer !Naam !Nota |- |ZS-ASJ(1) |2015 |231 |'''''Richard King''''' | |- |ZS-ASK |2016 |232 | |- |ZS-ASL(1) |2017 |233 |'''''Andries Pretorius''''' | |- |ZS-ASM |2019 |237 |''Sir Harry Smith'' |ná die oorlog nie terug na die SAL nie |- |ZS-ASN(1) |2026 |1372 | |later statiese uitstalling by SAL |- |ZS-ASO |2029 |1370 |'''''Lord de Villiers''''' | |- |ZS-ASP |2030 |234 | | |- |ZS-ASR |2032 |235 | | |- |ZS-ASS |2033 |236 |'''''Daniel Lindley''''' | |- |ZS-AST(1) |2034 | | |teruggehou om lugrederydiens namens SAL te bedryf;<br/>neergestort op 28 Maart 1941 |- |ZS-ASU |2035 |1373 | | |- |- |ZS-ASV |2036 |1377 |'''''Sir J Gordon Sprigg''''' | |- |- |ZS-ASW |2037 |238 |'''''Sir JC Molteno''''' | |- |- |ZS-ASX |2038 |239 |'''''Kmdt Louw Wepener''''' | |- |- |ZS-ASY |2044 |240 |'''''Harry Escombe''''' | |- |- |ZS-ASZ |2045 |241 |''Onze Jan'' | |- |ZS-ATA |2046 |1374 |'''''Jan van Riebeeck''''' | |- |ZS-ATB |2047 |242 |'''''Lord Charles Somerset''''' | |- |ZS-ATC |2048 |1375 |'''''Simon van der Stel''''' | |- |ZS-ATD |2050 |243 |'''''Sir Benjamin D’Urban''''' | |- |ZS-ATE |2051 |244 |'''''Earl of Caledon''''' | |- |ZS-ATF |2052 |245 |'''''Erasmus Smit''''' | |- |ZS-ATG |2053 |246 |'''''Sir John Cradock''''' | |- |ZS-ATH |2054 | |'''''President Burgers''''' |neergestort te Wingfield op afleweringsvlug |- |ZS-ATI |2055 |249 |''Gerrit Maritz'' | |- |ZS-ATJ |2056 |247 |'''''Thomas Halstead''''' | |- |ZS-ATK |2057 |248 |'''''Major Warden''''' | |- |ZS-ATL |2058 | | |hierdie vliegtuig was teruggehou vir toegewyde amptelike<br/>gebruik deur die Suid-Afrikaanse Spoorweëadministrasie;<br/>later by SALM-museum vertoon |- |ZS-ATM |2066 |1376 | |- |ZS-AVS |2069 |1371 | |SA Rooikruis-vliegtuig |- |ZS-AVT |2137 |1378 | |SA Rooikruis-vliegtuig |}                                              Nota: Bostaande tabel is gegrond op Spring en Becker.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> ==== Beskikkings, ongelukke, naoorlogse Lodestar-vloot en individuele name ==== Let daarop dat die eerste drie Lodestars vir gebruik in die ontruiming van Kreta aan die Britse Koninklike Lugmag (RAF) verkoop is.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=8 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" !Registrasie !Naam !Lot |- |ZS-ASJ | |na RAF as AX685 |- |ZS-ASK | |na RAF as AX686 |- |ZS-ASL | |na RAF as AX687 |- |ZS-ASM | |verkoop as CR-ADJ, bedryf deur DETA, in 1964 by Maputo aan diens onttrek |- |ZS-ASN |''Andries Pretorius'' |gepreserveer |- |ZS-ASO |''Lord Charles Somerset'' |het VP-KHV geword (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); verkoop as N65C |- |ZS-ASP |''Richard King'' |Julie 1955 verkoop as N667 |- |ZS-ASR | |nieoperasioneel, vir onderdele |- |ZS-ASS |SALM 236 |18 November 1941 neergestort |- |ZS-AST | |neergestort op 28 Maart 1941 |- |ZS-ASU |''Piet Retief'' | as VP-KHW verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); terug na ZS-DHK (1953 geregistreer); toe na SE-CDR, N6064V, N102V |- |ZS-ASV |''Simon van der Stel'' |1 Februarie 1959 afgeskryf |- |ZS-ASW |''Sir Benjamin D’Urban'' |5 Januarie 1948 onherstelbaar beskadig |- |ZS-ASX |''Willem Adriaan van der Stel'' |Junie 1950 (of in 1951) as VP-KHX verkoop; toe na N94550 |- |ZS-ASY |''Sir Harry Smith'' |Julie 1953 as N669 verkoop |- |ZS-ASZ |SALM 241 |17 Junie 1941 neergestort |- |ZS-ATA |''Alexander Biggar'' |Julie 1955 as N670 verkoop |- |ZS-ATB |''President Brand'' |as VP-KHY verkoop (1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94547 en toe N56M |- |ZS-ATC |''Hendrik Swellengrebel'' |as VP-KHZ verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94548 en toe CF-FYR |- |ZS-ATD |''Sir George Grey'' |September 1950 of in 1951 as VP-KIA verkoop (bedryf deur EAAC); toe terug na ZS-DHL (1953 geregistreer) |- |ZS-ATE |''Ryk Tulbagh'' |as VP-KIB verkoop (in 1951 geregistreer, bedryf deur EAAC); toe na N94546, N57M en N777Z |- |ZS-ATF |''Sir Hercules Robinson'' |November 1954 as CR-AEP verkoop (bedryf deur DETA); in 1962 as KA31 na die Katanga-lugmag |- |ZS-ATG |SALM 246 |6 Mei 1942 neergestort |- |ZS-ATH | |neergestort te Wingfield op afleweringsvlug |- |ZS-ATI |''General JW Janssens'' |September 1955 as N671 verkoop; toe na XB-MAR |- |ZS-ATJ |SALM 247 |13 April 1943 neergestort |- |ZS-ATK |SALM 248 |19 Desember 1942 neergestort |- |ZS-ATL |''Jan van Riebeeck'' |gepreserveer |- |ZS-ATM |''Sir John Cradock'' |as VP-YWY verkoop (1964 geregistreer); toe na 9J-RBM, VP-WCN (1968 geregistreer, bedryf deur Hunting Surveys); Februarie 1970 by die Randse Lughawe opgebreek |- |ZS-AVS |''Louis Trichardt'' |Julie 1955 as N672 verkoop |- |ZS-AVT |''President Burgers'' |as N673 verkoop |} Nota: Bostaande tabel is gegrond op Spring, Brent en Air-Britain 1981.<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |pages=135 to 137 |language=en}}</ref> ==== SAL-museumvliegtuig, Lockheed L.18-08 Lodestar ZS-ASN kon.-no 2026 ==== Die eerste museumvliegtuig wat deur die SAL verky is, was Lockheed L18-08  Lodestar ZS-ASN. Hy het per pad op 3 Desember 1973 in die SAL- tegniese gebied aangekom en is in Loods 4 gestoor. Die vliegtuig is deur die Vakleerlingopleidingskool gerestoureer en is vir die eerste keer in die openbaar vertoon tydens ’n opedag wat op 10 Oktober 1975 in die tegniese gebied gehou is.<ref>{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future |volume=I| last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig is 2026.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://saamuseum.co.za/history/History_of_The_South_African_Airways_Museum_Society_webpage.htm|title=The South African Airways Museum Society, NPC Preserving South Africa’s Civil Aviation History since 1986 Past, Present and Future|volume=II|last=Austin-Williams|first=John|date=21 July 2024|website=SAA Museum History|access-date=6 August 2025}}</ref> Die Lockheed Lodestar-vliegtuie is net voor die Tweede Wêreldoorlog deur die SAL bestel en nadat oorlog ’n aanvang geneem het, is die vliegtuie deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) in gebruik geneem. Die vliegtuie is vanaf 8 Julie 1941 vir die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Egipte gebruik. Die meeste van hulle was in ’n kamoefleerskema van [[donkergroen]], donker grondkleur en [[hemelblou]] onderkante geverf.<ref name=":3" /> Ná die Tweede Wêreldoorlog het ZS-ASN deel van die SAL-vloot geword. Sy laaste vlug vir die SAL, ’n opleidingsvlug onder leiding van Kaptein Kenneth “Toddy” Bain, het op 18 Maart 1955 plaasgevind. Die vliegtuig is in April 1955 aan die Aircraft Operating Company (AOC) verkoop en is in ’n lugopmetingsmasjien omskep en is Afrika-wyd vir lugopmetingswerk gebruik totdat hy aan diens onttrek is. Hy is deur ’n Douglas DC-3 vervang, wat ook ZS-ASN geregistreer is.<ref name=":3" /> Lodestar ZS-ASN nommer 1 was die eerste vliegtuig wat vir tentoonstelling in die voorgestelde Spoorwegmuseum by Esselenpark verkry is. Esselenpark was baie naby die eertydse Jan Smuts-lughawe (nou [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]) geleë. AOC het die vliegtuig aan die SAL geskenk en hy is op 3 Desember 1973 onder leiding van mnr. A.P. Nel deur ’n span van die SAL-vakleerlingopleidingskool vanaf Grand Central-lughawe naby Halfweghuis vervoer. Die vliegtuig is sonder sy vlerke in Loods 4 by Jan Smuts-lughawe gestoor.<ref name=":3" /> Die SAL-vakleerlingskool het in 1974 met die restourasieproses begin. ZS-ASN(1) skitter nou in sy oorspronklike na-oorlogse SAL-kleure. Hierdie besondere vliegtuig is van belang omdat hy die oudste bestaande vliegtuig in Suid-Afrika is en deur die Suid-Afrikaanse Lugdiens gebruik is.<ref name=":3" /> Die vliegtuig is nou deel van die Suid-Afrikaanse Lugdiens-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe.<ref name=":3" /> '''Lodestar ''Andries Pretorius'''''<ref name=":3" /> * Op 24 September 1940 aan die SAL oorhandig * Aan boord die motorvaartuig ''Tigre'' na SA verskeep * Op 7 November 1940 as 1372 na SALM * Op 9 Februarie 1946 as ZS-ASN terug na SAL * Op 22 April 1955 aan Aircraft Operating Company afgelewer * Februarie 1973 registrasie gekanselleer === Ander instansies wat die Lodestar bedryf het === * Commercial Air Services het vier Lodestars gedurende die 1950’s gebruik. Hulle het die registrasienommers ZS-ASV, ZS-ATL, ZS-DHK en ZS-DHL gehad. * Aircraft Operating Company het die Lodestars ZS-ASN, ZS-ATM en ZS-DHL op verskillende tye gebruik. Twee van hulle is gedurende hulle opmetingstake in ander lande geherregistreer. * Een L.18-40 is van 1946 tot 1951 as luukse vliegtuig met die naam ''St George'' deur Mitchell Cotts gebruik. * Die registrasies ZS-BZD en ZS-BZE is in 1948 vir P Konisky aan twee C-60A’s toegeken. * Vyf Lodestars is vir ’n kort tyd op naam van Bell Aviation in Suid-Afrika geregistreer. * Die L.18-56 Learstar met die registrasienommer ZS-NPI is deur National Process Industries ingevoer. Hierdie paragraaf is gegrond op Becker.<ref name=":1" /> [[Lêer:Zsatl 1974-09-02 FAGM 148 864x576.jpg|geen|duimnael|250x250px|Hierdie foto van die Lodestar met die konstruksienommer 18-2058 (as ZS-ATL in ’n Comair-kleurskema) is op 2 September 1974 by die Randse Lughawe geneem.]] === SALM-museumvliegtuig ZS-ATL === Die Lockheed Lodestar met die registrasienommer ZS-ATL (konstruksienommer 18-2058) het gedurende sy SAL-diens die naam ''Jan van Riebeeck'' gehad. Generaal Smuts het hierdie skroefvliegtuig dikwels as ’n luukse transportvliegtuig gebruik. Ná die Tweede Wêreldoorlog het opeenvolgende Ministers van Vervoer die vliegtuig in dieselfde rol gebruik. Comair het die masjien in 1954 van die SAL gekoop en dit tot November 1968 gebruik. Later het die Lodestar deel van die statiese uitstallings van die SALM-museum by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika uitgemaak.<ref>{{Cite journal |last=Vosloo |first=Louis |date=December 1974 |title=LODESTAR ZS-ATL TO BE PRESERVED |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=1 |issue=11 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smy |first=Ken |date=February 1975 |title=LODESTAR ZS-ATL |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=2 |issue=1 |pages=4 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> [[Lêer:Zsatl 2014-09-19 FASK 5320 ELshd 600x400.jpg|geen|duimnael|250px|Lodestar ZS-ATL word op 19 September 2014 as ’n statiese uitstalling by SALM-museum Swartkop gesien. Shackleton 1721 verskyn in die agtergrond.]] == Fotogalery == <gallery mode="packed"> Lêer:Zsatl 2003-02-09 FASK 022 crop1 LR 800x600.jpg|Gekamoefleerde Lodestar Lêer:1371 default upsize cr 72dpi.jpg|Die Lodestar 1371 ambulansvliegtuig van die SA Rooikruisvereniging operasioneel in Noord-Afrika Lêer:Zsasn1 1983-05 of 06 FAJS 017 shd75 stof 600x364.jpg|ZS-ASN Mei/Junie 1983 op Jan Smuts Lêer:Zsasn1 2003-02-09 FASK 009 600x450.jpg|ZS-ASN 9 Feb 2003 op Swartkop </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} knfhv1x2ptall9jo2dw6altppeuchsa 0 459948 2892662 2892567 2026-04-11T18:00:05Z SpesBona 2720 Bygewerk, nog besig 2892662 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Nigerië | beeld = Kenteken van die Nigeriese nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Nigeriese nasionale krieketspan | bynaam = ''Yellow Greens'' | konferensie = [[Nigeriese Krieketfederasie]] (NCF) | kaptein = [[Sylvester Okpe]] | afrigter = {{vlagikoon|Nigerië}} Uthe Clive Ogbimi (voorlopig) | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 2002 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = | beste_edi-rang = | t20i-rang = 36ste | beste_t20i-rang = 36ste (op 25 Mei 2019) | eerste_wedstryd = {{vlagikoon|Nigerië|1888}} Kolonie Lagos t {{vlagikoon|Goudkus}} [[Goudkus (streek)|Goudkus]] in [[Lagos]]; 25 Mei 1904 | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = | mees_onlangse_edi = | aantal_edis = | aantal_edis_vanjaar = | edi-rekord = | edi-rekord_vanjaar = | wb_verskynings = 0/14 | wb_eerste = | wb_beste = | wbk_verskynings = | wbk_eerste = | wbk_beste = | kt_verskynings = 0/10 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{Cr-KE}} op [[Kyambogo-krieketovaal]], [[Kampala]]; 20 Mei 2019 | mees_onlangse_t20i = t {{vlagland|Rwanda}} op [[Nigeriese Krieketfederasie-ovaal]], [[Abuja]]; 14 Desember 2025 | aantal_t20is = 93 | aantal_t20is_vanjaar = 0 | t20i-rekord = 48/43 (52,74%)<br />(0 gelykop, 2 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 0/10 | eerste_wt20 = | beste_wt20 = | wt20k-verskynings = 3 | eerste_wt20k = 2019 | beste_wt20k = 4de plek (in 2021) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _yellow_thin_border | t_patroon_b = _nga_t20i24 | t_patroon_ra = _yellow_thin_border | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 00935cff | t_liggaam = 00935cff | t_regterarm = 00935cff | t_broek = 00935cff }} Die '''Nigeriese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Nigeria national cricket team''), met die bynaam “Yellow Greens”, is die nasionale [[krieket]]span wat [[Nigerië]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Nigerië deur die [[Nigeriese Krieketfederasie]] (''NCF'', van Engels: ''Nigeria Cricket Federation'') beheer. Nigerië is sedert 2002 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="IKR">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/73.html |title=Nigeria |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807094129/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/73.html |archive-date=7 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die assosiaatlede [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Nigerië saam met [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanzanië]] tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne. Die eerste internasionale krieketwedstryd in die huidige Nigerië is in 1904 tussen die destydse Kolonie Lagos en die [[Goudkus (streek)|Goudkus]] in [[Lagos]] gespeel. Van 1982 af het Nigerië spelers beskikbaar gestel vir die gesamentlike [[Wes-Afrikaanse krieketspan|Wes-Afrikaanse span]] wat egter nooit aan ’n [[krieketwêreldbeker]]toernooi deelgeneem het nie. In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Nigerië ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nigerië is tans (April 2026) 36ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 April 2026 |accessdate=9 April 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Nigeriese Krieketfederasie}} Die Nigeriese Krieketfederasie (Engels: ''Nigeria Cricket Federation'', NCF) het in 1957 ontstaan met die samesmelting van die in 1932 gestigte Nigeriese Krieketvereniging (Engels: ''Nigeria Cricket Association'', NCA) vir Europeërs en die in 1933 gestigte gelyknamige beheerliggaam vir Afrikane onder dieselfde naam wat in 1951 nog los verbonde was met aparte takke vir albei bevolkingsgroepe. Dit het in 2006 sy huidige naam verkry en is verantwoordelik vir die reël van krieket in Nigerië.<ref name="NCF">{{en}} {{cite web |url=https://nigeriacricket.com.ng/about-us/ |title=About us |publisher=[[Nigeriese Krieketfederasie]] |accessdate=9 April 2026}}</ref> In 2002 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref name="IKR" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/nigeria-cricket-federation |title=Nigeria Cricket Federation |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=9 April 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=9 April 2026}}</ref> Die Nigeriese Krieketfederasie bestuur al die Nigerië-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die NCF verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Nigeriese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Nigerië oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=9 April 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === [[Lêer:Tafawa Balewa Square Lagos Island.jpg|duimnael|Die kolfblad by die Tafawa Balewa Square in die hartjie van Lagos in 2022]] Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na die huidige Nigerië gebring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-51125938 |title=How Nigeria's cricket team 'shocked the world' |publisher=[[BBC]] |date=21 Januarie 2020 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Kontakte tussen die owerhede in [[Lagos]] en hul eweknieë in [[Goudkus (streek)|Goudkus]] (nou [[Ghana]]) het tot ’n internasionale wedstryd by Race Course (nou [[Tafawa Balewa Square]]), [[Lagos]], op 25 Mei 1904 gelei<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201904020517.html |title=Nigeria's Cricket Milestone |publisher=All Africa |accessdate=9 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aipsmedia.com/aips/pages/articles/2022/31157.html |title=Nigeria Invitational in Lagos points towards promising future for women’s cricket in Africa |publisher=Association Internationale de la Presse Sportive |author=Ijeoma Okigbo |date=21 April 2022 |accessdate=9 April 2026}}</ref> wat die Goudkus met 22 lopies gewen het.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan">{{en}} {{cite book |author=Roy Morgan |title=The Encyclopedia of World Cricket |publisher=SportsBooks Ltd |date=2007 |isbn=978-1-899807-51-2}}</ref> Daarmee het krieket die eerste moderne sportsoort in Nigerië geword waarin ’n internasionale wedstryd in dié huidige land gespeel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-cricket-is-taking-root-in-countries-like-sierra-leone-and-nigeria-516884 |title=Taking Africa to the next level |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=28 Mei 2011 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Dié ontmoeting het ’n jaarlikse wedstryd geword en was vir die eerste drie wedstryde multi-etnies. Die vierde wedstryd in Desember 1906 is slegs deur spelers met ’n Europese herkoms beslis en die Afrikabevolking het hul eerste jaarlikse wedstryde in 1907 begin. Internasionale wedstryde is weens die [[Eerste Wêreldoorlog]] gekniehalter en eers weer in die middel-1920’s hervat.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> In die tussenoorlogse jare is krieket op ’n meer formele basis begin reël met twee aparte krieketbeheerliggame vir die Europeërs en Afrikane wat onderskeidelik in 1932 en 1933 gestig is. [[Eersterangse krieket]]spelers van Engeland het in die jaarlikse wedstryde teen die Goudkus begin verskyn,<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> en die 1939-wedstryd, die laaste voor die [[Tweede Wêreldoorlog]], het die Goudkus met 58 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1930S/1938-39/OTHERS+ICC/NGA_IN_G-COAST/NGA_G-COAST_22-25MAR1939.html |title=Nigeria in Gold Coast, 1938/39 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref> Onder die Engelse spelers wat vir Nigerië gespeel het, was [[William Shirley]], hy het van 1928 tot 1938 in Nigerië gebly en in vyf internasionale wedstryde teen die Goudkus verskyn, waartydens hy 350 lopies aangeteken en 21 paaltjies geneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/william-shirley-20555 |title=William Shirley |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref> Ná die oorlog is in 1947 die wedstryde hervat met ’n vyfdaagse wedstryd in Lagos wat onbeslis geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/136/136806.html |title=Scorecard of Nigeria v Gold Coast, 18 March 1947 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200553/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/136/136806.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die 1949-wedstryd het die Goudkus geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/136/136892.html |title=Scorecard of Nigeria v Gold Coast, 6 April 1949 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180319/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/136/136892.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat die aantal Europeërs in die land begin afneem het, het meer Afrikane krieket begin speel. In 1951 is ’n gesamentlike beheerliggaam in Lagos gestig met albei bevolkingsgroepe wat aparte takke behou het en van 1956 af is die spel op ’n multi-etniese basis begin reël.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> In 1957 het albei beheerliggame in die Nigeriese Krieketvereniging (NCA, ''Nigeria Cricket Association'') saamgesmelt. === Ná onafhanklikwording === Ná Nigerië se onafhanklikwording in 1960 was daar baie belangstelling in krieket. Van 1964 af is jaarlikse wedstryde teen beide Gambië en Sierra Leone begin speel en is tot in die laat 1970’s beslis, toe [[sokker]] in die land meer gewild geword het. Krieket het agteruitgegaan en tydens [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanzanië]] se besoek in 1974 het Nigerië twee van drie die wedstryde verloor en die derde het onbeslis geëindig. In 1976 het hulle ook swak teen die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) verloor. Interne probleme binne beide die Nigeriese Krieketvereniging en in Nigerië self het tot ’n kwaliteitsverlies gelei, hoewel Nigerië steeds die meeste spelers vir die [[Wes-Afrikaanse nasionale krieketspan|Wes-Afrikaanse span]] gestel het<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> wat in 1976 ’n assosiaatlid van die IKR geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/97.html |title=West Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213855/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/97.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Wes-Afrikaanse span === Nóg Nigerië nóg Wes-Afrika was lede van die IKR en albei spanne het dus nie in aanmerking gekom vir die eerste twee [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] en [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] nie. Die Wes-Afrikaanse span het in 1982 vir die eerste keer aan die IKR-trofee deelgeneem. Die span kon egter geen oorwinning aanteken nie, alhoewel hulle ná talle onbesliste wedstryde in die voorlaaste plek geëindig en daarmee die [[Krieketwêreldbeker 1983]] misgeloop het. Nadat die span twee toernooie moes oorslaan en die krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] en [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] versuim het, het hulle weer aan die IKR-trofee 1994 deelgeneem. Hulle het die eerste rondte in die laaste plek afgesluit en nie vir die [[Krieketwêreldbeker 1996]] gekwalifiseer nie, maar hulle het die troosrondte gewen en uiteindelik in die 17de plek geëindig. Drie jaar later het die span die eerste rondte voor Argentinië in die voorlaaste plek afgesluit en daarmee nie die [[Krieketwêreldbeker 1999]] gehaal nie. Tydens die troosrondte het hulle die 18de plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/WestAfrica/Icct/Icct_List.html |title=List of West Africa ICC Trophy Matches |publisher=Cricket Archive |accessdate=16 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016231018/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/WestAfrica/Icct/Icct_List.html |archive-date=16 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net voor die IKR-trofee 2001 het die span nie visums ontvang nie en moes vervolgens hulleself aan dié toernooi onttrek, waarmee hulle nie vir die [[Krieketwêreldbeker 2003]] kon kwalifiseer nie. Die Kanadese amptenare het gevrees dat die spelers van Sierra Leone sou weier om na hul land terug te keer weens die burgeroorlog in dié land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-trophy-west-african-officials-unhappy-with-the-confusion-in-canada-101554 |title=ICC Trophy: West African officials unhappy with the confusion in Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Munro |date=13 Julie 2001 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Tydens die bestaan van die Wes-Afrikaanse span het Nigerië steeds op sy eie opgetree,<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> hoewel hulle by tye hulleself aan toernooie onttrek het soos tydens die Afrikakrieketverenigingkampioenskap 1998.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998-99/OTHERS+ICC/ACAC/ACAC_OCT1998_GROUPS.html |title=African Cricket Association Championships, 1998 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998-99/OTHERS+ICC/ACAC/ACAC_OCT1998_RESULTS-SUMMARY.html |title=Africa Cricket Association Cup Oct-98 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref> Die Wes-Afrikaanse Krieketkonferensie het in 2002 ophou bestaan,<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> en Nigerië het in dieselfde jaar op sy eie ’n assosiaatlid van die IKR geword.<ref name="IKR" /> === IKR-lidmaatskap === Nigerië het sy eerste verskyning tydens ’n IKR by die Afrikabeker 2002 in [[Zambië]] gemaak. Die Nigeriërs het in die vierde plek geëindig nadat hulle slegs Malawi kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |title=3rd Africa Cup 2002 |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=12 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612095304/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |archive-date=12 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het die Afrikakrieketverenigingkampioenskap 2004 in die vyfde plek afgesluit en slegs die laaste geplaasde Tanzanië verslaan, waarmee hulle versuim het om vir die IKR-trofee 2005 en daarmee vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |title=Africa Qualifying Tournaments |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=24 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524025516/http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |archive-date=24 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2006 is die Nigeriese beheerliggaam in Nigeriese Krieketfederasie (NCF, ''Nigeria Cricket Federation'') hernoem. In Augustus dieselfde jaar het Nigerië aan afdeling twee van die Wêreldkrieketliga Afrikastreek in [[Tanzanië]] deelgeneem, ’n tweedevlaktoernooi onder die Wêreldkrieketliga en deel van die [[Krieketwêreldbeker 2011]]-kwalifisering,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/2006_TZN_ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |title=ICC World Cricket League Africa Region Division Two 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724055835/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/2006_TZN_ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |title=WCL Africa Division Two Points Table |publisher=Cricket Archive |accessdate=2 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602041126/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |archive-date=2 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee is hulle aanvanklik na afdeling drie gerelegeer,<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> maar hulle het hulleself aan die 2008-toernooi onttrek.<ref name="WCLA308">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2008/TOURNAMENTS/AFRICADIV3/about.shtml |title=2008 Africa Division Three Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=24 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424064320/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2008/TOURNAMENTS/AFRICADIV3/about.shtml |archive-date=24 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Nigeriërs het die Noordwes-Afrikaanse Kampioenskap in 2007<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/AFRICANW/about.shtml |title=2007 North West Africa Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=12 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512020756/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/AFRICANW/about.shtml |archive-date=12 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en 2008 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2008/TOURNAMENTS/NWAFRICA/about.shtml |title=North West Africa Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=11 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080411090533/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2008/TOURNAMENTS/NWAFRICA/about.shtml |archive-date=11 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Nigerië afdeling twee van die Wêreldkrieketliga Afrikastreek 2008 as naaswenner afgesluit en daarmee vir die Wêreldkrieketliga 2009–14 se afdeling sewe vir die [[Krieketwêreldbeker 2015]] gekwalifiseer. Dié toernooi het die span in die derde plek afgesluit en daarmee in die afdeling aangebly.<ref name="WCLA308" /> In Mei 2011 het Nigerië afdeling sewe in [[Botswana]] as naaswenner afgesluit, nadat hulle in die eindstryd teen Koeweit vasgeval het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2011/TOURNAMENTS/WCL7/about.shtml |title=World Cricket League Division 7, 2011 |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=24 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524180427/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2011/TOURNAMENTS/WCL7/about.shtml |archive-date=24 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee het die span vir afdeling ses 2011 gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-seven-2011-475040/nigeria-vs-kuwait-final-511471/match-report |title=Kuwait beat Nigeria to lift trophy |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Mei 2011 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Dit het die Nigeriërs in die vyfde plek afgesluit, nadat hulle Fidji in die uitspeelwedstryd geklop het, waarmee hulle na afdeling sewe gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-six-2011-529926/fiji-vs-nigeria-5th-place-play-off-529944/match-report |title=Kimber helps Guernsey win final |publisher=ESPNcricinfo |date=24 September 2011 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Daar het hulle regstreekse promosie na afdeling ses 2013 behaal, waar die span ook promosie na afdeling 2014 behaal het. Dit is in Maleisië aangebied en was deel van die [[Krieketwêreldbeker 2019]]-kwalifisering. Nigerië het in die wedstryd om die derde plek teen Tanzanië vasgeval en daarmee in 2016 in dié afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2013-14-722647/nigeria-vs-tanzania-3rd-place-play-off-722687/match-report |title=Jersey win WCL Division Five |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Maart 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Dit het die Nigeriërs slegs in die sesde plek afgesluit, waarna hulle die Wêreldkrieketliga 2017–19 in die Afrikakwalifisering 2017 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2016-979781/nigeria-vs-tanzania-5th-place-playoff-979841/match-report |title=Jersey bowlers tie down Oman to take Division Five title |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=29 Mei 2016 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Nigerië het nie aan die [[T20I-wêreldbeker]]kwalifiserings vir die toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] en [[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] deelgeneem nie. In 2012 het die Nigeriërs versuim om die T20I-wêreldbekerkwalifisering te haal, waarmee hulle ook die [[T20I-wêreldbeker 2012]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-africa-region-division-one-twenty20-2011-518828/nigeria-vs-kenya-3rd-place-play-off-518849/match-report |title=Uganda take title with comprehensive win |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Julie 2011 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Nigerië het ook nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2013 gehaal nie, waarmee hulle versuim het om vir die [[T20I-wêreldbeker 2014]] te kwalifiseer. In die daaropvolgende kwalifiseringsfase het hulle nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015 vir die [[T20I-wêreldbeker 2016]] gehaal nie. Tydens die Afrikakwalifisering 2017 vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] het die span die vierde plek behaal en daarmee die afdeling vyf 2017 misgeloop. In April 2018 het die wêreldbeheerliggaam IKR aan al sy lede volle T20I-status toegeken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] tussen Nigerië en ander IKR-lede sedert 1 Januarie 2019 as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status" /> In Augustus 2018 is Nigerië by die Afrika T20I-bekertoernooi 2018 ingesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket365.com/latest-news/cricket-south-africa-launches-expanded-africa-t20-cup |title=CSA launches expanded Africa T20 Cup |publisher=Cricket365 |date=7 Augustus 2018 |accessdate=9 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/798465 |title=Ghana and Nigeria set to join Kenya, Namibia, Zimbabwe, and South African domestic sides in expanded Africa T20 Cup |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=7 Augustus 2018}}</ref> Die noordwestelike substreek se kwalifisering is op die Tafawa Balewa Square-krieketovaal in die hartjie van Lagos beslis en die gasheer het agter Ghana as naaswenner geëindig, waarmee Nigerië die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2021]] gehaal het. Daar het die span op 20 Mei 2019 in sy eerste T20I-wedstryd teen [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] in [[Kampala]] gespeel, maar hulle is met agt paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/669712 |title=Ghana and Nigeria advance to Africa finals |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=21 April 2018}}</ref> Die Nigeriërs het tydens die Afrikakwalifisering die derde plek behaal en daarmee glo die [[T20I-wêreldbeker 2021]]-kwalifisering naelskraap misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/events/mens-t20-world-cup/namibia-and-kenya-complete-next-step-toward-mens-t20-world-cup/ |title=Namibia and Kenya complete next step toward men’s T20 World Cup |publisher=Emerging Cricket |author=Denis Musali |date=28 Mei 2019 |accessdate=9 April 2026}}</ref> In Julie 2019 is egter [[Zimbabwe Krieket]] deur die IKR geskors, waarmee [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] van IKR-toernooie uitgesluit is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1288479 |title=ICC board and full council concludes in London |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=18 Julie 2019}}</ref> Gevolglik is hulle tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering met Nigerië vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1196860.html |title=Nigeria awarded men's T20 World Cup Qualifiers entry |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Augustus 2019}}</ref> Hulle het egter ná nederlae in al ses hul wedstryde die hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nigeriacricket.com.ng/2019/11/07/curtain-falls-on-the-icc-twenty20-world-cup-qualifiers-in-the-uae/ |title=Curtain falls on the ICC Twenty20 world cup qualifiers in the UAE |publisher=[[Nigeriese Krieketfederasie]] |author=Musa Musa |date=7 November 2019 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Voorheen het die o/19-nasionale span vir die eerste keer vir ’n [[O/19-krieketwêreldbeker|krieketwêreldbekertoernooi]] gekwalifiseer en tydens die 2020-toernooi in [[Suid-Afrika]] sy eerste verskyning gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.premiumtimesng.com/sports/321954-nigeria-qualifies-for-first-u-19-cricket-world-cup.html |title=Nigeria qualifies for first U-19 Cricket World Cup |publisher=Premium Times |author=Tunde Eludini |date=23 Maart 2019 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering 2021 het die span die plaaslike kwalifisering gehaal, maar hulle is uitgeskakel en het daarmee die [[T20I-wêreldbeker 2022]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |title=The Andrew Nixon Column: 21 November |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |accessdate=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121114017/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |archive-date=21 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het Nigerië die Afrikakwalifisering gehaal, waar hulle versuim het om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title=Namibia seal their spot in 2024 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2023 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Op die Afrikaspele 2023 (beslis in Februarie 2024) in [[Accra]], [[Ghana]], is vir die eerste keer ’n kriekettoernooi beslis, maar Nigerië is in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/zimbabwe-men-win-cricket-gold-at-the-african-games-but-status-kerfuffle-leaves-a-sour-taste-in-the-mouth/ |title=Zimbabwe men win cricket gold at African Games but status kerfuffle leaves sour taste |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=25 Maart 2024 |accessdate=9 April 2026}}</ref> In November 2024 het Nigerië die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]]-Afrikakwalifisering aangebied. In die wedstryd teen die Ivoorkus op 24 November het [[Selim Salau]] die eerste Nigeriese kolwer geword wat ’n T20I-honderdtal aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/batting-most-runs-innings/nigeria-173/twenty20-internationals-3 |title=High scores for Nigeria in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref> In dieselfde wedstryd het nog rekords in dié tyd gespat, nadat Nigerië met 271 lopies sy hoogste T20I-telling aangeteken het, die teenstander met sewe lopies op die laagste T20I-telling uitgeboul en daarmee hul hoogste T20I-oorwinning aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-cup-sub-regional-africa-qualifier-group-c-2024-25-1459372/nigeria-vs-ivory-coast-5th-match-1459387/match-report |title=7 all out! Ivory Coast collapse against Nigeria to record lowest men's T20I total |publisher=ESPNcricinfo |date=25 November 2024 |accessdate=9 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/highest-innings-totals-283218 |title=Highest innings totals in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/lowest-innings-totals-283172 |title=Lowest innings totals in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/largest-margin-of-victory-by-runs-283283 |title=Largest margin of victory (by runs) in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref> Daartussen het Nigerië die eindstryd van die Kontinentbeker T20I Afrika gehaal, waar hulle egter met ses paaltjies teen [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] vasgeval het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/match-center-scorecard/nigeria-vs-uganda-live-score-update-final-africa-continental-cup-2024/ugnig12142024254754 |title=Uganda vs Nigeria Match Highlights & Results |publisher=[[The Times of India]] |date=14 Desember 2024 |accessdate=9 April 2026}}</ref> In die T20I-wêreldbeker 2026-kwalifisering het die Nigeriërs onoorwonne die Afrikakwalifisering gehaal, waar hulle in die vierde plek geëindig en daarmee die hooftoernooi misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Nigerië sal die plaaslike kwalifisering 2026 vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]] huisves.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kawowo.com/2026/01/20/the-only-way-is-up-for-cricket-uganda-in-2026/ |title=The only way is up for Cricket Uganda in 2026 |publisher=Kawowo Sports |author=Denis Musali |date=20 Januarie 2026 |accessdate=9 April 2026}}</ref> == Kleure == In T20I-krieket dra Nigerië groen truie met ’n geel kleuraksent, ’n groen V-halslyn en groen broeke. Veldspelers dra ’n groen bofbalpet of ’n groen sonhoed. Die kolwers se helms is ook groen geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''NIGERIA'' verskyn op die middel van die trui. Die Nigeriese nasionale krieketspan se bynaam is ''Yellow Greens''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.topendsports.com/sport/cricket/team-nicknames.htm |title=Cricket Team Nicknames |publisher=Topend Sports |date=November 2017 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Die Nigeriese Krieketvereniging se kenteken toon ’n skild met die gestiliseerde uitbeelding van beide die [[Nigerrivier|Niger-]] en [[Benuerivier]]e se rivierloop in Nigerië en die letters NCF met die belettering ''Nigeria Cricket Federation''. == Tuisstadions == {{Location map+ |Nigerië |caption=Ligging van Nigeriese krieketstadions |places= {{location map~|Nigerië|label=<small>[[Tafawa Balewa Square]]</small>|position=top|lat=6.447222|long=3.401389}} {{location map~|Nigerië|label=<small>[[Universiteit van Lagos-krieketovaal]]</small>|position=bottom|lat=6.513499|long=3.392852}} {{location map~|Nigerië|label=<small>[[Nigeriese Krieketfederasie-ovaal]]</small>|position=bottom|lat=9.0377|long=7.4507}} {{location map~|Nigerië|label=<small>[[Nasionale Stadion Abuja]]</small>|position=top|lat=9.038057|long=7.453402}} }} Nigerië beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Nigeriese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Nigerië: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Nasionale Stadion Abuja|Nasionale Stadion]] | [[Abuja]] | 26 Januarie 2019 |- | 2 | [[Universiteit van Lagos-krieketovaal]] | [[Lagos]] | 19 Oktober 2021 |- | 3 | [[Tafawa Balewa Square]] | [[Lagos]] | 28 Maart 2022 |- | 4 | [[Nigeriese Krieketfederasie-ovaal]] | Abuja | 23 November 2024 |} Die Tafawa Balewa Square-krieketveld in die middestad van Lagos word tradisioneel as “tuiste van krieket” in Nigerië beskou en in 2021 het dié krieketveld ’n opknapping ondergaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/news/from-concrete-to-turf-nigerias-tbs-oval-pitches-get-a-makeover/ |title=From concrete to turf: Nigeria’s TBS Oval pitches get a makeover |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=18 Januarie 2022 |accessdate=9 April 2026}}</ref> Die Nigeriese Krieketfederasie is by die [[Nasionale Stadion Abuja|Nasionale Stadion]] in Abuja gesetel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nigeriacricket.com.ng/contact-us/ |title=Contact us |publisher=[[Nigeriese Krieketfederasie]] |accessdate=9 April 2026}}</ref> == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 42 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Nigerië gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Nigeriese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- | [[Sulaimon Runsewe]] | 2019–hede | align=center | 76 | align=center | '''1&nbsp;399''' |- | [[Isaac Danladi]] | 2019–hede | align=center | 59 | align=center | '''1&nbsp;224''' |- | [[Isaac Okpe]] | 2019–hede | align=center | 84 | align=center | '''{{0}}822''' |- | [[Selim Salau]] | 2024–hede | align=center | 33 | align=center | '''{{0}}793''' |- | [[Sesan Adedeji]] | 2019–hede | align=center | 47 | align=center | '''{{0}}772''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 7 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=173;type=team |title=Records / Nigeria / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Isaac Okpe]] | 2019–hede | align=center | 84 | align=center | '''84''' |- | [[Sylvester Okpe]] | 2019–hede | align=center | 81 | align=center | '''70''' |- | [[Peter Aho]] | 2021–hede | align=center | 62 | align=center | '''67''' |- | [[Ridwan Abdulkareem]] | 2021–hede | align=center | 52 | align=center | '''54''' |- | [[Prosper Useni]] | 2021–hede | align=center | 61 | align=center | '''52''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 7 April 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=173;type=team |title=Records / Nigeria / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was vier spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Nigerië tydens ’n T20I-wedstryd.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3"| T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=173;type=team |title=Records / Nigeria / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 April 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Ademola Onikoyi | 2019–2023 |- | 2 | Joshua Ayannaike | 2021 |- | 3 | Sylvester Okpe | 2021–2025 |- | 4 | '''Sulaimon Runsewe''' | 2025–hede |} == Rekords == === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || Nie gekwalifiseer nie |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 0 || 83,33 || 21 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Eswatini}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-HK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Ivoorkus}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 24 November 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 5 Desember 2022 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 15 || 3 || 12 || 0 || 0 || 20,00 || 16 September 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 26 September 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 1 Desember 2022 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 18 Maart 2014 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 12 || 9 || 2 || 0 || 1 || 66,67 || 4 Oktober 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 14 || 13 || 1 || 0 || 0 || 92,85 || 20 Oktober 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Sint Helena}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 November 2024 |- |align="left"| {{Cr-TZ}} || 5 || 1 || 3 || 0 || 1 || 20,00 || 26 November 2023 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 13 || 0 || 13 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Zambië}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2025 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''93''' || '''48''' || '''43''' || '''0''' || '''2''' || '''52,74''' || 21 Mei 2019 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3806 op 7 April 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=173;type=team |title=Records / Nigeria / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=7 April 2026 |accessdate=9 April 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikaspele === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |2023 || Groepfase |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Nigeria national cricket team|Nigeriese nasionale krieketspan}} * {{en}} [https://nigeriacricket.com.ng/ Amptelike webwerf van die Nigeriese Krieketfederasie] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/nigeria-122 Nigerië op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/nigeria-cricket-federation Nigerië by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Nigerië]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] npjaajfs6asdrra1ykxhyud5utu3fj2 0 459994 2892884 2892145 2026-04-11T22:17:46Z BurgertB 2401 Paar goed 2892884 wikitext text/x-wiki [[Beeld:V838 Mon HST.jpg|thumb|250px|Die [[veranderlike ster]] V838 Monocerotis, vergesel van 'n ligeggo, is al verkeerdelik uitgebeeld as 'n naderende [[planeet]] of [[bruindwerg]] in 'n botsingsbaan met die [[Aarde]].]] Die '''Nibiru-ramp''' is 'n veronderstelde rampspoedige botsing of amperbotsing tussen die [[Aarde]] en 'n groot [[Planeet|planetêre]] voorwerp wat volgens sekere groepe in die 21ste eeu sal plaasvind. Mense wat in dié oordeelsdagvoorval glo, verwys gewoonlik na die voorwerp as "[[Nibiru]]" of "[[Planeet X]]". Die idee is in 1995 die eerste keer opgehaal deur Nancy Lieder,<ref>{{cite web|title=A Guarantee: The World Will Not End On Friday|author=Marcelo Gleiser|publisher=[[National Public Radio]]|url=https://www.npr.org/blogs/13.7/2012/12/19/167530202/a-guarantee-the-world-will-not-end-on-friday|date=2012|access-date=2013-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130410043958/http://www.npr.org/blogs/13.7/2012/12/19/167530202/a-guarantee-the-world-will-not-end-on-friday|archive-date=2013-04-10|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Natalie Wolchover|title=Scientists reject impending Nibiru-Earth collision|publisher=NASA|url=http://lunarscience.nasa.gov/articles/scientists-reject-impending-nibiru-earth-collision|access-date=2014-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213044647/http://lunarscience.nasa.gov/articles/scientists-reject-impending-nibiru-earth-collision/|archive-date=2014-12-13|url-status=live}}</ref> stigter van die webtuiste ZetaTalk. Lieder beweer sy is 'n kontakpersoon met die vermoë om boodskappe van [[buiteaardse lewe|buiteaardse wesens]] van die Zeta Reticuli-stergroep te ontvang deur 'n inplanting in haar [[brein]]. Sy beweer sy is gekies om die [[mens]] te waarsku die voorwerp sou in Mei 2003 deur die binneste [[Sonnestelsel]] beweeg (hoewel dié datum later uitgestel is) en dat dit die Aarde 'n rampspoedige poolverskuiwing sou laat ondergaan wat die grootste deel van die mensdom sou uitwis.<ref>{{cite web|title=Nancy Lieder's biography|author=Nancy Lieder|publisher=ZetaTalk|url=http://zetatalk.com/nancybio.htm|access-date=2014-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022155359/http://www.zetatalk.com/nancybio.htm|archive-date=2014-10-22|url-status=live}}</ref> Die voorspelling het daarna verder as Lieder se webtuiste versprei en is deur talle oordeelsdaggroepe op die [[internet]] omarm. Sedert 2012 het meldings van die Nibiru-ramp dikwels weer in die populêre media verskyn, gewoonlik gekoppel aan nuusmakende sterrekundige voorwerpe soos [[C/2012 S1|Komeet Ison]] of [[Planeet Nege]]. Hoewel die naam "Nibiru" afgelei is van die werke van die "[[Antieke ruimtevaarders|antieke ruimtevaarder]]"-skrywer [[Zecharia Sitchin]] en sy vertolkings van [[Babilon]]iese en [[Sumer]]iese mitologie, het hy enige verband tussen sy werk en verskeie bewerings van ’n komende apokalips ontken. ’n Voorspelling deur die selfverklaarde "Christelike numeroloog" David Meade dat die Nibiru-ramp op 23 September 2017 sou plaasvind, het uitgebreide mediaberiggewing ontvang. Die idee dat ’n planeetgroot voorwerp in die nabye toekoms met die Aarde sal bots of naby daaraan sal verbybeweeg, word nie deur enige [[wetenskap]]like bewyse ondersteun nie en is deur [[sterrekundige]]s en [[Planetologie|planetêre wetenskaplikes]] as [[pseudowetenskap|skynwetenskap]] en ’n internetbedrogspul verwerp.<ref name="NASA2012dec22">{{cite web |title=Beyond 2012: Why the World Didn't End |date=2012-12-22 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/topics/earth/features/2012.html |access-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222054800/http://www.nasa.gov/topics/earth/features/2012.html |archive-date=2011-02-22 |url-status=live }}</ref> Só ’n voorwerp sou die [[Wentelbaan|wentelbane]] van die planete in so ’n mate ontwrig het dat die uitwerking daarvan vandag maklik waarneembaar sou gewees het.<ref name=youtube>{{cite web|title=The Truth About Nibiru|publisher=NASA|work=Solar System Exploration Research Virtual Institute|date=October 21, 2011 |url=https://www.youtube.com/watch?v=1TIy-t48uU0|access-date=2018-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310103840/https://www.youtube.com/watch?v=1TIy-t48uU0|archive-date=2018-03-10|url-status=live}}</ref> Sterrekundiges het baie planete anderkant [[Neptunus]] veronderstel, en hoewel die bestaan van baie weerlê is, is daar sommige wat moontlik bly, soos [[Planeet Nege]]. Al die huidige hipoteses beskryf planete in wentelbane wat hulle deurgaans ver buite [[Neptunus]] sou hou, selfs wanneer hulle op hulle naaste aan die [[Son]] is. ==Geskiedenis== ===Nancy Lieder en ZetaTalk=== Die idee van die Nibiru-ramp het ontstaan by Nancy Lieder, ’n vrou van [[Wisconsin]] wat beweer sy is as kind gekontak deur grys buiteaardse wesens genaamd "Zetane" (van Zeta Reticuli), wat ’n kommunikasietoestel in haar brein ingeplant het. In 1995 het sy die webtuiste ZetaTalk begin om haar idees te versprei.<ref name=Molloy>{{cite news|author=Mark Molloy|title=Nibiru: How the nonsense Planet X Armageddon and Nasa fake news theories spread globally|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/21/nibiru-nonsense-planet-x-armageddon-nasa-fake-news-theories/|publisher=[[The Daily Telegraph]]|date=22 September 2017|access-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922232416/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/21/nibiru-nonsense-planet-x-armageddon-nasa-fake-news-theories/|archive-date=2017-09-22|url-status=live|newspaper=The Telegraph}}</ref> [[Beeld:Nancy Lieder 2.jpg|thumb|220px|links|Nancy Lieder in Junie 2013.]] Sy het vir die eerste keer openbare aandag op internetnuusgroepe getrek tydens die opbou na [[Komeet Hale-Bopp]] se [[perihelium]] (die naaste nadering van die Son) in 1997. Sy het verklaar, en beweer dat sy namens die Zetane praat:<ref name=zeta>{{cite web|title=ZetaTalk Hale–Bopp|author=Nancy Lieder|date=1995|url=http://www.zetatalk.com/poleshft/p46.htm|access-date=2015-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330103914/http://zetatalk.com/poleshft/p46.htm|archive-date=2016-03-30|url-status=live}}</ref> "Die Hale-Bopp-komeet bestaan nie. Dit is ’n bedrog, gepleeg deur dié wat die wemelende massas rustig wil hou totdat dit te laat is. Hale-Bopp is niks meer as ’n verafgeleë [[ster]] nie, en dit sal nie nader beweeg nie."<ref name=zeta/> Sy het beweer die Hale-Bopp-storie is geskep om mense se aandag af te lei van die naderende groot planetêre voorwerp, "Planeet X", wat binnekort by die Aarde sou verbybeweeg en die beskawing sou vernietig.<ref name=zeta/> Nadat Hale-Bopp se perihelium dit as een van die helderste en langste waargenome komete van die afgelope eeu bevestig het,<ref>{{cite journal | vauthors = Kidger MR, Hurst G, James N | date=2004 | journal = Earth, Moon, and Planets | volume = 78 | issue=1–3 | pages = 169–177 | title = The Visual Light Curve Of C/1995 O1 (Hale–Bopp) From Discovery To Late 1997 | doi=10.1023/A:1006228113533 | bibcode=1997EM&P...78..169K| s2cid=120776226 }}</ref> het Lieder die eerste twee sinne van haar aanvanklike verklaring van haar webtuiste verwyder, hoewel dit steeds in [[Google]] se argiewe gevind kan word.<ref name=zeta/> Haar bewerings het uiteindelik die ''[[New York Times]]'' gehaal.<ref>{{cite news|title=Comets Breed Fear, Fascination and websites|author=George Johnson|url=https://www.nytimes.com/1997/03/28/us/comets-breed-fear-fascination-and-web-sites.html?sec=health&spon=&pagewanted=all|access-date=2009-09-27|work=The New York Times|date=1997-03-28|archive-url=https://archive.today/20120526002013/http://www.nytimes.com/1997/03/28/us/comets-breed-fear-fascination-and-web-sites.html?sec=health&spon=&pagewanted=all|archive-date=2012-05-26|url-status=live}}</ref> Lieder het Planeet X beskryf as ongeveer vier keer so groot soos die Aarde, en gesê sy naaste nadering sou op 27 Mei 2003 plaasvind, wat sou veroorsaak dat die Aarde se rotasie vir presies 5,9 aarddae sou ophou. Dit sou gevolg word deur die destabilisering van die Aarde se pole in ’n poolverskuiwing wat veroorsaak sou word deur die magnetiese aantrekking tussen die Aarde se kern en die magnetisme van die verbygaande planeet. Dit sou op sy beurt die Aarde se magnetiese kern ontwrig en lei tot die verplasing van die Aarde se kors.<ref>{{cite web|title=Pole Shift Date of May 27, 2003|author=Nancy Lieder|publisher=ZetaTalk|url=http://www.zetatalk.com/index/psdate1.htm|access-date=2009-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102111326/http://zetatalk.com/index/psdate1.htm|archive-date=2010-01-02|url-status=live}}</ref> Nadat die 2003-datum sonder enige voorval verbygegaan het, het Lieder gesê dit is bloot ’n "wit leuen ... om die establishment te flous".<ref>{{cite web|title=Pole Shift in 2003 Date|date=2003|publisher=ZetaTalk|author=Nancy Lider|url=http://www.zetatalk.com/index/psdate.htm|access-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227075107/http://www.zetatalk.com/index/psdate.htm|archive-date=2009-02-27|url-status=live}}</ref> Sy het geweier om die ware datum bekend te maak en gesê dit sou aan dié in mag genoeg tyd gee om [[krygswet]] af te kondig en mense in stede vas te keer tydens die verskuiwing, wat tot hulle dood sou lei.<ref>{{cite web|title=ZetaTalk: White Lie|author=Nancy Lieder|date=2003|publisher=ZetaTalk|url=http://www.zetatalk.com/index/psdate2.htm|access-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304012730/http://www.zetatalk.com/index/psdate2.htm|archive-date=2009-03-04|url-status=live}}</ref> ===Zecharia Sitchin en Sumer=== [[Beeld:Winged_sun_sharpe.png|thumb|250px|Die "Gevleuelde Son van Thebe" uit ''Egyptian Mythology and Egyptian Christianity'', in 1863 deur Samuel Sharpe geskryf. Aanhangers van die Nibiru-ramphipotese noem dit dikwels as 'n antieke voorstelling van Nibiru.<ref name="winged"/>]] Hoewel Lieder aanvanklik na die voorwerp as "Planeet X" verwys het, is dit later verbind met [[Nibiru]], 'n planeet uit die werk van die [[Antieke ruimtevaarders|antieke ruimtevaarder]]-voorstander [[Zecharia Sitchin]], veral sy boek ''The 12th Planet''. Volgens Sitchin se begrip van antieke [[Mesopotamië|Mesopotamiese]] godsdienstige tekste, wat blykbaar berus op 'n verkeerde begrip van Sumeriese tekste,<ref>{{cite book |last1=Feder |first1=Kenneth L. |title=Encyclopedia of Dubious Archaeology: From Atlantis to the Walam Olum |date=2010 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-37918-5 |pages=243–244 |url=https://books.google.com/books?id=xmDnhPNLwYwC&dq=Ken+feder,+encyclopedia+of+dubious+archaeology+Sitchin&pg=PA243 |access-date=22 January 2022 |language=en}}</ref><ref name="Pilkington">[http://www.forteantimes.com/features/articles/199/zechariah_sitchin.html Zechariah Sitchin] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117164717/http://www.forteantimes.com/features/articles/199/zechariah_sitchin.html |date=2007-11-17 }}, Mark Pilkington, ''Fortean Times'', Augustus 2003.</ref> steek 'n reuseplaneet (met die naam Nibiru of [[Mardoek]]) die Aarde elke 3&nbsp;600 jaar verby, en dit stel sy bewoners in staat om met die mensdom in wisselwerking te tree.<ref name="Fritze">{{cite book|author=Ronald H. Fritze|date=2009|title=Invented Knowledge: False History, Fake Science and Pseudo-Religions|url=https://books.google.com/books?id=l2BrqdFg5AkC&q=Pseudohistorylocation%3D|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-86189-430-4|pages=210–214}}</ref> Sitchin het dié wesens geïdentifiseer as die Anunnaki in die Sumeriese mitologie, en het beweer hulle was die mens se eerste gode.<ref>{{cite book|title=The 12th Planet|author=Zecharia Sitchin|publisher=Harper|date=1976|page=120|isbn=978-0-939680-88-7}}</ref><ref name="Fritze"/> Lieder het die verband tussen Nibiru en Planeet&nbsp;X in 1996 op haar webtuiste genoem. ("Planeet&nbsp;X bestaan nie; dit is die 12de planeet, dieselfde ding".)<ref name=sitch>{{cite web|title=Planet X|publisher=ZetaTalk|url=http://www.zetatalk.com/science/s58.htm|date=1996|access-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090514031345/http://www.zetatalk.com/science/s58.htm|archive-date=2009-05-14|url-status=live}}</ref> Sitchin, wat in 2010 dood is, het enige verband tussen sy werk en Lieder se bewerings ontken. In 2007 het hy, deels uit reaksie op Lieder se bewerings, 'n boek gepubliseer met die naam ''The End of Days''. Daarin sê hy die laaste verbygang van Nibiru by die Aarde was in 556&nbsp;v.C. Dit sou beteken dit sou omstreeks 2900&nbsp;n.C. weer hier verbykom, as 'n mens sy wentelperiode van 3&nbsp;600 jaar in ag neem.<ref>{{cite book|author=Zacharia Sitchin|title=The End of Days: Armageddon and Prophecies of the Return|publisher=William Morrow|date=2007|page= 316|isbn=978-0-06-123921-2}}</ref> Moderne aanhangers van die Nibiru-ramphipotese haal dikwels die simbool van die "gevleuelde son" aan asof dit Nibiru verteenwordig. Hulle glo de planeet sal soos 'n "gevleuelde ster" lyk.<ref name="winged">{{cite magazine |date=June 16, 2017 |title=A Winged Star, The Nibiru Conspiracy, And Lazy Pseudoscience |first=Brian |last=Koberlein |magazine=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/briankoberlein/2017/06/16/a-winged-star-the-nibiru-conspiracy-and-lazy-pseudoscience/ |access-date=21 July 2021}}</ref> ===2012 en die Majas se kalender=== Hoewel Lieder self nie ’n nuwe datum vir die voorwerp se terugkeer gespesifiseer het nie, het baie groepe haar idee oorgeneem en hulle eie datums bepaal. Een datum wat dikwels genoem is, is 21 Desember 2012. Dié datum het baie apokaliptiese verbintenisse gehad, aangesien dit die einde van ’n siklus in die [[Maja]]s se kalender was. Verskeie skrywers het boeke gepubliseer wat die ramp met 2012 verbind het.<ref name=morrison2>{{cite web|title=Update on the Nibiru 2012 "Doomsday"|author=David Morrison|publisher=Skeptical Inquirer|url=http://www.csicop.org/si/show/update_on_the_nibiru_2012_doomsday|access-date=2009-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090928053840/http://www.csicop.org/si/show/update_on_the_nibiru_2012_doomsday|archive-date=2009-09-28|url-status=live}}</ref> Ten spyte daarvan dat dié datum verbygegaan het, hou baie webtuistes steeds vol Nibiru / Planeet&nbsp;X is op pad na die Aarde.<ref name=ison>{{cite news|title=Debunking Comet ISON Conspiracy Theories (No, ISON is Not Nibiru)|author=David Dickenson|work=Universe Today|date=2013|url=http://www.universetoday.com/101798/debunking-comet-ison-conspiracy-theories-no-ison-is-not-nibiru/|access-date=2013-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031212907/http://www.universetoday.com/101798/debunking-comet-ison-conspiracy-theories-no-ison-is-not-nibiru/|archive-date=2013-10-31|url-status=live}}</ref> In 2012 het Lieder beweer die [[Amerika]]anse president [[Barack Obama]] het vergeefs probeer om die teenwoordigheid van Nibiru naby die Son aan te kondig.<ref>{{cite web|title=ZetaTalk Newsletter|issue=316|author=Nancy Lieder|date=2012|url=http://www.zetatalk.com/newsletr/issue316.htm|access-date=2014-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210173225/http://www.zetatalk.com/newsletr/issue316.htm|archive-date=2014-12-10|url-status=live}}</ref> Ná 2012 het sy beweer verskeie wêreldleiers was van plan om die teenwoordigheid van Nibiru naby die Son op 20 Oktober 2014 aan te kondig. Twee weke ná die sogenaamde aankondigingsdatum het sy beweer dat dit nie plaasgevind het nie as gevolg van ontsteltenis onder die establishment.<ref>{{cite web|title=ZetaTalk Newsletter|issue=423|author=Nancy Lieder|date=2014|url=http://www.zetatalk.com/newsletr/issue423.htm|access-date=2014-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213031803/http://www.zetatalk.com/newsletr/issue423.htm|archive-date=2014-12-13|url-status=live}}</ref> ===Herlewing in 2017=== [[Beeld:Statue of Virgin Mary in the Cathedral of Strasbourg.jpg|200px|thumb|David Meade het geglo Nibiru se aankoms op 23 September 2017 is gekoppel aan ’n [[astrologie]]se interpretasie van die Vrou van die Apokalips in [[Openbaring]].<ref name="Gadiano">{{Cite web|author=Jerry Gadino|title=Great Pyramid Of Giza Shows 'Exact Date The World Will End'(September 23, 2017)|url=https://www.unilad.co.uk/news/great-pyramid-of-giza-shows-exact-date-the-world-will-end-and-its-soon/|access-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127004547/https://www.unilad.co.uk/news/great-pyramid-of-giza-shows-exact-date-the-world-will-end-and-its-soon/|archive-date=2018-01-27|url-status=live}}</ref>]] In 2017 het ’n samesweringsteoretikus en selfverklaarde "Christelike numeroloog" genaamd David Meade die Nibiru-ramp laat herleef deur dit aan verskeie gedeeltes uit die [[Bybel]] te koppel.<ref name=Guarino/> Meade het verklaar dié gedeeltes bevat geheime [[numerologie]]se kodes wat die presiese datum onthul waarop Nibiru sou aankom.<ref name="Bucher">{{cite web|author=Chris Bucher|title=Meade says he got September 23rd, 2017 prediction using numerical codes in the bible|url=https://heavy.com/news/2017/09/end-of-world-september-23-nibiru-theory-hoax-real-fake-earth/|year=2017|access-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122001112/https://heavy.com/news/2017/09/end-of-world-september-23-nibiru-theory-hoax-real-fake-earth/|archive-date=2018-01-22|url-status=live}}</ref> Hy het ook sy voorspellings geskoei op die geometrie van die [[Giza]]piramides.<ref name="Gadiano"/> Meade het aanvanklik voorspel Nibiru sou in Oktober 2017 aankom,<ref name=Guarino>{{cite news|author=Ben Guarino|title=Will the mysterious shadow planet Nibiru obliterate Earth in October? No.|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/01/05/will-the-mysterious-shadow-planet-nibiru-obliterate-earth-in-october-no/|newspaper=[[The Washington Post]]|publisher=Nash Holdings LLC|date=7 January 2017|access-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924001754/https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/01/05/will-the-mysterious-shadow-planet-nibiru-obliterate-earth-in-october-no/|archive-date=2017-09-24|url-status=live}}</ref> maar het later die datum na 23 September teruggeskuif.<ref>{{cite web|title=Conspiracy nuts claim an invisible rogue planet is going to bring about the Rapture|access-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131024756/https://www.salon.com/2017/09/18/this-saturday-an-invisible-rogue-planet-will-bring-about-the-rapture-maybe/|archive-date=2018-01-31|url-status=live|date=2017-09-18}}</ref> Die spesifieke fokus van sy voorspelling het gedraai om die Vrou van die Apokalips, wat verwys na ’n sogenaamd unieke konfigurasie op daardie datum van die Son, Maan en planete in die [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]].<ref name=vatican>{{cite web|title=Biblical Signs in the Sky? September 23, 2017|url=http://www.vofoundation.org/blog/biblical-signs-sky-september-23-2017/|year=2017|author=Christopher M. Graney|work=Vatican Observatory|access-date=2017-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923025203/http://www.vofoundation.org/blog/biblical-signs-sky-september-23-2017/|archive-date=2017-09-23|url-status=live}}</ref> Hy het die [[sonsverduistering]] van 21 Augustus 2017 as ’n voorteken aangehaal.<ref name="Muffitt">{{cite news|title=Will 2017 solar eclipse cause secret planet 'Nibiru' to destroy Earth next month? (No, but conspiracy theorists think so)|author=Eleanor Muffitt|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|year=2017|url=https://www.telegraph.co.uk/news/0/will-2017-solar-eclipse-cause-secret-planet-called-nibiru-destroy/|access-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815171355/http://www.telegraph.co.uk/news/0/will-2017-solar-eclipse-cause-secret-planet-called-nibiru-destroy/|archive-date=2017-08-15|url-status=live}}</ref> Meade se bewerings het groot aandag in die media ontvang.<ref name="Muffitt"/><ref name="Griffin">{{cite news|title=Is the world really about to come to an end? No, almost certainly not|author=Andrew Griffin|newspaper=[[The Independent]]|year=2017|url=https://www.independent.co.uk/news/science/world-end-apocalypse-locusts-swarm-eclipse-unilad-daily-star-planet-x-nibiru-a7868766.html|access-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817035427/http://www.independent.co.uk/news/science/world-end-apocalypse-locusts-swarm-eclipse-unilad-daily-star-planet-x-nibiru-a7868766.html|archive-date=2017-08-17|url-status=live}}</ref><ref name="Mack">{{cite web |first=Eric |last=Mack |title=The End Of The World Is Coming, But Not From Nibiru On September 23|url=https://www.forbes.com/sites/ericmack/2017/09/22/nibiru-planet-x-earth-2017-youtube-nasa/#a10b53c3054f |periodical=[[Forbes]] |date=22 September 2017 |access-date=22 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922171607/https://www.forbes.com/sites/ericmack/2017/09/22/nibiru-planet-x-earth-2017-youtube-nasa/#a10b53c3054f |archive-date=2017-09-22 |url-status=live}}</ref> Vals nuusstories het soos 'n veldbrand oor die internet versprei en niebestaande bevestigings deur [[Nasa]] aangevoer van Nibiru se bestaan op ’n baan "reguit op pad na die Aarde".<ref name=Molloy/> In werklikheid is Nasa se standpunt, en was dit nog altyd, dat Nibiru nie bestaan nie.<ref name=Molloy>{{cite news|author=Mark Molloy|title=Nibiru: How the nonsense Planet X Armageddon and Nasa fake news theories spread globally|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/21/nibiru-nonsense-planet-x-armageddon-nasa-fake-news-theories/|publisher=[[The Daily Telegraph]]|date=22 September 2017|access-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922232416/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/21/nibiru-nonsense-planet-x-armageddon-nasa-fake-news-theories/|archive-date=2017-09-22|url-status=live|newspaper=The Telegraph}}</ref> Meade het ook kritiek van mede-Christene ontvang; Ed Stetzer, wat vir ''Christianity Today'' geskryf het, het verklaar: "Daar bestaan nie iets soos ’n 'Christelike numeroloog' nie."<ref name=Stetzer/> Hy het Meade beskryf as ’n "uitgedinkte kenner in ’n uitgedinkte veld wat oor ’n uitgedinkte gebeurtenis praat".<ref name=Stetzer>{{cite web|author=Ed Stetzer|title=No, the World Won't End Next Week and There's No Such Thing as a Christian Numerologist|url=http://www.christianitytoday.com/edstetzer/2017/september/end-times-fake-news.html|website=christianitytoday.com|publisher=Christianity Today|date=16 September 2017|access-date=23 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922003339/http://www.christianitytoday.com/edstetzer/2017/september/end-times-fake-news.html|archive-date=2017-09-22|url-status=live}}</ref> Christopher M. Graney, ’n professor verbonde aan die Stigting van die Vatikaansterrewag, het opgemerk dat die sogenaamd unieke gebeurtenis in werklikheid redelik algemeen is en vier keer in die afgelope millennium voorgekom het.<ref name=vatican/> Sy teorieë oor 23 September is ook weerlê deur die ''[[Time (tydskrif)|Time]]''-skrywer Jeff Kluger.<ref>{{cite magazine|author=Jeff Kluger|title=Time Magazine Writer debunks David Meade theory, world will not end|magazine=TIME |date=September 19, 2017 |url=https://time.com/4948315/nibiru-end-of-the-world-2017-theory/|access-date=2017-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923010925/http://time.com/4948315/nibiru-end-of-the-world-2017-theory/|archive-date=2017-09-23|url-status=live}}</ref> Die [[Brasilië|Brasiliaanse]] sterrekundige Duília de Mello het sy voorspellings en veronderstellings as onsin bestempel en gesê Nibiru sou tydens die verduistering gesien gewees het en dat Meade berekenings gebruik het wat op die [[Gregoriaanse kalender]] gebaseer is.<ref>{{Cite web|title=It's not the end of the world this weekend|url=http://www.independentmail.com/story/news/2017/09/19/its-not-end-world-weekend/680797001/|date=2017-09-19|work=Independent Mail|first=Mike |last=Ellis|access-date=September 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804013952/https://www.independentmail.com/story/news/2017/09/19/its-not-end-world-weekend/680797001/|archive-date=2018-08-04|url-status=live}}</ref> Nadat sy voorspellings nie bewaarheid is nie, het Meade dit hersien en verklaar Nibiru sou op 5 Oktober 2017 aankom, nie op 23 September nie.<ref>{{cite web|title=Man who said world was ending Saturday changed his mind|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/09/22/man-who-said-world-ending-saturday-said-isnt-actually-ending/692907001/|newspaper=[[USA Today]]|publisher=Gannett Company|access-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922193340/https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/09/22/man-who-said-world-ending-saturday-said-isnt-actually-ending/692907001/|archive-date=2017-09-22|url-status=live}}</ref> Meade het aangekondig Nibiru sou op 5 Oktober die Son verduister, en dat [[Noord-Korea]], [[China]] en [[Rusland]] ’n gesamentlike [[kernoorlog|kernaanval]] op die Verenigde State sou loods.<ref name="Meadeebook">{{cite web|author=David Meade|title=Will Planet X Signal the Rapture?|url=https://www.ebookit.com/tools/pd/Bo/eBookIt/booktitle-Will-Planet-X-Signal-the-Rapture|website=ebookit.com|access-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131202/https://www.ebookit.com/tools/pd/Bo/eBookIt/booktitle-Will-Planet-X-Signal-the-Rapture|archive-date=2018-01-17|url-status=live}}</ref> Daarna sou die Aarde verwoes word deur ’n reeks [[aardbewing]]s van magnitude 9,8, die Aarde se [[Aardmagnetisme|magnetiese pole]] sou met 30 grade verskuif, die Verenigde State sou in twee verdeel word en Barack Obama sou vir 'n ongrondwetlike derde termyn tot president verkies word.<ref>{{cite web|author=David Meade|title=October 2017 and the 'End of Days'|url=http://planetxnews.com/2017/08/30/october-2017-end-days/|access-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131226/http://planetxnews.com/2017/08/30/october-2017-end-days/|archive-date=2018-01-17|url-status=dead|date=2017-08-30}}</ref> Meade het ook voorspel dat die sewejarige Groot Verdrukking waarvan in die Bybel vertel word, op 15 Oktober sou begin.<ref>{{cite web|author=Liam Trim|title=Sunday, October 15 will mark the start of Apocalypse if author David Meade is correct|url=http://www.somersetlive.co.uk/news/uk-world-news/planet-x-theory-sunday-october-629034|access-date=October 11, 2017|publisher=Somerset Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015025353/http://www.somersetlive.co.uk/news/uk-world-news/planet-x-theory-sunday-october-629034|archive-date=2017-10-15|url-status=live}}</ref> Toe Oktober aanbreek, het ’n ander apokaliptiese skrywer, Terral Croft, die aankoms van Nibiru vir 19 November voorspel, ’n voorspelling wat weer in die Britse poniekoerantpers berig is. Croft beskryf Nibiru as ’n "swart ster" aan die rand van die Sonnestelsel wat, eerder as om met die Aarde te bots, ’n apokaliptiese konjunksie met die Aarde sou vorm, wat tot massiewe aardbewings sou lei. Croft het beweer aardbewings het wêreldwyd toegeneem in die aanloop tot die konjunksie, hoewel ''[[The Washington Post]]'' vinnig daarop gewys het dat aardbewings oor die jaar in beide krag en frekwensie afgeneem het.<ref>{{cite news|title=Armageddon via imaginary planet has been pushed back – yet again – to November|author=Avi Selk|url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2017/10/28/armageddon-via-imaginary-planet-has-been-pushed-back-yet-again-to-november/|year=2017|newspaper=[[The Washington Post]]|publisher=Nash Holdings LLC|access-date=2017-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028194302/https://www.washingtonpost.com/amphtml/news/acts-of-faith/wp/2017/10/28/armageddon-via-imaginary-planet-has-been-pushed-back-yet-again-to-november/|archive-date=2017-10-28|url-status=dead}}</ref> ==Wetenskaplike verwerping== [[Beeld:American flag on house roof.jpg|thumb|220px|links|'n Lenssteurvlek teen 'n blou agtergrond, in die middel van die foto.]] Sterrekundiges verwerp die idee van Nibiru en het pogings aangewend om die publiek in te lig dat daar geen sodanige bedreiging vir die Aarde is nie.<ref>{{cite journal|author= Richard A. Kerr |title= Into the Stretch for Science's Point Man on Doomsday |journal=Science|pages= 928–9 |volume= 333 |date=2011-08-19|bibcode = 2011Sci...333..928K |doi = 10.1126/science.333.6045.928 |issue= 6045 |pmid= 21852465 }}</ref> Hulle wys daarop dat ’n voorwerp wat so naby aan die Aarde is, maklik met die blote oog sigbaar sou gewees het en 'n merkbare uitwerking op die wentelbane van die buitenste planete sou veroorsaak het.<ref name=Plait2003>{{cite web|title=The Planet X Saga: Science|author=Phil Plait|date=2003|url=http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/science.html#orbits|publisher=badastronomy.com|access-date=2009-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522180519/http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/science.html#orbits|archive-date=2009-05-22|url-status=live}} (hierdie bladsy hou verband met die aanvanklike veronderstelde aankoms in 2003, maar geld net so goed vir latere datums soos 2012)</ref> Die meeste foto’s wat veronderstel is om "Nibiru" langs die Son te wys, is lenssteurvlekke, vals beelde van die Son wat veroorsaak word deur weerkaatsings binne die lens.<ref name=lens>{{cite web|title=Nibiru and Doomsday 2012: Questions and Answers |author=David Morrison |publisher=Nasa |url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/intro/nibiru-and-doomsday-2012-questions-and-answers |access-date=2014-12-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606142712/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/intro/nibiru-and-doomsday-2012-questions-and-answers |archive-date=June 6, 2009 }}</ref> Bewerings dat die voorwerp agter die Son versteek is, is belaglik.<ref name=morrison2/> ’n Wentelbaan soos dié van Nibiru (binne die planetêre streek van die Sonnestelsel) is onversoenbaar met [[hemelmeganika]]. David Morrison, ’n ruimtenavorser van Nasa, verduidelik ná slegs een vorige verbygang van die Aarde, soos voorstanders beweer in Sumeriese tye gebeur het, sou die Aarde self nie meer in sy huidige byna sirkelvormige wentelbaan gewees het nie en waarskynlik sy [[Maan]] verloor het. As Nibiru ’n [[bruindwerg]] was, sou dit 'n selfs erger uitwerking gehad het, aangesien bruindwerge 'n baie groter [[massa]] het.<ref name=skepcheck/> Aangesien [[Pluto]] nou gereeld met amateurteleskope waargeneem word, sou enige reuseplaneet anderkant Pluto maklik deur ’n amateursterrekundige waargeneem kon word,<ref name=Plait2003/> en as so ’n voorwerp in die Sonnestelsel bestaan het, sou dit teen hierdie tyd al ’n miljoen keer deur die binneste Sonnestelsel beweeg het.<ref name=skepcheck>{{cite web|last1=Guests: David Morrison – Robert E. Bartholomew – Michael Brown|title=Big Picture Science Radio Show - Skeptic Check: Nibiru! (Again!)|url=https://www.seti.org/BiPiSci/SkepticCheckNibiruAgain|website=SETI (podsending)|access-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317102233/https://www.seti.org/BiPiSci/SkepticCheckNibiruAgain|archive-date=2018-03-17|url-status=dead}}</ref> [[Beeld:Carl Sagan Planetary Society.JPG|thumb|160px|[[Carl Sagan]].]] Die Amerikaanse sterrekundige Mike Brown merk op as hierdie voorwerp se wentelbaan was soos beskryf is, sou dit slegs ongeveer ’n miljoen jaar lank in die Sonnestelsel gebly het voordat [[Jupiter]] dit uitgeskop het, en selfs al het so ’n planeet bestaan, sou sy magneetveld geen uitwerking op die Aarde gehad het nie.<ref name=mike>{{cite web|title=I do not ♥ pseudo-science|author=Mike Brown|publisher=Mike Brown's planets|date=2008|url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/02/i-do-not-pseudo-science.html|access-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329230846/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/02/i-do-not-pseudo-science.html|archive-date=2009-03-29|url-status=live}}</ref> Lieder se bewerings dat die nadering van Nibiru die Aarde se rotasie sou laat ophou of sy as sou laat skuif, skend die wette van [[fisika]]. In sy weerlegging van Immanuel Velikovsky se ''Worlds in Collision'', wat ook die bewering gemaak het dat die Aarde se rotasie gestop en dan weer begin kan word, het [[Carl Sagan]] opgemerk "die energie wat nodig is om die Aarde te rem is nie genoeg om dit te smelt nie, hoewel dit ’n merkbare toename in temperatuur sou veroorsaak: Die oseane sou [tot] die kookpunt van water verhit word ... [Ook,] hoe begin die Aarde weer draai, teen ongeveer dieselfde rotasietempo? Die Aarde kan dit nie self doen nie, weens die Wet op die Behoud van [[Hoekmomentum]]."<ref>{{cite book|title=Scientists Confront Velikovsky|date=1977|author=Carl Sagan|chapter=An Analysis of ''Worlds in Collision'': Introduction|pages=[https://archive.org/details/ufosascientificd0000unse/page/45 45–63]|editor=Donald-W. Goldsmith|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-0961-5|chapter-url=https://archive.org/details/ufosascientificd0000unse/page/45}}</ref> In ’n onderhoud van 2009 met die Discovery Channel het Mike Brown opgemerk hoewel dit nie onmoontlik is dat die Son ’n verre planetêre metgesel het nie, sou so ’n voorwerp baie ver van die waargenome streke van die Sonnestelsel moes wees om geen waarneembare [[swaartekrag]]uitwerking op die ander planete te hê nie. ’n Voorwerp so groot soos [[Mars]] kan onopgemerk bly op 300&nbsp;[[AE]] (10 keer die afstand van [[Neptunus]]), en ’n voorwerp so groot soos [[Jupiter]] op 30&nbsp;000&nbsp;AE. Om 1&nbsp;000&nbsp;AE in twee jaar te reis, sou ’n voorwerp teen 2&nbsp;400&nbsp;km/s moes beweeg – vinniger as die galaktiese ontsnappingsnelheid. Teen dié spoed sou enige voorwerp uit die Sonnestelsel geskiet word, en dan uit die [[Melkweg]].<ref>{{cite web|title=Where are you hiding Planet X, Dr. Brown?|author=Ian O'Neil|work=Discovery News |date=2009|url=http://news.discovery.com/space/mike-brown-planetx-pluto.html|access-date=2010-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100817165801/http://news.discovery.com/space/mike-brown-planetx-pluto.html|archive-date=2010-08-17|url-status=live}}</ref> ==Samesweringsteorieë== Baie aanhangers van die Nibiru-teorie beskuldig [[Nasa]] daarvan dat hulle doelbewus visuele bewyse van sy bestaan toesmeer.<ref name=morrison>{{cite web|title=Armageddon from Planet Nibiru in 2012? Not so fast|author=David Morrison|publisher=Discovery Channel|date=2008|url=http://dsc.discovery.com/space/my-take/nibiru-armageddon-david-morrison.html|access-date=2009-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090324235550/http://dsc.discovery.com/space/my-take/nibiru-armageddon-david-morrison.html|archive-date=2009-03-24|url-status=live}}</ref> Sekere meningspeilings het aangedui ’n aantal mense beskou Nasa as ’n enorme regeringsagentskap wat soveel geld van die Amerikaanse regering ontvang as die land se departement van verdediging.<ref name=skepcheck/> Nasa se begroting beloop egter ongeveer 0,5% van dié van die Amerikaanse regering.<ref>{{cite journal|url=http://chronicle.com/news/article/5055/federal-spending-on-academic-research-continued-downward-trend-in-2007|title=Federal Spending on Academic Research Continued Downward Trend in 2007|journal=The Chronicle of Higher Education|date=August 25, 2008|access-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924094946/http://chronicle.com/news/article/5055/federal-spending-on-academic-research-continued-downward-trend-in-2007|archive-date=2008-09-24|url-status=live}}</ref> Een beskuldiging behels die IRAS- infrarooi ruimteteleskoop, wat in 1983 gelanseer is. Die satelliet het kortliks opslae gemaak weens ’n "onbekende voorwerp" wat aanvanklik beskryf is as "moontlik so groot soos Jupiter en moontlik so naby aan die Aarde dat dit deel van die Sonnestelsel sou wees".<ref>{{cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/access/127658362.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Dec+30%2C+1983&author=By+Thomas+O%27Toole+Washington+Post+Staff+Writer&pub=The+Washington+Post++(1974-Current+file)&edition=&startpage=A1&desc=Mystery+Heavenly+Body+Discovered|title=Mystery Heavenly Body Discovered|newspaper=Washington Post|access-date=2008-01-28|author=Thomas O'Toole|page=A1|date=1983-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107234347/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/access/127658362.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Dec+30%2C+1983&author=By+Thomas+O%27Toole+Washington+Post+Staff+Writer&pub=The+Washington+Post++(1974-Current+file)&edition=&startpage=A1&desc=Mystery+Heavenly+Body+Discovered|archive-date=2012-11-07|url-status=dead}} Intekening vereis. Sien volledige weergawe [http://planet-x.150m.com/washpost.html hier] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807113832/http://planet-x.150m.com/washpost.html |date=2011-08-07 }}</ref> Dié koerantartikel is deur voorstanders van die Nibiru-ramp, ook Lieder self, aangehaal as bewys vir die bestaan van Nibiru.<ref>{{cite web|title=The IRAS Incident|publisher=badastronomy.com|author=Phil Plait|date=2002|url=http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/science.html|access-date=2009-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522180519/http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/science.html|archive-date=2009-05-22|url-status=live}}</ref> Verdere ontleding het egter getoon van die verskeie aanvanklik ongeïdentifiseerde voorwerpe was nege verre sterrestelsels en die tiende 'n [[galaktiese filament]]; nie een is as 'n voorwerp van die Sonnestelsel geïdentifiseer nie.<ref>{{cite journal|title=Unidentified IRAS sources: Ultra-High Luminosity Galaxies|vauthors= Houck JR, Schneider DP, Danielson GE |display-authors=etal |journal=The Astrophysical Journal|volume=290|date=1985 |bibcode=1985ApJ...290L...5H |pages= 5–8|doi=10.1086/184431|url=https://authors.library.caltech.edu/74762/1/1985ApJ___290L___5H.pdf}}</ref> Nog ’n beskuldiging deur webtuistes wat die ramp voorspel, is dat die Amerikaanse regering die Suidpoolteleskoop (SPT) gebou het om Nibiru se baan te volg, en dat die voorwerp opties afgeneem is.<ref name=myth>{{cite web|title=The Myth of Nibiru and the End of the World in 2012|author=David Morrison|publisher=Skeptical Inquirer|url=http://www.csicop.org/si/2008-05/morrison.html|access-date=2009-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421022039/http://www.csicop.org/si/2008-05/morrison.html|archive-date=2009-04-21|url-status=dead}}</ref> Die SPT (wat nie deur Nasa befonds word nie) is egter ’n [[radioteleskoop]] en kan nie optiese beelde neem nie. Sy ligging by die Suidpool is gekies weens die lae humiditeit, en daar is geen manier dat ’n naderende voorwerp slegs van die Suidpool af gesien kan word nie.<ref>{{cite web|title=If Nibiru Is a Hoax...|author=David Morrison|date=2008|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2008/10/27/1283/|publisher=NASA|access-date=2014-12-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214001352/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2008/10/27/1283/|archive-date=2014-12-14}}</ref> [[Beeld:CW Leonis - HST - Heic2112a.jpg|thumb|220px|Die ster CW Leonis.]] ’n Sogenaamde "foto" van Nibiru wat op YouTube geplaas is, is ontbloot as ’n beeld deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] van die uitbreidende ligeggo om die ster V838 Monocerotis, wat meer as 19&nbsp;000 [[ligjare]] van die Aarde af is.<ref name=myth/> Nog ’n samesweringsteorie hou verband met ’n stuk ontbrekende data in [[Google|Google Sky]] naby die sterrebeeld [[Jagter (sterrebeeld)|Jagter]], wat dikwels aangehaal word as bewys dat Nibiru se beeld redaksioneel verwyder is. Dieselfde streek van die hemel kan egter steeds deur duisende amateursterrekundiges waargeneem word. ’n Wetenskaplike by Google het gesê die ontbrekende data is te wyte aan ’n sagtewarefout tydens die samevoeging van beelde.<ref name=dave>{{cite web|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/intro/nibiru-and-doomsday-2012-questions-and-answers |title=Ask an Astrobiologist: Introduction |publisher=NASA |access-date=2014-12-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905055011/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/intro/nibiru-and-doomsday-2012-questions-and-answers |archive-date=September 5, 2010 }}</ref> Nog ’n sogenaamde bewys wat uit Google Sky afgelei is, is die koolstofster CW&nbsp;Leonis, wat die helderste voorwerp in die 10&nbsp;μm- infrarooi hemel is en verkeerdelik as Nibiru geïdentifiseer is.<ref name="CWLEO">{{cite web |date=2009-08-26 |title=Nibiru it is Not. |publisher=Astroblog |author=Ian Musgrave |url=https://astroblogger.blogspot.com/2009/08/nibiru-it-is-not.html |access-date=2011-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903052434/http://astroblogger.blogspot.com/2009/08/nibiru-it-is-not.html |archive-date=2011-09-03 |url-status=live }}</ref> ==Verwarrende benamings== Aanhangers van Planeet&nbsp;X / Nibiru het dit baie name gegee sedert dit die eerste keer voorgestel is. Almal is in werklikheid name vir ander werklike, hipotetiese of denkbeeldige voorwerpe in die Sonnestelsel wat min ooreenkoms toon met óf die planeet wat deur Lieder beskryf is óf met Nibiru soos beskryf deur Sitchin. ===Planeet X=== Lieder het die naam Planeet&nbsp;X ontleen aan die hipotetiese planeet waarna sterrekundiges eens gesoek het om afwykings in die wentelbane van [[Uranus]] en [[Neptunus]] te verklaar.<ref name=sitch>{{cite web|title=Planet X|publisher=ZetaTalk|url=http://www.zetatalk.com/science/s58.htm|date=1996|access-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090514031345/http://www.zetatalk.com/science/s58.htm|archive-date=2009-05-14|url-status=live}}</ref> In 1894 het die Bostonse sterrekundige [[Percival Lowell]] oortuig geraak dat die planete Uranus en Neptunus geringe afwykings in hulle wentelbane het. Hy het tot die gevolgtrekking gekom dat hulle deur die swaartekrag van ’n ander, meer afgeleë planeet getrek word, wat hy “Planeet&nbsp;X” genoem het.<ref name="Pluto guide">{{cite web |url = http://www.space.com/spacewatch/050311_pluto_guide.html |title = Finding Pluto: Tough Task, Even 75 Years Later |author = J. Rao |publisher = SPACE. com |date = 2005-03-11 |access-date = 2006-09-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110628193724/http://www.space.com/860-finding-pluto-tough-task-75-years.html |archive-date = 2011-06-28 |url-status = live }}</ref> ’n Byna eeu lange soektog het egter geen bewyse vir so ’n voorwerp opgelewer nie. ([[Pluto]] is aanvanklik as Planeet&nbsp;X beskou, maar later is vasgestel dit is te klein.)<ref>{{cite book |title= Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems | author=Ken Croswell |publisher= The Free Press |pages=57–58|date= 1997 |isbn= 978-0-684-83252-4 }}</ref> In 1992 het die sterrekundige E. Myles Standish getoon die sogenaamde afwykings in die planete se wentelbane is illusies, die produk van ’n oorskatting van Neptunus se massa.<ref>{{cite journal |title= Planet X – No dynamical evidence in the optical observations |author=Myles Standish |date= 1992-07-16 |journal=Astronomical Journal |volume= 105|issue= 5|pages=200–2006 |doi=10.1086/116575 |bibcode=1993AJ....105.2000S}}</ref> Toe Neptunus se nuut bepaalde massa in die Jet Propulsion Laboratory Developmental Ephemeris gebruik is, het die veronderstelde afwykings in Uranus se baan – en daarmee saam die behoefte aan ’n Planeet&nbsp;X – verdwyn.<ref name="standage">{{cite book |title= The Neptune File: A Story of Astronomical Rivalry and the Pioneers of Planet Hunting |author= Tom Standage |page= [https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/188 188] |isbn= 978-0-8027-1363-6 |date= 2000 |publisher= Walker |url= https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/188 }}</ref> ===Hercolubus=== [[Beeld:Barnardstar2006.jpg|thumb|220px|'n Foto van 2006 van [[Barnard se Ster]], wat V.M. Rabolú beweer het eintlik Hercolubus is.]] In 1999 het die [[New Age-beweging|New Age]]-skrywer V.M. Rabolú (1926-2000) in ''Hercolubus or Red Planet'' geskryf [[Barnard se Ster]] is eintlik ’n planeet wat deur die antieke mense as Hercolubus geken is, wat na bewering in die verlede gevaarlik naby aan die Aarde gekom en [[Atlantis]] vernietig het, en weer naby aan die Aarde sal kom.<ref>{{cite web|title=Hercolubus.tv|author=V. M. Rabolú|publisher=A Prats|url=http://www.hercolubus.tv|access-date=2011-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820195838/http://www.hercolubus.tv/|archive-date=2011-08-20|url-status=live}}</ref> Lieder het daarna Rabolú se idees gebruik om haar bewerings te versterk.<ref>{{cite web|title=ZetaTalk: Hercolubus|author=Nancy Lieder|date=2006-11-02|url=http://www.zetatalk.com/index/zeta335.htm|access-date=2011-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906145232/http://zetatalk.com/index/zeta335.htm|archive-date=2011-09-06|url-status=live}}</ref> Barnard se Ster is direk gemeet en daar is gevind dit is 5,98 ligjare weg.<ref>{{cite journal |date=1999-04-26 |title= Interferometric Astrometry of Proxima Centauri and Barnard's Star Using Hubble Space Telescope Fine Guidance Sensor 3: Detection Limits for sub-Stellar Companions|journal= The Astronomical Journal |volume=118 |issue=2 | pages=1086–1100 |doi=10.1086/300975 |author=G. Fritz Benedict|author2= Barbara McArthur|author3= D. W. Chappell|display-authors=etal |bibcode=1999AJ....118.1086B |arxiv=astro-ph/9905318 |s2cid= 18099356}}</ref> Hoewel dit die Aarde nader, sal Barnard se Ster eers sy naaste nadering van die Son omstreeks 11700&nbsp;n.C. bereik, wanneer dit tot binne sowat 3,8 ligjare van die Son sal kom.<ref>{{cite journal |author=J. García-Sánchez |display-authors=etal |bibcode= 2001A&A...379..634G |title=Stellar encounters with the solar system |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=379 |pages=634–659 |date=2001 |doi=10.1051/0004-6361:20011330|issue= 2 |doi-access=free }}</ref> Dit is net effens nader as die ster wat tans die naaste aan die Son is ([[Proxima Centauri]]). ===Nemesis=== Aanhangers van Planeet&nbsp;X / Nibiru het dit dikwels verwar met [[Nemesis (hipotetiese ster)|Nemesis]],<ref name=nem/> ’n hipotetiese ster wat eerste deur die fisikus Richard A. Muller voorgestel is. In 1984 het Muller gesê [[Uitsterwing#Massa-uitsterwings|massauitsterwings]] geskied nie willekeurig nie, maar kom met tussenposes van 26&nbsp;miljoen tot 34&nbsp;miljoen jaar voor. Hy het hierdie vermeende patroon toegeskryf aan ’n tot dusver onontdekte metgesel van die Son, óf ’n dowwe [[rooidwerg]] óf ’n [[bruindwerg]], wat in ’n elliptiese baan van 26&nbsp;miljoen jaar lê. Hierdie voorwerp, wat hy Nemesis genoem het, sou een keer elke 26&nbsp;miljoen jaar deur die [[Oortwolk]] beweeg, die tuiste van meer as ’n biljoen<!-- stet, reg hier --> ysige voorwerpe wat as die bron van [[Komeet#Lang periode|langperiodekomete]] beskou word wat op duisende kere Pluto se afstand van die Son wentel. Nemesis se swaartekrag sou dan die komete se wentelbane versteur en hulle die binneste Sonnestelsel instuur, wat veroorsaak dat die Aarde gebombardeer word. Tot op hede is daar egter geen direkte bewyse vir Nemesis gevind nie.<ref>{{cite journal |author=J. G. Hills |title=Dynamical constraints on the mass and perihelion distance of Nemesis and the stability of its orbit |journal=Nature |volume=311 |issue=5987 |pages=636–638 |date=1984-10-18 |doi=10.1038/311636a0 |bibcode=1984Natur.311..636H |s2cid=4237439 }}</ref> Hoewel die idee van Nemesis soortgelyk aan die Nibiru-ramp voorkom, verskil hulle in werklikheid baie aangesien Nemesis, indien dit bestaan het, ’n wentelperiode sou hê wat duisende kere langer is en nooit naby die Aarde self sou kom nie.<ref name=nem>{{cite web|title=Ask an Astrobiologist: What is Nemesis?|author=David Morrison|work=NASA|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2010/04/09/1662/|access-date=2014-12-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213151916/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2010/04/09/1662/|archive-date=2014-12-13}}</ref> ===Sedna of Eris=== [[Beeld:Sednoid orbits.png|thumb|220px|Sedna se wentelbaan, in [[pienk]].]] Ander mense verwar Nibiru met [[90377 Sedna|Sedna]] (90377 Sedna) of [[Eris (dwergplaneet)|Eris]] (136199 Eris), [[trans-Neptunus-voorwerp]]e wat in onderskeidelik in 2003 en 2005 deur Mike Brown ontdek is.<ref>{{cite web|title=Ask an Astrobiologist: Nibiru/Sedna|publisher=Ask an Astrobiologist|url=http://astrobiology2.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/question/?id=1124|access-date=2011-08-22}}</ref> Ten spyte daarvan dat dit in ’n vroeë Nasa-persverklaring as ’n “tiende planeet” beskryf is,<ref>{{cite web|title=10th Planet Discovered|publisher=NASA|date=2005|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/29jul_planetx/|access-date=2011-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820084348/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/29jul_planetx/|archive-date=2011-08-20|url-status=live}}</ref> word Eris (destyds slegs bekend as 2003&nbsp;UB₃₁₃) nou as ’n [[dwergplaneet]] geklassifiseer. Dit het 'n massa van effens meer as Pluto<ref>{{cite web |title=Dysnomia, the moon of Eris |author=Mike Brown |work=Caltech |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html |date=2007 |access-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717010420/http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html |archive-date=2012-07-17 |url-status=live }}</ref> en ’n goed bepaalde baan wat dit nooit nader aan die Aarde bring as 5,5&nbsp;miljard&nbsp;km nie.<ref name=jpldata>{{cite web|date=2006-10-04|title=JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313)|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris|access-date=2011-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512174607/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris|archive-date=2011-05-12|url-status=live}}</ref> Sedna is 'n dwergplaneet wat effens kleiner as Pluto is<ref name=spitzer>{{cite book |title=The Solar System Beyond Neptune |chapter=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope |author=John Stansberry |display-authors=4 |author2=Will Grundy |author3=Mike Brown |author4=Dale Cruikshank |author5=John Spencer |author6=David Trilling |author7=Jean-Luc Margot |publisher=University of Arizona press |chapter-url=http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf |arxiv=astro-ph/0702538v2 |editor=M. Antonietta Barucci |editor2=Hermann Boehnhardt |editor3=Dale P. Cruikshank |date=2008 |isbn=978-0-8165-2755-7 |pages=161–179 |bibcode=2008ssbn.book..161S |access-date=2018-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025032659/http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf |archive-date=2012-10-25 |url-status=live }}</ref> en kom nooit nader aan die Aarde as 11,4&nbsp;miljard&nbsp;km nie.<ref>{{cite journal|title=The Surface of Sedna in the Near-infrared|author=Chadwick A. Trujillo|author2=M. E. Brown|author3=D. L. Rabinowitz|journal= Bulletin of the American Astronomical Society|volume= 39|page=510|date=2007|bibcode= 2007DPS....39.4906T}}</ref> Mike Brown glo die verwarring spruit uit die feit dat beide die werklike Sedna en die denkbeeldige Nibiru uiters elliptiese wentelbane het. ===Tyche=== Ander het dit verbind met [[Tyche (hipotetiese planeet)|Tyche]],<ref name=tyche>{{cite web|title=Ask an Astrobiologist:Tyche|author=David Morrison|publisher=NASA|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2011/03/03/1879/|access-date=2014-12-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213153430/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2011/03/03/1879/|archive-date=2014-12-13}}</ref> die naam wat deur John Matese en Daniel Whitmire van die Universiteit van Louisiana by Lafayette voorgestel is vir ’n voorwerp wat hulle glo die wentelbane van komete in die Oortwolk beïnvloed.<ref>{{cite news|title=Scientists, telescope hunt massive hidden object in space|author=Jim Kavanagh|publisher=[[CNN]]|date=2011-02-15|url=http://news.blogs.cnn.com/2011/02/15/scientists-telescope-hunt-massive-hidden-object-in-space/?hpt=C2|access-date=2011-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323222352/http://news.blogs.cnn.com/2011/02/15/scientists-telescope-hunt-massive-hidden-object-in-space/?hpt=C2|archive-date=2011-03-23|url-status=dead}}</ref> In Februarie 2011 het Whitmire en sy kollegas hulle hipotese oor die voorwerp wat hulle “Tyche” genoem het, aan die publiek voorgelê in ’n artikel in ''The Independent''. Daarin beweer hulle bewyse vir sy bestaan sou gevind word sodra data van die [[WISE-teleskoop]] saamgestel is, wat tot ’n toename in oproepe na sterrekundiges gelei het.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/science/up-telescope-search-begins-for-giant-new-planet-2213119.html|title=Up telescope! Search begins for giant new planet|author=Paul Rodgers|date=2011|newspaper=[[The Independent]]|access-date=2016-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415195954/http://www.independent.co.uk/news/science/up-telescope-search-begins-for-giant-new-planet-2213119.html|archive-date=2016-04-15|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=No, there's no proof of a giant planet in the outer solar system|author=Phil Plait|publisher=Discover Magazine|url=http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2011/02/14/no-theres-no-proof-of-a-giant-planet-in-the-outer-solar-system/#.VxHof_krKUm|date=2011|access-date=2016-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416222414/http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2011/02/14/no-theres-no-proof-of-a-giant-planet-in-the-outer-solar-system/#.VxHof_krKUm|archive-date=2016-04-16|url-status=live}}</ref> Die naam, wat kom van die “goeie suster” van die Griekse godin Nemesis, is gekies om dit van die soortgelyke Nemesis-hipotese te onderskei, aangesien Matese en Whitmire nie glo hulle voorwerp hou ’n bedreiging vir die Aarde in nie.<ref>{{Cite journal | title=Persistent evidence of a jovian mass solar companion in the Oort cloud |author=John J. Matese |author2=Daniel Whitmire |name-list-style=amp| journal=Icarus |date=2011 |volume=211 |issue=2 |pages=926–938 |doi=10.1016/j.icarus.2010.11.009|arxiv=1004.4584 |bibcode=2011Icar..211..926M|s2cid=44204219 }}</ref> Die voorwerp, indien dit bestaan, sou ook (nes Nemesis) ’n wentelbaan hê wat honderde kere langer is as dié wat vir Nibiru voorgestel word, en sou nooit naby die binneste Sonnestelsel kom nie.<ref name=tyche/> In Maart 2014 het Nasa aangekondig die WISE-opname sluit die bestaan van Tyche soos dit deur sy voorstanders gedefinieer word, uit.<ref name="NASA-20140307">{{cite web |last1 = Clavin |first1 = Whitney |last2 = Harrington |first2 = J.D. |title = NASA's WISE Survey Finds Thousands of New Stars, But No 'Planet X' |url = http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-075 |date = 7 March 2014 |work = [[Nasa]] |access-date = 2014-12-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141214023543/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-075 |archive-date = 2014-12-14 |url-status = live }}</ref> ===Komeet Elenin=== Sommige het Nibiru verbind met [[Komeet Elenin]],<ref name=ele/> ’n langperiodekomeet wat op 10 Desember 2010 deur die [[Rusland|Russiese]] sterrekundige Leonid Elenin ontdek is.<ref name="MPEC2010-X101">{{cite web |date=2010-12-12 |title=MPEC 2010-X101: COMET C/2010 X1 (ELENIN) |publisher=IAU Minor Planet Center |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10XA1.html |access-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305085025/http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10XA1.html |archive-date=2011-03-05 |url-status=live }}</ref> Op 16 Oktober 2011 het Elenin sy naaste nadering van die Aarde gemaak op ’n afstand van 0,2338&nbsp;AE (34&nbsp;980&nbsp;000&nbsp;km),<ref name=jpl-x1>{{cite web |title=JPL Close-Approach Data: C/2010 X1 (Elenin) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=C/2010+X1;cad=1#cad |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131133344/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=C/2010+X1;cad=1#cad |archive-date=2012-01-31 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title='Doomsday' Comet Elenin: A Threat No More|author=C. Genalyn|work=International Business Times|date=2011|url=http://www.ibtimes.com.au/doomsday-comet-elenin-threat-no-more-1287555|access-date=2011-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317035920/http://www.ibtimes.com.au/doomsday-comet-elenin-threat-no-more-1287555|archive-date=2018-03-17|url-status=live}}</ref> wat effens nader is as die planeet [[Venus]].<ref name=venus-nssdc>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html|title=Venus Fact Sheet|publisher=NASA|author=David R. Williams|date=2005-04-15|access-date=2011-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html|archive-date=2016-03-08|url-status=live}}</ref> Nietemin het bewerings op samesweringwebtuistes in die aanloop tot die nadering versprei dat dit op ’n botsingskoers was, dat dit so groot soos Jupiter of selfs ’n bruindwerg was, en selfs dat die naam van die ontdekker, Leonid Elenin, eintlik kode was vir ELE, of ’n uitwissingsvlakvoorval ('''''e'''xtinction '''l'''evel '''e'''vent'').<ref name=ele>{{cite web|title=Comet Elenin|publisher=NASA Ask An Astrobiologist|author=David Morrison|date=2011|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2011/02/17/1874/|access-date=2011-04-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213154949/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2011/02/17/1874/|archive-date=2014-12-13}}</ref> [[Beeld:Composite image of Comet ISON; April 2013.jpg|thumb|230px|'n Saamgestelde foto van [[Komeet Ison]], wat gelei het tot verskeie bewerings van [[VVV|VVV's]].]] ===Komeet Ison=== Op 21 September 2012 het Vitali Nevski en Artyom Novichonok, met behulp van die Internasionale Wetenskaplike Optiese Netwerk van teleskope (Ison), die komeet C/2012&nbsp;S1 ontdek, bekend as “[[Komeet Ison]]”.<ref name="Trigo-Rodriguez2013">{{cite conference |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2013/pdf/1576.pdf |title=Post-discovery Photometric Follow-up of Sungrazing Comet C/2012 S1 ISON |conference=44th Lunar and Planetary Science Conference. 18–22 March 2013. The Woodlands, Texas |vauthors=Trigo-Rodríguez JM, Meech KJ, Rodriguez D, Sánchez A, Lacruz J, Riesen TE|date=2013 |id=#1576 |access-date=2013-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730165647/http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2013/pdf/1576.pdf |archive-date=2013-07-30 |url-status=live }}</ref> Sy baan sou dit na verwagting op 26 Desember 2013 binne 0,429&nbsp;AE (64&nbsp;200&nbsp;000&nbsp;km) van die Aarde bring.<ref name="jpl-s1">{{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2012S1;cad=1#cad |title=JPL Close-Approach Data: C/2012 S1 (ISON) |work=NASA.gov |access-date=25 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329012307/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2012S1;cad=1#cad |archive-date=2013-03-29 |url-status=live }}</ref> Nietemin het sommige aanhangers dit met die Nibiru-ramp verbind en beweer dit sou op dié datum die Aarde tref, of dat dit sou opbreek en stukke daarvan die Aarde sou tref.<ref name=ison>{{cite news|title=Debunking Comet ISON Conspiracy Theories (No, ISON is Not Nibiru)|author=David Dickenson|work=Universe Today|date=2013|url=http://www.universetoday.com/101798/debunking-comet-ison-conspiracy-theories-no-ison-is-not-nibiru/|access-date=2013-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031212907/http://www.universetoday.com/101798/debunking-comet-ison-conspiracy-theories-no-ison-is-not-nibiru/|archive-date=2013-10-31|url-status=live}}</ref> Op 30 April 2013 het die [[Hubble-ruimteteleskoop]] drie foto’s van die komeet oor ’n tydperk van 12 uur geneem en as ’n saamgestelde beeld in Hubble se argief gepubliseer.<ref>{{cite web|title=What's Going On With This Comet ISON Image?|publisher=NASA|url=http://hubblesite.org/hubble_discoveries/comet_ison/blogs/what-s-going-on-with-the-comet-c-2012-s1-ison-images|date=2013|access-date=2013-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130911055214/http://hubblesite.org/hubble_discoveries/comet_ison/blogs/what-s-going-on-with-the-comet-c-2012-s1-ison-images|archive-date=2013-09-11 |url-status=live}}</ref> Aanhangers het dit as “fragmente” van die komeet geïdentifiseer<ref name=ison/> en gegis dat die komeet in drie stukke opgebreek het, of selfs dat dit ’n [[VVV]] was.<ref>{{cite web|title=Is Comet ISON a UFO? Hubble's scientists do a reality check|author=Alan Boyle|work=NBC News|url=http://www.nbcnews.com/science/comet-ison-ufo-hubbles-scientists-do-reality-check-8C11098818|date=2013|access-date=2013-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908153928/http://www.nbcnews.com/science/comet-ison-ufo-hubbles-scientists-do-reality-check-8C11098818|archive-date=2013-09-08|url-status=live}}</ref> Nadat Ison op 28 November verby sy [[perihelium]] is, het dit vinnig begin vervaag, wat baie laat vermoed het dat dit vernietig is toe dit by die Son verbygegaan het. Hoewel ’n dowwe oorblyfsel uiteindelik weer agter die Son uitgekom het, is dit oor die algemeen as ’n stofwolk beskou eerder as ’n soliede voorwerp.<ref>{{cite web|title=Comet ISON Wrap Up|publisher=The Planetary Society|author=Bruce Betts|url=http://www.planetary.org/blogs/bruce-betts/20131205-comet-ison-wrap-up.html|date=2013|access-date=2013-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209061119/http://www.planetary.org/blogs/bruce-betts/20131205-comet-ison-wrap-up.html|archive-date=2013-12-09|url-status=live}}</ref> Op 2 Desember 2013 is amptelik aangekondig dat Komeet Ison heeltemal gedisintegreer het.<ref name="CIOC131202">{{cite web |url=http://campaigner/karl/in-memoriam |title=In Memoriam |publisher=CIOC |author=Karl Battams |date=2 December 2013 |access-date=2 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203133703/http://www.isoncampaign.org/karl/in-memoriam |archive-date=2013-12-03 |url-status=live }}</ref> [[Beeld:Planet nine artistic plain.png|thumb|230px|'n Kunstenaar se voorstelling van [[Planeet Nege]] as ’n ysreus wat die sentrale [[Melkweg]] verduister, met die [[Son]] in die verte.<ref name=findplanet9>{{cite web |date=20 January 2016 |title=Where is Planet Nine? |url=http://www.findplanetnine.com/p/blog-page.html |website=The Search for Planet Nine |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130091255/http://www.findplanetnine.com/p/blog-page.html |archive-date=30 January 2016 |url-status=live}}</ref> Neptunus se baan word as ’n klein ellips om die Son getoon.]] ===Planeet Nege=== In Maart 2014 het die sterrekundiges Chad Trujillo en Scott Sheppard ’n artikel in die wetenskaplike joernaal ''Nature'' gepubliseer waarin hulle aangevoer het die skynbare groepering van die argumente van perihelium van verre trans-Neptunus-voorwerpe dui op die bestaan van ’n groot trans-Neptunus-planeet.<ref>{{cite journal|title=A Sedna-like body with a perihelion of 80 astronomical units|author=Chadwick Trujillo|author2=Scott Sheppard|name-list-style=amp |journal=Nature|volume=507|issue=7493|pages=471–474|date=27 March 2014|doi=10.1038/nature13156|pmid=24670765|bibcode=2014Natur.507..471T|s2cid=4393431}}</ref> Op 20 Januarie 2016 het Mike Brown en Konstantin Batygin aangekondig hulle bevestig Trujillo en Sheppard se bevindings en dat hulle glo die planeet (wat hulle “[[Planeet Nege]]” genoem het) sou ’n massa hê van ongeveer tien keer dié van die Aarde en ’n [[Ellips|halwe lengteas]] van ongeveer 400 - 1&nbsp;500&nbsp;AE (60-225&nbsp;miljard&nbsp;km).<ref>{{cite journal|title=Evidence for a distant giant planet in the Solar system|author=Konstantin Batygin|author2= Michael E Brown|date=20 January 2016|journal=The Astronomical Journal|volume=151|number=2|doi=10.3847/0004-6256/151/2/22|pages=22|bibcode=2016AJ....151...22B|arxiv = 1601.05438 |s2cid=2701020 |doi-access=free }}</ref> Aanhangers van die Nibiru-ramp het onmiddellik aangevoer dit bewys hulle bewerings. Sterrekundiges het egter daarop gewys dat die planeet, indien dit bestaan, ’n perihelium van sowat 200&nbsp;AE (30&nbsp;miljard&nbsp;km) sou hê.<ref>{{cite news|title=Planet Nine isn't a Death Star or the killer planet 'Nibiru.' It may not even exist.|author=Joel Achenbach|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/01/21/planet-nine-isnt-the-mythical-nibiru-it-may-not-even-exist/|date=2016|newspaper=The Washington Post|access-date=2016-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121155223/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/01/21/planet-nine-isnt-the-mythical-nibiru-it-may-not-even-exist/|archive-date=2016-01-21|url-status=live}}</ref> In Oktober 2017 het die wetenskapskrywer Pat Brennan geskryf die planeet sou geen kans hê om ooit met die Aarde te bots nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=6964|title=The Super-Earth that Came Home for Dinner|website=NASA/JPL|access-date=2020-01-22}}</ref> ==Openbare reaksie== Die impak van die openbare vrees vir die Nibiru-ramp is veral deur professionele sterrekundiges gevoel. In 2008 het Mike Brown gesê Nibiru is die mees algemene [[pseudowetenskap|skynwetenskaplike]] onderwerp waaroor hy uitgevra word.<ref name=mike/> Voor sy aftrede ná 2012 het David Morrison, direkteur van die [[SETI]]-instituut en 'n senior wetenskaplike by Nasa gesê hy het 20 tot 25 e-posse per week ontvang oor die naderende koms van Nibiru: Sommige mense was bang; ander was kwaad en het hom daarvan beskuldig dat hy deel van ’n sameswering is om die waarheid van die naderende apokalips van die publiek weg te steek. Nog ander het gevra of hulle hulleself, hulle kinders of hulle troeteldiere moet doodmaak.<ref name=morrison/> Die helfte van dié e-posse was van buite die VSA.<ref name=morrison2/> Die wetenskapskrywer Govert Schilling het opgemerk: “Planetêre wetenskaplikes word tot wanhoop gedryf deur {{nowrap|Nibiru…}} En dit is nie verbasend nie; jy bestee soveel tyd, energie en kreatiwiteit aan fassinerende wetenskaplike navorsing, en bevind jouself op die spoor van die ongelooflikste en interessantste dinge, en al waaroor die algemene publiek bekommerd is, is ’n mal teorie oor kleitablette, gode-ruimtevaarders en ’n planeet wat nie bestaan nie.”<ref name=govert>{{cite book|title=The Hunt For Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto|year=2009|author=Govert Schilling |publisher=Copernicus Books|page=111|isbn=978-0-387-77804-4}}</ref> In 2012 het die fisikus professor Brian Cox op [[Twitter]] geskryf: “As enigiemand my weer oor ‘Nibiru’ die denkbeeldige nonsensplaneet uitvra, sal ek hulle oor hulle irrasionele koppe slaan met [[Isaac Newton|Newton]] se [[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica|''Principia’’]].”<ref>{{cite tweet|user=ProfBrianCox|author=Brian Cox|number=267912728969089024|date=12 November 2012|title=If anyone else asks me about "Nibiru" the imaginary bullshit planet I will slap them around their irrational heads with Newton's Principia}}</ref> Nasa moet gereeld oorweeg of hulle op sulke bewerings moet reageer. Die waarde daarvan om die publiek gerus te stel, word opgeweeg teen die risiko om verdere blootstelling aan ’n heeltemal onwetenskaplike idee te gee.<ref name=skepcheck/> Voor 2012 het Morrison gesê hy hoop die nieverskyning van Nibiru sal as ’n leermoment vir die publiek dien, om hulle oor “rasionele denke en snertwaarnemings” te leer, maar hy twyfel of dit sal gebeur.<ref name=morrison>{{cite web|title=Armageddon from Planet Nibiru in 2012? Not so fast|author=David Morrison|publisher=Discovery Channel|date=2008|url=http://dsc.discovery.com/space/my-take/nibiru-armageddon-david-morrison.html|access-date=2009-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090324235550/http://dsc.discovery.com/space/my-take/nibiru-armageddon-david-morrison.html|archive-date=2009-03-24|url-status=live}}</ref> Tydens die herlewing in 2017 het Morrison gesê die Nibiru-verskynsel “hou aan om oor en oor op te duik” ten spyte van sy aanvanklike aanname dat dit van korte duur sou wees.<ref>{{cite news|author=Avi Selk|title=Please stop annoying this NASA scientist with your ridiculous Planet X doomsday theories|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/11/18/please-stop-annoying-this-nasa-scientist-with-your-ridiculous-planet-x-doomsday-theories/|newspaper=The Washington Post|access-date=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228170417/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/11/18/please-stop-annoying-this-nasa-scientist-with-your-ridiculous-planet-x-doomsday-theories/|archive-date=2017-12-28|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Nibiru cataclysm}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hipotetiese planete]] [[Kategorie:Skynwetenskappe]] a2xmpp1xkmr3zn9b9v6wen3bpesza7b 2892885 2892884 2026-04-11T22:23:35Z BurgertB 2401 Klaar 2892885 wikitext text/x-wiki [[Beeld:V838 Mon HST.jpg|thumb|250px|Die [[veranderlike ster]] V838 Monocerotis, vergesel van 'n ligeggo, is al verkeerdelik uitgebeeld as 'n naderende [[planeet]] of [[bruindwerg]] in 'n botsingsbaan met die [[Aarde]].]] Die '''Nibiru-ramp''' is 'n veronderstelde rampspoedige botsing of amperbotsing tussen die [[Aarde]] en 'n groot [[Planeet|planetêre]] voorwerp wat volgens sekere groepe in die 21ste eeu sal plaasvind. Mense wat in dié oordeelsdagvoorval glo, verwys gewoonlik na die voorwerp as "[[Nibiru]]" of "[[Planeet X]]". Die idee is in 1995 die eerste keer opgehaal deur Nancy Lieder,<ref>{{cite web|title=A Guarantee: The World Will Not End On Friday|author=Marcelo Gleiser|publisher=[[National Public Radio]]|url=https://www.npr.org/blogs/13.7/2012/12/19/167530202/a-guarantee-the-world-will-not-end-on-friday|date=2012|access-date=2013-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130410043958/http://www.npr.org/blogs/13.7/2012/12/19/167530202/a-guarantee-the-world-will-not-end-on-friday|archive-date=2013-04-10|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Natalie Wolchover|title=Scientists reject impending Nibiru-Earth collision|publisher=NASA|url=http://lunarscience.nasa.gov/articles/scientists-reject-impending-nibiru-earth-collision|access-date=2014-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213044647/http://lunarscience.nasa.gov/articles/scientists-reject-impending-nibiru-earth-collision/|archive-date=2014-12-13|url-status=live}}</ref> stigter van die webtuiste ZetaTalk. Lieder beweer sy is 'n kontakpersoon met die vermoë om boodskappe van [[buiteaardse lewe|buiteaardse wesens]] van die Zeta Reticuli-stergroep te ontvang deur 'n inplanting in haar [[brein]]. Sy beweer sy is gekies om die [[mens]] te waarsku die voorwerp sou in Mei 2003 deur die binneste [[Sonnestelsel]] beweeg (hoewel dié datum later uitgestel is) en dat dit die Aarde 'n rampspoedige poolverskuiwing sou laat ondergaan wat die grootste deel van die mensdom sou uitwis.<ref>{{cite web|title=Nancy Lieder's biography|author=Nancy Lieder|publisher=ZetaTalk|url=http://zetatalk.com/nancybio.htm|access-date=2014-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022155359/http://www.zetatalk.com/nancybio.htm|archive-date=2014-10-22|url-status=live}}</ref> Die voorspelling het daarna verder as Lieder se webtuiste versprei en is deur talle oordeelsdaggroepe op die [[internet]] omarm. Sedert 2012 het meldings van die Nibiru-ramp dikwels weer in die populêre media verskyn, gewoonlik gekoppel aan nuusmakende sterrekundige voorwerpe soos [[C/2012 S1|Komeet Ison]] of [[Planeet Nege]]. Hoewel die naam "Nibiru" afgelei is van die werke van die "[[Antieke ruimtevaarders|antieke ruimtevaarder]]"-skrywer [[Zecharia Sitchin]] en sy vertolkings van [[Babilon]]iese en [[Sumer]]iese mitologie, het hy enige verband tussen sy werk en verskeie bewerings van ’n komende apokalips ontken. ’n Voorspelling deur die selfverklaarde "Christelike numeroloog" David Meade dat die Nibiru-ramp op 23 September 2017 sou plaasvind, het uitgebreide mediaberiggewing ontvang. Die idee dat ’n planeetgroot voorwerp in die nabye toekoms met die Aarde sal bots of naby daaraan sal verbybeweeg, word nie deur enige [[wetenskap]]like bewyse ondersteun nie en is deur [[sterrekundige]]s en [[Planetologie|planetêre wetenskaplikes]] as [[pseudowetenskap|skynwetenskap]] en ’n internetbedrogspul verwerp.<ref name="NASA2012dec22">{{cite web |title=Beyond 2012: Why the World Didn't End |date=2012-12-22 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/topics/earth/features/2012.html |access-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222054800/http://www.nasa.gov/topics/earth/features/2012.html |archive-date=2011-02-22 |url-status=live }}</ref> Só ’n voorwerp sou die [[Wentelbaan|wentelbane]] van die planete in so ’n mate ontwrig het dat die uitwerking daarvan vandag maklik waarneembaar sou gewees het.<ref name=youtube>{{cite web|title=The Truth About Nibiru|publisher=NASA|work=Solar System Exploration Research Virtual Institute|date=October 21, 2011 |url=https://www.youtube.com/watch?v=1TIy-t48uU0|access-date=2018-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310103840/https://www.youtube.com/watch?v=1TIy-t48uU0|archive-date=2018-03-10|url-status=live}}</ref> Sterrekundiges het baie planete anderkant [[Neptunus]] veronderstel, en hoewel die bestaan van baie weerlê is, is daar sommige wat moontlik bly, soos [[Planeet Nege]]. Al die huidige hipoteses beskryf planete in wentelbane wat hulle deurgaans ver buite [[Neptunus]] sou hou, selfs wanneer hulle op hulle naaste aan die [[Son]] is. ==Geskiedenis== ===Nancy Lieder en ZetaTalk=== Die idee van die Nibiru-ramp het ontstaan by Nancy Lieder, ’n vrou van [[Wisconsin]] wat beweer sy is as kind gekontak deur grys buiteaardse wesens genaamd "Zetane" (van Zeta Reticuli), wat ’n kommunikasietoestel in haar brein ingeplant het. In 1995 het sy die webtuiste ZetaTalk begin om haar idees te versprei.<ref name=Molloy>{{cite news|author=Mark Molloy|title=Nibiru: How the nonsense Planet X Armageddon and Nasa fake news theories spread globally|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/21/nibiru-nonsense-planet-x-armageddon-nasa-fake-news-theories/|publisher=[[The Daily Telegraph]]|date=22 September 2017|access-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922232416/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/21/nibiru-nonsense-planet-x-armageddon-nasa-fake-news-theories/|archive-date=2017-09-22|url-status=live|newspaper=The Telegraph}}</ref> [[Beeld:Nancy Lieder 2.jpg|thumb|220px|links|Nancy Lieder in Junie 2013.]] Sy het vir die eerste keer openbare aandag op internetnuusgroepe getrek tydens die opbou na [[Komeet Hale-Bopp]] se [[perihelium]] (die naaste nadering van die Son) in 1997. Sy het verklaar, en beweer dat sy namens die Zetane praat:<ref name=zeta>{{cite web|title=ZetaTalk Hale–Bopp|author=Nancy Lieder|date=1995|url=http://www.zetatalk.com/poleshft/p46.htm|access-date=2015-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330103914/http://zetatalk.com/poleshft/p46.htm|archive-date=2016-03-30|url-status=live}}</ref> "Die Hale-Bopp-komeet bestaan nie. Dit is ’n bedrog, gepleeg deur dié wat die wemelende massas rustig wil hou totdat dit te laat is. Hale-Bopp is niks meer as ’n verafgeleë [[ster]] nie, en dit sal nie nader beweeg nie."<ref name=zeta/> Sy het beweer die Hale-Bopp-storie is geskep om mense se aandag af te lei van die naderende groot planetêre voorwerp, "Planeet X", wat binnekort by die Aarde sou verbybeweeg en die beskawing sou vernietig.<ref name=zeta/> Nadat Hale-Bopp se perihelium dit as een van die helderste en langste waargenome komete van die afgelope eeu bevestig het,<ref>{{cite journal | vauthors = Kidger MR, Hurst G, James N | date=2004 | journal = Earth, Moon, and Planets | volume = 78 | issue=1–3 | pages = 169–177 | title = The Visual Light Curve Of C/1995 O1 (Hale–Bopp) From Discovery To Late 1997 | doi=10.1023/A:1006228113533 | bibcode=1997EM&P...78..169K| s2cid=120776226 }}</ref> het Lieder die eerste twee sinne van haar aanvanklike verklaring van haar webtuiste verwyder, hoewel dit steeds in [[Google]] se argiewe gevind kan word.<ref name=zeta/> Haar bewerings het uiteindelik die ''[[New York Times]]'' gehaal.<ref>{{cite news|title=Comets Breed Fear, Fascination and websites|author=George Johnson|url=https://www.nytimes.com/1997/03/28/us/comets-breed-fear-fascination-and-web-sites.html?sec=health&spon=&pagewanted=all|access-date=2009-09-27|work=The New York Times|date=1997-03-28|archive-url=https://archive.today/20120526002013/http://www.nytimes.com/1997/03/28/us/comets-breed-fear-fascination-and-web-sites.html?sec=health&spon=&pagewanted=all|archive-date=2012-05-26|url-status=live}}</ref> Lieder het Planeet X beskryf as ongeveer vier keer so groot soos die Aarde, en gesê sy naaste nadering sou op 27 Mei 2003 plaasvind, wat sou veroorsaak dat die Aarde se rotasie vir presies 5,9 aarddae sou ophou. Dit sou gevolg word deur die destabilisering van die Aarde se pole in ’n poolverskuiwing wat veroorsaak sou word deur die magnetiese aantrekking tussen die Aarde se kern en die magnetisme van die verbygaande planeet. Dit sou op sy beurt die Aarde se magnetiese kern ontwrig en lei tot die verplasing van die Aarde se kors.<ref>{{cite web|title=Pole Shift Date of May 27, 2003|author=Nancy Lieder|publisher=ZetaTalk|url=http://www.zetatalk.com/index/psdate1.htm|access-date=2009-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102111326/http://zetatalk.com/index/psdate1.htm|archive-date=2010-01-02|url-status=live}}</ref> Nadat die 2003-datum sonder enige voorval verbygegaan het, het Lieder gesê dit is bloot ’n "wit leuen ... om die establishment te flous".<ref>{{cite web|title=Pole Shift in 2003 Date|date=2003|publisher=ZetaTalk|author=Nancy Lider|url=http://www.zetatalk.com/index/psdate.htm|access-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227075107/http://www.zetatalk.com/index/psdate.htm|archive-date=2009-02-27|url-status=live}}</ref> Sy het geweier om die ware datum bekend te maak en gesê dit sou aan dié in mag genoeg tyd gee om [[krygswet]] af te kondig en mense in stede vas te keer tydens die verskuiwing, wat tot hulle dood sou lei.<ref>{{cite web|title=ZetaTalk: White Lie|author=Nancy Lieder|date=2003|publisher=ZetaTalk|url=http://www.zetatalk.com/index/psdate2.htm|access-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304012730/http://www.zetatalk.com/index/psdate2.htm|archive-date=2009-03-04|url-status=live}}</ref> ===Zecharia Sitchin en Sumer=== [[Beeld:Winged_sun_sharpe.png|thumb|250px|Die "Gevleuelde Son van Thebe" uit ''Egyptian Mythology and Egyptian Christianity'', in 1863 deur Samuel Sharpe geskryf. Aanhangers van die Nibiru-ramphipotese noem dit dikwels as 'n antieke voorstelling van Nibiru.<ref name="winged"/>]] Hoewel Lieder aanvanklik na die voorwerp as "Planeet X" verwys het, is dit later verbind met [[Nibiru]], 'n planeet uit die werk van die [[Antieke ruimtevaarders|antieke ruimtevaarder]]-voorstander [[Zecharia Sitchin]], veral sy boek ''The 12th Planet''. Volgens Sitchin se begrip van antieke [[Mesopotamië|Mesopotamiese]] godsdienstige tekste, wat blykbaar berus op 'n verkeerde begrip van Sumeriese tekste,<ref>{{cite book |last1=Feder |first1=Kenneth L. |title=Encyclopedia of Dubious Archaeology: From Atlantis to the Walam Olum |date=2010 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-37918-5 |pages=243–244 |url=https://books.google.com/books?id=xmDnhPNLwYwC&dq=Ken+feder,+encyclopedia+of+dubious+archaeology+Sitchin&pg=PA243 |access-date=22 January 2022 |language=en}}</ref><ref name="Pilkington">[http://www.forteantimes.com/features/articles/199/zechariah_sitchin.html Zechariah Sitchin] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117164717/http://www.forteantimes.com/features/articles/199/zechariah_sitchin.html |date=2007-11-17 }}, Mark Pilkington, ''Fortean Times'', Augustus 2003.</ref> steek 'n reuseplaneet (met die naam Nibiru of [[Mardoek]]) die Aarde elke 3&nbsp;600 jaar verby, en dit stel sy bewoners in staat om met die mensdom in wisselwerking te tree.<ref name="Fritze">{{cite book|author=Ronald H. Fritze|date=2009|title=Invented Knowledge: False History, Fake Science and Pseudo-Religions|url=https://books.google.com/books?id=l2BrqdFg5AkC&q=Pseudohistorylocation%3D|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-86189-430-4|pages=210–214}}</ref> Sitchin het dié wesens geïdentifiseer as die Anunnaki in die Sumeriese mitologie, en het beweer hulle was die mens se eerste gode.<ref>{{cite book|title=The 12th Planet|author=Zecharia Sitchin|publisher=Harper|date=1976|page=120|isbn=978-0-939680-88-7}}</ref><ref name="Fritze"/> Lieder het die verband tussen Nibiru en Planeet&nbsp;X in 1996 op haar webtuiste genoem. ("Planeet&nbsp;X bestaan nie; dit is die 12de planeet, dieselfde ding".)<ref name=sitch>{{cite web|title=Planet X|publisher=ZetaTalk|url=http://www.zetatalk.com/science/s58.htm|date=1996|access-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090514031345/http://www.zetatalk.com/science/s58.htm|archive-date=2009-05-14|url-status=live}}</ref> Sitchin, wat in 2010 dood is, het enige verband tussen sy werk en Lieder se bewerings ontken. In 2007 het hy, deels uit reaksie op Lieder se bewerings, 'n boek gepubliseer met die naam ''The End of Days''. Daarin sê hy die laaste verbygang van Nibiru by die Aarde was in 556&nbsp;v.C. Dit sou beteken dit sou omstreeks 2900&nbsp;n.C. weer hier verbykom, as 'n mens sy wentelperiode van 3&nbsp;600 jaar in ag neem.<ref>{{cite book|author=Zacharia Sitchin|title=The End of Days: Armageddon and Prophecies of the Return|publisher=William Morrow|date=2007|page= 316|isbn=978-0-06-123921-2}}</ref> Moderne aanhangers van die Nibiru-ramphipotese haal dikwels die simbool van die "gevleuelde son" aan asof dit Nibiru verteenwordig. Hulle glo de planeet sal soos 'n "gevleuelde ster" lyk.<ref name="winged">{{cite magazine |date=June 16, 2017 |title=A Winged Star, The Nibiru Conspiracy, And Lazy Pseudoscience |first=Brian |last=Koberlein |magazine=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/briankoberlein/2017/06/16/a-winged-star-the-nibiru-conspiracy-and-lazy-pseudoscience/ |access-date=21 July 2021}}</ref> ===2012 en die Majas se kalender=== Hoewel Lieder self nie ’n nuwe datum vir die voorwerp se terugkeer gespesifiseer het nie, het baie groepe haar idee oorgeneem en hulle eie datums bepaal. Een datum wat dikwels genoem is, is 21 Desember 2012. Dié datum het baie apokaliptiese verbintenisse gehad, aangesien dit die einde van ’n siklus in die [[Maja]]s se kalender was. Verskeie skrywers het boeke gepubliseer wat die ramp met 2012 verbind het.<ref name=morrison2>{{cite web|title=Update on the Nibiru 2012 "Doomsday"|author=David Morrison|publisher=Skeptical Inquirer|url=http://www.csicop.org/si/show/update_on_the_nibiru_2012_doomsday|access-date=2009-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090928053840/http://www.csicop.org/si/show/update_on_the_nibiru_2012_doomsday|archive-date=2009-09-28|url-status=live}}</ref> Ten spyte daarvan dat dié datum verbygegaan het, hou baie webtuistes steeds vol Nibiru / Planeet&nbsp;X is op pad na die Aarde.<ref name=ison>{{cite news|title=Debunking Comet ISON Conspiracy Theories (No, ISON is Not Nibiru)|author=David Dickenson|work=Universe Today|date=2013|url=http://www.universetoday.com/101798/debunking-comet-ison-conspiracy-theories-no-ison-is-not-nibiru/|access-date=2013-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031212907/http://www.universetoday.com/101798/debunking-comet-ison-conspiracy-theories-no-ison-is-not-nibiru/|archive-date=2013-10-31|url-status=live}}</ref> In 2012 het Lieder beweer die [[Amerika]]anse president [[Barack Obama]] het vergeefs probeer om die teenwoordigheid van Nibiru naby die Son aan te kondig.<ref>{{cite web|title=ZetaTalk Newsletter|issue=316|author=Nancy Lieder|date=2012|url=http://www.zetatalk.com/newsletr/issue316.htm|access-date=2014-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210173225/http://www.zetatalk.com/newsletr/issue316.htm|archive-date=2014-12-10|url-status=live}}</ref> Ná 2012 het sy beweer verskeie wêreldleiers was van plan om die teenwoordigheid van Nibiru naby die Son op 20 Oktober 2014 aan te kondig. Twee weke ná die sogenaamde aankondigingsdatum het sy beweer dat dit nie plaasgevind het nie as gevolg van ontsteltenis onder die establishment.<ref>{{cite web|title=ZetaTalk Newsletter|issue=423|author=Nancy Lieder|date=2014|url=http://www.zetatalk.com/newsletr/issue423.htm|access-date=2014-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213031803/http://www.zetatalk.com/newsletr/issue423.htm|archive-date=2014-12-13|url-status=live}}</ref> ===Herlewing in 2017=== [[Beeld:Statue of Virgin Mary in the Cathedral of Strasbourg.jpg|200px|thumb|David Meade het geglo Nibiru se aankoms op 23 September 2017 is gekoppel aan ’n [[astrologie]]se interpretasie van die Vrou van die Apokalips in [[Openbaring]].<ref name="Gadiano">{{Cite web|author=Jerry Gadino|title=Great Pyramid Of Giza Shows 'Exact Date The World Will End'(September 23, 2017)|url=https://www.unilad.co.uk/news/great-pyramid-of-giza-shows-exact-date-the-world-will-end-and-its-soon/|access-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127004547/https://www.unilad.co.uk/news/great-pyramid-of-giza-shows-exact-date-the-world-will-end-and-its-soon/|archive-date=2018-01-27|url-status=live}}</ref>]] In 2017 het ’n samesweringsteoretikus en selfverklaarde "Christelike numeroloog" genaamd David Meade die Nibiru-ramp laat herleef deur dit aan verskeie gedeeltes uit die [[Bybel]] te koppel.<ref name=Guarino/> Meade het verklaar dié gedeeltes bevat geheime [[numerologie]]se kodes wat die presiese datum onthul waarop Nibiru sou aankom.<ref name="Bucher">{{cite web|author=Chris Bucher|title=Meade says he got September 23rd, 2017 prediction using numerical codes in the bible|url=https://heavy.com/news/2017/09/end-of-world-september-23-nibiru-theory-hoax-real-fake-earth/|year=2017|access-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122001112/https://heavy.com/news/2017/09/end-of-world-september-23-nibiru-theory-hoax-real-fake-earth/|archive-date=2018-01-22|url-status=live}}</ref> Hy het ook sy voorspellings geskoei op die geometrie van die [[Giza]]piramides.<ref name="Gadiano"/> Meade het aanvanklik voorspel Nibiru sou in Oktober 2017 aankom,<ref name=Guarino>{{cite news|author=Ben Guarino|title=Will the mysterious shadow planet Nibiru obliterate Earth in October? No.|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/01/05/will-the-mysterious-shadow-planet-nibiru-obliterate-earth-in-october-no/|newspaper=[[The Washington Post]]|publisher=Nash Holdings LLC|date=7 January 2017|access-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924001754/https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/01/05/will-the-mysterious-shadow-planet-nibiru-obliterate-earth-in-october-no/|archive-date=2017-09-24|url-status=live}}</ref> maar het later die datum na 23 September teruggeskuif.<ref>{{cite web|title=Conspiracy nuts claim an invisible rogue planet is going to bring about the Rapture|access-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131024756/https://www.salon.com/2017/09/18/this-saturday-an-invisible-rogue-planet-will-bring-about-the-rapture-maybe/|archive-date=2018-01-31|url-status=live|date=2017-09-18}}</ref> Die spesifieke fokus van sy voorspelling het gedraai om die Vrou van die Apokalips, wat verwys na ’n sogenaamd unieke konfigurasie op daardie datum van die Son, Maan en planete in die [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]].<ref name=vatican>{{cite web|title=Biblical Signs in the Sky? September 23, 2017|url=http://www.vofoundation.org/blog/biblical-signs-sky-september-23-2017/|year=2017|author=Christopher M. Graney|work=Vatican Observatory|access-date=2017-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923025203/http://www.vofoundation.org/blog/biblical-signs-sky-september-23-2017/|archive-date=2017-09-23|url-status=live}}</ref> Hy het die [[sonsverduistering]] van 21 Augustus 2017 as ’n voorteken aangehaal.<ref name="Muffitt">{{cite news|title=Will 2017 solar eclipse cause secret planet 'Nibiru' to destroy Earth next month? (No, but conspiracy theorists think so)|author=Eleanor Muffitt|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|year=2017|url=https://www.telegraph.co.uk/news/0/will-2017-solar-eclipse-cause-secret-planet-called-nibiru-destroy/|access-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815171355/http://www.telegraph.co.uk/news/0/will-2017-solar-eclipse-cause-secret-planet-called-nibiru-destroy/|archive-date=2017-08-15|url-status=live}}</ref> Meade se bewerings het groot aandag in die media ontvang.<ref name="Muffitt"/><ref name="Griffin">{{cite news|title=Is the world really about to come to an end? No, almost certainly not|author=Andrew Griffin|newspaper=[[The Independent]]|year=2017|url=https://www.independent.co.uk/news/science/world-end-apocalypse-locusts-swarm-eclipse-unilad-daily-star-planet-x-nibiru-a7868766.html|access-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817035427/http://www.independent.co.uk/news/science/world-end-apocalypse-locusts-swarm-eclipse-unilad-daily-star-planet-x-nibiru-a7868766.html|archive-date=2017-08-17|url-status=live}}</ref><ref name="Mack">{{cite web |first=Eric |last=Mack |title=The End Of The World Is Coming, But Not From Nibiru On September 23|url=https://www.forbes.com/sites/ericmack/2017/09/22/nibiru-planet-x-earth-2017-youtube-nasa/#a10b53c3054f |periodical=[[Forbes]] |date=22 September 2017 |access-date=22 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922171607/https://www.forbes.com/sites/ericmack/2017/09/22/nibiru-planet-x-earth-2017-youtube-nasa/#a10b53c3054f |archive-date=2017-09-22 |url-status=live}}</ref> Vals nuusstories het soos 'n veldbrand oor die internet versprei en niebestaande bevestigings deur [[Nasa]] aangevoer van Nibiru se bestaan op ’n baan "reguit op pad na die Aarde".<ref name=Molloy/> In werklikheid is Nasa se standpunt, en was dit nog altyd, dat Nibiru nie bestaan nie.<ref name=Molloy>{{cite news|author=Mark Molloy|title=Nibiru: How the nonsense Planet X Armageddon and Nasa fake news theories spread globally|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/21/nibiru-nonsense-planet-x-armageddon-nasa-fake-news-theories/|publisher=[[The Daily Telegraph]]|date=22 September 2017|access-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922232416/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/21/nibiru-nonsense-planet-x-armageddon-nasa-fake-news-theories/|archive-date=2017-09-22|url-status=live|newspaper=The Telegraph}}</ref> Meade het ook kritiek van mede-Christene ontvang; Ed Stetzer, wat vir ''Christianity Today'' geskryf het, het verklaar: "Daar bestaan nie iets soos ’n 'Christelike numeroloog' nie."<ref name=Stetzer/> Hy het Meade beskryf as ’n "uitgedinkte kenner in ’n uitgedinkte veld wat oor ’n uitgedinkte gebeurtenis praat".<ref name=Stetzer>{{cite web|author=Ed Stetzer|title=No, the World Won't End Next Week and There's No Such Thing as a Christian Numerologist|url=http://www.christianitytoday.com/edstetzer/2017/september/end-times-fake-news.html|website=christianitytoday.com|publisher=Christianity Today|date=16 September 2017|access-date=23 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922003339/http://www.christianitytoday.com/edstetzer/2017/september/end-times-fake-news.html|archive-date=2017-09-22|url-status=live}}</ref> Christopher M. Graney, ’n professor verbonde aan die Stigting van die Vatikaansterrewag, het opgemerk dat die sogenaamd unieke gebeurtenis in werklikheid redelik algemeen is en vier keer in die afgelope millennium voorgekom het.<ref name=vatican/> Sy teorieë oor 23 September is ook weerlê deur die ''[[Time (tydskrif)|Time]]''-skrywer Jeff Kluger.<ref>{{cite magazine|author=Jeff Kluger|title=Time Magazine Writer debunks David Meade theory, world will not end|magazine=TIME |date=September 19, 2017 |url=https://time.com/4948315/nibiru-end-of-the-world-2017-theory/|access-date=2017-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923010925/http://time.com/4948315/nibiru-end-of-the-world-2017-theory/|archive-date=2017-09-23|url-status=live}}</ref> Die [[Brasilië|Brasiliaanse]] sterrekundige Duília de Mello het sy voorspellings en veronderstellings as onsin bestempel en gesê Nibiru sou tydens die verduistering gesien gewees het en dat Meade berekenings gebruik het wat op die [[Gregoriaanse kalender]] gebaseer is.<ref>{{Cite web|title=It's not the end of the world this weekend|url=http://www.independentmail.com/story/news/2017/09/19/its-not-end-world-weekend/680797001/|date=2017-09-19|work=Independent Mail|first=Mike |last=Ellis|access-date=September 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804013952/https://www.independentmail.com/story/news/2017/09/19/its-not-end-world-weekend/680797001/|archive-date=2018-08-04|url-status=live}}</ref> Nadat sy voorspellings nie bewaarheid is nie, het Meade dit hersien en verklaar Nibiru sou op 5 Oktober 2017 aankom, nie op 23 September nie.<ref>{{cite web|title=Man who said world was ending Saturday changed his mind|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/09/22/man-who-said-world-ending-saturday-said-isnt-actually-ending/692907001/|newspaper=[[USA Today]]|publisher=Gannett Company|access-date=September 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922193340/https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/09/22/man-who-said-world-ending-saturday-said-isnt-actually-ending/692907001/|archive-date=2017-09-22|url-status=live}}</ref> Meade het aangekondig Nibiru sou op 5 Oktober die Son verduister, en dat [[Noord-Korea]], [[China]] en [[Rusland]] ’n gesamentlike [[kernoorlog|kernaanval]] op die Verenigde State sou loods.<ref name="Meadeebook">{{cite web|author=David Meade|title=Will Planet X Signal the Rapture?|url=https://www.ebookit.com/tools/pd/Bo/eBookIt/booktitle-Will-Planet-X-Signal-the-Rapture|website=ebookit.com|access-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131202/https://www.ebookit.com/tools/pd/Bo/eBookIt/booktitle-Will-Planet-X-Signal-the-Rapture|archive-date=2018-01-17|url-status=live}}</ref> Daarna sou die Aarde verwoes word deur ’n reeks [[aardbewing]]s van magnitude 9,8, die Aarde se [[Aardmagnetisme|magnetiese pole]] sou met 30 grade verskuif, die Verenigde State sou in twee verdeel word en Barack Obama sou vir 'n ongrondwetlike derde termyn tot president verkies word.<ref>{{cite web|author=David Meade|title=October 2017 and the 'End of Days'|url=http://planetxnews.com/2017/08/30/october-2017-end-days/|access-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131226/http://planetxnews.com/2017/08/30/october-2017-end-days/|archive-date=2018-01-17|url-status=dead|date=2017-08-30}}</ref> Meade het ook voorspel dat die sewejarige Groot Verdrukking waarvan in die Bybel vertel word, op 15 Oktober sou begin.<ref>{{cite web|author=Liam Trim|title=Sunday, October 15 will mark the start of Apocalypse if author David Meade is correct|url=http://www.somersetlive.co.uk/news/uk-world-news/planet-x-theory-sunday-october-629034|access-date=October 11, 2017|publisher=Somerset Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015025353/http://www.somersetlive.co.uk/news/uk-world-news/planet-x-theory-sunday-october-629034|archive-date=2017-10-15|url-status=live}}</ref> Toe Oktober aanbreek, het ’n ander apokaliptiese skrywer, Terral Croft, die aankoms van Nibiru vir 19 November voorspel, ’n voorspelling wat weer in die Britse poniekoerantpers berig is. Croft beskryf Nibiru as ’n "swart ster" aan die rand van die Sonnestelsel wat, eerder as om met die Aarde te bots, ’n apokaliptiese konjunksie met die Aarde sou vorm, wat tot massiewe aardbewings sou lei. Croft het beweer aardbewings het wêreldwyd toegeneem in die aanloop tot die konjunksie, hoewel ''[[The Washington Post]]'' vinnig daarop gewys het dat aardbewings oor die jaar in beide krag en frekwensie afgeneem het.<ref>{{cite news|title=Armageddon via imaginary planet has been pushed back – yet again – to November|author=Avi Selk|url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2017/10/28/armageddon-via-imaginary-planet-has-been-pushed-back-yet-again-to-november/|year=2017|newspaper=[[The Washington Post]]|publisher=Nash Holdings LLC|access-date=2017-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028194302/https://www.washingtonpost.com/amphtml/news/acts-of-faith/wp/2017/10/28/armageddon-via-imaginary-planet-has-been-pushed-back-yet-again-to-november/|archive-date=2017-10-28|url-status=dead}}</ref> ==Wetenskaplike verwerping== [[Beeld:American flag on house roof.jpg|thumb|220px|links|'n Lenssteurvlek teen 'n blou agtergrond, in die middel van die foto.]] Sterrekundiges verwerp die idee van Nibiru en het pogings aangewend om die publiek in te lig dat daar geen sodanige bedreiging vir die Aarde is nie.<ref>{{cite journal|author= Richard A. Kerr |title= Into the Stretch for Science's Point Man on Doomsday |journal=Science|pages= 928–9 |volume= 333 |date=2011-08-19|bibcode = 2011Sci...333..928K |doi = 10.1126/science.333.6045.928 |issue= 6045 |pmid= 21852465 }}</ref> Hulle wys daarop dat ’n voorwerp wat so naby aan die Aarde is, maklik met die blote oog sigbaar sou gewees het en 'n merkbare uitwerking op die wentelbane van die buitenste planete sou veroorsaak het.<ref name=Plait2003>{{cite web|title=The Planet X Saga: Science|author=Phil Plait|date=2003|url=http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/science.html#orbits|publisher=badastronomy.com|access-date=2009-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522180519/http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/science.html#orbits|archive-date=2009-05-22|url-status=live}} (hierdie bladsy hou verband met die aanvanklike veronderstelde aankoms in 2003, maar geld net so goed vir latere datums soos 2012)</ref> Die meeste foto’s wat veronderstel is om "Nibiru" langs die Son te wys, is lenssteurvlekke, vals beelde van die Son wat veroorsaak word deur weerkaatsings binne die lens.<ref name=lens>{{cite web|title=Nibiru and Doomsday 2012: Questions and Answers |author=David Morrison |publisher=Nasa |url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/intro/nibiru-and-doomsday-2012-questions-and-answers |access-date=2014-12-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606142712/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/intro/nibiru-and-doomsday-2012-questions-and-answers |archive-date=June 6, 2009 }}</ref> Bewerings dat die voorwerp agter die Son versteek is, is belaglik.<ref name=morrison2/> ’n Wentelbaan soos dié van Nibiru (binne die planetêre streek van die Sonnestelsel) is onversoenbaar met [[hemelmeganika]]. David Morrison, ’n ruimtenavorser van Nasa, verduidelik ná slegs een vorige verbygang van die Aarde, soos voorstanders beweer in Sumeriese tye gebeur het, sou die Aarde self nie meer in sy huidige byna sirkelvormige wentelbaan gewees het nie en waarskynlik sy [[Maan]] verloor het. As Nibiru ’n [[bruindwerg]] was, sou dit 'n selfs erger uitwerking gehad het, aangesien bruindwerge 'n baie groter [[massa]] het.<ref name=skepcheck/> Aangesien [[Pluto]] nou gereeld met amateurteleskope waargeneem word, sou enige reuseplaneet anderkant Pluto maklik deur ’n amateursterrekundige waargeneem kon word,<ref name=Plait2003/> en as so ’n voorwerp in die Sonnestelsel bestaan het, sou dit teen hierdie tyd al ’n miljoen keer deur die binneste Sonnestelsel beweeg het.<ref name=skepcheck>{{cite web|last1=Guests: David Morrison – Robert E. Bartholomew – Michael Brown|title=Big Picture Science Radio Show - Skeptic Check: Nibiru! (Again!)|url=https://www.seti.org/BiPiSci/SkepticCheckNibiruAgain|website=SETI (podsending)|access-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317102233/https://www.seti.org/BiPiSci/SkepticCheckNibiruAgain|archive-date=2018-03-17|url-status=dead}}</ref> [[Beeld:Carl Sagan Planetary Society.JPG|thumb|160px|[[Carl Sagan]].]] Die Amerikaanse sterrekundige Mike Brown merk op as hierdie voorwerp se wentelbaan was soos beskryf is, sou dit slegs ongeveer ’n miljoen jaar lank in die Sonnestelsel gebly het voordat [[Jupiter]] dit uitgeskop het, en selfs al het so ’n planeet bestaan, sou sy magneetveld geen uitwerking op die Aarde gehad het nie.<ref name=mike>{{cite web|title=I do not ♥ pseudo-science|author=Mike Brown|publisher=Mike Brown's planets|date=2008|url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/02/i-do-not-pseudo-science.html|access-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329230846/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/02/i-do-not-pseudo-science.html|archive-date=2009-03-29|url-status=live}}</ref> Lieder se bewerings dat die nadering van Nibiru die Aarde se rotasie sou laat ophou of sy as sou laat skuif, skend die wette van [[fisika]]. In sy weerlegging van Immanuel Velikovsky se ''Worlds in Collision'', wat ook die bewering gemaak het dat die Aarde se rotasie gestop en dan weer begin kan word, het [[Carl Sagan]] opgemerk "die energie wat nodig is om die Aarde te rem is nie genoeg om dit te smelt nie, hoewel dit ’n merkbare toename in temperatuur sou veroorsaak: Die oseane sou [tot] die kookpunt van water verhit word ... [Ook,] hoe begin die Aarde weer draai, teen ongeveer dieselfde rotasietempo? Die Aarde kan dit nie self doen nie, weens die Wet op die Behoud van [[Hoekmomentum]]."<ref>{{cite book|title=Scientists Confront Velikovsky|date=1977|author=Carl Sagan|chapter=An Analysis of ''Worlds in Collision'': Introduction|pages=[https://archive.org/details/ufosascientificd0000unse/page/45 45–63]|editor=Donald-W. Goldsmith|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-0961-5|chapter-url=https://archive.org/details/ufosascientificd0000unse/page/45}}</ref> In ’n onderhoud van 2009 met die Discovery Channel het Mike Brown opgemerk hoewel dit nie onmoontlik is dat die Son ’n verre planetêre metgesel het nie, sou so ’n voorwerp baie ver van die waargenome streke van die Sonnestelsel moes wees om geen waarneembare [[swaartekrag]]uitwerking op die ander planete te hê nie. ’n Voorwerp so groot soos [[Mars]] kan onopgemerk bly op 300&nbsp;[[AE]] (10 keer die afstand van [[Neptunus]]), en ’n voorwerp so groot soos [[Jupiter]] op 30&nbsp;000&nbsp;AE. Om 1&nbsp;000&nbsp;AE in twee jaar te reis, sou ’n voorwerp teen 2&nbsp;400&nbsp;km/s moes beweeg – vinniger as die galaktiese ontsnappingsnelheid. Teen dié spoed sou enige voorwerp uit die Sonnestelsel geskiet word, en dan uit die [[Melkweg]].<ref>{{cite web|title=Where are you hiding Planet X, Dr. Brown?|author=Ian O'Neil|work=Discovery News |date=2009|url=http://news.discovery.com/space/mike-brown-planetx-pluto.html|access-date=2010-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100817165801/http://news.discovery.com/space/mike-brown-planetx-pluto.html|archive-date=2010-08-17|url-status=live}}</ref> ==Samesweringsteorieë== Baie aanhangers van die Nibiru-teorie beskuldig [[Nasa]] daarvan dat hulle doelbewus visuele bewyse van sy bestaan toesmeer.<ref name=morrison>{{cite web|title=Armageddon from Planet Nibiru in 2012? Not so fast|author=David Morrison|publisher=Discovery Channel|date=2008|url=http://dsc.discovery.com/space/my-take/nibiru-armageddon-david-morrison.html|access-date=2009-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090324235550/http://dsc.discovery.com/space/my-take/nibiru-armageddon-david-morrison.html|archive-date=2009-03-24|url-status=live}}</ref> Sekere meningspeilings het aangedui ’n aantal mense beskou Nasa as ’n enorme regeringsagentskap wat soveel geld van die Amerikaanse regering ontvang as die land se departement van verdediging.<ref name=skepcheck/> Nasa se begroting beloop egter ongeveer 0,5% van dié van die Amerikaanse regering.<ref>{{cite journal|url=http://chronicle.com/news/article/5055/federal-spending-on-academic-research-continued-downward-trend-in-2007|title=Federal Spending on Academic Research Continued Downward Trend in 2007|journal=The Chronicle of Higher Education|date=August 25, 2008|access-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924094946/http://chronicle.com/news/article/5055/federal-spending-on-academic-research-continued-downward-trend-in-2007|archive-date=2008-09-24|url-status=live}}</ref> Een beskuldiging behels die IRAS- infrarooi ruimteteleskoop, wat in 1983 gelanseer is. Die satelliet het kortliks opslae gemaak weens ’n "onbekende voorwerp" wat aanvanklik beskryf is as "moontlik so groot soos Jupiter en moontlik so naby aan die Aarde dat dit deel van die Sonnestelsel sou wees".<ref>{{cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/access/127658362.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Dec+30%2C+1983&author=By+Thomas+O%27Toole+Washington+Post+Staff+Writer&pub=The+Washington+Post++(1974-Current+file)&edition=&startpage=A1&desc=Mystery+Heavenly+Body+Discovered|title=Mystery Heavenly Body Discovered|newspaper=Washington Post|access-date=2008-01-28|author=Thomas O'Toole|page=A1|date=1983-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107234347/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost_historical/access/127658362.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Dec+30%2C+1983&author=By+Thomas+O%27Toole+Washington+Post+Staff+Writer&pub=The+Washington+Post++(1974-Current+file)&edition=&startpage=A1&desc=Mystery+Heavenly+Body+Discovered|archive-date=2012-11-07|url-status=dead}} Intekening vereis. Sien volledige weergawe [http://planet-x.150m.com/washpost.html hier] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807113832/http://planet-x.150m.com/washpost.html |date=2011-08-07 }}</ref> Dié koerantartikel is deur voorstanders van die Nibiru-ramp, ook Lieder self, aangehaal as bewys vir die bestaan van Nibiru.<ref>{{cite web|title=The IRAS Incident|publisher=badastronomy.com|author=Phil Plait|date=2002|url=http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/science.html|access-date=2009-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522180519/http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/science.html|archive-date=2009-05-22|url-status=live}}</ref> Verdere ontleding het egter getoon van die verskeie aanvanklik ongeïdentifiseerde voorwerpe was nege verre sterrestelsels en die tiende 'n [[galaktiese filament]]; nie een is as 'n voorwerp van die Sonnestelsel geïdentifiseer nie.<ref>{{cite journal|title=Unidentified IRAS sources: Ultra-High Luminosity Galaxies|vauthors= Houck JR, Schneider DP, Danielson GE |display-authors=etal |journal=The Astrophysical Journal|volume=290|date=1985 |bibcode=1985ApJ...290L...5H |pages= 5–8|doi=10.1086/184431|url=https://authors.library.caltech.edu/74762/1/1985ApJ___290L___5H.pdf}}</ref> Nog ’n beskuldiging deur webtuistes wat die ramp voorspel, is dat die Amerikaanse regering die Suidpoolteleskoop (SPT) gebou het om Nibiru se baan te volg, en dat die voorwerp opties afgeneem is.<ref name=myth>{{cite web|title=The Myth of Nibiru and the End of the World in 2012|author=David Morrison|publisher=Skeptical Inquirer|url=http://www.csicop.org/si/2008-05/morrison.html|access-date=2009-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421022039/http://www.csicop.org/si/2008-05/morrison.html|archive-date=2009-04-21|url-status=dead}}</ref> Die SPT (wat nie deur Nasa befonds word nie) is egter ’n [[radioteleskoop]] en kan nie optiese beelde neem nie. Sy ligging by die Suidpool is gekies weens die lae humiditeit, en daar is geen manier dat ’n naderende voorwerp slegs van die Suidpool af gesien kan word nie.<ref>{{cite web|title=If Nibiru Is a Hoax...|author=David Morrison|date=2008|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2008/10/27/1283/|publisher=NASA|access-date=2014-12-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214001352/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2008/10/27/1283/|archive-date=2014-12-14}}</ref> [[Beeld:CW Leonis - HST - Heic2112a.jpg|thumb|220px|Die ster CW Leonis.]] ’n Sogenaamde "foto" van Nibiru wat op YouTube geplaas is, is ontbloot as ’n beeld deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] van die uitbreidende ligeggo om die ster V838 Monocerotis, wat meer as 19&nbsp;000 [[ligjare]] van die Aarde af is.<ref name=myth/> Nog ’n samesweringsteorie hou verband met ’n stuk ontbrekende data in [[Google|Google Sky]] naby die sterrebeeld [[Jagter (sterrebeeld)|Jagter]], wat dikwels aangehaal word as bewys dat Nibiru se beeld redaksioneel verwyder is. Dieselfde streek van die hemel kan egter steeds deur duisende amateursterrekundiges waargeneem word. ’n Wetenskaplike by Google het gesê die ontbrekende data is te wyte aan ’n sagtewarefout tydens die samevoeging van beelde.<ref name=dave>{{cite web|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/intro/nibiru-and-doomsday-2012-questions-and-answers |title=Ask an Astrobiologist: Introduction |publisher=NASA |access-date=2014-12-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905055011/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/intro/nibiru-and-doomsday-2012-questions-and-answers |archive-date=September 5, 2010 }}</ref> Nog ’n sogenaamde bewys wat uit Google Sky afgelei is, is die koolstofster CW&nbsp;Leonis, wat die helderste voorwerp in die 10&nbsp;μm- infrarooi hemel is en verkeerdelik as Nibiru geïdentifiseer is.<ref name="CWLEO">{{cite web |date=2009-08-26 |title=Nibiru it is Not. |publisher=Astroblog |author=Ian Musgrave |url=https://astroblogger.blogspot.com/2009/08/nibiru-it-is-not.html |access-date=2011-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903052434/http://astroblogger.blogspot.com/2009/08/nibiru-it-is-not.html |archive-date=2011-09-03 |url-status=live }}</ref> ==Verwarrende benamings== Aanhangers van Planeet&nbsp;X / Nibiru het dit baie name gegee sedert dit die eerste keer voorgestel is. Almal is in werklikheid name vir ander werklike, hipotetiese of denkbeeldige voorwerpe in die Sonnestelsel wat min ooreenkoms toon met óf die planeet wat deur Lieder beskryf is óf met Nibiru soos beskryf deur Sitchin. ===Planeet X=== Lieder het die naam Planeet&nbsp;X ontleen aan die hipotetiese planeet waarna sterrekundiges eens gesoek het om afwykings in die wentelbane van [[Uranus]] en [[Neptunus]] te verklaar.<ref name=sitch>{{cite web|title=Planet X|publisher=ZetaTalk|url=http://www.zetatalk.com/science/s58.htm|date=1996|access-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090514031345/http://www.zetatalk.com/science/s58.htm|archive-date=2009-05-14|url-status=live}}</ref> In 1894 het die Bostonse sterrekundige [[Percival Lowell]] oortuig geraak dat die planete Uranus en Neptunus geringe afwykings in hulle wentelbane het. Hy het tot die gevolgtrekking gekom dat hulle deur die swaartekrag van ’n ander, meer afgeleë planeet getrek word, wat hy “Planeet&nbsp;X” genoem het.<ref name="Pluto guide">{{cite web |url = http://www.space.com/spacewatch/050311_pluto_guide.html |title = Finding Pluto: Tough Task, Even 75 Years Later |author = J. Rao |publisher = SPACE. com |date = 2005-03-11 |access-date = 2006-09-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110628193724/http://www.space.com/860-finding-pluto-tough-task-75-years.html |archive-date = 2011-06-28 |url-status = live }}</ref> ’n Byna eeu lange soektog het egter geen bewyse vir so ’n voorwerp opgelewer nie. ([[Pluto]] is aanvanklik as Planeet&nbsp;X beskou, maar later is vasgestel dit is te klein.)<ref>{{cite book |title= Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems | author=Ken Croswell |publisher= The Free Press |pages=57–58|date= 1997 |isbn= 978-0-684-83252-4 }}</ref> In 1992 het die sterrekundige E. Myles Standish getoon die sogenaamde afwykings in die planete se wentelbane is illusies, die produk van ’n oorskatting van Neptunus se massa.<ref>{{cite journal |title= Planet X – No dynamical evidence in the optical observations |author=Myles Standish |date= 1992-07-16 |journal=Astronomical Journal |volume= 105|issue= 5|pages=200–2006 |doi=10.1086/116575 |bibcode=1993AJ....105.2000S}}</ref> Toe Neptunus se nuut bepaalde massa in die Jet Propulsion Laboratory Developmental Ephemeris gebruik is, het die veronderstelde afwykings in Uranus se baan – en daarmee saam die behoefte aan ’n Planeet&nbsp;X – verdwyn.<ref name="standage">{{cite book |title= The Neptune File: A Story of Astronomical Rivalry and the Pioneers of Planet Hunting |author= Tom Standage |page= [https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/188 188] |isbn= 978-0-8027-1363-6 |date= 2000 |publisher= Walker |url= https://archive.org/details/neptunefilestory00stan/page/188 }}</ref> ===Hercolubus=== [[Beeld:Barnardstar2006.jpg|thumb|220px|'n Foto van 2006 van [[Barnard se Ster]], wat V.M. Rabolú beweer het eintlik Hercolubus is.]] In 1999 het die [[New Age-beweging|New Age]]-skrywer V.M. Rabolú (1926-2000) in ''Hercolubus or Red Planet'' geskryf [[Barnard se Ster]] is eintlik ’n planeet wat deur die antieke mense as Hercolubus geken is, wat na bewering in die verlede gevaarlik naby aan die Aarde gekom en [[Atlantis]] vernietig het, en weer naby aan die Aarde sal kom.<ref>{{cite web|title=Hercolubus.tv|author=V. M. Rabolú|publisher=A Prats|url=http://www.hercolubus.tv|access-date=2011-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820195838/http://www.hercolubus.tv/|archive-date=2011-08-20|url-status=live}}</ref> Lieder het daarna Rabolú se idees gebruik om haar bewerings te versterk.<ref>{{cite web|title=ZetaTalk: Hercolubus|author=Nancy Lieder|date=2006-11-02|url=http://www.zetatalk.com/index/zeta335.htm|access-date=2011-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906145232/http://zetatalk.com/index/zeta335.htm|archive-date=2011-09-06|url-status=live}}</ref> Barnard se Ster is direk gemeet en daar is gevind dit is 5,98 ligjare weg.<ref>{{cite journal |date=1999-04-26 |title= Interferometric Astrometry of Proxima Centauri and Barnard's Star Using Hubble Space Telescope Fine Guidance Sensor 3: Detection Limits for sub-Stellar Companions|journal= The Astronomical Journal |volume=118 |issue=2 | pages=1086–1100 |doi=10.1086/300975 |author=G. Fritz Benedict|author2= Barbara McArthur|author3= D. W. Chappell|display-authors=etal |bibcode=1999AJ....118.1086B |arxiv=astro-ph/9905318 |s2cid= 18099356}}</ref> Hoewel dit die Aarde nader, sal Barnard se Ster eers sy naaste nadering van die Son omstreeks 11700&nbsp;n.C. bereik, wanneer dit tot binne sowat 3,8 ligjare van die Son sal kom.<ref>{{cite journal |author=J. García-Sánchez |display-authors=etal |bibcode= 2001A&A...379..634G |title=Stellar encounters with the solar system |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=379 |pages=634–659 |date=2001 |doi=10.1051/0004-6361:20011330|issue= 2 |doi-access=free }}</ref> Dit is net effens nader as die ster wat tans die naaste aan die Son is ([[Proxima Centauri]]). ===Nemesis=== Aanhangers van Planeet&nbsp;X / Nibiru het dit dikwels verwar met [[Nemesis (hipotetiese ster)|Nemesis]],<ref name=nem/> ’n hipotetiese ster wat eerste deur die fisikus Richard A. Muller voorgestel is. In 1984 het Muller gesê [[Uitsterwing#Massa-uitsterwings|massauitsterwings]] geskied nie willekeurig nie, maar kom met tussenposes van 26&nbsp;miljoen tot 34&nbsp;miljoen jaar voor. Hy het hierdie vermeende patroon toegeskryf aan ’n tot dusver onontdekte metgesel van die Son, óf ’n dowwe [[rooidwerg]] óf ’n [[bruindwerg]], wat in ’n elliptiese baan van 26&nbsp;miljoen jaar lê. Hierdie voorwerp, wat hy Nemesis genoem het, sou een keer elke 26&nbsp;miljoen jaar deur die [[Oortwolk]] beweeg, die tuiste van meer as ’n biljoen<!-- stet, reg hier --> ysige voorwerpe wat as die bron van [[Komeet#Lang periode|langperiodekomete]] beskou word wat op duisende kere Pluto se afstand van die Son wentel. Nemesis se swaartekrag sou dan die komete se wentelbane versteur en hulle die binneste Sonnestelsel instuur, wat veroorsaak dat die Aarde gebombardeer word. Tot op hede is daar egter geen direkte bewyse vir Nemesis gevind nie.<ref>{{cite journal |author=J. G. Hills |title=Dynamical constraints on the mass and perihelion distance of Nemesis and the stability of its orbit |journal=Nature |volume=311 |issue=5987 |pages=636–638 |date=1984-10-18 |doi=10.1038/311636a0 |bibcode=1984Natur.311..636H |s2cid=4237439 }}</ref> Hoewel die idee van Nemesis soortgelyk aan die Nibiru-ramp voorkom, verskil hulle in werklikheid baie aangesien Nemesis, indien dit bestaan het, ’n wentelperiode sou hê wat duisende kere langer is en nooit naby die Aarde self sou kom nie.<ref name=nem>{{cite web|title=Ask an Astrobiologist: What is Nemesis?|author=David Morrison|work=NASA|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2010/04/09/1662/|access-date=2014-12-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213151916/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2010/04/09/1662/|archive-date=2014-12-13}}</ref> ===Sedna of Eris=== [[Beeld:Sednoid orbits.png|thumb|220px|Sedna se wentelbaan, in [[pienk]].]] Ander mense verwar Nibiru met [[90377 Sedna|Sedna]] (90377 Sedna) of [[Eris (dwergplaneet)|Eris]] (136199 Eris), [[trans-Neptunus-voorwerp]]e wat in onderskeidelik in 2003 en 2005 deur Mike Brown ontdek is.<ref>{{cite web|title=Ask an Astrobiologist: Nibiru/Sedna|publisher=Ask an Astrobiologist|url=http://astrobiology2.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/question/?id=1124|access-date=2011-08-22}}</ref> Ten spyte daarvan dat dit in ’n vroeë Nasa-persverklaring as ’n “tiende planeet” beskryf is,<ref>{{cite web|title=10th Planet Discovered|publisher=NASA|date=2005|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/29jul_planetx/|access-date=2011-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820084348/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/29jul_planetx/|archive-date=2011-08-20|url-status=live}}</ref> word Eris (destyds slegs bekend as 2003&nbsp;UB₃₁₃) nou as ’n [[dwergplaneet]] geklassifiseer. Dit het 'n massa van effens meer as Pluto<ref>{{cite web |title=Dysnomia, the moon of Eris |author=Mike Brown |work=Caltech |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html |date=2007 |access-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717010420/http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html |archive-date=2012-07-17 |url-status=live }}</ref> en ’n goed bepaalde baan wat dit nooit nader aan die Aarde bring as 5,5&nbsp;miljard&nbsp;km nie.<ref name=jpldata>{{cite web|date=2006-10-04|title=JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313)|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris|access-date=2011-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512174607/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Eris|archive-date=2011-05-12|url-status=live}}</ref> Sedna is 'n dwergplaneet wat effens kleiner as Pluto is<ref name=spitzer>{{cite book |title=The Solar System Beyond Neptune |chapter=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope |author=John Stansberry |display-authors=4 |author2=Will Grundy |author3=Mike Brown |author4=Dale Cruikshank |author5=John Spencer |author6=David Trilling |author7=Jean-Luc Margot |publisher=University of Arizona press |chapter-url=http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf |arxiv=astro-ph/0702538v2 |editor=M. Antonietta Barucci |editor2=Hermann Boehnhardt |editor3=Dale P. Cruikshank |date=2008 |isbn=978-0-8165-2755-7 |pages=161–179 |bibcode=2008ssbn.book..161S |access-date=2018-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025032659/http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf |archive-date=2012-10-25 |url-status=live }}</ref> en kom nooit nader aan die Aarde as 11,4&nbsp;miljard&nbsp;km nie.<ref>{{cite journal|title=The Surface of Sedna in the Near-infrared|author=Chadwick A. Trujillo|author2=M. E. Brown|author3=D. L. Rabinowitz|journal= Bulletin of the American Astronomical Society|volume= 39|page=510|date=2007|bibcode= 2007DPS....39.4906T}}</ref> Mike Brown glo die verwarring spruit uit die feit dat beide die werklike Sedna en die denkbeeldige Nibiru uiters elliptiese wentelbane het. ===Tyche=== Ander het dit verbind met [[Tyche (hipotetiese planeet)|Tyche]],<ref name=tyche>{{cite web|title=Ask an Astrobiologist:Tyche|author=David Morrison|publisher=NASA|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2011/03/03/1879/|access-date=2014-12-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213153430/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2011/03/03/1879/|archive-date=2014-12-13}}</ref> die naam wat deur John Matese en Daniel Whitmire van die Universiteit van Louisiana by Lafayette voorgestel is vir ’n voorwerp wat hulle glo die wentelbane van komete in die Oortwolk beïnvloed.<ref>{{cite news|title=Scientists, telescope hunt massive hidden object in space|author=Jim Kavanagh|publisher=[[CNN]]|date=2011-02-15|url=http://news.blogs.cnn.com/2011/02/15/scientists-telescope-hunt-massive-hidden-object-in-space/?hpt=C2|access-date=2011-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323222352/http://news.blogs.cnn.com/2011/02/15/scientists-telescope-hunt-massive-hidden-object-in-space/?hpt=C2|archive-date=2011-03-23|url-status=dead}}</ref> In Februarie 2011 het Whitmire en sy kollegas hulle hipotese oor die voorwerp wat hulle “Tyche” genoem het, aan die publiek voorgelê in ’n artikel in ''The Independent''. Daarin beweer hulle bewyse vir sy bestaan sou gevind word sodra data van die [[WISE-teleskoop]] saamgestel is, wat tot ’n toename in oproepe na sterrekundiges gelei het.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/science/up-telescope-search-begins-for-giant-new-planet-2213119.html|title=Up telescope! Search begins for giant new planet|author=Paul Rodgers|date=2011|newspaper=[[The Independent]]|access-date=2016-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415195954/http://www.independent.co.uk/news/science/up-telescope-search-begins-for-giant-new-planet-2213119.html|archive-date=2016-04-15|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=No, there's no proof of a giant planet in the outer solar system|author=Phil Plait|publisher=Discover Magazine|url=http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2011/02/14/no-theres-no-proof-of-a-giant-planet-in-the-outer-solar-system/#.VxHof_krKUm|date=2011|access-date=2016-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416222414/http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2011/02/14/no-theres-no-proof-of-a-giant-planet-in-the-outer-solar-system/#.VxHof_krKUm|archive-date=2016-04-16|url-status=live}}</ref> Die naam, wat kom van die “goeie suster” van die Griekse godin Nemesis, is gekies om dit van die soortgelyke Nemesis-hipotese te onderskei, aangesien Matese en Whitmire nie glo hulle voorwerp hou ’n bedreiging vir die Aarde in nie.<ref>{{Cite journal | title=Persistent evidence of a jovian mass solar companion in the Oort cloud |author=John J. Matese |author2=Daniel Whitmire |name-list-style=amp| journal=Icarus |date=2011 |volume=211 |issue=2 |pages=926–938 |doi=10.1016/j.icarus.2010.11.009|arxiv=1004.4584 |bibcode=2011Icar..211..926M|s2cid=44204219 }}</ref> Die voorwerp, indien dit bestaan, sou ook (nes Nemesis) ’n wentelbaan hê wat honderde kere langer is as dié wat vir Nibiru voorgestel word, en sou nooit naby die binneste Sonnestelsel kom nie.<ref name=tyche/> In Maart 2014 het Nasa aangekondig die WISE-opname sluit die bestaan van Tyche soos dit deur sy voorstanders gedefinieer word, uit.<ref name="NASA-20140307">{{cite web |last1 = Clavin |first1 = Whitney |last2 = Harrington |first2 = J.D. |title = NASA's WISE Survey Finds Thousands of New Stars, But No 'Planet X' |url = http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-075 |date = 7 March 2014 |work = [[Nasa]] |access-date = 2014-12-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141214023543/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-075 |archive-date = 2014-12-14 |url-status = live }}</ref> ===Komeet Elenin=== Sommige het Nibiru verbind met [[Komeet Elenin]],<ref name=ele/> ’n langperiodekomeet wat op 10 Desember 2010 deur die [[Rusland|Russiese]] sterrekundige Leonid Elenin ontdek is.<ref name="MPEC2010-X101">{{cite web |date=2010-12-12 |title=MPEC 2010-X101: COMET C/2010 X1 (ELENIN) |publisher=IAU Minor Planet Center |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10XA1.html |access-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305085025/http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10XA1.html |archive-date=2011-03-05 |url-status=live }}</ref> Op 16 Oktober 2011 het Elenin sy naaste nadering van die Aarde gemaak op ’n afstand van 0,2338&nbsp;AE (34&nbsp;980&nbsp;000&nbsp;km),<ref name=jpl-x1>{{cite web |title=JPL Close-Approach Data: C/2010 X1 (Elenin) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=C/2010+X1;cad=1#cad |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131133344/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=C/2010+X1;cad=1#cad |archive-date=2012-01-31 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title='Doomsday' Comet Elenin: A Threat No More|author=C. Genalyn|work=International Business Times|date=2011|url=http://www.ibtimes.com.au/doomsday-comet-elenin-threat-no-more-1287555|access-date=2011-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317035920/http://www.ibtimes.com.au/doomsday-comet-elenin-threat-no-more-1287555|archive-date=2018-03-17|url-status=live}}</ref> wat effens nader is as die planeet [[Venus]].<ref name=venus-nssdc>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html|title=Venus Fact Sheet|publisher=NASA|author=David R. Williams|date=2005-04-15|access-date=2011-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html|archive-date=2016-03-08|url-status=live}}</ref> Nietemin het bewerings op samesweringwebtuistes in die aanloop tot die nadering versprei dat dit op ’n botsingskoers was, dat dit so groot soos Jupiter of selfs ’n bruindwerg was, en selfs dat die naam van die ontdekker, Leonid Elenin, eintlik kode was vir ELE, of ’n uitwissingsvlakvoorval ('''''e'''xtinction '''l'''evel '''e'''vent'').<ref name=ele>{{cite web|title=Comet Elenin|publisher=NASA Ask An Astrobiologist|author=David Morrison|date=2011|url=http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2011/02/17/1874/|access-date=2011-04-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213154949/http://astrobiology.nasa.gov/ask-an-astrobiologist/answered/2011/02/17/1874/|archive-date=2014-12-13}}</ref> [[Beeld:Composite image of Comet ISON; April 2013.jpg|thumb|230px|'n Saamgestelde foto van [[Komeet Ison]], wat gelei het tot verskeie bewerings van [[VVV|VVV's]].]] ===Komeet Ison=== Op 21 September 2012 het Vitali Nevski en Artyom Novichonok, met behulp van die Internasionale Wetenskaplike Optiese Netwerk van teleskope (Ison), die komeet C/2012&nbsp;S1 ontdek, bekend as “[[Komeet Ison]]”.<ref name="Trigo-Rodriguez2013">{{cite conference |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2013/pdf/1576.pdf |title=Post-discovery Photometric Follow-up of Sungrazing Comet C/2012 S1 ISON |conference=44th Lunar and Planetary Science Conference. 18–22 March 2013. The Woodlands, Texas |vauthors=Trigo-Rodríguez JM, Meech KJ, Rodriguez D, Sánchez A, Lacruz J, Riesen TE|date=2013 |id=#1576 |access-date=2013-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730165647/http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2013/pdf/1576.pdf |archive-date=2013-07-30 |url-status=live }}</ref> Sy baan sou dit na verwagting op 26 Desember 2013 binne 0,429&nbsp;AE (64&nbsp;200&nbsp;000&nbsp;km) van die Aarde bring.<ref name="jpl-s1">{{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2012S1;cad=1#cad |title=JPL Close-Approach Data: C/2012 S1 (ISON) |work=NASA.gov |access-date=25 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329012307/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2012S1;cad=1#cad |archive-date=2013-03-29 |url-status=live }}</ref> Nietemin het sommige aanhangers dit met die Nibiru-ramp verbind en beweer dit sou op dié datum die Aarde tref, of dat dit sou opbreek en stukke daarvan die Aarde sou tref.<ref name=ison>{{cite news|title=Debunking Comet ISON Conspiracy Theories (No, ISON is Not Nibiru)|author=David Dickenson|work=Universe Today|date=2013|url=http://www.universetoday.com/101798/debunking-comet-ison-conspiracy-theories-no-ison-is-not-nibiru/|access-date=2013-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031212907/http://www.universetoday.com/101798/debunking-comet-ison-conspiracy-theories-no-ison-is-not-nibiru/|archive-date=2013-10-31|url-status=live}}</ref> Op 30 April 2013 het die [[Hubble-ruimteteleskoop]] drie foto’s van die komeet oor ’n tydperk van 12 uur geneem en as ’n saamgestelde beeld in Hubble se argief gepubliseer.<ref>{{cite web|title=What's Going On With This Comet ISON Image?|publisher=NASA|url=http://hubblesite.org/hubble_discoveries/comet_ison/blogs/what-s-going-on-with-the-comet-c-2012-s1-ison-images|date=2013|access-date=2013-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130911055214/http://hubblesite.org/hubble_discoveries/comet_ison/blogs/what-s-going-on-with-the-comet-c-2012-s1-ison-images|archive-date=2013-09-11 |url-status=live}}</ref> Aanhangers het dit as “fragmente” van die komeet geïdentifiseer<ref name=ison/> en gegis dat die komeet in drie stukke opgebreek het, of selfs dat dit ’n [[VVV]] was.<ref>{{cite web|title=Is Comet ISON a UFO? Hubble's scientists do a reality check|author=Alan Boyle|work=NBC News|url=http://www.nbcnews.com/science/comet-ison-ufo-hubbles-scientists-do-reality-check-8C11098818|date=2013|access-date=2013-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908153928/http://www.nbcnews.com/science/comet-ison-ufo-hubbles-scientists-do-reality-check-8C11098818|archive-date=2013-09-08|url-status=live}}</ref> Nadat Ison op 28 November verby sy [[perihelium]] is, het dit vinnig begin vervaag, wat baie laat vermoed het dat dit vernietig is toe dit by die Son verbygegaan het. Hoewel ’n dowwe oorblyfsel uiteindelik weer agter die Son uitgekom het, is dit oor die algemeen as ’n stofwolk beskou eerder as ’n soliede voorwerp.<ref>{{cite web|title=Comet ISON Wrap Up|publisher=The Planetary Society|author=Bruce Betts|url=http://www.planetary.org/blogs/bruce-betts/20131205-comet-ison-wrap-up.html|date=2013|access-date=2013-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209061119/http://www.planetary.org/blogs/bruce-betts/20131205-comet-ison-wrap-up.html|archive-date=2013-12-09|url-status=live}}</ref> Op 2 Desember 2013 is amptelik aangekondig dat Komeet Ison heeltemal gedisintegreer het.<ref name="CIOC131202">{{cite web |url=http://campaigner/karl/in-memoriam |title=In Memoriam |publisher=CIOC |author=Karl Battams |date=2 December 2013 |access-date=2 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203133703/http://www.isoncampaign.org/karl/in-memoriam |archive-date=2013-12-03 |url-status=live }}</ref> [[Beeld:Planet nine artistic plain.png|thumb|230px|'n Kunstenaar se voorstelling van [[Planeet Nege]] as ’n ysreus wat die sentrale [[Melkweg]] verduister, met die [[Son]] in die verte.<ref name=findplanet9>{{cite web |date=20 January 2016 |title=Where is Planet Nine? |url=http://www.findplanetnine.com/p/blog-page.html |website=The Search for Planet Nine |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130091255/http://www.findplanetnine.com/p/blog-page.html |archive-date=30 January 2016 |url-status=live}}</ref> Neptunus se baan word as ’n klein ellips om die Son getoon.]] ===Planeet Nege=== In Maart 2014 het die sterrekundiges Chad Trujillo en Scott Sheppard ’n artikel in die wetenskaplike joernaal ''Nature'' gepubliseer waarin hulle aangevoer het die skynbare groepering van die argumente van perihelium van verre trans-Neptunus-voorwerpe dui op die bestaan van ’n groot trans-Neptunus-planeet.<ref>{{cite journal|title=A Sedna-like body with a perihelion of 80 astronomical units|author=Chadwick Trujillo|author2=Scott Sheppard|name-list-style=amp |journal=Nature|volume=507|issue=7493|pages=471–474|date=27 March 2014|doi=10.1038/nature13156|pmid=24670765|bibcode=2014Natur.507..471T|s2cid=4393431}}</ref> Op 20 Januarie 2016 het Mike Brown en Konstantin Batygin aangekondig hulle bevestig Trujillo en Sheppard se bevindings en dat hulle glo die planeet (wat hulle “[[Planeet Nege]]” genoem het) sou ’n massa hê van ongeveer tien keer dié van die Aarde en ’n [[Ellips|halwe lengteas]] van ongeveer 400 - 1&nbsp;500&nbsp;AE (60-225&nbsp;miljard&nbsp;km).<ref>{{cite journal|title=Evidence for a distant giant planet in the Solar system|author=Konstantin Batygin|author2= Michael E Brown|date=20 January 2016|journal=The Astronomical Journal|volume=151|number=2|doi=10.3847/0004-6256/151/2/22|pages=22|bibcode=2016AJ....151...22B|arxiv = 1601.05438 |s2cid=2701020 |doi-access=free }}</ref> Aanhangers van die Nibiru-ramp het onmiddellik aangevoer dit bewys hulle bewerings. Sterrekundiges het egter daarop gewys dat die planeet, indien dit bestaan, ’n perihelium van sowat 200&nbsp;AE (30&nbsp;miljard&nbsp;km) sou hê.<ref>{{cite news|title=Planet Nine isn't a Death Star or the killer planet 'Nibiru.' It may not even exist.|author=Joel Achenbach|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/01/21/planet-nine-isnt-the-mythical-nibiru-it-may-not-even-exist/|date=2016|newspaper=The Washington Post|access-date=2016-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121155223/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/01/21/planet-nine-isnt-the-mythical-nibiru-it-may-not-even-exist/|archive-date=2016-01-21|url-status=live}}</ref> In Oktober 2017 het die wetenskapskrywer Pat Brennan geskryf die planeet sou geen kans hê om ooit met die Aarde te bots nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=6964|title=The Super-Earth that Came Home for Dinner|website=NASA/JPL|access-date=2020-01-22}}</ref> ==Openbare reaksie== Die impak van die openbare vrees vir die Nibiru-ramp is veral deur professionele sterrekundiges gevoel. In 2008 het Mike Brown gesê Nibiru is die mees algemene [[pseudowetenskap|skynwetenskaplike]] onderwerp waaroor hy uitgevra word.<ref name=mike/> Voor sy aftrede ná 2012 het David Morrison, direkteur van die [[SETI]]-instituut en 'n senior wetenskaplike by Nasa gesê hy het 20 tot 25 e-posse per week ontvang oor die naderende koms van Nibiru: Sommige mense was bang; ander was kwaad en het hom daarvan beskuldig dat hy deel van ’n sameswering is om die waarheid van die naderende apokalips van die publiek weg te steek. Nog ander het gevra of hulle hulleself, hulle kinders of hulle troeteldiere moet doodmaak.<ref name=morrison/> Die helfte van dié e-posse was van buite die VSA.<ref name=morrison2/> Die wetenskapskrywer Govert Schilling het opgemerk: “Planetêre wetenskaplikes word tot wanhoop gedryf deur {{nowrap|Nibiru…}} En dit is nie verbasend nie; jy bestee soveel tyd, energie en kreatiwiteit aan fassinerende wetenskaplike navorsing, en bevind jouself op die spoor van die ongelooflikste en interessantste dinge, en al waaroor die algemene publiek bekommerd is, is ’n mal teorie oor kleitablette, gode-ruimtevaarders en ’n planeet wat nie bestaan nie.”<ref name=govert>{{cite book|title=The Hunt For Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto|year=2009|author=Govert Schilling |publisher=Copernicus Books|page=111|isbn=978-0-387-77804-4}}</ref> In 2012 het die fisikus professor Brian Cox op [[Twitter]] geskryf: “As enigiemand my weer oor ‘Nibiru’ die denkbeeldige nonsensplaneet uitvra, sal ek hulle oor hulle irrasionele koppe slaan met [[Isaac Newton|Newton]] se [[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica|''Principia’’]].”<ref>{{cite tweet|user=ProfBrianCox|author=Brian Cox|number=267912728969089024|date=12 November 2012|title=If anyone else asks me about "Nibiru" the imaginary bullshit planet I will slap them around their irrational heads with Newton's Principia}}</ref> Nasa moet gereeld oorweeg of hulle op sulke bewerings moet reageer. Die waarde daarvan om die publiek gerus te stel, word opgeweeg teen die risiko om verdere blootstelling aan ’n heeltemal onwetenskaplike idee te gee.<ref name=skepcheck/> Voor 2012 het Morrison gesê hy hoop die nieverskyning van Nibiru sal as ’n leermoment vir die publiek dien, om hulle oor “rasionele denke en snertwaarnemings” te leer, maar hy twyfel of dit sal gebeur.<ref name=morrison>{{cite web|title=Armageddon from Planet Nibiru in 2012? Not so fast|author=David Morrison|publisher=Discovery Channel|date=2008|url=http://dsc.discovery.com/space/my-take/nibiru-armageddon-david-morrison.html|access-date=2009-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090324235550/http://dsc.discovery.com/space/my-take/nibiru-armageddon-david-morrison.html|archive-date=2009-03-24|url-status=live}}</ref> Tydens die herlewing in 2017 het Morrison gesê die Nibiru-verskynsel “hou aan om oor en oor op te duik” ten spyte van sy aanvanklike aanname dat dit van korte duur sou wees.<ref>{{cite news|author=Avi Selk|title=Please stop annoying this NASA scientist with your ridiculous Planet X doomsday theories|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/11/18/please-stop-annoying-this-nasa-scientist-with-your-ridiculous-planet-x-doomsday-theories/|newspaper=The Washington Post|access-date=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228170417/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/11/18/please-stop-annoying-this-nasa-scientist-with-your-ridiculous-planet-x-doomsday-theories/|archive-date=2017-12-28|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== *[https://skeptoid.com/episodes/4911 "How to Escape Nibiru"], [[podsending]] deur die skrywer Brian Dunning * [http://www.badastronomy.com/bad/misc/planetx/index.html Bad Astronomy: The Planet X Saga]: 'n ontbloting van foute op ZetaTalk * [http://www.space.com/15551-nibiru.html Space.com: "Nibiru: The Nonexistent Planet"] {{vertaaluit| taalafk = en | il = Nibiru cataclysm}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hipotetiese planete]] [[Kategorie:Skynwetenskappe]] e6an5edfgmz2rbk5hs9fru5rpxrk8xc 0 460024 2892888 2892259 2026-04-11T23:12:54Z BurgertB 2401 Besig 2892888 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Greylien.png|thumb|160px|'n Tipiese Gryse.]] '''Grys buiteaardse wesens''', ook genoem '''Zeta Reticulane''', '''Roswell-gryses''' of bloot '''Gryses''', is vermeende [[Buiteaardse lewe|buiteaardse wesens]]. Hulle kom dikwels voor in bewerings van nabykontak en die ontvoering van mense deur buiteaardse wesens. Gryses word gewoonlik beskryf as met 'n klein, mensagtige [[liggaam]]; 'n gladde, grys [[vel]]; 'n besonder groot, haarlose [[kop]]; en groot, swart, amandelvormige [[Oog|oë]]. Die 1961 was die ontvoeringsbewerings van [[Barney en Betty Hill]] deurslaggewend in die gewildmaking van grys buiteaardse wesens.<ref name="Hill-obit">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2004/10/23/us/betty-hill-85-figure-in-alien-abduction-case-dies.html |title=Betty Hill, 85, Figure in Alien Abduction Case, Dies |last=Fox |first=Margalit |date=October 23, 2004 |newspaper=The New York Times |access-date=April 16, 2021}}</ref><ref name="DenofGeek">{{cite web |url=https://www.denofgeek.com/movies/9-alien-abduction-movies-that-changed-the-genre/ |title=9 Alien Abduction Movies That Changed The Genre |last=Lambie |first=Ryan |date=November 10, 2010 |website=denofgeek.com |publisher=Den of Geek |access-date=April 16, 2021 }}</ref> Voorloperfigure is beskryf in [[wetenskapsfiksie]] en soortgelyke beskrywings het verskyn in latere vertellings van onder meer die [[Roswell-voorval]] Die grys buiteaardse wese word aangehaal as ’n argetipiese beeld van ’n intelligente niemenslike wese en buiteaardse lewe in die algemeen. Dit is ook ’n ikoniese stylfiguur van populêre kultuur in die era van [[ruimteverkenning]]. ==Beskrywing== ===Voorkoms=== Gryses word gewoonlik uitgebeeld as klein grysvellige, mensagtige wesens sonder duidelike of sonder enige eksterne menslike liggaamsdele soos [[neus]]e, [[Oor|ore]] of [[Geslagsorgaan|geslagsorgane]].<ref name="AliensAndHybrids">Jacobs, David M. "Aliens and Hybrids." In: Pritchard, Andrea & Pritchard, David E. & Mack, John E. & Kasey, Pam & Yapp, Claudia. ''Alien Discussions: Proceedings of the Abduction Study Conference''. Cambridge: North Cambridge Press. Pp. 86–90. {{ISBN|9780964491700}}</ref> Hulle word gewoonlik as lank uitgebeeld, met ’n klein [[bors]]kas en sonder duidelike [[spier]]definisie of sigbare [[skelet]]struktuur. Hulle bene is gewoonlik korter en die verhouding tussen hulle liggaamsdele anders as dié van mense.<ref name="AliensAndHybrids" /> Gryses het gewoonlik 'n buitengewoon groot kop in verhouding tot hulle liggaam; hulle het geen hare nie en hulle oë is baie groot, ondeursigtig en swart, sonder oogwit. Hulle word dikwels beskryf as korter as die gemiddelde volwasse mens.<ref name="SmithLGM">{{cite book |last1=Smith |first1=Toby |title=Little Grey Men |date=2000 |publisher=University of New Mexico Press |location=USA |isbn=9780826321213 |page=110 |url=https://books.google.com/books?id=9qSxyR0i6goC&q=large%20eyes |access-date=25 April 2021 }}</ref> ===Verbintenis met Zeta Reticuli=== Die verbintenis van grys buiteaardse wesens met die [[ster]] Zeta Reticuli het ontstaan met ’n onderwyseres genaamd Marjorie Fish se vertolking van ’n kaart wat die een of ander tyd in 1969 deur Betty Hill geteken is.<ref name="AstroHalloween">{{cite web |last1=Dickinson |first1=Terence |title=The Zeta Reticuli (or Ridiculi) Incident |url=https://astronomy.com/bonus/zeta |website=Astronomy Magazine |publisher=Kalmbach Media |access-date=25 April 2021}}</ref> Hill het, onder hipnose, beweer ’n kaart is aan haar gewys wat die buiteaardse wesens wat haar en haar man ontvoer het, se tuisstelsel en nabygeleë sterre uitbeeld.<ref name="SaganDemon">{{cite book|first=Carl |last=Sagan |author-link=Carl Sagan |title=The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark |page=102 |publisher=Ballantine Books |year=1997 |isbn=0-345-40946-9 }}</ref> Nadat sy hiervan gehoor het, het Fish probeer om ’n model te skep van ’n tekening deur Hill; sy het eindelik bepaal die sterre wat as die buiteaardse wesens se tuiste gemerk is, is Zeta Reticuli, ’n [[dubbelster]]stelsel.<ref name="AstroHalloween" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Gray aliens}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Grey alien}} {{Normdata}} [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] dmqyqxmxhsuh2f6ve6dupj98b9edchw 0 460037 2892644 2892631 2026-04-11T15:07:35Z Aliwal2012 39067 Proeflees en taalversorging 2892644 wikitext text/x-wiki Die '''Klara Majola-sage''' is ‘n aandoenlike verhaal van moed, onverskrokkenheid en veral selfopoffering deur ‘n agtjarige meisie. Daarom is Klara ‘n merkwaardige karakter in die Afrikaanse volksoorlewering ("folklore"). ==Geskiedenis== Klara Majola (die noemnaam van Violet Jansen) was die middelste van die drie kinders van April Majola Jansen (bynaam Lemmie) en Maria Jansen (bynaam Agnes). Hulle het op die plaas Die Eike in die Agter-[[Witzenberg]] van Ernst van Dyk gewoon. Aanvanklik was Lemmie 'n skaapskeerder en ook werksaam in die vrugteboorde. Stadigaan het Lemmie so swaksiende geword dat sy werk tot die oppas van sy kinders en die versamel van brandhout beperk is. Agnes het die vrou van die plaaseienaar met die huishouding bygestaan. Hierdie deel van die [[Koue Bokkeveld]] is bekend om sy besondere koue winters met reën, sneeu en soms self ys. Einde Julie 1950 was daar weer so ‘n koue periode. Die brandhout in die huis het opgeraak en Lemmie het uitgegaan om nog takke te versamel. Hy bly lank weg en toe Agnes tuiskom, is hy nog nie terug nie. Klara gaan soek hom. Na ‘n rukkie kom Lemmie tuis en raak die huisgenote bekommerd oor waar Klara dan is. ‘n Soekgeselskap onder leiding van die plaasbestuurder Martin du Preez gaan soek Klara tydens die sneeustorm wat woed. By ‘n stroompie met gladde klippe tref hulle die lyk van die verkluimde Klara aan. Sy het klaarblyklik verdwaal, gegly en geval. ==Gedenktekens== *Op die grafsteen van Klara in die plaaskerkhof staan die datums 14 April 1942 – 27 Julie 1950. *Voor die Togryersmuseums in [[Ceres]] is ‘n bronsbeeld wat Klara uitbeeld. Dit is deur Pieter de Villiers geskep en op 26 Augustus 2023 onthul. *Hierdie verhaal van Klara Majola is die onderwerp van verhale, gedigte en liedere deur onder andere [[D.J. Opperman]], [[Dana Snyman]] en [[Stef Bos]]. ==Bibliografie== *https://ceresmuseum.co.za/main/history/klara-majola/ *https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/beeld-van-brawe-klara-majola-onthul/ [[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] oxd48fcrmyhdfqcpyhvj1t3fwzq9v95 2892659 2892644 2026-04-11T17:50:58Z AFM 21229 2892659 wikitext text/x-wiki Die '''Klara Majola-sage''' is ‘n aandoenlike verhaal van moed, onverskrokkenheid en veral selfopoffering deur ‘n agtjarige meisie. Daarom is Klara ‘n merkwaardige karakter in die Afrikaanse volksoorlewering ("folklore"). ==Geskiedenis== Klara Majola (die noemnaam van Violet Jansen) was die middelste van die drie kinders van April Majola Jansen (bynaam Lemmie) en Maria Jansen (bynaam Agnes). Hulle het op die plaas Die Eike in die Agter-[[Witzenberg]] van Ernst van Dyk gewoon. Aanvanklik was Lemmie 'n skaapskeerder en ook werksaam in die vrugteboorde. Stadigaan het Lemmie so swaksiende geword dat sy werk tot die oppas van sy kinders en die versamel van brandhout beperk is. Agnes het die vrou van die plaaseienaar met die huishouding bygestaan. Hierdie deel van die [[Koue Bokkeveld]] is bekend om sy besondere koue winters met reën, sneeu en soms selfs ys. Einde Julie 1950 was daar weer so ‘n koue periode. Die brandhout in die huis het opgeraak en Lemmie het uitgegaan om nog takke te versamel. Hy bly lank weg en toe Agnes tuiskom, is hy nog nie terug nie. Klara gaan soek hom. Na ‘n rukkie kom Lemmie tuis en raak die huisgenote bekommerd oor waar Klara dan is. ‘n Soekgeselskap onder leiding van die plaasbestuurder Martin du Preez gaan soek Klara tydens die sneeustorm wat woed. By ‘n stroompie met gladde klippe tref hulle die lyk van die verkluimde Klara aan. Sy het klaarblyklik verdwaal, gegly en geval. ==Gedenktekens== *Op die grafsteen van Klara in die plaaskerkhof staan die datums 14 April 1942 – 27 Julie 1950. *Voor die Togryersmuseums in [[Ceres]] is ‘n bronsbeeld wat Klara uitbeeld. Dit is deur Pieter de Villiers geskep en op 26 Augustus 2023 onthul. *Hierdie verhaal van Klara Majola is die onderwerp van verhale, gedigte en liedere deur onder andere [[D.J. Opperman]], [[Dana Snyman]] en [[Stef Bos]]. ==Bibliografie== *https://ceresmuseum.co.za/main/history/klara-majola/ *https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/beeld-van-brawe-klara-majola-onthul/ [[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] 4hwhiw097zlhtgjg2jt8jupq6rrdok4 2893018 2892659 2026-04-12T07:47:48Z Aliwal2012 39067 2893018 wikitext text/x-wiki Die '''Klara Majola-sage''' is ‘n aandoenlike verhaal van moed, onverskrokkenheid en veral selfopoffering deur ‘n agtjarige meisie. Daarom is Klara ‘n merkwaardige karakter in die Afrikaanse [[folklore]] (volksoorlewering). ==Geskiedenis== Klara Majola (die noemnaam van Violet Jansen) was die middelste van die drie kinders van April Majola Jansen (bynaam Lemmie) en Maria Jansen (bynaam Agnes). Hulle het op die plaas Die Eike in die Agter-[[Witzenberg]] van Ernst van Dyk gewoon. Aanvanklik was Lemmie 'n skaapskeerder en ook werksaam in die vrugteboorde. Stadigaan het Lemmie so swaksiende geword dat sy werk tot die oppas van sy kinders en die versamel van brandhout beperk is. Agnes het die vrou van die plaaseienaar met die huishouding bygestaan. Hierdie deel van die [[Koue Bokkeveld]] is bekend om sy besondere koue winters met reën, sneeu en soms selfs ys. Einde Julie 1950 was daar weer so ‘n koue periode. Die brandhout in die huis het opgeraak en Lemmie het uitgegaan om nog takke te versamel. Hy bly lank weg en toe Agnes tuiskom, is hy nog nie terug nie. Klara gaan soek hom. Na ‘n rukkie kom Lemmie tuis en raak die huisgenote bekommerd oor waar Klara dan is. ‘n Soekgeselskap onder leiding van die plaasbestuurder Martin du Preez gaan soek Klara tydens die sneeustorm wat woed. By ‘n stroompie met gladde klippe tref hulle die lyk van die verkluimde Klara aan. Sy het klaarblyklik verdwaal, gegly en geval. ==Gedenktekens== *Op die grafsteen van Klara in die plaaskerkhof staan die datums 14 April 1942 – 27 Julie 1950. *Voor die Togryersmuseums in [[Ceres]] is ‘n bronsbeeld wat Klara uitbeeld. Dit is deur Pieter de Villiers geskep en op 26 Augustus 2023 onthul. *Hierdie verhaal van Klara Majola is die onderwerp van verhale, gedigte en liedere deur onder andere [[D.J. Opperman]], [[Dana Snyman]] en [[Stef Bos]]. ==Bibliografie== *https://ceresmuseum.co.za/main/history/klara-majola/ *https://maroelamedia.co.za/leefstyl/goeie-nuus/beeld-van-brawe-klara-majola-onthul/ [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] omaxh1ydnrs3h2d0c3bj5ua7glqd7dh 3 460038 2892638 2026-04-11T13:39:27Z HakanIST 73708 HakanIST het bladsy [[Gebruikerbespreking:DenizD28]] na [[Gebruikerbespreking:ANotherpartofme2805]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/DenizD28|DenizD28]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/ANotherpartofme2805|ANotherpartofme2805]]" 2892638 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:ANotherpartofme2805]] k0m3u7kgeezqgcgkwgfpii0pbqaz7i8 3 460039 2892648 2026-04-11T15:44:26Z OutoModerator 183924 Kennisgewing van outomatiese terugrol op [[Elektronika]] 2892648 wikitext text/x-wiki == April 2026 : OutoModerator het jou wysiging teruggerol == Hallo! Ek is [[User:OutoModerator|OutoModerator]], 'n outomatiese stelsel wat 'n [[Masjienleer|masjienleermodel]] gebruik om potensiële slegte wysigings te identifiseer en terug te rol om te verseker dat Wikipedia vertroubaar en betroubaar bly. Ongelukkig het ek een van jou [[Special:Diff/2892647|onlangse wysigings]] teruggestel na [[Elektronika]]. * Omdat die model wat ek gebruik nie perfek is nie, rol dit soms goeie wysigings terug. As jy glo dat die verandering wat jy gemaak het konstruktief was, [[//af.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Gebruiker:OutoModerator/Vals_positiewe/Preload&preloadparams%5B%5D=2892646&preloadparams%5B%5D=Elektronika|rapporteer dit asseblief hier]]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Leer meer]] oor my sagteware. [[Gebruiker:OutoModerator|OutoModerator]] ([[Gebruikerbespreking:OutoModerator|kontak]]) 15:44, 11 April 2026 (UTC) lvjyxicb5j8qrvizlqtp5uvhu0h9skv 2 460040 2892649 2026-04-11T16:52:38Z Ясамойла 66147 пачатак 2892649 wikitext text/x-wiki Жыву ў Эўропе. omibgah2t62ygsbw0ranqvd4jjqhvpf 2892650 2892649 2026-04-11T16:52:49Z Ясамойла 66147 допіс 2892650 wikitext text/x-wiki {{Babel|af|en-5|nl-2|nso-2}} Жыву ў Эўропе. 99i82q5w44b01slljjr96zbkmnhdmrg 2892651 2892650 2026-04-11T16:53:53Z Ясамойла 66147 допіс 2892651 wikitext text/x-wiki {{Babel|be-1|ru-3|af-0|en-3|pl-1|cu-2}} Жыву ў Эўропе. 7de90a4xy8it2g70j2fykbsfql3mzws 2892652 2892651 2026-04-11T16:55:01Z Ясамойла 66147 допіс 2892652 wikitext text/x-wiki {{Babel|be-1|ru-3|af-0|en-3|pl-1|cu-2|uk-3}} Жыву ў Эўропе. t1b6u5sfydiwauhdhccxnhmqd059gni 2892653 2892652 2026-04-11T16:56:13Z Ясамойла 66147 допіс 2892653 wikitext text/x-wiki {{Babel|be-N|ru-3|af-0|en-3|pl-1|cu-2|uk-3}} Жыву ў Эўропе. on9oks89tc0iz0nw3iraz1t4toxzwe7 2892654 2892653 2026-04-11T16:57:28Z Ясамойла 66147 допіс 2892654 wikitext text/x-wiki {{Babel|be|ru-3|af-0|en-3|pl-1|cu-2|uk-3}} Жыву ў Эўропе. gsyj2poaku9rp02gvne2qi9g45vvdsl 2892655 2892654 2026-04-11T16:58:21Z Ясамойла 66147 допіс 2892655 wikitext text/x-wiki {{Babel|be-1|ru-3|af-0|en-3|pl-1|cu-2|uk-3}} Жыву ў Эўропе. t1b6u5sfydiwauhdhccxnhmqd059gni 2892656 2892655 2026-04-11T16:58:52Z Ясамойла 66147 допіс 2892656 wikitext text/x-wiki {{Babel|be|ru-3|af-0|en-3|pl-1|cu-2|uk}} Жыву ў Эўропе. n4ac3xsa5hy3bahs71d7wml89xopica 0 460041 2892864 2026-04-11T20:38:33Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Roswell-voorval]] na [[Roswellvoorval]] geskuif: Koppelteken nie nodig 2892864 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Roswellvoorval]] hieue8ajn4ou9vny1wube9cy6twl4oo 1 460042 2892866 2026-04-11T20:38:33Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:Roswell-voorval]] na [[Bespreking:Roswellvoorval]] geskuif: Koppelteken nie nodig 2892866 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Roswellvoorval]] n0x2uhx9fqqj4hxvajhprmrrh62di5e 0 460043 2892889 2026-04-11T23:30:26Z BurgertB 2401 Nuwe artikel, besig 2892889 wikitext text/x-wiki '''Barney en Betty Hill''' was ’n Amerikaanse egpaar en burgerregteaktiviste wat beweer het hulle is van 19 tot 20 September 1961 deur [[Buiteaardse lewe|buiteaardse wesens]] ontvoer uit ’n plattelandse deel van die deelstaat [[New Hampshire]]. Die voorval het bekend geword as die "Hill-ontvoering" of die "Zeta Reticuli-voorval" omdat twee VVV-navorsers die sterkaart wat na bewering aan Betty Hill gewys is, verbind het met die [[dubbelster]]stelsel Zeta Reticuli. Die meeste van Betty Hill se notas, bande en ander items is in die permanente versameling van die Universiteit van New Hampshire, haar [[alma mater]].<ref>{{cite web| url=http://www.library.unh.edu/special/index.php/betty-and-barney-hill| archive-url=https://web.archive.org/web/20090414143018/http://www.library.unh.edu/special/index.php/betty-and-barney-hill| url-status=dead| archive-date=April 14, 2009| title=Special Collections, University Archives & Museum| work=unh.edu}}</ref> In Julie 2011 het die New Hampshire-afdeling vir Historiese Bronne die plek van die beweerde eerste nadering van die tuig met ’n historiese merker aangedui.<ref>{{cite news| last=Jordan |first=Jessica |title=Little Green Men Celebrated in NH |newspaper=NH.com |date=July 25, 2011 |url=http://www.nh.com/nhbloggers/927157-180/little-green-men-celebrated-in-nh.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201234308/http://www.nh.com/nhbloggers/927157-180/little-green-men-celebrated-in-nh.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref> Die Hills se verhaal is wyd bekend gemaak in boeke en rolprente,<ref>{{Cite web|last=Lacina|first=Linda|date=January 15, 2020|title=How Betty and Barney Hill's Alien Abduction Story Defined the Genre|url=https://www.history.com/news/first-alien-abduction-account-barney-betty-hill|website=History|access-date=May 4, 2021|archive-date=July 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708012841/https://www.history.com/news/first-alien-abduction-account-barney-betty-hill|url-status=live}}</ref> onder meer die topverkoperboek ''The Interrupted Journey'' van 1966 en NBC se televisieprent ''The UFO Incident'' van 1975. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Barney and Betty Hill incident}} {{Normdata}} [[Kategorie:Buiteaardse lewe]] eciswixkw7h3d8f0lv6l3ehlra16hcb 1 460044 2892890 2026-04-11T23:31:00Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2892890 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460045 2893030 2026-04-12T08:08:29Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2893030 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460046 2893063 2026-04-12T10:50:27Z Sobaka 328 begin nuwe artikel 2893063 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Lip-Bu Tan | bynaam = | beeld = Howard Lutnick with Intel CEO Lip-Bu Tan (2025) (cropped3).jpg| beeldbeskrywing = | onderskrif = Lip-Bu Tan in 2025 | geboortenaam = Tan Lip-Bu | geboortedatum = [[12 November]] [[1959]] | geboorteplek = Muar, Maleisië | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = NUB van Intel | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = Ysa Loo | kinders = 2 | webblad = | handtekening = }} '''Lip-Bu Tan''' ([[Chinees]]: 陳立武; [[pinyin]]: Chén Lìwǔ; Pe̍h-ōe-jī: Tân Li̍p-Bú; gebore [[12 November]] [[1959]]) is 'n [[Amerikaanse]] sakebestuurder wat sedert 2025 die [[Hoof- uitvoerende beampte|hoof- uitvoerende beampte]] (HUB) van [[Intel]] is. Hy is ook voorsitter van Walden International, 'n waagkapitaalfirma; 'n stigters-besturende vennoot van Walden Catalyst Ventures en Celesta Capital; en beklee talle direksieposisies. Tan was van 2009 tot 2021 die HUB van Cadence Design Systems. ==Vroeë lewe== Tan is op 12 November 1959 in Muar, Johor, in die vorige Federasie van Malaya (hedendaagse [[Maleisië]]) gebore in 'n etniese Maleisiese Chinese familie.<ref name="Johnson 2011">{{cite web|last=Johnson|first=Steve|title=Mercury News interview: Lip-Bu Tan, president and CEO of Cadence Design Systems|work=San Jose Mercury News|date=4 Februarie 2011|url=https://www.mercurynews.com/2011/02/04/mercury-news-interview-lip-bu-tan-president-and-ceo-of-cadence-design-systems/|accessdate=July 5, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170505111504/http://www.mercurynews.com/2011/02/04/mercury-news-interview-lip-bu-tan-president-and-ceo-of-cadence-design-systems/|archivedate=5 Mei 2017|url-status=live|url-access=limited}}</ref><ref name="Committee of 100">{{cite web|url=https://www.committee100.org/members/lipbutan/|title=Lip-Bu Tan|publisher=Committee of 100|accessdate=8 Julie 2020|archive-date=13 Desember 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213003708/http://www.committee100.org/members/lipbutan/|url-status=live}}</ref> Sy pa, Keng Lian Tan, was die hoofredakteur van die Maleisiese Chinese dagblad ''Nanyang Siang Pau'' en sy ma, Yeok Choong Chew, was 'n universiteitshoof aan die Nanyang-universiteit. Hy is die jongste van vyf broers en susters. Tan het in 1978 aan die Nanyang-universiteit gegradueer met 'n baccalaureusgraad in [[fisika]].<ref name="pioneering">{{cite journal|title=Pioneering in Asia With the U.S. Venture Capital Model|last=Marinissen|first=Erik Jan|journal=IEEE Design & Test of Computers|date=November 2012|pages=52–55|volume=29|issue=6|doi=10.1109/MDT.2012.2221003|bibcode=2012IDTC...29...52M |doi-access=free}}</ref> Na graduering het Tan na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verhuis en in 1981 'n meestersgraad in kerningenieurswese aan die Massachusetts Institute of Technology (MIT) verwerf<ref name="Johnson 2011" /> en 'n [[Meestersgraad in Bedryfsadministrasie]] (MBA) aan die Universiteit van San Francisco in Kalifornië.<ref name="Johnson 2011" /><ref name="BusinessWeek 2004">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2004-07-11/lip-bu-tan|title=Special Report -- Stars of Asia -- Financiers: Lip-Bu Tan, Chairman, Walden International, U.S.|work=BusinessWeek|date=12 Julie 2004|accessdate=7 Julie 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040707011051/http://www.businessweek.com/magazine/content/04_28/b3891421.htm|archivedate=7 Julie 2004|url-status=dead|url-access=subscription}}</ref><ref name="Walden">{{cite web|url=http://www.waldenintl.com/team/lip-bu_tan.aspx|title=Lip-Bu Tan|publisher=Walden International|accessdate=7 Augustus 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916111615/http://www.waldenintl.com/team/lip-bu_tan.aspx|archive-date=16 September 2021|url-status=dead}}</ref> Meer onlangs het hy in 2022 eregrade van die Universiteit van San Francisco<ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-in/money/news/lip-bu-tan-education-qualifications-how-mit-and-university-of-san-francisco-shaped-the-intel-ceo/ar-AA1K7o37 |access-date=2025-09-25 |website=www.msn.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Past Recipients {{!}} myUSF |url=https://myusf.usfca.edu/president/committees-commissions/honorary-degree-commission/past-recipients |access-date=2025-09-25 |website=myusf.usfca.edu}}</ref>en in 2025 van die Carnegie Mellon-universiteit van [[Pittsburgh]] ontvang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tan,Lip-Bu}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Hoof- uitvoerende beamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Lewende mense]] 44zhibsiyqc55kd2dkdz49bbx6vay6p 2893064 2893063 2026-04-12T10:52:05Z Sobaka 328 /* Vroeë lewe */ skakel 2893064 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Lip-Bu Tan | bynaam = | beeld = Howard Lutnick with Intel CEO Lip-Bu Tan (2025) (cropped3).jpg| beeldbeskrywing = | onderskrif = Lip-Bu Tan in 2025 | geboortenaam = Tan Lip-Bu | geboortedatum = [[12 November]] [[1959]] | geboorteplek = Muar, Maleisië | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = NUB van Intel | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = Ysa Loo | kinders = 2 | webblad = | handtekening = }} '''Lip-Bu Tan''' ([[Chinees]]: 陳立武; [[pinyin]]: Chén Lìwǔ; Pe̍h-ōe-jī: Tân Li̍p-Bú; gebore [[12 November]] [[1959]]) is 'n [[Amerikaanse]] sakebestuurder wat sedert 2025 die [[Hoof- uitvoerende beampte|hoof- uitvoerende beampte]] (HUB) van [[Intel]] is. Hy is ook voorsitter van Walden International, 'n waagkapitaalfirma; 'n stigters-besturende vennoot van Walden Catalyst Ventures en Celesta Capital; en beklee talle direksieposisies. Tan was van 2009 tot 2021 die HUB van Cadence Design Systems. ==Vroeë lewe== Tan is op 12 November 1959 in Muar, Johor, in die vorige Federasie van Malaya (hedendaagse [[Maleisië]]) gebore in 'n etniese Maleisiese Chinese familie.<ref name="Johnson 2011">{{cite web|last=Johnson|first=Steve|title=Mercury News interview: Lip-Bu Tan, president and CEO of Cadence Design Systems|work=San Jose Mercury News|date=4 Februarie 2011|url=https://www.mercurynews.com/2011/02/04/mercury-news-interview-lip-bu-tan-president-and-ceo-of-cadence-design-systems/|accessdate=July 5, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170505111504/http://www.mercurynews.com/2011/02/04/mercury-news-interview-lip-bu-tan-president-and-ceo-of-cadence-design-systems/|archivedate=5 Mei 2017|url-status=live|url-access=limited}}</ref><ref name="Committee of 100">{{cite web|url=https://www.committee100.org/members/lipbutan/|title=Lip-Bu Tan|publisher=Committee of 100|accessdate=8 Julie 2020|archive-date=13 Desember 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213003708/http://www.committee100.org/members/lipbutan/|url-status=live}}</ref> Sy pa, Keng Lian Tan, was die hoofredakteur van die Maleisiese Chinese dagblad ''Nanyang Siang Pau'' en sy ma, Yeok Choong Chew, was 'n universiteitshoof aan die Nanyang-universiteit. Hy is die jongste van vyf broers en susters. Tan het in 1978 aan die Nanyang-universiteit gegradueer met 'n baccalaureusgraad in [[fisika]].<ref name="pioneering">{{cite journal|title=Pioneering in Asia With the U.S. Venture Capital Model|last=Marinissen|first=Erik Jan|journal=IEEE Design & Test of Computers|date=November 2012|pages=52–55|volume=29|issue=6|doi=10.1109/MDT.2012.2221003|bibcode=2012IDTC...29...52M |doi-access=free}}</ref> Na graduering het Tan na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verhuis en in 1981 'n meestersgraad in kerningenieurswese aan die Massachusetts Institute of Technology (MIT) verwerf<ref name="Johnson 2011" /> en 'n [[Meestersgraad in Besigheidsadministrasie|Meestersgraad in Bedryfsadministrasie]] (MBA) aan die Universiteit van San Francisco in Kalifornië.<ref name="Johnson 2011" /><ref name="BusinessWeek 2004">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2004-07-11/lip-bu-tan|title=Special Report -- Stars of Asia -- Financiers: Lip-Bu Tan, Chairman, Walden International, U.S.|work=BusinessWeek|date=12 Julie 2004|accessdate=7 Julie 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040707011051/http://www.businessweek.com/magazine/content/04_28/b3891421.htm|archivedate=7 Julie 2004|url-status=dead|url-access=subscription}}</ref><ref name="Walden">{{cite web|url=http://www.waldenintl.com/team/lip-bu_tan.aspx|title=Lip-Bu Tan|publisher=Walden International|accessdate=7 Augustus 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916111615/http://www.waldenintl.com/team/lip-bu_tan.aspx|archive-date=16 September 2021|url-status=dead}}</ref> Meer onlangs het hy in 2022 eregrade van die Universiteit van San Francisco<ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-in/money/news/lip-bu-tan-education-qualifications-how-mit-and-university-of-san-francisco-shaped-the-intel-ceo/ar-AA1K7o37 |access-date=2025-09-25 |website=www.msn.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Past Recipients {{!}} myUSF |url=https://myusf.usfca.edu/president/committees-commissions/honorary-degree-commission/past-recipients |access-date=2025-09-25 |website=myusf.usfca.edu}}</ref>en in 2025 van die Carnegie Mellon-universiteit van [[Pittsburgh]] ontvang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tan,Lip-Bu}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Hoof- uitvoerende beamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Lewende mense]] hw0vw4x5gv4it18dui16hnknecva9nw 1 460047 2893066 2026-04-12T10:54:27Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2893066 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460048 2893071 2026-04-12T11:01:18Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met ''''Fort Knokke''' was een van ‘n reeks verdedigingswerke wat [[Tafelbaai]] en die [[Kaapse Vlek]] ([[Kaapstad]]) teen vyandelike aanvalle moes beskerm. ==Agtergrond== Weens die destydse geïsoleerde geografiese ligging van die Kaap het dit sedert die stigting van die verversingspos lank nog die karakter van ‘n militêre buitepos behou. Die fortifikasies is telkemale tydens die vele oorloë in die 17de en 18de eeu vermeerder en verbeter om vyandige amfibiese lan...' 2893071 wikitext text/x-wiki '''Fort Knokke''' was een van ‘n reeks verdedigingswerke wat [[Tafelbaai]] en die [[Kaapse Vlek]] ([[Kaapstad]]) teen vyandelike aanvalle moes beskerm. ==Agtergrond== Weens die destydse geïsoleerde geografiese ligging van die Kaap het dit sedert die stigting van die verversingspos lank nog die karakter van ‘n militêre buitepos behou. Die fortifikasies is telkemale tydens die vele oorloë in die 17de en 18de eeu vermeerder en verbeter om vyandige amfibiese landings te verhoed, te keer dat vyandelike skepe naby genoeg aan die kus kom om die vestiging te bombardeeer en die ankerplek te beskerm. Daarby was die nedersetting ook kwesbaar en ‘n maklike teiken vir kanonne van ‘n moontlike vyand op [[Seinheuwel]], [[Kloofnek]] en die berghange van [[Tafelberg]]. Die [[Kasteel die Goeie Hoop]] het boonop ‘n swak strategiese ligging gehad. ==Skanse, vestings== ‘n Netwerk van forte, wagposte en battery is rondom [[Tafelbaai]] gebou. Baron Van Imhoff het opdrag gegee dat die verdediging baie versterk moet word met die oprigting van onder andere die Zeelinie. Hierdie ry fortjies sou verdediging teen landings op die strand bied van oos van die Kasteel tot by Fort Knokke aan die mond van die [[Soutrivier]]. In 1781 is ook nog die Franse Linie deur die Franse soldate van die Pondicherry-regiment opgerig. Dit het gestrek van Fort Knokke aan die strand tot by [[Roodebloem]] aan die laer hange van [[Duiwelspiek]] om die Kaap teen ‘n aanval oor land uit die rigting van [[Valsbaai]] te beskerm. Na die aanbou van verdere batterye, skanse en vestings was daar ‘n halfmaan van vestingwerke van die mond van die Soutrivier tot by [[Kampsbaai]] en [[Houtbaai]]. ==Fort Knokke== Dit was ‘n klein stervormige vesting van grond en messelklei en is gebou deur soldate en slawe. Die hoeksteen van die fortjie, kruithuis en waghuisies is op 24 Oktober 1743 gelê. VOC-kommissaris [[Abraham Josias Sluysken]], kol. [[Robert Jacob Gordon]], kol. Gilquin en die militêre ingenieurs het nie ‘n hoë dunk van hierdie en die ander vestingwerke gehad nie. In 1827 is die Zeelyn met uitsondering van Fort Knokke afgebreek. Hierdie fortjie is juis gemoderniseer. Maar dit moes in die 1960’s wyk vir die uitbreiding en modernisering van die Kaapstad-stasie. ==Waghuisie== Een van die waghuisies het egter behoue gebly en staan voor die ingang van die [[Suid-Afrikaanse Museum]] in die [[Kompanjiestuin]]. Die huisie weeg 14 ton. ==Naam== Waarom Fort Knokke sy naam gekry het, kan nie meer agterhaal word nie. Die Nederlandse woord ''knokken'' beteken ''vuisslaan''. In [[België]] is daar ‘n strandoord met die naam Knokke. ==Persone== * kol. Philippus Hermanus Gilquin was as genie-offisier aktief in die jare 1786 tot 1792 * baron Gustaaf Willem van Imhoff (*Leer, Wes-Friesland, in die moderne [[Duitsland]], 8 Augustus 1705 - †[[Batavia]], 1 November 1750), goewerneur-generaal van [[Nederlands-Indië]] ==Lees ook== * [[Amsterdam-battery]] ==Bibliografie== *Burman, Jose: The Cape of Good Intent. Kaapstad: [[Human & Rousseau]], 1969 *de Wet, Con en Leon Hattingh en Jan Visagie (reds.): Die VOC aan die Kaap, 1652 – 1795. [[Pretoria]]: Protea, 2016. ISBN 978-1-4853-0019-9 *Green, Lawrence G.: Grow lovely, growing old. The story of Cape Town’s three centuries – the streets, the houses, the characters, the legends, traditions and folklores, the laughter and tears. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1951 *Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die [[Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede]], 1972. [[Kategorie: Forte in Suid-Afrika]] [[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie: VOC]] 74b47a8hqddgzhzi6f6g7sa9bry6za8 2893072 2893071 2026-04-12T11:03:24Z AFM 21229 /* Lees ook */ 2893072 wikitext text/x-wiki '''Fort Knokke''' was een van ‘n reeks verdedigingswerke wat [[Tafelbaai]] en die [[Kaapse Vlek]] ([[Kaapstad]]) teen vyandelike aanvalle moes beskerm. ==Agtergrond== Weens die destydse geïsoleerde geografiese ligging van die Kaap het dit sedert die stigting van die verversingspos lank nog die karakter van ‘n militêre buitepos behou. Die fortifikasies is telkemale tydens die vele oorloë in die 17de en 18de eeu vermeerder en verbeter om vyandige amfibiese landings te verhoed, te keer dat vyandelike skepe naby genoeg aan die kus kom om die vestiging te bombardeeer en die ankerplek te beskerm. Daarby was die nedersetting ook kwesbaar en ‘n maklike teiken vir kanonne van ‘n moontlike vyand op [[Seinheuwel]], [[Kloofnek]] en die berghange van [[Tafelberg]]. Die [[Kasteel die Goeie Hoop]] het boonop ‘n swak strategiese ligging gehad. ==Skanse, vestings== ‘n Netwerk van forte, wagposte en battery is rondom [[Tafelbaai]] gebou. Baron Van Imhoff het opdrag gegee dat die verdediging baie versterk moet word met die oprigting van onder andere die Zeelinie. Hierdie ry fortjies sou verdediging teen landings op die strand bied van oos van die Kasteel tot by Fort Knokke aan die mond van die [[Soutrivier]]. In 1781 is ook nog die Franse Linie deur die Franse soldate van die Pondicherry-regiment opgerig. Dit het gestrek van Fort Knokke aan die strand tot by [[Roodebloem]] aan die laer hange van [[Duiwelspiek]] om die Kaap teen ‘n aanval oor land uit die rigting van [[Valsbaai]] te beskerm. Na die aanbou van verdere batterye, skanse en vestings was daar ‘n halfmaan van vestingwerke van die mond van die Soutrivier tot by [[Kampsbaai]] en [[Houtbaai]]. ==Fort Knokke== Dit was ‘n klein stervormige vesting van grond en messelklei en is gebou deur soldate en slawe. Die hoeksteen van die fortjie, kruithuis en waghuisies is op 24 Oktober 1743 gelê. VOC-kommissaris [[Abraham Josias Sluysken]], kol. [[Robert Jacob Gordon]], kol. Gilquin en die militêre ingenieurs het nie ‘n hoë dunk van hierdie en die ander vestingwerke gehad nie. In 1827 is die Zeelyn met uitsondering van Fort Knokke afgebreek. Hierdie fortjie is juis gemoderniseer. Maar dit moes in die 1960’s wyk vir die uitbreiding en modernisering van die Kaapstad-stasie. ==Waghuisie== Een van die waghuisies het egter behoue gebly en staan voor die ingang van die [[Suid-Afrikaanse Museum]] in die [[Kompanjiestuin]]. Die huisie weeg 14 ton. ==Naam== Waarom Fort Knokke sy naam gekry het, kan nie meer agterhaal word nie. Die Nederlandse woord ''knokken'' beteken ''vuisslaan''. In [[België]] is daar ‘n strandoord met die naam Knokke. ==Persone== * kol. Philippus Hermanus Gilquin was as genie-offisier aktief in die jare 1786 tot 1792 * baron Gustaaf Willem van Imhoff (*Leer, Wes-Friesland, in die moderne [[Duitsland]], 8 Augustus 1705 - †[[Batavia]], 1 November 1750), goewerneur-generaal van [[Nederlands-Indië]] ==Lees ook== * [[Amsterdam-battery]] * [[Chavonnes-battery]] ==Bibliografie== *Burman, Jose: The Cape of Good Intent. Kaapstad: [[Human & Rousseau]], 1969 *de Wet, Con en Leon Hattingh en Jan Visagie (reds.): Die VOC aan die Kaap, 1652 – 1795. [[Pretoria]]: Protea, 2016. ISBN 978-1-4853-0019-9 *Green, Lawrence G.: Grow lovely, growing old. The story of Cape Town’s three centuries – the streets, the houses, the characters, the legends, traditions and folklores, the laughter and tears. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1951 *Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die [[Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede]], 1972. [[Kategorie: Forte in Suid-Afrika]] [[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie: VOC]] oz3ul668yjpy3n604uclzjour0jjwr7