Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 24 2894845 2851768 2026-04-18T19:45:51Z SpesBona 2720 + skakels 2894845 wikitext text/x-wiki {{Kantbalk Boeddhisme}} '''Boeddhisme''' is ’n [[Dharmiese geloof]] of [[filosofie]] ([[Sanskrit]]: ''dharma''; [[Pali]]: ''dhamma''). Dit sluit ’n verskeidenheid tradisies, gelowe en spirituele gebruike in wat grootliks geskoei is op die leringe van [[Gautama Boeddha]], algemeen bekend as die Boeddha ("die verligte een"). [[Lêer:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|duimnael|180px|links|Een van die oudste bekende voorstellings van die [[Boeddha]] (1ste tot 2de eeu, [[Tokio]] Nasionale Museum).]] Volgens die Boeddhistiese tradisie het die Boeddha tussen die [[6de eeu v.C.|6de]] en [[4de eeu v.C.]] op die noordoostelike [[Indiese subkontinent]] gewoon en ander onderrig.<ref name="Brit">"Buddhism". (2009). In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' aanlyn. URL besoek op 26 November 2009</ref> Boeddhiste beskou hom as ’n "verligte" of "ontwaakte" onderwyser wat sy insig gedeel het om ander te help om hul [[Dukkha|lyding]] te beëindig deur die verbanning van onkunde en begeertes en deur die ontwikkeling van hul gees. Geleerdes erken oor die algemeen twee bestaande takke van Boeddhisme: [[Theravada]] ("Tradisie van die Oudstes", soms verkeerdelik "Hinayana" genoem) en [[Mahayana]] ("Die Groot Voertuig"). Theravada het baie volgelinge in [[Sri Lanka]] en [[Asië|Suidoos-Asië]] (onder meer in [[Thailand]], [[Birma]], [[Laos]], [[Kambodja]]). Mahayana kom voor in Oos-Asië (onder meer in [[China]], [[Korea]], [[Japan]], [[Viëtnam]], [[Singapoer]], [[Taiwan]]) en sluit in die tradisies van [[Suiwer Land]], [[Zen]], [[Nichiren-Boeddhisme]], [[Tibettaanse Boeddhisme]], Shingon en ander. [[Vajrayana]], ’n stel leringe wat toegeskryf word aan [[Mahasiddha|Indiese siddhas]], kan beskou word as ’n derde tak of bloot deel van Mahayana. Tibettaanse Boeddhisme, soos beoefen in [[Tibet]], [[Bhoetan]], [[Nepal]], die [[Himalaja]]streek van [[Indië]], [[Kalmikië]],<ref>"Candles in the Dark: A New Spirit for a Plural World" deur Barbara Sundberg Baudot, bl. 305</ref> [[Mongolië]] en omringende gebiede,<ref>{{cite book|last1=Powers|first1=John|title=Introduction to Tibetan Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=cy980CH84mEC&pg=PA392|date=2007|publisher=Snow Lion Publications|location=Ithaca, New York|isbn=978-1-55939-282-2|pages=26–27|edition=Hers.}}</ref> volg die Vajrayana-leringe van die 8ste-eeuse Indië.<ref>{{Cite book|last=White |first=David Gordon (red.) |year=2000 |page=21 |title=Tantra in Practice |publisher=Princeton University Press |url=https://books.google.com/books?id=hayV4o50eUEC&pg=PA21| isbn=0-691-05779-6 }}</ref> In Theravada-Boeddhisme is die primêre doel die behaling van die verhewe staat [[nirwana]], wanneer ’n mens ontsnap van die siklus van lyding en hergeboorte.{{sfn|Gethin |1998|pp=27–28, 73–74}} In Mahayana- en Tibettaanse Boeddhisme word na [[boeddha]]skap gestrewe deur ’n [[bodhisattva]] te word en juis in dié siklus te bly met die doel om ander te help om [[Verligting in Boeddhisme|verligting]] te behaal.<ref>{{cite book|last1=Powers|first1=John|title=Introduction to Tibetan Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=cy980CH84mEC&pg=PA392|date=2007|publisher=Snow Lion Publications|location=Ithaca, New York|isbn=978-1-55939-282-2|pages=392–3, 415|edition=Hers.}}</ref> Boeddhistiese skole verskil oor die presiese aard van die pad na nirwana, die belangrikheid en egtheid van verskeie geskrifte en veral die toepassing daarvan.{{sfn|Williams|1998|pp=275f}}{{sfn|Robinson |1998|p=xx}} Een ding waaroor almal eens is, is dat daar geen skeppingsgod bestaan nie. Die grondbeginsels van die Boeddhistiese tradisie is die [[Drie Juwele]]: die [[Boeddha]], die [[dharma]] (geloof) en die [[sangha]] (gemeenskap). Om "toevlug tot die drievoudige juweel" te neem is tradisioneel ’n verklaring dat iemand die Boeddhistiese pad volg, en onderskei Boeddhiste gewoonlik van nie-Boeddhiste.{{sfn|Padmasambhava|2004|p=111}} Ander praktyke kan insluit die gehoorsaming van etiese grondreëls; die ondersteuning van die kloostergemeenskap; afstanddoening van die gewone lewe om ’n [[Boeddhistiese kloosterlewe]] te lei; die ontwikkeling van die gees en die beoefening van [[meditasie]]; die kweek van groter wysheid en oordeel; die bestudering van die geskrifte; godsdienspraktyke; seremonies; en, in die Mahayana-tradisie, smeekbedes tot die boeddhas en bodhisattvas. == Die lewe van die Boeddha == [[Lêer:Le grand départ.jpg|duimnael|220px|’n Reliëfwerk wat uitbeeld hoe Gautama die huis verlaat (''The Great Departure'', 1ste tot 2de eeu, Guimet-museum).]] [[Lêer:Bodhitree.jpg|duimnael|links|160px|Die Vajrashila, waar Gautama onder ’n vyeboom gesit en verligting behaal het (Mahabodhi-tempel, Indië, 2011).]] [[Siddhartha Gautama]] het omstreeks die [[6de eeu v.C.]] in Noord-Indië gewoon. Geskrifte gee verskillende weergawes van sy lewe. Die meeste kenners meen hy het wel bestaan, ander onderrig en ’n kloosterorde gestig, maar aanvaar nie alle besonderhede in sy biografieë nie.{{sfn|Buswell|2004|p=352}}{{sfn|Lopez|1995|p=16}} Volgens die skrywer Michael Carrithers behoort die algemene riglyne waar te wees: geboorte, volwassenheid, afstanddoening, soeke, verligting en bevryding, onderrig, die dood.{{sfn|Carrithers|1986|p=10}} Volgens een vertelling was hy ’n prins en het ’n [[Astrologie|astroloog]] met die naam Asita kort ná sy geboorte Gautama se pa, Suddhodana, besoek en voorspel die kind sou óf ’n groot koning word óf afstand doen van die materiële wêreld om ’n heilige man te word – dit sou afhang van of hy die lewe buite die mure van die paleis sou sien. Suddhodana wou seker maak sy seun word koning en het hom verbied om die paleis te verlaat. Op 29-jarige ouderdom het Gautama egter ’n paar keer uitgeglip en die lyding daarbuite aanskou. Hy het toe die koninklike lewe agtergelaat om ’n oplossing vir hierdie lyding te vind. Ses jaar lank het hy probeer en misluk. Op 35-jarige ouderdom het hy eendag onder ’n vyeboom (''Ficus religiosa'') gaan sit en mediteer, en homself voorgeneem om nie weer op te staan voordat hy [[Bodhi|verligting]] behaal het nie. Ná baie dae het hy eindelik sy geestelike kettings afgeskud en homself so bevry van die siklus van lyding en hergeboorte. Toe hy opstaan, was hy ten volle verlig. Kort hierna het hy volgelinge gelok en ’n [[Sangha|kloosterorde]] gestig. Toe het hy, as die Boeddha, vir die res van sy lewe die [[Dharma|pad na verligting]] wat hy ontdek het, aan ander geleer terwyl hy deur die noordoostelike Indiese subkontinent gereis het.{{sfn|Keown|2003|p=267}}{{sfn|Skilton|1997|p=25}} Hy is op 80 jaar (in 483 v.C.) in Kushinagar, Indië, dood. == Boeddhistiese begrippe == === Die lewe en wêreld === ==== Samsara ==== [[Lêer:Bhavachakra.jpg|duimnael|180px|’n Tradisionele Tibettaans-Boeddhistiese [[thangka]], wat die wiel van die lewe met sy ses vlakke uitbeeld.]] In Boeddhisme word [[samsara]] gedefinieer as die voortdurend herhalende siklus van geboorte en die dood. Dit verwys spesifiek na die belewing van een hergeboorte ná die ander binne die ses vlakke van die bestaan, waar elke vlak verstaan kan word as ’n fisieke of sielkundige toestand wat gekenmerk word deur ’n spesifieke soort lyding. Samsara ontstaan uit avidya (onkunde) en word gekenmerk deur dukkha (lyding, angstigheid, ontevredenheid). Deur Boeddhisme is bevryding van samsara moontlik. ==== Karma ==== [[Lêer:Kushinara1.jpg|duimnael|links|220px|Gautama is hier [[Verassing|veras]] (Ramabhar-stoepa, Kushinagar, Indië).]] [[Karma]] (van [[Sanskrit]] vir "aksie, werk") is in Boeddhisme die krag wat samsara aandryf. Goeie, kundige dade ([[Pali]]: ''kusala'') en slegte, onkundige dade (Pali: ''akusala'') kweek "sade" in die gedagtes wat óf in hierdie lewe óf in ’n toekomstige lewe (ná hergeboorte) vrugte voortbring{{sfn|Kasulis |2006|pp=1-12}} na gelang van die soort dade. Die vermyding van slegte dade en die kweek van goeie dade word sila genoem. In Theravada-Boeddhisme is daar geen verlossing van of vergifnis vir jou karma nie, want dit is ’n suiwer onpersoonlike proses wat deel is van die heelal. In Mahayana-Boeddhisme word geglo die dreunsing of selfs net aanhoor van sekere soetras (soos die Lotus-, Angulimaliya- en Mahayana Mahaparinirvana-soetra) kan groot dele van jou negatiewe karma uitdryf. Ander skole soos Vajrayana beskou die sing of opsê van [[mantra]]s as die manier om ontslae te raak van voorheen negatiewe karma.{{sfn|Payne |2006|p=74}} ==== Hergeboorte ==== Hergeboorte verwys na ’n proses waarvolgens wesens deur ’n reeks lewens gaan; elke lewe duur van bevrugting tot die dood.{{sfn|Keown|1996|p=107}} Die leerstelling van anatta verwerp die begrip van ’n permanente self of ’n onveranderlike, ewige siel soos dit in [[Hindoeïsme]] en die [[Christendom]] voorkom. In Boeddhisme is geen self onafhanklik van die res van die heelal nie. Hergeboorte tot nuwe lewens kan verstaan word as die voortsetting van ’n dinamiese, altyd veranderende proses van pratityasamutpada ("[[afhanklike ontstaan]]") wat bepaal word deur die wette van oorsaak en effek (karma) eerder as dié van een wese wat van een bestaan tot ’n volgende [[Reïnkarnasie|gereïnkarneer]] word. Elke hergeboorte vind plaas op een van vyf vlakke volgens Theravada-Boeddhiste, of ses volgens ander skole.{{sfn|Harvey|1990|p=34}}{{sfn|Buswell|2004|p=711}} # Naraka-wesens: dié wat in een van baie narakas (helle) woon; # Preta: dié wat soms gedeeltelik mense se ruimte deel, maar vir die meeste mense onsigbaar is; ’n soort "spook"; # Diere: hulle deel mense se ruimte, maar is ’n ander lewensvorm; # Mense: een van die vlakke van hergeboorte waarin nirwana behaal kan word; # Asuras: vertaal as demone, titane of antigode; dit word nie deur die Theravada-tradisie as ’n aparte vlak erken nie; # Devas, insluitende Brahmas: vertaal as gode, geeste of engele. Volgens Oos-Asiatiese en Tibettaanse Boeddhisme is daar ’n tussenvlak ([[Tibettaans]]: ''bardo'') tussen een lewe en die volgende een. Die ortodokse Theravada-tradisie verwerp dit; tog is daar dele in die Samyutta-nikaya van die [[Pali-kanon]] wat blykbaar die idee steun dat die Boeddha vertel het van so ’n tussenvlak.{{sfn|Buswell|2004|p=377}}{{sfn|Bodhi|2000|p=}} === Lyding: oorsake en oplossings === ==== Die Vier Edel Waarhede ==== [[Lêer:Astasahasrika Prajnaparamita Dharmacakra Discourse.jpeg|duimnael|Die Boeddha leer die Vier Edel Waarhede aan sy volgelinge (Sanskrit-manuskrip; Nalanda, Bihar, Indië.]] Die leringe oor die [[Vier Edel Waarhede]] word beskou as sentraal tot die leerstellings van Boeddhisme en verskaf ’n konsepraamwerk vir Boeddhisme. Dié vier waarhede verduidelik die aard van dukkha, die oorsake daarvan en hoe dit oorkom kan word. Die vier waarhede is: [[Lêer:Dharma Wheel.svg|duimnael|180px|Die ''dharmachakra'', of dharmawiel, verteenwoordig die Edel Agtvoudige Pad.]] # Die waarheid van dukkha, of die aard daarvan: dit word gewoonlik vertaal as lyding, angstigheid, onvoldoendheid ens. en het drie aspekte: die ooglopende lyding van fisieke of geestelike siektes, veroudering en afsterwing; die angstigheid of stres van vashou aan dinge wat voortdurend verander; ’n subtiele ontevredenheid wat alle lewensvorme ervaar weens die feit dat alle lewensvorme verander, en deeltyds en sonder kern of inhoud is. Op dié vlak dui die term op ’n gebrek aan tevredenheid, ’n gevoel dat dinge nooit aan ons verwagtings of standaarde voldoen nie. # Die waarheid van die oorsprong van dukkha. Die oorsprong kan bekend wees. Dit word gewoonlik verduidelik as begeertes (Pali: ''tanha'', "dors"), bepaal deur onkunde (Pali: ''avidya''). Op ’n dieper vlak word die grondoorsaak van dukkha beskou as onkunde oor die ware aard van realiteit. # Die waarheid van die beëindiging van dukkha: dit is moontlik om dukkha te beëindig. # Die waarheid van die weg wat lei tot die beëindiging van dukkha: daar is ’n Edel Agtvoudige Pad na die beëindiging van dukkha. ==== Die Edel Agtvoudige Pad ==== Die [[Edel Agtvoudige Pad]] bestaan uit agt verwante faktore of voorwaardes wat saam kan lei tot die beëindiging van dukkha.{{sfn|Ajahn Sucitto|2010|p=87-88}} Dié agt faktore is: korrekte insig, korrekte bedoeling (gedagtes), korrekte rede, korrekte handeling, korrekte lewensonderhoud (beroep), korrekte inspanning, korrekte bewustheid en korrekte konsentrasie. Die faktore dui nie op "fases" wat die een ná die ander afgelê word soos op ’n gewone pad nie, maar is agt dimensies van ’n mens se optrede – geestelik en liggaamlik – wat onderling afhanklik werk en saam ’n volledige pad of lewenswyse definieer.{{sfn|Gethin|1998|p=82}} Die agt faktore word gewoonlik in drie afdelings verdeel: {|class="wikitable" |- ! Afdeling ! Faktor ! Sanskrit, Pali ! Beskrywing |- style="background:#cff;" |rowspan="2"|Wysheid<br />(Sanskrit: ''prajñā'',<br />Pali: ''paññā'') |1. Korrekte insig |''samyag dṛṣṭi,<br />sammā ditthi'' |Om die werklikheid te sien soos dit is, nie soos dit lyk nie |- style="background:#cff;" |2. Korrekte bedoeling |''samyag saṃkalpa,<br />sammā sankappa'' | Bedoeling van afstanddoening, vryheid en onskadelikheid |- style="background:#cfc;" |rowspan="3"|Etiese optrede<br />(Sanskrit: ''śīla'',<br />Pali: ''sīla'') |3. Korrekte rede |''samyag vāc,<br />sammā vāca'' |Om te praat op ’n eerlike manier wat ander nie seermaak nie |- style="background:#cfc;" |4. Korrekte handeling |''samyag karman,<br />sammā kammanta'' |Om so op te tree dat ander nie seerkry nie |- style="background:#cfc;" |5. Korrekte lewensonderhoud |''samyag ājīvana,<br />sammā ājīva'' |’n Nieskadelike beroep |- style="background:#fc9;" |rowspan="3"|Konsentrasie<br />(Sanskrit en Pali: ''samādhi'') |6. Korrekte inspanning |''samyag vyāyāma,<br />sammā vāyāma'' |’n Poging om te verbeter |- style="background:#fc9;" |7. Korrekte bewustheid |''samyag smṛti,<br />sammā sati'' |’n Bewustheid om dinge te sien soos dit is;<br />’n bewustheid van jou eie realiteit, sonder begeertes of afkerigheid |- style="background:#fc9;" |8. Korrekte konsentrasie |''samyag samādhi,<br />sammā samādhi'' |Korrekte meditasie of konsentrasie, wat verduidelik word as die eerste vier [[jhana]]s |} ==== Die vier verhewe geestestoestande ==== Die vier verhewe geestestoestande, of Brahmaviharas, is vier Boeddhistiese deugde en die meditasiepraktyke om hulle te ontwikkel. Hulle word ook "die vier onmeetbares" (Sanskrit: ''apramāṇa'', Pali: ''appamaññā'') genoem.<ref>[http://www.buddhistethics.org/9/wetle021.html Jon Wetlesen, Did Santideva Destroy the Bodhisattva Path? ''Jnl Buddhist Ethics'', Vol. 9, 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070228201738/http://www.buddhistethics.org/9/wetle021.html |date=28 Februarie 2007 }} URL besoek in Maart 2010</ref><ref>Bodhi, Bhikkhu. ''Abhidhammattha Sangaha: A Comprehensive Manual of Abhidhamma''. BPS Pariyatti Editions, 2000, bl. 89.</ref> Volgens die Mettasutta in die Pali-kanon het [[Gautama Boeddha]] gemeen die ontwikkeling van die vier verhewe geestestoestande kan meebring dat die beoefenaar daarvan op ’n hoër vlak herbore word.<ref>[http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an04/an04.125.than.html AN 4.125, ''Metta Sutta'']</ref> Dié vier deugde is: # ''Metta/maitri'': liefde; die hoop dat dit met almal goed gaan # ''Karuna'': medelye; die hoop dat almal se lyding verminder # ''Mudita'': deernis; vreugde in die dade en geluk van ander # ''Upekkha/upeksha'': gelatenheid; om verlies en wins, lof en blaam, sukses en mislukking te leer aanvaar vir jouself én vir ander === Aard van die bestaan === [[Lêer:Debating Monks.JPG|duimnael|200px|[[Bhikkhu|Monnike]] debatteer by die Sera-klooster in Tibet.]] Die konsep van bevryding (nirwana) – ’n basiese begrip in Boeddhisme – is nou verwant aan die oorkoming van onkunde (avidya), ’n basiese onbegrip of verkeerde idee van die aard van realiteit. In die ontwaking tot die ware aard van die self en alle verskynsels, ontwikkel ’n mens ’n onpartydigheid vir voorwerpe wat aan ’n mens "klou" en word jy verlos van lyding (dukkha) en die siklus van hergeboorte (samsara). Om dit te bereik, het die Boeddha aanbeveel, moet die mens kyk na dinge soos gekarakteriseer deur die "drie kenmerke van die bestaan". ==== Die drie kenmerke van die bestaan ==== Die [[drie kenmerke van die bestaan]] is verganklikheid, lyding en nie-self. # Verganklikheid (Pali: ''anicca'') is die Boeddhistiese idee dat alle dinge en ervarings veranderlik, onbestendig en verganklik is. Alles wat ons met ons sintuie kan ervaar, bestaan uit dele en die bestaan daarvan is afhanklik van eksterne voorwaardes. Goed ontstaan voortdurend en hou op bestaan. Omdat niks bly voortduur nie, het geen voorwerp of ervaring ’n inherente of vaste aard nie. Die liggaam weerspieël dié verganklikheid deur die verouderingsproses, die siklus van hergeboorte en enige ervaring van verlies. Omdat alles verganklik is, dien dit geen doel om daaraan vas te klou nie omdat dit net lyding meebring. # Lyding (Pali: ''dukkha'', Sanskrit ''duḥkha'') is ook ’n sentrale begrip. Dit kan op verskeie maniere in [[Afrikaans]] vertaal word: lyding, pyn, ontevredenheid, hartseer, angstigheid, ongemak, vrees, stres, ongelukkigheid en frustrasie. Hoewel die woord "lyding" meestal gebruik word, is die filosofiese betekenis nader aan "ongerustheid". Die term "lyding" wek die indruk dat die Boeddhistiese siening pessimisties is, maar Boeddhisme is nie pessimisties of optimisties nie; dit is realisties. Die word "dukkha" word dikwels nie vertaal nie sodat dit ’n breër betekenis kan hê. # Nie-self (Pali: ''anatta'', Sanskrit: ''anātman'') is die derde kenmerk van die bestaan. As ’n mens dit van naderby beskou, is geen verskynsel werklik "ek" of "myne" nie; dié begrippe word in die brein geskep. In Boeddhisme word anatta nie bedoel as ’n metafisiese stelling nie, maar as ’n manier om verlossing van lyding te kry. Die Boeddha het beide stellings "Ek het ’n self" en "Ek het nie ’n self nie" as [[ontologie]]se menings beskou wat ’n mens aan lyding blootstel. As die Boeddhis die konstant veranderende fisieke en geestelike aard ontleed van die dele (skandhas) waaruit ’n mens of voorwerp saamgestel is, kom hy tot die gevolgtrekking dat nie die onderskeie dele of die geheel ’n self het nie. ==== Afhanklike ontstaan ==== Die leerstelling van pratityasamutpada, of [[afhanklike ontstaan]], is ’n belangrike deel van Boeddhistiese metafisika. Daarvolgens ontstaan verskynsels saam in ’n wedersyds interafhanklike web van oorsaak en effek. Die beste toepassing van die begrip is die Twaalf Nidanas (uit Pali: "oorsake", "fondamente", "bronne van oorsprong"), wat die herhaling van die siklus van geboorte en die dood in besonderhede beskryf.<ref>[http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/sn/sn12/sn12.002.than.html Thanissaro, 1997a)]</ref><ref>[http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.15.0.than.html Thanissaro, 1997b)]</ref><ref>[http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bodhi/wheel277.html Bodhi, 1995).]</ref> [[Lêer:Phra Buddha Jinaraj - Phitsanulok.jpg|duimnael|Boeddhabeeld Wat Phra Si Rattana Mahathat, Phitsanulok, [[Thailand]].]] Daar is ’n verband tussen die kenmerke van die siklus, en elk gee aanleiding tot die volgende een: # Avidya: onkunde, veral ’n spirituele onkunde oor die aard van realiteit;{{sfn|Harvey|1990|p=56}} # Samskaras: formasie, wat verwys na karma; # Vijnana: bewustheid, veral onderskeid makend;{{sfn|Harvey|1990|p=57}} # Namarupa: letterlik naam en vorm, wat verwys na gees en liggaam;{{sfn|Harvey|1990|p=58}} # Sadayatana: die ses liggings van die sintuie: oog, oor, neus, tong, liggaam en brein; # Sparaa: kontak, indruk of stimulasie (deur ’n sintuiglike voorwerp); # Vedana: gevoel, dus of iets aangenaam, onaangenaam of neutraal is; # Trsna: letterlik dors, maar in Boeddhisme beteken dit begeertes of verlangens; # Upadana: vasklouing; dit beteken ook brandstof, wat die siklus van geboorte en die dood voed; # Bhava: letterlik bestaan of word (die Theravada verduidelik dit as karma, wat ’n nuwe bestaan meebring, en die bestaan self);{{sfn|Harvey|1990|p=59}} # Jati: letterlik geboorte, hoewel die lewe in Boeddhisme by bevrugting begin;{{sfn|Harvey|1990|p=60}} # Jaramarana: (ouderdom en die dood) en ook soka, parideva, dukkha, domanassa en upayasa (hartseer, roubeklag, pyn, beproewing en wanhoop).<ref name="web8">{{cite web |title=Upādāparitassanā Sutta |url=http://www.buddha-vacana.org/sutta/samyutta/khandha/sn22-008.html |access-date=18 September 2013 |publisher=Buddha-Vacana |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027145731/http://www.buddha-vacana.org/sutta/samyutta/khandha/sn22-008.html |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Wesens ly deur die hele siklus van geboorte en die dood totdat hulle hulself bevry van dié lyding (dukkha) deur nirwana te behaal. Dan lei die afwesigheid van die eerste nidana – onkunde – tot die afwesigheid van die ander. === Bevryding === ==== Nirwana ==== [[Lêer:Mahabodhitemple.jpg|duimnael|180px|Die plek waar Gautama Boeddha nirwana onder ’n vyeboom (links) behaal het.]] [[Nirwana]] (Sanskrit: ''nirvana''; Pali: ''nibbana'') beteken "beëindiging" of "uitwissing" – van tanha (begeertes) en avidya (onkunde), en dus dukkha (lyding) en die siklus van geboorte en die dood. Dit staan in die Weste ook as "verligting" of "ontwaking" bekend. Die term vir enigiemand wat nirwana behaal het, ook die Boeddha, is [[arhat]]. [[Bodhi]] is ’n term wat gebruik word vir die ervaring van arhats "om te ontwaak". Dit beteken letterlik "ontwaking", maar word meer dikwels in Afrikaans ook as "verligting" vertaal. In vroeë Boeddhisme het bodhi dieselfde betekenis as nirwana gehad en het dit gedui op die uitwissing van raga (gulsigheid, begeerte),<ref name=web2>{{cite web |title=''raga'', Pali-English Dictionary |publisher=The Pali Text Society |url=http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.3:1:489.pali |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808011301/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.3:1:489.pali |archive-date=8 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> dosa (haat, afkeer)<ref name=web3>{{cite web |title=''dosa'', Pali-English Dictionary |publisher=The Pali Text Society |url=http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.1:1:2598.pali |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808004842/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.1:1:2598.pali |archive-date=8 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en moha (delusie).<ref name=web4>{{cite web |title=''moha'', Pali-English Dictionary |publisher=The Pali Text Society |url=http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.3:1:229.pali |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808003418/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.3:1:229.pali |archive-date=8 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die latere Mahayana-skool is die status van nirwana in sommige geskrifte effens verlaag sodat dit net die uitwissing van begeerte en haat beteken het, met die sinspeling dat delusie steeds teenwoordig was in iemand wat nirwana behaal het en dat hy bodhi moes behaal om delusie uit te wis. Daarom het ’n arhat in die Mahayana-tradisie net nirwana behaal, terwyl ’n [[bodhisattva]] ook ten volle van delusie bevry is. Deur bodhi te behaal, het hy ’n [[boeddha]] geword. In Theravada-Boeddhisme het beide bodhi en nirwana die betekenis van bevryding van begeerte, haat en delusie. Die term parinirwana word ook in Boeddhisme aangetref, en verwys gewoonlik na die volle nirwana wat ’n arhat behaal met sy dood, wanneer die fisieke liggaam vergaan. ==== Boeddhas ==== Volgens die Bhoeddistiese tradisie is ’n [[Boeddha]] ’n ten volle verligte wese wat bevry is van begeerte, haat en onkunde. Hy word nie meer deur [[samsara]] beïnvloed nie en het die lyding beëindig wat ander wesens nog ervaar. [[Siddhartha Gautama]] word nie as die enigste Boeddha beskou nie. Die [[Pali-kanon]] verwys na talle vorige Boeddhas (sien [[Lys van bekende Boeddhas]]), terwyl die [[Mahayana]]-tradisie nog baie Boeddhas van hemelse eerder as historiese oorsprong noem. ’n Algemene geloof is dat die volgende Boeddha se naam [[Maitreya]] sal wees. ===== Theravada-Boeddhisme ===== [[Lêer:Monywa-shwezigon-paya-d01.jpg|duimnael|Shwezigon Paya naby Bagan, [[Myanmar]].]] In die Theravada-tradisie kan ’n persoon ontwaak word uit die "slaap van onkunde" deur die ware aard van realiteit te besef; sulke mense word arhats genoem en soms boeddhas. Ná talle lewens van spirituele najaging het hulle die einde van die siklus van hergeboorte bereik en word hulle nie meer as mens, dier, gees of ander wese gereïnkarneer nie. Die Pali-kanon klassifiseer dié verligte wesens in drie soorte: * Sammasamboeddha, gewoonlik net die Boeddha genoem, wat die waarheid self ontdek het en die weg na verligting aan ander leer; * Pratyekaboeddha, wat die waarheid self ontdek het, maar nie die vermoë het om ander te leer nie; * Savakaboeddha, wat die waarheid direk of indirek van ’n Sammasamboeddha ontvang het. [[Bodhi]] en [[nirwana]] het dieselfde betekenis: van ’n wese wat bevry is van begeertes, haat en delusie. ===== Mahayana-Boeddhisme ===== [[Lêer:Kamakura-buddha-2.jpg|duimnael|160px|Die groot standbeeld van Amitabha in Kamakura, [[Japan]].]] In die [[Mahayana]]-tradisie word die Boeddha dikwels nie as bloot menslik beskou nie, maar as die aardse uitbeelding van ’n begin- en eindlose, alomteenwoordige wese buite die grense van die denke. In sekere Mahayana-soetras word die Boeddha, dharma en sangha beskou as wesentlik Een: al drie is die ewige Boeddha self. Die Boeddha se dood word beskou as ’n illusie; hy lewe voort op ander vlakke van die lewe en monnike word dus toegelaat om "nuwe waarhede" te ontdek wat op dié denkrigting geskoei is. Mahayana verskil ook van Theravada in sy begrip van sunyata (dat niks op die ou end ’n bestaan het nie) en in sy geloof in [[bodhisattva]]s (verligte mense wat ’n gelofte aflê om aanhou herbore te word totdat alle wesens verlig is).{{sfn|Gombrich|1999|pp=40, 46}} Die Mahayana aanvaar bykomende geskrifte en plaas klem op die ideaal van die bodhisattvas. Hulle bemoei hulle minder met die tradisionele Boeddhistiese klem op verlossing van dukkha en lê eerder ’n belofte af om in dié wêreld te bly om alle wesens, sonder uitsondering, te bevry en te help om nirwana te bereik. ===== Suiwer Land-Boeddhisme ===== [[Suiwer Land]]-Boeddhisme is ’n wydverspreide en dalk die mees geloofsgeoriënteerde uitlewing van Boeddhisme. Hul sentrale oortuiging is dat die geloof in [[Amitabha Boeddha]] en dreunsang ter ere van sy naam iemand by sy dood bevry tot die geseënde Suiwer Land van Amitabha Boeddha. Hierdie Boeddhistiese vlak word beskou as ’n voorsmaak van nirwana, of as nirwana self. Die belofte van Amitabha Boeddha om alle wesens van samsara-lyding te red, word in dié tradisie beskou as universeel, solank iemand óf in die krag van die belofte glo óf sy naam dreunsing. ==== Boeddha-eons ==== Boeddhiste glo [[Gautama Boeddha]] was die eerste een wat in hierdie [[Kalpa|Boeddha-eon]] verligting behaal het en dus kry hy die erkenning vir die stigting van Boeddhisme. ’n Boeddha-eon, of kalpa, is die deel van die geskiedenis waarin mense die leringe van die vroegste "bekende" Boeddha onthou en beoefen. Die huidige kalpa sal eindig wanneer al die kennis, bewyse en leringe van Gautama Boeddha verdwyn het. Baie kalpas het deur die geskiedenis van die mens se bestaan begin en geëindig.<ref name=web9>{{cite web |url=http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bullitt/bfaq.html#maitreya |title='&#39;Access to Insight'&#39;, a Theravada Buddhist website, discusses Buddha Eras |publisher=Accesstoinsight.org |date=5 Junie 2010 |access-date=25 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819073302/http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bullitt/bfaq.html |archive-date=19 Augustus 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=web10>{{cite web |url=http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.26.0.than.html |title=Gautama Buddha discusses the Maitreya Buddha in the Tipitaka |publisher=Accesstoinsight.org |date=8 Junie 2010 |access-date=25 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331020737/https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.26.0.than.html |archive-date=31 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gautama Boeddha is dus "die Boeddha van hierdie era" wat alle ander Boeddhas daarin regstreeks en onregstreeks onderrig het. Daarbenewens glo Mahayana-Boeddhiste dat daar talle ander Boeddhas in ander heelalle was.{{sfn|Mizuno|1996|p=57}} Die Theravada-gemeenskap glo Boeddhas kom een-een na vore in hierdie wêreld, en geensins in ander wêrelde nie.{{sfn|Buddhaghosa |1991|p=184}} Die begrip van hierdie saak word wyd weerspieël in verskillende interpretasies van basiese terme tussen die verskillende Boeddhistiese skole. ==== Bodhisattvas ==== [[Lêer:Buddha in Haw Phra Kaew.jpg|duimnael|180px|’n Beeld van Boeddha in [[meditasie]], [[Haw Phra Kaew]], [[Vientiane]], [[Laos]].]] [[Bodhisattva]] beteken "verligte wese" en verwys oor die algemeen na iemand op pad na [[boeddha]]skap. ’n Bodhisattva is tradisioneel iemand wat deur groot meelewing bodhicitta opgewek het – ’n spontane begeerte om boeddhaskap te bereik tot voordeel van alle wesens.{{sfn|Gyatso|1995|p=1}} Theravada-Boeddhisme gebruik die term hoofsaaklik om te verwys na Gautama Boeddha se vorige lewens, maar erken en respekteer ook die ander betekenis daarvan.<ref name=web6>{{cite web|url=http://www.buddhanet.net/budsas/ebud/ebdha126.htm|title=Bodhisattva Ideal in Buddhism|accessdate=2010-10-18|publisher=Access to Insight|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318131023/http://www.buddhanet.net/budsas/ebud/ebdha126.htm|url-status=dead}}</ref> Mahayana-Boeddhisme moedig almal aan om bodhisattvas te word en die bodhisattva-belofte af te lê: om te werk vir die volledige verligting van alle wesens.{{sfn|Gyatso|1995|pp=4-12}} == Die beoefening van Boeddhisme == === Aanbidding === Verering is ’n belangrike deel van die beoefening van Boeddhisme.{{sfn|Harvey|1990|p=170}} Dit sluit in buigings, offerandes, pelgrimstogte en dreunsang. In Suiwer Land-Boeddhisme is die verering van Amitabha Boeddha die hoofpraktyk en in [[Nichiren-Boeddhisme]] die verering van die [[Lotussoetra]]. ==== Joga ==== Boeddhisme sluit tradisioneel [[meditasie]] (Pali: ''jhana'', Sanskrit: ''dhyāna'') in.{{sfn|Dumoulin|1988|p=22}} Die oudste vermeldings van [[joga]] word in die vroegste preke van die Boeddha aangetref.{{sfn|Miller|1996|p=8}} ’n Sleutelaspek van die Boeddha se leringe was dat meditasie gekombineer moes word met bevrydende bewustheid.{{sfn|Wynne|2007|p=73}} Daar is groot verskille tussen die Boeddha se leringe en die joga wat in die vroeëre [[Brahmaan]]se tekste aangetref word. Meditasie alleen was volgens die Boeddha nie bevrydend nie. Om gedagtes heeltemal af te sluit, moes ’n soort geestelike aktiwiteit plaasvind: ’n bevrydende bewustheid.{{sfn|Wynne|2007|p=105}} Meditasie was ’n aspek van die jogi's se praktyke in die eeue voor die Boeddha. Die Boeddha het voortgebou op hul idee van introspeksie en het hul meditasietegnieke uitgebrei, maar hy het hul teorieë oor bevryding verwerp.{{sfn|Carrithers|1986|p=30}} In Boeddhisme moet bewustheid te alle tye ontwikkel word; voorheen was daar geen sulke aanwysings nie. ’n Jogi in die Brahmaanse tradisie mag byvoorbeeld nie op die toilet gemediteer het nie, terwyl ’n Boeddhistemonnik dit behoort te doen.{{sfn|Wynne|2007|p=72}} Die Boeddhistiese geskrifte is waarskynlik die vroegste voorskriftelike meditasietegnieke.{{sfn|Gombrich|1988|p=44}} Dit beskryf praktyke en toestande wat voor die Boeddha bestaan het asook dié wat die eerste keer in Boeddhisme ontwikkel is.{{sfn|Bronkhorst|1993|pp=1-17}} ==== Toevlug tot die Drie Juwele ==== [[Lêer:Buddha-Footprint.jpeg|duimnael|180px|’n Reliek wat ’n voetafdruk van [[Gautama Boeddha|die Boeddha]] uitbeeld met ’n Dharmawiel en die Drie Juwele (1ste eeu, Gandhara.]] Die eerste stap in die meeste Boeddhisteskole behels die neem van toevlug tot die [[Drie Juwele]] ([[Sanskrit]]: ''tri-ratna'', [[Pali]]: ''ti-ratana'')<ref name=web13>{{cite web |title=Refuge |url=http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/thanissaro/refuge.html#goi |author=Bhikku, Thanissaro |year=2001 |work=An Introduction to the Buddha, Dhamma, & Sangha |publisher=Access to Insight |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427061120/https://www.accesstoinsight.org/lib/authors/thanissaro/refuge.html |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> as die fondament van iemand se geloofslewe. Die gebruik om toevlug te neem namens ’n jong of selfs ongebore kind word ook genoem{{sfn|Nanamoli|1995|p=708f}} in die Majjhima-nikaya, wat deur die meeste geleerdes as ’n vroeë teks erken word. Die Tibettaanse Boeddhisme voeg soms ’n vierde toevlug by: in die [[lama (Boeddhisme)|lama]]. In Mahayana-Boeddhisme lê iemand wat die [[bodhisattva]]-pad kies ’n belofte af, wat beskou word as die uiterste uitdrukking van barmhartigheid. Volgens Mahayana bevat die Drie Juwele ’n ewige en onveranderende essensie en het dit ’n onomkeerbare uitwerking: iemand wat boeddhaskap behaal het, kan nooit weer terugkeer tot lyding nie.{{sfn|Sebastian|2005|p=83}} Die Drie Juwele is: #Die [[boeddha]]: dit is die titel van dié wat nirwana behaal het. Die boeddha kan ook as ’n konsep eerder as ’n spesifieke persoon voorgestel word: die perfekte wysheid wat dharma verstaan en realiteit in sy ware vorm sien. In Mahayana kan die boeddha ook beskou word as die opperste toevlug: "Boeddha is die Onverganklike, Ewige, Onvernietigbare en Absolute Toevlug."{{sfn|Sebastian|2005|p=82}} #Die [[dharma]]: die leringe of natuurwet soos uiteengesit deur Gautama Boeddha. Dit kan ook, veral in Mahayana, dui op die uiterste en behoudende realiteit wat onskeibaar is van die Boeddha. Volgens sekere Mahayana-sienings kan die dharma, in die vorm van ’n groot [[soetra]] (Boeddhistiese geskrif) die behoefte aan ’n persoonlike onderwyser vervang en ’n direkte en spontane poort na die waarheid (dharma) wees. Dit is veral waar van die [[Lotus-soetra]]. Volgens Hiroshi Kanno is dit ’n "poort tot dharma waardeur iemand spontaan ontwaak, sonder om van ’n onderwyser gebruik te maak".{{sfn|Kanno|2004|p=147}} #Die [[sangha]]: mense wat enige van die "vier vlakke van verligting" behaal het, of bloot die gemeenskap van Boeddhiste-aanhangers. Die monnike-orde wat in Gautama Boeddha se leeftyd gestig is, is een van die oudste organisasies op aarde. Volgens die Boeddhistiese geskrifte het Gautama Boeddha homself voorgehou as ’n model. Die dharma bied ’n toevlug deur riglyne te verskaf vir die beëindiging van lyding en die behaling van nirwana. Die sangha verskaf ’n toevlug deur die ware leringe van Gautama Boeddha te bewaar en as verdere voorbeeld dat die waarheid van die Boeddha se leringe haalbaar is. === Boeddhistiese etiek === [[Lêer:StandingBuddha.jpg|duimnael|180px|’n Standbeeld van Gautama Boeddha (1ste eeu, Guimet-museum, Gandhara).]] [[Sila]] (Sanskrit: ''śīla'', Pali: ''sīla'') word gewoonlik vertaal as "deugsame gedrag", "moraliteit", "etiek" of "grondreël". Dit is gedrag met die liggaam, woorde of gedagtes, en behels ’n doelgerigte inspanning. Dit is een van die "drie praktyke" (sila, samadhi en panya) en die tweede [[paramita]]. Dit verwys na morele reinheid van gedagtes, woord en daad. Sila is die basis van samadhi (peinsende ontwikkeling) of gedagteontwikkeling. Om by die grondreëls te hou kry ’n persoon nie net vrede van gemoed, wat intern is, nie; dit lei ook tot vrede in die gemeenskap, wat ekstern is. Volgens die Wet van Karma is die nakoming van die grondreëls verdienstelik en het dit ’n vreedsame en gelukkige uitwerking. Dit voorkom ook dat ’n persoon tot die vier laer vlakke van die bestaan herbore word. Sila verwys na die algemene beginsels van etiese gedrag. Daar is verskeie vlakke van sila wat ooreenstem met "basiese moraliteit" (vyf grondreëls), "basiese moraliteit met asketisme" (agt grondreëls), "nuwe monnikskap" (tien grondreëls) en "monnikskap" (vinaya of patimokkha). Oningewyde volgelinge (leke) lewe gewoonlik volgens die vyf grondreëls, wat dieselfde in al die Boeddhisteskole is. As hulle wil, kan hulle die agt grondreëls nakom, wat basiese [[asketisme]] insluit. Die vyf grondreëls stel jou in staat om ’n beter lewe te lei waarin jy gelukkig en kommerloos is en ook kan mediteer: # Om jou te weerhou daarvan om ’n lewe te neem (moenie geweld teenoor ander pleeg nie); # Om jou te weerhou daarvan om te neem wat nie aan jou gegee is nie (moenie steel nie); # Om jou te weerhou van sensuele (insluitende seksuele) wangedrag; # Om jou te weerhou daarvan om te jok (praat altyd die waarheid); # Om jou te weerhou van bedwelmende middels wat lei tot ’n gebrek aan bewustheid (veral [[Dwelmmiddel|dwelms]] en [[alkohol]]). Die grondreëls is nie in die bevelsvorm opgestel nie, maar dien as riglyne wat ’n mens vrywillig kan volg.{{sfn|McFarlane |2001|p=187}} Die ontwikkeling van etiese gedrag verfyn bewustheid tot so ’n vlak dat hergeboorte tot een van die laer hemele moontlik is, selfs al is daar geen verdere beoefening van Boeddhisme nie. Daar is niks onvanpas of on-Boeddhisties daaraan om jou tot dié vlak van vervulling te beperk nie.{{sfn|McFarlane |2001|pp=195-196}} In die agt grondreëls is die agtste reël oor seksuele wangedrag strenger, en word dit ’n grondreël van [[selibaat]]. Die drie bykomende reëls is: :6. Om jou te weerhou daarvan om op die verkeerde tyd te eet (eet net tussen sonsopkoms en twaalfuur die middag); :7. Om jou te weerhou daarvan om te dans en musiek te speel, juweliersware en grimering te dra, of konserte en vertonings by te woon; :8. Om jou te weerhou daarvan om hoë of luukse sitplekke en beddens te gebruik. Die volledige lys van tien grondreëls kan vir kort rukke deur leke gevolg word. Hiervoor word die sewende reël in twee verdeel en ’n tiende bygevoeg: :6. Om jou te weerhou daarvan om op die verkeerde tyd te eet (dus ná middagete); :7. Om jou te weerhou van dans, musiek, sing en onbetaamlike vertonings; :8. Om jou te weerhou van die gebruik van parfuum, olie, juwele en dinge wat (jou) mooimaak en versier; :9. Om jou te weerhou daarvan om hoë of luukse sitplekke en beddens te gebruik. :10. Om jou te weerhou daarvan om goud en silwer te aanvaar.{{sfn|Morgan|2007|pp=62–63}} === Kloosterlewe === :''Hoofartikel: [[Boeddhistiese kloosterlewe]]''. [[Lêer:Chinese Buddhist Monks Ceremony Hangzhou.jpeg|duimnael|links|Boeddhistiese monnike tydens ’n seremonie in Hangzhou, China.]] Vinaya is die spesifieke morele kode vir monnike en nonne. Dit sluit die patimokkha in wat ’n stel van 227 reëls is vir monnike in die Theravada-tradisie. Die spesifieke inhoud van die grondreëls verskil van skool tot skool en die graad van gehoorsaamheid aan die reëls wat vereis word, verskil ook. Nuwe monnike volg die tien grondreëls, wat die basiese reëls vir ’n kloosterlewe is. Volgens die Boeddha is dit die gees wat belangrik is by die nakoming van die grondreëls. Die reëls is egter so saamgestel dat dit ’n bevredigende lewe verseker en die ideale wegspringplek is vir groter vervulling. Kloosterlinge kry opdrag van die Boeddha om soos ’n "eiland van hul eie" te lewe. In dié sin is die lewe volgens die vinaya, soos een geleerde dit beskryf: "meer as ’n middel tot ’n doel: dit is amper die doel self".{{sfn|Gombrich|1988|p=89}} In Oosterse Boeddhisme is daar ook ’n spesifieke vinaya en etiese reëls in die Mahayana-tradisie se Brahmajala-soetra vir [[bodhisattva]]s, waar die eet van vleis byvoorbeeld afgekeur word en vegetarisme aangemoedig word. In [[Japan]] het dié soetra die klooster-vinaya feitlik heeltemal vervang, en dit laat kloosterlinge onder meer toe om te trou. === Meditasie === [[Lêer:Rank celebration of Thai Buddhist monk 1.jpg|duimnael|Boeddhistiese monnike in Thailand.]] Boeddhistiese meditasie behels hoofsaaklik twee aspekte: om gedagtes te omvorm en dit te gebruik om dié gedagtes en ander verskynsels te verken.{{sfn|Wallace|2007|p=81}} Volgens die Theravada-tradisie het die Boeddha twee soorte meditasie voorgestaan: samatha- en vipassana-meditasie. Dié soorte meditasies kom ook in die [[China|Chinese]] Boeddhisme voor, maar daar is [[Zen]] gewilder.{{sfn|Welch|1967|p=396}} Volgens Peter Harvey is dit nie net monnike, nonne en getroude lamas wat mediteer nie, maar ook leke.{{sfn|Harvey|1990|p=144}} ==== Samadhi (peinsende ontwikkeling): samatha-meditasie ==== Die belangrikste manier om samadhi te ontwikkel, is meditasie. Dit reinig die gees en dié word kalm en helder. Sodra die een wat mediteer ’n sterk en kragtige konsentrasie (jhana) behaal het, is sy gees gereed om insig te kry in die ware aard van die werklikheid en word dit eindelik verlos van alle lyding. Die ontwikkeling van bewustheid is noodsaaklik vir geestelike konsentrasie, wat weer nodig is om insig te kry. Samatha-meditasie begin wanneer iemand bewus raak van ’n voorwerp of idee, en dit het ’n uitwerking op sy liggaam, gees en volle omgewing. Dit lei tot ’n toestand van totale konsentrasie en kalmte. Daar is baie verskillende meditasiestyle, van kruisbeen sit of kniel tot dreunsing en loop. Die algemeenste metode is om op ’n mens se asemhaling te konsentreer, want dit kan lei tot beide samatha en vipassana. Daar word geglo terwyl samatha-meditasie die gees kan kalmeer, kan net vipassana-meditasie onthul hoe die gees in die eerste plek verontrus is, en dit lei tot vipassana, insigtelike kennis (jnana) en begrip (prajna), en dus tot nirwana. Wanneer iemand in jhana is, word alle onreinhede tydelik onderdruk. Dié word net heeltemal onderdruk wanneer die mens prajna of vipassana verstaan. ===== In Theravada ===== [[Lêer:A young monk against the background of Big Buddha statue in Weherahena Temple. Matara, Southern Province, Sri Lanka.jpg|duimnael|180px|’n Jong monnik in Sri Lanka.]] In Theravada-Boeddhisme is begeertes die oorsaak van die menslike bestaan en lyding. Begeertes veroorsaak verskillende onreinhede. Hierdie onreinhede word tradisioneel opgesom as gulsigheid, haat en delusie en dit veroorsaak lyding en stres. Om bevry te word van lyding en stres, moet hierdie onreinhede permanent verwyder word deur interne ondersoek, ontleding, ervaring en begrip van die ware aard daarvan deur jhana, ’n tegniek van die Edel Agtvoudige Pad, te gebruik. Dit kan ’n persoon lei tot die Vier Edel Waarhede, verligting en nirwana. Laasgenoemde is die uiteindelike doel in die Theravada-tradisie. ==== Prajna (wysheid): vipassana-meditasie ==== Prajna beteken wysheid wat gegrond is op ’n begrip van [[afhanklike ontstaan]], die [[Vier Edel Waarhede]] en die [[drie kenmerke van die bestaan]]. Dit is die wysheid wat lyding kan beëindig en verligting kan meebring. Dit is die belangrikste manier om nirwana te behaal. Aanvanklik word prajna bereik deur waarnemingsbegrip: deur te luister na dienste en voorlesings, studies en soms die opsê van Boeddhistiese tekste en besprekings. Wanneer dié begrip bereik word, kan dit op die alledaagse lewe van toepassing gemaak word sodat elke Boeddhis die waarheid van die Boeddha se leringe op ’n praktiese vlak kan ondervind. In die teorie kan ’n mens nirwana tydens enige praktyk behaal: terwyl jy mediteer, na ’n diens luister of tydens enige alledaagse aktiwiteit. ==== Zen ==== :''Hoofartikel: [[Zen]].'' [[Lêer:Ginkakuji Temple Togudo 2009 059.jpg|duimnael|Ginkaku-ji, ’n Zen-tempel in [[Kioto]], [[Japan]].]] Zen (禅), uitgespreek ''chán'' in [[Chinees]], ''seon'' in [[Koreaans]] of ''zen'' in [[Japannees]] (afgelei van die [[Sanskrit]]-term ''dhyana'', "meditasie"), is ’n vorm van Boeddhisme wat gewild geword het in [[China]], [[Korea]] en [[Japan]] en klem lê op [[meditasie]]. Daar is minder fokus op geskrifte as in sommige ander vorme van Boeddhisme, en meer fokus op ’n regstreekse geestelike besef van realiteit. Zen-Boeddhisme word verdeel in twee primêre skole: Rinzai en Soto. Eersgenoemde verkies die gebruik van meditasievrae (koans) as ’n middel tot ’n spirituele deurbraak. Laasgenoemde (hoewel hulle van koans gebruik maak) lê groter klem op shikantaza, of "net sit".{{sfn|Hodge |2002|pp=12–13}} Zen-leringe is dikwels vol teenstellings om die houvas op die ego te verminder en die deurdringing tot op die vlak van die Ware Self of Vormlose Self te vergemaklik wat aan die Boeddha self gelykgestel word.{{sfn|Hisamatsu|2002|p=46}} Volgens die Zen-meester Kosho Uchiyama vind ’n begrip van die universele, nietweeledige Self plaas wanneer iemand gedagtes oor die klein "Ek" te bowe kom: "Wanneer ons afsien van gedagtes en ontwaak tot die realiteit van die lewe buite dié gedagtes, ontdek ons die Self van ’n universele, nietweeledige lewe (voor die verdeling in twee) wat alle lewende wesens en alle bestaan deurdring."{{sfn|Uchiyama|1993|p=98}} Gedagtes moet dus nie toegelaat word om iemand in te perk nie.{{sfn|Harvey|1990|pp=165f}} ==== Vajrayana en tantra ==== Hoewel Tibettaanse Boeddhisme op Mahayana geskoei is, is dit een van die skole wat vajrayana, of "die Diamantvoertuig" (ook Mantrayana, Tantrayana, tantriese Boeddhisme of esoteriese Boeddhisme genoem), beoefen. Dit aanvaar al die basiese begrippe van Mahayana, maar sluit ’n groot getal spirituele en fisieke tegnieke in wat ontwerp is om die beoefening van Boeddhisme tot ’n hoër vlak te verhef. Tantriese Boeddhisme het in ’n groot mate te doen met rituele en meditasiepraktyke.{{sfn|Williams|1989|p=185}} Een aspek van vajrayana is die inspan van psigo-fisieke energie deur rituele, visualiserings, fisieke oefeninge en meditasie as ’n manier om die gees te ontwikkel. Deur dié tegnieke kan iemand boeddhaskap in een leeftyd behaal, of selfs in drie jaar. Dié praktyke kan [[seksuele joga]] insluit, maar net vir sommige gevorderde beoefenaars.{{sfn|Keown|2004|p=781}} == Geskiedenis == === Filosofiese grondslag === [[Lêer:Ellora Caves, India, Religious meeting inside ancient Buddhist cave temple.jpg|duimnael|Die Boeddhistiese "Timmermansgrot" by Ellora in Maharashtra, Indië.]] Die historiese grondslag van Boeddhisme lê in die godsdienstige denkrigtings van antieke Indië tydens die tweede helfte van die 1ste millennium v.C.{{sfn|Gethin|2008|p=xv}} Dit was ’n tydperk van sosiale en godsdienstige onrus omdat daar aansienlike ontevredenheid was met die praktyke van [[Vediese religie|Vediese Brahmanisme]]. Laasgenoemde is teengestaan deur verskeie nuwe [[Asketisme|asketiese]] godsdienstige en filosofiese groepe en leringe wat weggebreek het van die Brahmaanse tradisie en wat die gesag van die Vediese heilige geskrifte en die [[Brahmaan|Brahmane]] verwerp het.{{sfn|Warder|2000|p=32}} Hierdie groepe, waarvan die lede as shramanas bekend was, was ’n voortsetting van ’n nie-Vediese rigting van Indiese denkrigtings afsonderlik van Indo-Ariese Brahmanisme.{{sfn|Masih |2000|p=18}} Geleerdes glo idees soos [[samsara]], [[karma]] en [[moksha]] het hul oorsprong in die shramanas en is later deur die Brahmaanse ortodoksie aanvaar.{{sfn|Werner|1989|p=34}}{{sfn|Jaini |2001 |p=51}}{{sfn|Pande|1994 |p=135}} [[Lêer:A view of Ruined Buddhist temple on hilltop at ---File---Ramatheertham Vizianagaram AP India.jpg|duimnael|links|Die ruïne van ’n Boeddhistetempel in Indië.]] Boeddhisme het ontstaan in Groter Magadha, wat as nie-Vedies beskou is.<ref>Satapatha Brahmana 13.8.1.5</ref> Ander Vediese tekste getuig van ’n afkeer van die mense van Magadha, waarskynlik omdat hulle nie in dié tyd gebrahmaniseer was nie.{{sfn|Oldenberg|1991|p=}} Die ooswaartse verspreiding van Brahmanisme na Groter Magadha het eers in die 2de of 3de eeu v.C. aansienlike afmetings aangeneem. Idees wat voor dié tyd in Groter Magadha ontwikkel het, was nie onderworpe aan Vediese invloed nie. Dit sluit hergeboorte en karma in, wat voorgekom het in ’n paar bewegings in Groter Magadha, onder meer Boeddhisme. Dié bewegings het die idee van hergeboorte en karma uit ’n vroeëre kultuur oorgeneem.{{sfn|Bronkhorst|2007|pp=}} [[Lêer:Rock-cut Lord --Buddha-- Statue at Bojjanakonda near Anakapalle of Visakhapatnam dist in AP.jpg|duimnael|’n Boeddhabeeld wat uit rots gekap is by Bojjanakonda in Indië.]] Terselfdertyd is dié bewegings beïnvloed deur filosofiese denkrigtings binne die Vediese tradisie en was dit in ’n sin ’n voortsetting daarvan.{{sfn|Warder|2000|pp=30-32}} Benewens Boeddhisme het die bewegings verskeie skeptici, atomiste, [[Materialisme|materialiste]], antinomianiste en [[Djainisme|Djaina]] ingesluit. Baie van dié bewegings het dieselfde woordeskat gedeel: atman, ("self"), boeddha ("verligte een"), dhamma ("reël" of "wet"), karma ("aksie"), nirwana ("beëindiging"), samsara ("ewige herhaling") en joga ("geestelike oefening").<ref>Encyclopædia Britannica aanlyn. ''Buddhism: The foundations of Buddhism, the cultural context.'' URL besoek op 19-07-2009.</ref> Die shramanas het die Veda verwerp, asook die gesag van die Brahmane wat beweer het hulle besit geopenbaarde waarhede wat nie deur enige normale menslike metode bekend was nie. Die shramanas het verder verklaar die hele Brahmaanse stelsel was ’n bedrogspul: ’n sameswering van die Brahmane om hulself te verryk deur buitensporige fooie te vra om valse rituele uit te voer en nuttelose raad te gee.{{sfn|Warder|2000|pp=33}} ’n Besondere kritiek van die Boeddha was Vediese diere-offerandes.<ref name=web16>{{cite web|title=Dharmacarini Manishini|publisher=Western Buddhist Review|url=http://www.westernbuddhistreview.com/vol4/kamma_in_context.html|access-date= 8 September 2015|archive-date= 8 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808043640/http://www.westernbuddhistreview.com/vol4/kamma_in_context.html|url-status=dead}}</ref> Volgens hom was die Vediese priesters soos blindes wat die blindes lei{{sfn|Rahula|1974|pp=9-10}} en het hulle niks geweet nie.{{sfn|Gombrich|2006|pp=120}} Die Boeddha was egter nie teen die suiwer vorm van die Vediese religie nie; hy het geglo die oorspronklike vorm is deur ’n paar Brahmane verander om diere-offerandes in te sluit. Hy het verklaar die Brahmane se pogings om bevryding by die dood te behaal, is futiel en het sy nuwe idee van bevryding in ’n mens se leeftyd gepredik.{{sfn|Carrithers|1986|p=10}}{{sfn|Carrithers|1983|p=41-42}}{{sfn|Wynne|2007|p=21}} Intussen het die tradisionele Brahmaanse godsdiens groot veranderings ondergaan en begin verander in wat beskou word as vroeë [[Hindoeïsme]].<ref>Encyclopædia Britannica aanlyn. ''Buddhism: The foundations of Buddhism, the cultural context.'' URL besoek op 19-07-2009</ref><ref>Encyclopædia Britannica aanlyn. ''Hinduism: History of Hinduism: The Vedic period (2nd millennium - 7th century BCE); Challenges to Brahmanism (6th - 2nd century BCE); Early Hinduism (2nd century BCE - 4th century CE).'' URL besoek op 19-07-2009.</ref> === Indiese Boeddhisme === Die geskiedenis van Indiese Boeddhisme kan in vyf tydperke verdeel word: vroeë Boeddhisme (soms Presektariese Boeddhisme genoem), vroeë Boeddhistiese skole, vroeë [[Mahayana]]-Boeddhisme, latere Mahayana-Boeddhisme en Esoteriese Boeddhisme (ook [[Vajrayana]]-Boeddhisme genoem). ==== Presektariese Boeddhisme ==== Presektariese Boeddhisme is die vroegste fase van Boeddhisme, en word deur feitlik alle geleerdes aanvaar. Die hoofgeskrifte daarvan is die [[Vinaya-pitaka]] en die eerste vier dele van die [[Sutta-pitaka]]. Sekere basiese leringe kom op baie plekke voor in die vroeë tekste en die meeste geleerdes glo Gautama Boeddha se preke moes soortgelyk gewees het aan die [[drie kenmerke van die bestaan]], die [[Skandha|Vyf Basiese Aspekte]], [[pratityasamutpada|afhanklike ontstaan]], [[karma]] en hergeboorte, die [[Vier Edel Waarhede]], die [[Edel Agtvoudige Pad]] en [[nirwana]].{{sfn|Mitchell|2002|p=34}} Sommige geleerdes verskil en daar bestaan baie ander teorieë.{{sfn|Skorupski|1990|p=5}}{{sfn|Bronkhorst|1998|pp=4, 11}}{{sfn|Schopen|2002|pp=}} ==== Vroeë Boeddhistiese skole ==== Volgens die geskrifte is die eerste Boeddhistiese konsilie gehou kort ná die parinirwana (volle nirwana, of dood) van Gautama Boeddha. Soos met die meeste ander Indiese tradisies is die leringe mondelings oorgedra. Die hoofdoel van die konsilie was om die leringe saam voor te dra om te verseker geen foute sluip in die mondelinge oordrag in nie. Die meeste geleerdes beskou die tradisionele weergawes van die konsilie egter as grootliks oordrewe, indien nie heeltemal fiktief nie.<ref>{{Cite book | title=''Encyclopedia of Religion''| publisher=Macmillan |location=New York | chapter=Councils: Buddhist Councils | chapterurl=http://www.encyclopedia.com/article-1G2-3424500667/councils-buddhist-councils.html | author=Charles Prebish|date=2005 | editor=Lindsay Jones}}</ref> Volgens die meeste geleerdes het die sangha (gemeenskap) ná die tweede konsilie in verskillende faksies begin verdeel.<ref>''Journal of the Pāli Text Society'', volume XVI, bl. 105</ref> Daar is meningsverskille oor presies wanneer die skeuring plaasgevind het. Volgens die Dipavamsa van die [[Pali-kanon|Pali-tradisie]] het dit kort ná die tweede konsilie plaasgevind, maar volgens die Puggalavada-tradisie het dit in "137 ná nirwana" gebeur, volgens die Sarvastivada-tradisie van Vasumitra in die tyd van [[Ashoka]] en volgens die Mahasanghika-tradisie veel later, omstreeks 100&nbsp;v.C. Die primêre skeuring was tussen die Sthaviras en die Mahasanghikas. Gelukkig het albei kante se weergawes van die gebeure behoue gebly en dit openbaar uiteenlopende menings oor die oorsake. Uit die Sthaviras het verskeie skole ontstaan, onder meer die [[Theravada]]-tradisie. Die skeurings is aanvanklik veroorsaak deur verskille oor die grondreëls vir kloosters, maar teen omstreeks 100&nbsp;n.C. of vroeër het skeurings ook voorgekom weens verskille in leerstellings.{{sfn|Harvey|1990|p=74}} Kort ná of voor die skeurings het elke sangha begin om ’n Abhidharma saam te stel – ’n gedetailleerde bewerking van leerstellings wat in die [[soetra]]s voorkom en hoofsaaklik opsommings van numeriese lyste was. Geleerdes glo dié tekste dateer van die 3de&nbsp;eeu&nbsp;v.C., dus 100 tot 200&nbsp;jaar ná die Boeddha se dood. Die sewe Abhidharma-werke, wat in ’n groot mate verskil, word dus nie beskou as die woorde van die Boeddha self nie, maar as dié van dissipels en groot geleerdes van die tyd.<ref>"Abhidhamma Pitaka." Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2008</ref> ==== Vroeë Mahayana-Boeddhisme ==== [[Lêer:BuddhistTriad.JPG|duimnael|’n Boeddhistiese triade: (van links) ’n Koesjan, die toekomstige Boeddha, [[Maitreya]], [[Gautama Boeddha]], die bodhisattva Avalokitesvara en ’n Boeddhistemonnik (2de-3de eeu, Guimet-museum.]] Daar word geglo baie vroeë Mahayana-geskrifte het in Suid-Indië ontstaan.<ref>Akira, Hirakawa (vert. en red. Paul Groner) (1993. ''A History of Indian Buddhism''. Delhi: Motilal Banarsidass: p. 252, 253</ref> Aanduidings is dat Mahayana nooit na ’n aparte amptelike skool of sekte van Boeddhisme verwys het nie, maar eerder dat dit ’n sekere stel ideale, en later leerstellings, gehad het vir bodhisattvas.{{sfn|Nattier|2003|pp=193-194}} Dit was aanvanklik bekend as "Bodhisattvayana" (die "Voertuig vir Bodhisattvas").{{sfn|Keown|1996|pp=58, 61}} Hulle het nie ander grondreëls in die kloosters gehad as die ander vroeë Boeddhistiese skole nie en daarom het die monnike en nonne van Mahayana amptelik tot die vroeë skole behoort. Dieselfde geld vandag vir die [[Tibettaanse Boeddhisme]]. Mahayana-monnike het dikwels saam met ander Indiese monnike in dieselfde kloosters gewoon.{{sfn|Williams|2000|p=97}} ==== Latere Mahayana-Boeddhisme ==== In die tydperk van Latere Mahayana-Boeddhisme het vier hoofsoorte denkrigtings ontstaan: Madhyamaka, Yogacara, Tathagatagarbha en latere Boeddhistiese Logika.{{sfn|Hirakawa |1993|pp=8,9}} In Indië was die twee belangrikste filosofiese skole van Mahayana die Madhyamaka en Yogacara.{{sfn|Harvey|1990|p=95}} Dié twee skole het baie gemeen en die ooreenkoms stam uit die vroeë Boeddhisme.{{sfn|Lusthaus|2002|pp=236-237}} ==== Vajrayana (Esoteriese Boeddhisme) ==== Navorsing oor Vajrayana is nog in ’n vroeë stadium en word deur verskeie faktore bemoeilik:{{sfn|Hirakawa |1993|p=9}} * Dit is beïnvloed deur [[Hindoeïsme]] en daarom moet navorsing Hindoeïsme insluit. * Die Vajrayana-geskrifte is nog nie in enige volgorde gerangskik nie. * Rituele moet ook nagevors word, nie net leerstelings nie. === Die ontwikkeling van Boeddhisme === [[Lêer:Asoka Kaart.png|duimnael|links|Die verspreiding van Boeddhisme in die tyd van keiser [[Ashoka]], 260–218&nbsp;v.C.]] [[Lêer:MenandrosCoin.jpg|duimnael|’n Muntstuk wat die Indies-Griekse koning [[Menander I]] uitbeeld. Hy het hom volgens Boeddisterekords in die 2de eeu v.C. tot Boeddhisme bekeer en ’n [[arhat]] geword (Britse Museum).]] Boeddhisme het dalk stadig in Indië versprei tot met die tyd van die [[Mauryaryk|Mauryakeiser]] [[Ashoka]], wat die geloof ondersteun het. Sy en sy afstammelinge se steun het gelei tot die bou van nog Boeddhistiese [[stoepa]]s en tot pogings om Boeddhisme deur die groter Mauryaryk en selfs na naburige lande te versprei – veral na die Iranssprekende streke van [[Afghanistan]] en Sentraal-Asië, en na [[Sri Lanka]]. Hierdie twee sendings, in teenoorgestelde rigtings, sou in die eerste plek lei tot die verspreiding van Boeddhisme na [[China]] en in die tweede plek tot die ontstaan van Theravada-Boeddhisme en die verspreiding daarvan na die kusstreke van Suidoos-Asië. Dit was die eerste uitbreiding van Boeddhisme na buite Indië. Volgens die edikte van Ashoka is afgesante gestuur na verskeie lande wes van Indië om Boeddhisme te verkondig, veral na oostelike provinsies van die aangrensende [[Seleukidiese Ryk]] en selfs verder na [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese koninkryke]] van die [[Middellandse See]]-gebied. Geleerdes verskil oor die moontlikheid dat dié afgesante vergesel was van Boeddhistiese sendelinge.<ref>Gombrich, ''Theravada Buddhism'', Routledge, 2de uitg., 2006, bl. 135</ref> Die geleidelike verspreiding van Boeddhisme na aangrensende gebiede het beteken dat dit aan nuwe etniese groepe bekendgestel is, en Boeddhisme is dus in dié tyd aan ’n verskeidenheid invloede blootgestel: van [[Persië|Persiese]] en [[Griekeland|Griekse]] invloede tot veranderings in nie-Boeddhistiese Indiese godsdienste – wat self weer deur Boeddhisme beïnvloed is. Voorbeelde van dié ontwikkeling kan gesien word in die opkoms van [[Grieks]]sprekende Boeddhistiese monarge in die Indies-Griekse Koninkryk en in die ontwikkeling van die Grieks-Boeddhistiese kuns van [[Gandhara]]. Die Theravada-skool het in die [[3de eeu v.C.]] van Indië af suid versprei na Sri Lanka, [[Thailand]] en [[Birma]] en later ook [[Indonesië]]. In die [[2de eeu]]&nbsp;n.C. het die Mahayana-soetras na Sjina versprei en toe na [[Korea]] en [[Japan]], en is dit in [[Chinees]] vertaal. In die Indiese tydperk van Esoteriese Boeddhisme (van die [[8ste eeu]] af) het Boeddhisme van Indië na [[Tibet]] en [[Mongolië]] versprei. === Boeddhisme vandag === [[Lêer:Хуварак.JPG|duimnael|links|’n [[Boerjatië|Boerjatiese]] Boeddhistemonnik in [[Siberië]].]] [[Lêer:Buddhist sects.png|duimnael|’n Kaart wat die streke aandui waar Boeddhisme ’n belangrike godsdiens is.]] Teen die laat [[Middeleeue]] het Boeddhisme in Indië feitlik uitgesterf, hoewel dit in naburige lande voortbestaan het. Dit word nou weer wêreldwyd gewilder.{{sfn|Henderson|2002|p=42}}{{sfn|Tamney |1998|p=68}} Die meeste Boeddhistegroepe in die Weste behoort tot een van die volgende drie tradisies: * [[Theravada]]-Boeddhisme, wat [[Pali]] as liturgiese taal gebruik, is die oorheersende vorm van Boeddhisme in [[Sri Lanka]], [[Thailand]], [[Birma]], [[Laos]] en [[Kambodja]]. * Oos-Asiatiese vorms van [[Mahayana]]-Boeddhisme, wat Chinees gebruik, oorheers veral in China, Japan, Korea, [[Taiwan]], [[Singapoer]] en [[Viëtnam]]. * [[Tibettaanse Boeddhisme]] kom voor in Tibet, [[Bhoetan]], [[Nepal]], [[Mongolië]], dele van Indië, China (veral [[Binne-Mongolië]]) en [[Rusland]] (veral [[Kalmikië]], [[Boerjatië]] en [[Tiwa]]). Die leerstellings van al drie takke het deur die wêreld versprei en al hoe meer Boeddhistiese geskrifte word in verskillende tale vertaal. In die Weste word Boeddhisme dikwels as eksoties en progressief beskou, maar in die Ooste word dit gesien as familiêr en tradisioneel. Boeddhiste in Asië is dikwels goed georganiseer en kry baie skenkings. In lande soos Kambodja en Bhoetan word dit as ’n staatsgodsdiens beskou en kry dit steun van die regering. Moderne invloede lei al hoe meer tot nuwe vorme van Boeddhisme wat aansienlik van die tradisionele geloofsoortuigings en praktyke afwyk. === Laat 20ste-eeuse bewegings === ’n Aantal moderne bewegings of neigings in Boeddhisme het in die laaste helfte van die [[20ste eeu]] begin posvat, onder meer die Dalit-Boeddhistebeweging{{sfn|Paranjpe|1998|p=351}}{{sfn|Pavāra|2009|pp=xv–xviii}} (ook soms "neo-Boeddhisme" genoem), en verskeie Westerse Boeddhistiese tradisies is verder ontwikkel. Nog een van dié bewegings is [[Nichiren-Boeddhisme]]: Soka Gakkai het in Japan ontstaan en na ander lande versprei. [[Soka Gakkai Internasionaal Suid-Afrika|Soka Gakkai Internasionaal]] (SGI) is ’n leke-beweging wat meer as 12&nbsp;miljoen mense wêreldwyd lok en word beskryf as die "die mees uiteenlopende"{{sfn|Métraux |2010|p=vi}} en "grootste Boeddhistiese leke-beweging"<ref name=web18>{{cite web|last=Gier|first=Nick|authorlink=|title=The Virtues of Asian Humanism. Keynote Address at the 40th Annual MeetingInstitute of Oriental Philosophy, Soka University, Japan|publisher=Universiteit van Idaho|url=http://www.webpages.uidaho.edu/ngier/307/budhumanism.htm|accessdate=1 April 2015|archive-date=10 Junie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610024907/http://www.webpages.uidaho.edu/ngier/307/budhumanism.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> in die wêreld. == Demografie == [[Lêer:Buddhist Expansion.svg|duimnael|400px|Historiese verspreiding van Boeddhisme vanaf Indië na [[Sentraal-Asië|Sentraal-]], [[Oos-Asië|Oos-]] en [[Suidoos-Asië]]]] [[Lêer:Buddhism percent population in each nation World Map Buddhist data by Pew Research.svg|duimnael|400px|Persentasie van Boeddhiste volgens land, volgens die ''Pew Research Center'' in 2010]] Boeddhisme het in die 2010's ’n geskatte 488&nbsp;miljoen<ref name=web20>{{cite web |last=Pew Research Center |title=Global Religious Landscape: Buddhists |publisher=Pew Research Center |url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-buddhist/ |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408011020/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-buddhist/ |archive-date=8 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> tot 535&nbsp;miljoen{{sfn|Harvey |2013|p=5}} volgelinge gehad, wat tussen 7% en 8% van die wêreld se bevolking uitmaak. China alleen het sowat 244&nbsp;miljoen Boeddhiste, wat 18,2% van sy bevolking is.<ref name=web20 /> Hulle volg meestal die Mahayana-tradisie, wat dit die grootste Boeddhistiese tradisie maak. Volgens ’n studie deur Harvey (2013){{sfn|Harvey |2013|p=5}} het Mahayana wêreldwyd 360&nbsp;miljoen volgelinge, Theravada 150&nbsp;miljoen en Vajrayana 18,2&nbsp;miljoen. In 1910 was daar net sowat 138&nbsp;miljoen Boeddhiste.{{sfn|Johnson |2013|pp=34–37}} Die grootste groei van 1910 tot 2010 is beleef in [[Pakistan]], [[Saoedi-Arabië]], [[Libanon]] en verskeie [[Wes-Europa|Wes-Europese]] lande. Deesdae neem aanhangers die vinnigste toe in [[Katar]], die [[Verenigde Arabiese Emirate]], [[Iran]] en sommige [[Afrika]]lande.{{sfn|Johnson |2013|p=36}} Die 10 lande met die grootste persentasie Boeddhiste is: {| class="wikitable sortable" |+ Boeddhisme volgens persentasie (in 2010){{sfn|Pew Research Center|2012|p=}} |- ! Land ! Geskatte volgelinge ! % van die bevolking |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Kambodja}} | 13 701 660 | 96,9% |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Thailand}} | 64 419 840 | 93,2% |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Birma}} | 38 415 960 | 80,1% |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Bhoetan}} | 563 000 | 74,7% |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Sri Lanka}} | 14 455 980 | 69,3% |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Laos}} | 4 092 000 | 66% |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Mongolië}} | 1 520 760 | 55,1% |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Japan}} | 45 807 480 of 84 653 000 | 36,2% of 67%<ref>{{Cite web |url=http://www.stat.go.jp/data/nenkan/zuhyou/y2322a00.xls |title=argiefkopie |access-date= 9 September 2015 |archive-date= 9 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609154109/http://www.stat.go.jp/data/nenkan/zuhyou/y2322a00.xls |url-status=dead }}</ref> |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Singapoer}} | 1 725 510 | 33,9% |- style="text-align:left;" | {{vlagland|Taiwan}} | 4 945 600 of 8 000 000 | 21,1% of 35%<ref>[http://www.state.gov/documents/organization/171672.pdf]</ref> |} == Skole en tradisies == Boeddhiste klassifiseer hulself gewoonlik as óf Theravada óf Mahayana.{{sfn|Keown|1996|p=12}} Sommige geleerdes gebruik ook dié klassifikasie,{{sfn|Smith|2006|pp=}} terwyl ander drie tradisies noem: Theravada, Oos-Asiatiese Boeddhisme en Tibettaanse Boeddhisme. [[Lêer:Preah Pithu T Monks - Siem Reap.jpg|duimnael|Jong monnike in Kambodja.]] Boeddhiste self het ’n verskeidenheid skemas. Die term Hinayana (letterlik "die Klein Voertuig") word deur volgelinge van Mahayana ("die Groot Voertuig") gebruik vir die groep vroeë skole waaruit Theravada ontstaan het, maar die naam weerspieël ’n Mahayana-oogpunt en kan as neerhalend beskou word. Daarom word ’n verskeidenheid ander terme eerder gebruik, soos Shravakayana, vroeë Boeddhistiese skole, Nikaya-, sektariese, konserwatiewe, hoofstroom- en nie-Mahayana-Boeddhisme. Nie al die tradisies deel dieselfde filosofie of beskou dieselfde begrippe as sentraal nie. Volgens die Boeddhistiese ekumeniese organisasie<ref name=web21>{{cite web|last=Tan Swee Eng|first=|authorlink=|title=A Comparative Study of the Schools|publisher=Shippensburg University|url=http://www.buddhanet.net/e-learning/history/comparative.htm|accessdate=|archive-date= 5 Augustus 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080805011755/http://www.buddhanet.net/e-learning/history/comparative.htm|url-status=dead}}</ref> deel die twee groot skole verskeie begrippe, soos: * [[Gautama Boeddha|Die Boeddha]] as hul leermeester. * Die Middeweg, afhanklike ontstaan, die Vier Edel Waarhede, die Edel Agtvoudige Pad en die drie kenmerke van die bestaan. * Die feit dat ingewyde lede (kloosterlinge) én oningewyde lede (leke) die pad na verligting ([[bodhi]]) kan volg. * Boeddhaskap as die hoogste vervulling. == Boeddhistiese tekste == [[Lêer:Konchog-wangdu.jpeg|duimnael|links|’n Monnik lees die Mahayana-soetras uit ’n ou houtblokeksemplaar van die Tibettaanse Kanjur.]] ’n Groot verskeidenheid Boeddhistiese geskrifte en ander tekste bestaan. Verskillende skole plaas klem op verskillende tekste. Sommige skole beskou die tekste as godsdienstige voorwerpe op hul eie, terwyl ander ’n meer skolastiese benadering volg. Die meeste Boeddhistiese geskrifte is geskryf in [[Pali]], [[Tibettaans]], [[Mongools]] en [[Chinees]]. Sommige is nog in [[Sanskrit]]. Anders as sommige ander godsdienste het Boeddhisme nie een sentrale teks wat algemeen in al die tradisies aanvaar word nie. Sommige geleerdes verwys egter na die [[Vinaya-pitaka]] en die eerste vier nikayas van die [[Sutta-pitaka]] as die gemeenskaplike kern van alle Boeddhistiese tradisies.{{sfn|Warder|2000|pp=}} Dit kan misleidend wees, aangesien Mahayana hulle net as voorlopige leerstellings beskou en nie as kernleringe nie. Die Tibettaanse Boeddhiste het die meeste van die agamas (sien volgende paragraaf) nie eens vertaal nie, al word dit erken. Dit speel ook geen rol in die godsdienslewe van óf ingewydes óf oningewydes in China en Japan nie.{{sfn|Eliot|1935|p=16}} Die omvang en kompleksiteit van die Boeddhistiese kanons word deur sommige beskou as ’n struikelblok vir ’n groter begrip van die Boeddhistiese filosofie. Theravada-volgelinge beskou die [[Pali-kanon]] as definitief en gesaghebbend, terwyl Mahayana-volgelinge hul geloof en filosofie baseer op die Mahayana-soetras en hul eie vinaya (grondreëls). Die Pali-soetras word saam met ander, verwante geskrifte deur sommige skole die agamas genoem. Verskeie pogings is deur die jare aangewend om ’n enkele teks saam te stel wat al die belangrikste beginsels van Boeddhisme insluit. In die Theravada-tradisie bestaan verkorte "studietekste" in een volume vir nuwe monnike. Later is die Dhammapada in [[Sri Lanka]] as ’n saamgestelde teks beskou. Dwight Goddard het in die 1920's ’n versameling tekste met die klem op [[Zen]] en ander klassieke Oosterse filosofieë soos die Tao Te Ching, saamgevat in sy "Boeddhistebybel". Meer onlangs het dr. Babasaheb Ambedkar probeer om een gekombineerde stel Boeddhistiese beginsels saam te stel in "The Buddha and His Dhamma".<ref>[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_buddha/ www.columbia.edu]</ref> Ondanks dié en ander pogings, is daar steeds geen enkele teks wat al die tradisies verteenwoordig nie. == Verwysings == * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Buddhism|Engelse Wikipedia]] {{Verwysings|4}} == Bronne == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{Citation|last=Ajahn Sucitto| year=2010|title=Turning the Wheel of Truth: Commentary on the Buddha's First Teaching|publisher=Shambhala}} * {{Citation |last=Armstrong|first=Karen|title=Buddha|date=2004|publisher=Penguin Press|isbn=0-14-303436-7|page=}} * {{Citation|author=Bareau, André|title='Les Sectes bouddhiques du Petit Véhicule|publisher=École Française d'Extrême-Orient|location=Saigon|year=1955|isbn=}} * {{Citation | author=Bechert, Heinz; Gombrich, Richard, ed. | year =1984| title =The World of Buddhism | publisher =Motilal Banarsidass Publ.Thames & Hudson|isbn=0500250898}} * {{Citation |last=Bodhi|first=Bhikkhu |title=The Connected Discourses of the Buddha. Vert. van Samyutta Nikaya|date=2000|publisher=Wisdom Publications|isbn=0861713311|page=}} * {{Citation | last =Bronkhorst | first =Johannes | year =1993 | title =The Two Traditions Of Meditation In Ancient India | publisher =Motilal Banarsidass Publ.}} * {{Citation | last =Bronkhorst | first =Johannes | year =1998 | title =Did the Buddha Believe in Karma and Rebirth? | journal =Journal of the International Association of Buddhist Studies 21 (1), 1-20 | url =https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/jiabs/article/download/8869/2776 }} * {{Citation | last =Bronkhorst | first =Johannes | year =2007| title =Greater Magadha, Studies the Culture of Early India. Series: Handbook of Oriental Studies, Section 2 South Asia Series | publisher =Brill Academic Publishers Inc|ISBN= 978-90-04-11519-4}} * {{Citation | author =Buddhaghosa | title =The Dispeller of delusion (Sammohavinodani), Vol.2 |publisher=Pali Text Society 1991|year=1991|isbn=978-0-02-865718-9}} * {{Citation | author =Buswell, Robert E. (ed.) | title =Encyclopedia of Buddhism|publisher=MacMillan Reference Books|year=2004|isbn=978-0-02-865718-9}} * {{Citation | author =Carrithers, Michael | title =The Buddha|publisher=Oxford [England]; New York: Oxford University Press,|year=1983|isbn=}} * {{Citation | author =Carrithers, Michael | title =Founders of faith|publisher=Oxford [England]; New York: Oxford University Press,|year=1986|isbn=019283066X}} * {{Citation |author=Chodron, Pema|page=37|title=The Places that Scare You: A Guide to Fearlessness in Difficult Times|url=|year=2002|isbn=1-57062-921-8|publisher=Shambhala}} * {{Citation | author = Clarke, Peter B.; Beyer, Peter ; (ed.) | title=The World's Religions: continuities and transformations|publisher=Routledge|year=2009|isbn=9780415397254}} * {{Citation|author=[[Randall Collins|Collins, Randall]]|title=The Sociology of Philosophies: A Global Theory of Intellectual Change|publisher=Harvard University Press|year=2000|isbn=0674001877|url=http://books.google.com/books?id=2HS1DOZ35EgC&pg=PA177&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPA199}} * {{Citation | author =Conze, Edward.| title=The Illustrated Guide to World ReligionsThe Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines and its Verse Summary|publisher=Grey Fox Press|year=2001|isbn=}} * {{Citation | author =Coogan, Michael D. (ed.) | title=The Illustrated Guide to World Religions|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=1-84483-125-6}} * {{Citation|last=Cousins|first=L. S.|title=The Dating of the Historical Buddha: A Review Article|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=Series 3|issue=6.1|pages=57–63|year=1996|url=http://indology.info/papers/cousins/|accessdate=2007-07-11|doi=10.1017/S1356186300014760|archivedate=2011-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226184207/http://indology.info/papers/cousins/}}; reprinted in Williams, ''Buddhism'', volume I; NB in the online transcript a little text has been accidentally omitted: in section 4, between "... none of the other contributions in this section envisage a date before 420 B.C." and "to 350 B.C." insert "Akira Hirakawa defends the short chronology and Heinz Bechert himself sets a range from 400 B.C." * {{Citation |title=Review: Brahmanism, Buddhism and Hinduism by Lal Mani Joshi|journal=Philosophy East and West|year=1972|first=S. Cromwell|last=Crawford|volume=22|issue=1|pages=114–116}} * {{Citation | last =Davidson | first =Ronald M. | year =2003 | title =Indian Esoteric Buddhism: A Social History of the Tantric Movement | publisher =Columbia University Press | location =New York | isbn =0-231-12619-0}} * {{Citation | author =de Give, Bernard | title=Les rapports de l'Inde et de l'Occident des origines au règne d'Asoka| publisher =Les Indes savants|year=2006|isbn=2-84654-036-5}} * {{Citation | author =Donath, Dorothy C.|title=Buddhism for the West: Theravāda, Mahāyāna and Vajrayāna; a comprehensive review of Buddhist history, philosophy, and teachings from the time of the Buddha to the present day|publisher=Julian Press | year =1971 | isbn =0-07-017533-0}} * {{Citation | author =Dumoulin, Heinrich; Heisig, James W.; Knitter, Paul F.|title=Zen Buddhism: A History (India and China)|publisher=London: Collier Macmillan | year =1988| isbn =}} * {{Citation | author =Dzongsar Jamyang Khyentse|year=2011|title=What Makes You Not a Buddhist|publisher=Shambhala, Kindle Edition|postscript=}} * {{Citation | author =Eliade, Mircea; Adams, Charles J.|title=The Encyclopedia of religion|publisher=New York: Macmillan| year =1987| isbn =}} * Eliot, Japanese Buddhism, Edward Arnold, London, 1935 * {{Citation | author =Embree, Ainslie T. (ed.), Stephen N. Hay (ed.), Wm. Theodore de Bary (ed.)|title=Sources of Indian Tradition: From the Beginning to 1800, vol. 1|publisher=NY: Columbia University Press| year =1988| isbn =0-231-06651-1}} * {{citation|last=Flood |first=Gavin D.|title=An Introduction to Hinduism|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=0-521-43878-0}} * {{cite book|last=Gethin|first=Rupert|title=Foundations of Buddhism|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|year=1998|url=https://books.google.com/books?id=al_Wlh2mwWIC&printsec=frontcover|isbn=0-19-289223-1}} * {{cite book | last =Gethin | first =Rupert | title =Sayings of the Buddha|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=}} * {{cite journal | last =Goldstein | first =Joseph | year =2002|title=One Dharma: The Emerging Western Buddhism|publisher=HarperCollins|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}} * Goleman, Daniel (2008). ''Destructive Emotions: A Scientific Dialogue with the Dalai Lama''. Bantam. Kindle Edition. * {{Citation|last=Gombrich |first=Richard F. |title=Theravāda Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo|publisher=London: Routledge|year=1988|isbn=0-415-07585-8}} * {{Citation | last =Gombrich | first =Richard F. | year =1997 | title =How Buddhism Began | publisher =Munshiram Manoharlal}} * {{Citation |last=Gombrich |first=Richard F. | title =in Williams, Paul, ed., Buddhism: Critical Concepts in Religious Studies, 8 volumes | publisher =Routledge | location =London|year=2006|isbn=}} * {{Citation | author =Gunaratana, Bhante Henepola|title=Mindfulness in Plain English|publisher=Wisdom Publications|year=2002|isbn=0-86171-321-4}} Also available on this websites: [http://www.saigon.com/~anson/ebud/mfneng/mind0.htm saigon.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061016172534/http://www.saigon.com/~anson/ebud/mfneng/mind0.htm |date=16 Oktober 2006 }} [http://www.urbandharma.org/udharma4/mpe.html urbandharma.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201190256/http://www.urbandharma.org/udharma4/mpe.html |date= 1 Desember 2020 }} [http://www.vipassana.com/meditation/mindfulness_in_plain_english.php vipassana.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201217022341/http://www.vipassana.com/meditation/mindfulness_in_plain_english.php |date=17 Desember 2020 }} * {{citation|last=Gyatso|first=Geshe Kelsang|title=Introduction to Buddhism: An Explanation of the Buddhist Way of Life|publisher=Tharpa Publications|year=2008|isbn=978-0-9789067-7-1}} * {{citation|last=Hāṇḍā|first=Omacanda |title=Buddhist art & antiquities of Himachal Pradesh, upto 8th century A.D.|publisher=New Delhi: Indus Pub. Co.|year=1984|isbn=818518299X}} * {{citation|last=Hardy|first=Robert Spence|title=The sacred books of the Buddhists compared with history and modern science|publisher=Colombo, printed at the Wesleyan mission Press|year=1863|isbn=}} * {{citation|last=Hardy|first=Robert Spence|title=The legends and theories of the Buddhists, compared with history and science|publisher=London, Edinburgh: Williams and Norgate|year=1866|isbn=}} * {{Citation|author=Harvey, Peter|title=An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices|publisher=Cambridge University Press|year=1990|isbn=0-521-31333-3}} * {{cite book |last=Harvey |first=Peter |title=An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices |url=http://books.google.com/books?id=u0sg9LV_rEgC&lpg=PP1&dq=buddhism%20introduction&pg=PA5#v=onepage&q&f=false |year=2013 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |edition=2nd |isbn=9780521676748 |page= }} * {{Citation|author=Harvey, Peter|title=The Selfless Mind|publisher=Curzon Press|year=1995|isbn=}} * {{Citation|author=Hawkins, Bradley K.|title=The Pocket Idiots Guide: Buddhism|publisher=Laurence King (Penguin, Alpha)|year=1999|isbn=0-02-864459-X}} * {{citation|last=Henderson|first=Carol E.|title=Culture and Customs of India|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002|isbn=}} * {{citation|last=Hill|first=John E.|title=Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE|publisher=Charleston, South Carolina: BookSurge|year=2009|isbn=978-1-4392-2134-1}} * {{cite book|last1=Hirakawa|first1=Akira|last2=Groner|first2=Paul (trans.; ed.)|title=A History of Indian Buddhism|date=1993|publisher=Motilal Banarsidass|location=Delhi|isbn=8120809556}} * {{citation|last=Hisamatsu |first=Shin'ichi|title=Critical Sermons on the Zen Tradition|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|isbn=0824823834}} * {{citation|last=Hodge|first=Stephen|title=Zen Masterclass|publisher=Godsfield Press|year=2002|isbn=}} * {{citation|last=Jaini |first=Padmanabh S.|title=Collected Paper on Buddhist Studies|publisher=Motilal Banarsidass|year=2001|isbn=81-208-1776-1}} * {{cite book |last1=Johnson |first1=Todd M. |last2=Grim |first2=Brian J. |title=The World's Religions in Figures: An Introduction to International Religious Demography |url=http://media.johnwiley.com.au/product_data/excerpt/47/04706745/0470674547-196.pdf |year=2013 |publisher=Wiley-Blackwell |location=Hoboken, NJ |isbn= |pages=34–37 |access-date= 8 September 2015 |archive-date=20 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020100448/http://media.johnwiley.com.au/product_data/excerpt/47/04706745/0470674547-196.pdf |url-status=bot: unknown }} * {{Citation | last =Jong | first =J.W. de | year =1993 | title =The Beginnings of Buddhism | journal =The Eastern Buddhist, vol. 26, no. 2}} * {{citation|last=Kalupahana|first=David |title=Sarvastivada and its theory of sarvam asti|journal=University of Ceylon Review 24, 94-105|year=1966}} * {{cite journal|author=Kanno, Hiroshi|title=Huisi's Perspective on the Lotus Sutra as Seen Through the Meaning of the Course of Ease and Bliss in the Lotus Sutra|url=http://www.iop.or.jp/0414/kanno2.pdf|journal=Journal of the institute of Oriental philosophy 14, 146-166|year=2004|publisher=|accessdate=February 5, 2010|archive-date=19 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719125258/http://www.iop.or.jp/0414/kanno2.pdf|url-status=dead}} * {{Citation| last =Kasulis| first =T. P.| year =2006| title =Zen as a Social Ethics of Responsiveness| journal =Journal of Buddhist Ethics 13, 1-12| url =http://www.buddhistethics.org/13/zse1-kasulis.pdf| access-date = 8 September 2015| archivedate =25 Maart 2009| archiveurl =https://web.archive.org/web/20090325011050/http://www.buddhistethics.org/13/zse1-kasulis.pdf}} * {{Citation | last =Keown | first =Damien|year=2000 |origyear=1996|title=Buddhism: A Very Short Introduction|publisher=Oxford University Press, Kindle Edition|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}} * {{citation|last=Keown|first=Damien|title=Dictionary of Buddhism|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2003|isbn=0-19-860560-9}} * {{citation|author=Keown, Damien; Prebish, Charles S. |title=Encyclopedia of Buddhism|publisher=London: Routledge|year=2004|isbn=978-0-415-31414-5}} * {{citation|author=Keown, Damien; Prebish, Charles S. |title=Encyclopedia of Buddhism|publisher=London: Routledge|year=2007|isbn=}} * {{Citation | author =Kohn, Michael H. (trans.) | title=The Shambhala Dictionary of Buddhism and Zen|publisher=Shambhala|year=1991|isbn=0-87773-520-4}} * {{Citation | last=Lama Surya Das|year=1997|title=Awakening the Buddha Within|publisher=Broadway Books, Kindle Edition|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}} * {{Citation | author =Lamotte, Étienne (trans. from French)|others=trans. Sara Boin|title=Teaching of Vimalakirti|publisher=Pali Text Society|location=London|year=1976|isbn=0-7100-8540-0|nopp=true|page=XCIII}} * {{Citation | author =Lindtner, Christian | title=Master of Wisdom|publisher=Dharma Publishing|year=1997|isbn=}} * {{Citation | last =Lopez | first =Donald S. | year =1995 | title =Buddhism in Practice | publisher =Princeton University Press | isbn =0-691-04442-2 | url =http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic787480.files/Lopez-Buddhism%20in%20Practice.pdf }} * {{Citation | last =Lopez | first =Donald S.| year =2001 | title =The Story of Buddhism | publisher =HarperCollins | postscript =<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}} * {{Citation | author =Lowenstein, Tom|title=The Vision of the Buddha|publisher=Duncan Baird Publishers|year=1996|isbn=1-903296-91-9}} * {{Citation | author =Lusthaus, Dan |title=Buddhist Phenomenology|publisher=Routledge|year=2002|isbn=}} * {{Citation | last =Mall| first =Linnart| year =2005 | title =Studies in the Astasahasrika Prajnaparamita and Other Essays| publisher =Delhi: Motilal Banarsidass}} * {{Citation | last =Masih| first =Yakub| year =2000 | title =A Comparative Study of Religions | publisher =Delhi: Motilal Banarsidass |isbn=81-208-0815-0}} * {{Citation | last =Matthews | first =Bruce | year =1986 | title =Post-Classical Developments In The Concepts of Karma and Rebirth in Theravada Buddhism. In: Ronald W. Neufeldt (ed.), "Karma and rebirth: Post-classical developments" | publisher =SUNY}} * {{Citation | last =McFarlane| first =Stewart | year =2001 | title =in Peter Harvey, ed., Buddhism| publisher =Continuum}} * {{cite book |last=Métraux |first=Daniel A. |date=2010 |title=How Soka Gakkai Became a Global Buddhist Movement |publisher=Edwin Mellen Press |location=Lewiston, NY |isbn=9780773437586 |page=vi}} * {{Citation | last =Miller| first =Barbara Stoler| year =1996| title =Yoga: Discipline of Freedom: the Yoga Sutra Attributed to Patanjali; vert., with Commentary, Introduction, and Glossary of Keywords| publisher =University of California Press}} * {{Citation | last =Mitchell| first =| year =2002| title =Buddhism: introducing the Buddhist experience| publisher =Oxford University Press|isbn=0195139518}} * {{citation|last=Mizuno|first=Kogen|title=Essentials of Buddhism : basic terminology and concepts of Buddhist philosophy and practice|publisher=Tokyo: Kosei|year=1996|isbn=4333016835}} * {{citation|title=Ethical Issues in Six Religious Traditions|edition=2nd|editor1-first=Peggy|editor1-last=Morgan|editor2-first=Clive A.|editor2-last=Lawton|year=2007|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-2330-3|pages=}} * {{citation|last=Morgan|first=Kenneth W. (ed)|title=The Path of the Buddha: Buddhism Interpreted by Buddhists|publisher= New York:Ronald Press|year=1956|isbn=}} * {{cite book|last1=Ñāṇamoli|first1=Bhikkhu|last2=Bodhi|first2=Bhikkhu|title=The middle length discourses of the Buddha: vert.|date=1995|publisher=Wisdom Pub.}} *{{Citation | author =Nattier, Jan | title =A Few Good Men: The Bodhisattva Path according to The Inquiry of Ugra (Ugrapariprccha)|publisher=University of Hawai'i Press|year=2003|isbn=0-8248-2607-8}} *{{Citation | author =Nattier, Jan; Prebish, Charles S. | title =Mahāsāṅghika Origins: the beginnings of Buddhist sectarianism in History of Religions|journal=History of Religions 16, 237–272|year=1977}} * {{Citation | last =Norman | first =K.R. | year =1997 | title =A Philological Approach to Buddhism. The Bukkyo Dendo Kybkai Lectures 1994 | publisher =School ofOriental and African Studies (University of London) | url =http://ahandfulofleaves.files.wordpress.com/2011/11/a-philological-approach-to-buddhism_norman_tbf_1997.pdf }} * {{Citation|url=https://books.google.co.za/books?id=qjbBKG06To0C&pg=PA111&redir_esc=y&hl=af#v=onepage&q&f=false|title=Light of Wisdom|publisher=Rangjung Yeshe Publications|year=2004|accessdate=2010-08-25|isbn=978-962-7341-37-6|author=Padmasambhava, Jamgon Kongtrul, Erik Pema Kunsang}} * {{citation | author =Oldenberg, Hermann | title=The Doctrine of the Upanishads and Early Buddhism|publisher=Delhi: Motilal Banarsidass(reprint)|year=1991 |isbn=}} * {{citation|last=Onians|first=Isabelle |title="Tantric Buddhist Apologetics, or Antinomianism as a Norm," PhD dissertation|publisher=Oxford, Trinity Term|year=2001|isbn=}} * {{citation | author =Pande, Govind Chandra| title=Life and Thought of Sankaracarya|publisher=Delhi: Motilal Banarsidass)|year=1994|isbn=81-208-1104-6}} * {{citation|author=A. C. Paranjpe|title=Self and identity in modern psychology and Indian thought|url=http://books.google.com/books?id=7Eqa6eoerDAC&pg=PA351|accessdate=10 March 2012|date=30 September 1998|publisher=Springer|isbn=978-0-306-45844-6|page=}} * {{citation|author=Urmilā Pavāra|title=The weave of my life: a Dalit woman's memoirs|url=http://books.google.com/books?id=5EELAQAAMAAJ|accessdate=10 March 2012|date=2009|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-14900-6|pages=}} * {{citation|last=Payne|first=Richard K.|title=Tantric Buddhism in East Asia|publisher=Boston: Wisdom Publications|year=2006|isbn=0861714873}} * {{citation |author=Pew Research Center |date=2012 |title=The Global Religious Landscape: A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010 |publisher=Pew Research Center |url=http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/globalReligion-full.pdf |format=PDF |accessdate=9 October 2013 |archivedate=9 Maart 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309232303/http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/globalReligion-full.pdf }} * {{citation | last =Pinburn | first=Sidney|year=2001|title=The Dalai Lama: Policy of Kindness|publisher=Snow Lion|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}} * {{citation|last=Prebish|first=Charles|title=Historical Dictionary of Buddhism|publisher=The Scarecrow Press|year=1993|isbn=0-8108-2698-4}} * {{cite book|last1=Prebish|first1=Charles S|last2=Keown|first2=Damien|title=Introducing Buddhism|date=2006|publisher=Routledge}} * {{citation|title=Buddhism, Religion, and the Concept of "God"|journal=Man|year=2003|first=Ilkka|last=Pyysiäinen|volume=50|issue=2|pages=147–171|jstor=3270517|doi=10.1163/156852703321506141}} * {{citation | author =Ranjini | title=Jewels of the Doctrine|work=Buddhist Stories of the Thirteenth Century|publisher=Sri Satguru Publications|isbn=0-7914-0490-0}} * {{citation|last=Roach|first=Peter|year=2011|title=Cambridge English Pronouncing Dictionary|edition=18th|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521152532}} * {{citation|last=Robinson|first=Richard H.|year=1982|title=The Buddhist Religion: A Historical Introduction|edition=3rd|place=Belmont, California|publisher=Wadsworth Publishing|isbn=0-534-01027-X}} * {{citation | ref =Rahula_74|last=Rahula | first=Walpola |title=What the Buddha Taught|publisher=Grove Press|year=1974|isbn=955-9219-19-7}} * {{citation|author=Rhys Davids, T.W. Stede, William|title=The Pali Text Society's Pali-English dictionary|publisher=Chipstead, London: Pali Text Society|year=1921|url=http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/pali/}} * {{citation|last1=Robinson|first1=Richard H.|last2=Johnson|first2=Willard L .|title=The Buddhist Religion|date=1977|publisher=Dickenson Publ.|location=Belmont, Calif.}} * {{Citation | last =Schmithausen | first =Lambert | year =1981 | title =On some Aspects of Descriptions or Theories of 'Liberating Insight' and 'Enlightenment' in Early Buddhism". In: Studien zum Jainismus und Buddhismus (Gedenkschrift für Ludwig Alsdorf), hrsg. von Klaus Bruhn und Albrecht Wezler, Wiesbaden 1981, 199-250}} * {{Citation | last =Schmithausen | first =Lambert | year =1986 | title =Critical Response. In: Ronald W. Neufeldt (ed.), "Karma and rebirth: Post-classical developments" | publisher =SUNY}} * {{Citation | last =Schopen| first =Gregory | year =2002 | title =Bones, Stones, and Buddhist Monks| publisher =University of Hawai'i Press}} * {{Citation | last =Sebastian| first =C.D.| year =2005| title =Metaphysics and Mysticism in Mahayana Buddhism | publisher =Delhi: Sri Satguru Publications}} * {{citation | author =Shaw, Sarah |title=Buddhist Meditation: An Anthology of Texts from the Pāli Canon|publisher=Routledge|year=2006|isbn=}} * {{Citation | last =Silk| first =Jonathan A.| year =2002| title =What, if anything, is Mahayana Buddhism?| journal=Numen 49:4, 335-405| url=}} * {{citation | author =Sinha, H.P.|title=Bhāratīya Darshan kī rūprekhā (Features of Indian Philosophy)|publisher=Motilal Banarasidas Publ.|year=1993|isbn=81-208-2144-0}} * {{citation|title=A Concise History of Buddhism|author=Skilton, Andrew|year=1997|publisher=Windhorse Publications|url=http://books.google.com/?id=GEKd4iqH3C0C&dq=history+of+buddhism|isbn=0-904766-92-6}} * {{citation | author =Smith, Huston|title=Buddhism: A Concise Introduction|author2=Phillip Novak|publisher=SanFrancisco: Harper|year=2003|isbn=978-0-06-073067-3}} * {{Citation | author =Smith | title="Buddhism". In Juergensmeyer, Mark, The Oxford Handbook of Global Religions|series=Oxford Handbooks in Religion and Theology|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-513798-9}} * {{citation | author =Swearer, Donald|title=Becoming the Buddha: the ritual of image consecration in Thailand|publisher=Princeton, N.J.: Princeton University Press|year=2004|isbn=0691114358}} * {{citation|author=Thanissaro Bhikkhu|title=Refuge: An Introduction to the Buddha, Dhamma, & Sangha (3rd ed., rev.)|url=http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/thanissaro/refuge.html#goi|year=2001}} * {{Citation| last =Skilling| first =Peter| year =1992| title =The Raksā Literature of the Śrāvakayāna| journal =Journal of the Pali Text Society 16, 109-182| url =http://www.palitext.com/JPTS_scans/JPTS_1992_XVI.pdf| access-date = 8 September 2015| archivedate =13 September 2015| archiveurl =https://web.archive.org/web/20150913092107/http://www.palitext.com/JPTS_scans/JPTS_1992_XVI.pdf}} * {{Citation | last =Skorupski| first = Tadeusz, ed. | year =1990| title =Buddhist Forum, vol I | publisher =Routledge| isbn=0728601621}} * {{cite journal|title=Buddhism and The Definition of Religion|journal=Man|date=1978|first=Martin|last=Southwold|volume=13|issue=3|pages=362–379|jstor=2801935|doi=10.2307/2801935}} * {{Citation | last =Tamney | first = Joseph B. | year =1998| title =in William H. Swatos, editor, Encyclopedia of Religion and Society | publisher =Rowman Altamira| isbn=}} * {{citation| ref =Hanh_74|author=Thich Nhat Hanh|title=The Heart of the Buddha's Teaching|publisher=Broadway Books|year=1974|isbn=0-7679-0369-2}} * {{citation | author =Thurman, Robert A.F. (vert.)|title=Holy Teaching of Vimalakirti: Mahayana Scripture|publisher=Pennsylvania State University Press|year=1976|isbn=0-271-00601-3}} * {{Citation | last =Uchiyama| first =Kosho | year =1993| title =Opening the Hand of Thought: Approach to Zen | publisher =New York: Penguin Books}} * {{Citation | last =Upadhyaya| first =Kashi Nath| year =1998| title =Early Buddhism and the Bhagavadgita | publisher =Motilal Banarsidass Publ.}} * {{Citation | last =Vetter | first =Tilmann | year =1988 | title =The Ideas and Meditative Practices of Early Buddhism | publisher =BRILL}} * {{Citation | last =Wallace| first =B. Alan| year =2007| title =Contemplative Science | publisher =Columbia University Press}} * {{Citation | last =Walpola Rahula | year =2007 | title =What the Buddha Taught | publisher =Grove Press. Kindle Edition | postscript =<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}} * {{Citation | last =Warder | first =A.K. | year =2000 | title=Indian Buddhism | place=Delhi | publisher =Motilal Banarsidass Publishers | postscript =<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}} * {{Citation | last =Welch| first =B. Alan| year =1967| title =The practice of Chinese Buddhism, 1900-1950 | publisher =Cambridge: Harvard University Press}} * {{citation|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition= 3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180}} * {{Citation | last =Werner| first =Karel, ed. | year =1989| title =The Longhaired Sage in The Yogi and the Mystic | publisher =Curzon Press}} * {{Citation | ref =White_74 | author =White, Kenneth | title=The Role of Bodhicitta in Buddhist Enlightenment Including a Translation into English of Bodhicitta-sastra, Benkemmitsu-nikyoron, and Sammaya-kaijo|publisher=The Edwin Mellen Press|year=2005}} {{ISBN|0-7734-5985-5}}. * {{Citation | author =Williams, Paul | title =Mahayana Buddhism: the doctrinal foundations | publisher =Routledge | location =London|year=1989|isbn=0-415-02537-0}} * {{Citation | author =Williams, Paul, ed. | title =Buddhism: Critical Concepts in Religious Studies, 8 volumes | publisher =Routledge | location =London|year=2005|isbn=}} * {{Citation | author =Williams, Paul; Tribe, Anthony | title =Buddhist Thought | publisher =Routledge | location =London | year =2000 | isbn =0-415-20701-0 | url =http://books.google.com/books?id=v0Rpvycf1t0C }} * {{Citation|author=Paul Williams|title=Buddhism: The early Buddhist schools and doctrinal history ; Theravāda doctrine|url=http://books.google.com/books?id=e5LXzQD-GyEC&pg=PA175|year=2005|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-33228-6|pages=}} * {{Citation | author =Williams, Paul | title =Mahayana Buddhism: the doctrinal foundations | publisher =Routledge | location =London|year=2008|isbn=}} * {{Citation | author =Wynne, Alexander | title =The Origin of Buddhist Meditation | publisher =Routledge | location =London|year=2007|isbn=9780415423878}} * {{Citation|author=Yamamoto, Kosho, trans.; Page, Tony , ed.|title=Mahayana Mahaparinirvana Sutra|publisher=Nirvana Publications|year=1999}} * {{Citation|ref=Yin_98|author=Yin Shun, Yeung H. Wing (vert.)|title=The Way to Buddhahood: Instructions from a Modern Chinese Master|publisher=Wisdom Publications|year=1998|ISBN =0-86171-133-5}} * {{Citation|ref=Yin_98|author=Zürcher, Erik|title=The Buddhist Conquest of China|publisher=Leiden E. J. Brill|year=1972|ISBN =}} {{Refend}} == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Buddhism}} * [http://www.suttas.net/ Soetras van Boeddha] * [https://sites.google.com/site/mudithacom/home/buddhism_qanda VVV oor Boeddhisme] * [[:dmoz:Society/Religion and Spirituality/Buddhism|''Religion and Spirituality: Buddhism'']] by Open Directory Project * {{cite web|publisher=Victoria and Albert Museum|url=http://www.vam.ac.uk/collections/asia/asia_features/buddhism/index.html|title=Buddhism&nbsp;— objects, art and history|work=Asië|accessdate=2007-12-06|archive-date=2008-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106085643/http://www.vam.ac.uk/collections/asia/asia_features/buddhism/index.html|url-status=dead}} * [http://www.sacred-texts.com/bud/index.htm Boeddhistetekste by Sacred Texts.com] * [http://www.what-Buddha-taught.net/ Boeddhisme in verskeie tale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928041702/http://what-buddha-taught.net/ |date=28 September 2007 }} * [http://www.patheos.com/Topics/Future-of-World-Religions/Buddhism.html ''The Future of Buddhism series''], van ''Patheos'' * {{cite web|url=http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/thanissaro/emptiness.html|title=Emptiness|author=Thanissaro Bhikkhu|publisher= 'n Theravada-biblioteek|accessdate=2012-12-19}} * {{cite web|author=[http://www.weiwuwei.8k.com/ Wei, Wei Wu]|work=Routledge and Kegan Paul Ltd., London|publisher=Sentient Publications|title=Why Lazarus Laughed: The Essential Doctrine Zen-Advaita-Tantra|year=1960|url=http://www.sentientpublications.com/catalog/lazarus.php|accessdate=2010-11-10|archive-date=2010-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223120609/http://www.sentientpublications.com/catalog/lazarus.php|url-status=dead}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Boeddhisme| ]] d1a4d499tsct9agq6mpdllpkgpeqn94 0 3497 2894852 2892355 2026-04-18T19:46:16Z SpesBona 2720 + skakels 2894852 wikitext text/x-wiki {{Eeuboks|-2|image=[[Lêer:Western Mediterranean territory, 150 BC.svg|raamloos|300px]]|caption=Rome en Kartago in 150 v.C.}} Die '''2de eeu v.C.''' het geduur van [[200 v.C.|200]] tot [[101 v.C.]] In die meeste streke van die wêreld is die 2de eeu v.C. steeds deel van die voorgeskiedenis, veral van die [[Ystertydperk]], maar daar is 'n aantal streke waar geskrewe bronne beskikbaar is. Vir [[Rome]] is hierdie eeu 'n tydperk van vinnige [[Ekspansionisme|uitbreiding]], veral omdat Rome pas [[Kartago]] sowel as sy bondgenoot Masedonië as sy vernaamste mededingers uitgeskakel het. Dit is ook 'n tydperk waarin belangrike interne sosiale en politieke ontwikkelings plaasvind wat in die volgende eeu tot die einde van die Republiek sal lei. In die Hellenistiese wêreld is daar 'n groot verskuiwing in die magsbalans omdat die [[Partiese Ryk|Partiërs]] 'n groot deel van die [[Seleukidiese Ryk]] oorneem. Die Hellenistiese koninkryke val geleidelik meer en meer in die invloedsfeer van die Romeinse republiek en hierdie tydperk word gekenmerk deur hulle agteruitgang, o.a. in Egipte, hoewel sommige state soos Baktrië steeds 'n tydperk van uitbreiding toon. In Indië kom die tyd van die [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] [[Mauryaryk]] tot 'n einde en [[Brahmanisme]] tree weer na vore as die vernaamste godsdienstige krag. China is verenig onder die Han-keisers en beleef 'n tydperk van opgang. Dit neem die beheer oor Noord-Viëtnam oor. ==Gebeure== ===Romeinse Republiek=== ====Die verowerings==== [[Lêer:Western Mediterranean territory, 150 BC.svg|duimnael|Rome en Kartago in 150 v.C.]] In die tweede eeu v.C. brei die Romeinse Republiek sy mag baie oor die gebied van die [[Middellandse See]] uit. [[Kartago]] het ná [[201 v.C.]], die einde van die [[Puniese Oorloë|Tweede Puniese Oorlog]], 'n welvarende stad gebly, met ryk landbouhulpbronne en florerende handelsverbindings. Sommige Romeine was daarvan oortuig dat, ten spyte van die verlies van sy ryk, Kartago altyd 'n bedreiging vir Rome se veiligheid sou bly. Volgens Polybius, 'n Griekse historikus van destyds, het hulle bloot op 'n gepaste voorwendsel gewag om Kartago te vernietig, wat ander nasies sou oortuig dat hulle eerbaar opgetree het. In [[149 v.C.]] het die Romeinse Senaat 'n leër na Afrika gestuur: Die stad Kartago het die voorwaardes van die vredesverdrag wat 60 jaar vroeër onderteken is, verbreek deur sonder Romeinse toestemming 'n oorlog met die naburige koninkryk [[Numidië]] te begin.<ref>{{cite book|author=Morley, Neville. |title=“‘Carthage Must Be Destroyed’: The Dynamics of Roman Imperialism.” in: The Roman Empire: Roots of Imperialism|publisher=Pluto Press|year=2010|pages=14–37|doi=10.2307/j.ctt183pb5x.6}}</ref> Die meerderheid van Kartago se bevolking het aan hongersnood of in gevegte gesterf; die res – getalle is berug onbetroubaar in antieke bronne, maar die syfer 50&nbsp;000 word aangehaal – is soos gebruiklik as slawe verkoop. Die stad het dae lank gebrand en is toe verlate gelos. ====Die leër==== [[Lêer:Roman Officer.jpg|duimnael|'n Romeinse centurio]] Oorspronklik was die Romeinse leër se troepe burgers. Die diens in die leër het aan die deelnemende troepe in die algemeen 'n riskante maar winsgewende geleentheid gebied as die veldtogte relatief kort was. Dwarsdeur die 2de eeu&nbsp; v.C. het die basiese salaris van die burger-soldate op 120 denarii per jaar gebly. Hierdie toelae het ver onder die werker se loon geval, wat in daardie tydperk tussen twee derdes en driekwart denarius per dag bedra het. Aangesien opeenvolgende verowerings geneig was om groter leërs te vereis, het die professionele leër die burger-soldate vervang. Teen [[123&nbsp;v.C.]] het die staat begin om die koste van die soldate se klere te betaal en teen 100&nbsp;v.C. het [[Gaius Marius|Marius]] begin om leërs uit eiendomlose vrywilligers op te rig en die veterane by ontslag en aftrede uit aktiewe diens 'n aandeel in grondvoordele te belowe. Die veteraan se grond was die soldaat se [[pensioen]] by sy aftrede.<ref>{{cite journal|authors=Coats, R. Morris, Gary M. Pecquet.|title= “The Calculus of Conquests: The Decline and Fall of the Returns to Roman Expansion.” |journal=The Independent Review|volume=17|issue=4|year=2013|pages= 517–40|url=http://www.jstor.org/stable/24563133}}</ref> ====Sosiale en politieke ontwikkelings==== Een effek van Rome se groeiende mag was dat die rykes ryker geword het – soms baie ryker – terwyl die armes armer geword het. Uiteindelik het dit die einde van die republiek veroorsaak, maar in hierdie eeu was daar nog pogings om hierdie ontwikkeling te stuit, veral deur die Gracchus-broers. [[Lêer:Termini_Gracchani.svg|links|duimnael|Plekke waar grondhervormings plaasgevind het]] Tiberius Gracchus is in [[134&nbsp;v.C.]] tot die volk se tribuun verkies. Hy het hom veral toegespits op die lot van slawe en van arm kleinboere wie se grond deur die Romeinse adel toegeëien is terwyl hulle weg was en op militêre veldtogte gedien het. Hy het ’n landbouhervorming voorgestel wat grondeienaarskap beperk tot 125 hektaar per burger of 250 hektaar per gesin, en die vrygemaakte grond onder die armste Romeine versprei, gewoonlik gratis. 'n Driemanskap wat Tiberius se broer Gaius Gracchus ingesluit het, het die opdrag gekry om hierdie wet in te voer. Die Romeinse senatore het dit egter beskou as 'n bedreiging vir hul eie landgoedere, sowel as vir hul magte van grondtoeskrywing. Tiberius is in 133&nbsp;v.C. vermoor. Gaius Gracchus is in 123&nbsp;v.C. tot tribuun verkies en het sy broer se hervormings voortgesit. Hy het beveel dat skepels koring teen 'n lae prys aan Romeinse burgers uitgedeel word, en het beplan om kolonies in Italië en Kartago te stig. Die Senaat het opdrag vir sy dood gegee, wat plaasgevind het in omstandighede wat nog onduidelik is.<ref>{{cite web|url=https://www.citeco.fr/10000-years-history-economics/antiquity-to-middle-ages/failure-of-the-gracchi-s-reforms#:~:text=He%20proposed%20an%20agricultural%20reform,charged%20with%20enacting%20the%20law.|publisher=citeco|title=Failure of the Gracchi's reforms}}</ref> Wat wel duidelik is, is dat die mag geleidelik meer in die hande van die rykes van die Senaat gekom het. In die volgende eeu sou hierdie konsentrasie van die mag uiteindelik tot 'n keiserlike monargie lei. ===Iberië=== [[Lêer:Ethnographic Iberia 200 BCE.PNG|duimnael|Die volke van Iberië]] In [[201 v.C.]] was die [[Kartago|Kartagers]] in 'n vredesverdrag met Rome verplig om al hul Spaanse besittings oor te gee. Maar die onderwerping van die skiereiland, ryk aan minerale rykdom, sou nog die hele 2de eeu duur. In [[180&nbsp;v.C.]] het die prokonsul van die provinsie Hispania Citerior, Tiberius Sempronius Gracchus, verskeie Keltiese nedersettings verower, heffings van die verslane stamme geëis en hulle verbied om nuwe versterkte nedersettings te stig. In [[154&nbsp;v.C.]] het die Belli , in weerwil hiervan, 'n groot muur om hul hoofstad, [[Segeda]], gebou. Dit het gelei tot oorlog met Rome, wat nie net betref die stamme wat algemeen Keltiberiërs genoem word nie, maar ook die naburige Vaccaei in die sentrale Duero-vallei, die Vettone tussen die Tagus en die Duero, en die Lusitani. In [[151&nbsp;v.C.]] is die Romeinse praetor Servius Sulpicius Galba deur die Lusitani verslaan, maar 'n jaar later het hy hul vrywillige onderwerping bereik. Sulpicius Galba het egter alle ooreenkomste verontagsaam en sy voordeel uitgebuit deur 'n bloedbad onder die weerlose Lusitani uit te voer en die oorlewendes as slawe te verkoop. Danksy sy aansienlike rykdom kon hy 'n poging verhoed om hom in Rome te verhoor. Dit was 'n algemene neiging wat die politieke landskap van die republiek ernstig sou verander en sy ondergang sou veroorsaak. Mans wat in beheer van die nuwe provinsies geplaas is, het hul militêre mag misbruik om hulself ryk te steel. Met hul rykdom sou hulle die republiek se wette trotseer en 'n al hoe belangriker rol in sy politiek begin speel.<ref name="Kelte">{{cite book|authors=Maier, Bernhard; Windle, Kevin|title= "5 The Celts of Iberia"; in: The Celts: A History From Earliest Times to the Present|place= Edinburgh|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|pages=91-98|doi=10.1515/9781474427210-009}}</ref> Een van die Lusitani wat daarin geslaag het om aan Galba se bloedbad te ontsnap, was Viriatus, wat in [[147&nbsp;v.C.]] die bevel oorgeneem het in 'n oorlog teen die Romeine en beduidende militêre suksesse behaal het deur 'n buigsame guerrillastrategie te gebruik. In 147&nbsp;v.C. het hy die vallei van die ''Baetis'' (die [[Guadalquivir]]) oorgeneem en die Romeine verskeie ernstige nederlae toegedien. In [[140&nbsp;v.C.]] het hy die Romeinse prokonsul Quintus Fabius Maximus Servilianus gedwing om te kapituleer. 'n Jaar later is 'n vredesverdrag met Viriatus egter deur die Romeinse Senaat nietig verklaar. Viriatus is in dieselfde jaar deur sy eie landgenote vermoor op aanstigting van die Romeinse prokonsul Quintus Servilius Caepio. Die leierskap van die Keltiberiese verset teen die Romeine het oorgegaan na die Arevaci, wat ook die vlugtende Belli van Segeda in 154&nbsp;v.C. opgeneem het. Hul oostelike buitepos, Numantia, by die samevloeiing van die Duero en die Merdancho op die vlakte van wat later Kastilië geword het, het die fokus van hierdie weerstand geword. Dit het eers in [[133&nbsp;v.C.]] geëindig toe Publius Cornelius Scipio Aemilianus Africanus Numantia ingeneem en vernietig het ná 'n beleg van etlike maande. Ná die val van Numantia is die wil van die Keltiberiese stamme om weerstand te bied verbreek,<ref name="Kelte"/> hoewel die inval van die Cimbri en Teutone die onrus weer laat opvlam het<ref name="Evans"/> en daar in die eerste twee dekades van die volgende eeu 'n mate van verdere konflik onder die Romeinse prokonsul Titus Didius en sy opvolger, Quintus Valerius Flaccus, was.<ref name="Kelte"/> ===Germania=== [[Lêer:Cimbrians and Teutons invasions.svg|duimnael|Moontlike trek van die Cimbri en Teutones; die bronne daarvoor is nogtans taamlik onseker]] Aan die einde van hierdie eeu word Rome vir die eerste keer met die stamme van Germanië gekonfronteer. Van [[114 v.C.|114]] tot [[101&nbsp;v.C.]] vorm die Cimbri en die Teutone 'n ernstige bedreiging vir die magtige Rome soos onbekend sedert die dae van Hannibal 'n eeu vroeër. Dit sou groter gevolge gehad het as die gebeure van die 5de eeu&nbsp;n.C. ses eeue later.<ref name="Evans">{{cite journal|author=Evans, Richard J. |title=“ROME’S CIMBRIC WARS (114-101 BC) AND THEIR IMPACT ON THE IBERIAN PENINSULA.” |journal=Acta Classica|volume= 48|year=2005|pages=37–56|url= http://www.jstor.org/stable/24595395}}</ref> In 114 verwoes 'n nomadiese groep Cimbri Illyricum. Brogan het tot die gevolgtrekking gekom dat hulle in Jutland ontstaan het en uit daardie streek verdryf is deur 'n styging in die seevlak en oorbevolking, maar bronne oor Germanië is in hierdie tyd baie skaars. Rome is traag om te reageer. In 113 stuur hulle konsul Cn. Papirius Carbo om hulle te hanteer. Hy ontmoet hulle naby Noreia in [[Noricum]] net suid van die Alpe en sou deur hulle uitgewis gewees het as 'n skielike donderstorm nie van sy manne gered het nie.<ref name="Evans"/> ’n Groep Cimbri en Teutone het toe die Ryn na Gallië oorgesteek. Die datum is nie regtig duidelik nie, maar konsul M. Iunius Silanus word in 109 of 108 deur hulle verslaan. Die plek is ook onduidelik, maar die omgewing van die Genève-meer is heel waarskynlik omdat daardie streek in oproer was. Sommige van die plaaslike (Keltiese) Helvetii, veral die Tigurini, verslaan en dood L. Cassius Longinus, die konsul in 107. Die indringers het toe wes en suid beweeg na die Rhône. Op 6 Oktober 105 is die magte van beide consul Cn. Mallius Maximus en proconsul Q. Servilus Caepio deeglik verslaan. Dit het die weg na die Iberiese skiereiland oopgemaak en gelei tot opstande van plaaslike stamme soos die Volcae. Selfs in Sisilië was daar 'n slaweopstand in 104. Die Cimbri het alles tussen die Rhône en die Pireneë vernietig en in 105/104 na Hispania oorgesteek. Die Keltiberiërs daar het hulle verslaan en hulle teruggestuur na Gallië. Dit het die onrus in Hispania weer laat opvlam omdat die Romeine swak gelyk het en hulle nie in staat was om die indringers te hanteer nie. Vrede in Iberië sou eers in 70&nbsp;v.C. herstel word.<ref name="Evans"/> Gaius Marius is aan die einde van 105 tot konsul verkies en het die Rhône in die lente van 104 bereik. In 102 het hy die Cimbri en Teutone naby Aquae Sextiae (moderne Aix) verslaan. Intussen was sy kollega Catulus ook in die veld teen die Cimbri in die vallei van die Adige naby Noricum en het hulle daar verslaan. Dit het die bedreiging afgeweer.<ref name="Evans"/> ===Die Hellenistiese wêreld=== In die 2de eeu v.C. het Rome sy beheer oor die Griekse koninkryke geleidelik na die ooste uitgebrei. Hulle is gedeeltelik gehelp deur die optrede van die [[Partiese Ryk]], wat 'n groot deel van die Seleukiede se gebied oorgeneem het. Die koninkryke was dikwels in oorlog met mekaar en Rome het gewoonlik die een teen die ander ondersteun. Geleidelik het sy bondgenote meer afhanklik van Rome geword en het die republiek die ander state uitgeskakel. ====Pergamon en Athene; Rome se bondgenote==== [[Lêer:AtaloPergamo.jpg|duimnael|Attalos I]] [[Pergamon]] het in 200&nbsp;v.C. onder Attalos&nbsp;I 'n koninkryk uit eie reg geword. Hy behoort tot die dinastie wat in 281&nbsp;v.C. deur Philetairos van Pergamon gestig is: die huis van die [[Attaliede]]. Betrekkinge tussen Athene en die Attaliede het reeds in die 3de eeu begin, eers in die kulturele sfeer. Die hoofagent blyk 'n voormalige onderdaan van Pergamon se tweede dinas, Eumenes&nbsp;I (263-241&nbsp;v.C.), te wees wat in Athene gewoon het en daar beroemd geword het. Hy was Arkesilaos, gebore in 316/5&nbsp;v.C. in Pitane, 'n stad baie naby aan, en afhanklik van, Pergamon. Arkesilaos het na Athene gekom om saam met [[Theophrastos]] filosofie te studeer. Later het hy by Plato se skool, die Akademie, aangesluit as 'n leerling van Krates en Polemon en 'n genoot van Krantor. Op die ou end is hy self tot hoof van die akademie verkies. Arkesilaos het persoonlike kontakte en invloed gehad met Eumenes, wat vir hom geskenke gestuur het.<ref name="Habicht">{{cite journal|author=Habicht, Christian|title=“Athens and the Attalids in the Second Century B. C.” |journal=Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens|volume=59|issue=3|year=1990|pages=561–77|doi=10.2307/148304}}</ref> Athene was meer as een keer onder Masedoniese heerskappy terwyl [[Ptolemeïese Ryk|Ptolemeïese Egipte]], tradisioneel Masedonië se mededinger, herhaaldelik die rol van Athene se beskermer gespeel het, al was dit nie altyd suksesvol nie. Toe die Ptolemeïese Ryk in die laaste jare van die 3de eeu sy vinnige agteruitgang begin, het die bruikbaarheid daarvan vir Athene dienooreenkomstig afgeneem. Met die konflik tussen die stad en koning Filips&nbsp;V van Masedonië het Athene hom in 200&nbsp;v.C. geskaar aan die kant van die Pergamon-koning en van die eiland [[Rhodos]], wat reeds met Filippus in oorlog was. In 189&nbsp;v.C. was Atheense ambassadeurs teenwoordig by die koning se hof in Pergamon. Hulle is dalk gestuur om Eumenes geluk te wens vir die oorwinning by Magnesia oor Antiochos&nbsp;III van Seleukië (Desember, 190&nbsp;v.C.), waartoe die koning wesenlik bygedra het in die oorlog teen Antiochos (192-190&nbsp;v.C.), toe Athene, wat soos Eumenes, aan die kant van die Romeine geveg het.<ref name="Habicht"/> Wat in 200&nbsp;v.C. onder Attalos&nbsp;I begin het, het dus voortgegaan onder Eumenes: Die monarge van Pergamon het as beskermhere van Athene met die konings van Egipte meegeding en hulle uiteindelik in daardie rol oortref. Daar is genoeg bewyse vir betrekkinge tussen Athene en Pergamon tydens die bewind van Eumenes&nbsp;II tot met sy dood in [[158&nbsp;v.C.]]<ref name="Habicht"/> Athene en die res van die skiereiland is in 146&nbsp;v.C. deur Rome verower.<ref>{{cite web|url=https://www.introducingathens.com/history|publisher=Civitatis|title=History of Athens}}</ref> In 133&nbsp;v.C. het Attalus&nbsp;III, wat nog redelik jonk (ongeveer 37) en kinderloos was, skielik gesterf. Sy testament het 'n bepaling bevat dat die Romeinse Republiek in so 'n geval sy koninkryk sou erf. Daar was 'n verre familielid, Aristonicus, wat die troon opgeëis en beweer het dat dit alles 'n vervalsing was, maar die Romeine het die rebellie redelik vinnig onderdruk.<ref>{{cite web|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095432681|publisher=Oxford reference|title=Attalus III}}</ref> Tiberius Gracchus het die koninkryk se tesourie gebruik om sy grondhervormings te finansier.<ref>{{cite web|url=https://www.livius.org/articles/person/attalus-iii-philometor/|publisher=Livius|title=Attalus III Philometor}}</ref> ====Masedonië; Rome se vyand==== Masedonië was Kartago se vernaamste bondgenoot en sy verhaal volg baie dieselfde patroon. Die onderwerping en inlywing van Masedonië het aan die einde van die vorige eeu begin met die eerste van nie minder nie as vier Masedoniese oorloë.<ref>{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/timeline/Macedonian_Wars/|publisher=world history|title=Macedonian Wars Timeline}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thelatinlibrary.com/imperialism/notes/macedonianwars.html|publisher=Latin Library|title=The wars with Macedonia}}</ref> *Eerste Masedoniese Oorlog – [[214 v.C.|214]] - [[205 v.C.]] *Tweede Masedoniese Oorlog – [[200 v.C.|200]] - [[196 v.C.]] *Derde Masedoniese Oorlog – [[172 v.C.|172]] - [[168 v.C.]] *Vierde Masedoniese Oorlog – [[149 v.C.|149]] - [[148 v.C.]] Ten spyte van Rome se voortdurende militêre suksesse het die politieke situasie in die ooste ná die derde oorlog grootliks onstabiel gebly. Die gebrek aan 'n permanente teenwoordigheid van Romeinse legioene het 'n sekere vlak van onafhanklike denke toegelaat sonder vrees vir vergelding, en die aanstelling van korrupte en gierige praetors om toesig te hou oor die kliëntstate het anti-Romeinse sentiment verder aangevuur. In 149 v.C. het Andriscus beweer dat hy 'n kleinseun van Filippus&nbsp;V en die seun van Perseus was. Sonder ernstige weerstand van Rome of Masedoniese inwoners, het hy die vier voorheen geskeide republieke herenig en 'n leër opgerig om vir 'n nuwe oorlog teen die Romeine voor te berei. Die eerste klein mag wat teen hom gestuur is, onder die praetor Publius Juventius Thalna in [[149&nbsp;v.C.]], is verslaan, en Andriscus het sy domein uitgebrei om die hele Thessalië in te sluit. [[Lêer:Q. Caecilius Metellus Macedonicus, as, 155-149 BC, RRC 211-1.png|duimnael|Munt van Q. Caecilius Metellus Macedonicus]] Die Senaat het 'n nuwe leër gemagtig, onder bevel van die praetor Quintus Caecilius Metellus. Metellus het die opstand en enige Masedoniese weerstand onderduk. Teen 148&nbsp;v.C. het Masedoniese onafhanklikheid heeltemal tot 'n einde gekom. Andriscus, met sy leër vernietig, is uit die streek verdryf. Die Romeine het nou amptelik Masedonië, saam met [[Epirus]], hul eerste oostelike provinsies gemaak, en aan Metellus is die naam Macedonicus vir sy oorwinnings toegeken.<ref>{{cite web|url=https://www.unrv.com/empire/fourth-macedonian-war.php#:~:text=By%20148%20BC%2C%20Macedonian%20independence,cognomen%20Macedonicus%20for%20his%20victories.|publisher=UNVR|title=THE FOURTH MACEDONIAN WAR AND THE ACHAEAN WAR}}</ref> ====Egipte==== Die 2de eeu was tydperk waarin die mag van die Ptolemeërs in Egipte afgeneem het. Daar was baie dinastiese intriges wat buitelandse inmenging gevoed het. [[Lêer:Tetradrachm of Ptolemy VIII Physcon, Alexandria 138-137 BC.JPG|duimnael|Physcon ("Die vetterige")]] In die suide was daar vir 'n rukkie 'n mededingende, inheemse dinastie onder 'n farao Ankhwennefer. Hy is op 27 Augustus 186&nbsp;v.C. deur [[Ptolemeus V Epiphanes|Ptolemeus V]] in die Tebaanse nomos verslaan. Dit was die einde van alle pogings om inheemse Egiptiese heerskappy te herstel. <ref>{{cite web|url=https://dbpedia.org/page/Ankhwennefer_(pharaoh)|publisher=dbpedia|title=Ankhwennefer (pharaoh)}}</ref> Ptolemeus V is die skrywer van die beroemde [[Rosettasteen]]. Die klip verwys na rebellies wat Ptolemeus onderdruk het. Hy het in 180 redelik jonk gesterf en sy koningin, Cleopatra&nbsp;I, ook in 176. Dit het die troon nagelaat aan Ptolemeus&nbsp;VI Philometor, wat sewe of agt jaar oud was. Sy regente, Eulaeus en Lenaeus, was eunugs wat Oosterlinge bo Grieke bevoordeel het. Dit is deur die Seleukidiese koning, Antiochus IV, uitgebuit toe Ptolemeus&nbsp;VI in 169 mondig word. Die Siriese koning het die land binnegeval en die regente vermoor wat die jong farao probeer diskrediteer het. Antiochus en Ptolemeus het vriende en bondgenote geword, maar gou is Ptolemeus se broer Ptolemeus&nbsp;VIII Euergetes II, bekend as Fiskon, op die troon geplaas deur 'n party wat nie van hierdie "vriendskap" met die Siriërs gehou het nie. Hy was net 12 jaar oud.<ref>{{cite journal|author=Swain, Joseph Ward. |title=“Antiochus Epifanes en Egipte.” |journal=Classical Philology|volume=39|issue=2|year=1944|pages=73–94|url=http://www.jstor.org/stable/264767}}</ref> Dit het 'n vete met sy broer Philometor veroorsaak wat tot laasgenoemde se dood in 145&nbsp;v.C. gelei het. Fiskon trou toe met 'n dogter van Philometor, Cleopatra III, hoewel hy reeds 'n vrou, Cleopatra II, gehad het. Dit het gelei tot 'n burgeroorlog tussen die twee koninginne en verdere intriges met die Seleukidiese hof. Ptolemeus&nbsp;VIII het in 116&nbsp;v.C. gesterf en die troon nagelaat aan sy seun Ptolemeus&nbsp;IX, die seun van Cleopatra&nbsp;III. ====Cyrenaica==== Ptolemeus Apion was 'n seun van Ptolemeus VIII en 'n byvrou. Hy het in die 110's of 100's koning geword van 'n onafhanklike koninkryk van Sirene, moontlik uit hoofde van Fiskon se testament. Om te verhoed dat sy ryk deur sy familielede op die Egiptiese troon teruggeneem sou word, as hy sou sterf sonder 'n erfgenaam, het hy die Romeinse republiek as sy erfgenaam benoem. Die gebied het inderdaad met sy dood in 96 Romeins geword.<ref>{{cite web|url=https://www.instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/apion_fr.htm|publisher=TyndalSites|title=Ptolemy Apion}}</ref> ====Judea==== {{hoofartikel|Makkabese Opstand}} Judea was vroeër meestal onder die bewind van die Ptolemeërs van Egipte, maar ná 200&nbsp;v.C. het dit onder beheer van die Seleukiede geval. Die plaaslike leiers het tot die priesters van die tempel van Jerusalem behoort, maar die priesterlike elite was verdeeld. Daar was sommige wat simpatie gehad het met die kultuur van die Hellenisme, maar hulle is sterk teëgestaan deur 'n konserwatiewer groep. Die Seleukidiese koning, Antiochus&nbsp;IV, het die streek nogal kragtig probeer helleniseer en toe hy teenstand kry, het hy dit wreed verwoes. In [[167&nbsp;v.C.]] het hy die Tempel ontheilig, Joodse gebruike verbied, die aanbidding van Griekse gode ingestel en enigiemand doodgemaak wat weerstand gebied het. Dit het 'n opstand veroorsaak wat gelei is deur 'n familie van Modin, bekend as die [[Makkabeërs]] en later as die Hasmoneërs. In [[164&nbsp;v.C.]] het Judas Makkabeus Jersalem saam met sy broers ingeneem. Vandag word hierdie feit steeds deur die Jode as Hannukah gevier. Judas het in 160 gesterf en sy broer Jonathan het as leier van die opstand oorgeneem. Hy het hoëpriester geword en is in 143 deur 'n ander broer, Simon, opgevolg, maar die grondgebied van die opstand het klein gebly. In 134 het Simon se seun John Hyrcanus hom opgevolg. Hy het die jong koninkryk uitgebrei deur gebruik te maak van die dinastiese probleme in die Seleukidiese Ryk in 112/111. Hy het Samaria verower, die tempel op die berg Gerisim vernietig en Idumea geannekseer.<ref name="histmap">{{cite web|url=https://www.the-map-as-history.com/bible-and-history/judea-at-the-time-of-the-maccabees-or-hasmoneans|publisher=the map as history|title=Judea}}</ref> Sy seun, Aristobulus I, het Gallilea by die verowerings in 104/103 gevoeg. Sy broer Alexander Jannaeus is in 103 amptelik as koning van Judea erken en het meer grondgebied soos Gasa en die Golan bygevoeg.<ref name="histmap"/> ====Seleukiede==== [[Lêer:Alter Orient 0100BC-af.svg|duimnael|Die Ooste in 100 v.C.]] Onder Antiochos III die Grote was die [[Seleukidiese Ryk]] 'n belangrike vyand van die Romeine, maar die vrede van 188&nbsp;v.C. het sy mag grootliks beperk. Sy seun Antiochus het lank as gyselaar in Rome gebly. Ná Antiochos&nbsp;III se dood het 'n ander seun as Seleukos&nbsp;IV koning geword, maar die Romeine het hulle gyselaar vrygelaat en hy het na Athene gegaan, dalk reeds in [[178 v.C.|178]]. Ná Seleukos se moord in [[175 v.C.|175]] het hy die troon vir homself toegeëien as [[Antiochus IV|Antiochos&nbsp;IV Epifanes]], met die ondersteuning van koning Eumenes van Pergamon en sy broers. Hierdie gebeure het 'n dekade ingewy waartydens die koningshuise van die Attaliede en Seleukiede nie net in harmonie met mekaar geleef het nie, maar ook meegeding het om weldade<!-- is dit die regte woord? --> aan Athene te skenk.<ref name="Habicht"/> Ná 141 v.C. het die Seleukiede baie grondgebied verloor deur die verowerings van die Partiërs.<ref name="Lend"/> Dit het ook ander streke, soos Judea, gemotiveer om teen hul heerskappy in opstand te kom. ====Partië==== Die vroeëre [[Partiese Ryk|Partiese konings]] – Arsaces I, Arsaces II, Phriapathus, Phraates I – het die Seleukidiese koning as hul meerderes erken, veral ná die veldtog van Antiochus&nbsp;III die Grote, wat die verlore oostelike gebiede tussen 209 en 204&nbsp;v.C. herower het. Die Arsakiede-dinastie is erken as die wettige heerser van Partië, maar die konings moes hulde bring aan Antiochus. Ná 188 v.C., toe Antiochus gesterf het, het 'n nuwe fase van Partiese uitbreiding begin. Koning Mithradates&nbsp;I die Grote (171-138&nbsp;v.C.) het eers die oostelike koninkryk van Baktrië aangeval. Hy het sy hoofstad beleër, maar ná 'n ruk besluit om vrede te maak. Nadat hy sy agterkant gedek het, het hy na die weste getrek waar hy Medië, een van die belangrikste dele van die Seleukidiese koninkryk, verower het. Toe lê Assirië en Babilonië oop en byna onbewaak. In Julie [[141&nbsp;v.C.]] het Mithradates die Seleukidiese hoofstad, Seleukië, verower, en in Oktober het hy Uruk in die suide van Babilonië bereik. Sy vyand Demetrius II het probeer om sy verlore gebiede te herower, maar is verslaan en – erger, vernederend – gevang. Dit was 'n slag waarvan die Seleukidiese Ryk nooit herstel het nie. Twee jaar later is ook Elam by die Partiese ryk gevoeg.<ref name="Lend">{{cite web|url=https://www.iranchamber.com/history/parthians/parthians.php|publisher=Iran Chamber Society|author=Johan Lendering|title=Parthian empire}}</ref> ====Baktrië==== Dit is sy afstand en isolasie van die [[Middellandse See]], die hart van die Griekse beskawing, wat die florerende Grieke van Baktrië des te meer verbasend gemaak het. Versteek tussen die noordelike hange van die berge van die [[Hindoekoesj]] en die Oxusrivier, en geskei van die Middellandse See deur lang stukke woestyn en berge, was die streek omtrent so ver as wat 'n mens kon kom van die middel van die wêreld, soos aan die Grieke bekend.<ref name="Fabio"/> Diodotus, die eerste koning van 'n onafhanklike Baktriese Ryk, was 'n Griek wat in Baktrië gebore is. Hierdie koninkryk het verder uitgebrei as die eintlike Baktrië, en het die Kaspiese See in die weste en Indië in die ooste op sy hoogtepunt genader. Dit het ook 'n groot deel van moderne [[Afganistan]], [[Oesbekistan]], [[Tadjikistan]] en [[Turkmenistan]] beslaan. Die avonture van die Grieks-Baktriese koning Demetrius&nbsp;I in c. 200&nbsp;v.C. in Noordwes-Indië sou lei tot die stigting van 'n belangrike Indo-Griekse Koninkryk daar.<ref name="Fabio"/> Benewens afsettings van goud, silwer en lapis lazuli in die nabygeleë berge, het die Syroete ook deur die streek geloop, en verskeie handelsentrums het ontstaan wat voordeel uit hierdie situasie getrek het. Benewens die wesenlike verryking van die gebied, het die Syroete ook nuwe godsdienstige, kulturele en artistieke idees na die gebied gebring.<ref name="AO">{{cite web|url=https://www.ancient-origins.net/ancient-places-asia/graeco-bactrian-kingdom-0015919|publisher=ancient origins|title=Graeco Bactrian kingdom}}</ref> In 210 v.C. het die Seleukidiese koning Antiochos&nbsp;III 'n oorwinning teen Euthydemos van Baktrië behaal, wat hom gedwing het om terug te trek. Dit het gelei tot 'n drie jaar lange beleg van Bactra. Hierdie eindelose beleg en die bedreiging deur die noordelike nomades het Antiochos&nbsp;III gedwing om te onderhandel: Hy het Euthydemos as koning erken en een van sy dogters vir hom gegee in ruil vir voorrade en oorlogsolifante.<ref name="WH"/> [[Lêer:Greco-BactrianKingdomMap-af.svg|duimnael|Grieks-Baktrië op sy hoogtepunt]] Nadat die wesfront beveilig was, het die Grieks-Baktriese konings oorlog gevoer teen hul oostelike bure, en voordeel getrek uit die einde van die [[Mauryaryk|Mauryadinastie]].<ref name="WH"/> Die Grieks-Baktriërs het die geleentheid aangegryp om Indië binne te val. Die Hindoekoesj, wat tradisioneel die grens tussen die Grieks-Baktriërs en die Maurya was, is omstreeks 180&nbsp;v.C. oortree deur Demetrius, wat sy vader, Euthydemus, opgevolg het. Die inval was 'n sukses.<ref name="AO"/> In minder as 20 jaar het hulle onder Demetrios en sy afstammelinge die Paropamisadaes, Arachosia, Gandhara en Wes-Punjab ingeneem. Terselfdertyd is die sentrale mag tussen verskeie konings verdeel in wat nie altyd na goeie terme gelyk het nie. Sommige van hulle het net oos van die Hindoekoesj regeer. Hulle was die eerste Indo-Griekse konings.<ref name="WH"/> Terwyl Demetrius 'n veldtog in Indië gevoer het, het 'n troonrower met die naam Eucratides in opstand gekom. Demetrius het teruggekeer na Baktrië, vasbeslote om sy koninkryk terug te eis, maar hy is in die geveg deur die magte van Eucratides verslaan en op die slagveld gedood.<ref name="AO"/> In [[171&nbsp;v.C.]] het Eucratides, wat moontlik aan die Seleukiede verwant was, die Grieks-Baktriese troon oorgeneem. Daar word gesê dat Eucratides 'n afstammeling was van Diodotus, die stigter van die koninkryk, en sy staatsgreep kan dus as die herstel van die Diodotiede-dinastie beskou word. Soos Demetrius voor hom, het Eucratides ook probeer om Grieks-Baktriese beheer na Indië uit te brei, en het uitgebreide veldtogte in die noordwestelike deel van die land gevoer. Die sukses van Eucratides se veldtogte word weerspieël in sy oorvloedige munte, wat in beide Grieks en Pali, 'n taal van die Indiese subkontinent, geskryf is.<ref name="AO"/> Eucratides het oorlog teen die Indo-Griekse konings gevoer. Hy was eers suksesvol totdat 'n Euthydemied genaamd Menander hom gedwing het om hom wes van die Hindoekoesj in Baktrië terug te trek. Dit was die begin van die wedywering tussen die Euthydemiede en die Eukratidiese dinastie, wat lank geduur het. Hierdie wedywering het die Grieks-Baktriese koninkryk verswak: Sogdiana het gou verlore gegaan, en Eucratides is gedwing om die westelike Baktrië aan die Partiese konings oor te gee. In 145&nbsp;v.C. is Eucratides deur sy eie seun vermoor, wat 'n tydperk van politieke onstabiliteit veroorsaak het. Dit het gelei het tot die omverwerping van die laaste Indo-Griekse koning, Heliokles, in 130&nbsp;v.C. deur die Yuezhei-nomades.<ref name="WH">{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/Greco-Bactria/#google_vignette|publisher=world history|title=Greco-Bactrian Kingdom}}</ref> Daar is talle argeologiese oorblysels van die Grieks-Baktriese koninkryk. Miskien is die eienaardigste oorblyfsels wat behoue gebly het dié van die stad Ai-Khanoum, die oostelikste bastion van die Hellenisme. Selfs sy historiese Griekse naam is nogtans vandag 'n twispunt onder historici. Sy huidige naam, Ai-Khanoum, is Oesbekies vir "Lady Moon". Fragmentêre bewyse uit die tyd het gelei tot voorstelle wat wissel van Alexandrië-aan-die-Oxus tot Eucratidia.<ref name="Fabio"/> [[Lêer:Battriana, moneta indo-greca di demetrios I, 170-145 ac ca.jpg|links|duimnael|Munt van Demetrius I van Baktrië]] Daar is fassinerende sinspelings op die bloei van die Griekse kultuur. Feitlik elke stukkie oorblywende geskrif wat in Ai-Khanoem gevind word, is in Grieks, met die uitsondering van 'n enkele potskerf wat in Aramees gegraveer is. Die paleisskatkis het selfs 'n [[papirus]] onthul met 'n fragment van wat 'n verlore filosofiese werk deur Aristoteles kan wees en 'n stuk perkament met 'n Klassieke Griekse tragiese drama. Die inwoners van Ai-Khanoum het 'n teater met 'n hoë kapasiteit gehad het. Die Baktriese Koninkryk het ook die monetêre ekonomiese stelsel aangeneem wat algemeen in die res van die Griekse wêreld was, en toerusting om munte te munt is in Ai-Khanoum ontdek. Opgrawings regdeur Baktrië het 'n groot aantal brons- en silwermunte aan die lig gebring; veral fassinerend is dié wat gemunt is deur Agathocles&nbsp;I, wie se bewind (190-180&nbsp;v.C.) 'n besonder uitgebreide versameling muntstukke opgelewer het. Hy was die eerste koning wat tweetalige legendes in sy muntuitgawes bekendgestel het, meestal in Grieks en [[Brahmi-skrif|Brahmi]] ('n antieke skrif wat in Indië/Suid-Asië algemeen geword het), en het selfs Boeddhistiese simbole, asook Hindoe- en ander vroeë Indiese gode, ingesluit – in 'n eg Grieks-Baktriese styl, 'n samesmelting tussen Griekse en nabygeleë Asiatiese elemente. <ref name="Fabio">{{cite web|author=Fernandes, Fabio. |title="The Bactrian Kingdom: Greeks at the Extremities of the Known World" |publisher=TheCollector.com |year=2022|url=https://www.thecollector.com/bactria-greek-hellenistic-kingdom/.}}</ref> Tog was die Baktriese Koninkryk in werklikheid nie 'n tipiese Griekse staat nie. Sy reputasie as 'n land van 'n "duisend stede" is beslis 'n romantiese oordrywing of 'n verwysing na baie kleiner dorpies wat byna vir seker nie deur Grieke bevolk is nie. Die Grieke van Baktrië was altyd 'n minderheid, en omdat hulle ver van die Mediterreense hart van Hellenisme was, was hulle verplig om invloede van inheemse kulture te absorbeer. Ai-Khanoum self het, ten spyte van sy Griekse karakter, nie soos 'n streng Griekse stad gelyk nie. Al die dakke was plat, tipies van Sentraal-Asië, anders as die Griekse teëldak. Die mure van huishoudelike en openbare geboue is ook van modderstene gebou, en vloere is gemaak van geklopte grond en was bedek met matte, alles kenmerkend van plaaslike argitektoniese tradisies. Die koninklike paleis is, ten spyte van sy Griekse besonderhede, in die Achaemenidiese styl gebou.<ref name="Fabio"/> ===Indië=== [[Lêer:Shunga Empire.jpg|duimnael|Die Sjunga-ryk rondom 100 v.C.]] In [[185 v.C.]] is die laaste Mauryakeiser deur een van sy generaals afgesit, wat die mag oorgeneem en 'n nuwe ryk gestig het. Pushyamitra, die stigter van die Sjunga-dinastie, word deur 'n groot meerderheid geleerdes as vervolger van [[Boeddhisme|Boeddhiste]] beskou. E.J. Rap skryf: "In Boeddhistiese literatuur figureer Pushyamitra as 'n groot vervolger van Boeddhiste wat daarop ingestel was om roem te verwerf as die vernietiger van Boeddhistiese leerstellings. Hy het probeer om die Kukkutaramas, die groot klooster wat Ashoka gebou het vir duisend monnike suidoos van Pataliputra, te vernietig, maar toe hy die ingang nader, is hy met 'n brul soos van 'n magtige leeu begroet en het hy hom haastig in vrees na die stad teruggetrek. Hy is toe na Sakala (Sialkot) in die oostelike Punjab en het probeer om die Boeddhistiese gemeenskap daar uit te roei met 'n beloning vir die kop van elke monnik." <ref>{{cite journal|author=Mishra, Ram Kumar |title=“PUSHYAMITRA SUNGA AND THE BUDDHISTS.” |journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=73|year=2012|pages=50–57|url= http://www.jstor.org/stable/44156189}}</ref> Daar is nogtans ook geleerdes wat die waarheid van hierdie Boeddhistiese verslae betwis. Wat duidelik is, is dat hierdie tydperk die herlewing van die [[Brahmaan|Brahmanisme]] in Indië beteken het. ===China en die Xiongnu=== [[Lêer:Hsiung-nu-Empire.png|duimnael|Die Xiongnuryk]] [[Lêer:Han dynasty Kingdoms 195 BC.svg|duimnael|Die koninkryke van die Han]] Die 2de eeu v.C. was die eerste eeu van die [[Han-dinastie]], waarvan die eerste twee eeue ook die Westelike Han genoem word. Ná eeue van oorlogvoering was China verenig, hoewel die ou koninkryke nie opgehef is nie. Maar die ryk kon verder ontwikkel, hoewel nie altyd in vrede nie, want dit het 'n magtige buurman, die [[Xiongnu]], gehad.<ref name="Psarras">{{cite journal|author=Psarras, Sophia-Karin. |title=“HAN AND XIONGNU: A REEXAMINATION OF CULTURAL AND POLITICAL RELATIONS (I).” |journal=Monumenta Serica|volume=51|year=2003|pages=55–236|url=http://www.jstor.org/stable/40727370}}</ref> Die Xiongnu verdien naas die Han die aandag, nie vanweë enige bedreiging wat hulle vir China ingehou het nie, soos dit dikwels voorgestel word, maar omdat hulle China se politieke ''gelyke'' was. Dit is as gevolg van hierdie gelykheid dat die Han die mite van die barbaarsheid en ononderhandelbaarheid van die Xiongnu geskep het. Die politieke en kulturele mag van die Xiongnu het toegelaat dat oorlog met China nie deur verowering gevolg is nie en dat verdrae met China nie deur assimilasie gevolg is nie. Omdat die Xiongnu- en Han-ryk mekaar in ewewig gehou het, kon een van die kulture die ander beïnvloed, sonder om hulle identiteit te verloor. Die Xiongnu se politieke mag het die Xiongnu-kultuur beskerm en by uitbreiding ook die kulture van sommige van die nie-Chinese mense onder die Xiongnu-ryk.<ref name="Psarras"/> Daar was verskeie konflikte, soos die oorlog wat Wudi in 133&nbsp;v.C. verklaar het. 'n Groot probleem vir China was dat die Xiongnu oor beter perde beskik het. {| | {|class="wikitable" |- |jare||Han-keiser (China) |- |206-195 v.C. ||Hàn Gaozu 漢高祖 |- | 194-188 v.C. ||Hàn Huìdì 漢惠帝 |- | 187- 180 v.C. || Keiserin-weduwee Lü Hoù 吕后 |- | 179-157 v.C. ||Hàn Wendi 漢文帝 |- | 156-141 v.C. ||Hàn Jingdi 漢景帝 |- | 140-87 v.C. ||Hàn Wudi 漢武帝 |} | {|class="wikitable" |- |jare||Chanyu-keiser (Xiongnu) |- | 209-174 v.C.|| Modun 冒顿 |- | 174-161 v.C.|| Laoshang 老上 |- | 161-126 v.C.|| Junchen 軍臣 |- | 126-114 v.C.||Yizhixie 伊稚邪 |- | 114-105 v.C.|| Wuwei 烏維 |- | 105-102 v.C.|| Zhanshilu'er (Er) 兒 |- | 102-101 v.C.|| Goulihu (Xulihu) 呴犁湖 |- | 101-96 v.C.|| Judihou (Qiedihou) 且鞮侯 |} |} ===Viëtnam=== Noord-Viëtnam was deel van die Nam Viet (of in Chinees: Nányuè)-koninkryk onder die Triệu (of Zhao)-dinastie. Hierdie koninkryk het ook oor dele van Suid-China geheers. In [[111&nbsp;v.C.]] het die Han-keiser die koninkryk verower en die noorde van Viëtnam is by die Han-ryk ingelyf.<ref>{{cite web|url=https://alchetron.com/Tri%E1%BB%87u-dynasty|publisher=Alchetron|title=Triệu dynasty}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:2de eeu v.C.| ]] [[Kategorie:Eeue]] etnl3engqqu9mz8ckoitx6hx8w4gfp9 0 5422 2894844 2728986 2026-04-18T19:45:46Z SpesBona 2720 /* Geskiedenis tot die negentiende eeu */ + skakels 2894844 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Coronation of Ahmad Shah Durrani in 1747 by Breshna.jpg|duimnael|Die kroning van Ahmad Shah Durrani in 1747 deur Breshna.]] Die '''geskiedenis van Afghanistan''', ([[Persies]]: تاریخ افغانستان, ''Tārīkh e Afġānistān'', [[Pasjtoe]]: د افغانستان تاريخ, ''Da Afġānistān Tārīkh'') as 'n staat begin in 1747 met die oprigting daarvan deur Ahmad Shah Durrani. Die geskrewe geskiedenis van die land wat tans [[Afghanistan]] uitmaak, kan teruggevoer word tot ongeveer 500 vC toe die gebied onder die [[Achaemenidiese Ryk]] was,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf |title=Country Profile: Afghanistan |accessdate=16 Augustus 2010 |publisher=Library of Congress Country Studies on Afghanistan |location=United States |date=Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714051430/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf |archive-date=14 Julie 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> alhoewel bewyse daarop dui dat 'n gevorderde mate van verstedelikte kultuur sedert 3000 tot 2000 vC in die land bestaan het.<ref name="Pre-Islamic">{{en}} {{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0002) |title=Afghanistan: The Pre-Islamic Period |accessdate=2010-08-16 |location=United States|year=1997}}</ref><ref name="Dupree">{{en}} {{cite book|title=An Historical Guide To Afghanistan (Chapter 3: Sites in Perspective)|last1=Dupree |first1=Nancy Hatch |authorlink=|edition=2|volume=|year=1977|publisher=Afghan Air Authority, Afghan Tourist Organization|location=United States|isbn=|pages=492|url=https://books.google.com/?id=T__DHAAACAAJ|accessdate=2010-08-22}}</ref><ref name="Shroder">{{en}} {{cite web |url=http://encarta.msn.com/text_761569370___42/Afghanistan.html |title=Afghanistan |accessdate=2009-10-31 |first=John Ford |last=Shroder |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia |year=2006 |publisher=Microsoft Corporation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091031052339/http://encarta.msn.com/text_761569370___42/Afghanistan.html |archivedate=2009-10-31 |df= }}</ref> Bactria dateer uit 2500 vC.<ref>https://www.britannica.com/place/Bactria</ref> Die [[Indusvalleibeskawing]] strek tot groot dele van Afghanistan in die noorde.<ref name="The Ancient Indus pp.1">The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society. bl.1</ref> [[Alexander die Grote]] en sy Macedoniese leër het in 330 vC na wat nou Afghanistan is, aangekom nadat hulle [[Persië]] tydens die Slag van Gaugamela verower het.<ref name="Alexander">{{en}} {{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0004) |title=Alexander and Macedonian Rule, 330-ca. 150 B.C |location=United States|accessdate=2010-10-31 |publisher=Library of Congress Country Studies on Afghanistan |year=1997}}</ref> Sedertdien het baie ryke uit Afghanistan opgestaan, waaronder die Grieks-Baktriërs, Kushana, Heftaliete, Hindoe-Shahi, Saffaride, Samanide, Ghaznavide, Ghuride, Khaljis, [[Timoeriede]], Moghoele, Hotakis en Durranis.<ref name="HF">{{en}} {{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/EasternAfghans.htm |title=Kingdoms of South Asia – Afghanistan (Southern Khorasan / Arachosia) |accessdate=16 Augustus 2010 |work=The History Files |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327233450/https://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/EasternAfghans.htm |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Afghanistan (wat "land van die Afgane" beteken) was deur die [[geskiedenis]] heen 'n strategies belangrike ligging.<ref>{{en}} {{Cite book|title=Afghanistan: The land |last1=Banting |first1=Erinn |authorlink=|volume=|year=2003|publisher=Crabtree Publishing Company |location=|isbn=0-7787-9335-4|page=4|url=https://books.google.com/books?id=KRt0HfYFZGsC&lpg=PP1&vq=place%20of%20Afghans&pg=PA4#v=onepage&q&f=false|accessdate=2010-08-22}}</ref> Die land het gedien as 'n poort na [[Indië]], wat die antieke [[Syroete]] beïnvloed het, wat handel gefasiliteer het vanaf die [[Middellandse See]] tot [[China]].<ref>{{en}} {{Cite book|title=Historical Dictionary of Afghanistan |last1=Adamec |first1=Ludwig W. |authorlink=|volume=|year=2011|publisher=Scarecrow Press |location=|isbn=0-8108-7957-3|page=1|url=https://books.google.com/books?id=tp5IrLhWbTkC&lpg=PP1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false|accessdate=2012-06-28}}</ref> Afghanistan, wat op baie handels- en migrasieroetes geleë is, kan die 'Sentraal-Asiatiese sirkel'<ref>Afghanistan Beyond the Fog of Nation Building: Giving Economic Strategy a Chance. S. Frederick Starr {{cite web |url=http://www.silkroadstudies.org/new/docs/silkroadpapers/1101Afghanistan-Starr.pdf |title=Archived copy |accessdate=2012-06-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130708124013/http://www.silkroadstudies.org/new/docs/silkroadpapers/1101Afghanistan-Starr.pdf |archivedate=2013-07-08 |df= }}</ref> genoem word, aangesien roetes saamvloei vanaf die Midde-Ooste, vanaf die Indusvallei deur die passe oor die [[Hindoekoesj]], uit die [[Verre Ooste]] via die Tarim-bekken, en vanaf die aangrensende Eurasiese [[steppe]]. Die [[Pasjtoe]]-taal wat vandag in Afghanistan gepraat word, is een van die Oosterse [[Irannese tale]]. Elena E. Kuz'mina argumenteer dat die tente van Irannesesprekende [[nomade]]s van Afghanistan uit die ligte oppervlaktehuise van die Eurasiese steppergordel in die [[Bronstydperk]] ontwikkel het.<ref>Elena E. Kuz'mina, ''The Origin of the Indo-Iranians'' (Leiden and Boston:Brill 2007), bl. 62.</ref> Die [[Arabiese]] invalle het die [[kultuur]] van Afghanistan beïnvloed, en die pre-Islamitiese tydperk van die [[Zoroastrisme|Zoroastriese]], [[Koninkryk van Masedonië|Masedoniese]], [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] en [[Hindoe]]-verlede het lankal heeltemal verdwyn. Mirwais Hotak, gevolg deur Ahmad Shah Durrani, het Afgaanse stamme verenig en die laaste Afgaanse Ryk in die vroeë [[18de eeu]] nC gestig.<ref name="bijanomrani.com">"[http://www.bijanomrani.com/?p=afgan_search_unit Afghanistan and the Search for Unity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225034836/http://www.bijanomrani.com/?p=afgan_search_unit |date=25 Februarie 2021 }}" Bijan Omrani, published in Asian Affairs, Volume 38, Issue 2, 2007, bl. 145–157.</ref><ref name="LastAfghanEmpire">{{en}} {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title=Last Afghan empire |accessdate=16 Augustus 2010 |work=Louis Dupree, Nancy Hatch Dupree, and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] Online Version |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014122611/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire/ |archive-date=14 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sabawoon.com/afghanpedia/History.LastAfghanEmpire.shtm#last |title=Last Afghan Empire |accessdate=16 Augustus 2010 |work=Afghanpedia |publisher=Sabawoon.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230419/http://www.sabawoon.com/afghanpedia/History.LastAfghanEmpire.shtm |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite encyclopedia |url=http://iranicaonline.org/articles/afghanistan-x-political-history |title= AFGHANISTAN x. Political History |accessdate=2010-08-22 |author=D. Balland |encyclopedia=Encyclopædia Iranica }}</ref> Afghanistan word deur baie en uiteenlopende volke bewoon: die [[Pasjtoene]], [[Tadjiks (volk)|Tadjiks]], [[Hasara]], [[Oesbeke]], [[Turkmene]], Aimake, [[Beloetsje]] en andere. == Geskiedenis tot die negentiende eeu == Die land se geskiedenis begin reeds ongeveer 25 eeue gelede. Die gebied van Afghanistan was in die antieke tye belangrik vanweë handelsroetes wat [[Indië]] en [[Sentraal-Asië]] met mekaar verbind het. Van die sesde eeu vC af is dit in 'n reeks buitelandse ryke geïnkorporeer tot die agttiende eeu nC toe dit as 'n verenigde koninkryk na vore getree het. Buitelandse heersers oor Afghanistan was onder meer die Persiese Achameniërs (sesde eeu vC), die Grieke (vierde eeu vC), die [[Mauryaryk|Mauryadinastie]] van Indië (vierde eeu vC), die Koesjane (tweede eeu nC), die Sasaniërs van Persië (derde eeu) en die westelike Turke (sesde eeu). Nadat die Arabiere die streek in die sewende eeu begin oorheers het, is dit deur 'n reeks [[Moslem]]-dinastieë regeer en toe deur die [[Mongoolse Ryk|Mongool]] [[Djengis Khan]], wat dit vroeg in die dertiende eeu verower het. Maar ná 1227, toe Djengis oorlede is, het die gebied in afsonderlike prinsdomme verval. Dié is deur plaaslike opperhoofde regeer. Die prinsdomme is eers aan die einde van die veertiende eeu herenig toe [[Timur]] 'n groot deel van hulle verower het. Onder sy opvolgers het Afghanistan vrede en vooruitgang beleef en sy hoofstad, Herat, het in 'n sentrum van die Islamitiese kultuur ontwikkel. Hoewel Afghanistan in die sestiende eeu tussen die Mogoel-ryk van Indië en die Savafids van [[Persië]] verdeel was, het ’n nasionale ontwakening vroeg in die agttiende eeu onder die Afghane begin. In 1747 is ’n Afghaanse koninkryk in die lewe geroep. In die volgende 25 jaar het sy koning, Ahmad Shah Durrani, die stukke van die Afghaanse grondgebied verenig wat hy van buitelandse heerskappy bevry het. Maar eendrag was daar, soos vandag nog, steeds nie. In 1819 breek 'n [[burgeroorlog]] uit onder stamme wat met mekaar wedywer om die land te regeer. Die oorlog duur tot 1835, toe Dos Muhammad Khan die beheer verkry. Hy neem die titel emir (prins) aan. == Negentiende en vroeë twintigste eeu == IN die 1800’s het [[Brittanje]] en [[Rusland]] fel met mekaar gewedywer om Afganistan te beheer. Rusland wou ’n deurlaat na die Indiese Oseaan hê en het in die rigting van Afghanistan begin uitbrei. Brittanje wou op sy beurt sy ryk in Indië beskerm, wat deur die Russiese uitbreiding bedreig is. Die gevolg was drie Anglo-Afghaanse oorloë, wat eers in Augustus 1919 beëindig is met Brittanje se onttrekking uit Afghanistan. Uiteindelik, in 1921, word die land internasionaal as 'n ten volle onafhanklike staat erken. Amullah Khan, wie se pa (ook 'n emir) in 'n [[sluipmoord]] dood is, probeer Afghanistan moderniseer en eeue-oue tradisies ongedaan maak. Hy neem ook die titel koning aan, maar word in 1929 deur stam- en goddiensleiers gedwing om te abdikeer. Sy opvolger, koning Muhammad Nadir Khan, probeer geleidelike hervormings bewerkstellig, maar ook hy word die slagoffer van 'n sluipmoord, in 1933. Sy seun Muhammad Zahir, volg hom as koning op. == Magstryde en rebellies == In 1953 neem Muhammad Daoud Khan, die koning se neef en swaer, beheer van die regering oor en maak homself die eerste minister. Hy staan neutraal in die [[Koue Oorlog]] wat tussen [[Amerika]] en die [[Sowjetunie]] ontwikkel het, en ontvang gevolglik hulp van altwee hierdie moondhede vir sy land se ontwikkeling. Daar word 'n begin gemaak met besproeiingstelsels, hidroëlektriese aanlegte en die bou van paaie, skole en fabrieke. Daoud word eweneens in 1963 gedwing om te bedank. In 1964 word ’n grondwet aanvaar wat vir ’n demokratiese regering voorsien maak. Maar koning Zahir en die wetgewers kan mekaar eenvoudig nie vind oor die hervormingsprogram nie. Boonop stel die mense van Afghanistan nog weinig belang in ’n demokratiese regering, laat staan nog om dit te begryp. In 1973 lei Daoud 'n militêre rebellie wat koning Zahir uit die kussings lig. Militêre leiers neem die beheer oor en verklaar die land tot 'n republiek met Daoud as president en eerste minister. Dog dan word die rebelle-regering self weer deur 'n rebellie omvergewerp waarin Daoud gedood word. Die nuwe regering word militêr en finansieel deur die Sowjetunie ondersteun en is ongewild by die volk, wat op hul beurt in opstand kom teen Kommunistiese beleide wat hulle as strydig met die Islamitiese leer beskou. Die nuwe rebelle noem hulself ''mujaheddin'' (heilige krygsmanne). Laat in 1979 en vroeg in 1980 val die [[Sowjetunie]] Afghanistan met duisende troepe binne − vir 'n [[oorlog]] wat die Russe duur te staan sou kom. Hul gesofistikeerde oorlogstuig word uitgekanselleer deur die [[Guerilla-oorlogvoering|guerrilla-taktieke]] van die weerstandsbeweging, wat die land en sy terrein ken asof dit 'n deel van hulle is. 'n Dekade later word die Sowjetunie deur mujaheddin-magte gedwing om hom aan die land te onttrek. Maar vrede bly 'n ontmoontlike droom in Afghanistan. Die gevegte duur voort onder die verskillende mujaheddin-stryders, totdat die fundamentalistiese [[Taliban]] dit regkry om die grootste deel van die land te beheer. Op [[11 September 2001]] val die kollig op Afghanistan toe vliegtuigkapers die Amerikaanse World Trade Center verpletter het, en die [[VSA]] se "stryd teen [[terrorisme]]" begin. Hierna het die Amerikaaners weerstand in Afghanistan gekoördineer, waartydens die destydsee [[Taliban]]-regering omvergewerp is. In Desember 2001 het die Verenigde Nasies se sekuriteitsraad die stigting van die International Security Assistance Force ("Internasionale Sekuriteitsbystandsmag", ISAF) goedgekeur. Dié mag, wat bestaan uit NAVO-troepe, was aktief gewees in die bystand van die regering van President [[Hamid Karzai]] en dié se pogings om gesag oor die land te vestig. In 2005 het die Verenigde State en Afghanistan 'n strategiese vennootskap onderteken wat beide nasies tot 'n langtermynverhouding bind. In die tussentyd is ongeveer VS$40 miljard reeds deur die internasionale gemeenskap aan die land besorg vir die herbou van die land. Op 14 April 2021 het die sekretaris-generaal van die [[NAVO]], Jens Stoltenberg, gesê die alliansie het ingestem om sy troepe teen 1 Mei te begin onttrek.<ref>{{en}} {{cite news |title=NATO to Cut Forces in Afghanistan, Match US Withdrawal |url=https://www.voanews.com/usa/nato-cut-forces-afghanistan-match-us-withdrawal |work=VOA News |date=14 April 2021}}</ref> Kort nadat die onttrekking van die NAVO-troepe begin het, het die Taliban 'n offensief teen die Afghaanse regering begin en vinnig gevorder weens die ineenstorting van die Afghaanse regeringsmagte.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Robertson |first1=Nic |title=Afghanistan is disintegrating fast as Biden's troop withdrawal continues |url=https://edition.cnn.com/2021/06/24/asia/afghanistan-taliban-offensive-intl-cmd/index.html |publisher=CNN |date=24 Junie 2021}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |title=Afghanistan stunned by scale and speed of security forces' collapse |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jul/13/afghanistan-stunned-by-scale-and-speed-of-security-forces-collapse |work=The Guardian |date=13 Julie 2021}}</ref> Op 15 Augustus 2021, toe die Taliban weer 'n oorgrote meerderheid van die Afghaanse gebied beheer het, het die Taliban begin om die hoofstad Kaboel in te neem, met groot ontruimings van burgerlikes, regeringsamptenare en buitelandse diplomate wat deur die Amerikaanse beheerde Kabul Internasionale Lughawe uitgevoer is. Na bewering is die Taliban-vegters beveel om nie by burgerlike ontruimings in te meng nie, en om diegene wat die stad wou verlaat, toe te laat om dit te doen.<ref>{{en}} {{Cite news|title= The latest on Afghanistan as Taliban advances on Kabul|work=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/world/live-news/afghanistan-taliban-us-troops-intl-08-15-21/index.html|date=15 Augustus 2021}}</ref> == Evaluasie == In die afgelope 25 jaar van [[Afghanistan]] se geskiedenis was daar min werklik vrede. Net as ’n mens indringend na hierdie onstuimige geskiedenis kyk, kan jy werklik begryp hoe jammerlik die Afgaanse volksiel daardeur besmet is. Dis te sê as ’n mens hoegenaamd van ’n volksiel kan praat in ’n land met sowat twintig etniese groeperings en hoeveel verskillende tale. Die Islamitiese godsdiens is vandag die een bindende faktor, maar die meeste van die etniese groepe het ’n eie taal en kulturele patroon. Hierdie verskillende eiendomlikhede maak dit vir die Afgane moeilik om tot ’n verenigde, moderne nasie te ontwikkel. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|History of Afghanistan|Geskiedenis van Afghanistan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Afghanistan| ]] 81k4gbtnz7ltgkpqtekznqicv7h6pg6 0 8068 2894865 2850163 2026-04-18T20:21:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894865 wikitext text/x-wiki 'n '''Differensiaalvergelyking''' is 'n [[wiskunde|wiskundige]] vergelyking wat bo en behalwe konstantes en/of veranderlikes, ook een of meer [[differensiasie|afgeleides]] van veranderlikes bevat. Die oplossing van 'n differensiaalvergelyking is 'n funksie in die veranderlike(s) van die vergelyking waarvoor die verwantskap van die differensiaalvergelyking waar is. In baie gevalle kan meer as een sulke oplossings bestaan. Twee groepe differensiaalvergelykings word onderskei: * 'n [[Gewone differensiaalvergelyking]] bevat slegs konstantes en funksies van een veranderlike, saam met die afgeleides van daardie veranderlike. * 'n [[Parsiële differensiaalvergelyking]] bevat meerveranderlike funksies en hulle [[parsiële afgeleides]]. Die '''graad''' van 'n differensiaalvergelyking is die graad van die hoogste afgeleide wat dit bevat. 'n Eerstegraadse differensiaalvergelyking bevat dus slegs eerste afgeleides. Differensiaalvergelykings word gebruik om wiskundige modelle van fisiese fenomene op te stel. Hulle word dus bestudeer in [[Wiskunde|gewone]] en [[toegepaste wiskunde]]. Eienskappe van differensiaalvergelykings wat ondersoek word, is byvoorbeeld of daar oplossings bestaan, en indien wel, of hierdie oplossings uniek is. == Voorbeeld == Hier volg 'n voorbeeld van 'n lineêre tweede-orde differensiaalvergelyking: :<math>4 f^{\prime\prime}(x) + f(x) = \sin(x)</math>, Die oplossing hiervoor is: :<math>f(x) = c_1 \sin\left(\frac{x}{2}\right) + c_2 \cos\left(\frac{x}{2}\right) - \frac{1}{3}\sin(x)</math>. In hierdie oplossing is <math>c_1</math> en <math>c_2</math> willekeurige [[konstante]]s ([[Reële getal|reël]] of [[komplekse getal|kompleks]]). Dit wil sê, vir enige keuse van veranderlikes <math>c_1</math> en <math>c_2</math> sal <math>f(x)</math> 'n oplossing wees. In die praktyk word hierdie konstantes gewoonlik bepaal deur die aanvanklike toestande wat met die probleem geassosieer word. == Sagteware == * [[ExpressionsinBar]] * [[Maple]]<ref>https://www.maplesoft.com/support/help/Maple/view.aspx?path=dsolve</ref> dsolve * [[SageMath]]<ref>http://doc.sagemath.org/html/en/tutorial/tour_algebra.html</ref> * [[Xcas]]<ref>{{Cite web |url=http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf |title=argiefkopie |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=26 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826060004/http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf |url-status=dead }}</ref>: desolve(y'=k*y,y) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat|Differential equations}} * Polyanin, Andrei: [http://eqworld.ipmnet.ru/ ''EqWorld: The World of Mathematical Equations''] - 'n Werf wat fokus op gewone en parsiële differensiaalvergelykings, asook integraal- en ander wiskundige vergelykings. {{Normdata}} [[Kategorie:Wiskundige analise]] [[Kategorie:Wiskundige vergelykings]] rou3yd30l270ro751xykrw91k5b7gju 2894866 2894865 2026-04-18T20:21:50Z Oesjaar 7467 /* Sagteware */ Ek dink so... 2894866 wikitext text/x-wiki 'n '''Differensiaalvergelyking''' is 'n [[wiskunde|wiskundige]] vergelyking wat bo en behalwe konstantes en/of veranderlikes, ook een of meer [[differensiasie|afgeleides]] van veranderlikes bevat. Die oplossing van 'n differensiaalvergelyking is 'n funksie in die veranderlike(s) van die vergelyking waarvoor die verwantskap van die differensiaalvergelyking waar is. In baie gevalle kan meer as een sulke oplossings bestaan. Twee groepe differensiaalvergelykings word onderskei: * 'n [[Gewone differensiaalvergelyking]] bevat slegs konstantes en funksies van een veranderlike, saam met die afgeleides van daardie veranderlike. * 'n [[Parsiële differensiaalvergelyking]] bevat meerveranderlike funksies en hulle [[parsiële afgeleides]]. Die '''graad''' van 'n differensiaalvergelyking is die graad van die hoogste afgeleide wat dit bevat. 'n Eerstegraadse differensiaalvergelyking bevat dus slegs eerste afgeleides. Differensiaalvergelykings word gebruik om wiskundige modelle van fisiese fenomene op te stel. Hulle word dus bestudeer in [[Wiskunde|gewone]] en [[toegepaste wiskunde]]. Eienskappe van differensiaalvergelykings wat ondersoek word, is byvoorbeeld of daar oplossings bestaan, en indien wel, of hierdie oplossings uniek is. == Voorbeeld == Hier volg 'n voorbeeld van 'n lineêre tweede-orde differensiaalvergelyking: :<math>4 f^{\prime\prime}(x) + f(x) = \sin(x)</math>, Die oplossing hiervoor is: :<math>f(x) = c_1 \sin\left(\frac{x}{2}\right) + c_2 \cos\left(\frac{x}{2}\right) - \frac{1}{3}\sin(x)</math>. In hierdie oplossing is <math>c_1</math> en <math>c_2</math> willekeurige [[konstante]]s ([[Reële getal|reël]] of [[komplekse getal|kompleks]]). Dit wil sê, vir enige keuse van veranderlikes <math>c_1</math> en <math>c_2</math> sal <math>f(x)</math> 'n oplossing wees. In die praktyk word hierdie konstantes gewoonlik bepaal deur die aanvanklike toestande wat met die probleem geassosieer word. == Sagteware == * [[ExpressionsinBar]] * [[Maple dsolve]]<ref>https://www.maplesoft.com/support/help/Maple/view.aspx?path=dsolve</ref> * [[SageMath]]<ref>http://doc.sagemath.org/html/en/tutorial/tour_algebra.html</ref> * [[Xcas]]<ref>{{Cite web |url=http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf |title=argiefkopie |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=26 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826060004/http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf |url-status=dead }}</ref>: desolve(y'=k*y,y) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat|Differential equations}} * Polyanin, Andrei: [http://eqworld.ipmnet.ru/ ''EqWorld: The World of Mathematical Equations''] - 'n Werf wat fokus op gewone en parsiële differensiaalvergelykings, asook integraal- en ander wiskundige vergelykings. {{Normdata}} [[Kategorie:Wiskundige analise]] [[Kategorie:Wiskundige vergelykings]] t1to7acluzrwm2yzg9yj4m7pnmpo929 2894867 2894866 2026-04-18T20:23:42Z Oesjaar 7467 /* Sagteware */ ... nie meer nie! 2894867 wikitext text/x-wiki 'n '''Differensiaalvergelyking''' is 'n [[wiskunde|wiskundige]] vergelyking wat bo en behalwe konstantes en/of veranderlikes, ook een of meer [[differensiasie|afgeleides]] van veranderlikes bevat. Die oplossing van 'n differensiaalvergelyking is 'n funksie in die veranderlike(s) van die vergelyking waarvoor die verwantskap van die differensiaalvergelyking waar is. In baie gevalle kan meer as een sulke oplossings bestaan. Twee groepe differensiaalvergelykings word onderskei: * 'n [[Gewone differensiaalvergelyking]] bevat slegs konstantes en funksies van een veranderlike, saam met die afgeleides van daardie veranderlike. * 'n [[Parsiële differensiaalvergelyking]] bevat meerveranderlike funksies en hulle [[parsiële afgeleides]]. Die '''graad''' van 'n differensiaalvergelyking is die graad van die hoogste afgeleide wat dit bevat. 'n Eerstegraadse differensiaalvergelyking bevat dus slegs eerste afgeleides. Differensiaalvergelykings word gebruik om wiskundige modelle van fisiese fenomene op te stel. Hulle word dus bestudeer in [[Wiskunde|gewone]] en [[toegepaste wiskunde]]. Eienskappe van differensiaalvergelykings wat ondersoek word, is byvoorbeeld of daar oplossings bestaan, en indien wel, of hierdie oplossings uniek is. == Voorbeeld == Hier volg 'n voorbeeld van 'n lineêre tweede-orde differensiaalvergelyking: :<math>4 f^{\prime\prime}(x) + f(x) = \sin(x)</math>, Die oplossing hiervoor is: :<math>f(x) = c_1 \sin\left(\frac{x}{2}\right) + c_2 \cos\left(\frac{x}{2}\right) - \frac{1}{3}\sin(x)</math>. In hierdie oplossing is <math>c_1</math> en <math>c_2</math> willekeurige [[konstante]]s ([[Reële getal|reël]] of [[komplekse getal|kompleks]]). Dit wil sê, vir enige keuse van veranderlikes <math>c_1</math> en <math>c_2</math> sal <math>f(x)</math> 'n oplossing wees. In die praktyk word hierdie konstantes gewoonlik bepaal deur die aanvanklike toestande wat met die probleem geassosieer word. == Sagteware == * [[ExpressionsinBar]] * [[Maple]<ref>https://www.maplesoft.com/support/help/Maple/view.aspx?path=dsolve</ref> * [[SageMath]]<ref>http://doc.sagemath.org/html/en/tutorial/tour_algebra.html</ref> * [[Xcas]]<ref>{{Cite web |url=http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf |title=argiefkopie |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=26 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826060004/http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf |url-status=dead }}</ref>: desolve(y'=k*y,y) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat|Differential equations}} * Polyanin, Andrei: [http://eqworld.ipmnet.ru/ ''EqWorld: The World of Mathematical Equations''] - 'n Werf wat fokus op gewone en parsiële differensiaalvergelykings, asook integraal- en ander wiskundige vergelykings. {{Normdata}} [[Kategorie:Wiskundige analise]] [[Kategorie:Wiskundige vergelykings]] cqhrkrekn0eoe9yf7dq5w7rc3vwekwc 2894868 2894867 2026-04-18T20:23:58Z Oesjaar 7467 /* Sagteware */Ai! 2894868 wikitext text/x-wiki 'n '''Differensiaalvergelyking''' is 'n [[wiskunde|wiskundige]] vergelyking wat bo en behalwe konstantes en/of veranderlikes, ook een of meer [[differensiasie|afgeleides]] van veranderlikes bevat. Die oplossing van 'n differensiaalvergelyking is 'n funksie in die veranderlike(s) van die vergelyking waarvoor die verwantskap van die differensiaalvergelyking waar is. In baie gevalle kan meer as een sulke oplossings bestaan. Twee groepe differensiaalvergelykings word onderskei: * 'n [[Gewone differensiaalvergelyking]] bevat slegs konstantes en funksies van een veranderlike, saam met die afgeleides van daardie veranderlike. * 'n [[Parsiële differensiaalvergelyking]] bevat meerveranderlike funksies en hulle [[parsiële afgeleides]]. Die '''graad''' van 'n differensiaalvergelyking is die graad van die hoogste afgeleide wat dit bevat. 'n Eerstegraadse differensiaalvergelyking bevat dus slegs eerste afgeleides. Differensiaalvergelykings word gebruik om wiskundige modelle van fisiese fenomene op te stel. Hulle word dus bestudeer in [[Wiskunde|gewone]] en [[toegepaste wiskunde]]. Eienskappe van differensiaalvergelykings wat ondersoek word, is byvoorbeeld of daar oplossings bestaan, en indien wel, of hierdie oplossings uniek is. == Voorbeeld == Hier volg 'n voorbeeld van 'n lineêre tweede-orde differensiaalvergelyking: :<math>4 f^{\prime\prime}(x) + f(x) = \sin(x)</math>, Die oplossing hiervoor is: :<math>f(x) = c_1 \sin\left(\frac{x}{2}\right) + c_2 \cos\left(\frac{x}{2}\right) - \frac{1}{3}\sin(x)</math>. In hierdie oplossing is <math>c_1</math> en <math>c_2</math> willekeurige [[konstante]]s ([[Reële getal|reël]] of [[komplekse getal|kompleks]]). Dit wil sê, vir enige keuse van veranderlikes <math>c_1</math> en <math>c_2</math> sal <math>f(x)</math> 'n oplossing wees. In die praktyk word hierdie konstantes gewoonlik bepaal deur die aanvanklike toestande wat met die probleem geassosieer word. == Sagteware == * [[ExpressionsinBar]] * [[Maple]]<ref>https://www.maplesoft.com/support/help/Maple/view.aspx?path=dsolve</ref> * [[SageMath]]<ref>http://doc.sagemath.org/html/en/tutorial/tour_algebra.html</ref> * [[Xcas]]<ref>{{Cite web |url=http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf |title=argiefkopie |access-date=13 Mei 2020 |archive-date=26 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826060004/http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac/cascmd_en.pdf |url-status=dead }}</ref>: desolve(y'=k*y,y) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat|Differential equations}} * Polyanin, Andrei: [http://eqworld.ipmnet.ru/ ''EqWorld: The World of Mathematical Equations''] - 'n Werf wat fokus op gewone en parsiële differensiaalvergelykings, asook integraal- en ander wiskundige vergelykings. {{Normdata}} [[Kategorie:Wiskundige analise]] [[Kategorie:Wiskundige vergelykings]] p2e3ugd3ni7tk1y401oihluzim22zvy 4 9591 2894890 2894691 2026-04-18T21:15:19Z SpesBona 2720 /* Nuwe voorstelle */ + [[Vlag van Hongarye]] & [[Vlag van Tibet]] 2894890 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|13<!-- | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] --> | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Vandale (volk)]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:23, 6 April 2026 (UTC) === [[Heinrich Himmler]] === {{sperdatum|29 April 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:26, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:46, 29 Maart 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 20:26, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) === [[Wedersydse versekerde vernietiging]] === {{sperdatum|1 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:44, 1 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:23, 6 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 06:46, 13 April 2026 (UTC) === [[Jack the Ripper]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:18, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:42, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:06, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) === [[Tanzaniese nasionale krieketspan]] === {{sperdatum|5 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Dié artikel het ek lankal oorweeg en die span se onlangse goeie prestasies het die skryf daarvan vergemaklik. Tanzanië se krieketgeskiedenis is nou verwant aan dié van [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]], waarmee Oos-Afrika in krieket 'n soort driehoek soos Suider-Afrika (Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe) vorm. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 5 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:06, 6 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:02, 13 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:44, 13 April 2026 (UTC) === [[Nibiru-ramp]] === {{sperdatum|11 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:26, 11 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 12 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Lyk vir my na 'n kristalbal-artikel? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:02, 13 April 2026 (UTC) === [[Nigeriese nasionale krieketspan]] === {{sperdatum|12 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Soos sy Tanzaniese eweknie het ek dié artikel lankal beplan en albei spanne is ook op dieselfde vlak. Beide Nigerië en Tanzanië word as die twee volgende ontluikende Afrikaspanne beskou. Die geskiedenis van krieket in Nigerië is self ouer as dié van enige ander Westerse of moderne sportsoort. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 12 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:02, 13 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:44, 13 April 2026 (UTC) === [[Roswellvoorval]] === {{sperdatum|17 Mei 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 17 April 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 18 April 2026 (UTC) === [[Vlag van Hongarye]] === {{sperdatum|18 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Nou nomineer ek met graagte dié nasionale vlag! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 18 April 2026 (UTC) === [[Vlag van Tibet]] === {{sperdatum|18 Mei 2026}} * {{ondersteun}} – Nog 'n interessante vlag. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 18 April 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 2itpcg063xictrshwtq9m00ohrbdy40 4 10890 2894880 2893420 2026-04-18T20:39:43Z SpesBona 2720 + [[Meryl Streep]] 2894880 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" |- | colspan="2" | <h2 style="font-size:16pt">Voorbladartikels: die beste van Wikipedia</h2> [[Lêer:Cscr-featured.svg|links|50px|]] Hier by die Afrikaanse Wikipedia poog ons om spogartikels voor te berei om op die voorblad te pryk. Hierdie artikels verteenwoordig van die beste skryfwerk en is vooraf gekies deur die gemeenskapslede. Dit beteken egter nie dat die artikels nie verder verbeter kan word nie, maar bloot dat dit al reeds meer aandag geniet het. Tans is daar '''{{PAGESINCATEGORY:Voorbladartikels}}''' artikels wat voorbladstatus behaal het, uit 'n totaal van {{NUMBEROFARTICLES}}. Dus verskyn een uit elke {{rondaf|{{#expr: {{NUMBEROFARTICLES:R}} / {{PAGESINCATEGORY:Voorbladartikels}}}} }} artikels op die onderstaande lys. Nomineer gerus potensiële artikels by [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad|''Kandidaatartikels vir voorblad'']] of bespreek ander gebruikers se nominasies. <div align="center"><br /> <p style="font-variant: small-caps; text-align: center; font-size: 100%;">[[#Aardrykskunde|Aardrykskunde]] • [[#Biologie|Biologie]] • [[#Geskiedenis|Geskiedenis]] • [[#Kultuur en samelewing|Kultuur en samelewing]] • [[#Sport|Sport]] • [[#Taal- en letterkunde|Taal- en letterkunde]] • [[#Die Kunste|Die Kunste]] • [[#Sterrekunde en ruimtevaart|Sterrekunde en ruimtevaart]] • [[#Wetenskap en tegnologie|Wetenskap en tegnologie]]</p> </div> |- | colspan="2" | {| width="100%" |[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Nuwe toevoegings === </div> |} |-valign="top" | width="50%" | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{CURRENTWEEK}} {{CURRENTYEAR}}}} | width="50%" | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} -1 }} {{CURRENTYEAR}}}} |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=Purple geography icon.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geografie}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Aardrykskunde === </div> |} [[Lêer:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|100px|regs|Japan]] [[Aarde]] - [[Alabama]] - [[Alaska]] - [[Alexandrië]] - [[Alpe]] - [[Amsterdam]] - [[Andorra]] - [[Antarktika]] - [[Argentinië]] - [[Arktiese Oseaan]] - [[Arles]] - [[Armenië]] - [[Australië]] - [[Azerbeidjan]] - [[Belfast]] - [[België]] - [[Berg Athos]] - [[Berlyn]] - [[Bergen]] - [[Bernau bei Berlin]] - [[Bieszczady]] - [[Bordeaux]] - [[Botswana]] - [[Brandenburg]] - [[Brasilië]] - [[Bredasdorp]] - [[Bremen]] - [[Bretagne]] - [[Brussel]] - [[Buenos Aires]] - [[Bulgarye]] - [[Carcassonne]] - [[Chicago]] - [[Chili]] - [[Costa Rica]] - [[Darmstadt]] - [[Denemarke]] - [[Duitsland]] - [[Durban]] - [[Estland]] - [[Ethiopië]] - [[Faroëreilande]] - [[Finland]] - [[Frankfurt am Main]] - [[Frankryk]] - [[Frans-Guyana]] - [[Genua]] - [[Georgië]] - [[Glasgow]] - [[Gotenburg]] - [[Gqeberha]] - [[Hamburg]] - [[Harlem]] - [[Hawaii]] - [[Helsinki]] - [[Hesse]] - [[Republiek Ierland|Ierland]] - [[Iran]] - [[Istanboel]] - [[Italië]] - [[Japan]] - [[Johannesburg]] - [[Kaaimanseilande]] - [[Kaapse Plooigordel]] - [[Kaapstad]] - [[Kalifornië]] - [[Kaliningrad]] - [[Kambodja]] - [[Kamtsjatka-skiereiland]] - [[Kanada]] - [[Kasakstan]] - [[Keulen]] - [[Kimberley]] - [[Krim]] - [[Krugerwildtuin]] - [[Leiden]] - [[Letland]] - [[Libië]] - [[Litaue]] - [[Londen]] - [[Los Angeles]] - [[Madagaskar]] - [[Malawi]] - [[Malta]] - [[Meksiko]] - [[Miami]] - [[Milwaukee]] - [[Moldowa]] - [[Monaco]] - [[Mont-Saint-Michel]] - [[Montreal]] - [[Montreux]] - [[Moskou]] - [[Namibië]] - [[Nederland]] - [[Nedersakse]] - [[Nieu-Seeland]] - [[Noord-Ierland]] - [[Noord-Masedonië]] - [[Noorweë]] - [[Normandië]] - [[Nyldelta]] - [[Oekraïne]] - [[Oostenryk]] - [[Paaseiland]] - [[Papoea-Nieu-Guinee]] - [[Parys]] - [[Perth]] - [[Pireneë]] - [[Pole]] - [[Portugal]] - [[Potsdam]] - [[Pretoria]] - [[Provence]] - [[Quebec]] - [[Republiek China]] - [[Réunion]] - [[Reykjavik]] - [[Riga]] - [[Rio de Janeiro]] - [[Roemenië]] - [[Rusland]] - [[Sachalin]] - [[São Paulo]] - [[Seegolf]] - [[Senegal]] - [[Shanghai]] - [[Siberië]] - [[Singapoer]] - [[Skerryvore]] - [[Skotland]] - [[Slowakye]] - [[Spanje]] - [[Straatsburg]] - [[Suid-Afrika]] - [[Suid-Korea]] - [[Svalbard]] - [[Swartwoud]] - [[Swede]] - [[Switserland]] - [[Sydney]] - [[Tafelberg]] - [[Tahiti]] - [[Thailand]] - [[Tirus]] - [[Tornado]] - [[Treviso]] - [[Tsjeggië]] - [[Tsoenami]] - [[Turyn]] - [[Uruguay]] - [[Valencia, Spanje|Valencia]] - [[Venesië]] - [[Verenigde Koninkryk]] - [[Verenigde State van Amerika]] - [[Vermont]] - [[Vilnius]] - [[Vulkaan]] - [[Waalse Gewes]] - [[Wallis]] - [[Warskou]] - [[Washington, D.C.]] - [[Wes-Australië]] - [[Windhoek]] - [[Ysland]] - [[Zambië]] - [[Zürich]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P history.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geskiedenis}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Geskiedenis === </div> |} [[Lêer:B-29s dropping bombs.jpg|100px|regs|Bomwerpers oor Japan tydens die Tweede Wêreldoorlog]] [[2de eeu v.C.]] - [[8,8 cm-Flak 18/36/37/41]] - [[Akkadiese Ryk]] - [[Alcatraz-gevangenis]] - [[Amerikaanse Rewolusie]] - [[Andries Pretorius]] - [[Anne Frank]] - [[Antieke Egipte]] - [[Antieke Hawaii]] - [[Apartheid]] - [[Asjantiryk]] - [[Assirië]] - [[Berlynse Lugbrug]] - [[Bloedlaster]] - [[Boeing B-17 Flying Fortress]] - [[Boerekrygsgevangenes]] - [[Centurion (tenk)|Centurion]] - [[Cetshwayo|Cetshwayo kaMpande]] - [[Charles III van die Verenigde Koninkryk]] - [[Choefoe]] - [[Cicero]] - [[Cité de Carcassonne]] - [[Cleopatra VII]] - [[Consolidated B-24 Liberator]] - [[Djengis Khan]] - [[Dodetempel van Hatsjepsoet]] - [[Dooie See-rolle]] - [[Duitse Demokratiese Republiek]] - [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] - [[Etruskers]] - [[Fenisië]] - [[Francis William Reitz]] - [[Fritz Joubert Duquesne]] - [[Gallië]] - [[George V van die Verenigde Koninkryk]] - [[Geskiedenis van Spanje]] - [[Goelag]] - [[Groot Sfinks van Giza]] - [[Groot Trek]] - [[Grootvorstedom Moskou]] - [[Heinz Guderian]] - [[Helios]] - [[Homeros]] - [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] - [[Indusvalleibeskawing]] - [[Iwan die Verskriklike]] - [[Jan Christian Smuts]] - [[Jesus van Nasaret]] - [[Johanna van Arkel]] - [[Jura]] - [[Kanaän]] - [[Kathaar]] - [[Khmer-ryk]] - [[Kiëf-Roes]] - [[Koningin Camilla van die Verenigde Koninkryk]] - [[Koninkryk Juda]] - [[Kosakke]] - [[Koue Oorlog]] - [[Koesj]] - [[Kruistog]] - [[Kulturele Rewolusie]] - [[Kwartêre Ystydperk]] - [[Legendariese Sweedse konings]] - [[Li Bai]] - [[Memphis (Egipte)|Memphis]] - [[Mesopotamië]] - [[Middeleeuse kookkuns]] - [[Militêre geskiedenis van Suid-Afrika]] - [[Mongoolse Ryk]] - [[Bernard Montgomery]] - [[Moord op die Romanofs]] - [[Adriaan Moorrees]] - [[Namibiese volksmoord 1904-1908]] - [[Fridtjof Nansen]] - [[Natalse Regeringspoorweë]] - [[Neanderdaller]] - [[Nebukadnesar II]] - [[Neolitiese Omwenteling]] - [[Nikolaas II van Rusland]] - [[Nineve]] - [[Nyabêla]] - [[Operasie Entebbe]] - [[Opstand in die Warskou-ghetto]] - [[Paleolitikum]] - [[Palmyra]] - [[Partiese Ryk]] - [[Perikles]] - [[Pieter I van Rusland]] - [[Pitia]] - [[Plinius die ouere]] - [[Pous Pius IX]] - [[Pous Silvester II]] - [[Rosettasteen]] - [[Russies-Japannese Oorlog]] - [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie 1917]] - [[Sargon van Akkad]] - [[William Philip Schreiner]] - [[Seerowery]] - [[Sesdaagse Oorlog]] - [[Sherman Firefly]] - [[Slag van Magersfontein]] - [[Slag van Stalingrad]] - [[Sowjetunie]] - [[Hendrik Spoorbek]] - [[Stonewall-onluste]] - [[Hans Strijdom]] - [[Suid-Afrikaanse Grensoorlog]] - [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] - [[Helen Suzman]] - [[Terracottaleër]] - [[Tiger I-tenk]] - [[Tiglat-Pileser III]] - [[Toetankamen]] - [[Trojaanse Oorlog]] - [[Tweede Wêreldoorlog]] - [[USS Constitution]] - [[USS Franklin (CV-13)]] - [[USS Maryland (BB-46)]] - [[Vallei van die Konings]] - [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] - [[Vlad Dracula]] - [[Voorlaaier (geweer)|Voorlaaier]] - [[Wêreldgeskiedenis]] - [[Winteroorlog]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P culture.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Kultuur}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Kultuur en samelewing === </div> |} [[Lêer:Red Wine Glass.jpg|100px|regs|'n Glas rooiwyn]] [[3D-rolprent]] - [[Afrikaanse kerkbou in die Karoo]] - [[Alter Bridge]] - [[Androginie]] - [[Antinoös]] - [[Hennie Aucamp]] - [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] - [[Barnsteen]] - [[Simone de Beauvoir]] - [[Bewussyn]] - [[Christiaan Frederik Beyers]] - [[Boeddhisme]] - [[Borsjt]] - [[Breyten Breytenbach]] - [[André P. Brink]] - [[Ted Bundy]] - [[Byeboerdery]] - [[Petrus Coetzee]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]] - [[Dagbreek (Sondagkoerant)|Dagbreek]] - [[Joachim Nikolaus von Dessin]] - [[Marie Koopmans-de Wet]] - [[Reza de Wet]] - [[Die Transvaler]] - [[Die Vaderland]] - [[Egiptiese mitologie]] - [[Ekonomie van Suid-Afrika]] - [[Eleusiniese misterieë]] - [[Fietsryrewolusie]] - [[Frans Engelenburg]] - [[Ganesja]] - [[Geestesteuring]] - [[Gereformeerde kerk Humpata]] - [[Geskiedenis van erotiese afbeeldings]] - [[Groot Markplein van Brussel]] - [[Hadj]] - [[Carl Otto Hager]] - [[Hiernamaals]] - [[Hindoeïsme]] - [[Adriaan Hofmeyr]] - [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr]] - [[Jannie Hofmeyr]] - [[Anthony Hopkins]] - [[Interseks]] - [[Islamitiese seksualiteitswette]] - [[Jode in Suid-Afrika]] - [[Ingrid Jonker]] - [[Elsa Joubert]] - [[Kaas]] - [[Kleurlingstemregvraagstuk]] - [[Uys Krige]] - [[Kruiskleding]] - [[C. Louis Leipoldt]] - [[Etienne Leroux]] - [[N.P. van Wyk Louw]] - [[Mabel Malherbe]] - [[Charles Manson]] - [[Maori-kultuur]] - [[Eugène Marais]] - [[Johannes Meintjes]] - [[Middeleeuse kookkuns]] - [[Andrew Murray]] - [[Nederduits (skoolvak)]] - [[NG gemeente Fordsburg]] - [[NG gemeente Rondebosch]] - [[Oktoberfest]] - [[Oosters-Ortodokse Kerk]] - [[D.J. Opperman]] - [[Ougelowiges]] - [[Outisme]] - [[Paryse Metro]] - [[Pasta]] - [[Plafon van die Sixtynse kapel]] - [[Wladimir Poetin]] - [[Posseël]] - [[Dirk Postma]] - [[Ptolemeus]] - [[Jan Rabie]] - [[Reinheitsgebot]] - [[Rooiplein]] - [[P.D. Rossouw]] - [[Maria Elizabeth Rothmann]] - [[Jean-Jacques Rousseau]] - [[SACS]] - [[Satan]] - [[Arnold Schoenberg]] - [[Seks]] - [[Seksualiteit in antieke Rome]] - [[Seksuele oriëntasie]] - [[Sider]] - [[Sisiliaanse Mafia]] - [[Slawiese mitologie]] - [[Dan Sleigh]] - [[Sodiakmoordenaar]] - [[Speelkaart]] - [[Meryl Streep]] - [[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 2003-]] - [[Swabies-Alemanniese Karnaval]] - [[Swastika]] - [[Tarotwaarsêery‎]] - [[Tatoeëermerk]] - [[Elizabeth Taylor]] - [[Anton Tsjechof]] - [[Herman van Broekhuizen]] - [[Verenigde Party]] - [[Vermaak]] - [[Vlag van Argentinië]] - [[Vlag van Armenië]] - [[Vlag van Australië]] - [[Vlag van Azerbeidjan]] - [[Vlag van Belarus]] - [[Vlag van België]] - [[Vlag van Brasilië]] - [[Vlag van Chili]] - [[Vlag van Denemarke]] - [[Vlag van die Filippyne]] - [[Vlag van die Republiek China]] - [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]] - [[Vlag van die Verenigde State]] - [[Vlag van die Volksrepubliek China]] - [[Vlag van Duitsland]] - [[Vlag van Estland]] - [[Vlag van Europa]] - [[Vlag van Finland]] - [[Vlag van Frankryk]] - [[Vlag van Georgië]] - [[Vlag van Hongkong]] - [[Vlag van Indië]] - [[Vlag van Israel]] - [[Vlag van Japan]] - [[Vlag van Kanada]] - [[Vlag van Meksiko]] - [[Vlag van Namibië]] - [[Vlag van Nederland]] - [[Vlag van Nieu-Seeland]] - [[Vlag van Noorweë]] - [[Vlag van Puerto Rico]] - [[Vlag van Singapoer]] - [[Vlag van Suid-Afrika]] - [[Vlag van Suid-Korea]] - [[Mary Walker]] - [[Webjoernaal]] - [[Westerse filosofie]] - [[Wyn]] - [[Wysheid]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P sport.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Sport}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Sport === </div> |} [[Lêer:Rugby tackle cropped.jpg|100px|regs|'n Engelse rugbyspeler ruk hom los uit 'n harde duikslag deur 'n Australiër]] [[Afghaanse nasionale krieketspan]] - [[All Blacks]] - [[Fernando Alonso]] - [[Argentynse nasionale rugbyspan]] - [[Australiese nasionale krieketspan]] - [[Belgiese nasionale rugbyspan]] - [[Bengaalse nasionale krieketspan]] - [[Bermudaanse nasionale krieketspan]] - [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]] - [[Britse en Ierse Leeus]] - [[Jenson Button]] - [[Chileense nasionale rugbyspan]] - [[Duitse nasionale krieketspan]] - [[Duitse nasionale rugbyspan]] - [[Engelse nasionale krieketspan]] - [[Engelse nasionale rugbyspan]] - [[Roger Federer]] - [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]] - [[Franse nasionale rugbyspan]] - [[Pierre Gasly]] - [[Georgiese nasionale rugbyspan]] - [[Lewis Hamilton]] - [[Hongkongse nasionale krieketspan]] - [[Hongkongse nasionale rugbyspan]] - [[Ierse nasionale krieketspan]] - [[Ierse nasionale rugbyspan]] - [[Indiese nasionale krieketspan]] - [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] - [[Japannese nasionale rugbyspan]] - [[Kanadese nasionale krieketspan]] - [[Kanadese nasionale rugbyspan]] - [[Keniaanse nasionale krieketspan]] - [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] - [[Krieketwêreldbeker 2003]] - [[Krieketwêreldbeker 2007]] - [[Krieketwêreldbeker 2011]] - [[Krieketwêreldbeker 2015]] - [[Krieketwêreldbeker 2019]] - [[Krieketwêreldbeker 2023]] - [[Niki Lauda]] - [[Namibiese nasionale krieketspan]] - [[Namibiese nasionale rugbyspan]] - [[Nederlandse nasionale krieketspan]] - [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] - [[Nepalese nasionale krieketspan]] - [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] - [[Olimpiese Somerspele 2008]] - [[Olimpiese Somerspele 2012]] - [[Omaanse nasionale krieketspan]] - [[Pakistanse nasionale krieketspan]] - [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]] - [[Paralimpiese Somerspele 2008]] - [[Portugese nasionale rugbyspan]] - [[Proteas]] - [[Roemeense nasionale rugbyspan]] - [[Rugby]] - [[Rugbywêreldbeker 2003]] - [[Rugbywêreldbeker 2007]] - [[Rugbywêreldbeker 2011]] - [[Rugbywêreldbeker 2015]] - [[Rugbywêreldbeker 2019]] - [[Rugbywêreldbeker 2023]] - [[Samoaanse nasionale rugbyspan]] - [[Skaak]] - [[Skotse nasionale krieketspan]] - [[Skotse nasionale rugbyspan]] - [[Spaanse nasionale rugbyspan]] - [[Springbokke]] - [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]] - [[T20I-wêreldbeker 2016]] - [[T20I-wêreldbeker 2021]] - [[T20I-wêreldbeker 2022]] - [[T20I-wêreldbeker 2024]] - [[Tafeltennis]] - [[Tongaanse nasionale rugbyspan]] - [[Ugandese nasionale krieketspan]] - [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]] - [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan]] - [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] - [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]] - [[Wallabies]] - [[Walliese nasionale rugbyspan]] - [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]] - [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] - [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] {| width="100%" | {{klik|Afbeelding=P biology.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Biologie}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Biologie === </div> |} [[Lêer:Hippopotame 0003.jpg|100px|regs|Seekoei]] [[Afrika-rotsluislang]] - [[Berghaan]] - [[Blouwalvis]] - [[Bonobo]] - [[Buffel]] - [[Diabetes]] - [[Dier]] - [[Dinosourus]] - [[Fotosintese]] - [[Gewone luislang]] - [[Gordeldier]] - [[Hidroponika]] - [[Homo erectus]] - [[Homo ergaster]] - [[Jagluiperd]] - [[Javaanse tier]] - [[Kaapse luiperd]] - [[Kambriese ontploffing]] - [[Kat]] - [[Koraal]] - [[Kryt-Paleogeen-uitwissing]] - [[Leeu]] - [[Lewensiklus van die tier]] - [[Mens]] - [[Menslike evolusie]] - [[Mos]] - [[Oorsprong van voëls]] - [[Pikkewyn]] - [[Plesiosauria]] - [[Poema]] - [[Pterosauria]] - [[Pylsterteend]] - [[Rot]] - [[Saffraan]] - [[Seekoei]] - [[Sekretarisvoël]] - [[Senuweestelsel]] - [[Sesam]] - [[Slaap]] - [[Swangerskap]] - [[Tierluislang]] - [[Velociraptor]] - [[Veroudering]] - [[Wolf]] - [[Ysbeer]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P linguistics.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Taal}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Taal- en letterkunde === </div> |} [[Lêer:Betws y coed.jpg|100px|regs|Padteken in Wallies]] [[Afrikaans]] - [[Fins]] - [[Frans]] - [[Hamlet]] - [[Henry James]] - [[Inferno (Dante)]] - [[Italiaans]] - [[Mabel Jansen]] - [[Adam Mickiewicz]] - [[Misdaad en Straf]] - [[Nederlands]] - [[William Shakespeare]] - [[Sweeds]] - [[Taal]] - [[Verskille tussen Afrikaans en Nederlands]] - [[Wallies]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P art.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Kuns}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Die Kunste === </div> |} [[Lêer:Little nemo the walking bed.jpg|100px|regs|'n Strokiesverhaal]] [[Ingmar Bergman]] - [[Bucchero]] - [[Samuel Cronwright]] - [[Salvador Dalí]] - [[Marlene Dietrich]] - [[documenta]] - [[Mia Farrow]] - [[Frankenstein]] - [[Paul Gauguin]] - [[Katedraal van Vilnius]] - [[Klooster]] - [[Krugerstandbeeld]] - [[Kuns]] - [[Leonardo da Vinci]] - [[Modernisme]] - [[Marita Napier]] - [[Oscar Niemeyer]] - [[Jacobus Hendrik Pierneef]] - [[Johan de Ridder]] - [[Leni Riefenstahl]] - [[Auguste Rodin]] - [[Jack Sparrow]] - [[Steven Spielberg]] - [[Staafkerk van Borgund]] - [[Sosialistiese realisme]] - [[Spider-Man]] - [[Strokiesverhaal]] - [[Topkapi-paleis]] - [[Tuin van Wellus]] - [[Rembrandt van Rijn]] - [[Leonore Veenemans]] - [[Andy Warhol]] - [[Wat Phra Kaew]] |-valign="top" | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=Q space.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Geesteswetenskappe}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Sterrekunde en ruimtevaart === </div> |} [[Lêer:Saturn (planet) large.jpg|100px|regs|Saturnus]] [[101955 Benoe]] - [[Aarde]] - [[Alpha Centauri]] - [[Andromeda-sterrestelsel]] - [[Apollo 8]] - [[Apollo 13]] - [[Asteroïde]] - [[Buiteaardse lewe]] - [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] - [[Driehoeksterrestelsel]] - [[Dwergplaneet]] - [[Europese Suidelike Sterrewag]] - [[Geostasionêre wentelbaan]] - [[Heliosfeer]] - [[Hubble-ruimteteleskoop]] - [[Iapetos (maan)|Iapetos]] - [[James Webb-ruimteteleskoop]] - [[Jupiter]] - [[Komeet]] - [[Kuipergordel]] - [[Maan]] - [[Maanlanding]] - [[Mariner 4]] - [[Mars]] - [[Melkweg]] - [[Mercurius]] - [[Meteoriet]] - [[Neptunus]] - [[Opsporing van eksoplanete]] - [[Pioneer 11]] - [[Planetêre bewoonbaarheid]] - [[Pluto]] - [[Proxima Centauri]] - [[Ruimtebotsing]] - [[Sagittarius A*]] - [[Saturnus]] - [[Son]] - [[Sonnestelsel]] - [[Ster]] - [[Sterrestelsel]] - [[Titaan (maan)|Titaan]] - [[Triton (maan)|Triton]] - [[Uranus]] - [[Uranus se ringe]] - [[Venus]] - [[Veranderlike ster]] - [[Waarneembare heelal]] | {| width="100%" |{{klik|Afbeelding=P physics.svg|Grootte=60px|Link=Kategorie:Wetenskap}} | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #479429;"><br /> === Wetenskap en tegnologie === </div> |} [[Lêer:Wankel-1.jpg|100px|regs|Wankelenjin]] [[Aardverwarming]] - [[Airbus A380]] - [[Anonymous (kollektief)]] - [[Apple Inc.]] - [[Binnebrandenjin]] - [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe]] - [[Concorde]] - [[Delta Air Lines]] - [[Differensiaalrekening]] - [[Doebai Internasionale Lughawe]] - [[Galileo Galilei]] - [[Gemenedrukbuisbrandstofinspuiting]] - [[Geskiedenis van die Aarde]] - [[Glas]] - [[Maria Goeppert-Mayer]] - [[Goud]] - [[Hardeskyf]] - [[Hernubare energie]] - [[Jaar]] - [[Kalium]] - [[Kamera]] - [[Karoo-supergroep]] - [[Kunsmatige algemene intelligensie]] - [[Laser]] - [[Manhattan-projek]] - [[Miami Internasionale Lughawe]] - [[Newark Liberty Internasionale Lughawe]] - [[Parasetamol]] - [[Patent]] - [[Pi]] - [[Poolkoördinatestelsel]] - [[Portland Internasionale Lughawe]] - [[Qantas]] - [[James Randi]] - [[San Francisco Internasionale Lughawe]] - [[Ignaz Semmelweis]] - [[TGV]] - [[Tegnesium]] - [[Edward Teller]] - [[Tempelhof-lughawe]] - [[Toekoms van die Aarde]] - [[Turboskroef]] - [[Uraan]] - [[Virgin Australia]] - [[Wankelenjin]] - [[Waterstof]] - [[Wright-broers]] - [[Yster]] |- | colspan="2" | |} __NOTOC____NOEDITSECTION__ <center>[[Wikipedia:Voorbladartikels 2005|Voorbladartikels 2005]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2006|Voorbladartikels 2006]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2007|Voorbladartikels 2007]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2008|Voorbladartikels 2008]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2009|Voorbladartikels 2009]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2010|Voorbladartikels 2010]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2011|Voorbladartikels 2011]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2012|Voorbladartikels 2012]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2013|Voorbladartikels 2013]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2014|Voorbladartikels 2014]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2015|Voorbladartikels 2015]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2016|Voorbladartikels 2016]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2017|Voorbladartikels 2017]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2018|Voorbladartikels 2018]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2019|Voorbladartikels 2019]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2020|Voorbladartikels 2020]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2021|Voorbladartikels 2021]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2022|Voorbladartikels 2022]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2023|Voorbladartikels 2023]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2024|Voorbladartikels 2024]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2025|Voorbladartikels 2025]] • [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026|Voorbladartikels 2026]]</center> <br /> <hr> <br /> Indien die voorblad nie verfris word met die nuwe week se artikel nie, of indien die geskiedkundige herdenkings steeds die vorige dag se inskrywings vertoon, kan u gerus [{{SERVER}}{{localurl:Tuisblad|action=purge}} hier] klik sodat dit verfris word. [[Kategorie:Voorblad]] tiavz99kkc1gjk5bqdxugefifxsh9u4 0 12101 2894963 2862107 2026-04-19T09:27:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894963 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Emily Hobhouse | bynaam = | beeld = Hobhouse.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Emily Hobhouse in 1902 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1860|4|9}} | geboorteplek = St Ive, [[Cornwall]], [[Engeland]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1860|4|9|1926|6|8}} | sterfteplek = [[Londen]], Engeland | ouers = Caroline (née Trelawny) en Reginald Hobhouse | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | beroep = Welsynkampvegter; humanitêre aktivis | bekend = Klokkenluider vir die vroue en kinders in [[konsentrasiekampe]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Emily Hobhouse''' ([[St. Ive]],<!--{{Q|769675}}-->Cornwallis, [[Engeland]], [[9 April]] [[1860]] – [[Londen]], [[Engeland]], [[8 Junie]] [[1926]]) was 'n [[Engelse]] [[Pasifisme|pasifis]], hervormer en bekende figuur tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] toe sy haarself met die lot van die vroue en kinders in die [[konsentrasiekampe]] bemoei het. == Herkoms == Sy is in [[1860]] in Cornwallis gebore as die dogter van eerw. Reginal Hobhouse, die Anglikaanse aartsdeken van Bodmin van 1844 tot en met sy dood in 1895 op die Corniese dorpie St. Ive, naby Liskeard, en Caroline Salusbury Trelawny. Emily se familie het uitsonderlike openbare diens gelewer. Haar grootvader aan vaderskant, Henry Hobhouse III, het die amp van "solicitor to the customs and treasury" beklee, was permanente adjunkminister van binnelandse sake en staatsargivaris. Haar oom Arthur, die eerste baron Hobhouse, was 'n vooraanstaande juris en regslid van die Indiese Raad en lid van die geregtelike komitee van die Geheime Raad. Haar broer, Leonard, was die eerste hoogleraar in sosiologie aan die Universiteit van Londen. Haar moeder was die dogter van sir William Trelawny, Liberale parlementslid vir East Cornwall; dus was Emily 'n afstammeling van sir Jonathan Trelawny, biskop van Bristol, een van die biskoppe wat teen koning [[Jakobus II van Engeland|Jakobus II]] se "Declaration of Indulgence" in 1688 gedemonstreer het. == Vroeë lewe == [[Lêer:Emily Hobhouse.jpg|duimnael|links|190px|Hobhouse omstreeks die tyd van die Vryheidsoorlog.]] Afgesien van 'n kort rukkie in 1876 aan 'n kosskool in Cornwallis, ontvang Emily haar formele onderrig van opeenvolgende goewernantes wat volgens haar uiters onbevoeg was. Haar vader was 'n besonder teruggetrokke mens van diepe, hoewel onderdrukte gevoel. Haar moeder het 'n lewendige humorsin gehad en 'n lewenslus wat die streng en bra ongenaakbare gees van Emily se vader tuis teengewerk het. Emily se hoogs ontwikkelde sedelike sin en pligsgetrouheid kom waarskynlik van haar vader, terwyl sy haar geesdrif, selfvertroue en vrygewigheid waarskynlik van haar moeder geërf het. Aartsdeken Hobhouse se swak gesondheid lei daartoe dat hy en sy vrou die meeste van hul winters aan die [[Franse Riviera]] deurbring. In dié tye het die kinders by hul oom en tante (later lord en lady Hobhouse) gaan bly. Emily het besonder geheg aan hulle geraak. Ná haar moeder se dood in 1880 raak haar vader nog meer teruggetrokke. Namate die kinders die huis verlaat (Emily was die vyfde van ses kinders), bly Emily van 1889 alleen agter om vir hom te sorg. Later jare sou sy na dié tydperk as die swaarste van haar lewe verwys, hoewel dit waarskynlik die grondslag van haar opofferende gees gelê het. Buiten haar moeilike plig tuis, hou sy haar besig met maatskaplike en kerklike werk, lees en musiek. == Ná haar vader se dood == [[Lêer:LizzieVanZyl.jpg|duimnael|[[Lizzie van Zyl]], besoek deur Emily Hobhouse in die [[Bloemfontein-konsentrasiekamp]].]] Ná 35 jaar in haar ouerhuis word Emily ná die dood van haar vader uiteindelik bevry van haar huislike pligte, maar weens haar ouderdom en gebrek aan opleiding of ervaring, is dit vir haar moeilik om 'n geskikte plek in die lewe te kry. Haar ondervinding van gemeentewerk en haar geloof dat dié soort werk al was waarvoor sy geskik was, laat die gedagte by haar ontstaan om onder die Corniese mynwerkers wat na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] geëmigreer het, te gaan werk. Teen haar sin word sy as 'n Anglikaanse sendeling beskou en aangesê om op die myndorpie Virginia in [[Minnesota]] te gaan arbei, waar daar baie min Cornwallisers was. Van Augustus 1895 tot September 1896, toe baie van die ystermyne in dié gebied gesluit het, doen sy haar uiterste bes om die maatskaplike en sedelike omstandighede van die inwoners van Virginia te verbeter. [[Beeld:Tuinparty in Pretoria in 1903 met genls Beyers en Smuts en Emily Hobhouse.jpg|duimnael|links|Op dié tuinparty wat in 1903 in [[Pretoria]] gehou is, staan Emily Hobhouse in die wit rok met die swart hoed regs van genl. [[Christiaan Frederik Beyers]] en links van genl. [[Jan Smuts]].]] Emily raak in dié tyd verloof aan 'n sakeman van Minnesota, John Carr Jackson. Die paartjie besluit om hulle in [[Meksiko]] te gaan vestig. Emily gaan vooruit na [[Meksikostad]] waar sy 'n beesplaas koop en 'n huis laat bou. Aangesien haar verloofde hom nie by haar kon aansluit nie, is dit weer eens vir haar 'n baie moeilike tyd, want sy is alleen en vol twyfel oor haar toekoms. Nadat sy haar verloofde in die Verenigde State besoek het, reis sy in 1897 na Engeland, maar keer daarna na Meksiko terug toe die verlowing verbreek word. Die boerdery was nie geslaagd nie en die volgende jaar gaan sy nogeens terug na haar vaderland, nadat sy die meeste van haar geld in 'n spekulatiewe onderneming verloor het (die geraadpleegde bronne sê nie wat dit was nie). == Anglo-Boereoorlog == [[Lêer:Meisies dra Emily Hobhouse se oorskot na haar laaste rusplek aan die voet van die Nasionale Vrouemonument.jpg|duimnael|links|upright|Meisies dra Emily Hobhouse se as, in 'n houtkissie, tydens haar begrafnis in 1926 na haar laaste rusplek aan die voet van die [[Nasionale Vrouemonument]].]] [[Lêer:Emily Hobhouse deur Hugo Naudé.jpg|duimnael|upright|Emily Hobhouse, geskilder deur [[Hugo Naudé]].]] Met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog begin sy belang stel in die Noodlenigingsfonds vir Suid-Afrikaanse Vroue en Kinders. Sy het self na Suid-Afrika gereis om toestande persoonlik te ondersoek. Weens die Krygswet en sensuur het sy en baie ander mense net van gehoor van die beleid van verskroeide aarde, maar nie kennis gedra van die konsentrasiekampe nie. Eers toe sy op 27 Desember 1900 in Suid-Afrika land, het sy binne 'n paar dae van die kampe gehoor. Sy het gou uitgevind dat alles nie pluis is nie en na ernstige teenkanting, selfs te midde van dreigemente van deportasie en gevangeneming, is sy toegelaat om die feite aan die lig te bring. Die misbruike, hoofsaaklike te wyte aan administratiewe onkunde en 'n gebrek aan ondervinding, het 'n opskudding in Engeland veroorsaak. Met die aanstelling van 'n Vrouekomitee in Engeland wat in invloedryke kringe gesteun is, het die geweldige dodetal onder vroue en kinders in die kampe aansienlik gedaal. Na die oorlog het mej. Hobhouse, wat toe 'n volksfiguur was, met 'n weefskool vir Boeredogters op [[Philippolis]] begin, waarna uitbrei tot 26 regoor die Vrystaat en Transvaal. Sy het tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] haar besondere noodlenigingswerk in [[Europa]] voortgesit. Toe sy in [[1926]] oorlede is, het sy 'n [[staatsbegrafnis]] ontvang en is haar as,<ref>{{Cite web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010359807:mpeg21:a0158|title=Tegen crematie|date=21 January 1927|accessdate=25 Maart 2024|via=Delpher}}</ref> nadat sy in Engeland veras is, is in ’n nis aan die voet van die [[Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] geplaas – die grootste eer wat die Afrikanervolk aan haar kon bewys. == Sien ook == * [[NG gemeente Philippolis]] == Bronne == * Brits, Elsabé. 2016. ''Emily Hobhouse. Geliefde verraaier''. Kaapstad: Tafelberg. {{ISBN|978-0-624-07574-5}} * Maree, Berna: Kampvegter teen onreg. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 * [[Rykie van Reenen|Van Reenen, Rykie.]] 1970. ''Heldin uit die vreemde - die verhaal van Emily Hobhouse''. Kaapstad: Tafelberg. (S.A. Galery, 2) * {{Ensiklopedie van Suidelike Afrika}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.mieliestronk.com/hobhouse.html Emily Hobhouse - die engel van deernis] by mieliestronk.com. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hobhouse, Emily}} [[Kategorie:Britse aktiviste]] [[Kategorie:Engelse]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1860]] [[Kategorie:Sterftes in 1926]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Groot-Brittanje]] q9wyy4savzhdrqzod136lunt2om70rg 0 13845 2894935 2806311 2026-04-19T08:46:26Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "The_C_Programming_Language_logo.svg" met "C1stEdition.svg" omrede: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:C1stEdition.svg|]] 2894935 wikitext text/x-wiki {{Infobox programming language | name = C | logo = File:C1stEdition.svg | logo size = 100px | logo alt = Teks wat lees "The C Programming Language" ("Die C-programmeertaal" in Afrikaans) | logo caption = Grafika van die boek ''[[The C Programming Language]]''.<ref>{{Cite book|url={{GBurl|id=4Mfe4sAMFUYC}}|title=C in a Nutshell|last1=Prinz|first1=Peter|last2=Crawford|first2=Tony|date=2005-12-16|publisher=O'Reilly Media, Inc.|isbn=9780596550714|page=3|language=en}}</ref> | paradigm = Multi-paradigma: imperatief (proseduraal), gestruktureerd | designer = [[Dennis Ritchie]] | developer = ANSI X3J11 (ANSI C); ISO/IEC JTC 1 (Joint Technical Committee 1) / SC 22 (Subcommittee 22) / WG 14 (Working Group 14) (ISO C) | latest release version = C17 | latest release date = {{start date and age|2018|06}} | latest preview version = C23 ([https://www.open-std.org/jtc1/sc22/wg14/www/docs/n3096.pdf N3096]) | latest preview date = {{start date and age|2023|4|2}}<ref>{{cite web|url=https://www.open-std.org/jtc1/sc22/wg14/www/projects|title=C - Project status and milestones|author=ISO/IEC JTC1/SC22/WG14|date=5 April 2023|access-date=9 August 2023}}</ref> | typing = Staties, swak, manifes, nominaal | implementations = pcc, GCC, Clang, {{nowrap|Intel C,}} C++Builder, {{nowrap|Microsoft Visual C++,}} {{nowrap|Watcom C}} | dialects = Cyclone, Unified Parallel C, Split-C, Cilk, C* | influenced = Talle: AMPL, AWK, csh, [[C++]], C--, C#, Objective-C, D, [[Go (programmeertaal)|Go]], [[Java (programmeertaal)|Java]], [[JavaScript]], JS++,Julia, Limbo, LPC, Perl, [[PHP]], Pike, Processing, [[Python (programmeertaal)|Python]], [[Rust (programmeertaal)|Rust]], Seed7, Vala, Verilog (HDL),<ref name="vinsp">{{cite web|title=Verilog HDL (and C)|url=http://cs.anu.edu.au/courses/ENGN3213/lectures/lecture6_VERILOG_2010.pdf|date=June 3, 2010|access-date=August 19, 2013|publisher=The Research School of Computer Science at the Australian National University|quote=1980s: ; Verilog first introduced ; Verilog inspired by the C programming language|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131106064022/http://cs.anu.edu.au/courses/ENGN3213/lectures/lecture6_VERILOG_2010.pdf|archive-date=November 6, 2013}}</ref> Nim, Zig | operating system = [[Kruisplatform]] | year = {{start date and age|1972}}<ref name="dottcl_2">{{harvtxt|Ritchie|1993}}: "Thompson had made a brief attempt to produce a system coded in an early version of C—before structures—in 1972, but gave up the effort."</ref> | influenced by = B (BCPL, CPL), ALGOL 68,<ref name="dottcl_1">{{harvtxt|Ritchie|1993}}: "The scheme of type composition adopted by C owes considerable debt to Algol 68, although it did not, perhaps, emerge in a form that Algol's adherents would approve of."</ref> PL/I, FORTRAN | file ext = .c, .h | website = {{URL|https://www.iso.org/standard/74528.html}}<br /> {{URL|http://www.open-std.org/jtc1/sc22/wg14/}} | wikibooks = C Programming }} '''C''' is 'n [[programmeertaal|hoëvlakprogrammeertaal]] wat in die vroeë 1970's deur Dennis Ritchie by Bell Laboratoriums ontwikkel is. Dit is oorspronklik gebruik vir stelselprogrammering, maar het gou getoon dat dit kragtig en buigsaam genoeg is vir ontwikkeling van 'n verskeidenheid van programmatuur. Die eerste intensiewe program ontwikkel in C is die [[Unix]]-[[bedryfstelsel (inligtingstegnologie)|bedryfstelsel]]. Dit word steeds grootliks geassosieer met hierdie bedryfstelsel. Alhoewel dit 'n hoëvlak programeertaal is, is dit soortgelyk aan laevlak programmeertale. == Ontwerp == C is 'n proseduregedrewe taal. Die ontwerp is so opgestel om baie direkte omskakeling vanaf kode- na mikroverwerkerinstruksies te doen, om minimale hardloop ondersteuning te kort vanaf die sisteem en laevlaktoegang tot geheue te verseker. C is dus ideaal om programme oor te skryf wat in samestellertaal geskryf is. C is opgestel om redelik eenvoudig op verskillende platforms gebruik te kan word. 'n C-program wat die standaarde van die taal volg behoort op 'n verskeidenheid platforms te kan loop met minimale veranderinge aan die bronkode. == Oorsig == In C-taal word alle uitvoerbare kode omskryf in afsonderlike subroetines bekend as "funksies" (hierdie moet nie verwar word met funksionele programmering nie). Funksie parameters word altyd weergegee met hul waardes, aangesien verwysings nie werklik in C bestaan nie. Wanneer jy direk 'n veranderlike se waarde verander (meer bekend as werk met verwysings), dan word daar eintlik indirek aan die veranderlike verander deur gebruik te maak van wysers. 'n Enkele stelling in C word beëindig met 'n kommapunt, terwyl krulhakies gebruik word om groepe van stellings te vorm. Die C-taal het ook die volgende eienskappe: * Daar is 'n klein, vaste hoeveelheid beskikbare sleutelwoorde. * Daar is 'n groot hoeveelheid beskikbare logiese en wiskundige operatore, soos <code>+</code>, <code>+=</code>, <code>++</code>, <code>&</code>, <code>~</code>, ens. * Meer as een waarde mag aan 'n veranderlike toegeken word in 'n enkele stelling (slegs die laas toegekende waarde word egter behou) * Die waarde wat deur funksies terug gestuur word, kan geïgnoreer word indien nodig. * Alle datatypes het 'n swak vaste tipe - in ander woorde dit kan maklik omgestel word in 'n ander type (byvoorbeeld om die char 8 as die int 8 te gebruik). * Die verklaringsintaksis stem oorreen met die gebruik van die taal. Daar is byvoorbeeld nie 'n defineer sleutelwoord om aan te dui jy defineer 'n nuwe veranderlike nie, eerder word die veranderlike se tipe gebruik om aan te dui dat 'n nuwe veranderlike gedefineer word (byvoorbeeld nie define num as int; nie maar slegs int num;) Daar is ook nie 'n sleutelwoord vir 'n funksie nie, in plaas daarvan word 'n funksie uitgeken deur rondehakies wat die argument lys omsluit. * Deur gebruik te maak van die <code>typedef</code> sleutelwoord kan saamgestelde datatipes opgestel word ; daar is ook ander gedefineerde samegestelde tipes ** Verwante data element kan met die <code>struct</code> sleutelwoord as 'n eenheid behandel word ** [[Skikkings]] kan gebruik word om verskeie elemente van 'n enkele data tipe te verklaar. Dit werk as 'n effektiewe groep van data wat osekwensieel in geheue gestoor word. Die soek van 'n spesifieke element kan dan met wyseroperasies uitgevoer word. Daar is geen skikking sleutelwoord nie, eerder word blokhakkies na die veranderlike gebruik om die skikking te defineer (byvoorbeeld int maande[12] defineer 12 int's, wat almal gevind kan word deur gebruik te maak van die maande veranderlike naam.) ** ''Enumerated'' tipes is ook moontlik met die <code>enum</code> sleutelwoord. Dit stel sekere terme direk gelyk aan spesifieke waardes. ** [[Strings]] word nie as 'n afsonderlike datatipe behandel nie, maar eerder as 'n skikking van karakters met "\0" aan die einde. * Laevlak toegang tot geheue is moontlik deur masjienadresse na wysers toe om te skakel. * Prosedures (funksies wat nie waardes terugvoer nie), is 'n spesiale tipe funksie wat met die tipe <code>void</code> gegee word. * Funksies moet afsonderlik van mekaar gedefinieer word. * Verskeie tipe komplekse funksies, soos nodig vir intree, uittree, string-manipulasie en ingewikkelde wiskundige operasies word gewoonlik gedefinieer in spesiale biblioteke. == Geskiedenis == === Vroeë opvattings === Die ontstaan van C hou verband met die ontwikkeling van die Unix-bedryfstelsel wat oorspronklik geïmplementeer is in saamsteltaal op 'n PDP-7 deur Ken Thompson en Dennis Ritchie. Hulle wou later die nuwe bedryfstelsel gebruik op 'n PDP-11. Hul eerste oorweging was om die sisteem te herskryf met die B programmeertaal, maar daardie taal kon nie die PDP-11 ten volle benut nie. C se ontwikkelling het dus in 1972 begin op die PDP-11 Unix-sisteem en het eerste verskyn in Unix-2. Die taal is nie oorspronklik geskryf om gebruik oor 'n verskeidenheid platforme te vergemaklik nie, maar met samestellers soos Honeywell 600 kon verskeie ander sisteme ook C gebruik. Die naam C is slegs die volgende letter in die alfabet na die vorige programmeertaal, B. Die Unix-bedryfstelsel is daarna herontwikkel in C. Teen 1973, met die gebruik van saamgestelde datatipes, was C kragtig genoeg sodat die meerderheid van die Unix-opstellings in C gedoen kon word. === K&R C === In 1978 is die eerste uitgawe van ''The C Programming Language'' gedruk. Die boek het gedien as die eerste basiese omskrywing van die programmeertaal. Programmeerders het na die boek verwys as "K&R" en die boek het vir jare as die informele spesifisering van die C-taal gedien. Die tweede uitgawe van die boek het die ANSI C-standaard gedek. K&R het verskeie eienskappe van die C-taal beskryf: * Die standaard invoer/afvoer biblioteek * <code>long int</code> datatipe * <code>unsigned int</code> datatipe * Samestellings tussen toekenning en operatore in die vorm (operator=). Dit is gedoen om moontlike dubbelsinnigheid te verwyder met uitdrukkings soos <code>i =- 10</code> waar dit geïnterpreteer kan word as <code>i =- 10</code> of as <code>i = -10</code>. Baie jare nadat 1989 ANSI C bekend gestel is, het mense steeds K&R C gebruik om te verseker dat dit op die maksimum hoeveelheid platforms kan werk (om te verseker dat die kode steeds sal werk selfs op ouer samestellers). K&R C se funksiedefinisies het geen inligting bevat oor die argument van die funksie nie, dus kon daar foute wees met 'n aantal parameters wat 'n samesteller nie sou uitwys nie. Die volgende addisionele funksies is bygevoeg tot K&R C: * <code>void</code> funksies (funksies wat geen afvoer het nie) * funksies wat <code>struct</code> of <code>union</code> tipes as afvoer het (eerder as wysers na die datastrukture) * waarde toekenning vir <code>struct</code> datatipes * ''enumerated'' datatipes Die gebrek aan 'n ooreenkoms by een standaardbiblioteek sowel as die C-taal se hoë gebruik het daartoe gely dat 'n sekere mate van standaardisering vir die taal nodig was. === Ansi C en ISO C === In 1983 het die Amerikaanse Nasionale Standaarde Instituut (ANSI) begin om 'n standaardspesifikasie vir C te skep. In 1990 het die Internasionale Organisasie vir Standaardisering (ISO) hul eie weergawe van C, ISO C, geskep. === C99 === Die C-standaardtaal is herontwerp in die vroeë 1990's, met die nuwe weergawe bekendgestel as C99. Dit was sedert sy vrystelling reeds 3 keer aangepas deur ''Technical Corrigenda.'' C99 het verskeie nuwe eienskappe van die taal bekend gestel, insluitend inlynfunksies, nuwe datatipes (insluitende <code>long long int</code> en 'n <code>complex</code> tipe om komplekse getalle voor te stel), skikkings met verstelbare lengtes, veranderlike skikkingslede, ondersteuning vir nuwe makros en ondersteuning vir kommentaar wat begin met <code>//</code> (op voorwaarde dat dit op een lyn geskryf word). Baie van hierdie eienskappe was reeds ingesluit as deel van sekere C-vertalers. === C11 === Teen 2007 is die C-taal weereens herontwerp, en die informele naam "C1X" daaraan gegee totdat dit amptelik vrygestel is op 8 Desember 2011. == Sintaksis == === Karakters === Die basiese C-opstelling herken die volgende karakters: * Hoofletters en kleinletters :<code>a</code>–<code>z</code> <code>A</code>–<code>Z</code> * Desimale syfers: <code>0</code>–<code>9</code> * Grafiese karakters <code>! " # % & ' ( ) * + , - . / : ; < = > ? [ \ ] ^ _ { | } ~</code> * ''Whitespace'' karakters === Sleutelwoorde === C het 32 standaard sleutelwoorde. Hulle verwys na spesifieke programmeerinstruksies wat vir geen ander doel as dit waarvoor hulle gedefineerd is, gebruik kan word nie. Hierdie woorde se gebruik is dus beperk tot 'n spesifieke doel en mag nie as veranderlikes, funksie of ander name gebruik word nie. {{col-begin}} {{col-break|width=20%}} :<code>auto</code> :<code>break</code> :<code>case</code> :<code>char</code> :<code>const</code> :<code>continue</code> :<code>default</code> :<code>do</code> {{col-break|width=20%}} :<code>[[double precision|double]]</code> :<code>else</code> :<code>[[enumerated type|enum]]</code> :<code>[[External variable|extern]]</code> :<code>[[floating point|float]]</code> :<code>[[for loop|for]]</code> :<code>[[goto]]</code> :<code>if</code> {{col-break|width=20%}} :<code>int</code> :<code>[[long integer|long]]</code> :<code>register</code> :<code>return</code> :<code>[[short integer|short]]</code> :<code>signed</code> :<code>[[sizeof]]</code> :<code>[[Static (keyword)|static]]</code> {{col-break}} :<code>[[struct (C programming language)|struct]]</code> :<code>[[switch statement|switch]]</code> :<code>typedef</code> :<code>union</code> :<code>unsigned</code> :<code>[[void type|void]]</code> :<code>[[volatile variable|volatile]]</code> :<code>[[while loop|while]]</code> {{col-end}} Soos gesien kan word uit die "Hello World" voorbeeld hieronder, is die funksie <code>printf</code> nie 'n sleutelwoord nie, terwyl <code>return</code> wel is. Dit is omdat <code>printf</code> op 'n verskeidenheid maniere vir verskillende platforme gedefineer kan word. In die voorbeeld is <code>printf</code> in stdio.h gedefineer en sal dit 'n string op die relevante venster vertoon. <code>printf</code> kan byvoorbeeld op 'n verwerkerbord gedefineer word om data oor 'n konneksie te stuur. Die ander datapunt is dan verantwoordelik om iets met die data te doen. Hierdie verskil van return, wat altyd in enige C-program dieselfde sal doen (naamlik dit sal teruggaan na die roeperfunksie met die argument wat saam daarmee gegee is.) C99 het vyf addisionele sleutelwoorde bygedra: <code>_Bool</code> , <code>_Imaginary</code>, <code>restrict</code> , <code>_Complex</code> ,<code>inline</code> C11 het 11 addisionele sleutelwoorde bygedra: <code>_Alignas</code> , <code>_Atomic</code>, <code>_Noreturn</code>, <code>_Thread_local</code>,<code>_Alignof</code>,<code>_Generic</code>,<code>_Static_assert</code> === Operatore === Operatore is die simbole wat C gebruik om te bepaal wat gedoen moet word vir 'n gegewe stelling. * Toekenning: <code>=</code> * Gelykheid : <code>==</code> , en ongelykheid: <code>!=</code> * grootte van objekte:<code>sizeof</code> * wiskundig: <code>+</code>, <code>-</code>, <code>*</code>, <code>/</code>, <code>%</code> * aangepaste toekenning: <code>+=</code>, <code>-=</code>, <code>*=</code>, <code>/=</code>, <code>%=</code>, <code>&=</code>, <code>|=</code>, <code>^=</code>, <code><<=</code>, <code>>>=</code> * boolse logika: <code>!</code>, <code>&&</code>, <code>||</code> * tipe verandering: <code>''(nuwe tipe bv int)''</code> * per-bis logika:<code>~</code>, <code>&</code>, <code>|</code>, <code>^</code> * per-bis skyf: <code><<</code>, <code>>></code> * voorwaardelike evaluering: <code>? :</code> * roep van funksies: <code>( )</code> * inkrement en dekrement: <code>++</code>, <code>--</code> * kies van lede: <code>.</code>, <code>-></code> * verhouding van ordes: <code><</code>, <code><=</code>, <code>></code>, <code>>=</code> * volgordes: <code>,</code> * groepering van substellings: <code>( )</code> * ''referencing and dereferencing:'' <code>&</code>, <code>*</code>, <code>[ ]</code> == Datatipes == Die datatipes in C is staties en swak (met ander woorde, dit is moontlik om een veranderlike met 'n sekere datatipe in 'n ander datatipe om te sit), wat dit soortgelyk maak aan ander tale soos [[Pascal (programmeertaal)|Pascal]]. Daar is ingeboude tipes vir meeste heelgetalle met verskeie groottes, beide ''signed en unsigned'' en karakters. C99 het 'n boolse datatipe bygevoeg. Daar is ook afgeleide tipes soos skikkings, wysers en saamgestelde datatipes (<code>struct</code>). C word gereeld gebruik in laevlak stelselprogrammering waar dit nodig mag wees om die tipesisteem te manipuleer. Byvoorbeeld, die programmeerder kan twee veranderlikes met verskillende datatipes met mekaar vergelyk deur die een veranderlike se tipe te verander, of van wysers gebruik maak om die veranderlikes op ander maniere te vergelyk. === Wysers === C laat die gebruik van wysers toe, wat die adres van 'n objek of funksie in die geheue stoor. Wysers kan dan gebruik word om die data by die adres waarna dit ''wys'' te gebruik. Daar is ook spesiale wiskundige operasies wat gedefinieerd is vir wysers. 'n Wyser se tipe word bepaald deur die datatipe waarna dit ''wys''. (Byvoorbeeld 'n int wyser sal die adres van 'n int stoor). Die wyserwiskunde word outomaties aangepas vir die grootte van die datatipe waarna dit wys. Strings kan gemanipuleer word deur gebruik te maak van wysers na karakterskikkings. Dinamiese geheuetoekenning kan gedoen word met wysers. Verskeie saamgestelde datatipes, soos binêrebome word geïmplementeer deur gebruik te maak van wysers. Wysers na funksies kan nuttig wees om funksies as argumente aan hoërordefunksies te gee. 'n ''Null'' wyser wys direk na 'n geen geldige adres. Om na daardie adres toe te gaan sal dus meestal 'n segmentfout tot gevolg hê. ''Null'' wysers word dus gebruik vir spesiale gevalle wat "nie bestaan nie", soos om die volgende objek in die laaste objek in 'n tou te beskryf. === Skikkings === Skikkings in C is gewoonlik van 'n vaste grootte en tipe soos gedefinieer teen vertaaltyd. == Geheuebestuur == 'n Kritiese funksionaliteit van 'n programeringstaal is om die bestuur van geheue en stoor van objekte te beheer. C bied drie maniere om geheue toe te ken vir objekte. * Statiese geheue toekenning: geheue for die objek word toegeken teen vertaaltyd. * Outomatiese geheue toekenning: tydelike objekte kan op die ''stack'' gestoor word en die hulle geheue word outomaties vrygestel en geherbruik na die die funksieblok waarin hulle verklaar is klaar uitgevoer is. * Dinamiese geheue toekening: segmente van geheue van arbitrêre geheue kan toegeken word tyden die uitvoer van die program deur gebruik te maak van funksies soos <code>malloc</code> wat geheue kry vanaf die ''heap.'' Hierdie geheue bly egter in gebruik totdat hulle weer gereed gestel word vir gebruik met <code>realloc</code> of <code>free</code>. Die drie metodes om geheue te bestuur het verskillende voordele en nadele. == Biblioteke == Die C programmeertaal gebruik biblioteke as sy hoofmetode van uitbreiding. In C is 'n biblioteek n stel funksies wat behou word in 'n enkel argief lêer. Die mees algemeenste C bibliokteek is die C standaard biblioteek wat gespesifiseer word deur die ISO en ANSI C standarde. Hierdie biblioteek kom met elke C implementering , terwyl sekere implementerings vir beperkte rekenaarstelsels partykeer net 'n onderafdeling van die biblioteek bevat. Die biblioteek ondersteuen intree en afvoer , geheue toekenning , wiskunde, karaktering ''strings'' en tydwaardes. Biblioteke vir ander programmeertale word gereeld in C gesrkyf aangsein die C saamestellers effektiewe objekkode genereer. Die programmeerders sal dan koppelstelsels in die biblioteek skep sodat die roetines in hoërvlaktale soos [[Java]] , [[Perl]] of [[Python (programmeertaal)|Python]] gebruik kan word. == Verwante programmeertale == C het direk of indirek baie tale beïnvloed soos byvoorbeeld C# , D , Go , Java , JavaScript , Limbo , LPC , Perl , PHP , Python en Unix's C shell. Die grootste invloed van C was die sintaksis. == "Hello, world!" Voorbeeld == Die volgende C kode is 'n eenvoudige program wat bloot die string "Hello, world!" druk op die skerm: <pre><nowiki>#include <stdio.h> int main() { printf("Hello, world!\n"); return 0; }</nowiki></pre> <pre>#include <stdio.h></pre> Hierdie lyn veroorsaak die voorverwerker ('n program wat die kode verwerk voordat dit vertaal word) om die inhoud van die <code>stdio.h</code> lêer in die plek van hierdie lyn in te voeg. <code>stdio.h</code> vorm deel van die standaard C biblioteek, en bevat definisies vir verskeie funksies om I/O te behandel, soos <code>printf</code>. <pre>int main() {</pre> Die volgende lyn verklaar die <code>main</code> funksie. In C-programme dien die <code>main</code> funksie as beginpunt vir die program deurdat dit die eerste funksie is wat geroep word deur die bedryfstelsel wanneer die program uitgevoer word. Die <code>int</code> spesifiseer dat die funksie 'n heelgetalwaarde as afvoer lewer. Die hakies aan die einde van <code>main</code> spesifiseer dat die funksie geen argumente neem nie; dit kan ook as <code>(void)</code> geskryf word. Die krulhakies dui die bestek van die funksie aan. <pre> printf("Hello, world!\n");</pre> Hierdie lyn roep die <code>printf</code> funksie met een argument (die string <code>"Hello, world!\n"</code>) om die boodskap te vertoon op die skerm. Die funksie se implementering word bevat in 'n sogenaamde biblioteek wat bekend staan as die standaard C biblioteek, wat 'n groot hoeveelheid nuttige funksies bevat. <pre> return 0; }</pre> Omdat <code>main</code> verklaar is met 'n <code>int</code> afvoer, moet die funksie spesifiseer watter waarde teruggestuur gaan word na die funksie/omgewing wat dit geroep het. In hierdie geval word 'n 0 terug gestuur. In [[UNIX]]-stelsels is die konvensie dat 'n afvoer van 0 van die program (in hierdie geval, vanaf die <code>main</code> funksie) beteken dat die program suksesvol uitgevoer is, terwyl enige ander waarde 'n fout aandui. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Programmeertale]] 494tuodeoci7oyjrm2ofz8xohn4js67 0 22307 2894911 2490294 2026-04-19T03:59:37Z Ooligan 132700 Better photo - Beter foto 2894911 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Teodoro Obiang Nguema Mbasogo | beeld = 2026 Teodoro Obiang (cropped).jpg | beeldonderskrif = | orde = 2de President van Ekwatoriaal-Guinee | termynaanvang = [[3 Augustus]] [[1979]] | termyneinde = | vise = [[Ignacio Milam Tang]]<br />[[Teodoro Nguema Obiang Mangue]] | eersteminister = [[Cristino Seriche Bioko]]<br />[[Silvestre Siale Bileka]]<br />[[Ángel Serafín Seriche Dougan]]<br />[[Cándido Muatetema Rivas]]<br />[[Miguel Abia Biteo Boricó]]<br />[[Ricardo Mangue Obama Nfubea]]<br />[[Ignacio Milam Tang]]<br />[[Vicente Ehate Tomi]] | voorganger = [[Francisco Macías Nguema]] | opvolger = | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1942 | geboortemaand = 6 | geboortedag = 5 | geboorteplek = [[Acoacán]], [[Spaans-Guinee]] (tans [[Ekwatoriaal-Guinee]]) | sterftedatum = | sterfteplek = | party = Democratic Party of Equatorial Guinea | orde2 = Voorsitter van die [[Afrika-unie]] | termynaanvang2 = [[31 Januarie]] [[2011]] | termyneinde2 = [[29 Januarie]] [[2012]] | vise2 = | voorganger2 = [[Bingu wa Mutharika]] | opvolger2 = [[Yayi Boni]] | eggenoot = Constancia Mangue | kinders = 1 | alma_mater = | religie = [[Rooms-Katolieke Kerk]] | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Teodoro Obiang Nguema Mbasogo''' (gebore [[5 Junie]] [[1942]]) is sedert [[1979]] die [[president]] van [[Ekwatoriaal-Guinee]]. [[Lêer:Secretary Rice and President Obiang.jpg|duimnael|links|President Mbasogo saam met [[Condoleezza Rice]], die Amerikaanse Minister van Buitelandse Sake in April 2006.]] Obiang, wat verskeie regeringsposte, insluitende die hoof van die berugte Black Beach-tronk, beklee het, het op 3 Augustus 1979 sy oom in 'n bloedige staatsgreep omver gewerp. Die aard van Obiang se regering is nie-demokraties, aangesien opposisie nie toegelaat word nie. Hy word ook beskuldig van korrupsie en magsmisbruik. Ekwatoriaal-Guinee is tans 'n eenpartystaat wat deur die ''Democratic Party of Equatorial Guinea'' (PDGE) beheer word. Die grondwet verskaf aan Obiang wye magte, insluitend die reg om deur dekrete te regeer. Soos vorige Afrika diktators, het Obiang ook sekere titels aan homself toegeken. Dit sluit in: "heer van die eilande Bioko, [[Annobón]] en Río Muni." Hy verwys ook na homself as "El Jefe" (die baas). In Maart 2004 het Obiang aangekondig dat 'n [[2004-Ekwatoriaal-Guinese staatsgreepspoging|staatsgreep]] teen hom beplan is deur die intelligensiedienste van die VSA, Brittanje en Spanje, gelei deur [[Mark Thatcher]] en [[Simon Mann]]. Kort daarna is 15 mense in Ekwatoriaal-Guinee gearresteer, asook 'n vliegtuig vol huursoldate in [[Zimbabwe]] wat blykbaar na die land op pad was. Hierdie gebeure is in die 2006-Britse film ''Coup!'' verewig. Die huursoldate wat in Zimbabwe in hegtenis geneem is, insluitend Mann, is tronk toe gestuur. Obiang het aangevoer dat die Weste [[Severo Moto Nsá]] as president wou instel. Die Suid-Afrikaner, [[Nick du Toit]], is as die leier van die huursoldate in Ekwatoriaal-Guinee aangekla en tot 34 jaar tronkstraf gevonnis. Obiang word geteister deur terminale prostaatkanker en die president wil na bewering hê sy seun, [[Teodorín Nguema Obiang]], moet hom opvolg. Dit word deur 'n ander moontlike opvolgingskandidaat teengestaan: [[Armengol Ondo Nguema]]. In November 2021 is Teodoro Obiang Nguema Mbasogo op sy party se kongres aangestel as 'n kandidaat vir 'n sesde termyn in die 2023-verkiesing. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Obiang Nguema Mbasogo, Teodoro}} [[Kategorie:Ekwatoriaal-Guinee (nasionaliteit)]] [[Kategorie:Diktators]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] poo6jcrh7l4f50ol5n1n4319mhjb526 3 28416 2894879 2894609 2026-04-18T20:39:23Z SpesBona 2720 /* Meryl Streep */ nuwe afdeling 2894879 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) p9xgin2byqj429wsigmxokguio6aey8 2 30492 2894928 2889246 2026-04-19T08:32:44Z Túrelio 9953 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:German Wikipedia Good Articles Rugby.png]] → [[File:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png]] 2894928 wikitext text/x-wiki <div style="border:2px solid black; background-color:#FFFFFF; background-color:#00000; margin:1em; padding:4px;"> <table cellspacing="20px"> <tr> <td style="text-align:justify;vertical-align:top;"> {{Babel|de|af-4|en-4|nl-2|fr-1|fy-1|Cyrl|Grek|Latn}} [[Lêer:Editor - lapis philosophorum superstar.jpg|duimnael|links|Grootmeesterredakteur<br />(19&nbsp;jaar, 125&nbsp;000+, global;<br />18&nbsp;jaar, 76&nbsp;000+, af.wp)]] [[Lêer:SpesBona.jpg|duimnael|links|My vier groot belangstellings op een prent: [[Suid-Afrika]], [[rugby]], [[krieket]] en [[nasionale vlag|nasionale vlae]]]] <div style="float: right; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; background-color: #FFFFFF; text-align: center; padding: 0 0.2em 0.2em;"> <big>Meer oor SpesBona</big> {{Vorige gebruikersnaam|SpesBona|JCIV}} {{Gebruiker manlik}} {{Gebruiker Duitsland}} {{Gebruiker PC}} {{Gebruiker skootrekenaar}} {{Firefox-gebruiker}} {{Opera-gebruiker}} {{Universele gebruiker|1=de|2=w|3=Duits}} {{Vertaler de}} {{Vertaler en}} {{Vertaler fr}} {{Vertaler nl}} {{Gebruikersbydraes|1872}} {{Vyftienjaargemeenskap}} {{Gebruiker administrateur}} {{Gebruiker burokraat}} {{Gebruiker wikipedia/WikiDwergie}} {{Gebruiker lees}} {{Gebruiker ruimte}} {{Gebruiker vexillologie}} {{Gebruiker Proteas}} {{Gebruiker Springbokke}} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Belgium |land=België |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Denmark |land=Denemarke |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Estonia |land=Estland |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Finland |land=Finland |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=France |land=Frankryk |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Italy |land=Italië |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Netherlands |land=Nederland |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Norway |land=Noorweë |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Austria |land=Oostenryk |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Poland |land=Pole |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Portugal |land=Portugal |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Spain |land=Spanje |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=South_Africa |land=Suid-Afrika |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Sweden |land=Swede |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Switzerland |land=Switserland |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=the_Czech_Republic |land=Tsjeggië |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=the_United_Kingdom |land=Verenigde Koninkryk |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} <big>Beplande reise (onder andere)</big> {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Argentina |land=Argentinië |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Australia |land=Australië |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Botswana |land=Botswana |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Brazil |land=Brasilië |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Chile |land=Chili |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Greece |land=Griekeland |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=India |land=Indië |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Israel |land=Israel |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Japan |land=Japan |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Canada |land=Kanada |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Latvia |land=Letland |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Lithuania |land=Litaue |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Mexico |land=Meksiko |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Namibia |land=Namibië |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=New Zealand |land=Nieu-Seeland |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Taiwan |land=Republiek China |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=South_Korea |land=Suid-Korea |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Turkey |land=Turkye |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=the_United States |land=Verenigde State van Amerika |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} {{Gebruiker besoekland |id_agtergrond=lavender |id_fontgrootte=12px |id_fontkleur=#000000 |en_land=Iceland |land=Ysland |info_fontgroote=12px |info_fontkleur=#000000 |info_agtergrond=#ffffff }} </div> Hallo en welkom op my gebruikersbladsy! My naam is [https://www.facebook.com/soren.pfauder Sören Pfauder] en ek is op [[4 Oktober]] [[1986]] in [[Königs Wusterhausen]] in die huidige [[Duitsland|Duitse]] deelstaat [[Brandenburg]] gebore. My gebruikernaam is SpesBona, ontleen aan [[Kaapstad]] se leuse ''Spes Bona'' ([[Latyn]] vir: "goeie hoop"), afgelei van die [[Kaap die Goeie Hoop]]; voorheen was dit JCIV. Ek stel baie belang in [[Suider-Afrika]] en leer [[Afrikaans]] met [[Afrikaanse Wikipedia|hierdie Wikipedia]]. Ek woon net oos van die stad Königs Wusterhausen, distrik [[Dahme-Spreewald]], deelstaat Brandenburg in Duitsland, en ek is oorwegend hier, in die [[:de:Benutzer:SpesBona|Duitse]], [[:en:User:SpesBona|Engelse]], [[:fy:Meidogger:SpesBona|Wes-Friese]] en [[:nl:Gebruiker:SpesBona|Nederlandse Wikipedia]] aktief en eweneens in 150 ander Wiki-projekte. Ek stel veral belang in [[geografie]], [[geskiedenis]], [[politiek]], [[godsdiens]]te soos [[Baha’i]]-geloof, [[Christendom]], [[Islam]], [[Judaïsme]], [[sterrekunde]] en [[sport]]soorte soos [[krieket]], [[rugby]], [[sokker]] en [[tennis]], asook 'n bietjie [[biologie]], [[chemie]] in die algemeen en meer spesifiek die laaste twee eeue tot die huidige tydperk in [[Afrika]], die [[Amerikas]], [[Asië]], [[Europa]], [[Oseanië]] en [[:Kategorie:Internasionale organisasies|internasionale organisasies]] soos [[Afrika-unie]], [[ASEAN]], [[Benelux]], [[Britse Statebond]], [[Europese Unie]], [[Gemenebes van Onafhanklike State]], [[Nordiese Raad]], [[Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms]], [[Europese Vryhandelsvereniging]], [[NAFTA]], [[NAVO]], [[OESO]], [[OVSE]], [[Verenigde Nasies]] en die voormalige [[Volkebond]]. Ek besoek gereeld die stede Königs Wusterhausen, [[Berlyn]] en [[Potsdam]] en het ook die stede [[Amsterdam]], [[Barcelona]], [[Beeskow]], [[Bergen]], [[Bremen]], [[Cottbus]], [[Darmstadt]], [[Dessau-Roßlau]], [[Dresden]], [[Frankfurt am Main]], [[Frankfurt (Oder)]], [[Funchal]], [[Fürstenwalde]], [[Gdynia]], [[Hamburg]], [[Hannover]], [[Helsinki]], [[Jeffreysbaai]], [[Kaapstad]], [[Keulen]], [[Knysna]], [[Kopenhagen]], [[Kristiansand]], [[Las Palmas de Gran Canaria]], [[Leipzig]], [[Londen]], [[Lübben]], [[Lübbenau]], [[Maagdeburg]], [[Meißen]], [[Neurenberg]], [[Oranienburg]], [[Oudtshoorn]], [[Parys]], [[Gqeberha|Port Elizabeth]], [[Prenzlau]], [[Riesa]], [[Rostock]], [[Santa Cruz de Tenerife]], [[Stockholm]], [[Storkow]], [[Stuttgart]], [[Szczecin]], [[Tallinn]], [[Visby]] en [[Zürich]] besoek. Ek skep en bewerk artikels oor kontinente en oseane, onafhanklike lande en groot stede, afhanklike en omstrede gebiede, lank riviere en hoë berge, groot eilande en eilandgroepe, groot mere en seë, voormalige lande en oorloë, belangrike tale en taalfamilies asook etniese groepe, bekende planete en groot natuurlike satelliete, hersien artikels, vul Commonskategorieë, taalskakels en inligtingskassies aan, voeg beelde en kategorieë by, beveg [[Wikipedia:Vandalisme|vandalisme]] en [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad|nomineer goeie artikels]] as [[Wikipedia:Voorbladartikel|voorbladsterre]]. Eweneens skep ek [[Wikipedia:Kernartikels|kernartikels]] in my kennisgebiede en probeer die uitbreiding van artikels tot voorbladsterre. My artikels is beskikbaar op [[Gebruiker:SpesBona/Artikels]] en in die [https://xtools.wmflabs.org/pages/af.wikipedia.org/SpesBona lys van artikels], my globale bydraes op [https://tools.wmflabs.org/quentinv57-tools/tools/sulinfo.php?username=SpesBona gebruikers met die naam SpesBona in Wikimedia projekte] en op [http://tools.wmflabs.org/guc/?user=SpesBona globale bydrae], my beelde op [[Gebruiker:SpesBona/Beelde]], op [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALogboek&type=upload&user=SpesBona&page=&year=&month=-1 laai log], op die [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Beeldelys&user=SpesBona lêerlys] en op [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/SpesBona Wikimedia Commons]. My aantal wysigings is [https://xtools.wmflabs.org/ec/af.wikipedia.org/SpesBona hier] te siene. Ek het die [[Tuisblad]]-bladsye [[Wikipedia:Voorbladartikels 2010]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2011|2011]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2012|2012]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2013|2013]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2014|2014]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2015|2015]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2016|2016]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2017|2017]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2018|2018]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2019|2019]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2020|2020]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2021|2021]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2022|2022]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2023|2023]], [[Wikipedia:Voorbladartikels 2024|2024]] en [[Wikipedia:Voorbladartikels 2025|2025]] met [[:Kategorie:Voorbladartikels|voorbladsterre]] asook [[Wikipedia:Beeld van die week/2010]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2011|2011]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2012|2012]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2013|2013]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2014|2014]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2015|2015]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2016|2016]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2017|2017]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2018|2018]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2019|2019]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2020|2020]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2021|2021]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2022|2022]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2023|2023]], [[Wikipedia:Beeld van die week/2024|2024]] en [[Wikipedia:Beeld van die week/2025|2025]] met [[:Commons:Commons:Featured pictures|spogbeelde van Commons]] versorg en is nou besig met die [[Wikipedia:Voorbladartikels 2026|voorbladartikels 2026]] en die [[Wikipedia:Beeld van die week/2026|beelde van die week 2026]]. Eweneens hersien ek [[Sjabloon:Aktueel]] gereeld met nuwe nuus. Op 14 Januarie 2011 het ek 'n [[Wikipedia:Administrateur|administrateur]] en op 22 Februarie 2013 'n [[Wikipedia:Burokraat|burokraat]] geword. Ek [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALogboek&type=protect&user=SpesBona&page=&year=&month=-1 beskerm artikels] teen vandalisme, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALogboek&type=block&user=SpesBona&page=&year=&month=-1 blokkeer vandale] en [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3ALogboek&type=delete&user=SpesBona&page=&year=&month=-1&hide_patrol_log=1 skrap] nonsensartikels, leë kategorieë en NouCommons-Beelde. Gereeld kontroleer ek die kategorieë [[:Kategorie:Bladsye met gebreekte lêerskakels|bladsye met gebreekte lêerskakels]], [[:Kategorie:Kandidate vir spoedige verwydering|kandidate vir spoedige verwydering]], [[:Kategorie:Bladsye vir verwydering|bladsye vir verwydering]], [[:Kategorie:Bladsye wat vertaal moet word|bladsye wat vertaal moet word]], [[:Kategorie:Gaan taal na|gaan taal na]], [[:Kategorie:Moontlike kopieregskendings|moontlike kopieregskendings]] en [[:Kategorie:NouCommons|NouCommons-beelde]]. == [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] Voorbladartikels == [[Lêer:RadioOverberg1April2026.mp3|duimnael|links|[[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|Onderhoud]] met Anne-Marie Burger van [[Radio Overberg]] oor my werk op die Afrikaanse Wikipedia en my voorbladartikel [[T20I-wêreldbeker 2016]] (1 April 2026)]] Na moontlikheid sal ek van die artikels in Duits vertaal, waar hulle bygewerk sal word, wat ek weereens in Afrikaans sal vertaal. === Geskep === {{Aanhalingskas | align = left | width = 10% | quote = Behandel ander soos jy wil hê hulle jou moet behandel. | source = [[Goue Reël]] | qalign = left | bgcolor = #FFFFF0 }} Die lys hieronder is artikels wat ek geskep en wat voorbladstatus bereik het. {| |'''Lande''' |'''Toernooie''' |'''Vlae''' |'''Terreine''' |- | style="padding-right:50px" | * [[Papoea-Nieu-Guinee]] | * [[Kampioenetrofee 2025]] * [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] * [[T20I-wêreldbeker 2016]] * [[T20I-wêreldbeker 2021]] * [[T20I-wêreldbeker 2022]] * [[T20I-wêreldbeker 2024]] * [[T20I-wêreldbeker 2026]] * [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] * [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] | * [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]] * [[Vlag van Europa]] * [[Vlag van Letland]] * [[Vlag van Litaue]] * [[Vlag van Nieu-Seeland]] * [[Vlag van Swede]] * [[Vlag van Ysland]] | * [[Baha’i-wêreldsentrum]] * [[Lotustempel]] |} === Uitgebrei === [[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles.PNG|duimnael|links|150px|[[Land]]e volgens status op die [[Afrikaanse Wikipedia]]: {{sleutel|#0000B2|[[Wikipedia:Voorbladartikel|Voorbladster]]}} {{sleutel|#0066FF|Byna volledig en/of [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies|onsuksesvolle voorbladnominasies]]}} {{sleutel|#00F0CC|Mooi langer artikels}} {{sleutel|#CCCCCC|Ander artikels}}]] [[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Flags.png|duimnael|links|150px|[[Nasionale vlag|Nasionale vlae]] volgens status op die Afrikaanse Wikipedia: {{sleutel|#0000B2|[[Wikipedia:Voorbladartikel|Voorbladster]]}} {{sleutel|#CCCCCC|Ander artikels}}]] Die lys hieronder is artikels waarby my bydraes gehelp het om voorbladstatus te bereik. {| |'''Lande''' |'''Stede''' |'''Vlae''' |- | style="padding-right:50px" | * [[Botswana]] * [[Chili]] * [[Finland]] * [[Letland]] * [[Meksiko]] * [[Nederland]] * [[Oostenryk]] * [[Paraguay]] * [[Portugal]] * [[Republiek China]] * [[Roemenië]] * [[Singapoer]] * [[Spanje]] * [[Suid-Korea]] * [[Tsjeggië]] | * [[Amsterdam]] * [[Bloemfontein]] * [[Durban]] * [[Kimberley]] * [[Windhoek]] | * [[Vlag van België]] * [[Vlag van die Republiek China]] * [[Vlag van Duitsland]] * [[Vlag van Estland]] * [[Vlag van Finland]] * [[Vlag van Frankryk]] * [[Vlag van Georgië]] * [[Vlag van Israel]] * [[Vlag van Namibië]] * [[Vlag van Nederland]] * [[Vlag van Noorweë]] * [[Vlag van Suid-Korea]] |} {{Aanhalingskas | align = left | width = 10% | quote = Sport has the power to change the world. It has the power to inspire. It has the power to unite people in a way that little else does. It speaks to youth in a language they understand. Sport can create hope, where once there was only despair. | source = [[Nelson Mandela]], [https://web.archive.org/web/20171109131359/https://awards.laureus.com/about-laureus/laureus-sport-for-good/ Laureus World Sports Awards, 2000] | qalign = left | bgcolor = #FFFFF0 }} [[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[krieket]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia: {{sleutel|#0000B2|[[Wikipedia:Voorbladartikel|Voorbladster]]}} {{sleutel|#00F0CC|Amper klaar}} {{sleutel|#CCCCCC|Ander artikels}}]] [[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[rugby]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia: {{sleutel|#0000B2|[[Wikipedia:Voorbladartikel|Voorbladster]]}} {{sleutel|#00F0CC|Amper klaar}} {{sleutel|#CCCCCC|Ander artikels}}]] {| |'''Krieket''' |'''Rugby''' |- | style="padding-right:50px" | * [[Afghaanse nasionale krieketspan]] * [[Australiese nasionale krieketspan]] * [[Bengaalse nasionale krieketspan]] * [[Bermudaanse nasionale krieketspan]] * [[Duitse nasionale krieketspan]] * [[Engelse nasionale krieketspan]] * [[Hongkongse nasionale krieketspan]] * [[Ierse nasionale krieketspan]] * [[Indiese nasionale krieketspan]] * [[Italiaanse nasionale krieketspan]] * [[Kanadese nasionale krieketspan]] * [[Keniaanse nasionale krieketspan]] * [[Krieket]] * [[Krieketwêreldbeker 2003]] * [[Krieketwêreldbeker 2007]] * [[Krieketwêreldbeker 2011]] * [[Krieketwêreldbeker 2015]] * [[Krieketwêreldbeker 2019]] * [[Krieketwêreldbeker 2023]] * [[Namibiese nasionale krieketspan]] * [[Nederlandse nasionale krieketspan]] * [[Nepalese nasionale krieketspan]] * [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] * [[Omaanse nasionale krieketspan]] * [[Pakistanse nasionale krieketspan]] * [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]] * [[Proteas]] * [[Skotse nasionale krieketspan]] * [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]] * [[Ugandese nasionale krieketspan]] * [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan]] * [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] * [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]] * [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] | * [[Argentynse nasionale rugbyspan]] * [[Belgiese nasionale rugbyspan]] * [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]] * [[Britse en Ierse Leeus]] * [[Chileense nasionale rugbyspan]] * [[Duitse nasionale rugbyspan]] * [[Engelse nasionale rugbyspan]] * [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]] * [[Franse nasionale rugbyspan]] * [[Georgiese nasionale rugbyspan]] * [[Hongkongse nasionale rugbyspan]] * [[Ierse nasionale rugbyspan]] * [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] * [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]] * [[Japannese nasionale rugbyspan]] * [[Kanadese nasionale rugbyspan]] * [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] * [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] * [[Namibiese nasionale rugbyspan]] * [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] * [[Portugese nasionale rugbyspan]] * [[Roemeense nasionale rugbyspan]] * [[Rugbywêreldbeker 2003]] * [[Rugbywêreldbeker 2015]] * [[Rugbywêreldbeker 2019]] * [[Rugbywêreldbeker 2023]] * [[Samoaanse nasionale rugbyspan]] * [[Skotse nasionale rugbyspan]] * [[Spaanse nasionale rugbyspan]] * [[Tongaanse nasionale rugbyspan]] * [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]] * [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]] * [[Wallabies]] * [[Walliese nasionale rugbyspan]] * [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] |} === Opgeknap === {{Aanhalingskas | align = left | width = 10% | quote = We have learned to fly the air like birds and swim the sea like fish, but we have not learned the simple art of living together as brothers. | source = [[Martin Luther King jr.]], [[Nobelprys vir Vrede]], [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1964/king/lecture/ 1964] | qalign = left | bgcolor = #FFFFF0 }} Die lys hieronder is ou voorbladartikels wat ek opgeknap het om hulle weer aan die [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad|vereistes te laat voldoen]]. * [[All Blacks]] * [[Rugby]] * [[Rugbywêreldbeker 2007]] * [[Rugbywêreldbeker 2011]] * [[Senegal]] * [[Springbokke]] * [[Sydney]] * [[Vlag van Suid-Afrika]] === Beplan/besig === {{Aanhalingskas | align = left | width = 10% | quote = Partnership and cooperation among nations is not a choice; it is the one way, the only way, to protect our common security and advance our common humanity. That is why the greatest danger of all is to allow new walls to divide us from one another. | source = [[Barack Obama]], [https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/07/24/obama.words/ A World that Stands as One, 2008] | qalign = left | bgcolor = #FFFFF0 }} Die lys hieronder is artikels wat ek beplan of waar ek tans besig is om hulle op voorbladstatus te bring. * Enige nasionale span wat vir 'n internasionale krieket- of rugbywêreldbekertoernooi kan kwalifiseer. * Elke toekomstige internasionale krieket- en rugbywêreldbekertoernooi. == [[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|20px]] Lesenswaardige artikels == Van hierdie artikels is na aanleiding van hul Afrikaanse eweknieë uitgebrei op die Duitse Wikipedia, waar hulle opgeknap is om bogenoemde status te ontvang. Aansluitend is hulle weer in Afrikaans vertaal om die oorspronklike artikels te verbeter. === Uitgebrei === * [[:de:Flagge Südafrikas|Flagge Südafrikas]] [[Lêer:German Wikipedia Good Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale krieketspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia: {{sleutel|#0000B2|[[:de:Wikipedia:Lesenswerte Artikel|lesenswaardig]]}} {{sleutel|#00F0CC|Beplan}}]] [[Lêer:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale rugbyspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia: {{sleutel|#0000B2|[[:de:Wikipedia:Lesenswerte Artikel|lesenswaardig]]}} {{sleutel|#00F0CC|Beplan}}]] {| |'''Krieket''' |'''Rugby''' |- | style="padding-right:50px" | Die lys hieronder is artikels wat ek in saamwerking met [[:de:Benutzer:Maphry|Maphry]] tot lesenswaardige status uitgebrei het. * [[:de:Afghanische Cricket-Nationalmannschaft|Afghanische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Australische Cricket-Nationalmannschaft|Australische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Bangladeschische Cricket-Nationalmannschaft|Bangladeschische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Bermudische Cricket-Nationalmannschaft|Bermudische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Arabischen Emirate|Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Arabischen Emirate]] * [[:de:Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten|Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten]] * [[:de:Englische Cricket-Nationalmannschaft|Englische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Hongkonger Cricket-Nationalmannschaft|Hongkonger Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Indische Cricket-Nationalmannschaft|Indische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Irische Cricket-Nationalmannschaft|Irische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Italienische Cricket-Nationalmannschaft|Italienische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Kanadische Cricket-Nationalmannschaft|Kanadische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Kenianische Cricket-Nationalmannschaft|Kenianische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Namibische Cricket-Nationalmannschaft|Namibische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Nepalesische Cricket-Nationalmannschaft|Nepalesische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Neuseeländische Cricket-Nationalmannschaft|Neuseeländische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Niederländische Cricket-Nationalmannschaft|Niederländische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Omanische Cricket-Nationalmannschaft|Omanische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Pakistanische Cricket-Nationalmannschaft|Pakistanische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Papua-neuguineische Cricket-Nationalmannschaft|Papua-neuguineische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Schottische Cricket-Nationalmannschaft|Schottische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Simbabwische Cricket-Nationalmannschaft|Simbabwische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Sri-lankische Cricket-Nationalmannschaft|Sri-lankische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Südafrikanische Cricket-Nationalmannschaft|Südafrikanische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:Ugandische Cricket-Nationalmannschaft|Ugandische Cricket-Nationalmannschaft]] * [[:de:West Indies Cricket Team|West Indies Cricket Team]] | Die lys hieronder is artikels wat ek in saamwerking met [[:de:Benutzer:Voyager|Voyager]] tot lesenswaardige status uitgebrei het. * [[:de:Argentinische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Argentinische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Australische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Australische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Belgische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Belgische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Brasilianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Brasilianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:British and Irish Lions|British and Irish Lions]] * [[:de:Chilenische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Chilenische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Deutsche Rugby-Union-Nationalmannschaft|Deutsche Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Englische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Englische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Fidschianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Fidschianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Französische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Französische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Georgische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Georgische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Hongkonger Rugby-Union-Nationalmannschaft|Hongkonger Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Irische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Irische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Italienische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Italienische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Ivorische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Ivorische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Japanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Japanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Kanadische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Kanadische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Kenianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Kenianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Namibische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Namibische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Niederländische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Niederländische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Portugiesische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Portugiesische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Rugby-Union-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten|Rugby-Union-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten]] * [[:de:Rumänische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Rumänische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Samoanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Samoanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Schottische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Schottische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Simbabwische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Simbabwische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Spanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Spanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Südafrikanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Südafrikanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Tongaische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Tongaische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Uruguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Uruguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] * [[:de:Walisische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Walisische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] |} == My projekte == [[Lêer:Wikipedia worldwide.png|duimnael|links|150px|Wikipedias volgens tale en artikels wêreldwyd]] [[Lêer:Wikipedia worldwide future.PNG|duimnael|links|150px|Wikipedias volgens tale en artikels wêreldwyd in die nabye toekoms]] * Gereelde hersiening van artikels oor lande en stede. * Sporttoernooie in krieket, rugby, sokker en tennis, saam met Olimpiese en Paralimpiese Spele. * Versorging van Suider-Afrikaanse artikels. * "Kwaliteit bo kwantiteit." * [[Portaal:Krieket]] * [[Portaal:Rugby]] * [[Portaal:Sport]] * [[Portaal:Suid-Afrika]] * [[Portaal:Vlae en wapens]] * [[Gebruiker:SpesBona/Bydraes]] * [[Gebruiker:SpesBona/Voorbladreeks]] * [[Gebruiker:SpesBona/Werksbank]] {| align=left style="background-color:#BBC983; line-height:90%; border-style:ridge; border-width:3px; border-color:#BBC983;" |- || <div align=left style="font-size:12px; color:#271836"> NUMBEROFPAGES = '''{{NUMBEROFPAGES}}'''<br /> NUMBEROFARTICLES = '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''<br /> NUMBEROFFEATUREDARTICLES = '''{{PAGESINCATEGORY:Voorbladartikels}}'''<br /> NUMBEROFFILES = {{NUMBEROFFILES}}<br /> NUMBEROFEDITS = '''{{NUMBEROFEDITS}}'''<br /> NUMBEROFUSERS = {{NUMBEROFUSERS}}<br /> NUMBEROFACTIVEUSERS = '''{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}'''<br /> NUMBERINGROUP:[[Spesiaal:ListBots|bot]] = {{NUMBERINGROUP:bot}}<br /> NUMBERINGROUP:[[Special:ListAdmins|sysop]] = '''{{NUMBERINGROUP:sysop}}'''<br /> NUMBERINGROUP:[https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Gebruikerslys&group=bureaucrat bureaucrat] = '''{{NUMBERINGROUP:bureaucrat}}'''<br /> </div> |} {{clearleft}} == Besoekte stede == {{Location map+|Europa|width=1000|float=left|caption=Groot Europese stede wat ek reeds besoek het|places= {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=22|lon_deg=4|lon_min=54|position=bottom|label='''[[Amsterdam]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=41|lat_min=23|lon_deg=2|lon_min=11|position=right|label='''[[Barcelona]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=60|lat_min=23|lon_deg=5|lon_min=20|position=left|label='''[[Bergen]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=31|lon_deg=13|lon_min=23|position=top|label='''[[Berlyn]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=53|lat_min=5|lon_deg=8|lon_min=48|position=left|label='''[[Bremen]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=51|lat_min=46|lon_deg=14|lon_min=20|position=right|label='''[[Cottbus]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=49|lat_min=52|lon_deg=8|lon_min=39|position=left|label='''[[Darmstadt]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=51|lat_min=3|lon_deg=13|lon_min=44|position=right|label='''[[Dresden]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=50|lat_min=7|lon_deg=8|lon_min=41|position=right|label='''[[Frankfurt am Main|Frankfurt/Main]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=21|lon_deg=14|lon_min=33|position=right|label='''[[Frankfurt (Oder)|Frankfurt/Oder]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=54|lat_min=30|lon_deg=18|lon_min=33|position=right|label='''[[Gdynia]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=53|lat_min=33|lon_deg=10|lon_min=0|position=top|label='''[[Hamburg]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=22|lon_deg=9|lon_min=44|position=left|label='''[[Hannover]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=60|lat_min=10|lon_deg=24|lon_min=56|position=top|label='''[[Helsinki]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=50|lat_min=56|lon_deg=6|lon_min=57|position=left|label='''[[Keulen]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=55|lat_min=41|lon_deg=12|lon_min=35|position=right|label='''[[Kopenhagen]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=58|lat_min=9|lon_deg=8|lon_min=0|position=left|label='''[[Kristiansand]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=51|lat_min=20|lon_deg=12|lon_min=22|position=left|label='''[[Leipzig]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=51|lat_min=30|lon_deg=0|lon_min=7|position=bottom|label='''[[Londen]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=8|lon_deg=11|lon_min=37|position=top|label='''[[Maagdeburg]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=49|lat_min=27|lon_deg=11|lon_min=5|position=right|label='''[[Neurenberg]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=48|lat_min=51|lon_deg=2|lon_min=21|position=bottom|label='''[[Parys]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=52|lat_min=24|lon_deg=13|lon_min=4|position=bottom|label='''[[Potsdam]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=54|lat_min=5|lon_deg=12|lon_min=8|position=top|label='''[[Rostock]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=59|lat_min=20|lon_deg=18|lon_min=4|position=bottom|label='''[[Stockholm]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=48|lat_min=47|lon_deg=9|lon_min=11|position=left|label='''[[Stuttgart]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=53|lat_min=25|lon_deg=14|lon_min=33|position=right|label='''[[Szczecin]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=59|lat_min=26|lon_deg=24|lon_min=46|position=bottom|label='''[[Tallinn]]'''}} {{Location map~|Europa|mark=red pog.svg|lat_deg=47|lat_min=22|lon_deg=8|lon_min=32|position=bottom|label='''[[Zürich]]'''}}}} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Kanariese Eilande|width=500|float=left|caption=Stede op die [[Kanariese Eilande]] wat ek reeds besoek het|places= {{Location map~|Kanariese Eilande|mark=red pog.svg|lat=28.15|long=-15.416667|position=top|label='''[[Las Palmas de Gran Canaria]]'''}} {{Location map~|Kanariese Eilande|mark=red pog.svg|lat=28.466667|long=-16.25|position=bottom|label='''[[Santa Cruz de Tenerife]]'''}}}} |style="border:0 solid #777;"| {{Location map+|Madeiraeilande|width=240|float=left|caption=Stede op die [[Madeiraeilande]] wat ek reeds besoek het|places= {{Location map~|Madeiraeilande|mark=red pog.svg|lat=32.65|long=-16.916667|position=bottom|label='''[[Funchal]]'''}}}} |}</center> {{Location map+|Suid-Afrika|width=1000|float=left|caption=Suid-Afrikaanse nedersettings wat ek ter geleentheid van die [[Wikimania]] in 2018 besoek het (minstens een oornagting of uitstap)|places= {{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-34.033333|long=24.916667|position=bottom|label='''[[Jeffreysbaai]]'''}} {{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-33.925278|long=18.423889|position=left|label='''[[Kaapstad]]'''}} {{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-34.035556|long=23.048889|position=bottom|label='''[[Knysna]]'''}} {{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-33.583333|long=22.2|position=top|label='''[[Oudtshoorn]]'''}} {{Location map~|Suid-Afrika|mark=red pog.svg|lat=-33.958056|long=25.6|position=right|label='''[[Gqeberha|Port Elizabeth]]'''}}}} {{clearleft}}__NOTOC____NOEDITSECTION__ == Eksterne skakels == * {{af}} {{cite web|url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/|title=Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans|publisher=[[Maroela Media]]|date=16 Augustus 2016|accessdate=1 April 2026}} * {{af}} {{cite web|url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/|title=Wikipedia: Doen jou deel vir Afrikaans|publisher=[[Maroela Media]]|date=22 November 2016|accessdate=1 April 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://africacheck.org/fact-checks/reports/no-way-verify-whether-80-same-sex-marriages-sa-are-afrikaans-speakers|title=No way to verify whether 80% of same-sex marriages in SA are by Afrikaans speakers|publisher=africacheck.org|date=9 Oktober 2017|accessdate=1 April 2026}} * {{af}} {{cite web|url=http://gesellig.co.za/t/21057-afrikaanse-wikipedia--50000-artikels/|title=Afrikaanse Wikipedia – 50000 artikels!|publisher=gesellig.co.za|date=20 Junie 2018|accessdate=1 April 2026}} {{clear}} {{Userpage}} [[als:Benutzer:SpesBona]] [[am:አባል:SpesBona]] [[an:Usuario:SpesBona]] [[ar:مستخدم:SpesBona]] [[as:সদস্য:SpesBona]] [[ast:Usuariu:SpesBona]] [[ay:Usuario:SpesBona]] [[az:İstifadəçi:SpesBona]] [[bar:Nutza:SpesBona]] [[be:Удзельнік:SpesBona]] [[be-tarask:Удзельнік:SpesBona]] [[bg:Потребител:SpesBona]] [[bh:प्रयोगकर्ता:SpesBona]] [[bn:ব্যবহারকারী:SpesBona]] [[bo:User:SpesBona]] [[br:Implijer:SpesBona]] [[bs:Korisnik:SpesBona]] [[ca:Usuari:SpesBona]] [[ceb:Gumagamit:SpesBona]] [[co:Utente:SpesBona]] [[cs:Wikipedista:SpesBona]] [[csb:Brëkòwnik:SpesBona]] [[cy:Defnyddiwr:SpesBona]] [[da:Bruger:SpesBona]] [[de:Benutzer:SpesBona]] [[dsb:Wužywaŕ:SpesBona]] [[dv:މެމްބަރު:SpesBona]] [[dz:User:SpesBona]] [[el:Χρήστης:SpesBona]] [[en:User:SpesBona]] [[eo:Uzanto:SpesBona]] [[es:Usuario:SpesBona]] [[et:Kasutaja:SpesBona]] [[eu:Lankide:SpesBona]] [[fa:کاربر:SpesBona]] [[fi:Käyttäjä:SpesBona]] [[fo:Brúkari:SpesBona]] [[fr:Utilisateur:SpesBona]] [[frr:Benutzer:SpesBona]] [[fy:Meidogger:SpesBona]] [[ga:Úsáideoir:SpesBona]] [[gd:Cleachdaiche:SpesBona]] [[gl:Usuario:SpesBona]] [[gn:Puruhára:SpesBona]] [[gu:સભ્ય:SpesBona]] [[gv:Ymmydeyr:SpesBona]] [[ha:User:SpesBona]] [[haw:Mea hoʻohana:SpesBona]] [[he:משתמש:SpesBona]] [[hi:सदस्य:SpesBona]] [[hr:Suradnik:SpesBona]] [[hsb:Wužiwar:SpesBona]] [[hu:Szerkesztő:SpesBona]] [[hy:Մասնակից:SpesBona]] [[ia:Usator:SpesBona]] [[id:Pengguna:SpesBona]] [[ie:Usator:SpesBona]] [[ig:Ọbanife:SpesBona]] [[is:Notandi:SpesBona]] [[it:Utente:SpesBona]] [[ja:利用者:SpesBona]] [[jv:Panganggo:SpesBona]] [[ka:მომხმარებელი:SpesBona]] [[kk:Қатысушы:SpesBona]] [[km:អ្នកប្រើប្រាស់:SpesBona]] [[kn:ಸದಸ್ಯ:SpesBona]] [[ko:사용자:SpesBona]] [[ku:Bikarhêner:SpesBona]] [[kw:Devnydhyer:SpesBona]] [[ky:Колдонуучу:SpesBona]] [[la:Usor:SpesBona]] [[lad:Usador:SpesBona]] [[lb:Benotzer:SpesBona]] [[lo:ຜູ້ໃຊ້:SpesBona]] [[lt:Naudotojas:SpesBona]] [[lv:Dalībnieks:SpesBona]] [[mg:Mpikambana:SpesBona]] [[mi:User:SpesBona]] [[min:Pangguno:SpesBona]] [[mk:Корисник:SpesBona]] [[ml:ഉപയോക്താവ്:SpesBona]] [[mn:Хэрэглэгч:SpesBona]] [[mr:सदस्य:SpesBona]] [[ms:Pengguna:SpesBona]] [[mt:Utent:SpesBona]] [[my:User:SpesBona]] [[nah:Tlatequitiltilīlli:SpesBona]] [[nap:Utente:SpesBona]] [[nds:Bruker:SpesBona]] [[nds-nl:Gebruker:SpesBona]] [[ne:प्रयोगकर्ता:SpesBona]] [[new:छ्येलेमि:SpesBona]] [[nl:Gebruiker:SpesBona]] [[nn:Brukar:SpesBona]] [[no:Bruker:SpesBona]] [[oc:Utilizaire:SpesBona]] [[om:User:SpesBona]] [[or:ବ୍ୟବହାରକାରୀ:SpesBona]] [[os:Архайæг:SpesBona]] [[pa:ਵਰਤੋਂਕਾਰ:SpesBona]] [[pl:Wikipedysta:SpesBona]] [[pnb:ورتنوالا:SpesBona]] [[ps:کارن:SpesBona]] [[pt:Usuário:SpesBona]] [[qu:Ruraq:SpesBona]] [[ro:Utilizator:SpesBona]] [[ru:Участник:SpesBona]] [[sa:सदस्यः:SpesBona]] [[sc:Usuàriu:SpesBona]] [[scn:Utenti:SpesBona]] [[sco:Uiser:SpesBona]] [[sd:واپرائيندڙ:SpesBona]] [[sh:Korisnik:SpesBona]] [[si:පරිශීලක:SpesBona]] [[simple:User:SpesBona]] [[sk:Redaktor:SpesBona]] [[sl:Uporabnik:SpesBona]] [[so:User:SpesBona]] [[sq:Përdoruesi:SpesBona]] [[sr:Корисник:SpesBona]] [[stq:Benutser:SpesBona]] [[su:Pamaké:SpesBona]] [[sv:Användare:SpesBona]] [[sw:Mtumiaji:SpesBona]] [[ta:பயனர்:SpesBona]] [[te:వాడుకరి:SpesBona]] [[tg:Корбар:SpesBona]] [[th:ผู้ใช้:SpesBona]] [[tk:Ulanyjy:SpesBona]] [[tl:Tagagamit:SpesBona]] [[tr:Kullanıcı:SpesBona]] [[ug:ئىشلەتكۈچى:SpesBona]] [[uk:Користувач:SpesBona]] [[ur:صارف:SpesBona]] [[uz:Foydalanuvchi:SpesBona]] [[vec:Utente:SpesBona]] [[vi:Thành viên:SpesBona]] [[vo:Geban:SpesBona]] [[war:Gumaramit:SpesBona]] [[xh:User:SpesBona]] [[yi:באַניצער:SpesBona]] [[yo:Oníṣe:SpesBona]] [[zh:User:SpesBona]] [[zh-classical:用戶:SpesBona]] [[zh-min-nan:Iōng-chiá:SpesBona]] [[zh-yue:User:SpesBona]] [[zu:User:SpesBona]] gabieoelu7n17itjzpvqs1z0wf5iopd 0 30959 2894956 2849032 2026-04-19T09:08:40Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2894956 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#ededed;font-size: 95%;" ! colspan="2" bgcolor="DDDDDD" style="border-bottom:3px solid gray;" | 上海市 (Shànghǎi Shì)<br /> Shanghai-munisipaliteit |-bgcolor="#f9f9f9" | align="center" colspan=2 | [[Lêer:Shanghai montage.png|280px]] |- ! colspan="2" bgcolor="DDDDDD" | Ligging in die [[Volksrepubliek China]] |-bgcolor="#f9f9f9" | colspan="2" align="center" bgcolor="#ffffff" | [[Lêer:China Shanghai.svg|270px|Shanghai is beklemtoon op hierdie kaart]]<br /><br /> |- !colspan="2" bgcolor="DDDDDD" | Basiese inligting |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Oorsprong van die naam''': || 上 ''shàng'' – aan, op <br />海 ''hǎi'' – see <br />"aan die see" |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Afkorting''': || 申 ''Shēn'' |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Oppervlakte]]''': || 6&nbsp;341 [[vierkante kilometer|km²]] <small>(munisipaliteit)</small><br />14&nbsp;923 km² <small>(metro)</small><br />687 km² <small>(water)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Bevolking]]''' (2021): || 24&nbsp;890&nbsp;116 <small>(munisipaliteit)</small><br />41&nbsp;354&nbsp;149 <small>(metro)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Bevolkingsdigtheid]]''' ([[2021]]): || 3&nbsp;900/km² <small>(munisipaliteit)</small><br />2&nbsp;800/km² <small>(metro)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" | '''[[Bruto Binnelandse Produk|BBP]]''' (2021): <br />&nbsp;- per kapita || VS$680 miljard <small>(12de)</small> <br /> VS$27&nbsp;342 <small>(3de)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" | '''Stads[[blom]]''': || Yulan magnolia |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Hoogte bo seespieël]]''': || 4&nbsp;m (13 vt) |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Hoogste punt''' (Sheshan): || 118&nbsp;m (387 vt) |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Poskode]]''': || '''200'''000 – '''2021'''000 |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Areakode''': || +86/21 |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Nommerplaat-identifikasie''': || 沪A, B, D, E, F, G <br />沪C <small>(buite die stadsgebied)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Tydsone]]''': || [[UTC+08:00|UTC+8]] |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Webwerf]]''': || [http://www.shanghai.gov.cn/ www.shanghai.gov.cn] |- !colspan="2" bgcolor="DDDDDD" | Regering |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Administratiewe tipe''': || Munisipaliteit |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Kommunistiese Party van China|KPC]] Shanghai-<br />komiteesekretaris''': || Li Qiang |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Burgemeester''': || Gong Zheng |} '''Shanghai''' ([[Chinees]]: 上海;) is 'n megastad in die ooste van [[China]] en die grootste [[stad]] van die [[Volksrepubliek China]]. Shanghai is een van die [[munisipaliteit]]e van die Volksrepubliek China, wat gelykstaande is aan 'n provinsie in China se administratiewe struktuur. Die Shanghai-munisipaliteit grens aan die [[Jiangsu]]provinsie in die noorde en weste, [[Zhejiang]]provinsie in die weste en suide, en die [[Oos-Chinese See]] in die ooste. == Inleiding == Shanghai is 'n hoofvervoersentrum, met dosyne spoorlyne, paaie en hoofweë in alle rigtings. Shanghai vorm die finansiële en kommersiële sentrum van die [[Volksrepubliek China]]. Shanghai is ook een van die vier groot geskiedkundige hoofstede van China. Shanghai word beskryf as die "pronkstuk" van die bloeiende ekonomie van China. Met verskeie argitektoniese style soos [[Art Deco]] en ''shikumen'', is die stad bekend vir sy hoë geboue, museums en historiese geboue insluitend die City God Temple, Yu-tuin, die China Pavilion en geboue langs die Bund, wat die Oriental Pearl TV-toring insluit. Shanghai is ook bekend vir sy soetgebak, kenmerkende plaaslike taal (Shanghainees) en lewendige internasionale flair. As 'n belangrike internasionale stad is Shanghai die setel van die Nuwe Ontwikkelingsbank, 'n multilaterale ontwikkelingsbank gestig deur die [[BRICS]] state en die stad huisves meer as 70 buitelandse verteenwoordigers en talle nasionale en internasionale geleenthede elke jaar, soos die Shanghai Modeweek, die [[Chinese Grand Prix]] en ChinaJoy. Shanghai is die toeristestad met die hoogste verdienste in die wêreld,<ref name=":1">{{Cite web|last=Töre|first=Özgür|title=WTTC reveals the world's best performing tourism cities|url=https://ftnnews.com/other-news/35281-wttc-reveals-the-world-s-best-performing-tourism-cities|access-date=2021-08-07|website=ftnnews.com|language=en}}</ref> met die sewende meeste vyfster [[hotel]]le ter wêreld,<ref name=":2">{{Cite web|last=Nagraj|first=Aarti|date=2018-03-07|title=Revealed: World's top 10 cities with the most five-star hotels|url=https://gulfbusiness.com/revealed-worlds-top-10-cities-five-star-hotels/|access-date=2021-08-07|website=Gulf Business|language=en}}</ref> en die wêreld se derde hoogste gebou, die Shanghai-toring. == Geskiedenis == === 1553 tot 1900 === Voordat die stad Shanghai gestig is, was dit 'n dorpie Huating (華亭 鎮), deel van Songjiang, wat deur die Suzhou-prefektuur beheer is. Onder die [[Tang-dinastie]] het dit 'n onafhanklike prefektuur geword, wat sedert die [[Song-dinastie]] Shanghai genoem word. 'n Stadsmuur is in 1553 gebou, wat algemeen beskou word as die ontstaan van die stad Shanghai. Tydens die eerste [[Opiumoorlog]] in die vroeë [[19de eeu]] het Engelse troepe Shanghai oorgeneem. Toe die oorlog in 1842 met die Verdrag van Nanking beëindig is, is sommige hawestede vir internasionale handel geopen, insluitend die hawe van Shanghai. In 1850 het die Taiping-opstand begin en in 1853 is Shanghai beset deur 'n [[Triade (georganiseerde misdaad)|triade]] van rebelle wat hulself die Klein Swaard-genootskap genoem het. Die baie gevegte het die plattelandse gebiede rondom die stad vernietig, maar die buitelandse nedersettings is nie aangeval nie. Baie Chinese, vir wie dit voorheen verbode was om buitelandse nedersettings te betree, het hierheen gevlug. In 1854 is nuwe regulasies uitgereik wat meer grond aan die Chinese inwoners beskikbaar gestel het. In dieselfde jaar is ook die eerste jaarlikse vergadering van die stadsraad van Shanghai gehou om buitelandse nedersettings te bestuur. In 1863 het die Britse en Amerikaanse nedersettings saamgesmelt in die Internasionale Konsessie. Tussen 1850 en 1900 het die bevolking van die stad gegroei van ongeveer 250 000 tot ongeveer 650 000. Die Eerste Sino-Japannese Oorlog (1894–1895) vir mag in [[Korea]] is beëindig met die Verdrag van Shimonoseki. Met hierdie verdrag is China genoodsaak om Korea se onafhanklikheid te erken en sekere gebiede (insluitende [[Taiwan]]) aan [[Japan]] af te staan. Dit het ook die opkoms van Japan as 'n bykomende buitelandse mag in Shanghai beteken. Japan het die eerste fabrieke in Shanghai gebou en hierdie voorbeeld is vinnig gevolg deur die ander buitelandse magte wat teenwoordig was. Dit was die begin van die industrialisering van Shanghai. === 20ste eeu === Shanghai was nou die belangrikste finansiële stad in die [[Verre Ooste]]. Onder die heerskappy van die Republiek van China is die stad in 1927 'n "spesiale stad" verklaar en in 1930 tot 'n provinsie verhef. Op 28 Januarie 1932 het die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die voorval in Shanghai die stad gebombardeer in 'n poging om studentebetogings te onderdruk wat begin het as gevolg van die Manchuria-voorval en die daaropvolgende besetting van Manchuria. Shanghai is in 1937 deur Japan tydens die [[Slag van Sjanghai|Slag van Shanghai]] verower en bly onder Japannese besetting tot die oorgawe van Japan in 1945. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was Shanghai 'n streeksentrum vir vlugtelinge uit [[Europa]]. Teen daardie tyd was dit ook die enigste stad in die wêreld wat sonder voorwaardes vir [[Jode]] oop was. In die eerste dekades van die [[20ste eeu]] het die bevolking van die stad fenomenale groei getoon. Die bevolking was in 1900 ongeveer 650 000, maar in 1918 is die 1 miljoen punt reeds bereik. In 1940 het die bevolking ontplof tot 3,6 miljoen. Behuisingskonstruksie het nie tred gehou met hierdie groei nie, dus was die lewensomstandighede van die meerderheid van die bevolking ondraaglik. Op 27 Mei 1949 het Shanghai onder die beheer van die [[Kommunistiese Party van China]] gekom. Shanghai en [[Beijing]] was die enigste stede wat onafhanklik was in die Republiek van China, wat daardie onafhanklike status behou het. Ander stede het weer onder beheer van die plaaslike provinsies gekom. In die volgende dekade is die grense van die distrikte en provinsies in Shanghai gereeld aangepas. Ná 1949 het die meeste buitelandse maatskappye hul kantore na [[Hongkong]] verskuif weens die kommunistiese regering wat nou aan bewind gekom het. In die 1950's en 1960's het Shanghai 'n industriële sentrum en 'n linkse revolusionêre vesting geword. Ten spyte hiervan het Shanghai daarin geslaag om hoë produktiwiteit en sosiale stabiliteit gedurende hierdie tyd te handhaaf. Shanghai het in die geskiedenis van die [[Volksrepubliek China]] byna altyd die grootste bydrae tot staatsbelasting gemaak. In die vroeë 1980's het 70-80% van die nasionale belastinginkomste uit Shanghai gekom. Dit het egter verreikende gevolge vir die Shanghai-ekonomie gehad omdat die hoë belastinglas ten koste van kapitaalbou- en instandhoudings- en infrastruktuurbeleggings was. Grootskaalse hervormings is gedurende die 1980's in die suidelike provinsie [[Guangdong]] deurgevoer. As gevolg van China se hoë finansiële afhanklikheid van Shanghai, is hervormings in Shanghai eers na 1990 begin. Vir 'n lang tyd is Shanghai beskou as 'n intreepunt vir poste binne die sentrale regering van die Volksrepubliek China. In die 1990's is die "Shanghai-kliek" dikwels gebruik, waaronder die president van die Volksrepubliek China, [[Jiang Zemin]], en premier Zhu Rongji. Jiang en Zhu was beide burgemeesters en partysekretarisse van Shanghai in die laat-1980's. Sedert 1992 het Jiang Zemin begin met die hervorming van die Shanghai-belastingbeleid. Die skerp verminderde belastinglas het baie plaaslike en buitelandse maatskappye na die stad gelok en Shanghai 'n sterk ekonomiese sentrum in [[Oos-Asië]] gemaak. Sedertdien het die stad 'n ekonomiese groei van 9-15% per jaar gehandhaaf. In die konteks van stedelike uitbreiding is daar ook besluit om nege satellietstede in die One City, Nine Towns-projek te bou. {{wide image|View from World Financial Center, Shanghai Panorama.jpg|750px|<center>Uitsig op Puxi vanuit die Shanghai Finansiële Wêreldsentrum</center>}} {{Wide image|Shanghai - Skyline Sunset 0036.jpg|750px|<center>Sonsondergang oor die stadskim</center>}} == Demografie == {{Historical populations |align=right |type=China |percentages = pagr |1954<ref name="census">{{cite web |url=http://www.stats-sh.gov.cn/tjnj/nje11.htm?d1=2011tjnje/E0226.htm |title=Basic Statistics on National Population Census |publisher=Shanghai Bureau of Statistics |access-date=25 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501203925/http://www.stats-sh.gov.cn/tjnj/nje11.htm?d1=2011tjnje%2FE0226.htm |archive-date=1 May 2013 |url-status=dead }}</ref>|6204400 |1964<ref name="census" />|10816500 |1982<ref name="census" />|11859700 |1990<ref name="census" />|13341900 |2000<ref name="census" />|16407700 |2010<ref name="census" />|23019200 |2015<ref name="SHSTAT2018:2.1">{{cite web |url = http://tjj.sh.gov.cn/tjnj/nje18.htm?d1=2018tjnje/E0201.htm |title = 2.1 Total households, Population, Density of registered Population and life expectancy (1978～2017) |publisher = Shanghai Municipal Statistics Bureau |access-date = 1 September 2019 }}</ref>|24152700 |2016<ref name="SHSTAT2018:2.1" />|24197000 |2017<ref name="SHSTAT2018:2.1" />|24183300 |2018<ref name="SHECO2018">{{cite web |script-title = zh:2018年上海市国民经济和社会发展统计公报 |trans-title = Statistical Communiqué of Shanghai on the 2018 National Economic and Social Development |website = tjj.sh.gov.cn |publisher = Shanghai Municipal Statistics Bureau |date = 1 March 2019 |language = zh |access-date = 1 September 2019 |url = http://tjj.sh.gov.cn/html/sjfb/201903/1003219.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20190502183918/http://www.stats-sh.gov.cn/html/sjfb/201903/1003219.html |archive-date = 2 May 2019 |url-status = dead }}</ref>|24237800 |2019<ref name="SHECO2019" />|24281400 |footnote = Bevolkingsgrootte kan beïnvloed word deur veranderinge aan administratiewe afdelings. |}} Sedert 2019 het Shanghai 'n totale bevolking van 24 281 400, insluitend 14 504 300 (59.7%) hukou-houers (plaaslik geregistreer).<ref name="SHECO2019" /> volgens die 2010 nasionale sensus, woon 89,3% van Shanghai se bevolking in stedelike areas, en 10,7% woon in landelike areas.<ref>{{cite web |url=http://www.stats-sh.gov.cn/fxbg/201109/232747.html |script-title=zh:上海人口分布呈现城市化发展和郊区化安居态势 |publisher=Shanghai Statistics Bureau of Statistics |date=23 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926215836/https://www.stats-sh.gov.cn/fxbg/201109/232747.html |archive-date=26 September 2011}}</ref> Gebaseer op die bevolking van sy totale administratiewe gebied, is Shanghai die tweede grootste van die vier munisipaliteite van China, na [[Chongqing]], maar word oor die algemeen as die grootste Chinese stad beskou omdat die stedelike bevolking van Chongqing baie kleiner is.<ref name="chan_paper">{{cite journal |last = Chan |first = Kam Wing |title=Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications |journal=Eurasian Geography and Economics |year=2007 |volume=48 |issue=4 |pages=383–412 |url = http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |access-date=13 September 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130115173048/http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |archive-date=15 January 2013 |doi=10.2747/1538-7216.48.4.383|s2cid = 153676671 }} bl. 395</ref> Volgens [[OESO]], het Shanghai se [[metropolitaanse gebied]] 'n geskatte bevolking van 34 miljoen.<ref name="OECD">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2016/09/20/biggest-megacities-in-china.html|title=A tale of megacities: China's largest metropolises|last1=Justina|first1=Crabtree|date=20 September 2016|publisher=CNBC|access-date=8 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209044105/https://www.cnbc.com/2016/09/20/biggest-megacities-in-china.html|archive-date=9 December 2017}}</ref> Volgens Shanghai se Munisipale Statistiekburo is ongeveer 157&nbsp;900 inwoners in Shanghai buitelanders, insluitend 28&nbsp;900 [[Japannese]], 21&nbsp;900 [[Amerikaners]] en 20&nbsp;800 [[Koreane]].<ref name="SHSTAT2018:2.11">{{cite web|url = http://tjj.sh.gov.cn/tjnj/nje18.htm?d1=2018tjnje/E0211.htm|title = 2.11 Resident Foreigners in Shanghai in main years|website = stats-sh.gov.cn|publisher = Shanghai Municipal Statistics Bureau|access-date = 1 September 2019}}</ref> Die werklike aantal buitelandse burgers in die stad is waarskynlik veel hoër.<ref name=wpr>{{cite web |title = Shanghai Population 2015 – World Population Review |url = http://worldpopulationreview.com/world-cities/shanghai-population/ |website = worldpopulationreview.com |access-date = 23 November 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151124061733/http://worldpopulationreview.com/world-cities/shanghai-population/ |archive-date = 24 November 2015 |url-status=live |df = dmy-all}}</ref> Shanghai is ook 'n binnelandse immigrasiestad; 40,3% (9,8 miljoen) van die stad se inwoners is uit ander streke van China afkomstig.<ref name="SHECO2019" /> Shanghai-inwoners het 'n lewensverwagting van 83,6 jaar vir die stad se geregistreerde bevolking,<ref>{{Cite news|url=http://www.xinhuanet.com/2019-02/14/c_1124113873.htm|script-title=zh:上海户籍人口人均期望寿命83.63岁，女性超86岁|work=Xinhua News|language=zh-cn|date=14 February 2019|access-date=22 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822020543/http://www.xinhuanet.com/2019-02/14/c_1124113873.htm|archive-date=22 August 2019|url-status=live}}</ref> die hoogste lewensverwagting van alle stede op die vasteland van China. Dit het ook veroorsaak dat die stad veroudering van die bevolking ervaar het – in 2017 was 33,1% (4,8 miljoen) van die stad se geregistreerde bevolking 60 jaar of ouer.<ref name="SHSTAT2018:2.6">{{cite web|url = http://tjj.sh.gov.cn/tjnj/nje18.htm?d1=2018tjnje/E0206.htm|title = 2.6 Age structure of registered population in Districts (2017)|website = stats-sh.gov.cn|publisher = Shanghai Municipal Statistics Bureau|access-date = 1 September 2019}}</ref> In 2017 het die Chinese regering bevolkingsaanwasbeheer vir Shanghai geïmplementeer, wat gelei het tot 'n bevolkingsafname van 10&nbsp;000 mense teen die einde van die jaar.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/cities/2018/mar/19/plan-big-city-disease-populations-fall-beijing-shanghai|title=China's radical plan to limit the populations of Beijing and Shanghai|last=Roxburgh|first=Helen|date=19 Maart 2018|work=The Guardian|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409171520/https://www.theguardian.com/cities/2018/mar/19/plan-big-city-disease-populations-fall-beijing-shanghai|archive-date=9 April 2018|access-date=8 April 2022}}</ref> === Godsdiens === [[Lêer:Shanghai, China (Unsplash 8T9p4FDu590).jpg|duimnael|links|upright=0.7|Lugfoto van die goue pagode, Jing'an-tempel]] Weens sy kosmopolitiese geskiedenis het Shanghai 'n mengsel van godsdienstige erfenis; godsdienstige geboue en instellings is reg oor die stad versprei. Volgens 'n 2012-opname behoort slegs 13,1% van die stad se bevolking aan georganiseerde godsdienste, insluitend [[Boeddhisme|Boeddhiste]] met 10,4%, [[Protestantisme|Protestante]] met 1,9%, [[Katolieke]] met 0,7%, en ander gelowe met 0,1% terwyl die oorblywende 86,9% van die bevolking óf ateïste óf betrokke kan wees by die aanbidding van natuurgode en voorouers of volksgodsdienstige sektes.<ref name="CFPS2012">{{cite web |url=http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf |trans-title=China Family Panel Studies 2012 |script-title=zh:当代中国宗教状况报告——基于CFPS（2012）调查数据 |publisher=Chinese Academy of Social Sciences |page=13 |date=3 Maart 2014 |access-date=7 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140809051625/http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf |archive-date=9 Augustus 2014 |url-status=dead}}</ref> {{Pie chart |duimnael = left |caption = Religie in Shanghai (2012) |label1 = Chinese volksgodsdiens, of ateïs |value1 = 86.9 |color1 = #C00000 |label2 = [[Boeddhisme]] |value2 = 10.4 |color2 = Yellow |label3 = [[Protestantisme]] |value3 = 1.9 |color3 = DodgerBlue |label5 = [[Rooms-Katolieke Kerk]] |value5 = 0.7 |color5 = DarkOrchid |label6 = Ander |value6 = 0.1 |color6 = Chartreuse }} Boeddhisme, in sy Chinese variëteite, het 'n teenwoordigheid in Shanghai sedert die Drie Koninkryke-tydperk, waartydens die Longhua-tempel en die Jing'an-tempel gestig is.<ref name="Buddhism">{{cite web|url=http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zj-fojiao/|script-title=zh:上海市佛教概况|trans-title=An overview of Buddhism in Shanghai|date=29 September 2003|access-date=23 October 2019|work=Shanghai Ethnic and Religions|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023041825/http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zj-fojiao/|archive-date=23 October 2019|url-status=dead}}</ref> Nog 'n belangrike tempel is die Jade Buddha Temple, wat vernoem is na 'n groot standbeeld van Boeddha wat in die tempel uit jade gekerf is.<ref>{{cite web|url=http://www.shtong.gov.cn/Newsite/node2/node2245/node75195/node75200/node75234/node75246/userobject1ai90985.html|script-title=zh:第一节 玉佛寺|trans-title=Chapter One: Jade Buddha Temple|date=21 March 2007|access-date=23 October 2019|work=Office of Shanghai Chronicles|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023041827/http://www.shtong.gov.cn/Newsite/node2/node2245/node75195/node75200/node75234/node75246/userobject1ai90985.html|archive-date=23 October 2019|url-status=live}}</ref> Teen 2014 het Boeddhisme in Shanghai 114 tempels, 1&nbsp;182 geestelike personeel en 453&nbsp;300 geregistreerde volgelinge gehad.<ref name="Buddhism" /> Die godsdiens het ook sy eie kollege, die ''Shanghai Buddhist College'', en sy eie drukker, ''Shanghai Buddhological Press''.<ref>{{cite web|url=http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/sh-zongjiao/|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023041826/http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/sh-zongjiao/|url-status=dead|archive-date=23 October 2019|script-title=zh:上海宗教简介|trans-title=Brief introduction to the religions in Shanghai|date=25 December 2014|access-date=23 October 2019|work=Shanghai Ethnic and Religions|language=zh}}</ref> Katolisisme is in 1608 in Shanghai ingebring deur die Italiaanse sendeling Lazzaro Cattaneo.<ref>{{cite web|url=http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zj-tianzhu/|script-title=zh:上海天主教概况|trans-title=An overview of Catholicism in Shanghai|date=19 September 2003|access-date=24 October 2019|work=Shanghai Ethnic and Religions|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023041853/http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zj-tianzhu/|archive-date=23 October 2019|url-status=dead}}</ref> Die Apostoliese Vikariaat van Shanghai is in 1933 opgerig, en is verder verhef tot die Bisdom Shanghai in 1946.<ref>{{cite web|url=http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zjtz-jiaoqu/|script-title=zh:天主教上海教区|trans-title=Roman Catholic Diocese of Shanghai|date=19 September 2003|access-date=24 October 2019|work=Shanghai Ethnic and Religions|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024001012/http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zjtz-jiaoqu/|archive-date=24 October 2019|url-status=dead}}</ref> Belangrike Katolieke terreine sluit die St. Ignatius-katedraal in Xujiahui in—die grootste Katolieke kerk in die stad,<ref>{{cite web|url=http://www.xuhui.gov.cn/xhbm/bmyu/20180605/014_34a48e8b-6c0a-4ee5-9146-0987d47e7486.htm|script-title=zh:徐家汇天主教堂|trans-title=Xujiahui Catholic Church|date=6 Mei 2018|access-date=24 Oktober 2019|publisher=Xuhui District People's Government|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024001015/http://www.xuhui.gov.cn/xhbm/bmyu/20180605/014_34a48e8b-6c0a-4ee5-9146-0987d47e7486.htm|archive-date=24 Oktober 2019|url-status=dead}}</ref> die St. Francis Xavier-kerk, en die She Shan-basiliek.<ref>{{cite web|url=https://www.travelchinaguide.com/cityguides/shanghai/churches.htm|title=Famous Churches in Shanghai|access-date=24 Oktober 2019|work=Travel China Guide|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024001012/https://www.travelchinaguide.com/cityguides/shanghai/churches.htm|archive-date=24 Oktober 2019|url-status=live}}</ref> Ander vorme van Christenskap in Shanghai sluit in Oosters-Ortodokse minderhede en, sedert 1996, geregistreerde Christelike Protestantse kerke. Alhoewel dit tans 'n fraksie van die godsdienstige bevolking in Shanghai uitmaak, het Jode 'n invloedryke rol in die stad se geskiedenis gespeel. Nadat die Verdrag van Nanking die [[Eerste Opiumoorlog]] in 1842 beëindig het, is die stad oopgestel vir westerse bevolkings en handelaars het na Shanghai gereis vir sy ryk sakepotensiaal, insluitend baie prominente Joodse gesinne. Die Sassoons het groot rykdom in die opium- en tekstielbedrywe versamel en hul status versterk deur baie van die geboue te finansier wat ikonies in Shanghai se luglyn geword het, soos die Cathay Hotel in 1929.<ref>{{cite web |url=https://www.thejc.com/lifestyle/travel/holidays/the-jews-of-shanghai-china-1.494295 |title=The Jews of Shanghai |work=The JC |last=Parker |first=Rupert |date=15 Desember 2019 |access-date=30 Junie 2021 |archive-date= 6 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506125801/https://www.thejc.com/lifestyle/travel/holidays/the-jews-of-shanghai-china-1.494295 |url-status=dead }}</ref> Die Hardoons was nog 'n prominente Baghdadi Joodse familie wat hul besigheidsukses gebruik het om Shanghai in die 20ste eeu te definieer. Die hoof van die familie, Silas Hardoon, een van die rykste mense in die wêreld gedurende die 1800's, het Nanjingweg gefinansier, wat toe departementele winkels in die Internasionale Nedersetting gehuisves het, wat nou een van die besigste winkelsentrums ter wêreld is. === Taal === Die volkstaal wat in die stad gepraat word, is Shanghainees, 'n dialek van die Taihu Wu-subgroep van die [[Wu]]-taalfamilie. Dit is anders as die amptelike Chinese dialek, Standaard Chinees (Standaard Noord-Mandaryns), wat wedersyds onverstaanbaar is met Wu-Chinees.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Chinese-languages|title=Chinese languages|website=Encyclopædia Britannica|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220025100/https://www.britannica.com/topic/Chinese-languages|archive-date=20 February 2018}}</ref> Moderne Shanghainees is gebaseer op ander dialekte van Taihu Wu: Suzhounees, Ningbonees, en die plaaslike dialek van die Songjiang Prefektuur.<ref name="CZMShanghainese">{{cite web|url=http://wu-chinese.com/wu-chinese/SH100years.doc|script-title=zh:上海市区话语音一百多年来的演变|trans-title=Changes in the downtown Shanghainese pronunciations in the past one hundred years|page=1|last=Chen|first=Zhongmin|access-date=24 October 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820235310/http://wu-chinese.com/wu-chinese/SH100years.doc|archive-date=20 August 2011|url-status=live}}</ref> Voor sy uitbreiding was die taal wat in Shanghai gepraat is ondergeskik aan dié wat rondom Jiaxing en later [[Suzhou]] gepraat is,<ref name="CZMShanghainese" /> en was bekend as "die plaaslike taal", wat nou slegs in voorstede gebesig word.<ref>{{cite web|url=https://www.shobserver.com/news/detail?id=110722|script-title=zh:“上海闲话”和“本地闲话”为何差别这么大?|work=Shanghai Observer|last=You|first=Rujie|date=16 Oktober 2018|access-date=25 Oktober 2019}}</ref> In die laat 19de eeu, het middestad-Shanghainees ({{lang|zh-Hans|上海闲话}}) voorgekom, en het vinnige veranderinge ondergaan en Suzhounees vinnig vervang as die verkose dialek van die Yangtzerivier-delta streek. Destyds was die meeste van die stad se inwoners immigrante uit die twee aangrensende provinsies, Jiangsu and Zhejiang, dus was Shanghainees meestal 'n baster tussen Suidelike Jiangsu- en Ningbo-dialekte. Na 1949, het Putonghua (Standaard Mandaryn) ook 'n groot impak op Shanghainese gehad as gevolg van streng bevordering deur die regering.<ref name="CZMShanghainese" />Sedert die 1990's het baie migrante buite die Wu-sprekende streek na Shanghai gekom vir onderwys en werk. Hulle kon dikwels nie die plaaslike taal praat nie en gebruik daarom Putonghua as 'n [[lingua franca]]. Omdat Putonghua en Engels meer bevoordeel was, het Shanghainees begin afneem, en vlotheid onder jong sprekers het verswak. In onlangse jare was daar bewegings binne die stad om die plaaslike taal te bevorder en te beskerm teen vervaging.<ref>{{cite news|title=Is Shanghai's local dialect, and culture, in crisis?|author=Zat Liu|url=http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghaihua-crisis-680262|newspaper=CNN GO|date=20 Augustus 2010|access-date=5 Junie 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903072555/http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghaihua-crisis-680262|archive-date=3 September 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Stopping the local dialect becoming derelict|author=Jia Feishang|url=http://www.shanghaidaily.com/feature/art-and-culture/Stopping-the-local-dialect-becoming-derelict/shdaily.shtml|newspaper=Shanghai Daily|date=13 Mei 2011|access-date=11 Februarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212091106/http://www.shanghaidaily.com/feature/art-and-culture/Stopping-the-local-dialect-becoming-derelict/shdaily.shtml|archive-date=12 Februarie 2017|url-status=live}}</ref> == Ekonomie == [[Lêer:Shanghai Nights.jpg|duimnael|upright|Die Shanghai Citi Bank-gebou vertoon 'n ligpaneel wat lui "Ek is lief vir Shanghai."]] Shanghai word beskryf as die "pronkstuk" van die bloeiende ekonomie van China.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7373394.stm|title=Shanghai: China's capitalist showpiece|last=Hunt|first=Katie|date=21 Mei 2008|work=BBC News|access-date=7 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080806011156/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7373394.stm|archive-date=6 August 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/01/27/stories/2003012700170300.htm|title=Of Shanghai... and Suzhou|date=27 January 2003|newspaper=Business Line|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20050819054503/http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/01/27/stories/2003012700170300.htm|archive-date=19 August 2005}}</ref> Die stad is 'n globale sentrum vir finansies en innovasie,<ref>{{Cite web|url=https://www.zyen.com/media/documents/GFCI_26_Report_v1.0.pdf|title=The Global Financial Centres Index 26|date=September 2019|website=Z/Yen|pages=17|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003083940/https://www.zyen.com/media/documents/GFCI_26_Report_v1.0.pdf|archive-date=3 Oktober 2019|access-date=20 Oktober 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://technode.com/2017/03/07/shanghai-tops-next-global-innovation-hub-ranking|title=Shanghai tops next global innovation hub ranking|last=Yu|first=Sheila|date=7 Maart 2017|access-date=31 Augustus 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831070105/https://technode.com/2017/03/07/shanghai-tops-next-global-innovation-hub-ranking/|archive-date=31 August 2019|website=TechNode}}</ref> en 'n nasionale sentrum vir handel en vervoer,<ref>{{cite web|url=http://www.scio.gov.cn/ztk/dtzt/07/03/Document/485318/485318.htm|title=Dokument by www.scio.gov.cn|date=4 Desember 2009|access-date=4 September 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904090216/http://www.scio.gov.cn/ztk/dtzt/07/03/Document/485318/485318.htm|archive-date=4 September 2019|url-status=live}}</ref> met die wêreld se besigste houerhawe — die hawe van Shanghai.<ref>{{cite web|url=http://www.worldshipping.org/about-the-industry/global-trade/top-50-world-container-ports/|title=Top 50 World Container Ports|website=World Shipping Council|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704184751/http://www.worldshipping.org/about-the-industry/global-trade/top-50-world-container-ports|archive-date=4 Julie 2012|access-date=15 Oktober 2019}}</ref> Vanaf 2019 het Shanghai 'n BBP van CN¥3,82 triljoen (VS$539 miljard) gehad wat 3,85% van China se BBP uitmaak,<ref name="CHINAGDP2019">{{cite web|url=http://www.gov.cn/xinwen/2020-01/18/content_5470531.htm|script-title=zh:2019年我国GDP近百万亿元，增长6.1%|date=18 Januarie 2020|access-date=24 Maart 2020|website=gov.cn|publisher=Government of the People's Republic of China|language=zh-cn|archive-date=25 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325065023/http://www.gov.cn/xinwen/2020-01/18/content_5470531.htm|url-status=dead}}</ref> en 'n BBP per capita van CN¥157&nbsp;138 (VS$22&nbsp;186).<ref name="SHECO2019">{{Cite web|last=上海市统计局|date=2020-03-09|title=2019年上海市国民经济和社会发展统计公报|url=http://tjj.sh.gov.cn/tjgb/20200329/05f0f4abb2d448a69e4517f6a6448819.html|website=上海市统计局}}</ref> Vanaf 2020 was die ekonomie van Shanghai na raming $1 biljard (PPP), wat dit die mees produktiewe metrogebied van China maak en onder die top tien grootste metropolitaanse ekonomieë in die wêreld rangskik.<ref>{{Cite web|title=Global Wealth PPP Distribution: Who Are The Leaders Of The Global Economy? - Full Size|url=https://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html|access-date=2022-01-22|website=www.visualcapitalist.com}}</ref> Shanghai se ses grootste nywerhede — kleinhandel, finansies, IT, eiendom, masjienvervaardiging en motorvervaardiging — beslaan ongeveer die helfte van die stad se BBP.<ref>{{cite web|url =http://www.stats-sh.gov.cn/sjfb/201103/84307.html |script-title=zh:主要年份六大支柱产业增加值|publisher =Shanghai Municipal Statistics Bureau|language =zh|access-date =20 April 2012|url-status=dead|archive-url =https://web.archive.org/web/20140304223405/http://www.stats-sh.gov.cn/sjfb/201103/84307.html|archive-date =4 Maart 2014}}</ref> In 2021 was die gemiddelde jaarlikse besteebare inkomste van Shanghai se inwoners CN¥78 027 (VS$12 287) per capita, wat dit een van die rykste stede in China maak,<ref>{{Cite web|title=Zhejiang eclipsed only by Shanghai, Beijing in per capita disposable income|url=https://subsites.chinadaily.com.cn/ezhejiang/2022-01/21/c_700519.htm|access-date=2022-02-13|website=subsites.chinadaily.com.cn}}</ref> maar ook die duurste stad op die vasteland van China om in te woon volgens 'n 2017-studie deur die ''Economist Intelligence Unit''.<ref>[http://mobile.shanghaidaily.com/business/EIU-Chinese-cities-cost-less-to-live-in/shdaily.shtml EIU: Chinese cities cost less to live in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170322111115/http://mobile.shanghaidaily.com/business/EIU-Chinese-cities-cost-less-to-live-in/shdaily.shtml |date=22 Maart 2017}}, ''Shanghai Daily'', Ding Yining, 21 Maart 2017.</ref> In 2021 was Shanghai die duurste stad ter wêreld.<ref>{{Cite web|last=Williams|first=Ollie A.|title=Shanghai Is Now The Most Expensive City In The World|url=https://www.forbes.com/sites/oliverwilliams1/2021/04/09/shanghai-is-now-the-most-expensive-city-in-the-world/|access-date=2022-02-13|website=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=For the Rich, Living in Asia Is Costlier Than Anywhere Else|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-09/for-the-rich-living-in-asia-is-costlier-than-anywhere-else|access-date=2022-02-13|newspaper=Bloomberg.com|date=9 April 2021}}</ref> Shanghai is die 5de rykste stad in die wêreld, met 'n totale rykdom wat $1,8 biljard beloop,<ref>{{Cite web|last=Wealth|first=New World|title=The Wealthiest Cities in the World 2021|url=https://newworldwealth.com/reports/f/the-wealthiest-cities-in-the-world-2021|access-date=2022-01-22|website=New World Wealth|language=en|archive-date=2022-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122050955/https://newworldwealth.com/reports/f/the-wealthiest-cities-in-the-world-2021|url-status=dead}}</ref> en huisves die vyfde meeste miljardêrs volgens Forbes.<ref>{{Cite web |last=McEvoy |first=Jemima |title=Where The Richest Live: The Cities With The Most Billionaires 2022 |url=https://www.forbes.com/sites/jemimamcevoy/2022/04/05/where-the-richest-live-the-cities-with-the-most-billionaires-2022/ |access-date=2022-04-23 |website=Forbes |language=en}}</ref> Shanghai se nominale BBP sal na verwagting VS$1,3 biljard in 2035 bereik (eerste plek in China), wat dit een van die wêreld se Top 5 groot stede in terme van GRP maak volgens 'n studie deur ''Oxford Economics''.<ref>{{Cite web|title=These will be the most important cities by 2035|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/10/cities-in-2035/|access-date=2020-11-03|website=World Economic Forum|language=en}}</ref> === Finansies === [[Lêer:Pudong district roads traffic skyscrapers, Shanghai.JPG|duimnael|Die Shanghaise Effektebeurs is een van die grootste beurse ter wêreld.]] Shanghai is 'n globale finansiële sentrum, en beklee die eerste plek in die hele Asië en Oseanië-streek en derde wêreldwyd (na New York en Londen) in die 28ste uitgawe van die ''Global Financial Centres Index''.<ref name="GFCI2">{{Cite web|title=GFCI 28 Rank|url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-28-explore-data/gfci-28-rank/|access-date=27 September 2020|website=Long Finance}}</ref> Shanghai is ook 'n groot spil van die Chinese en globale tegnologie-industrie en die tuiste van 'n groot afskop-ekosisteem. Teen 2019 het die Shanghai Aandelebeurs 'n markkapitalisasie van VS$4,02 biljard gehad, wat dit die grootste aandelebeurs in China en die vierde grootste aandelebeurs ter wêreld maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/|title=Top 10 Largest Stock Exchanges In The World By Market Capitalization|last=Shukla|first=Vikas|date=19 February 2019|website=ValueWalk|language=en|access-date=20 October 2019}}</ref> In 2009 was die handelsvolume van ses sleutelkommoditeite (insluitend rubber, koper en sink) op die Shanghai-termynbeurs almal wêreldwyd eerste geplaas.<ref>{{cite web |url = http://english.cntv.cn/english/special/news/20110119/109180.shtml |title = The rise of Lujiazui Financial City in Shanghai |publisher = CCTV News – CNTV English |date=19 January 2011 |access-date=17 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118232503/http://english.cntv.cn/english/special/news/20110119/109180.shtml |archive-date=18 January 2012 |url-status=dead}}</ref> Teen die einde van 2017 het Shanghai 1&nbsp;491 finansiële instellings gehad, waarvan 251 buitelandse beleggings was.<ref name="hktdc.com">{{cite web|url=http://china-trade-research.hktdc.com/business-news/article/Fast-Facts/SHANGHAI-MUNICIPALITY/ff/en/1/1X000000/1X06BVOR.htm|title=Shanghai: Market Profile|date=29 Maart 2019|website=HKTDC Research|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020060040/http://china-trade-research.hktdc.com/business-news/article/Fast-Facts/SHANGHAI-MUNICIPALITY/ff/en/1/1X000000/1X06BVOR.htm|archive-date=20 Oktober 2019|access-date=20 Oktober 2019}}</ref> === Toerisme === [[Lêer:Shanghainanjingroadpic4.jpg|duimnael|links|Die Nanjing Voetgangerstraat het 'n rits hotelle in Shanghai]] Toerisme is 'n groot bedryf van Shanghai. In 2017 het die aantal binnelandse toeriste met 7,5% tot 318 miljoen toegeneem, terwyl die aantal oorsese toeriste met 2,2% tot 8,73 miljoen toegeneem het.<ref name="hktdc.com" /> In 2017 was Shanghai die toeristestad met die hoogste verdienste ter wêreld, wat na verwagting tot 2027 gehandhaaf sal word.<ref name=":1" /> Shanghai het 71 vyfsterhotelle, 61 viersterhotelle, 1&nbsp;758 reisagentskappe, 113 gegradeerde toeristeaantreklikhede en 34 rooi toeristeaantreklikhede in 2017 gehad.<ref name="SHECO2019" /> Die konferensie- en vergadersektor groei ook. Volgens die Internasionale Kongres- en Konvensievereniging het Shanghai 82 internasionale vergaderings in 2018 aangebied, 'n toename van 34% sedert 2017.<ref>{{cite web|title=2018 ICCA Statistics Report Country & City Rankings Public Abstract|url=http://www.iccaworld.org/dcps/doc.cfm?docid=2321|publisher=International Congress and Convention Association|page=28|date=June 2019|access-date=21 October 2019|archive-date=21 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021015554/https://www.iccaworld.org/dcps/doc.cfm?docid=2321|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=2017 ICCA Statistics Report Country & City Rankings Public Abstract|url=https://www.iccaworld.org/dcps/doc.cfm?docid=2241|publisher=International Congress and Convention Association|page=25|date=June 2018|access-date=21 October 2019|archive-date=29 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329021310/https://www.iccaworld.org/dcps/doc.cfm?docid=2241|url-status=dead}}</ref> === Vryhandelsone === Shanghai huisves die eerste vryhandelsone op die vasteland van China[162] en beslaan 'n gebied van 240,22 km² met die integrasie van vier bestaande gebonde sones—Waigaoqiao Free Trade Zone, Waigaoqiao Free Trade Logistics Park, Yangshan Free Trade Port Area, en Pudong Airport Comprehensive Free Trade Zone.[164][165] Verskeie voorkeurbeleide is geïmplementeer om buitelandse beleggings in verskeie nywerhede na die sone te lok. Omdat die sone nie tegnies as Chinese gebied vir belastingdoeleindes beskou word nie, is kommoditeite wat die sone binnekom vrygestel van belasting en doeaneklaring.[166] === Vervaardiging === [[Lêer:F-22P PNS Zulfiquar.JPG|duimnael|links|'n Fregat van die Pakistanse Vloot, gebou deur Hudong–Zhonghua.]] As een van die belangrikste industriële sentrums van China, speel Shanghai 'n sleutelrol in huishoudelike vervaardiging en swaar nywerhede. Verskeie nywerheidsones—insluitend Shanghai Hongqiao Ekonomiese en Tegnologiese Ontwikkelingsone, Jinqiao Ekonomiese Uitvoerverwerkingsone, Minhang Ekonomiese en Tegnologiese Ontwikkelingsone, en Shanghai Caohejing Hoëtegnologieontwikkelingsone—is ruggrate van Shanghai se sekondêre sektor. Shanghai is die tuiste van China se grootste staalvervaardiger Baosteel Group, China se grootste skeepsboubasis Hudong-Zhonghua Shipbuilding Group, en een van China se oudste skeepsbouers, die Jiangnan Shipyard.<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/bw/2009-11/30/content_9074353.htm |title=Shipping industry woes |work=China Daily |date=30 November 2009 |access-date=17 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606062813/http://www.chinadaily.com.cn/bw/2009-11/30/content_9074353.htm |archive-date=6 June 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.peopledaily.com.cn/200104/10/eng20010410_67333.html |title=China's Largest Shipbuilding Industry Based in Shanghai |work=People's Daily |date=10 April 2001 |access-date=15 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116115328/http://english.peopledaily.com.cn/200104/10/eng20010410_67333.html |archive-date=16 January 2014 |url-status=live}}</ref> Motorvervaardiging is nog 'n belangrike bedryf. Die Shanghai-gebaseerde SAIC Motor is een van die drie grootste motormaatskappye in China, en het strategiese vennootskappe met [[Volkswagen]] en [[General Motors]].<ref>{{cite web |url=http://www.saicgroup.com/English/sqjt/gsjs/index.shtml |script-title=zh:上海汽车工业（集团）总公司&#124;上汽集团 |publisher=Saicgroup |date=18 August 2009 |access-date=17 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529020940/https://www.saicgroup.com/English/sqjt/gsjs/index.shtml |archive-date=29 May 2011}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Sprawling Shanghai 2016-07-20.jpg|duimnael|links|Die stedelike gebied van Shanghai in 2016, saam met sy grootste eilande. Van noordwes na suidoos: Chongming, Changxing, Hengsha, en die Jiuduansha banke van Pudong. Die Yangtze se natuurlike sedimentafvoer kan gesien word.]] [[Lêer:Urban-Rural Population and Land Area Estimates, v2, 2010 Shanghai, China (13874137394).jpg|duimnael|links|Bevolkingsdigtheid en laagliggende kussones in die Shanghai-gebied. Shanghai is veral kwesbaar vir [[seevlakstyging]].]] Shanghai is aan die [[Yangtze]]-riviermond van China se ooskus geleë, met die Yangtze-rivier in die noorde en Hangzhou-baai in die suide, en die [[Oos-Chinese See]] aan die ooste. Die land is gevorm deur die Yangtze se natuurlike afsettings en moderne grondherwinningsprojekte. As gevolg hiervan het dit sanderige grond, en wolkekrabbers moet met diep betonstapels gebou word om te verhoed dat dit in die sagte grond wegsak.<ref name="SHChroniclesEnvir">{{cite web |script-title = zh:上海通志 第二卷 自然环境 |trans-title = General History of Shanghai – Volume 2. Natural environment |publisher = Office of Shanghai Chronicles |url = http://www.shtong.gov.cn/dfz_web/DFZ/PianInfo?idnode=4563&tableName=userobject1a&id=-1 |date = 4 July 2008 |access-date = 5 October 2019 |language = zh |archive-url = https://web.archive.org/web/20181025041948/http://www.shtong.gov.cn/dfz_web/DFZ/PianInfo?idnode=4563&tableName=userobject1a&id=-1 |archive-date = 25 October 2018 |url-status = live }}</ref> Shanghai is op 'n alluviale vlakte geleë. As gevolg daarvan is die oorgrote meerderheid van sy 6&nbsp;340,5&nbsp;km² grondgebied plat, met 'n gemiddelde hoogte van 4&nbsp;m.<ref name="topo">{{cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36485.html|title=Topographic Features|work=Basic Facts|publisher=Shanghai Municipal People's Government|access-date=19 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003033931/http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36485.html|archive-date=3 Oktober 2011|url-status=live}}</ref> Getyvlak-ekosisteme bestaan rondom die riviermonding, maar hulle is lank gelede reeds vir landboudoeleindes herwin.<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1890/130260}}</ref> Die stad se paar heuwels, soos Sheshan-heuwel, lê in die suidweste, en sy hoogste punt is die piek van Dajinshan-eiland (103&nbsp;m) in Hangzhou-baai.<ref name="topo" /> Shanghai het baie riviere, kanale, strome en mere, en dit is bekend vir sy ryk waterbronne as deel van die Tai-meer [[opvanggebied]].<ref name="waterresources">{{cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36486.html|title=Water Resources|work=Basic Facts|publisher=Shanghai Municipal People's Government|access-date=19 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003033713/http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36486.html|archive-date=3 Oktober 2011|url-status=live}}</ref> == Klimaat == Shanghai het 'n vogtige subtropiese klimaat ([[Köppen-klimaatklassifikasie|Cfa]]), met 'n gemiddelde jaarlikse temperatuur van 15,8 °C vir stedelike distrikte en 15,2–15,7 °C vir voorstede.<ref name="SHChroniclesEnvir" /> Die stad beleef vier afsonderlike seisoene. Winters is gematig tot koud en klam—noordwestewinde uit [[Siberië]] kan veroorsaak dat nagtemperature tot onder vriespunt daal. Elke jaar is daar gemiddeld 6,2 dae met sneeuval en 2,8 dae met sneeubedekking.<ref name="SHChroniclesEnvir" /> Somers is warm en vogtig, en af en toe reënbuie of donderstorms kan verwag word. Gemiddeld oorskry 8,7 dae jaarliks 35 °C. In die somer en die begin van die herfs is die stad vatbaar vir [[tifoon|tifone]].<ref name="wiphatelegraph">{{cite news|title= 1.6m flee Shanghai typhoon|url= https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/09/19/wtyphoon119.xml|work = The Daily Telegraph|location= UK|date= 19 September 2008|access-date = 20 March 2008|first= Richard |last= Spencer|archive-url= https://web.archive.org/web/20071013183032/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F19%2Fwtyphoon119.xml|archive-date = 13 Oktober 2007|url-status= dead}}</ref> Die aangenaamste seisoene is oor die algemeen lente, hoewel wisselvallig en dikwels reënerig, en herfs, wat gewoonlik sonnig en droog is. Met die maandelikse persentasie moontlike sonskyn wat wissel van 34% in Maart tot 54% in Augustus, ontvang die stad jaarliks 1&nbsp;895&nbsp;ure helder sonskyn. Uiterste waardes sedert 1951 het gewissel van -10,1 °C op 31 Januarie 1977 tot 40,9 °C op 21 Julie 2017 by 'n weerstasie in Xujiahui.<ref>{{cite web |url=http://cdc.cma.gov.cn/dataSetLogger.do?changeFlag=dataLogger |title=Archived copy |access-date=18 Februarie 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130318113757/http://cdc.cma.gov.cn/dataSetLogger.do?changeFlag=dataLogger |archive-date=18 Maart 2013}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.mherrera.org/temp.htm|title = Extreme Temperatures Around the World|access-date = 1 Desember 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20140804202145/http://www.mherrera.org/temp.htm|archive-date = 4 Augustus 2014|url-status=live}}</ref> == Onderwys en navorsing == [[Lêer:Xuhui Liberary Scene 01.jpg|duimnael|links|160px|Shanghai Jiao Tong Universiteit se biblioteek]] Shanghai is 'n internasionale sentrum van navorsing en ontwikkeling en is 5de in die hele Asië- en 2de in die Oseanië-streek (na Beijing) volgens wetenskaplike navorsingsuitsette, soos nagespeur deur die Natuurindeks.<ref name=":3">{{cite journal |date=2020-09-19 |title = Nature Index's top five science cities, by the numbers |journal=Nature |language=en |volume=585 |issue=7826 |pages = S50–S51 |doi = 10.1038/d41586-020-02576-y |pmid=32951017 |bibcode = 2020Natur.585S..50. |doi-access=free }}</ref> Dit is ook 'n belangrike sentrum van hoër onderwys in China. Teen die einde van 2019 het Shanghai 64 universiteite en kolleges, 929 sekondêre skole, 698 laerskole en 31 spesiale skole gehad. 'n Aantal van China se mees gesogte universiteite wat op die wêreldwye universiteitsranglys verskyn, is in Shanghai geleë. Shanghai is 'n setel van twee lede (Fudan Universiteit en Shanghai Jiao Tong Universiteit) van die C9-liga, 'n alliansie van elite Chinese universiteite wat omvattende en toonaangewende onderwys bied,<ref>{{cite web |date=2011-02-17 |title = Eastern stars: Universities of China's C9 League excel in select fields |url = https://www.timeshighereducation.com/news/eastern-stars-universities-of-chinas-c9-league-excel-in-select-fields/415193.article |access-date=2021-02-25 |website=Times Higher Education |language=en }}</ref> en hierdie twee universiteite is gerangskik in die wêreldwye top 100 navorsing omvattende universiteite volgens die mees invloedryke universiteitsranglys in die wêreld soos QS Rankings, Shanghai Rankings, en Times Higher Education Rankings.<ref>{{cite web |date=2020-10-29 |title = Best universities in Shanghai |url = https://www.timeshighereducation.com/student/best-universities/best-universities-shanghai |access-date=2021-02-26|website=Student }}</ref><ref>{{cite web |title = World University Rankings – 2020 {{!}} China Universities in Top 1000 universities {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2020 {{!}} Shanghai Ranking – 2020 |url = http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2020/China.html |access-date = 2021-02-26 |website = Shanghairanking.com |archive-date = 2021-04-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210415020645/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2020/China.html |url-status = dead }}</ref> Die ander twee lede van die "Projek 985", Tongji Universiteit en East China Normal University, is ook gebaseer in Shanghai en internasionaal; hulle word beskou as van die mees gerespekteerde Chinese universiteite deur die Times Higher Education World Reputation Rankings waar hulle wêreldwyd 150-175ste gerangskik het.<ref>{{cite web |date=2021-10-25 |title = World Reputation Rankings |url = https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/reputation-ranking |access-date=2021-10-29 |website = Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref> In Shanghai bestaan daar nege jaar van gratis verpligte onderwys – insluitend vyf jaar primêre onderwys en vier jaar junior sekondêre onderwys, met 'n bruto inskrywingsverhouding van meer as 99,9%. Die stad se verpligte onderwysstelsel is van die beste ter wêreld: in 2009 en 2012 het 15-jarige studente van Shanghai die eerste plek ingeneem in alle vakke (wiskunde, lees en wetenskap) in die Program vir Internasionale Studente-assessering, 'n wêreldwye studie van akademiese prestasie uitgevoer deur die [[OESO]].<ref>{{cite news |last=Dillon |first=Sam |url = https://www.nytimes.com/2010/12/07/education/07education.html |title=In PISA Test, Top Scores From Shanghai Stun Experts |newspaper=The New York Times |date=7 Desember 2010 |access-date=17 Mei 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110512225939/http://www.nytimes.com/2010/12/07/education/07education.html |archive-date=12 Mei 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-14812822 |title=How China is winning the school race |publisher=BBC |date=11 Oktober 2011 |access-date=21 July 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181102134543/https://www.bbc.co.uk/news/business-14812822 |archive-date=2 November 2018 |url-status=live }}</ref> Die opeenvolgende driejaar- senior sekondêre onderwys word hoog aangeslaan, en gebruik die Senior Hoërskool-toelatingseksamen (Zhongkao) as 'n keuringsproses, met 'n bruto inskrywingsverhouding van 98%.<ref>{{cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/download/gongkai/hff1661.pdf|script-title=zh:上海市教育改革和发展“十三五暠规划|page=7|date=16 August 2016|publisher=Shanghai Municipal Government|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918070130/http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/download/gongkai/hff1661.pdf|archive-date=18 September 2017|access-date=2019-10-26|language=zh}}</ref> == Kultuur == [[Lêer:China Pavilion of Expo 2010.jpg|duimnael|links|Die China Kunsmuseum in Pudong]] Die kultuur van Shanghai is gevorm deur 'n kombinasie van die nabygeleë Wuyue-kultuur en die "Oos ontmoet Wes" Haipai-kultuur. Wuyue-kultuur se invloed word gemanifesteer in die Shanghainese taal — wat dialektiese elemente van nabygeleë Jiaxing, Suzhou en Ningbo bevat—en Shanghai-kookkuns, wat deur Jiangsu- en Zhejiang-kookkuns beïnvloed is.<ref>{{cite web|url=https://archive.shine.cn/feature/art-and-culture/The-key-ingredients-of-Shanghai-culture/shdaily.shtml|title=The key ingredients of Shanghai culture|work=Shanghai Daily|date=2 Junie 2018|access-date=16 Februarie 2020}}</ref> Haipai-kultuur het ontstaan nadat Shanghai 'n welvarende hawe in die vroeë 20ste eeu geword het, met talle buitelanders van Europa, Amerika, Japan en Indië wat hul intrek in die stad geneem het.<ref>{{cite web|url=https://www.topchinatravel.com/shanghai/shanghai-style-culture.htm|title=Shanghai-style Culture|publisher=Top China Travel|access-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022084025/https://www.topchinatravel.com/shanghai/shanghai-style-culture.htm|archive-date=22 October 2019|url-status=live}}</ref> Die kultuur versmelt elemente van Westerse kulture met die plaaslike Wuyue-kultuur, en die invloed daarvan strek tot die stad se literatuur, mode, argitektuur, musiek en kookkuns.<ref name="The Culture of Shanghai. Beijing">{{cite web|last1=Xu|first1=S.L|title=The Culture of Shanghai. Beijing|url=http://www.chinaculture.org/gb/en/2006-08/28/content_85051_2.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216011720/http://www.chinaculture.org/gb/en/2006-08/28/content_85051_2.htm|archive-date=16 December 2012}}</ref> Die term Haipai – wat oorspronklik na 'n skilderskool in Shanghai verwys – is in 1920 deur 'n groep Beijing-skrywers geskep om sommige Shanghai-geleerdes te kritiseer omdat hulle kapitalisme en Westerse kultuur bewonder het.<ref>{{cite book|last1=Yu |first1=Jianhua (俞剑华) |script-title=zh:中国绘画史（下册）|date=1937|publisher=The Commercial Press |location=Shanghai |page=196}}</ref> In die vroeë 21ste eeu is Shanghai erken as 'n nuwe invloed en inspirasie vir [[kuberpunk]]kultuur.<ref>Sahr Johnny, "Cybercity – Sahr Johnny's Shanghai Dream" ''That's Shanghai'', Oktober 2005; quoted online by [http://www.xyberia.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114081636/http://www.xyberia.com/|date=14 Januarie 2012}}</ref> Futuristiese strukture, soos die Oriental Pearl-toring en die neonverligte Yan'an verhewe pad, is voorbeelde wat Shanghai se kuberpunk-beeld ’n hupstoot gegee het. === Museums === Kulturele aktiwiteite in Shanghai het aansienlike groei beleef sedert 2013, met verskeie nuwe museums wat in die stad geopen is.<ref>{{cite web|url=http://www.smartshanghai.com/articles/arts/3-new-museums-to-look-out-for-in-2018|title=3 New Museums to Look Out for in 2018|access-date=15 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116004339/http://www.smartshanghai.com/articles/arts/3-new-museums-to-look-out-for-in-2018|archive-date=16 Januarie 2018|url-status=live}}</ref> Dit is deels te danke aan die stad se 2018-ontwikkelingsplanne, wat daarop gemik is om van Shanghai "'n uitstekende globale stad" te maak.<ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/shanghai-releases-blueprint-for-becoming-global-cosmopolis-by-2035|title=Shanghai releases blueprint for becoming global cosmopolis by 2035|last=hermesauto|newspaper=The Straits Times|date=5 Januarie 2018|access-date=15 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115191835/http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/shanghai-releases-blueprint-for-becoming-global-cosmopolis-by-2035|archive-date=15 Januarie 2018|url-status=live}}</ref> Die Shanghai Museum het een van die grootste versamelings van Chinese artefakte in die wêreld, insluitend 'n groot versameling van antieke Chinese brons en keramiek.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/travel/story/20111214-free-art-in-shanghai|title=Free Art in Shanghai|work=BBC|date=18 Desember 2011|access-date=6 Augustus 2020}}</ref> Die China Kunsmuseum, geleë in die voormalige China Pavilion van Expo 2010, is een van die grootste museums in Asië en vertoon 'n geanimeerde replika van die 12de eeuse skildery Langs die Rivier tydens die Qingming-fees.<ref>{{cite web|url=https://www.travelchinaguide.com/attraction/shanghai/art-museum.htm|title=China Art Museum|work=Travel China Guide|access-date=6 Augustus 2020}}</ref> Die Shanghai Natuurhistoriese Museum en die Shanghai Wetenskap- en Tegnologiemuseum is noemenswaardige natuurgeskiedenis- en wetenskapmuseums. === Kookkuns === {{Hoofartikel|Shanghai-kookkuns}} [[Lêer:Shanghai-style borscht at Deda Western Restaurant (20191114173345).jpg|duimnael|Tamatiepasta vervang beet in Shanghai-styl borsjt.]] Benbang-kookkuns (本帮菜)<ref name="kankanews">{{cite web|url=http://shanghai.kankanews.com/c/2014-05-04/0014691475.shtml|script-title=zh:看懂上海：上海本帮菜|script-work=zh:看看新闻 |language=zh-cn |date=4 Mei 2014 |access-date=31 Augustus 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704135853/http://shanghai.kankanews.com/c/2014-05-04/0014691475.shtml|archive-date=4 Julie 2014|url-status=dead}}</ref> het in die 1600's ontstaan, met invloede van omliggende provinsies. Dit beklemtoon die gebruik van speserye terwyl die oorspronklike geure van die rou bestanddele behoue bly. [[Suiker]] is 'n belangrike bestanddeel in Benbang-kookkuns, veral wanneer dit in kombinasie met sojasous gebruik word. Kenmerkende geregte van Benbang-kookkuns sluit in Xiaolongbao, rooi gebraaide varklies, en Shanghai harige krap.<ref>{{cite web|url=https://theculturetrip.com/asia/china/articles/a-brief-intro-to-shanghai-hu-cuisine|title=A Brief Intro to Shanghai "Hu" Cuisine|website=theculturetrip.com|date=21 Desember 2017|access-date=28 Augustus 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828111530/https://theculturetrip.com/asia/china/articles/a-brief-intro-to-shanghai-hu-cuisine/|archive-date=28 Augustus 2019|url-status=live}}</ref> Haipai-kookkuns, aan die ander kant, is 'n Westers-beïnvloede kookstyl wat in Shanghai ontstaan het. Dit het elemente van Franse, Britse, Russiese, Duitse en Italiaanse kookkuns geabsorbeer en dit aangepas om by die plaaslike smaak te pas volgens die kenmerke van inheemse bestanddele.<ref>{{cite book |last1=Pan |first1=Junxiang |last2=Duan |first2=Lian |script-title=zh:话说沪商 |url=https://books.google.com/books?id=Ocpibm_gSMYC |year=2007 |publisher=中华工商联合出版社|isbn=9787801934925 |page=136 }}</ref> Bekende geregte van Haipai-kookkuns sluit in Shanghai-styl [[borsjt]] (罗宋汤, "Russiese sop"), bros varkkotelette en Shanghai-slaai.<ref>{{cite web |script-title=zh:上海故事“吃西菜到红房子”：海派西餐那些事 |url = https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_2647089 |work = The Paper |date = 19 November 2018 |access-date = 18 Februarie 2020 |language = zh}}</ref> Beide die Benbang- en Haipai-kookkunste berei 'n verskeidenheid [[seekos]], insluitend [[varswatervis]], [[garnaal|garnale]] en [[krap]]pe.<ref>{{cite web |title=Shanghai Food |url = https://www.travelchinaguide.com/cityguides/shanghai/dining/more.htm |work = Travel China Guide |access-date = 6 Augustus 2020 |language = zh}}</ref> === Kuns === [[Lêer:Renxiong wan04s.jpg|duimnael|links|160px|''No. 4 of a Hundred Thousand Scenes'' deur Ren Xiong, 'n pionier van die Shanghai Chinese Kunsskool, c. 1850]] Die Songjiang-skool, wat die Huating-skool bevat wat deur Gu Zhengyi gestig is,<ref>{{cite news |script-title=zh:松江画派：价格与地位不符 |author = 崔庆国 |url = https://news.artron.net/20090409/n74083.html |date = 9 April 2009 |access-date = 5 September 2019 |script-newspaper=zh:《鉴宝》 |language = zh-Hans |archive-url = https://web.archive.org/web/20190904234817/https://news.artron.net/20090409/n74083.html |archive-date = 4 September 2019 |url-status = live }}</ref> was 'n klein skilderskool in Shanghai tydens die Ming- en Qing-dinastieë.<ref>{{cite web |script-title=zh:上海通志>>第三十八卷文化艺术（上）>>第六章美术、书法、摄影>>节 |publisher = Office of Shanghai Chronicles |url = http://www.shtong.gov.cn/newsite/node2/node2247/node4596/node79720/node79730/userobject1ai102937.html |access-date = 20 April 2012 |language = zh |archive-url = https://web.archive.org/web/20150927072850/http://www.shtong.gov.cn/Newsite/node2/node2247/node4596/node79720/node79730/userobject1ai102937.html |archive-date = 27 September 2015 |url-status = live }}</ref> Dit was verteenwoordig deur Dong Qichang.<ref>{{cite web |script-title = zh:《上海地方志》>>1989年第五期>>"松江画派"源流 |publisher = Office of Shanghai Chronicles |url = http://www.shtong.gov.cn/newsite/node2/node70393/node70403/node72565/node72684/userobject1ai82593.html |access-date = 20 April 2012 |language = zh |archive-date = 15 April 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190415050950/http://www.shtong.gov.cn/newsite/node2/node70393/node70403/node72565/node72684/userobject1ai82593.html |url-status = dead }}</ref> Die skool is beskou as 'n uitbreiding van die Wu-skool in Suzhou, die destydse kulturele sentrum van die Jiangnan-streek.<ref>{{cite web |script-title = zh:董其昌與松江畫派 |author = 單國霖 |url = http://www.mam.gov.mo/MAM_WS/ShowFile.ashx?p=mam2013/pdf_theses/635645338411647.pdf |date = Mei 2005 |access-date = 5 September 2019 |website = mam.gov.mo |language = zh |archive-date = 4 September 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190904234819/http://www.mam.gov.mo/MAM_WS/ShowFile.ashx?p=mam2013/pdf_theses/635645338411647.pdf |url-status = dead }}</ref> In die middel van die 19de eeu het die Shanghai-skoolbeweging begin, wat minder gefokus het op die simboliek wat deur die Literati-styl beklemtoon word, maar meer op die visuele inhoud van skilder deur die gebruik van helder kleure. Sekulêre voorwerpe soos blomme en voëls is dikwels as temas gekies.<ref>{{cite web |script-title=zh:海上画派的艺术特点及对后世的影响 |url = http://www.sohu.com/a/302172277_741281 |date = 18 March 2019 |access-date = 5 September 2019 |website = sohu.com |language = zh |archive-url = https://web.archive.org/web/20190905042208/http://www.sohu.com/a/302172277_741281 |archive-date = 5 September 2019 |url-status = live }}</ref> ==== Chinese opera ==== Tradisionele Chinese opera (Xiqu) het in die laat 19de eeu 'n gewilde bron van openbare vermaak geword. In die vroeë 20ste eeu het monoloog en burleske in Shanghainese verskyn, wat elemente uit tradisionele dramas absorbeer. Die "Great World" het in 1912 geopen en was destyds 'n belangrike verhoog.<ref>{{cite web|script-title=zh:王无能 |script-work=zh:易文网|date=30 November 2006|url=http://www.ewen.cc/earbook/bkview.asp?bkid=124380&cid=366136|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112080014/http://www.ewen.cc/earbook/bkview.asp?bkid=124380&cid=366136|url-status=dead|archive-date=12 January 2012|access-date =20 April 2012}}</ref> In die 1920's het Pingtan van Suzhou na Shanghai uitgebrei.<ref>{{cite web|script-title=zh:历史上的今天 3月2日|script-work=zh:中国网|url=http://www.china.com.cn/aboutchina/data/lssdjt/2009-02/25/content_17334020.htm|access-date=20 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422114201/http://www.china.com.cn/aboutchina/data/lssdjt/2009-02/25/content_17334020.htm|archive-date=22 April 2012|url-status=live}}</ref> Pingtan-kuns het vinnig ontwikkel tot 103 programme elke dag teen die 1930's as gevolg van die oorvloed kommersiële radiostasies in die stad. Ongeveer dieselfde tyd het 'n Shanghai-styl van die Beijing Opera gevorm. Onder leiding van Zhou Xinfang en Gai Jiaotian het dit baie Xiqu-meesters, soos Mei Lanfang, na die stad gelok.<ref>{{cite web|script-title=zh:梅兰芳的几次出国演出(附图) |publisher=上海档案信息网 |date=27 Februarie 2008|url=http://www.archives.sh.cn/docs/200802/d_158621.html |access-date=20 April 2012|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109120331/http://www.archives.sh.cn/docs/200802/d_158621.html |archive-date=9 November 2011}}</ref> ==== Drama en filmbedryf ==== Drama het in die laat-[[19de eeu]] in sendingskole in Shanghai verskyn. Destyds is dit hoofsaaklik in Engels opgevoer. ''Scandals in Officialdom'', opgevoer in 1899, was een van die vroegste opgeneemde toneelstukke.<ref>{{cite web|script-title=zh:剧变沧桑：第1集 舞台西洋风 |script-website=zh:文明网 |date=21 Februarie 2009 |url=http://www.godpp.gov.cn/wmzh/2008-02/21/content_12509540_2.htm |access-date=20 April 2012|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211044131/http://www.godpp.gov.cn/wmzh/2008-02/21/content_12509540_2.htm |archive-date=11 Februarie 2017}}</ref> In 1907 is ''Life Among the Lowly'' (黑奴吁天录) in die Lyceum-teater opgevoer.<ref>{{cite web |script-title=zh:话剧百年 "兰心"之韵 |script-work=zh:城市经济导报 | date = 11 Maart 2001| url = http://www.ceeh.com.cn/html/news/2007/07/02/200707020235280_0.html | access-date = 17 Oktober 2011 | language = zh | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304134944/http://www.ceeh.com.cn/html/news/2007/07/02/200707020235280_0.html | archive-date = 4 Maart 2016}}</ref> Ná die Nuwe Kultuurbeweging het drama ’n gewilde manier geword vir studente en intellektuele om hul menings uit te druk. Die stad het verskeie groot institute van teateropleiding, insluitend die Shanghai Konservatorium vir Musiek, die Shanghai Dramatiese Kunstesentrum, die Shanghai Operahuis en die Shanghai Teaterakademie. Bekende teaters in Shanghai sluit die Shanghai Grand Theatre, die Oosterse Kunssentrum en die People's Theatre in. Shanghai word beskou as die geboorteplek van die Chinese [[rolprent|filmbedryf]].<ref>{{cite web|url=http://www.timeoutshanghai.com/venue/Around_Town-Museums-_Books__Films-Cinemas/12827/Shanghai-Film-Museum.html|title=Shanghai Film Museum|first=SEEC Media|last=Group|work=timeoutshanghai.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602191309/https://www.timeoutshanghai.com/venue/Around_Town-Museums-_Books__Films-Cinemas/12827/Shanghai-Film-Museum.html|archive-date=2 Junie 2016}}</ref> China se eerste kortfilm, ''The Difficult Couple'' (1913), en die land se eerste fiktiewe speelfilm, ''An Orphan Rescues His Grandfather'' (1923)<ref>{{cite web|date=4 April 2020|script-title=zh:中國電影史｜孤兒救祖記|url=https://vitomag.com/history/fw7zt9.html|script-work=zh:繪琳美育|access-date=19 April 2020|language=zh|archive-date=16 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516170423/https://vitomag.com/history/fw7zt9.html|url-status=dead}}</ref> is albei in Shanghai vervaardig. Shanghai se filmbedryf het gedurende die vroeë 1930's gegroei en verskeie sterre opgelewer. === Mode === Sedert 2001 het Shanghai twee keer elke jaar in April en Oktober sy eie [[modeweek]] genaamd ''Shanghai Fashion Week'' gehou. Die hooflokaal is in Fuxing Park, en die openings- en sluitingseremonies word in die Shanghai Modesentrum gehou. Die April-sessie is ook deel van die Shanghai Internasionale Modekultuurfees van een maand.<ref>{{cite web|script-title=zh:历届回顾 COLLECTION|url=http://www.shanghaifashionweek.com/?page_id=68293|access-date=30 Augustus 2019}}</ref> Shanghai Modeweek word beskou as 'n gebeurtenis van nasionale betekenis wat beide internasionale en Chinese ontwerpers insluit. Die internasionale teenwoordigheid het baie belowende jong Britse mode-ontwerpers ingesluit.<ref>{{cite web |author=Leisa Barnett |url=http://www.vogue.co.uk/news/daily/081027-aminaka-wilmont-show-in-shanghai.aspx |title=Aminaka Wilmont to show in Shanghai (Vogue.com UK) |work=Vogue|location=UK |date=27 October 2008 |access-date=11 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018173530/http://www.vogue.co.uk/news/daily/081027-aminaka-wilmont-show-in-shanghai.aspx |archive-date=18 October 2010}}</ref> Die geleentheid word aangebied deur die Shanghai Munisipale Regering en ondersteun deur die Volksrepubliek se Ministerie van Handel.<ref>{{cite news |url = https://blogs.wsj.com/scene/2010/10/21/shanghai-fashion-week-kicks-off/ |title = Photos of Shanghai Fashion Week – Scene Asia – Scene Asia – WSJ |work = The Wall Street Journal |date = 21 October 2010 |access-date = 11 December 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111216144231/http://blogs.wsj.com/scene/2010/10/21/shanghai-fashion-week-kicks-off/ |archive-date = 16 December 2011 |url-status=live |df = dmy-all}}</ref> == Vervoer == === Openbare vervoer === [[Lêer:0159 entering Lianhua Road Station (20180211162025).jpg|duimnael|links|Die Shanghai Metro is die wëreld se langste metrostelsel.]] [[Lêer:Shanghai Metro Network en.png|duimnael|Shanghai Metro-netwerk]] Shanghai het 'n uitgebreide openbare vervoerstelsel wat bestaan uit metro's, busse, veerbote en taxi's, wat almal toeganklik is met 'n Shanghai Openbare Vervoerkaart.<ref>{{cite web | url=http://www.sptcc.com/Load_yongkafanwei.html |script-title=zh:上海公共交通卡 用卡范围 | publisher=Shanghai Public Transport Card | language=zh | access-date=21 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190407121818/http://www.sptcc.com/Load_yongkafanwei.html | archive-date=7 April 2019 | url-status=live }}</ref> Shanghai se snelvervoerstelsel, die Shanghai-metro, inkorporeer beide metro- en ligte metrolyne en strek tot in al die stedelike kerndistrikte sowel as naburige voorstedelike distrikte. Teen 2021 is daar 19 metrolyne (die Shanghai maglev-trein en Jinshan-spoorweg uitgesluit), 515 stasies en 803&nbsp;km se lyne in werking, wat dit die langste netwerk ter wêreld maak. Op 8 Maart 2019 het dit die stad se daaglikse metropassasiersrekord opgestel met 13,3 miljoen.<ref name="record">{{cite web | url=https://mp.weixin.qq.com/s/KOD05sMk2b_fe_qXZb7KpQ |script-title=zh:3月8日上海地铁客流创历史新高 |website=WeChat| publisher=Shanghai Metro | date=9 March 2019 | language=zh| access-date=9 September 2019}}</ref> Die gemiddelde tarief wissel van CN¥3 (VS$0.48) tot CN¥9 (VS$1.28), afhangende van die reisafstand.<ref>{{Cite web|url=http://www.meet-in-shanghai.net/travel-city/transportation/metro.php|title=Metro & Maglev Train|website=The Official Shanghai China Travel Website|access-date=1 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614073835/http://www.meet-in-shanghai.net/travel-city/transportation/metro.php|archive-date=14 June 2019|url-status=live}}</ref> [[Lêer:A maglev train coming out, Pudong International Airport, Shanghai.jpg|duimnael|links|'n Maglev-trein verlaat Pudong Internasionale Lughawe]] Die Shanghai-maglev-trein, wat in 2004 geopen is, is die eerste en die vinnigste kommersiële hoëspoed-maglev in die wêreld, met 'n maksimum werkspoed van 430&nbsp;km/h.<ref>{{cite news|last1=Hunt|first1=Hugh|title=How we can make super-fast hyperloop travel a reality|url=https://www.independent.co.uk/student/student-life/technology-gaming/how-we-can-make-super-fast-hyperloop-travel-a-reality-a7529316.html|access-date=19 January 2017|publisher=Independent|date=19 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202005348/http://www.independent.co.uk/student/student-life/technology-gaming/how-we-can-make-super-fast-hyperloop-travel-a-reality-a7529316.html|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> Die trein kan die rit van 30&nbsp;km tussen Longyang Road-stasie en Pudong Internasionale Lughawe in 7 minute 20 sekondes aflê,<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.cn/2006-04/26/content_266848.htm|script-title=zh:上海磁悬浮列车示范运营线通过验收|website=gov.cn|date=26 April 2006|access-date=2 September 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902035358/http://www.gov.cn/2006-04/26/content_266848.htm|archive-date=2 September 2019|url-status=live}}</ref> in vergelyking met 32 minute per Metrolyn 2<ref>{{cite news|script-title=zh:沪地铁2号线19日起末班车时间延后 部分列车直通浦东机场|url=http://sh.xinhuanet.com/2019-04/17/c_137983412.htm|access-date=2 September 2019|work=Xinhua News|date=17 April 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902035358/http://sh.xinhuanet.com/2019-04/17/c_137983412.htm|archive-date=2 September 2019|url-status=dead}}</ref> en 30 minute per motor.<ref>{{Cite web|url=https://google.com/maps/dir/浦东国际机场+中国上海市浦东新区/龙阳路地铁站+中国上海市浦东新区世纪公园|title=Google Maps|access-date=2 September 2019}}</ref> 'n Eenrigtingkaartjie kos CN¥50 (VS$8), of CN¥40 (VS$6,40) vir diegene met vliegtuigkaartjies of openbare vervoerkaarte. 'n Retoerkaartjie kos CN¥80 (VS$12,80), en BBP-kaartjies kos dubbel die standaardtarief.<ref>{{Cite web|url=https://rainieis.tw/maglev-train|script-title=zh:上海磁浮列車 Shanghai Maglev Train 票價、時刻表、班距、轉乘資訊分享|website=rainieis.tw|date=13 December 2018|access-date=2 September 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902083521/https://rainieis.tw/maglev-train|archive-date=2 September 2019|url-status=live}}</ref> === Paaie en snelweë === [[Lêer:Yan'an East Road Interchange, Shanghai, China (Unsplash).jpg|duimnael|links|Wisseling tussen Yan'an-hoëpad en Noord–Suid-hoëpad]] Shanghai is 'n belangrike middelpunt van China se snelwegnetwerk. Baie nasionale snelweë (voorvoegsel met die letter G) gaan deur of eindig in Shanghai, insluitend Jinghu Expressway (oorvleuel met Hurong Expressway), Shenhai Expressway, Hushaan Expressway, Huyu Expressway, Hukun Expressway (oorvleuel met Hangzhou Bay Ring Expressway), en Shanghai Ringsnelweg.<ref name="expresswayshanghai">{{cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/nw2/nw2314/nw3766/nw3826/nw23313/u1aw478.html|script-title=zh:高速公路网|website=shanghai.gov.cn|access-date=28 August 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828085045/http://www.shanghai.gov.cn/nw2/nw2314/nw3766/nw3826/nw23313/u1aw478.html|archive-date=28 August 2019|url-status=live}}</ref> Teen 2019 het Shanghai 'n totaal van 12 brûe en 14 tonnels wat die Huangpu-rivier oorsteek.<ref>{{cite news|url=http://sh.sina.com.cn/news/m/2017-12-07/detail-ifyppemf5760887.shtml|date=7 December 2017|script-title=zh:上海人飞跃黄浦江历史:建14条隧道12座大桥8条轨交|access-date=28 August 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828051031/http://sh.sina.com.cn/news/m/2017-12-07/detail-ifyppemf5760887.shtml|archive-date=28 August 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.jfdaily.com/news/detail?id=96784|date=18 July 2018|script-title=zh:黄浦江上第13座大桥开始主塔施工，除了可以"走"，还有哪里与众不同？|access-date=28 August 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718033241/https://www.jfdaily.com/news/detail?id=96784|archive-date=18 July 2018|url-status=live}}</ref> Die Shanghai Yangtzerivierbrug is die stad se enigste brug-tonnelkompleks oor die [[Yangtze]]rivier. === Spoorpendel === Shanghai het vier groot spoorwegstasies: Shanghai-treinstasie, Shanghai-Suid-treinstasie, Shanghai-Wes-treinstasie, en Shanghai Hongqiao-treinstasie.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafengwo.cn/travel-news/220572.html|script-title=zh:上海有哪几个火车站，上海站是哪个站，上海有几个火车站|access-date=1 September 2019|date=2 April 2019|website=mafengwo.cn|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190901053008/http://www.mafengwo.cn/travel-news/220572.html|archive-date=1 September 2019|url-status=live}}</ref> Almal is aan die metronetwerk gekoppel en dien as spilpunte vir die spoorwegnetwerk van China. Shanghai het ongeveer twintig spoorlyne wat onder hierdie stad loop, wat inwoners se lewe in Shanghai grootliks vergemaklik. === Lug en see === [[Lêer:Shanghai Pudong International Airport Interior.jpg|duimnael|regs|Binne [[Shanghai Pudong Internasionale Lughawe]] Terminaal 1]] Shanghai is een van die grootste lugvervoerspilpunte in Asië.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiatimes.com/2019/08/article/new-satellite-terminals-to-propel-shanghais-ascent-hold-fri-morn/|title=New satellite terminals to propel Shanghai's ascent|last=Chan|first=KG|date=15 August 2019|website=Asia Times Online|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821174057/https://www.asiatimes.com/2019/08/article/new-satellite-terminals-to-propel-shanghais-ascent-hold-fri-morn/|archive-date=21 August 2019|access-date=17 November 2019}}</ref> Die stad het twee kommersiële lughawens: [[Shanghai Pudong Internasionale Lughawe]] en Shanghai Hongqiao Internasionale Lughawe.<ref>{{cite web|url = http://www.shanghaifocus.com/guide/Shanghai/transportation-index.html|title=Transportation|publisher=Shanghai Focus|access-date=5 Mei 2010|url-status=dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20101230072918/http://www.shanghaifocus.com/guide/Shanghai/transportation-index.html|archive-date=30 December 2010}}</ref> Pudong Lughawe is die primêre internasionale lughawe, terwyl Hongqiao Lughawe hoofsaaklik binnelandse vlugte met kortafstand internasionale vlugte bedryf. In 2018 het Pudong 74,0 miljoen passasiers bedien en 3,8 miljoen ton vrag hanteer, wat dit die negende besigste lughawe volgens passasiersvolume en derde besigste lughawe volgens vragvolume maak.<ref name="aerodata">{{cite web|url=https://aci.aero/news/2019/03/13/preliminary-world-airport-traffic-rankings-released|title=Preliminary world airport traffic rankings released|date=13 March 2019|website=Airports Council International|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910062136/https://aci.aero/news/2019/03/13/preliminary-world-airport-traffic-rankings-released/|archive-date=10 September 2019|url-status=live}}</ref> Dieselfde jaar het Hongqiao 43,6 miljoen passasiers bedien, wat dit die 19de besigste lughawe volgens passasiersvolume maak.<ref name="aerodata" /> [[Lêer:Yangshan-Port-Containers.jpg|duimnael|links|Shanghai beskik oor die wêreld se besigste houerhawe, die ''Yangshan Port''.]] Sedert sy opening het die hawe van Shanghai vinnig gegroei tot die grootste hawe in China.<ref>{{cite web|script-title=zh:上海：一个城市的传奇和梦想|work=Sina News |date=12 September 2006|url=http://news.sina.com.cn/c/2006-09-12/164610990261.shtml|access-date=11 Maart 2011|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20111112053622/http://news.sina.com.cn/c/2006-09-12/164610990261.shtml|archive-date=12 November 2011|url-status=live}}</ref> Yangshan-hawe is in 2005 gebou omdat die rivier nie geskik was om groot houerskepe aan te dok nie. Die hawe is met die vasteland verbind deur die 32-kilometerlange Donghai-brug. Alhoewel die hawe deur die Shanghai International Port Group onder die regering van Shanghai bestuur word, behoort dit administratief aan Shengsi County, Zhejiang.<ref>{{cite web|script-title=zh:2017年统计用区划代码和城乡划分代码：嵊泗县|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/tjbz/tjyqhdmhcxhfdm/2017/33/09/330922.html|work=National Bureau of Statistics of China|access-date=7 Oktober 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610191432/http://www.stats.gov.cn/tjsj/tjbz/tjyqhdmhcxhfdm/2017/33/09/330922.html|archive-date=10 Junie 2019|url-status=live}}</ref> Nadat dit die hawe van Singapoer in 2010 verbygesteek het,<ref>{{cite news|title=Shanghai overtakes S'pore as world's busiest port|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Singapore/Story/STIStory_621944.html|newspaper=The Straits Times|date=8 January 2011|access-date=14 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815030034/http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Singapore/Story/STIStory_621944.html|archive-date=15 August 2011|url-status=live}}</ref> het die hawe van Shanghai die wêreld se besigste houerhawe geword met 'n jaarlikse TEU-vervoer van 42 miljoen in 2018.<ref name="Lloyd's2019">[https://lloydslist.maritimeintelligence.informa.com/one-hundred-container-ports-2019#comment One Hundred Ports 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826231536/https://lloydslist.maritimeintelligence.informa.com/one-hundred-container-ports-2019#comment|date=26 Augustus 2019}} Lloyd's List，2019</ref> Benewens vrag, het die hawe van Shanghai ook 259 bootvaarte en 1,89 miljoen passasiers in 2019 hanteer. == Sport == Van 2 tot 11 Oktober 2007 het die Spesiale Olimpiese Spele Wêreld Somerspele in die stad plaasgevind. 7 000 atlete met 'n verstandelike gestremdheid het deelgeneem. In 2008 was Shanghai besig om die infrastruktuur op allerhande plekke te verbeter, soos 'n bykomende ringpad, die bou van 'n uitgebreide metro-spoornetwerk en verbeterings aan die spoorweë en hawens. Baie aandag is ook gegee aan die voorbereidings vir die Expo 2010 wat in Shanghai plaasgevind het. === Sokker en basketbal === [[Lêer:YaoMingoffense.jpg|duimnael|links|200px|Yao Ming is in Shanghai gebore. Hy het sy loopbaan by die Shanghai Sharks begin.]] Shanghai is die tuiste van verskeie sokkerspanne, insluitend twee in die Chinese Superliga: Shanghai Shenhua<ref name="绿地宣布接手申花 朱骏时代宣告终结">{{cite web|url=http://sports.163.com/14/0131/15/9JU8EDUS00051C89.html |title=绿地宣布接手申花 朱骏时代宣告终结 |publisher=sports.163.com |date=1 February 2014 |access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202220527/http://sports.163.com/14/0131/15/9JU8EDUS00051C89.html|archive-date=2 February 2014|url-status=live|language=zh}}</ref> en Shanghai Port.<ref>{{cite web|url=http://sports.sina.com.cn/china/j/2018-11-07/doc-ihmutuea7981747.shtml|script-title=zh:新王登基！上港终夺中超冠军 再也不是"千年老二"|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111071905/http://sports.sina.com.cn/china/j/2018-11-07/doc-ihmutuea7981747.shtml|archive-date=11 November 2018|work=Sina Sports|date=7 November 2018|access-date=12 November 2018|language=zh|url-status=live}}</ref> China se topvlak-basketbalspan, die Shanghai Sharks van die Chinese Basketbalvereniging, het Yao Ming ontwikkel voordat hy by die Amerikaanse NBA aangesluit het.<ref>{{cite web |url=http://www.shanghaisharks.cn/ |script-title=zh:上海哔哩哔哩篮球俱乐部官方网站 |publisher=Shanghai Sharks |access-date= 6 April 2022 |archive-date= 4 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504202947/http://www.shanghaisharks.cn/ |url-status=dead }}</ref><ref name="yao ming">{{Cite news|last=Passa |first=Dennis |url=https://news.yahoo.com/chinese-great-yao-ming-retires-basketball-060633532.html |title=Chinese great Yao Ming retires from basketball |agency=Associated Press |publisher=Yahoo! Sports |archive-url=https://www.webcitation.org/63sdk6cAa?url=http://news.yahoo.com/chinese-great-yao-ming-retires-basketball-060633532.html |archive-date=12 December 2011 |url-status=dead }}</ref> Shanghai se bofbalspan, die Shanghai Golden Eagles, speel in die China bofballiga.<ref>{{cite book |title=Baseball America 2007 Almanac: A Comprehensive Review of the 2006 Season|year=2007|author= Will Lingo|isbn=978-1-932391-13-8|url=https://books.google.com/books?id=ik7CkgZIitEC&pg=PA361|page=361}}</ref> === Krieket === Die Shanghai-krieketklub dateer terug na 1858 toe die eerste aangetekende krieketwedstryd tussen 'n span Britse vlootoffisiere en 'n Shanghai 11 gespeel is. Die klub is in 1994 weer op die been gebring deur uitgewekenes wat in die stad woon en het sedertdien tot meer as 300 lede gegroei. Die Shanghai krieketspan het verskeie internasionale wedstryde tussen 1866 en 1948 gespeel. Met krieket wat amper nie bestaan het in die res van China nie, was hulle vir daardie tydperk die ''de facto'' Chinese nasionale krieketspan.<ref>{{cite web|url=http://shanghaicricket.com/about-us/|title=About the Shanghai Cricket Club|publisher=Shanghai Cricket Club|access-date=23 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411205407/http://shanghaicricket.com/about-us/|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Shanghai}} * {{zh}} [http://www.shanghai.gov.cn/ Amptelike webwerf van die Munisipaliteit Sjanghai] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Navigasie indeling Volksrepubliek China}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in die Volksrepubliek China]] r0qww6sioj41mwigqm1uvvcty07cbmq 2894957 2894956 2026-04-19T09:09:43Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 /* Sokker en basketbal */ 2894957 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#ededed;font-size: 95%;" ! colspan="2" bgcolor="DDDDDD" style="border-bottom:3px solid gray;" | 上海市 (Shànghǎi Shì)<br /> Shanghai-munisipaliteit |-bgcolor="#f9f9f9" | align="center" colspan=2 | [[Lêer:Shanghai montage.png|280px]] |- ! colspan="2" bgcolor="DDDDDD" | Ligging in die [[Volksrepubliek China]] |-bgcolor="#f9f9f9" | colspan="2" align="center" bgcolor="#ffffff" | [[Lêer:China Shanghai.svg|270px|Shanghai is beklemtoon op hierdie kaart]]<br /><br /> |- !colspan="2" bgcolor="DDDDDD" | Basiese inligting |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Oorsprong van die naam''': || 上 ''shàng'' – aan, op <br />海 ''hǎi'' – see <br />"aan die see" |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Afkorting''': || 申 ''Shēn'' |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Oppervlakte]]''': || 6&nbsp;341 [[vierkante kilometer|km²]] <small>(munisipaliteit)</small><br />14&nbsp;923 km² <small>(metro)</small><br />687 km² <small>(water)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Bevolking]]''' (2021): || 24&nbsp;890&nbsp;116 <small>(munisipaliteit)</small><br />41&nbsp;354&nbsp;149 <small>(metro)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Bevolkingsdigtheid]]''' ([[2021]]): || 3&nbsp;900/km² <small>(munisipaliteit)</small><br />2&nbsp;800/km² <small>(metro)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" | '''[[Bruto Binnelandse Produk|BBP]]''' (2021): <br />&nbsp;- per kapita || VS$680 miljard <small>(12de)</small> <br /> VS$27&nbsp;342 <small>(3de)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" | '''Stads[[blom]]''': || Yulan magnolia |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Hoogte bo seespieël]]''': || 4&nbsp;m (13 vt) |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Hoogste punt''' (Sheshan): || 118&nbsp;m (387 vt) |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Poskode]]''': || '''200'''000 – '''2021'''000 |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Areakode''': || +86/21 |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Nommerplaat-identifikasie''': || 沪A, B, D, E, F, G <br />沪C <small>(buite die stadsgebied)</small> |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Tydsone]]''': || [[UTC+08:00|UTC+8]] |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Webwerf]]''': || [http://www.shanghai.gov.cn/ www.shanghai.gov.cn] |- !colspan="2" bgcolor="DDDDDD" | Regering |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Administratiewe tipe''': || Munisipaliteit |-bgcolor="#f9f9f9" |'''[[Kommunistiese Party van China|KPC]] Shanghai-<br />komiteesekretaris''': || Li Qiang |-bgcolor="#f9f9f9" |'''Burgemeester''': || Gong Zheng |} '''Shanghai''' ([[Chinees]]: 上海;) is 'n megastad in die ooste van [[China]] en die grootste [[stad]] van die [[Volksrepubliek China]]. Shanghai is een van die [[munisipaliteit]]e van die Volksrepubliek China, wat gelykstaande is aan 'n provinsie in China se administratiewe struktuur. Die Shanghai-munisipaliteit grens aan die [[Jiangsu]]provinsie in die noorde en weste, [[Zhejiang]]provinsie in die weste en suide, en die [[Oos-Chinese See]] in die ooste. == Inleiding == Shanghai is 'n hoofvervoersentrum, met dosyne spoorlyne, paaie en hoofweë in alle rigtings. Shanghai vorm die finansiële en kommersiële sentrum van die [[Volksrepubliek China]]. Shanghai is ook een van die vier groot geskiedkundige hoofstede van China. Shanghai word beskryf as die "pronkstuk" van die bloeiende ekonomie van China. Met verskeie argitektoniese style soos [[Art Deco]] en ''shikumen'', is die stad bekend vir sy hoë geboue, museums en historiese geboue insluitend die City God Temple, Yu-tuin, die China Pavilion en geboue langs die Bund, wat die Oriental Pearl TV-toring insluit. Shanghai is ook bekend vir sy soetgebak, kenmerkende plaaslike taal (Shanghainees) en lewendige internasionale flair. As 'n belangrike internasionale stad is Shanghai die setel van die Nuwe Ontwikkelingsbank, 'n multilaterale ontwikkelingsbank gestig deur die [[BRICS]] state en die stad huisves meer as 70 buitelandse verteenwoordigers en talle nasionale en internasionale geleenthede elke jaar, soos die Shanghai Modeweek, die [[Chinese Grand Prix]] en ChinaJoy. Shanghai is die toeristestad met die hoogste verdienste in die wêreld,<ref name=":1">{{Cite web|last=Töre|first=Özgür|title=WTTC reveals the world's best performing tourism cities|url=https://ftnnews.com/other-news/35281-wttc-reveals-the-world-s-best-performing-tourism-cities|access-date=2021-08-07|website=ftnnews.com|language=en}}</ref> met die sewende meeste vyfster [[hotel]]le ter wêreld,<ref name=":2">{{Cite web|last=Nagraj|first=Aarti|date=2018-03-07|title=Revealed: World's top 10 cities with the most five-star hotels|url=https://gulfbusiness.com/revealed-worlds-top-10-cities-five-star-hotels/|access-date=2021-08-07|website=Gulf Business|language=en}}</ref> en die wêreld se derde hoogste gebou, die Shanghai-toring. == Geskiedenis == === 1553 tot 1900 === Voordat die stad Shanghai gestig is, was dit 'n dorpie Huating (華亭 鎮), deel van Songjiang, wat deur die Suzhou-prefektuur beheer is. Onder die [[Tang-dinastie]] het dit 'n onafhanklike prefektuur geword, wat sedert die [[Song-dinastie]] Shanghai genoem word. 'n Stadsmuur is in 1553 gebou, wat algemeen beskou word as die ontstaan van die stad Shanghai. Tydens die eerste [[Opiumoorlog]] in die vroeë [[19de eeu]] het Engelse troepe Shanghai oorgeneem. Toe die oorlog in 1842 met die Verdrag van Nanking beëindig is, is sommige hawestede vir internasionale handel geopen, insluitend die hawe van Shanghai. In 1850 het die Taiping-opstand begin en in 1853 is Shanghai beset deur 'n [[Triade (georganiseerde misdaad)|triade]] van rebelle wat hulself die Klein Swaard-genootskap genoem het. Die baie gevegte het die plattelandse gebiede rondom die stad vernietig, maar die buitelandse nedersettings is nie aangeval nie. Baie Chinese, vir wie dit voorheen verbode was om buitelandse nedersettings te betree, het hierheen gevlug. In 1854 is nuwe regulasies uitgereik wat meer grond aan die Chinese inwoners beskikbaar gestel het. In dieselfde jaar is ook die eerste jaarlikse vergadering van die stadsraad van Shanghai gehou om buitelandse nedersettings te bestuur. In 1863 het die Britse en Amerikaanse nedersettings saamgesmelt in die Internasionale Konsessie. Tussen 1850 en 1900 het die bevolking van die stad gegroei van ongeveer 250 000 tot ongeveer 650 000. Die Eerste Sino-Japannese Oorlog (1894–1895) vir mag in [[Korea]] is beëindig met die Verdrag van Shimonoseki. Met hierdie verdrag is China genoodsaak om Korea se onafhanklikheid te erken en sekere gebiede (insluitende [[Taiwan]]) aan [[Japan]] af te staan. Dit het ook die opkoms van Japan as 'n bykomende buitelandse mag in Shanghai beteken. Japan het die eerste fabrieke in Shanghai gebou en hierdie voorbeeld is vinnig gevolg deur die ander buitelandse magte wat teenwoordig was. Dit was die begin van die industrialisering van Shanghai. === 20ste eeu === Shanghai was nou die belangrikste finansiële stad in die [[Verre Ooste]]. Onder die heerskappy van die Republiek van China is die stad in 1927 'n "spesiale stad" verklaar en in 1930 tot 'n provinsie verhef. Op 28 Januarie 1932 het die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die voorval in Shanghai die stad gebombardeer in 'n poging om studentebetogings te onderdruk wat begin het as gevolg van die Manchuria-voorval en die daaropvolgende besetting van Manchuria. Shanghai is in 1937 deur Japan tydens die [[Slag van Sjanghai|Slag van Shanghai]] verower en bly onder Japannese besetting tot die oorgawe van Japan in 1945. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was Shanghai 'n streeksentrum vir vlugtelinge uit [[Europa]]. Teen daardie tyd was dit ook die enigste stad in die wêreld wat sonder voorwaardes vir [[Jode]] oop was. In die eerste dekades van die [[20ste eeu]] het die bevolking van die stad fenomenale groei getoon. Die bevolking was in 1900 ongeveer 650 000, maar in 1918 is die 1 miljoen punt reeds bereik. In 1940 het die bevolking ontplof tot 3,6 miljoen. Behuisingskonstruksie het nie tred gehou met hierdie groei nie, dus was die lewensomstandighede van die meerderheid van die bevolking ondraaglik. Op 27 Mei 1949 het Shanghai onder die beheer van die [[Kommunistiese Party van China]] gekom. Shanghai en [[Beijing]] was die enigste stede wat onafhanklik was in die Republiek van China, wat daardie onafhanklike status behou het. Ander stede het weer onder beheer van die plaaslike provinsies gekom. In die volgende dekade is die grense van die distrikte en provinsies in Shanghai gereeld aangepas. Ná 1949 het die meeste buitelandse maatskappye hul kantore na [[Hongkong]] verskuif weens die kommunistiese regering wat nou aan bewind gekom het. In die 1950's en 1960's het Shanghai 'n industriële sentrum en 'n linkse revolusionêre vesting geword. Ten spyte hiervan het Shanghai daarin geslaag om hoë produktiwiteit en sosiale stabiliteit gedurende hierdie tyd te handhaaf. Shanghai het in die geskiedenis van die [[Volksrepubliek China]] byna altyd die grootste bydrae tot staatsbelasting gemaak. In die vroeë 1980's het 70-80% van die nasionale belastinginkomste uit Shanghai gekom. Dit het egter verreikende gevolge vir die Shanghai-ekonomie gehad omdat die hoë belastinglas ten koste van kapitaalbou- en instandhoudings- en infrastruktuurbeleggings was. Grootskaalse hervormings is gedurende die 1980's in die suidelike provinsie [[Guangdong]] deurgevoer. As gevolg van China se hoë finansiële afhanklikheid van Shanghai, is hervormings in Shanghai eers na 1990 begin. Vir 'n lang tyd is Shanghai beskou as 'n intreepunt vir poste binne die sentrale regering van die Volksrepubliek China. In die 1990's is die "Shanghai-kliek" dikwels gebruik, waaronder die president van die Volksrepubliek China, [[Jiang Zemin]], en premier Zhu Rongji. Jiang en Zhu was beide burgemeesters en partysekretarisse van Shanghai in die laat-1980's. Sedert 1992 het Jiang Zemin begin met die hervorming van die Shanghai-belastingbeleid. Die skerp verminderde belastinglas het baie plaaslike en buitelandse maatskappye na die stad gelok en Shanghai 'n sterk ekonomiese sentrum in [[Oos-Asië]] gemaak. Sedertdien het die stad 'n ekonomiese groei van 9-15% per jaar gehandhaaf. In die konteks van stedelike uitbreiding is daar ook besluit om nege satellietstede in die One City, Nine Towns-projek te bou. {{wide image|View from World Financial Center, Shanghai Panorama.jpg|750px|<center>Uitsig op Puxi vanuit die Shanghai Finansiële Wêreldsentrum</center>}} {{Wide image|Shanghai - Skyline Sunset 0036.jpg|750px|<center>Sonsondergang oor die stadskim</center>}} == Demografie == {{Historical populations |align=right |type=China |percentages = pagr |1954<ref name="census">{{cite web |url=http://www.stats-sh.gov.cn/tjnj/nje11.htm?d1=2011tjnje/E0226.htm |title=Basic Statistics on National Population Census |publisher=Shanghai Bureau of Statistics |access-date=25 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501203925/http://www.stats-sh.gov.cn/tjnj/nje11.htm?d1=2011tjnje%2FE0226.htm |archive-date=1 May 2013 |url-status=dead }}</ref>|6204400 |1964<ref name="census" />|10816500 |1982<ref name="census" />|11859700 |1990<ref name="census" />|13341900 |2000<ref name="census" />|16407700 |2010<ref name="census" />|23019200 |2015<ref name="SHSTAT2018:2.1">{{cite web |url = http://tjj.sh.gov.cn/tjnj/nje18.htm?d1=2018tjnje/E0201.htm |title = 2.1 Total households, Population, Density of registered Population and life expectancy (1978～2017) |publisher = Shanghai Municipal Statistics Bureau |access-date = 1 September 2019 }}</ref>|24152700 |2016<ref name="SHSTAT2018:2.1" />|24197000 |2017<ref name="SHSTAT2018:2.1" />|24183300 |2018<ref name="SHECO2018">{{cite web |script-title = zh:2018年上海市国民经济和社会发展统计公报 |trans-title = Statistical Communiqué of Shanghai on the 2018 National Economic and Social Development |website = tjj.sh.gov.cn |publisher = Shanghai Municipal Statistics Bureau |date = 1 March 2019 |language = zh |access-date = 1 September 2019 |url = http://tjj.sh.gov.cn/html/sjfb/201903/1003219.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20190502183918/http://www.stats-sh.gov.cn/html/sjfb/201903/1003219.html |archive-date = 2 May 2019 |url-status = dead }}</ref>|24237800 |2019<ref name="SHECO2019" />|24281400 |footnote = Bevolkingsgrootte kan beïnvloed word deur veranderinge aan administratiewe afdelings. |}} Sedert 2019 het Shanghai 'n totale bevolking van 24 281 400, insluitend 14 504 300 (59.7%) hukou-houers (plaaslik geregistreer).<ref name="SHECO2019" /> volgens die 2010 nasionale sensus, woon 89,3% van Shanghai se bevolking in stedelike areas, en 10,7% woon in landelike areas.<ref>{{cite web |url=http://www.stats-sh.gov.cn/fxbg/201109/232747.html |script-title=zh:上海人口分布呈现城市化发展和郊区化安居态势 |publisher=Shanghai Statistics Bureau of Statistics |date=23 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926215836/https://www.stats-sh.gov.cn/fxbg/201109/232747.html |archive-date=26 September 2011}}</ref> Gebaseer op die bevolking van sy totale administratiewe gebied, is Shanghai die tweede grootste van die vier munisipaliteite van China, na [[Chongqing]], maar word oor die algemeen as die grootste Chinese stad beskou omdat die stedelike bevolking van Chongqing baie kleiner is.<ref name="chan_paper">{{cite journal |last = Chan |first = Kam Wing |title=Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications |journal=Eurasian Geography and Economics |year=2007 |volume=48 |issue=4 |pages=383–412 |url = http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |access-date=13 September 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130115173048/http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |archive-date=15 January 2013 |doi=10.2747/1538-7216.48.4.383|s2cid = 153676671 }} bl. 395</ref> Volgens [[OESO]], het Shanghai se [[metropolitaanse gebied]] 'n geskatte bevolking van 34 miljoen.<ref name="OECD">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2016/09/20/biggest-megacities-in-china.html|title=A tale of megacities: China's largest metropolises|last1=Justina|first1=Crabtree|date=20 September 2016|publisher=CNBC|access-date=8 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209044105/https://www.cnbc.com/2016/09/20/biggest-megacities-in-china.html|archive-date=9 December 2017}}</ref> Volgens Shanghai se Munisipale Statistiekburo is ongeveer 157&nbsp;900 inwoners in Shanghai buitelanders, insluitend 28&nbsp;900 [[Japannese]], 21&nbsp;900 [[Amerikaners]] en 20&nbsp;800 [[Koreane]].<ref name="SHSTAT2018:2.11">{{cite web|url = http://tjj.sh.gov.cn/tjnj/nje18.htm?d1=2018tjnje/E0211.htm|title = 2.11 Resident Foreigners in Shanghai in main years|website = stats-sh.gov.cn|publisher = Shanghai Municipal Statistics Bureau|access-date = 1 September 2019}}</ref> Die werklike aantal buitelandse burgers in die stad is waarskynlik veel hoër.<ref name=wpr>{{cite web |title = Shanghai Population 2015 – World Population Review |url = http://worldpopulationreview.com/world-cities/shanghai-population/ |website = worldpopulationreview.com |access-date = 23 November 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151124061733/http://worldpopulationreview.com/world-cities/shanghai-population/ |archive-date = 24 November 2015 |url-status=live |df = dmy-all}}</ref> Shanghai is ook 'n binnelandse immigrasiestad; 40,3% (9,8 miljoen) van die stad se inwoners is uit ander streke van China afkomstig.<ref name="SHECO2019" /> Shanghai-inwoners het 'n lewensverwagting van 83,6 jaar vir die stad se geregistreerde bevolking,<ref>{{Cite news|url=http://www.xinhuanet.com/2019-02/14/c_1124113873.htm|script-title=zh:上海户籍人口人均期望寿命83.63岁，女性超86岁|work=Xinhua News|language=zh-cn|date=14 February 2019|access-date=22 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822020543/http://www.xinhuanet.com/2019-02/14/c_1124113873.htm|archive-date=22 August 2019|url-status=live}}</ref> die hoogste lewensverwagting van alle stede op die vasteland van China. Dit het ook veroorsaak dat die stad veroudering van die bevolking ervaar het – in 2017 was 33,1% (4,8 miljoen) van die stad se geregistreerde bevolking 60 jaar of ouer.<ref name="SHSTAT2018:2.6">{{cite web|url = http://tjj.sh.gov.cn/tjnj/nje18.htm?d1=2018tjnje/E0206.htm|title = 2.6 Age structure of registered population in Districts (2017)|website = stats-sh.gov.cn|publisher = Shanghai Municipal Statistics Bureau|access-date = 1 September 2019}}</ref> In 2017 het die Chinese regering bevolkingsaanwasbeheer vir Shanghai geïmplementeer, wat gelei het tot 'n bevolkingsafname van 10&nbsp;000 mense teen die einde van die jaar.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/cities/2018/mar/19/plan-big-city-disease-populations-fall-beijing-shanghai|title=China's radical plan to limit the populations of Beijing and Shanghai|last=Roxburgh|first=Helen|date=19 Maart 2018|work=The Guardian|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409171520/https://www.theguardian.com/cities/2018/mar/19/plan-big-city-disease-populations-fall-beijing-shanghai|archive-date=9 April 2018|access-date=8 April 2022}}</ref> === Godsdiens === [[Lêer:Shanghai, China (Unsplash 8T9p4FDu590).jpg|duimnael|links|upright=0.7|Lugfoto van die goue pagode, Jing'an-tempel]] Weens sy kosmopolitiese geskiedenis het Shanghai 'n mengsel van godsdienstige erfenis; godsdienstige geboue en instellings is reg oor die stad versprei. Volgens 'n 2012-opname behoort slegs 13,1% van die stad se bevolking aan georganiseerde godsdienste, insluitend [[Boeddhisme|Boeddhiste]] met 10,4%, [[Protestantisme|Protestante]] met 1,9%, [[Katolieke]] met 0,7%, en ander gelowe met 0,1% terwyl die oorblywende 86,9% van die bevolking óf ateïste óf betrokke kan wees by die aanbidding van natuurgode en voorouers of volksgodsdienstige sektes.<ref name="CFPS2012">{{cite web |url=http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf |trans-title=China Family Panel Studies 2012 |script-title=zh:当代中国宗教状况报告——基于CFPS（2012）调查数据 |publisher=Chinese Academy of Social Sciences |page=13 |date=3 Maart 2014 |access-date=7 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140809051625/http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf |archive-date=9 Augustus 2014 |url-status=dead}}</ref> {{Pie chart |duimnael = left |caption = Religie in Shanghai (2012) |label1 = Chinese volksgodsdiens, of ateïs |value1 = 86.9 |color1 = #C00000 |label2 = [[Boeddhisme]] |value2 = 10.4 |color2 = Yellow |label3 = [[Protestantisme]] |value3 = 1.9 |color3 = DodgerBlue |label5 = [[Rooms-Katolieke Kerk]] |value5 = 0.7 |color5 = DarkOrchid |label6 = Ander |value6 = 0.1 |color6 = Chartreuse }} Boeddhisme, in sy Chinese variëteite, het 'n teenwoordigheid in Shanghai sedert die Drie Koninkryke-tydperk, waartydens die Longhua-tempel en die Jing'an-tempel gestig is.<ref name="Buddhism">{{cite web|url=http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zj-fojiao/|script-title=zh:上海市佛教概况|trans-title=An overview of Buddhism in Shanghai|date=29 September 2003|access-date=23 October 2019|work=Shanghai Ethnic and Religions|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023041825/http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zj-fojiao/|archive-date=23 October 2019|url-status=dead}}</ref> Nog 'n belangrike tempel is die Jade Buddha Temple, wat vernoem is na 'n groot standbeeld van Boeddha wat in die tempel uit jade gekerf is.<ref>{{cite web|url=http://www.shtong.gov.cn/Newsite/node2/node2245/node75195/node75200/node75234/node75246/userobject1ai90985.html|script-title=zh:第一节 玉佛寺|trans-title=Chapter One: Jade Buddha Temple|date=21 March 2007|access-date=23 October 2019|work=Office of Shanghai Chronicles|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023041827/http://www.shtong.gov.cn/Newsite/node2/node2245/node75195/node75200/node75234/node75246/userobject1ai90985.html|archive-date=23 October 2019|url-status=live}}</ref> Teen 2014 het Boeddhisme in Shanghai 114 tempels, 1&nbsp;182 geestelike personeel en 453&nbsp;300 geregistreerde volgelinge gehad.<ref name="Buddhism" /> Die godsdiens het ook sy eie kollege, die ''Shanghai Buddhist College'', en sy eie drukker, ''Shanghai Buddhological Press''.<ref>{{cite web|url=http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/sh-zongjiao/|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023041826/http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/sh-zongjiao/|url-status=dead|archive-date=23 October 2019|script-title=zh:上海宗教简介|trans-title=Brief introduction to the religions in Shanghai|date=25 December 2014|access-date=23 October 2019|work=Shanghai Ethnic and Religions|language=zh}}</ref> Katolisisme is in 1608 in Shanghai ingebring deur die Italiaanse sendeling Lazzaro Cattaneo.<ref>{{cite web|url=http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zj-tianzhu/|script-title=zh:上海天主教概况|trans-title=An overview of Catholicism in Shanghai|date=19 September 2003|access-date=24 October 2019|work=Shanghai Ethnic and Religions|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023041853/http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zj-tianzhu/|archive-date=23 October 2019|url-status=dead}}</ref> Die Apostoliese Vikariaat van Shanghai is in 1933 opgerig, en is verder verhef tot die Bisdom Shanghai in 1946.<ref>{{cite web|url=http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zjtz-jiaoqu/|script-title=zh:天主教上海教区|trans-title=Roman Catholic Diocese of Shanghai|date=19 September 2003|access-date=24 October 2019|work=Shanghai Ethnic and Religions|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024001012/http://mzzj.sh.gov.cn/mzw/zjtz-jiaoqu/|archive-date=24 October 2019|url-status=dead}}</ref> Belangrike Katolieke terreine sluit die St. Ignatius-katedraal in Xujiahui in—die grootste Katolieke kerk in die stad,<ref>{{cite web|url=http://www.xuhui.gov.cn/xhbm/bmyu/20180605/014_34a48e8b-6c0a-4ee5-9146-0987d47e7486.htm|script-title=zh:徐家汇天主教堂|trans-title=Xujiahui Catholic Church|date=6 Mei 2018|access-date=24 Oktober 2019|publisher=Xuhui District People's Government|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024001015/http://www.xuhui.gov.cn/xhbm/bmyu/20180605/014_34a48e8b-6c0a-4ee5-9146-0987d47e7486.htm|archive-date=24 Oktober 2019|url-status=dead}}</ref> die St. Francis Xavier-kerk, en die She Shan-basiliek.<ref>{{cite web|url=https://www.travelchinaguide.com/cityguides/shanghai/churches.htm|title=Famous Churches in Shanghai|access-date=24 Oktober 2019|work=Travel China Guide|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024001012/https://www.travelchinaguide.com/cityguides/shanghai/churches.htm|archive-date=24 Oktober 2019|url-status=live}}</ref> Ander vorme van Christenskap in Shanghai sluit in Oosters-Ortodokse minderhede en, sedert 1996, geregistreerde Christelike Protestantse kerke. Alhoewel dit tans 'n fraksie van die godsdienstige bevolking in Shanghai uitmaak, het Jode 'n invloedryke rol in die stad se geskiedenis gespeel. Nadat die Verdrag van Nanking die [[Eerste Opiumoorlog]] in 1842 beëindig het, is die stad oopgestel vir westerse bevolkings en handelaars het na Shanghai gereis vir sy ryk sakepotensiaal, insluitend baie prominente Joodse gesinne. Die Sassoons het groot rykdom in die opium- en tekstielbedrywe versamel en hul status versterk deur baie van die geboue te finansier wat ikonies in Shanghai se luglyn geword het, soos die Cathay Hotel in 1929.<ref>{{cite web |url=https://www.thejc.com/lifestyle/travel/holidays/the-jews-of-shanghai-china-1.494295 |title=The Jews of Shanghai |work=The JC |last=Parker |first=Rupert |date=15 Desember 2019 |access-date=30 Junie 2021 |archive-date= 6 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506125801/https://www.thejc.com/lifestyle/travel/holidays/the-jews-of-shanghai-china-1.494295 |url-status=dead }}</ref> Die Hardoons was nog 'n prominente Baghdadi Joodse familie wat hul besigheidsukses gebruik het om Shanghai in die 20ste eeu te definieer. Die hoof van die familie, Silas Hardoon, een van die rykste mense in die wêreld gedurende die 1800's, het Nanjingweg gefinansier, wat toe departementele winkels in die Internasionale Nedersetting gehuisves het, wat nou een van die besigste winkelsentrums ter wêreld is. === Taal === Die volkstaal wat in die stad gepraat word, is Shanghainees, 'n dialek van die Taihu Wu-subgroep van die [[Wu]]-taalfamilie. Dit is anders as die amptelike Chinese dialek, Standaard Chinees (Standaard Noord-Mandaryns), wat wedersyds onverstaanbaar is met Wu-Chinees.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Chinese-languages|title=Chinese languages|website=Encyclopædia Britannica|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220025100/https://www.britannica.com/topic/Chinese-languages|archive-date=20 February 2018}}</ref> Moderne Shanghainees is gebaseer op ander dialekte van Taihu Wu: Suzhounees, Ningbonees, en die plaaslike dialek van die Songjiang Prefektuur.<ref name="CZMShanghainese">{{cite web|url=http://wu-chinese.com/wu-chinese/SH100years.doc|script-title=zh:上海市区话语音一百多年来的演变|trans-title=Changes in the downtown Shanghainese pronunciations in the past one hundred years|page=1|last=Chen|first=Zhongmin|access-date=24 October 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820235310/http://wu-chinese.com/wu-chinese/SH100years.doc|archive-date=20 August 2011|url-status=live}}</ref> Voor sy uitbreiding was die taal wat in Shanghai gepraat is ondergeskik aan dié wat rondom Jiaxing en later [[Suzhou]] gepraat is,<ref name="CZMShanghainese" /> en was bekend as "die plaaslike taal", wat nou slegs in voorstede gebesig word.<ref>{{cite web|url=https://www.shobserver.com/news/detail?id=110722|script-title=zh:“上海闲话”和“本地闲话”为何差别这么大?|work=Shanghai Observer|last=You|first=Rujie|date=16 Oktober 2018|access-date=25 Oktober 2019}}</ref> In die laat 19de eeu, het middestad-Shanghainees ({{lang|zh-Hans|上海闲话}}) voorgekom, en het vinnige veranderinge ondergaan en Suzhounees vinnig vervang as die verkose dialek van die Yangtzerivier-delta streek. Destyds was die meeste van die stad se inwoners immigrante uit die twee aangrensende provinsies, Jiangsu and Zhejiang, dus was Shanghainees meestal 'n baster tussen Suidelike Jiangsu- en Ningbo-dialekte. Na 1949, het Putonghua (Standaard Mandaryn) ook 'n groot impak op Shanghainese gehad as gevolg van streng bevordering deur die regering.<ref name="CZMShanghainese" />Sedert die 1990's het baie migrante buite die Wu-sprekende streek na Shanghai gekom vir onderwys en werk. Hulle kon dikwels nie die plaaslike taal praat nie en gebruik daarom Putonghua as 'n [[lingua franca]]. Omdat Putonghua en Engels meer bevoordeel was, het Shanghainees begin afneem, en vlotheid onder jong sprekers het verswak. In onlangse jare was daar bewegings binne die stad om die plaaslike taal te bevorder en te beskerm teen vervaging.<ref>{{cite news|title=Is Shanghai's local dialect, and culture, in crisis?|author=Zat Liu|url=http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghaihua-crisis-680262|newspaper=CNN GO|date=20 Augustus 2010|access-date=5 Junie 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903072555/http://www.cnngo.com/shanghai/life/shanghaihua-crisis-680262|archive-date=3 September 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Stopping the local dialect becoming derelict|author=Jia Feishang|url=http://www.shanghaidaily.com/feature/art-and-culture/Stopping-the-local-dialect-becoming-derelict/shdaily.shtml|newspaper=Shanghai Daily|date=13 Mei 2011|access-date=11 Februarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212091106/http://www.shanghaidaily.com/feature/art-and-culture/Stopping-the-local-dialect-becoming-derelict/shdaily.shtml|archive-date=12 Februarie 2017|url-status=live}}</ref> == Ekonomie == [[Lêer:Shanghai Nights.jpg|duimnael|upright|Die Shanghai Citi Bank-gebou vertoon 'n ligpaneel wat lui "Ek is lief vir Shanghai."]] Shanghai word beskryf as die "pronkstuk" van die bloeiende ekonomie van China.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7373394.stm|title=Shanghai: China's capitalist showpiece|last=Hunt|first=Katie|date=21 Mei 2008|work=BBC News|access-date=7 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080806011156/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7373394.stm|archive-date=6 August 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/01/27/stories/2003012700170300.htm|title=Of Shanghai... and Suzhou|date=27 January 2003|newspaper=Business Line|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20050819054503/http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/01/27/stories/2003012700170300.htm|archive-date=19 August 2005}}</ref> Die stad is 'n globale sentrum vir finansies en innovasie,<ref>{{Cite web|url=https://www.zyen.com/media/documents/GFCI_26_Report_v1.0.pdf|title=The Global Financial Centres Index 26|date=September 2019|website=Z/Yen|pages=17|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003083940/https://www.zyen.com/media/documents/GFCI_26_Report_v1.0.pdf|archive-date=3 Oktober 2019|access-date=20 Oktober 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://technode.com/2017/03/07/shanghai-tops-next-global-innovation-hub-ranking|title=Shanghai tops next global innovation hub ranking|last=Yu|first=Sheila|date=7 Maart 2017|access-date=31 Augustus 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831070105/https://technode.com/2017/03/07/shanghai-tops-next-global-innovation-hub-ranking/|archive-date=31 August 2019|website=TechNode}}</ref> en 'n nasionale sentrum vir handel en vervoer,<ref>{{cite web|url=http://www.scio.gov.cn/ztk/dtzt/07/03/Document/485318/485318.htm|title=Dokument by www.scio.gov.cn|date=4 Desember 2009|access-date=4 September 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904090216/http://www.scio.gov.cn/ztk/dtzt/07/03/Document/485318/485318.htm|archive-date=4 September 2019|url-status=live}}</ref> met die wêreld se besigste houerhawe — die hawe van Shanghai.<ref>{{cite web|url=http://www.worldshipping.org/about-the-industry/global-trade/top-50-world-container-ports/|title=Top 50 World Container Ports|website=World Shipping Council|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704184751/http://www.worldshipping.org/about-the-industry/global-trade/top-50-world-container-ports|archive-date=4 Julie 2012|access-date=15 Oktober 2019}}</ref> Vanaf 2019 het Shanghai 'n BBP van CN¥3,82 triljoen (VS$539 miljard) gehad wat 3,85% van China se BBP uitmaak,<ref name="CHINAGDP2019">{{cite web|url=http://www.gov.cn/xinwen/2020-01/18/content_5470531.htm|script-title=zh:2019年我国GDP近百万亿元，增长6.1%|date=18 Januarie 2020|access-date=24 Maart 2020|website=gov.cn|publisher=Government of the People's Republic of China|language=zh-cn|archive-date=25 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325065023/http://www.gov.cn/xinwen/2020-01/18/content_5470531.htm|url-status=dead}}</ref> en 'n BBP per capita van CN¥157&nbsp;138 (VS$22&nbsp;186).<ref name="SHECO2019">{{Cite web|last=上海市统计局|date=2020-03-09|title=2019年上海市国民经济和社会发展统计公报|url=http://tjj.sh.gov.cn/tjgb/20200329/05f0f4abb2d448a69e4517f6a6448819.html|website=上海市统计局}}</ref> Vanaf 2020 was die ekonomie van Shanghai na raming $1 biljard (PPP), wat dit die mees produktiewe metrogebied van China maak en onder die top tien grootste metropolitaanse ekonomieë in die wêreld rangskik.<ref>{{Cite web|title=Global Wealth PPP Distribution: Who Are The Leaders Of The Global Economy? - Full Size|url=https://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html|access-date=2022-01-22|website=www.visualcapitalist.com}}</ref> Shanghai se ses grootste nywerhede — kleinhandel, finansies, IT, eiendom, masjienvervaardiging en motorvervaardiging — beslaan ongeveer die helfte van die stad se BBP.<ref>{{cite web|url =http://www.stats-sh.gov.cn/sjfb/201103/84307.html |script-title=zh:主要年份六大支柱产业增加值|publisher =Shanghai Municipal Statistics Bureau|language =zh|access-date =20 April 2012|url-status=dead|archive-url =https://web.archive.org/web/20140304223405/http://www.stats-sh.gov.cn/sjfb/201103/84307.html|archive-date =4 Maart 2014}}</ref> In 2021 was die gemiddelde jaarlikse besteebare inkomste van Shanghai se inwoners CN¥78 027 (VS$12 287) per capita, wat dit een van die rykste stede in China maak,<ref>{{Cite web|title=Zhejiang eclipsed only by Shanghai, Beijing in per capita disposable income|url=https://subsites.chinadaily.com.cn/ezhejiang/2022-01/21/c_700519.htm|access-date=2022-02-13|website=subsites.chinadaily.com.cn}}</ref> maar ook die duurste stad op die vasteland van China om in te woon volgens 'n 2017-studie deur die ''Economist Intelligence Unit''.<ref>[http://mobile.shanghaidaily.com/business/EIU-Chinese-cities-cost-less-to-live-in/shdaily.shtml EIU: Chinese cities cost less to live in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170322111115/http://mobile.shanghaidaily.com/business/EIU-Chinese-cities-cost-less-to-live-in/shdaily.shtml |date=22 Maart 2017}}, ''Shanghai Daily'', Ding Yining, 21 Maart 2017.</ref> In 2021 was Shanghai die duurste stad ter wêreld.<ref>{{Cite web|last=Williams|first=Ollie A.|title=Shanghai Is Now The Most Expensive City In The World|url=https://www.forbes.com/sites/oliverwilliams1/2021/04/09/shanghai-is-now-the-most-expensive-city-in-the-world/|access-date=2022-02-13|website=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=For the Rich, Living in Asia Is Costlier Than Anywhere Else|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-09/for-the-rich-living-in-asia-is-costlier-than-anywhere-else|access-date=2022-02-13|newspaper=Bloomberg.com|date=9 April 2021}}</ref> Shanghai is die 5de rykste stad in die wêreld, met 'n totale rykdom wat $1,8 biljard beloop,<ref>{{Cite web|last=Wealth|first=New World|title=The Wealthiest Cities in the World 2021|url=https://newworldwealth.com/reports/f/the-wealthiest-cities-in-the-world-2021|access-date=2022-01-22|website=New World Wealth|language=en|archive-date=2022-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122050955/https://newworldwealth.com/reports/f/the-wealthiest-cities-in-the-world-2021|url-status=dead}}</ref> en huisves die vyfde meeste miljardêrs volgens Forbes.<ref>{{Cite web |last=McEvoy |first=Jemima |title=Where The Richest Live: The Cities With The Most Billionaires 2022 |url=https://www.forbes.com/sites/jemimamcevoy/2022/04/05/where-the-richest-live-the-cities-with-the-most-billionaires-2022/ |access-date=2022-04-23 |website=Forbes |language=en}}</ref> Shanghai se nominale BBP sal na verwagting VS$1,3 biljard in 2035 bereik (eerste plek in China), wat dit een van die wêreld se Top 5 groot stede in terme van GRP maak volgens 'n studie deur ''Oxford Economics''.<ref>{{Cite web|title=These will be the most important cities by 2035|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/10/cities-in-2035/|access-date=2020-11-03|website=World Economic Forum|language=en}}</ref> === Finansies === [[Lêer:Pudong district roads traffic skyscrapers, Shanghai.JPG|duimnael|Die Shanghaise Effektebeurs is een van die grootste beurse ter wêreld.]] Shanghai is 'n globale finansiële sentrum, en beklee die eerste plek in die hele Asië en Oseanië-streek en derde wêreldwyd (na New York en Londen) in die 28ste uitgawe van die ''Global Financial Centres Index''.<ref name="GFCI2">{{Cite web|title=GFCI 28 Rank|url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-28-explore-data/gfci-28-rank/|access-date=27 September 2020|website=Long Finance}}</ref> Shanghai is ook 'n groot spil van die Chinese en globale tegnologie-industrie en die tuiste van 'n groot afskop-ekosisteem. Teen 2019 het die Shanghai Aandelebeurs 'n markkapitalisasie van VS$4,02 biljard gehad, wat dit die grootste aandelebeurs in China en die vierde grootste aandelebeurs ter wêreld maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/|title=Top 10 Largest Stock Exchanges In The World By Market Capitalization|last=Shukla|first=Vikas|date=19 February 2019|website=ValueWalk|language=en|access-date=20 October 2019}}</ref> In 2009 was die handelsvolume van ses sleutelkommoditeite (insluitend rubber, koper en sink) op die Shanghai-termynbeurs almal wêreldwyd eerste geplaas.<ref>{{cite web |url = http://english.cntv.cn/english/special/news/20110119/109180.shtml |title = The rise of Lujiazui Financial City in Shanghai |publisher = CCTV News – CNTV English |date=19 January 2011 |access-date=17 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118232503/http://english.cntv.cn/english/special/news/20110119/109180.shtml |archive-date=18 January 2012 |url-status=dead}}</ref> Teen die einde van 2017 het Shanghai 1&nbsp;491 finansiële instellings gehad, waarvan 251 buitelandse beleggings was.<ref name="hktdc.com">{{cite web|url=http://china-trade-research.hktdc.com/business-news/article/Fast-Facts/SHANGHAI-MUNICIPALITY/ff/en/1/1X000000/1X06BVOR.htm|title=Shanghai: Market Profile|date=29 Maart 2019|website=HKTDC Research|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020060040/http://china-trade-research.hktdc.com/business-news/article/Fast-Facts/SHANGHAI-MUNICIPALITY/ff/en/1/1X000000/1X06BVOR.htm|archive-date=20 Oktober 2019|access-date=20 Oktober 2019}}</ref> === Toerisme === [[Lêer:Shanghainanjingroadpic4.jpg|duimnael|links|Die Nanjing Voetgangerstraat het 'n rits hotelle in Shanghai]] Toerisme is 'n groot bedryf van Shanghai. In 2017 het die aantal binnelandse toeriste met 7,5% tot 318 miljoen toegeneem, terwyl die aantal oorsese toeriste met 2,2% tot 8,73 miljoen toegeneem het.<ref name="hktdc.com" /> In 2017 was Shanghai die toeristestad met die hoogste verdienste ter wêreld, wat na verwagting tot 2027 gehandhaaf sal word.<ref name=":1" /> Shanghai het 71 vyfsterhotelle, 61 viersterhotelle, 1&nbsp;758 reisagentskappe, 113 gegradeerde toeristeaantreklikhede en 34 rooi toeristeaantreklikhede in 2017 gehad.<ref name="SHECO2019" /> Die konferensie- en vergadersektor groei ook. Volgens die Internasionale Kongres- en Konvensievereniging het Shanghai 82 internasionale vergaderings in 2018 aangebied, 'n toename van 34% sedert 2017.<ref>{{cite web|title=2018 ICCA Statistics Report Country & City Rankings Public Abstract|url=http://www.iccaworld.org/dcps/doc.cfm?docid=2321|publisher=International Congress and Convention Association|page=28|date=June 2019|access-date=21 October 2019|archive-date=21 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021015554/https://www.iccaworld.org/dcps/doc.cfm?docid=2321|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=2017 ICCA Statistics Report Country & City Rankings Public Abstract|url=https://www.iccaworld.org/dcps/doc.cfm?docid=2241|publisher=International Congress and Convention Association|page=25|date=June 2018|access-date=21 October 2019|archive-date=29 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329021310/https://www.iccaworld.org/dcps/doc.cfm?docid=2241|url-status=dead}}</ref> === Vryhandelsone === Shanghai huisves die eerste vryhandelsone op die vasteland van China[162] en beslaan 'n gebied van 240,22 km² met die integrasie van vier bestaande gebonde sones—Waigaoqiao Free Trade Zone, Waigaoqiao Free Trade Logistics Park, Yangshan Free Trade Port Area, en Pudong Airport Comprehensive Free Trade Zone.[164][165] Verskeie voorkeurbeleide is geïmplementeer om buitelandse beleggings in verskeie nywerhede na die sone te lok. Omdat die sone nie tegnies as Chinese gebied vir belastingdoeleindes beskou word nie, is kommoditeite wat die sone binnekom vrygestel van belasting en doeaneklaring.[166] === Vervaardiging === [[Lêer:F-22P PNS Zulfiquar.JPG|duimnael|links|'n Fregat van die Pakistanse Vloot, gebou deur Hudong–Zhonghua.]] As een van die belangrikste industriële sentrums van China, speel Shanghai 'n sleutelrol in huishoudelike vervaardiging en swaar nywerhede. Verskeie nywerheidsones—insluitend Shanghai Hongqiao Ekonomiese en Tegnologiese Ontwikkelingsone, Jinqiao Ekonomiese Uitvoerverwerkingsone, Minhang Ekonomiese en Tegnologiese Ontwikkelingsone, en Shanghai Caohejing Hoëtegnologieontwikkelingsone—is ruggrate van Shanghai se sekondêre sektor. Shanghai is die tuiste van China se grootste staalvervaardiger Baosteel Group, China se grootste skeepsboubasis Hudong-Zhonghua Shipbuilding Group, en een van China se oudste skeepsbouers, die Jiangnan Shipyard.<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/bw/2009-11/30/content_9074353.htm |title=Shipping industry woes |work=China Daily |date=30 November 2009 |access-date=17 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606062813/http://www.chinadaily.com.cn/bw/2009-11/30/content_9074353.htm |archive-date=6 June 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.peopledaily.com.cn/200104/10/eng20010410_67333.html |title=China's Largest Shipbuilding Industry Based in Shanghai |work=People's Daily |date=10 April 2001 |access-date=15 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116115328/http://english.peopledaily.com.cn/200104/10/eng20010410_67333.html |archive-date=16 January 2014 |url-status=live}}</ref> Motorvervaardiging is nog 'n belangrike bedryf. Die Shanghai-gebaseerde SAIC Motor is een van die drie grootste motormaatskappye in China, en het strategiese vennootskappe met [[Volkswagen]] en [[General Motors]].<ref>{{cite web |url=http://www.saicgroup.com/English/sqjt/gsjs/index.shtml |script-title=zh:上海汽车工业（集团）总公司&#124;上汽集团 |publisher=Saicgroup |date=18 August 2009 |access-date=17 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529020940/https://www.saicgroup.com/English/sqjt/gsjs/index.shtml |archive-date=29 May 2011}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Sprawling Shanghai 2016-07-20.jpg|duimnael|links|Die stedelike gebied van Shanghai in 2016, saam met sy grootste eilande. Van noordwes na suidoos: Chongming, Changxing, Hengsha, en die Jiuduansha banke van Pudong. Die Yangtze se natuurlike sedimentafvoer kan gesien word.]] [[Lêer:Urban-Rural Population and Land Area Estimates, v2, 2010 Shanghai, China (13874137394).jpg|duimnael|links|Bevolkingsdigtheid en laagliggende kussones in die Shanghai-gebied. Shanghai is veral kwesbaar vir [[seevlakstyging]].]] Shanghai is aan die [[Yangtze]]-riviermond van China se ooskus geleë, met die Yangtze-rivier in die noorde en Hangzhou-baai in die suide, en die [[Oos-Chinese See]] aan die ooste. Die land is gevorm deur die Yangtze se natuurlike afsettings en moderne grondherwinningsprojekte. As gevolg hiervan het dit sanderige grond, en wolkekrabbers moet met diep betonstapels gebou word om te verhoed dat dit in die sagte grond wegsak.<ref name="SHChroniclesEnvir">{{cite web |script-title = zh:上海通志 第二卷 自然环境 |trans-title = General History of Shanghai – Volume 2. Natural environment |publisher = Office of Shanghai Chronicles |url = http://www.shtong.gov.cn/dfz_web/DFZ/PianInfo?idnode=4563&tableName=userobject1a&id=-1 |date = 4 July 2008 |access-date = 5 October 2019 |language = zh |archive-url = https://web.archive.org/web/20181025041948/http://www.shtong.gov.cn/dfz_web/DFZ/PianInfo?idnode=4563&tableName=userobject1a&id=-1 |archive-date = 25 October 2018 |url-status = live }}</ref> Shanghai is op 'n alluviale vlakte geleë. As gevolg daarvan is die oorgrote meerderheid van sy 6&nbsp;340,5&nbsp;km² grondgebied plat, met 'n gemiddelde hoogte van 4&nbsp;m.<ref name="topo">{{cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36485.html|title=Topographic Features|work=Basic Facts|publisher=Shanghai Municipal People's Government|access-date=19 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003033931/http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36485.html|archive-date=3 Oktober 2011|url-status=live}}</ref> Getyvlak-ekosisteme bestaan rondom die riviermonding, maar hulle is lank gelede reeds vir landboudoeleindes herwin.<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1890/130260}}</ref> Die stad se paar heuwels, soos Sheshan-heuwel, lê in die suidweste, en sy hoogste punt is die piek van Dajinshan-eiland (103&nbsp;m) in Hangzhou-baai.<ref name="topo" /> Shanghai het baie riviere, kanale, strome en mere, en dit is bekend vir sy ryk waterbronne as deel van die Tai-meer [[opvanggebied]].<ref name="waterresources">{{cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36486.html|title=Water Resources|work=Basic Facts|publisher=Shanghai Municipal People's Government|access-date=19 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003033713/http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node23919/node24059/node24061/userobject22ai36486.html|archive-date=3 Oktober 2011|url-status=live}}</ref> == Klimaat == Shanghai het 'n vogtige subtropiese klimaat ([[Köppen-klimaatklassifikasie|Cfa]]), met 'n gemiddelde jaarlikse temperatuur van 15,8 °C vir stedelike distrikte en 15,2–15,7 °C vir voorstede.<ref name="SHChroniclesEnvir" /> Die stad beleef vier afsonderlike seisoene. Winters is gematig tot koud en klam—noordwestewinde uit [[Siberië]] kan veroorsaak dat nagtemperature tot onder vriespunt daal. Elke jaar is daar gemiddeld 6,2 dae met sneeuval en 2,8 dae met sneeubedekking.<ref name="SHChroniclesEnvir" /> Somers is warm en vogtig, en af en toe reënbuie of donderstorms kan verwag word. Gemiddeld oorskry 8,7 dae jaarliks 35 °C. In die somer en die begin van die herfs is die stad vatbaar vir [[tifoon|tifone]].<ref name="wiphatelegraph">{{cite news|title= 1.6m flee Shanghai typhoon|url= https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/09/19/wtyphoon119.xml|work = The Daily Telegraph|location= UK|date= 19 September 2008|access-date = 20 March 2008|first= Richard |last= Spencer|archive-url= https://web.archive.org/web/20071013183032/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F19%2Fwtyphoon119.xml|archive-date = 13 Oktober 2007|url-status= dead}}</ref> Die aangenaamste seisoene is oor die algemeen lente, hoewel wisselvallig en dikwels reënerig, en herfs, wat gewoonlik sonnig en droog is. Met die maandelikse persentasie moontlike sonskyn wat wissel van 34% in Maart tot 54% in Augustus, ontvang die stad jaarliks 1&nbsp;895&nbsp;ure helder sonskyn. Uiterste waardes sedert 1951 het gewissel van -10,1 °C op 31 Januarie 1977 tot 40,9 °C op 21 Julie 2017 by 'n weerstasie in Xujiahui.<ref>{{cite web |url=http://cdc.cma.gov.cn/dataSetLogger.do?changeFlag=dataLogger |title=Archived copy |access-date=18 Februarie 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130318113757/http://cdc.cma.gov.cn/dataSetLogger.do?changeFlag=dataLogger |archive-date=18 Maart 2013}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.mherrera.org/temp.htm|title = Extreme Temperatures Around the World|access-date = 1 Desember 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20140804202145/http://www.mherrera.org/temp.htm|archive-date = 4 Augustus 2014|url-status=live}}</ref> == Onderwys en navorsing == [[Lêer:Xuhui Liberary Scene 01.jpg|duimnael|links|160px|Shanghai Jiao Tong Universiteit se biblioteek]] Shanghai is 'n internasionale sentrum van navorsing en ontwikkeling en is 5de in die hele Asië- en 2de in die Oseanië-streek (na Beijing) volgens wetenskaplike navorsingsuitsette, soos nagespeur deur die Natuurindeks.<ref name=":3">{{cite journal |date=2020-09-19 |title = Nature Index's top five science cities, by the numbers |journal=Nature |language=en |volume=585 |issue=7826 |pages = S50–S51 |doi = 10.1038/d41586-020-02576-y |pmid=32951017 |bibcode = 2020Natur.585S..50. |doi-access=free }}</ref> Dit is ook 'n belangrike sentrum van hoër onderwys in China. Teen die einde van 2019 het Shanghai 64 universiteite en kolleges, 929 sekondêre skole, 698 laerskole en 31 spesiale skole gehad. 'n Aantal van China se mees gesogte universiteite wat op die wêreldwye universiteitsranglys verskyn, is in Shanghai geleë. Shanghai is 'n setel van twee lede (Fudan Universiteit en Shanghai Jiao Tong Universiteit) van die C9-liga, 'n alliansie van elite Chinese universiteite wat omvattende en toonaangewende onderwys bied,<ref>{{cite web |date=2011-02-17 |title = Eastern stars: Universities of China's C9 League excel in select fields |url = https://www.timeshighereducation.com/news/eastern-stars-universities-of-chinas-c9-league-excel-in-select-fields/415193.article |access-date=2021-02-25 |website=Times Higher Education |language=en }}</ref> en hierdie twee universiteite is gerangskik in die wêreldwye top 100 navorsing omvattende universiteite volgens die mees invloedryke universiteitsranglys in die wêreld soos QS Rankings, Shanghai Rankings, en Times Higher Education Rankings.<ref>{{cite web |date=2020-10-29 |title = Best universities in Shanghai |url = https://www.timeshighereducation.com/student/best-universities/best-universities-shanghai |access-date=2021-02-26|website=Student }}</ref><ref>{{cite web |title = World University Rankings – 2020 {{!}} China Universities in Top 1000 universities {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2020 {{!}} Shanghai Ranking – 2020 |url = http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2020/China.html |access-date = 2021-02-26 |website = Shanghairanking.com |archive-date = 2021-04-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210415020645/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2020/China.html |url-status = dead }}</ref> Die ander twee lede van die "Projek 985", Tongji Universiteit en East China Normal University, is ook gebaseer in Shanghai en internasionaal; hulle word beskou as van die mees gerespekteerde Chinese universiteite deur die Times Higher Education World Reputation Rankings waar hulle wêreldwyd 150-175ste gerangskik het.<ref>{{cite web |date=2021-10-25 |title = World Reputation Rankings |url = https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2021/reputation-ranking |access-date=2021-10-29 |website = Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref> In Shanghai bestaan daar nege jaar van gratis verpligte onderwys – insluitend vyf jaar primêre onderwys en vier jaar junior sekondêre onderwys, met 'n bruto inskrywingsverhouding van meer as 99,9%. Die stad se verpligte onderwysstelsel is van die beste ter wêreld: in 2009 en 2012 het 15-jarige studente van Shanghai die eerste plek ingeneem in alle vakke (wiskunde, lees en wetenskap) in die Program vir Internasionale Studente-assessering, 'n wêreldwye studie van akademiese prestasie uitgevoer deur die [[OESO]].<ref>{{cite news |last=Dillon |first=Sam |url = https://www.nytimes.com/2010/12/07/education/07education.html |title=In PISA Test, Top Scores From Shanghai Stun Experts |newspaper=The New York Times |date=7 Desember 2010 |access-date=17 Mei 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110512225939/http://www.nytimes.com/2010/12/07/education/07education.html |archive-date=12 Mei 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-14812822 |title=How China is winning the school race |publisher=BBC |date=11 Oktober 2011 |access-date=21 July 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181102134543/https://www.bbc.co.uk/news/business-14812822 |archive-date=2 November 2018 |url-status=live }}</ref> Die opeenvolgende driejaar- senior sekondêre onderwys word hoog aangeslaan, en gebruik die Senior Hoërskool-toelatingseksamen (Zhongkao) as 'n keuringsproses, met 'n bruto inskrywingsverhouding van 98%.<ref>{{cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/download/gongkai/hff1661.pdf|script-title=zh:上海市教育改革和发展“十三五暠规划|page=7|date=16 August 2016|publisher=Shanghai Municipal Government|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918070130/http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/download/gongkai/hff1661.pdf|archive-date=18 September 2017|access-date=2019-10-26|language=zh}}</ref> == Kultuur == [[Lêer:China Pavilion of Expo 2010.jpg|duimnael|links|Die China Kunsmuseum in Pudong]] Die kultuur van Shanghai is gevorm deur 'n kombinasie van die nabygeleë Wuyue-kultuur en die "Oos ontmoet Wes" Haipai-kultuur. Wuyue-kultuur se invloed word gemanifesteer in die Shanghainese taal — wat dialektiese elemente van nabygeleë Jiaxing, Suzhou en Ningbo bevat—en Shanghai-kookkuns, wat deur Jiangsu- en Zhejiang-kookkuns beïnvloed is.<ref>{{cite web|url=https://archive.shine.cn/feature/art-and-culture/The-key-ingredients-of-Shanghai-culture/shdaily.shtml|title=The key ingredients of Shanghai culture|work=Shanghai Daily|date=2 Junie 2018|access-date=16 Februarie 2020}}</ref> Haipai-kultuur het ontstaan nadat Shanghai 'n welvarende hawe in die vroeë 20ste eeu geword het, met talle buitelanders van Europa, Amerika, Japan en Indië wat hul intrek in die stad geneem het.<ref>{{cite web|url=https://www.topchinatravel.com/shanghai/shanghai-style-culture.htm|title=Shanghai-style Culture|publisher=Top China Travel|access-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022084025/https://www.topchinatravel.com/shanghai/shanghai-style-culture.htm|archive-date=22 October 2019|url-status=live}}</ref> Die kultuur versmelt elemente van Westerse kulture met die plaaslike Wuyue-kultuur, en die invloed daarvan strek tot die stad se literatuur, mode, argitektuur, musiek en kookkuns.<ref name="The Culture of Shanghai. Beijing">{{cite web|last1=Xu|first1=S.L|title=The Culture of Shanghai. Beijing|url=http://www.chinaculture.org/gb/en/2006-08/28/content_85051_2.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216011720/http://www.chinaculture.org/gb/en/2006-08/28/content_85051_2.htm|archive-date=16 December 2012}}</ref> Die term Haipai – wat oorspronklik na 'n skilderskool in Shanghai verwys – is in 1920 deur 'n groep Beijing-skrywers geskep om sommige Shanghai-geleerdes te kritiseer omdat hulle kapitalisme en Westerse kultuur bewonder het.<ref>{{cite book|last1=Yu |first1=Jianhua (俞剑华) |script-title=zh:中国绘画史（下册）|date=1937|publisher=The Commercial Press |location=Shanghai |page=196}}</ref> In die vroeë 21ste eeu is Shanghai erken as 'n nuwe invloed en inspirasie vir [[kuberpunk]]kultuur.<ref>Sahr Johnny, "Cybercity – Sahr Johnny's Shanghai Dream" ''That's Shanghai'', Oktober 2005; quoted online by [http://www.xyberia.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114081636/http://www.xyberia.com/|date=14 Januarie 2012}}</ref> Futuristiese strukture, soos die Oriental Pearl-toring en die neonverligte Yan'an verhewe pad, is voorbeelde wat Shanghai se kuberpunk-beeld ’n hupstoot gegee het. === Museums === Kulturele aktiwiteite in Shanghai het aansienlike groei beleef sedert 2013, met verskeie nuwe museums wat in die stad geopen is.<ref>{{cite web|url=http://www.smartshanghai.com/articles/arts/3-new-museums-to-look-out-for-in-2018|title=3 New Museums to Look Out for in 2018|access-date=15 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116004339/http://www.smartshanghai.com/articles/arts/3-new-museums-to-look-out-for-in-2018|archive-date=16 Januarie 2018|url-status=live}}</ref> Dit is deels te danke aan die stad se 2018-ontwikkelingsplanne, wat daarop gemik is om van Shanghai "'n uitstekende globale stad" te maak.<ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/shanghai-releases-blueprint-for-becoming-global-cosmopolis-by-2035|title=Shanghai releases blueprint for becoming global cosmopolis by 2035|last=hermesauto|newspaper=The Straits Times|date=5 Januarie 2018|access-date=15 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115191835/http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/shanghai-releases-blueprint-for-becoming-global-cosmopolis-by-2035|archive-date=15 Januarie 2018|url-status=live}}</ref> Die Shanghai Museum het een van die grootste versamelings van Chinese artefakte in die wêreld, insluitend 'n groot versameling van antieke Chinese brons en keramiek.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/travel/story/20111214-free-art-in-shanghai|title=Free Art in Shanghai|work=BBC|date=18 Desember 2011|access-date=6 Augustus 2020}}</ref> Die China Kunsmuseum, geleë in die voormalige China Pavilion van Expo 2010, is een van die grootste museums in Asië en vertoon 'n geanimeerde replika van die 12de eeuse skildery Langs die Rivier tydens die Qingming-fees.<ref>{{cite web|url=https://www.travelchinaguide.com/attraction/shanghai/art-museum.htm|title=China Art Museum|work=Travel China Guide|access-date=6 Augustus 2020}}</ref> Die Shanghai Natuurhistoriese Museum en die Shanghai Wetenskap- en Tegnologiemuseum is noemenswaardige natuurgeskiedenis- en wetenskapmuseums. === Kookkuns === {{Hoofartikel|Shanghai-kookkuns}} [[Lêer:Shanghai-style borscht at Deda Western Restaurant (20191114173345).jpg|duimnael|Tamatiepasta vervang beet in Shanghai-styl borsjt.]] Benbang-kookkuns (本帮菜)<ref name="kankanews">{{cite web|url=http://shanghai.kankanews.com/c/2014-05-04/0014691475.shtml|script-title=zh:看懂上海：上海本帮菜|script-work=zh:看看新闻 |language=zh-cn |date=4 Mei 2014 |access-date=31 Augustus 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704135853/http://shanghai.kankanews.com/c/2014-05-04/0014691475.shtml|archive-date=4 Julie 2014|url-status=dead}}</ref> het in die 1600's ontstaan, met invloede van omliggende provinsies. Dit beklemtoon die gebruik van speserye terwyl die oorspronklike geure van die rou bestanddele behoue bly. [[Suiker]] is 'n belangrike bestanddeel in Benbang-kookkuns, veral wanneer dit in kombinasie met sojasous gebruik word. Kenmerkende geregte van Benbang-kookkuns sluit in Xiaolongbao, rooi gebraaide varklies, en Shanghai harige krap.<ref>{{cite web|url=https://theculturetrip.com/asia/china/articles/a-brief-intro-to-shanghai-hu-cuisine|title=A Brief Intro to Shanghai "Hu" Cuisine|website=theculturetrip.com|date=21 Desember 2017|access-date=28 Augustus 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828111530/https://theculturetrip.com/asia/china/articles/a-brief-intro-to-shanghai-hu-cuisine/|archive-date=28 Augustus 2019|url-status=live}}</ref> Haipai-kookkuns, aan die ander kant, is 'n Westers-beïnvloede kookstyl wat in Shanghai ontstaan het. Dit het elemente van Franse, Britse, Russiese, Duitse en Italiaanse kookkuns geabsorbeer en dit aangepas om by die plaaslike smaak te pas volgens die kenmerke van inheemse bestanddele.<ref>{{cite book |last1=Pan |first1=Junxiang |last2=Duan |first2=Lian |script-title=zh:话说沪商 |url=https://books.google.com/books?id=Ocpibm_gSMYC |year=2007 |publisher=中华工商联合出版社|isbn=9787801934925 |page=136 }}</ref> Bekende geregte van Haipai-kookkuns sluit in Shanghai-styl [[borsjt]] (罗宋汤, "Russiese sop"), bros varkkotelette en Shanghai-slaai.<ref>{{cite web |script-title=zh:上海故事“吃西菜到红房子”：海派西餐那些事 |url = https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_2647089 |work = The Paper |date = 19 November 2018 |access-date = 18 Februarie 2020 |language = zh}}</ref> Beide die Benbang- en Haipai-kookkunste berei 'n verskeidenheid [[seekos]], insluitend [[varswatervis]], [[garnaal|garnale]] en [[krap]]pe.<ref>{{cite web |title=Shanghai Food |url = https://www.travelchinaguide.com/cityguides/shanghai/dining/more.htm |work = Travel China Guide |access-date = 6 Augustus 2020 |language = zh}}</ref> === Kuns === [[Lêer:Renxiong wan04s.jpg|duimnael|links|160px|''No. 4 of a Hundred Thousand Scenes'' deur Ren Xiong, 'n pionier van die Shanghai Chinese Kunsskool, c. 1850]] Die Songjiang-skool, wat die Huating-skool bevat wat deur Gu Zhengyi gestig is,<ref>{{cite news |script-title=zh:松江画派：价格与地位不符 |author = 崔庆国 |url = https://news.artron.net/20090409/n74083.html |date = 9 April 2009 |access-date = 5 September 2019 |script-newspaper=zh:《鉴宝》 |language = zh-Hans |archive-url = https://web.archive.org/web/20190904234817/https://news.artron.net/20090409/n74083.html |archive-date = 4 September 2019 |url-status = live }}</ref> was 'n klein skilderskool in Shanghai tydens die Ming- en Qing-dinastieë.<ref>{{cite web |script-title=zh:上海通志>>第三十八卷文化艺术（上）>>第六章美术、书法、摄影>>节 |publisher = Office of Shanghai Chronicles |url = http://www.shtong.gov.cn/newsite/node2/node2247/node4596/node79720/node79730/userobject1ai102937.html |access-date = 20 April 2012 |language = zh |archive-url = https://web.archive.org/web/20150927072850/http://www.shtong.gov.cn/Newsite/node2/node2247/node4596/node79720/node79730/userobject1ai102937.html |archive-date = 27 September 2015 |url-status = live }}</ref> Dit was verteenwoordig deur Dong Qichang.<ref>{{cite web |script-title = zh:《上海地方志》>>1989年第五期>>"松江画派"源流 |publisher = Office of Shanghai Chronicles |url = http://www.shtong.gov.cn/newsite/node2/node70393/node70403/node72565/node72684/userobject1ai82593.html |access-date = 20 April 2012 |language = zh |archive-date = 15 April 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190415050950/http://www.shtong.gov.cn/newsite/node2/node70393/node70403/node72565/node72684/userobject1ai82593.html |url-status = dead }}</ref> Die skool is beskou as 'n uitbreiding van die Wu-skool in Suzhou, die destydse kulturele sentrum van die Jiangnan-streek.<ref>{{cite web |script-title = zh:董其昌與松江畫派 |author = 單國霖 |url = http://www.mam.gov.mo/MAM_WS/ShowFile.ashx?p=mam2013/pdf_theses/635645338411647.pdf |date = Mei 2005 |access-date = 5 September 2019 |website = mam.gov.mo |language = zh |archive-date = 4 September 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190904234819/http://www.mam.gov.mo/MAM_WS/ShowFile.ashx?p=mam2013/pdf_theses/635645338411647.pdf |url-status = dead }}</ref> In die middel van die 19de eeu het die Shanghai-skoolbeweging begin, wat minder gefokus het op die simboliek wat deur die Literati-styl beklemtoon word, maar meer op die visuele inhoud van skilder deur die gebruik van helder kleure. Sekulêre voorwerpe soos blomme en voëls is dikwels as temas gekies.<ref>{{cite web |script-title=zh:海上画派的艺术特点及对后世的影响 |url = http://www.sohu.com/a/302172277_741281 |date = 18 March 2019 |access-date = 5 September 2019 |website = sohu.com |language = zh |archive-url = https://web.archive.org/web/20190905042208/http://www.sohu.com/a/302172277_741281 |archive-date = 5 September 2019 |url-status = live }}</ref> ==== Chinese opera ==== Tradisionele Chinese opera (Xiqu) het in die laat 19de eeu 'n gewilde bron van openbare vermaak geword. In die vroeë 20ste eeu het monoloog en burleske in Shanghainese verskyn, wat elemente uit tradisionele dramas absorbeer. Die "Great World" het in 1912 geopen en was destyds 'n belangrike verhoog.<ref>{{cite web|script-title=zh:王无能 |script-work=zh:易文网|date=30 November 2006|url=http://www.ewen.cc/earbook/bkview.asp?bkid=124380&cid=366136|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112080014/http://www.ewen.cc/earbook/bkview.asp?bkid=124380&cid=366136|url-status=dead|archive-date=12 January 2012|access-date =20 April 2012}}</ref> In die 1920's het Pingtan van Suzhou na Shanghai uitgebrei.<ref>{{cite web|script-title=zh:历史上的今天 3月2日|script-work=zh:中国网|url=http://www.china.com.cn/aboutchina/data/lssdjt/2009-02/25/content_17334020.htm|access-date=20 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422114201/http://www.china.com.cn/aboutchina/data/lssdjt/2009-02/25/content_17334020.htm|archive-date=22 April 2012|url-status=live}}</ref> Pingtan-kuns het vinnig ontwikkel tot 103 programme elke dag teen die 1930's as gevolg van die oorvloed kommersiële radiostasies in die stad. Ongeveer dieselfde tyd het 'n Shanghai-styl van die Beijing Opera gevorm. Onder leiding van Zhou Xinfang en Gai Jiaotian het dit baie Xiqu-meesters, soos Mei Lanfang, na die stad gelok.<ref>{{cite web|script-title=zh:梅兰芳的几次出国演出(附图) |publisher=上海档案信息网 |date=27 Februarie 2008|url=http://www.archives.sh.cn/docs/200802/d_158621.html |access-date=20 April 2012|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109120331/http://www.archives.sh.cn/docs/200802/d_158621.html |archive-date=9 November 2011}}</ref> ==== Drama en filmbedryf ==== Drama het in die laat-[[19de eeu]] in sendingskole in Shanghai verskyn. Destyds is dit hoofsaaklik in Engels opgevoer. ''Scandals in Officialdom'', opgevoer in 1899, was een van die vroegste opgeneemde toneelstukke.<ref>{{cite web|script-title=zh:剧变沧桑：第1集 舞台西洋风 |script-website=zh:文明网 |date=21 Februarie 2009 |url=http://www.godpp.gov.cn/wmzh/2008-02/21/content_12509540_2.htm |access-date=20 April 2012|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211044131/http://www.godpp.gov.cn/wmzh/2008-02/21/content_12509540_2.htm |archive-date=11 Februarie 2017}}</ref> In 1907 is ''Life Among the Lowly'' (黑奴吁天录) in die Lyceum-teater opgevoer.<ref>{{cite web |script-title=zh:话剧百年 "兰心"之韵 |script-work=zh:城市经济导报 | date = 11 Maart 2001| url = http://www.ceeh.com.cn/html/news/2007/07/02/200707020235280_0.html | access-date = 17 Oktober 2011 | language = zh | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304134944/http://www.ceeh.com.cn/html/news/2007/07/02/200707020235280_0.html | archive-date = 4 Maart 2016}}</ref> Ná die Nuwe Kultuurbeweging het drama ’n gewilde manier geword vir studente en intellektuele om hul menings uit te druk. Die stad het verskeie groot institute van teateropleiding, insluitend die Shanghai Konservatorium vir Musiek, die Shanghai Dramatiese Kunstesentrum, die Shanghai Operahuis en die Shanghai Teaterakademie. Bekende teaters in Shanghai sluit die Shanghai Grand Theatre, die Oosterse Kunssentrum en die People's Theatre in. Shanghai word beskou as die geboorteplek van die Chinese [[rolprent|filmbedryf]].<ref>{{cite web|url=http://www.timeoutshanghai.com/venue/Around_Town-Museums-_Books__Films-Cinemas/12827/Shanghai-Film-Museum.html|title=Shanghai Film Museum|first=SEEC Media|last=Group|work=timeoutshanghai.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602191309/https://www.timeoutshanghai.com/venue/Around_Town-Museums-_Books__Films-Cinemas/12827/Shanghai-Film-Museum.html|archive-date=2 Junie 2016}}</ref> China se eerste kortfilm, ''The Difficult Couple'' (1913), en die land se eerste fiktiewe speelfilm, ''An Orphan Rescues His Grandfather'' (1923)<ref>{{cite web|date=4 April 2020|script-title=zh:中國電影史｜孤兒救祖記|url=https://vitomag.com/history/fw7zt9.html|script-work=zh:繪琳美育|access-date=19 April 2020|language=zh|archive-date=16 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516170423/https://vitomag.com/history/fw7zt9.html|url-status=dead}}</ref> is albei in Shanghai vervaardig. Shanghai se filmbedryf het gedurende die vroeë 1930's gegroei en verskeie sterre opgelewer. === Mode === Sedert 2001 het Shanghai twee keer elke jaar in April en Oktober sy eie [[modeweek]] genaamd ''Shanghai Fashion Week'' gehou. Die hooflokaal is in Fuxing Park, en die openings- en sluitingseremonies word in die Shanghai Modesentrum gehou. Die April-sessie is ook deel van die Shanghai Internasionale Modekultuurfees van een maand.<ref>{{cite web|script-title=zh:历届回顾 COLLECTION|url=http://www.shanghaifashionweek.com/?page_id=68293|access-date=30 Augustus 2019}}</ref> Shanghai Modeweek word beskou as 'n gebeurtenis van nasionale betekenis wat beide internasionale en Chinese ontwerpers insluit. Die internasionale teenwoordigheid het baie belowende jong Britse mode-ontwerpers ingesluit.<ref>{{cite web |author=Leisa Barnett |url=http://www.vogue.co.uk/news/daily/081027-aminaka-wilmont-show-in-shanghai.aspx |title=Aminaka Wilmont to show in Shanghai (Vogue.com UK) |work=Vogue|location=UK |date=27 October 2008 |access-date=11 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018173530/http://www.vogue.co.uk/news/daily/081027-aminaka-wilmont-show-in-shanghai.aspx |archive-date=18 October 2010}}</ref> Die geleentheid word aangebied deur die Shanghai Munisipale Regering en ondersteun deur die Volksrepubliek se Ministerie van Handel.<ref>{{cite news |url = https://blogs.wsj.com/scene/2010/10/21/shanghai-fashion-week-kicks-off/ |title = Photos of Shanghai Fashion Week – Scene Asia – Scene Asia – WSJ |work = The Wall Street Journal |date = 21 October 2010 |access-date = 11 December 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111216144231/http://blogs.wsj.com/scene/2010/10/21/shanghai-fashion-week-kicks-off/ |archive-date = 16 December 2011 |url-status=live |df = dmy-all}}</ref> == Vervoer == === Openbare vervoer === [[Lêer:0159 entering Lianhua Road Station (20180211162025).jpg|duimnael|links|Die Shanghai Metro is die wëreld se langste metrostelsel.]] [[Lêer:Shanghai Metro Network en.png|duimnael|Shanghai Metro-netwerk]] Shanghai het 'n uitgebreide openbare vervoerstelsel wat bestaan uit metro's, busse, veerbote en taxi's, wat almal toeganklik is met 'n Shanghai Openbare Vervoerkaart.<ref>{{cite web | url=http://www.sptcc.com/Load_yongkafanwei.html |script-title=zh:上海公共交通卡 用卡范围 | publisher=Shanghai Public Transport Card | language=zh | access-date=21 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190407121818/http://www.sptcc.com/Load_yongkafanwei.html | archive-date=7 April 2019 | url-status=live }}</ref> Shanghai se snelvervoerstelsel, die Shanghai-metro, inkorporeer beide metro- en ligte metrolyne en strek tot in al die stedelike kerndistrikte sowel as naburige voorstedelike distrikte. Teen 2021 is daar 19 metrolyne (die Shanghai maglev-trein en Jinshan-spoorweg uitgesluit), 515 stasies en 803&nbsp;km se lyne in werking, wat dit die langste netwerk ter wêreld maak. Op 8 Maart 2019 het dit die stad se daaglikse metropassasiersrekord opgestel met 13,3 miljoen.<ref name="record">{{cite web | url=https://mp.weixin.qq.com/s/KOD05sMk2b_fe_qXZb7KpQ |script-title=zh:3月8日上海地铁客流创历史新高 |website=WeChat| publisher=Shanghai Metro | date=9 March 2019 | language=zh| access-date=9 September 2019}}</ref> Die gemiddelde tarief wissel van CN¥3 (VS$0.48) tot CN¥9 (VS$1.28), afhangende van die reisafstand.<ref>{{Cite web|url=http://www.meet-in-shanghai.net/travel-city/transportation/metro.php|title=Metro & Maglev Train|website=The Official Shanghai China Travel Website|access-date=1 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614073835/http://www.meet-in-shanghai.net/travel-city/transportation/metro.php|archive-date=14 June 2019|url-status=live}}</ref> [[Lêer:A maglev train coming out, Pudong International Airport, Shanghai.jpg|duimnael|links|'n Maglev-trein verlaat Pudong Internasionale Lughawe]] Die Shanghai-maglev-trein, wat in 2004 geopen is, is die eerste en die vinnigste kommersiële hoëspoed-maglev in die wêreld, met 'n maksimum werkspoed van 430&nbsp;km/h.<ref>{{cite news|last1=Hunt|first1=Hugh|title=How we can make super-fast hyperloop travel a reality|url=https://www.independent.co.uk/student/student-life/technology-gaming/how-we-can-make-super-fast-hyperloop-travel-a-reality-a7529316.html|access-date=19 January 2017|publisher=Independent|date=19 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202005348/http://www.independent.co.uk/student/student-life/technology-gaming/how-we-can-make-super-fast-hyperloop-travel-a-reality-a7529316.html|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> Die trein kan die rit van 30&nbsp;km tussen Longyang Road-stasie en Pudong Internasionale Lughawe in 7 minute 20 sekondes aflê,<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.cn/2006-04/26/content_266848.htm|script-title=zh:上海磁悬浮列车示范运营线通过验收|website=gov.cn|date=26 April 2006|access-date=2 September 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902035358/http://www.gov.cn/2006-04/26/content_266848.htm|archive-date=2 September 2019|url-status=live}}</ref> in vergelyking met 32 minute per Metrolyn 2<ref>{{cite news|script-title=zh:沪地铁2号线19日起末班车时间延后 部分列车直通浦东机场|url=http://sh.xinhuanet.com/2019-04/17/c_137983412.htm|access-date=2 September 2019|work=Xinhua News|date=17 April 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902035358/http://sh.xinhuanet.com/2019-04/17/c_137983412.htm|archive-date=2 September 2019|url-status=dead}}</ref> en 30 minute per motor.<ref>{{Cite web|url=https://google.com/maps/dir/浦东国际机场+中国上海市浦东新区/龙阳路地铁站+中国上海市浦东新区世纪公园|title=Google Maps|access-date=2 September 2019}}</ref> 'n Eenrigtingkaartjie kos CN¥50 (VS$8), of CN¥40 (VS$6,40) vir diegene met vliegtuigkaartjies of openbare vervoerkaarte. 'n Retoerkaartjie kos CN¥80 (VS$12,80), en BBP-kaartjies kos dubbel die standaardtarief.<ref>{{Cite web|url=https://rainieis.tw/maglev-train|script-title=zh:上海磁浮列車 Shanghai Maglev Train 票價、時刻表、班距、轉乘資訊分享|website=rainieis.tw|date=13 December 2018|access-date=2 September 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902083521/https://rainieis.tw/maglev-train|archive-date=2 September 2019|url-status=live}}</ref> === Paaie en snelweë === [[Lêer:Yan'an East Road Interchange, Shanghai, China (Unsplash).jpg|duimnael|links|Wisseling tussen Yan'an-hoëpad en Noord–Suid-hoëpad]] Shanghai is 'n belangrike middelpunt van China se snelwegnetwerk. Baie nasionale snelweë (voorvoegsel met die letter G) gaan deur of eindig in Shanghai, insluitend Jinghu Expressway (oorvleuel met Hurong Expressway), Shenhai Expressway, Hushaan Expressway, Huyu Expressway, Hukun Expressway (oorvleuel met Hangzhou Bay Ring Expressway), en Shanghai Ringsnelweg.<ref name="expresswayshanghai">{{cite web|url=http://www.shanghai.gov.cn/nw2/nw2314/nw3766/nw3826/nw23313/u1aw478.html|script-title=zh:高速公路网|website=shanghai.gov.cn|access-date=28 August 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828085045/http://www.shanghai.gov.cn/nw2/nw2314/nw3766/nw3826/nw23313/u1aw478.html|archive-date=28 August 2019|url-status=live}}</ref> Teen 2019 het Shanghai 'n totaal van 12 brûe en 14 tonnels wat die Huangpu-rivier oorsteek.<ref>{{cite news|url=http://sh.sina.com.cn/news/m/2017-12-07/detail-ifyppemf5760887.shtml|date=7 December 2017|script-title=zh:上海人飞跃黄浦江历史:建14条隧道12座大桥8条轨交|access-date=28 August 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828051031/http://sh.sina.com.cn/news/m/2017-12-07/detail-ifyppemf5760887.shtml|archive-date=28 August 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.jfdaily.com/news/detail?id=96784|date=18 July 2018|script-title=zh:黄浦江上第13座大桥开始主塔施工，除了可以"走"，还有哪里与众不同？|access-date=28 August 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718033241/https://www.jfdaily.com/news/detail?id=96784|archive-date=18 July 2018|url-status=live}}</ref> Die Shanghai Yangtzerivierbrug is die stad se enigste brug-tonnelkompleks oor die [[Yangtze]]rivier. === Spoorpendel === Shanghai het vier groot spoorwegstasies: Shanghai-treinstasie, Shanghai-Suid-treinstasie, Shanghai-Wes-treinstasie, en Shanghai Hongqiao-treinstasie.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafengwo.cn/travel-news/220572.html|script-title=zh:上海有哪几个火车站，上海站是哪个站，上海有几个火车站|access-date=1 September 2019|date=2 April 2019|website=mafengwo.cn|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190901053008/http://www.mafengwo.cn/travel-news/220572.html|archive-date=1 September 2019|url-status=live}}</ref> Almal is aan die metronetwerk gekoppel en dien as spilpunte vir die spoorwegnetwerk van China. Shanghai het ongeveer twintig spoorlyne wat onder hierdie stad loop, wat inwoners se lewe in Shanghai grootliks vergemaklik. === Lug en see === [[Lêer:Shanghai Pudong International Airport Interior.jpg|duimnael|regs|Binne [[Shanghai Pudong Internasionale Lughawe]] Terminaal 1]] Shanghai is een van die grootste lugvervoerspilpunte in Asië.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiatimes.com/2019/08/article/new-satellite-terminals-to-propel-shanghais-ascent-hold-fri-morn/|title=New satellite terminals to propel Shanghai's ascent|last=Chan|first=KG|date=15 August 2019|website=Asia Times Online|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821174057/https://www.asiatimes.com/2019/08/article/new-satellite-terminals-to-propel-shanghais-ascent-hold-fri-morn/|archive-date=21 August 2019|access-date=17 November 2019}}</ref> Die stad het twee kommersiële lughawens: [[Shanghai Pudong Internasionale Lughawe]] en Shanghai Hongqiao Internasionale Lughawe.<ref>{{cite web|url = http://www.shanghaifocus.com/guide/Shanghai/transportation-index.html|title=Transportation|publisher=Shanghai Focus|access-date=5 Mei 2010|url-status=dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20101230072918/http://www.shanghaifocus.com/guide/Shanghai/transportation-index.html|archive-date=30 December 2010}}</ref> Pudong Lughawe is die primêre internasionale lughawe, terwyl Hongqiao Lughawe hoofsaaklik binnelandse vlugte met kortafstand internasionale vlugte bedryf. In 2018 het Pudong 74,0 miljoen passasiers bedien en 3,8 miljoen ton vrag hanteer, wat dit die negende besigste lughawe volgens passasiersvolume en derde besigste lughawe volgens vragvolume maak.<ref name="aerodata">{{cite web|url=https://aci.aero/news/2019/03/13/preliminary-world-airport-traffic-rankings-released|title=Preliminary world airport traffic rankings released|date=13 March 2019|website=Airports Council International|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910062136/https://aci.aero/news/2019/03/13/preliminary-world-airport-traffic-rankings-released/|archive-date=10 September 2019|url-status=live}}</ref> Dieselfde jaar het Hongqiao 43,6 miljoen passasiers bedien, wat dit die 19de besigste lughawe volgens passasiersvolume maak.<ref name="aerodata" /> [[Lêer:Yangshan-Port-Containers.jpg|duimnael|links|Shanghai beskik oor die wêreld se besigste houerhawe, die ''Yangshan Port''.]] Sedert sy opening het die hawe van Shanghai vinnig gegroei tot die grootste hawe in China.<ref>{{cite web|script-title=zh:上海：一个城市的传奇和梦想|work=Sina News |date=12 September 2006|url=http://news.sina.com.cn/c/2006-09-12/164610990261.shtml|access-date=11 Maart 2011|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20111112053622/http://news.sina.com.cn/c/2006-09-12/164610990261.shtml|archive-date=12 November 2011|url-status=live}}</ref> Yangshan-hawe is in 2005 gebou omdat die rivier nie geskik was om groot houerskepe aan te dok nie. Die hawe is met die vasteland verbind deur die 32-kilometerlange Donghai-brug. Alhoewel die hawe deur die Shanghai International Port Group onder die regering van Shanghai bestuur word, behoort dit administratief aan Shengsi County, Zhejiang.<ref>{{cite web|script-title=zh:2017年统计用区划代码和城乡划分代码：嵊泗县|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/tjbz/tjyqhdmhcxhfdm/2017/33/09/330922.html|work=National Bureau of Statistics of China|access-date=7 Oktober 2019|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610191432/http://www.stats.gov.cn/tjsj/tjbz/tjyqhdmhcxhfdm/2017/33/09/330922.html|archive-date=10 Junie 2019|url-status=live}}</ref> Nadat dit die hawe van Singapoer in 2010 verbygesteek het,<ref>{{cite news|title=Shanghai overtakes S'pore as world's busiest port|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Singapore/Story/STIStory_621944.html|newspaper=The Straits Times|date=8 January 2011|access-date=14 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815030034/http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Singapore/Story/STIStory_621944.html|archive-date=15 August 2011|url-status=live}}</ref> het die hawe van Shanghai die wêreld se besigste houerhawe geword met 'n jaarlikse TEU-vervoer van 42 miljoen in 2018.<ref name="Lloyd's2019">[https://lloydslist.maritimeintelligence.informa.com/one-hundred-container-ports-2019#comment One Hundred Ports 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826231536/https://lloydslist.maritimeintelligence.informa.com/one-hundred-container-ports-2019#comment|date=26 Augustus 2019}} Lloyd's List，2019</ref> Benewens vrag, het die hawe van Shanghai ook 259 bootvaarte en 1,89 miljoen passasiers in 2019 hanteer. == Sport == Van 2 tot 11 Oktober 2007 het die Spesiale Olimpiese Spele Wêreld Somerspele in die stad plaasgevind. 7 000 atlete met 'n verstandelike gestremdheid het deelgeneem. In 2008 was Shanghai besig om die infrastruktuur op allerhande plekke te verbeter, soos 'n bykomende ringpad, die bou van 'n uitgebreide metro-spoornetwerk en verbeterings aan die spoorweë en hawens. Baie aandag is ook gegee aan die voorbereidings vir die Expo 2010 wat in Shanghai plaasgevind het. === Sokker en basketbal === [[Lêer:YaoMingoffense.jpg|duimnael|links|200px|Yao Ming is in Shanghai gebore. Hy het sy loopbaan by die Shanghai Sharks begin.]] Shanghai is die tuiste van verskeie sokkerspanne, insluitend twee in die Chinese Superliga: Shanghai Shenhua<ref name="绿地宣布接手申花 朱骏时代宣告终结">{{cite web|url=http://sports.163.com/14/0131/15/9JU8EDUS00051C89.html |title=绿地宣布接手申花 朱骏时代宣告终结 |publisher=sports.163.com |date=1 February 2014 |access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202220527/http://sports.163.com/14/0131/15/9JU8EDUS00051C89.html|archive-date=2 February 2014|url-status=live|language=zh}}</ref> en [[Shanghai Port FC|Shanghai Port]].<ref>{{cite web|url=http://sports.sina.com.cn/china/j/2018-11-07/doc-ihmutuea7981747.shtml|script-title=zh:新王登基！上港终夺中超冠军 再也不是"千年老二"|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111071905/http://sports.sina.com.cn/china/j/2018-11-07/doc-ihmutuea7981747.shtml|archive-date=11 November 2018|work=Sina Sports|date=7 November 2018|access-date=12 November 2018|language=zh|url-status=live}}</ref> China se topvlak-basketbalspan, die Shanghai Sharks van die Chinese Basketbalvereniging, het Yao Ming ontwikkel voordat hy by die Amerikaanse NBA aangesluit het.<ref>{{cite web |url=http://www.shanghaisharks.cn/ |script-title=zh:上海哔哩哔哩篮球俱乐部官方网站 |publisher=Shanghai Sharks |access-date= 6 April 2022 |archive-date= 4 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504202947/http://www.shanghaisharks.cn/ |url-status=dead }}</ref><ref name="yao ming">{{Cite news|last=Passa |first=Dennis |url=https://news.yahoo.com/chinese-great-yao-ming-retires-basketball-060633532.html |title=Chinese great Yao Ming retires from basketball |agency=Associated Press |publisher=Yahoo! Sports |archive-url=https://www.webcitation.org/63sdk6cAa?url=http://news.yahoo.com/chinese-great-yao-ming-retires-basketball-060633532.html |archive-date=12 December 2011 |url-status=dead }}</ref> Shanghai se bofbalspan, die Shanghai Golden Eagles, speel in die China bofballiga.<ref>{{cite book |title=Baseball America 2007 Almanac: A Comprehensive Review of the 2006 Season|year=2007|author= Will Lingo|isbn=978-1-932391-13-8|url=https://books.google.com/books?id=ik7CkgZIitEC&pg=PA361|page=361}}</ref> === Krieket === Die Shanghai-krieketklub dateer terug na 1858 toe die eerste aangetekende krieketwedstryd tussen 'n span Britse vlootoffisiere en 'n Shanghai 11 gespeel is. Die klub is in 1994 weer op die been gebring deur uitgewekenes wat in die stad woon en het sedertdien tot meer as 300 lede gegroei. Die Shanghai krieketspan het verskeie internasionale wedstryde tussen 1866 en 1948 gespeel. Met krieket wat amper nie bestaan het in die res van China nie, was hulle vir daardie tydperk die ''de facto'' Chinese nasionale krieketspan.<ref>{{cite web|url=http://shanghaicricket.com/about-us/|title=About the Shanghai Cricket Club|publisher=Shanghai Cricket Club|access-date=23 Mei 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411205407/http://shanghaicricket.com/about-us/|archive-date=11 April 2019|url-status=live}}</ref> == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Shanghai}} * {{zh}} [http://www.shanghai.gov.cn/ Amptelike webwerf van die Munisipaliteit Sjanghai] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Navigasie indeling Volksrepubliek China}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in die Volksrepubliek China]] j3buci33lhw5dm7ruh0rmjx1allxf34 0 31941 2894968 2791773 2026-04-19T09:48:42Z AFM 21229 /* Wetenskaplike prosa */ 2894968 wikitext text/x-wiki [[Lêer:JBM Hertzog.jpg|duimnael|regs|200px|Genl. J.B.M. Hertzog, na wie die prys vernoem is.]] Die '''Hertzogprys''' is 'n bekroning wat toegeken word deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. Dit word jaarliks toegeken aan 'n skrywer met hoogstaande werk, beurtelings, in die veld van [[drama]], [[poësie]] of [[prosa]]. Die jaarlikse wenner word bepaal deur die Letterkundekommissie van die SA Akademie. Die toekenning van die prys is onderhewig aan bekragtiging deur die Akademieraad. Dit word beskou as die hoogste eer wat 'n [[Afrikaans]]e skrywer kan toekom. == Agtergrond == Die Hertzogprys is die belangrikste prestigeprys in die Afrikaanse letterkunde en heet na een van die grootste kampvegters vir Afrikaans: genl. [[J.B.M. Hertzog]]. Dit het in [[1914]] tot stand gekom deur 'n skenking van £1 200 wat genl. Hertzog vir dié doel gemaak het. Hy was in [[1910]] in 'n lastergeding gewikkel wat voortgevloei het uit sy stryd vir die onderrig van Hollands in die skole van die Vrystaat. Die geld het oorgebly uit 'n fonds vir die vereffening van genl. Hertzog se gedingkoste waartoe die Afrikaanse volk bygedra het en is deur hom onder beheer van die Akademieraad geplaas vir belegging en aanwending van die rente daarop vir 'n Afrikaanse letterkundige prys. Dit is gedoen ingevolge 'n notariële skenkingsakte, onder datum 27 Mei 1914. Oorspronklik, so blyk uit die skenkingsakte, was dit 'n wedstrydprys vir ingesonde stukke, maar op 15 Februarie [[1923]] het genl. Hertzog skriftelik toegestem dat alle gepubliseerde boeke vanself in aanmerking mag kom. In [[1928]] is met genl. Hertzog se toestemming, soos in 'n brief van 3 April 1928 te kenne gegee, besluit om die drie literêre vorme, nl. prosa, poësie en drama, afsonderlik om die beurt te bekroon. Volgens voorskrif van die skenkingsakte self, kon tydens genl. Herzog se lewe veranderinge in die voorwaardes aangebring word met sy toestemming. Na sy oorlye mag dit geskied by eenparige besluit van die Akademieraad. Gedurende enkele jare het ook "wetenskaplike prosa" vir die Hertzogprys in aanmerking gekom. So het prof. [[Johannes du Plessis Scholtz|J. du P. Scholtz]] in [[1943]] die Hertzogprys ontvang vir "Die Afrikaner en sy taal" en dr. Coenraad Beyers in [[1944]] vir "Die Kaapse Patriotte". In [[1946]] is die afdeling "wetenskaplike prosa" afgeskaf. Hieruit het in [[1947]] die Akademieprys vir Geesteswetenskappe ontstaan, wat sedert [[1955]] bekend staan as die '[[Stalsprys|Stalsprys vir Geesteswetenskappe]]'. Die prys behels 'n kontantbedrag soos bepaal deur die borg, asook 'n 18 [[karaat]] goue Hertzoggedenkpenning. == Beleid == Die prys word slegs toegeken aan oorspronklike werke in Afrikaans. Die wisseling tussen die drie letterkundige formate het begin in [[1968]] met poësie, daarna drama en daarna prosa. Die kommissie oorweeg slegs werk gepubliseer uit die vorige drie kalenderjare, en kan die toekenning maak op 'n enkelwerk of die oeuvre van 'n skrywer. == Lys van Hertzogpryswenners == === Poësie === * [[1916]] – [[Totius]] (''Trekkerswee'') * [[1926]] – [[A.G. Visser]] (''Gedigte'') *[[1928]] – [[A.G. Visser]] (''Rose van herinnering''); [[C.M. van den Heever]] (''Die nuwe boord'') * [[1934]] – [[Totius]] (''Passieblomme''); [[C. Louis Leipoldt]] (''Skoonheidstroos''); [[W.E.G. Louw]] (''Die ryke dwaas'') * [[1937]] – [[I.D. du Plessis]] (''Vreemde liefde'' en ''Ballades''); [[N.P. van Wyk Louw]] (''Alleenspraak'') * [[1940]] – [[N.P. van Wyk Louw]] (''Die halwe kring'') *[[1943]] – [[Elisabeth Eybers]] (''Die stil avontuur'' en ''Belydenis in die skemering'') *[[1947]] – [[D.J. Opperman]] (''Heilige beeste'') * [[1951]] – [[Toon van den Heever]] (''Gedigte'' 1919, omgewerk tot ''Eugène en ander gedigte'' 1931) * [[1962]] – [[Ernst van Heerden]] (''Die klop'') * [[1965]] – [[N.P. van Wyk Louw]] (''Tristia'') *[[1968]] – [[Boerneef]] (postuum) (volledige oeuvre) * [[1971]] – [[Elisabeth Eybers]] (''Onderdak'') *[[1974]] – [[Uys Krige]] (''Uys Krige: 'n keur uit sy gedigte'') * [[1977]] – [[Wilma Stockenström]] (''Van vergetelheid en van glans'') * [[1980]] – [[D.J. Opperman]] (''Komas uit 'n bamboesstok'') * [[1983]] – [[Sheila Cussons]] (volledige oeuvre) * [[1984]] – [[Breyten Breytenbach]] (''Yk'') * [[1987]] – [[T.T. Cloete]] (''Idiolek'' en ''Allotroop'' – sy ander werke, ''Jukstaposisie'' en ''Angelliera'' is eervol vermeld) * [[1990]] – [[Antjie Krog]] (''Lady Anne'') * [[1993]] – [[T.T. Cloete]] (''Met die aarde praat'') * [[1996]] – [[Ina Rousseau]] ('' 'n Onbekende jaartal'') * [[1999]] – [[Breyten Breytenbach]] (''Oorblyfsels: 'n Roudig'' en ''Papierblom'') * [[2002]] – [[Henning Pieterse]] (''Die burg van hertog Bloubaard'') * [[2005]] – [[Petra Müller]] (''Die aandag van jou oë'') * [[2008]] – [[Breyten Breytenbach]] (''Die windvanger'') * [[2011]] – [[Johann de Lange]] (''Die algebra van nood'') * [[2014]] – [[Marlene van Niekerk]] (''Kaar'')<ref>{{Cite web |url=http://www.beeld.com/nuus/2014-03-29-marlene-kry-hertzogprys |title=Marlene kry Hertzogprys |access-date=2014-03-29 |archive-date=2014-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402002845/http://www.beeld.com/nuus/2014-03-29-marlene-kry-hertzogprys |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://versindaba.co.za/2014/03/28/hertzogprys-vir-marlene-van-niekerk-se-bundel-kaar/ |title=argiefkopie |access-date=29 Maart 2014 |archive-date=30 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330021854/http://versindaba.co.za/2014/03/28/hertzogprys-vir-marlene-van-niekerk-se-bundel-kaar/ |url-status=dead }}</ref> * [[2017]] – [[Antjie Krog]] (''Mede-wete'')<ref>{{cite web |url=http://www.litnet.co.za/suid-afrikaanse-akademie-vir-wetenskap-en-kuns-bekronings-2017/ |title=Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Bekronings 2017 |date=30 Maart 2017 |access-date=31 Maart 2017 |format=html |publisher=Litnet |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422151106/https://www.litnet.co.za/suid-afrikaanse-akademie-vir-wetenskap-en-kuns-bekronings-2017/ |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[2020]] – [[Johan Myburg]] (''Uittogboek'') * [[2023]] – Antjie Krog (''Plunder'') === Drama === * [[1926]] – [[J.F.W. Grosskopf]] (''As die tuig skawe'' en ''Drie eenbedrywe'') * [[1935]] – [[Henry Fagan|H.A. Fagan]] (''Die ouderling en ander toneelstukke'') * [[1944]] – [[C. Louis Leipoldt]] (''Die heks'' en ''Die laaste aand'') * [[1952]] – [[Gerhard Beukes]] (''Langs die steiltes'', ''Salome dans'', ''As ons twee eers getroud is'' en agt eenbedrywe); [[W.A. de Klerk]] (''Die jaar van die vuur-os'', ''Drie vroue'', ''Drie dramas'' en ''Vlamme oor La Roche'') * [[1956]] – [[D.J. Opperman]] (''Periandros van Korinthe'') * [[1960]] – [[N.P. van Wyk Louw]] (''Germanicus'') * [[1969]] – [[D.J. Opperman]] (''Voëlvry'') * [[1972]] – [[P.G. du Plessis]] (''[[Siener in die suburbs]]'' en ''Die nag van Legio'') * [[1978]] – [[Bartho Smit]] (''Putsonderwater'', ''Moeder Hanna'', ''Christine'' en ''Die verminktes'') * [[1981]] – [[Henriette Grové]] (''Ontmoeting by Dwaaldrif'' en al haar ander dramatiese werk) * [[1985]] – [[Uys Krige]] (volledige oeuvre) * [[1991]] – [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] (volledige oeuvre) * [[1994]] – [[Reza de Wet]] (''Vrystaat-trilogie'' en ''Trits: Mis, Mirakel, Drif'') * [[1997]] – [[Reza de Wet]] (''Drie susters twee'') * [[2000]] – [[André P. Brink]] (''Die Jogger'') * [[2003]] – [[Pieter Fourie]] (volledige oeuvre) * [[2006]] – [[Deon Opperman]] (oeuvre tot 2005) * [[2009]] – [[Deon Opperman]] (''Kaburu'') * [[2012]] – [[Adam Small]] (oeuvre tot 1983) * [[2015]] – [[Tertius Kapp]]<ref>{{Cite web |url=http://www.netwerk24.com/vermaak/2015-03-27-tertius-kapp-bekroon-met-hertzogprys |title=argiefkopie |access-date=2015-03-27 |archive-date=2015-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702104736/http://www.netwerk24.com/vermaak/2015-03-27-tertius-kapp-bekroon-met-hertzogprys |url-status=dead }}</ref> (''Rooiland'' en ''Oorsee'') * [[2018]] – [[Pieter-Dirk Uys]]<ref>{{cite web |url=https://www.businesslive.co.za/bd/life/arts-and-entertainment/2018-10-10-coming-up-from-the-toilet-of-politics-to-smell-the-roses-again/ |title=Coming up from the toilet of politics to smell the roses again |website=www.businesslive.co.za |access-date=18 Januarie 2019 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417175751/https://www.businesslive.co.za/bd/life/arts-and-entertainment/2018-10-10-coming-up-from-the-toilet-of-politics-to-smell-the-roses-again/ |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2018/11/Vir-die-webblad-onder-Aktiwiteite-Pryse.pdf |title=SA Akademiepryse 2018 |format=pdf |date=13 April 2018 |accessdate=20 Mei 2019 |last=Prinsloo |first=Dionē |archive-date=21 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221031357/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2018/11/Vir-die-webblad-onder-Aktiwiteite-Pryse.pdf |url-status=dead }}</ref> * [[2021]] – [[Nicola Hanekom]] (''In glas'')<ref>{{cite web |url=http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2021/04/Persverklaring-SA-Akademiepryse-2021.pdf |title=SA Akademiepryse 2021 |publisher=SA Akademie |date=16 April 2021 |accessdate=6 Mei 2021 |archive-date= 6 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506083129/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2021/04/Persverklaring-SA-Akademiepryse-2021.pdf |url-status=dead }}</ref> * [[2024]] – [[Nicola Hanekom]] (''Mirre en aalwyn'')<ref>{{cite web |url=https://assets.website-files.com/638efa1bbea3b03765963904/66221a61723224142654460a_Mediaverklaring%20SA%20Akademiepryse%20-%20April%202024%20finaal.pdf |title=SA Akademiepryse 2024 |publisher=SA Akademie |date=19 April 2024 |accessdate=13 Mei 2024 }}</ref> === Prosa === * [[1917]] – [[Jochem van Bruggen]] (''Teleurgestel'') * [[1920]] – [[Leon Maré]] (''Ou malkop'') * [[1925]] – [[Jochem van Bruggen]] (''Ampie: die natuurkind'') *[[1926]] – [[D.F. Malherbe]] (''Die meulenaar'') * [[1927]] – [[Jochem van Bruggen]] (''Ampie: die meisiekind''); [[C.J. Langenhoven]] (''Skaduwees van Nasaret''); [[Sangiro]] (''Diamantkoors en Twee fortuinsoekers'') * [[1930]] – [[D.F. Malherbe]] (''Hans-die-Skipper''); [[G.C. en S.B. Hobson]] (''Kees van die Kalahari'') * [[1933]] – [[Jochem van Bruggen]] (''[[Die sprinkaanbeampte van Sluis]]'') * [[1936]] – [[Mikro]] (''Toiings'' en ''Pelgrims'') * [[1939]] – [[D.F. Malherbe]] (''Saul die worstelheld'' en ''Die profeet'') * [[1942]] – [[C.M. van den Heever]] (''Laat vrugte'') [[Lêer:Sangiro.jpg|duimnael|regs|200px|[[Sangiro]] wen die Hertzogprys in 1945 vir al sy prosawerk.]] * [[1945]] – [[Sangiro]] (volledige oeuvre) * [[1953]] – [[M.E.R.]] (volledige oeuvre) * [[1957]] – [[Elise Muller]] (''Die vrou op die skuit'') * [[1958]] – [[N.P. van Wyk Louw]] (vir kritiese prosa en essay: ''Die mens agter die boek'', ''Maskers van die erns'', ''Lojale verset'' en ''Berigte te velde''). * [[1961]] – [[F.A. Venter]] (''Swart pelgrim'' en ''Geknelde land'') *[[1964]] – [[Etienne Leroux]] (''Sewe dae by die Silbersteins'') * [[1970]] – [[Karel Schoeman]] (''By fakkellig'', '' 'n Lug vol helder wolke'' en ''Spiraal'') * [[1973]] – [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] (''Mahala'' en ''Duiwel-in-die-bos'') * [[1976]] – [[Anna M. Louw]] (''Kroniek van Perdepoort'') * [[1979]] – [[Etienne Leroux]] (''Magersfontein, O Magersfontein!'') * [[1982]] – [[Hennie Aucamp]] (oeuvre tot 1982) *[[1984]] – [[Henriette Grové]] (''Die kêrel van die Pêrel'') * [[1986]] – [[Karel Schoeman]] ('''n Ander land'') * [[1989]] – [[Etienne van Heerden]] (''Toorberg'') * [[1992]] – [[Wilma Stockenström]] (''Abjater wat so lag'') * [[1995]] – [[Karel Schoeman]] (''Hierdie lewe'') * [[1998]] – [[Elsa Joubert]] (''Die reise van Isobelle'') * [[2001]] – [[André P. Brink]] (''Donkermaan'') * [[2004]] – [[Ingrid Winterbach]] (''Niggie'') * [[2007]] – [[Marlene van Niekerk]] (''Agaat'') * [[2010]] – [[Etienne van Heerden]] (''30 Nagte in Amsterdam'')<ref>{{Cite web |url=http://www.akademie.org.za/tuisblad/index.php?option=com_content&task=view&id=105&Itemid=152 |title=argiefkopie |access-date= 9 Augustus 2010 |archive-date=31 Augustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100831023927/http://akademie.org.za/tuisblad/index.php?option=com_content&task=view&id=105&Itemid=152 |url-status=dead }}</ref> * [[2013]] – [[Ingrid Winterbach]] (''Die aanspraak van lewende wesens'') * [[2016]] – [[Willem Anker]] (''Buys'') * [[2019]] – [[S.J. Naudé]] (''Die derde spoel'')<ref>{{cite web |url=http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2019/04/Akademiepryse-2019.pdf |title=Mediaverklaring |date=12 April 2019 |format=pdf |accessdate=20 Mei 2019 |last=Prinsloo |first=Dionē |archive-date= 1 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501154758/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2019/04/Akademiepryse-2019.pdf |url-status=dead }}</ref> * [[2022]] – [[S.J. Naudé]] (''Dol heuning'')<ref>{{Cite web|url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/naude-wen-hertzogprys-met-dol-heuning/|title=Naudé wen Hertzogprys met ‘Dol heuning’|date=2022-04-22|website=Maroela Media|accessdate=2025-05-06|archive-date=2023-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424220040/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/naude-wen-hertzogprys-met-dol-heuning/|url-status=live}}</ref> * [[2025]] – [[Eben Venter]] (''Decima'')<ref>{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/boeke/hertzogprys-vir-venter-se-decima-wat-die-dier-self-laat-praat-20250425-2|title=Hertzogprys vir Venter se ‘Decima’ wat ‘die dier self laat praat’|first=A. J.|last=Opperman|website=Netwerk24|accessdate=2025-05-06|archive-date=2025-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250426031816/https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/boeke/hertzogprys-vir-venter-se-decima-wat-die-dier-self-laat-praat-20250425-2|url-status=live}}</ref> === Wetenskaplike prosa === * 1943 – [[Johannes du Plessis Scholtz|J. du P. Scholtz]] (''Die Afrikaner en sy taal''). * 1944 – [[Coenraad Beyers]] (''Die Kaapse Patriotte''). ==Lees ook== *[[Fraser-lastersaak]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bron == * Die artikel is aanvanklik verwerk vanaf [http://www.akademie.co.za/akademiepryse_sedert_1909.htm#HERTZOGPRYS akademie.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211195736/http://www.akademie.co.za/akademiepryse_sedert_1909.htm#HERTZOGPRYS |date=11 Desember 2008 }}. {{SA Akademie}} [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse letterkundige toekennings]] qben63wu0el3z3imhg86yxzzxjoc532 0 37247 2894842 2551133 2026-04-18T19:45:40Z SpesBona 2720 + skakels 2894842 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Star of the Order of the Star of India (gold).svg|duimnael|Die Orde van die Ster van Indië, wat gebruik is as wapen van die [[Brits-Indië|Britse heerskappy in koloniale Indië]].]] '''Keiser/Keiserin van Indië''' ([[Engels]]: ''Emperor of India'') is gebruik as ’n titel deur die laaste keiser van die [[Mogolryk]], [[Bahadur Shah II]], en weer deur die koloniale monarge van die [[Britse Ryk]] tydens die [[Brits-Indië|Britse heerskappy in Indië]]. Die term verwys ook soms na Indiese keisers soos [[Ashoka die Grote]] van die [[Mauryaryk|Mauryadinastie]]<ref name="AshokaB">{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/topic-38797/Asoka |title=Aśoka &ndash; Britannica Online Encyclopedia |work=Online encyclopædia |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=8 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619202206/http://www.britannica.com/eb/topic-38797/Asoka |archive-date=19 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> en keiser [[Akbar die Grote]] van die Mogolryk. Hulle het egter nie die titel vir hulself toegeëien nie. == Britse monarge == Britse monarge wat die titel Koning-keiser (Koningin-keiserin) van Indië gebruik het, is: [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Victoria]], [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII]], [[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]], [[Edward VIII van die Verenigde Koninkryk|Edward VIII]] en [[George VI van die Verenigde Koninkryk|George VI]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse monarge]] [[Kategorie:Geskiedenis van Bangladesj]] [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Mianmar]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pakistan]] [[Kategorie:Indiese monarge]] 3h16vo4ego1qu9dbxkvd70ugewhlrfb 0 40653 2894877 2887658 2026-04-18T20:38:26Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladster]] 2894877 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Meryl Streep | Beeld = Meryl Streep interview at Festival de Cannes 2024 (cropped 2).jpg | Beeldonderskrif = Streep op die [[Cannes-rolprentfees 2024|Cannes-rolprentfees van 2024]]. | Geboortenaam = Mary Louise Streep | Geboortedatum = {{GDEO|1949|6|22}} | Geboorteplek = Summit, [[New Jersey]], [[VSA]] | Nasionaliteit = Amerikaans | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Eggenoot = Don Gummer (1978-2017; geskei) | Lewensmaat = John Cazale (1976-1978; oorlede) | Kinders = [[Henry Wolfe|Henry Wolfe Gummer]] <br>[[Mamie Gummer|Mary Willa "Mamie" Gummer]] <br>[[Grace Gummer|Grace Jane Gummer]] <br>Louisa Jacobson Gummer | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1975-tans | Noemenswaardige rolprente = {{Plainlist| *''Kramer vs. Kramer'' *''Sophie's Choice'' *''The Devil wears Prada'' }} | Webwerf = | imdb = 0000658 | Toekennings =[[Oscar]]s vir ''Sophie's Choice'', ''Kramer vs. Kramer'' en ''The Iron Lady''; en die [[Cecil B. DeMille-prys]] }} '''Mary Louise "Meryl" Streep''' (gebore 22 Junie 1949) is 'n [[Amerika]]anse aktrise. Sy word beskou as een van die veelsydigste akteurs van haar tydperk en is bekend vir haar tegniese presisie, praat in verskillende [[dialek]]te en professionele langlewendheid.<ref name="Hollinger">{{cite book |last=Hollinger |first=Karen |title=The Actress: Hollywood Acting and the Female Star |year=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-0415377935 |pages=94–95}}</ref> Streep het 'n [[BA]] in lettere en wysbegeerte en 'n [[Magister artium|MA]] in [[beeldende kuns]].<ref name="NEA">{{cite web |title=Meryl Streep |url=https://www.arts.gov/honors/medals/meryl-streep |publisher=National Endowment for the Arts |access-date=February 21, 2026}}</ref> Haar artistieke proses behels dikwels die verfyning van haar karakers se dialoog sodat hulle motiverings 'n sielkundige diepte besit wat bo dié van tradisionele argetipes uitstyg.<ref name="Schulman">{{cite book |last=Schulman |first=Michael |title=Her Again: Becoming Meryl Streep |year=2016 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0062314604 |pages=249–253}}</ref> Benewens haar kreatiewe werk is sy 'n prominente kampvegter vir gendergelykheid, arbeidsbeskerming en 'n teenstander van die invloed van die'' male gaze'', mans wat vroue in rolprente as seksvoorwerpe beskou.<ref>{{cite news |last=Shoard |first=Catherine |title=Meryl Streep: 'We hurt our boys by calling something toxic masculinity' |url=https://www.theguardian.com/film/2019/may/31/meryl-streep-criticises-phrase-toxic-masculinity |work=The Guardian |date=May 31, 2019 |access-date=February 21, 2026}}</ref> Streep het haar professionele [[Teater|verhoogloopbaan]] in 1975 begin in ''Trelawny of the Wells'' en is die volgende jaar vir 'n [[Tony]] benoem vir ''27 Wagons Full of Cotton''. Sy het in 1977 in haar eerste rolprent, ''Julia'' verskyn. In 1978 is sy vir 'n [[Oscar]] benoem vir haar rol in ''The Deer Hunter''. Sy het die volgende jaar haar eerste Oscar gewen vir ''Kramer vs. Kramer''.<ref name="Schulman" /> Sy het in die 1980's 'n vooraanstaande aktrise geword met rolle in ''The French Lieutenant's Woman'' (1981), ''Sophie's Choice'' (1982), ''Out of Africa'' (1985) en ''A Cry in the Dark'' (1988), waarvoor sy die [[Cannes-rolprentfees|Cannes-prys]] vir beste aktrise ontvang het.<ref name="Britannica">{{cite web |last=Bauer |first=Pat |title=Meryl Streep |url=https://www.britannica.com/biography/Meryl-Streep |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=February 21, 2026}}</ref> Nadat Streep in die 1990's haar rolle uitgebrei het, het sy in die 2000's 'n nuwe vlak van kommersiële sukses behaal met rolle in prente soos ''The Devil Wears Prada'' (2006) en 'n sangrol in die blyspel ''Mamma Mia!'' (2008). Sy het terselfdertyd groot lof ingepalm vir haar dramatiese vertolkings in rolprente soos ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (2008) en ''The Iron Lady'' (2011), waarvoor sy haar derde Oscar gewen het. Die pryse wat sy gewen het, sluit in drie Oscars, agt [[Golden Globe]]s, twee [[Bafta]]s, vier [[Emmy]]s en twee Screen Actors Guild Awards. Sy is 'n ontvanger van die [[Kennedysentrum-eerbewys]], die [[Cecil B. DeMille-prys]] en 'n ere-César van [[Frankryk]]. In 2014 het sy die Presidensiële Vryheidsmedalje gewen.<ref name="Oscars">{{cite web |title=The Official Academy Awards Database |url=https://awardsdatabase.oscars.org/ |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=February 21, 2026}}</ref> Sy is meer as enige ander akteur vir 'n Oscar en Golden Globe benoem, onderskeidelik 21 en 34 keer. Sy het oor die jare in meer as 60 rolprente en 18 televisieprojekte verskyn.<ref name="IMDb">{{cite web |title=Meryl Streep |url=https://www.imdb.com/name/nm0000658/ |publisher=IMDb |access-date=February 21, 2026}}</ref><ref name="Audible">{{cite web |title=Audiobooks narrated by Meryl Streep |url=https://www.audible.com/search?searchNarrator=Meryl+Streep |publisher=Audible |access-date=February 21, 2026}}</ref> ==Jong lewe== [[Beeld:Meryl Streep cheerleader 2.jpg|thumb|links|180px|Streep as 'n rasieleier op hoërskool (1966).]] Streep is in Summit, [[New Jersey]], gebore. Haar ma was 'n kunstenaar en haar pa 'n [[apteker]]. Streep was op skool in die Cedar Hill- en die Oak Street-skool in New Jersey. Op hoërskool het sy in die toneelstuk ''The Family Upstairs'' gespeel.<ref>{{cite news | newspaper=The Central New Jersey Home News | date=December 10, 2017 | page=A6 | last=Makin | first=Bob | title=Hometown glory: The celebrities of Central Jersey | url=https://www.newspapers.com/article/the-central-new-jersey-home-news-streep/125562804/}}</ref> In 1963 het die gesin na Bernardsville, New Jersey, verhuis, waar sy die Hoërskool Bernards bygewoon het.<ref>{{cite news |title=N.J. Teachers Honor 6 Graduates |work=The Philadelphia Inquirer |date=November 12, 1983 |access-date=July 20, 2007 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29697FA2C7F62&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |archive-date=July 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712025019/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29697FA2C7F62&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=dead }}</ref> As ’n “lomp kind met ’n bril en kroeserige hare” het sy daarvan gehou om van kleins af in familietuisflieks voor die kamera te pronk.{{sfn|Longworth|2013|p=7}} Op 12-jarige ouderdom is Streep gekies om by ’n skooluitvoering te sing, wat daartoe gelei het dat sy operalesse ontvang het. Ondanks haar talent het sy later opgemerk: “Ek het iets gesing wat ek nie gevoel of verstaan het nie. Dit was ’n belangrike les – om dit nie te doen nie en die ding te vind wat ek werklik kan voel.”{{sfn|Longworth|2013|p=7}} Sy het ná vier jaar opgehou. Streep was ’n hoërskoolrasieleier en is in haar matriekjaar as die ''homecoming queen'' gekies.<ref> {{cite web|url=http://www.nj.com/somerset/index.ssf/2015/02/watch_meryl_streeps_alma_mater_bernards_high_featu.html|title=WATCH: Meryl Streep's alma mater Bernards High featured in Oscars 'Good Morning America' segment|website=nj.com|date=February 25, 2015}}</ref> Hoewel sy op skool in verskeie toneelstukke te sien was, het sy nie drama ernstig as loopbaan oorweeg nie, totdat sy in 1969 op universiteit in die toneelstuk ''Miss Julie'' gespeel het. Mary Louise het 'n BA-graad in lettere en wysbegeerte en later 'n [[MA]] in beeldende kuns verwerf. Sy was verloof aan die akteur [[John Cazale]], maar hy is in 1978 oorlede ná 'n stryd met [[kanker]]. Sy is ses maande later met die beeldhouer Donald Gummer getroud en het vier kinders by hom. ==Loopbaan== ===1970's: Vroeë werk en deurbraak=== Van Streep se eerste professionele werke in 1975 was by die Eugene O'Neill-teatersentrum se National Playwrights Conference, waar sy oor ses weke in vyf toneelstukke opgetree het. Sy het in 1975 na [[New York]] verhuis en is deur Joseph Papp gekies vir ’n produksie van ''Trelawny of the Wells'' in die Vivian Beaumont-teater saam met [[Mandy Patinkin]] en [[John Lithgow]].{{sfn|Longworth|2013|p=10}} In haar eerste jaar in New York het sy nog vyf rolle vertolk, onder meer in Papp se New York Shakespeare Festival-produksies ''[[Henry V (toneelstuk)|Hendrik V]]'', ''Die Feeks Word Getem'' saam met [[Raul Julia]], en ''Maat vir Maat'' saam met [[Sam Waterston]] en [[John Cazale]].<ref>{{cite web|title=Henry V Joseph Papp Public Theater/New York Shakespeare Festival|url=http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=show&id=2928|publisher=Lortel Archives. Lucille Lortel Foundation|access-date=May 13, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410215814/http://www.lortel.org/lla_archive/index.cfm?search_by=show&id=2928|archive-date=April 10, 2015}}<br />- {{cite web|title=Measure for Measure Joseph Papp Public Theater/New York Shakespeare Festival|url=http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=show&id=2929|publisher=Lortel Archives. Lucille Lortel Foundation|access-date=May 13, 2015|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410193821/http://www.lortel.org/lla_archive/index.cfm?search_by=show&id=2929|archive-date=April 10, 2015}}</ref> Sy het in dié tyd ’n verhouding met Cazale aangeknoop en saam met hom gewoon tot met sy dood drie jaar later.{{sfn|Longworth|2013|p=10}} Sy het die hoofrol vertolk in die musiekblyspel ''Happy End'' op Broadway en ’n Obie gewen vir haar vertolking in die Off-Broadway-toneelstuk ''Alice at the Palace''.<ref name=AFI>{{cite web|author1=Levy, Rochelle L.|title=2004 Meryl Streep tribute|url=http://www.afi.com/laa/laa04.aspx|publisher=American Film Institute|access-date=January 20, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221094149/http://www.afi.com/laa/laa04.aspx|archive-date=February 21, 2015}}</ref> [[Beeld:Public Theatre.jpg|thumb|links|180px|Streep het haar loopbaan in verskeie produksies in The Public Theater begin.]] Hoewel Streep nie daarna gestreef het om ’n rolprentaktrise te word nie, het [[Robert de Niro]] se vertolking in ''[[Taxi Driver]]'' (1976) ’n diep indruk op haar gemaak; sy het vir haarself gesê: “Dis die soort akteur wat ek wil wees wanneer ek groot is.”{{sfn|Longworth|2013|p=10}} Streep het begin oudisies doen vir rolprentrolle. Sy het voortgegaan om op [[Broadway]] te werk en het in 1976 verskyn in ’n dubbelprogram van [[Tennessee Williams]] se ''27 Wagons Full of Cotton'' en [[Arthur Miller]] se ''A Memory of Two Mondays''. Sy is benoem vir 'n Tony vir beste vroulike byspeler in ’n toneelstuk.<ref>{{cite book|author=Lowell, Katherine|title=Show Business|url=https://books.google.com/books?id=TzymQOKwgYsC&pg=PA2001|publisher=Clinton Gilkie|page=2001|id=GGKEY:XQ5TU8D6L6X}}</ref> Streep se ander Broadway-rolle was onder meer in [[Anton Tsjechof]] se ''Die Kersieboord'' en die [[Bertolt Brecht]]-Kurt Weill-musiekblyspel ''Happy End'', waarin sy oorspronklik Off-Broadway verskyn het. Sy is vir albei produksies vir 'n Drama Desk Award benoem.{{Sfn|Fisher|2011|p=772}} Streep se eerste rol in ’n rolprent was saam met [[Jane Fonda]] in die 1977-fliek ''Julia'', waarin sy ’n klein rol in ’n terugflitstoneel gehad het. Die meeste van haar tonele is egter uitgesny, en die kort tyd op die skerm het die aktrise ontstel: “Ek het ’n slegte pruik gehad en hulle het die woorde uit die toneel wat ek saam met Jane geskiet het, geneem en dit in my mond geplaas in ’n ander toneel. Ek het gedink: Ek het ’n verskriklike fout gemaak – geen rolprente meer nie. Ek haat dié bedryf.”{{sfn|Longworth|2013|p=10}} In 2015 het Streep egter gesê Fonda het ’n blywende invloed op haar as aktrise gehad.<ref name="VF">{{cite magazine|first=Julie|last=Miller|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2015/06/meryl-streep-confidence|title=Here's Where Meryl Streep Found the Confidence to Become an Actress|magazine=Vanity Fair|date=June 19, 2015|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622204546/http://www.vanityfair.com/hollywood/2015/06/meryl-streep-confidence|archive-date=June 22, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep "Uncommon Women and Others" (1978 PBS press photo).jpg|thumb|190px|Streep in 1978.]] De Niro, wat Streep in haar verhoogproduksie van ''Die Kersieboord'' gesien het, het voorgestel sy vertolk die rol van sy vriendin in die oorlogsfilm ''The Deer Hunter'' (1978).{{sfn|Longworth|2013|p=21}} Cazale, by wie longkanker gediagnoseer is,<ref>{{cite news|url=https://www.avclub.com/article/on-the-anniversary-of-his-death-revisit-john-cazal-93634|title=On the anniversary of his death, revisit John Cazale's tragically short film career in I Knew It Was You|newspaper=The A.V. Club|access-date=September 22, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230616/http://www.avclub.com/article/on-the-anniversary-of-his-death-revisit-john-cazal-93634|archive-date=September 23, 2015}}</ref> was ook in die prent, en Streep het die rol van ’n “vae, stereotiepe vriendin” aanvaar om gedurende die verfilming by hom te kan bly.{{sfn|Longworth|2013|pp=19–21}}<ref>{{cite news |first=Paul |last=Gray |title=Cinema: A Mother Finds Herself |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,948649-3,00.html |magazine=[[Time (tydskrif)|Time]] |page=3 |date=December 3, 1979 |access-date=February 16, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121031102/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,948649-3,00.html |archive-date=January 21, 2015 }}</ref><ref name="Hollinger"/> Die resensent Pauline Kael het gesê sy is ’n “ware skoonheid” wat baie varsheid na die prent bring met haar vertolking.{{sfn|Longworth|2013|p=32}} Die film se sukses het Streep aan ’n wyer gehoor bekend gestel en haar ’n benoeming vir die Oscar vir beste vroulike byspeler besorg.<ref>{{cite web|title=The 51st Academy Awards (1979) Nominees and Winners|date=October 5, 2014 |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1979|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)|access-date=July 4, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402004111/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1979|archive-date=April 2, 2015}}</ref> In die 1978-minireeks ''Holocaust'' het Streep die hoofrol gespeel van ’n Duitse vrou wat getroud is met ’n Joodse kunstenaar, vertolk deur [[James Woods]], in die Duitsland van die [[Nazi|Nazi-tydperk]]. Sy het na [[Duitsland]] en [[Oostenryk]] gereis vir die verfilming terwyl Cazale in New York gebly het. Met haar terugkeer het sy ontdek Cazale se siekte het vererger, en sy het hom verpleeg tot met sy dood op 12 Maart 1978.{{sfn|Longworth|2013|p=26}}<ref name="Hollinger"/> Met ’n geraamde gehoor van 109&nbsp;miljoen het ''Holocaust'' Streep aan ’n steeds groter publiek bekend gestel, en sy het haarself “op die rand van nasionale bekendheid” bevind. Sy het die [[Emmy]] vir beste aktrise in 'n minireeks of rolprent vir haar vertolking gewen.<ref>{{cite web |url=http://www.emmys.com/bios/meryl-streep |title=Meryl Streep Emmy Award Winner |publisher=Emmy Award |access-date=April 20, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905063934/http://www.emmys.com/bios/meryl-streep |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> Ten spyte van haar sukses was Streep nog nie geesdrifig oor haar rolprentloopbaan nie en het sy verhoogspel verkies.{{sfn|Longworth|2013|p=44}} Sy het die byrol van Leilah vertolk in Wendy Wasserstein se ''Uncommon Women and Others'' in ’n televisieprent van Mei 1978 vir PBS se Great Performances.<ref>{{Citation|title=Meryl Streep & Others singing in 'Uncommon Women & Others'| date=April 9, 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=FOCs2QW2gJ8| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211027/FOCs2QW2gJ8| archive-date=October 27, 2021|language=en|access-date=July 20, 2021}}{{cbignore}}</ref> Sy het [[Glenn Close]] vervang, wat die rol in die Off-Broadway-produksie vertolk het.<ref>{{Cite news|last=Eder|first=Richard|date=November 22, 1977|title=Dramatic Wit and Wisdom Unite In 'Uncommon Women and Others'|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1977/11/22/archives/dramatic-wit-and-wisdom-unite-in-uncommon-women-and-others.html|access-date=July 20, 2021|issn=0362-4331}}</ref> In 'n poging om haar aandag van Cazale se dood af te lei, het Streep ’n rol aanvaar in ''The Seduction of Joe Tynan'' (1979) as die opgewekte liefdesbelangstelling van [[Alan Alda]]. Sy het ook die rol van Katherine in ''Die Feeks Word Getem'' vir Shakespeare in the Park vertolk. [[Beeld:Meryl_Streep_by_Jack_Mitchell.jpg|thumb|links|200px|Streep in 1977.]] In dieselfde jaar het sy die byrol vertolk van ’n voormalige vriendin wat ’n lesbiese karakter word in ''Manhattan'' (1979) vir [[Woody Allen]]. Streep het later gesê dat Allen nie vir haar ’n volledige draaiboek gegee het nie, maar net die ses bladsye van haar eie tonele,<ref>{{cite web|title=Magazines Archive |website=SimplyStreep|url=http://www.simplystreep.com/magazines/197903lookmagazine.htm |access-date=June 7, 2009 }}{{Dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> en dat hy haar nie toegelaat het om ’n woord van haar dialoog te improviseer nie.<ref name="Hollinger"/> Vincent Canby van ''[[The New York Times]]'' het haar vertolking as “pragtig gespeel” beskryf.<ref>{{cite news|url= https://www.nytimes.com/1979/04/25/archives/the-screen-woody-allens-manhattan.html|title= The Screen: Woody Allen's 'Manhattan'|work= The New York Times|date= April 25, 1979|accessdate= July 17, 2024|last1= Canby|first1= Vincent}}</ref> In die drama ''Kramer vs. Kramer'' saam met [[Dustin Hoffman]] is Streep 'n ongelukkig getroude vrou wat haar man en kind verlaat. Streep het gevoel die draaiboek beeld die vroulike karakter as “te boos” uit en het daarop aangedring dat dit nie verteenwoordigend is van werklike vroue wat 'n huweliksbreuk en toesigstryd oor kinders ervaar nie. Die vervaardigers het met haar saamgestem en die draaiboek is hersien.{{sfn|Longworth|2013|p=41}} Ter voorbereiding vir die rol het Streep met haar eie ma oor haar lewe as werkende vrou en eggenote gepraat<ref name="Hollinger"/> en tyd deurgebring in die Upper East Side, waar die film afspeel en waar sy die interaksies tussen ouers en kinders dopgehou het.{{sfn|Longworth|2013|p=41}} Die regisseur Robert Benton het Streep toegelaat om haar eie dialoog in twee belangrike tonele te skryf, ondanks besware van Hoffman, wat haar aanvanklik “gehaat” het.<ref name="Hollinger"/> Die prent was omstrede onder feministe, maar die resensent Stephen Farber het geglo die rol toon Streep se “eie emosionele intensiteit”. Hy het geskryf sy is een van die “skaars vertolkers wat selfs die mees alledaagse oomblikke met ’n sweem van misterie kan vul”.{{sfn|Longworth|2013|p=46}} Vir die prent het Streep beide die [[Golden Globe]] en [[Oscar]] vir beste vroulike byspeler gewen.<ref>{{cite web|title=The 52nd Academy Awards {{!}} 1980|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1980|publisher= Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402002939/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1980|archive-date=April 2, 2015}}</ref><ref name="GoldenGlobes">{{cite web|title=Meryl Streep {{!}} 29 Nominations {{!}} 8 Wins| work=Official Website of the Golden Globe Awards |url=http://www.hfpa.org/browse/?param=/member/29717|publisher= Hollywood Foreign Press Association|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702091300/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fmember%2F29717|archive-date=July 2, 2015}}</ref> Sy het ook verskeie ander pryse gewen.{{Sfn|Lenburg|2001|p=167}}<ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook|url=https://books.google.com/books?id=BAdaAAAAYAAJ|year=1980|publisher=H. W. Wilson Co.|volume=41|page=391|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507064117/https://books.google.com/books?id=BAdaAAAAYAAJ|archive-date=May 7, 2016}}</ref>{{Sfn|Sterling|1997|p=444}} Beide ''The Deer Hunter'' en ''Kramer vs. Kramer'' was groot kommersiële suksesse en opeenvolgende wenners van die Oscar vir beste rolprent.{{sfn|Devine|1999|p=171}}<ref>{{cite news|last1=Chivers|first1=Tom|title=Oscars 2010: the 10 worst injustices in Academy Award history|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/7360378/Oscars-2010-the-10-worst-injustices-in-Academy-Award-history.html|access-date=July 4, 2015|work=The Daily Telegraph|date=March 3, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712104251/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/7360378/Oscars-2010-the-10-worst-injustices-in-Academy-Award-history.html|archive-date=July 12, 2015}}</ref> ===1980's: Opkoms en roem=== In 1979 het Streep begin om ''Alice in Concert'', ’n musikale weergawe van ''Alice se avonture in Wonderland'', saam met die skrywer en komponis Elizabeth Swados en regisseur Joseph Papp te ontwikkel; die vertoning is van Desember 1980 af in New York se Public Theater aangebied. Frank Rich van ''[[The New York Times]]'' het na Streep verwys as die produksie se “een wonder”.{{sfn|Longworth|2013|p=44}} Teen 1980 het Streep tot hoofrolle in rolprente gevorder. Sy het op die voorblad van die tydskrif ''[[Newsweek]]'' verskyn met die opskrif “A Star for the 80s”; Jack Kroll het opgemerk: “Daar is ’n gevoel van misterie in haar spel; sy boots nie eenvoudig na nie (hoewel sy in privaatheid ’n uitstekende nabootser is). Sy dra ’n gevoel van gevaar oor, ’n primitiewe onrus wat net onder die oppervlak van normale gedrag lê.”{{sfn|Longworth|2013|p=49}} Streep het haar vurige mediablootstelling destyds as 'n “oormatige ophef” veroordeel.{{sfn|Longworth|2013|p=49}} Die drama van 'n verhaal binne ’n verhaal ''The French Lieutenant's Woman'' (1981) was haar eerste hoofrol. Sy en [[Jeremy Irons]] was daarin hedendaagse akteurs wat hulle moderne verhaal vertel sowel as die drama uit die [[Victoriaanse tydperk]] wat hulle opvoer.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newsvideo/celebrity-news-video/8935130/Barack-Obama-reveals-Meryl-Streep-crush-at-Kennedy-Centre-Honours.html|title=Barack Obama reveals Meryl Streep 'crush' at Kennedy Centre Honours|work=The Telegraph|date=December 5, 2011|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711104408/http://www.telegraph.co.uk/news/newsvideo/celebrity-news-video/8935130/Barack-Obama-reveals-Meryl-Streep-crush-at-Kennedy-Centre-Honours.html|archive-date=July 11, 2015}}</ref> In ’n artikel in die tydskrif ''New York'' is opgemerk Streep is ’n "verkleurmannetjie" wat bereid is om enige soort rol te vertolk, anders as ander aktrises wat vir hulleself een identiteit skep.<ref name="NewYorkMagazineSep1981">{{cite news |last=Denby |first=David |title=Meryl Streep is Madonna and siren in ''The French Lieutenant's Woman'' |work=New York |date=September 21, 1981 |url=https://books.google.com/books?id=-OUCAAAAMBAJ&q=Meryl+Streep&pg=PA26 |access-date=June 15, 2009 |page=27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116203656/http://books.google.com/books?id=-OUCAAAAMBAJ&pg=PA26&dq=Meryl+Streep&lr=#PPA26,M1 |archive-date=January 16, 2013 }}</ref> Streep het ’n [[Bafta]] vir beste aktrise vir haar rol ontvang.<ref>{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/1982/film/actress|title=Film Actress in 1982|publisher=British Academy of Film and Television Arts|access-date=January 16, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121015106/http://awards.bafta.org/award/1982/film/actress|archive-date=January 21, 2015}}</ref> Die volgende jaar het sy weer saam met Robert Benton gewerk aan die sielkundige riller''Still of the Night'' (1982), waarin sy saam met [[Roy Scheider]] en [[Jessica Tandy]] verskyn. Vincent Canby van ''The New York Times'' het geskryf die rolprent is ’n huldeblyk aan die werke van [[Alfred Hitchcock]], maar dat een van sy grootste swakhede ’n gebrek aan chemie tussen Streep en Scheider is; hy het afgesluit dat Streep “verbluffend is, maar dat sy nie naastenby lank genoeg op die skerm verskyn nie”.<ref>{{cite news |last=Canby |first=Vincent |title='Still of the Night', in Hitchcock Manner |work=[[The New York Times]] |date=September 20, 1985 |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C02E2D8123BF93AA25752C1A964948260 |access-date=June 6, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815033220/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9C02E2D8123BF93AA25752C1A964948260 |archive-date=August 15, 2014 }}</ref> Groter sukses het later daardie jaar gekom toe Streep die hoofrol vertolk in die drama ''Sophie's Choice'' (ook 1982), waarin sy ’n Poolse oorlewende van [[Auschwitz-konsentrasiekamp|Auschwitz]] speel wat vasgevang is in ’n liefdesdriehoek tussen ’n jong naïewe skrywer ([[Peter MacNicol]]) en ’n Joodse intellektueel ([[Kevin Kline]]). Streep se emosionele dramatiese vertolking en haar oënskynlike bemeestering van ’n Poolse aksent het lof ontvang.<ref>{{cite web|first=Eric D.|last=Snider|title=What's the Big Deal?: Sophie's Choice (1982)|url=http://www.film.com/movies/whats-the-big-deal-sophies-choice-1982|website=Film.com|publisher=[[MTV|MTV Networks]]|access-date=May 13, 2015|date=October 20, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702022139/http://www.film.com/movies/whats-the-big-deal-sophies-choice-1982|archive-date=July 2, 2015}}<br />- {{cite web|title=Picks and Pans Review: Sophie's Choice|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20084111,00.html|work=People |access-date=May 13, 2015|date=January 24, 1983|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093757/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20084111,00.html|archive-date=May 18, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep & Kurt Russell 61st Academy Awards.jpg|thumb|280px"|Streep en [[Kurt Russell]] in 1989 op die Oscar-toekenningsaand.]] Streep het die Oscar en verskeie ander pryse vir haar rol gewen,<ref>{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/link/055-3/|title=Meryl Streep Academy Awards Acceptance Speech|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=January 16, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227020555/http://aaspeechesdb.oscars.org/link/055-3|archive-date=February 27, 2015}}</ref> en haar karakterisering is deur die tydskrif ''Premiere'' gekies as die derde beste rolprentvertoning van alle tye.<ref>{{cite web|url=https://www.empireonline.com/forum/printable.asp?m=371934|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418200137/http://www.empireonline.com/forum/printable.asp?m=371934|url-status=dead|archive-date=April 18, 2015|title=Premiere Magazine's Top 100 Greatest Performances|work=Empire |date=March 20, 2006|access-date=July 2, 2015}}</ref> [[Roger Ebert]] het van haar vertolking gesê: “Streep speel die Brooklyn-tonele met ’n betowerende Pools-Amerikaanse aksent, en sy speel die terugflitse in Duits en Pools met onderskrifte. Daar is skaars ’n emosie wat Streep nie in hierdie rolprent aanraak nie, en tog lyk dit nooit asof sy haarself ooreis nie.”{{Sfn|Ebert|2010|p=222}} In 1983 het Streep haar eerste niefiktiewe karakter vertolk, die fluitjieblaser en vakbondaktivis Karen Silkwood, wat in ’n verdagte motorongeluk gesterf het terwyl sy beweerde wanpraktyke by 'n aanleg ondersoek het. Dit was in Mike Nichols se biografiese rolprent ''Silkwood''. Streep het ’n persoonlike band met Silkwood gevoel,{{sfn|Longworth|2013|p=69}} en ter voorbereiding het sy mense ontmoet wat naby aan die vrou was, en sodoende besef dat elke persoon ’n ander aspek van haar persoonlikheid gesien het.{{sfn|Ebert|Bordwell|2008|p=64}} Sy het gesê: “Ek het elke stukkie inligting oor haar bymekaargemaak wat ek kon vind ... Wat ek uiteindelik gedoen het, was om na die gebeure in haar lewe te kyk en haar van binne af te probeer verstaan.”{{Sfn|Ebert|Bordwell|2008|p=64}} Streep het daarna saam met [[Robert de Niro]] gespeel in die romantiese prent ''Falling in Love'' (1984), wat swak ontvang is. Sy het ’n vegter vir die Franse teenstand gedurende die [[Tweede wêreldoorlog]] vertolk in die Britse drama ''Plenty'' (1985).<ref>{{cite news |last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert|title='Plenty' review |work=Chicago Sun-Times |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19850920/REVIEWS/509200303/1023 |date=November 19, 1982 |access-date=June 6, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616153759/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19850920%2FREVIEWS%2F509200303%2F1023 |archive-date=June 16, 2010 }}</ref> In haar volgende rolprent, ''Out of Africa'' (1985), het Streep die rol van die Deense skrywer [[Karen Blixen]] vertolk, teenoor [[Robert Redford]] as Denys Finch Hatton. Die regisseur, [[Sydney Pollack]], was aanvanklik skepties oor Streep in die rol, aangesien hy gedink het sy is nie sexy genoeg nie en omdat hy [[Jane Seymour (aktrise)|Jane Seymour]] vir die rol oorweeg het. Pollack onthou Streep het hom op ’n ander manier beïndruk: “Sy was so direk, so eerlik, so sonder nonsens. Daar was geen skild tussen my en haar nie.”{{sfn|Longworth|2013|p=81}} Streep en Pollack het dikwels tydens die 101 dae lange verfilming in Kenia gebots, veral oor Blixen se stem. Streep het baie tyd spandeer om na opnames van Blixen te luister en begin praat op ’n outydse en aristokratiese manier, wat Pollack oordrewe gevind het.{{sfn|Longworth|2013|p=88}} Die rolprent was ’n groot kommersiële sukses en het ’n Golden Globe vir beste rolprent gewen.<ref>{{cite web | url= https://www.nme.com/news/bohemian-rhapsody-worst-reviewed-golden-globes-winner-since-80s-2429215 | title= 'Bohemian Rhapsody' is the worst-reviewed Golden Globes winner in 33 years| work=NME | date=January 10, 2019 | access-date=January 11, 2019 | first=John | last=Earls}}</ref> Dit het Streep ook nog ’n benoeming vir die Oscar vir beste aktrise besorg, en die rolprent het uiteindelik die Oscar vir beste rolprent gewen. Streep se volgende rolprente het nie ’n wye gehoor gelok nie; sy het saam met [[Jack Nicholson]] gespeel in die dramas ''Heartburn'' (1986) en ''Ironweed'' (1987). In ''Evil Angels'' (ook bekend as ''A Cry in the Dark'', 1988) het sy die rol vertolk van Lindy Chamberlain, ’n Australiese vrou wat skuldig bevind is aan die moord op haar babadogter ondanks haar bewering dat die baba deur ’n [[dingo]] weggedra is. Die rolprent is in [[Australië]] verfilm, en Streep het die Australiese Rolprentinstituut se prys vir beste aktrise gewen,{{sfn|Waldo|2006|p=209}}{{sfn|Speed|Wilson|1989|p=38}} asook die prys vir beste aktrise op die [[Cannes-rolprentfees]] en die New York Film Critics Circle Award.{{Sfn|Eberwein|2010|p=221}} Teen die einde van die dekade het Streep aktief begin soek na ’n komedierol. Sy het dit gevind in ''She-Devil'' (1989), ’n satire wat die samelewing se obsessie met skoonheid en kosmetiese chirurgie parodieer; sy vertolk die rol van ’n glansryke skrywer.{{sfn|Longworth|2013|p=106}} Hoewel die rolprent nie 'n sukses was nie, het Richard Corliss van die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' geskryf Streep is die “een rede” om dit te sien.<ref>{{cite news |last=Corliss |first=Richard |title=Warty Worm, "She-Devil" review |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959340,00.html |magazine=Time |date=December 11, 1989 |access-date=June 7, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906045113/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959340,00.html |archive-date=September 6, 2009 }}</ref> ===1990's: Kommersiële skommelings=== Die biograaf Karen Hollinger het die vroeë 1990’s beskryf as ’n afname in die gewildheid van Streep se rolprente, en dit deels toegeskryf aan ’n kritiese persepsie dat haar komedies ’n poging was om ’n ligter beeld oor te dra ná verskeie ernstige, maar kommersieel onsuksesvolle dramas en, nog belangriker, aan die gebrek aan opsies wat vir ’n aktrise in haar 40's beskikbaar was.<ref name="Hollinger"/> Streep het gesê haar opsies word beperk omdat sy in Los Angeles, naby haar gesin, wil werk.<ref name="Hollinger"/> Op die Screen Actors Guild se nasionale vrouekonferensie in 1990 het Streep die hooftoespraak by die eerste nasionale byeenkoms gelewer, en die afname in werkgeleenthede vir vroue, gelyke betaling en rolmodelle binne die rolprentbedryf beklemtoon.<ref name="SAG timeline">{{cite web |title=SAG History – SAG Timeline |url=http://www.sag.org/content/womens-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125115603/http://www.sag.org/content/womens-committee |archive-date=January 25, 2012 |access-date=July 15, 2013}}</ref> Sy het die rolprentbedryf gekritiseer omdat dit die belangrikheid van vroue sowel op die skerm as daarbuite verklein.{{sfn|Eberwein|2010|p=221}} [[Beeld:Jeff y Meryl Streep.jpg|thumb|links|270px|Streep op die Grammy-toekenningsaand van 1990.]] Ná rolle in die komediedrama ''Postcards from the Edge'' (1990) en die komediefantasie ''Defending Your Life'' (1991) het Streep saam met [[Goldie Hawn]] gespeel in die klugagtige swartkomedie ''Death Becomes Her'' (1992), met [[Bruce Willis]] as hulle medespeler. Streep het die skrywer, David Koepp, oorreed om verskeie tonele te herskryf, veral die een waarin haar karakter ’n verhouding met ’n jonger man het; sy het dit as “onrealisties manlik” in sy opvatting beskou. Die prent was ’n kommersiële sukses en het binne net vyf dae $15,1&nbsp;miljoen verdien, maar Streep se bydrae tot komedie oor die algemeen is nie goed deur resensente ontvang nie.{{sfn|Longworth|2013|p=107}} ''Time'' se Richard Corliss het Streep se “boosaardige heksroetine” goedgekeur, maar die rolprent afgemaak as “''She-Devil'' met ’n nuwe voorkoms” en een wat “vroue haat”.<ref>{{cite news |last=Corliss |first=Richard |title=Beverly Hills Corpse, "Death Becomes Her" review |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,976129,00.html |magazine=Time |date=August 3, 1992 |access-date=June 7, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904022133/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,976129,00.html |archive-date=September 4, 2009 }}</ref>{{sfn|Longworth|2013|p=107}} In 1993 het Streep saam met [[Jeremy Irons]], [[Glenn Close]] en [[Winona Ryder]] verskyn in ''The House of the Spirits'', wat in Chili tydens die diktatuur van [[Augusto Pinochet]] afspeel. Die rolprent het nie goeie resensies gekry nie.<ref name="the_house_of_the_spirits">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_house_of_the_spirits/|title=''The House of the Spirits''|publisher=Flixster|website=[[Rotten Tomatoes]]|date=September 20, 2011 |access-date=April 9, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330215521/http://www.rottentomatoes.com/m/the_house_of_the_spirits/|archive-date=March 30, 2015}}</ref> Anthony Lane van ''The New Yorker'' het geskryf: “Dit is werklik ’n merkwaardige prestasie. Dit bring Jeremy Irons, Meryl Streep, Winona Ryder, [[Antonio Banderas]] en [[Vanessa Redgrave]] bymekaar en sorg dat hulle almal, sonder uitsondering, hulle swakste vertolkings nog lewer.”<ref name="the_house_of_the_spirits"/> Die volgende jaar het Streep die hoofrol gespeel in ''The River Wild'', as die ma van kinders op ’n witwatervlotvaart wat twee gewelddadige misdadigers ([[Kevin Bacon]] en [[John C. Reilly]]) in die wildernis teëkom. Hoewel die kritiese reaksie oor die algemeen gemeng was, het Peter Travers van ''[[Rolling Stone]]'' haar beskryf as “sterk, skerpsinnig en losser as wat sy nog op die skerm was”.<ref>{{cite news|first=Peter|last=Travers|title=The River Wild|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-river-wild-19940930|magazine=[[Rolling Stone]]|publisher=Wenner Media LLC|location=New York City|date=September 20, 1994|access-date=May 5, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505072025/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-river-wild-19940930|archive-date=May 5, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep (32335923877).jpg|180px|thumb|Streep in 1999.]] Streep se suksesvolste rolprent van die dekade was die romantiese drama ''The Bridges of Madison County'' (1995), geregisseer deur [[Clint Eastwood]], wat 'n verwerking was van Robert James Waller se roman met dieselfde naam.{{Sfn|McGilligan|1999|p=492}} Dit vertel die verhaal van Robert Kincaid (Eastwood), ’n fotograaf wat vir die tydskrif ''National Geographic'' werk en ’n liefdesverhouding met ’n middeljarige Italiaanse boervrou, Francesca (Streep), het. Hoewel Streep nie van die roman waarop dit gebaseer was gehou het nie, het sy die draaiboek as ’n besondere geleentheid vir ’n aktrise van haar ouderdom beskou.{{sfn|Longworth|2013|pp=111–112}} Sy het gewig aangesit vir die rol en anders as die karakter in die boek, aangetrek om Italiaanse filmsterre soos [[Sophia Loren]] na te boots. Beide Loren en Anna Magnani het haar vertolking beïnvloed, en Streep het [[Pier Paolo Pasolini]] se fliek ''Mamma Roma'' (1962) voor die verfilming gekyk.{{sfn|Longworth|2013|p=115}} Die rolprent was ’n lokettreffer en het meer as $70&nbsp;miljoen in die VSA verdien.{{Sfn|McGilligan|1999|p=503}} Anders as die roman, is die rolprent hartlik deur resensente ontvang. Die resensent Karina Longworth het beweer: Streep “is waarskynlik die eerste middeljarige aktrise wat ernstig deur Hollywood opgeneem word as ’n romantiese heldin”.{{sfn|Longworth|2013|p=117}} Streep het die vervreemde suster van Bessie ([[Diane Keaton]]), ’n vrou wat teen [[leukemie]] veg, gespeel in ''Marvin's Room'' (1996), ’n verwerking van die toneelstuk deur Scott McPherson. Streep het Keaton vir die rol aanbeveel.{{Sfn|Mitchell|2001|p=139}} [[Roger Ebert]] het gesê: “Streep en Keaton, in hulle verskillende style, vind maniere om Lee en Bessie tot veel meer te maak as net die uitdrukking van hulle probleme.”<ref>{{cite web|first=Roger|last=Ebert|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19970110/REVIEWS/701100302/1023|title=Review- Marvin's Room|newspaper=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|location=Chicago, Illinois|date=January 10, 1997|access-date=March 25, 2006|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060110152119/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19970110%2FREVIEWS%2F701100302%2F1023|archive-date=January 10, 2006}}</ref> Die rolprent is goed ontvang, en Streep is vir nog ’n Golden Globe benoem vir haar rol.<ref name=GoldenGlobes /> Vir Streep se rol in ''...First Do No Harm'' (1997) is sy vir 'n tweede Emmy benoem. In 1998 het sy vir die eerste keer saam met [[Michael Gambon]] en [[Catherine McCormack]] gespeel in Pat O'Connor se ''Dancing at Lughnasa'', nog ’n Broadway-verwerking.{{sfn|Allon|Cullen|Patterson|2001|p=255}} Janet Maslin van ''The New York Times'' het geskryf die manier warop Streep bloot by ’n venster uitkyk in ''Dancing at Lughnasa'', "tel onder haar beste oomblikke op film. Alles wat die kyker oor Kate Mundy, die vrou wat sy hier vertolk, moet weet, staan geskryf op daardie preutse, eensame gesig en sy verstomde blik.”<ref>{{cite news|first=Janet|last=Maslin |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9B04E3DA1431F930A25752C1A96E958260|title=Dancing at Lughnasa (1998)|newspaper=[[The New York Times]]|location=New York City|date=November 13, 1998|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704073438/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9B04E3DA1431F930A25752C1A96E958260|archive-date=July 4, 2015}}</ref> Later daardie jaar het sy ’n huisvrou wat aan kanker sterf, vertolk in ''One True Thing''. Dit het positiewe resensies gekry. In 1999 het Streep die rol van Roberta Guaspari vertolk in die musiekdrama ''Music of the Heart'' (1999). Sy is vir haar spel benoem vir 'n Oscar, ’n Golden Globe en ’n Screen Actors Guild Award. Roger Ebert het geskryf: <blockquote>Meryl Streep is bekend vir haar meesterskap van aksente; sy is moontlik die veelsydigste spreker in rolprente. Hier sou jy kon dink sy het geen aksent nie, tensy jy haar werklike spreekstem gehoor het; dan besef jy Guaspari se spreekstyl is nie ’n minder besondere prestasie as Streep se ander aksente nie. Dit is nie Streep se stem nie, maar iemand anders s’n – met ’n sekere plat gehalte, asof latere opvoeding en verfyning ná effens ongesofistikeerde kinderjare gekom het.<ref>{{cite web|first=Roger|last=Ebert|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19991029/REVIEWS/910290302/1023|title=Music of the Heart Movie Review|newspaper=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|location=Chicago, Illinois|date=October 29, 1999|access-date=May 1, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928090907/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19991029%2FREVIEWS%2F910290302%2F1023|archive-date=September 28, 2012}}</ref></blockquote> ===2000's: Terug op die pad na roem=== [[Beeld:Meryl Streep 2004-01.jpg|thumb|240px|Streep in 2004 in [[Sint Petersburg]], Rusland.]] Streep het die 2000’s betree met ’n stemkamee in [[Steven Spielberg]] se ''[[A.I. Artificial Intelligence (rolprent)|A.I. Artificial Intelligence]]'' (2001), ’n [[wetenskapsfiksie]]prent oor ’n kinderagtige androïed, vertolk deur [[Haley Joel Osment]].<ref>{{cite web|title=''A.I. Artificial Intelligence'' (2001)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=ai.htm|access-date=February 7, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090215175554/http://boxofficemojo.com/movies/?id=ai.htm|archive-date=February 15, 2009}}</ref> In dieselfde jaar was Streep saam met [[Liam Neeson]] die aanbieder van die jaarlikse [[Nobelprys vir Vrede|Nobelvredespryskonsert]] wat op 11 Desember 2001 in [[Oslo]], [[Noorweë]] gehou is ter ere van die vredespryswenners, die [[Verenigde Nasies]] en [[Kofi Annan]].<ref>{{cite web|title=Previous Concerts (2001) |url=http://nobelpeaceprize.org/concert/history/2001.php |publisher=The Norwegian Nobel Institute |access-date=July 3, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725022742/http://nobelpeaceprize.org/concert/history/2001.php |archive-date=July 25, 2013 }}</ref><ref name=PRN>{{cite news|title=Meryl Streep and Liam Neeson Host The Nobel Peace Prize 100th Anniversary Concert|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/meryl-streep-and-liam-neeson-host-the-nobel-peace-prize-100th-anniversary-concert-74400667.html|agency=PR Newswire|access-date=July 3, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704071711/http://www.prnewswire.com/news-releases/meryl-streep-and-liam-neeson-host-the-nobel-peace-prize-100th-anniversary-concert-74400667.html|archive-date=July 4, 2015}}</ref> In 2001 het Streep vir die eerste keer in meer as 20 jaar na die verhoog teruggekeer en Arkadina gespeel in The Public Theater se heropvoering van Tsjechof se ''Die Seemeeu'', met medeakteurs [[Kevin Kline]], [[Natalie Portman]], [[John Goodman]], [[Marcia Gay Harden]], [[Stephen Spinella]], [[Debra Monk]], [[Larry Pine]] en [[Philip Seymour Hoffman]].<ref>{{Cite news|first=Ben|last=Brantley|url=https://www.nytimes.com/2001/08/13/theater/theater-review-streep-meets-chekhov-up-in-central-park.html|title=Theater Review: Streep Meets Chekhov, Up in Central Park|work=The New York Times|date=August 31, 2001|access-date=February 13, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110212011246/http://www.nytimes.com/2001/08/13/theater/theater-review-streep-meets-chekhov-up-in-central-park.html|archive-date=February 12, 2011}}</ref> In dieselfde jaar het Streep begin werk aan Spike Jonze se komediedrama ''Adaptation'' (2002), waarin sy die rol van die werklike joernalis Susan Orlean vertolk. Die rolprent is ewe veel deur resensente en kykers geloof,<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/adaptation/|title=''Adaptation'' (2002)|publisher=Flixster|website=Rotten Tomatoes |access-date=April 8, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411020816/http://www.rottentomatoes.com/m/adaptation/|archive-date=April 11, 2008}}</ref> en het aan Streep haar vierde Golden Globe as beste vroulike byspeler besorg.<ref name=GoldenGlobes /> A.O. Scott van ''The New York Times'' het Streep se uitbeelding van Orlean beskou as “gespeel met ondeunde selfbeheersing".<ref>{{cite news|author=A. O. Scott|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9903EEDC123BF935A35751C1A9649C8B63|title=Adaptation|work=The New York Times|date=December 6, 2002|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630005146/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9903EEDC123BF935A35751C1A9649C8B63|archive-date=June 30, 2015}}</ref> Streep het saam met [[Nicole Kidman]] en [[Julianne Moore]] verskyn in Stephen Daldry se ''The Hours'' (2002), gebaseer op die 1999-roman deur [[Michael Cunningham]]. Die rolprent fokus op drie vroue van verskillende geslagte wie se lewens verbind word deur die roman ''Mrs. Dalloway'' deur [[Virginia Woolf]]. Die rolprent is oor die algemeen goed ontvang en het al drie hoofaktrises ’n Silwer Beer vir beste aktrise op die [[Berlinale]] besorg.<ref>{{cite news|title=The Hours (2002) Details|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/272631/The-Hours/details|archive-url=https://web.archive.org/web/20131026034705/http://www.nytimes.com/movies/movie/272631/The-Hours/details|url-status=dead|archive-date=October 26, 2013|work=[[The New York Times]]|date=2013|access-date=May 13, 2015}}</ref> In 2003 het Streep weer saam met Mike Nichols gewerk en saam met [[Al Pacino]] en [[Emma Thompson]] gespeel in HBO se verwerking van [[Tony Kushner]] se ses uur lange toneelstuk ''Angels in America''. Dit gaan oor twee paartjies wie se verhoudings verbrokkel teen die agtergrond van die politiek van die [[Ronald Reagan|Reagan-tydperk]]. Streep, wat vier rolle in die minireeks vertolk het, het haar tweede Emmy en vyfde Golden Globe vir haar vertolking ontvang.<ref name=GoldenGlobes /><ref>{{cite web |url=https://www.tvguide.com/celebrities/meryl-streep/bio/165859 |title=Meryl Streep: Biography |access-date=January 23, 2009 |work=TV Guide |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131071019/http://www.tvguide.com/celebrities/meryl-streep/bio/165859 |archive-date=January 31, 2009 }}</ref> Sy het in 2004 verskyn in Jonathan Demme se matig suksesvolle ''The Manchurian Candidate'' (2004),<ref>{{cite web|title=''The Manchurian Candidate'' (2003)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=manchuriancandidate.htm|access-date=February 7, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205145330/http://boxofficemojo.com/movies/?id=manchuriancandidate.htm|archive-date=February 5, 2010}}</ref> teenoor [[Denzel Washington]].<ref>{{cite news |title=Terrorist attacks, corporate control, election controversy: Sound familiar? 'The Manchurian Candidate' has it all. |first=Mick |last=LaSalle |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/07/30/DDGFD7V6NG1.DTL |newspaper=San Francisco Chronicle |date=July 30, 2004 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623061413/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2004%2F07%2F30%2FDDGFD7V6NG1.DTL |archive-date=June 23, 2011 |url-status=dead }}</ref> In dieselfde jaar het sy die ondersteunende rol van tant Josephine vertolk in ''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'' saam met [[Jim Carrey]], gebaseer op die eerste drie romans in Snicket se boekreeks. Die swartkomedie het oor die algemeen gunstige resensies ontvang,<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/lemony_snicket/|title=''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events''|website=Rotten Tomatoes |publisher= Flixster|access-date=April 8, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228095729/http://www.rottentomatoes.com/m/lemony_snicket/|archive-date=February 28, 2009}}</ref> en het die Oscar vir beste grimering gewen.<ref>{{cite web|title=''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'' (2004)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=lemonysnicket.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100221004732/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=lemonysnicket.htm|archive-date=February 21, 2010}}</ref> Streep het daarna verskyn in die komedie ''Prime'' (2005), geregisseer deur Ben Younger. In die rolprent speel sy Lisa Metzger, die Joodse psigoanalis van ’n geskeide en eensame sakevrou, vertolk deur [[Uma Thurman]], wat ’n verhouding begin met Metzger se 23-jarige seun ([[Bryan Greenberg]]). Dit was ’n beskeie hoofstroomsukses.<ref>{{cite web|title=''Prime'' (2004)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=prime.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203175857/http://boxofficemojo.com/movies/?id=prime.htm|archive-date=February 3, 2010}}</ref> In Augustus en September 2006 het Streep by die Delacorte-teater in [[Central Park]] op die verhoog gespeel in The Public Theater se produksie van ''Mother Courage and Her Children''.<ref>{{cite news |url=http://theater2.nytimes.com/2006/08/22/theater/reviews/22moth.html |title=Mother Courage and Her Children |work=The New York Times |date=August 22, 2006 |access-date=January 15, 2009 |author=Brantley, Ben |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213130533/http://theater2.nytimes.com/2006/08/22/theater/reviews/22moth.html |archive-date=February 13, 2009 }}</ref> Omtrent dieselfde tyd het sy en [[Lily Tomlin]] die laaste twee lede uitgebeeld van wat eens ’n gewilde familieboeremusiekgroep was in Robert Altman se laaste rolprent, ''A Prairie Home Companion'' (2006). Die prent is ’n komiese ensemble-stuk met ook [[Lindsay Lohan]], [[Tommy Lee Jones]], [[Kevin Kline]] en [[Woody Harrelson]], en gaan oor die agter-die-skerms-bedrywighede by die openbare radioprogram met dieselfde naam. Die rolprent het meer as $26&nbsp;miljoen verdien.<ref>{{cite web|title=''A Prairie Home Companion'' (2006)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=prairiehomecompanion.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090828050022/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=prairiehomecompanion.htm|archive-date=August 28, 2009}}</ref> [[Beeld:The devil wears Prada.jpg|thumb|280px|Streep (regs) in 2006 by die Venesiese première van ''The Devil Wears Prada''.]] Kommersieel het Streep beter gevaar met ’n rol in ''The Devil Wears Prada'' (ook 2006), ’n los rolprentverwerking van Lauren Weisberger se roman van 2003 met dieselfde naam. Streep vertolk die rol van die magtige en veeleisende Miranda Priestly, die redakteur van 'n modetydskrif (en die baas van [[Anne Hathaway]]). Hoewel die rolprent as geheel gemengde resensies ontvang het, het haar uitbeelding, van wat Ebert die “waardige en gebiedende Miranda” noem,<ref>{{cite web|author=Ebert, Roger|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-devil-wears-prada-2006|title=The Devil Wears Prada|work=Chicago Sun-Times|date=June 29, 2006|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703115945/http://www.rogerebert.com/reviews/the-devil-wears-prada-2006|archive-date=July 3, 2015}}</ref> groot lof van resensente ontlok en vir haar baie prysbenoemings besorg, insluitende haar 14de Oscar-benoeming, asook nog ’n Golden Globe.{{sfn|Kidder|Oppenheim|2008|p=347}}{{sfn|Diller|2010|p=41}} Met sy kommersiële uitreiking was die rolprent Streep se grootste kommersiële sukses tot in daardie stadium; dit het wêreldwyd meer as $326,5&nbsp;miljoen verdien.<ref>{{cite web|title=''The Devil Wears Prada'' (2006)|url=https://www.the-numbers.com/people/MSTRE.php|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090918103136/http://www.the-numbers.com/people/MSTRE.php|archive-date=September 18, 2009}}</ref> Sy het ’n welgestelde universiteitsbeskermpersoon uitgebeeld in Chen Shi-zheng se drama ''Dark Matter'', oor ’n Chinese nagraadse wetenskapstudent wat gewelddadig raak nadat hy met akademiese politiek aan ’n Amerikaanse universiteit te doen gekry het. Dit is geïnspireer deur die gebeure van die skietvoorval van 1991 aan die Universiteit van Iowa,<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna23189744|title=Streep Film Delayed Because of Campus Shooting|agency=Associated Press|publisher=MSN|access-date=February 17, 2011|date=February 15, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623063112/http://today.msnbc.msn.com/id/23189744/ns/today-entertainment/|archive-date=June 23, 2011}}</ref> en sou aanvanklik in 2007 uitgereik word, maar die vervaardigers en beleggers het besluit om ''Dark Matter'' se uitreiking uit te stel uit respek vir die slagoffers van die Virginia Tech-skietvoorval in April 2007.<ref>{{cite news|first=Dalya|last=Alberge|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article1706612.ece/|title=Campus Massacre Films Face A Ban|work=The Times|access-date=February 17, 2011|date=April 26, 2007|location=London|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516211434/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article1706612.ece|archive-date=May 16, 2008}}</ref> Die drama het negatiewe tot gemengde resensies gekry met sy beperkte uitreiking in 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/dark_matter/|title=''Dark Matter'' (2007)|access-date=April 11, 2008|publisher=Flixster|website=Rotten Tomatoes |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419085706/http://www.rottentomatoes.com/m/dark_matter/|archive-date=April 19, 2008}}</ref> Streep was ’n Amerikaanse regeringsamptenaar wat ’n Egiptiese buitelandse burger, wat van terrorisme verdink word, ondersoek in die politieke riller ''Rendition'' (2007), geregisseer deur [[Gavin Hood]].<ref>{{cite news|last=Markon|first=Jerry|title=Lawsuit Against CIA Is Dismissed|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/18/AR2006051802107.html|newspaper=The Washington Post|date=May 19, 2006|access-date=October 11, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110204181049/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/18/AR2006051802107.html|archive-date=February 4, 2011}}</ref> Gretig om by ’n riller betrokke te raak, het Streep die geleentheid verwelkom om in ’n rolprentgenre te speel waarvoor sy gewoonlik nie draaiboeke ontvang het nie.<ref>{{cite web|title=Meryl Streep Plays With Politics|url=http://www.youtube.com/watch?v=nerer1qI-zQ|publisher=Artisan News Service|via=YouTube|date=November 12, 2007|access-date=February 19, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727031213/http://www.youtube.com/watch?v=nerer1qI-zQ|archive-date=July 27, 2013}}</ref> Met sy uitreiking was ''Rendition'' kommersieel minder suksesvol<ref>{{cite web|title=''Rendition'' (2007)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=rendition.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208195241/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=rendition.htm|archive-date=February 8, 2010}}</ref> en het dit gemengde resensies ontvang.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/rendition/|title=''Rendition'' (2007)|access-date=February 11, 2011|website=Rotten Tomatoes|publisher= Flixster|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522022721/http://www.rottentomatoes.com/m/rendition/|archive-date=May 22, 2011}}</ref> [[Beeld:Streep san sebastian 2008 2.jpg|thumb|220px|links|Streep met die San Sebastián- Internasionale Rolprentfees van 2008.]] In dié tyd het Streep ’n kort rol gehad saam met [[Vanessa Redgrave]], [[Glenn Close]] en haar oudste dogter, [[Mamie Gummer]], in Lajos Koltai se drama ''Evening'' (2007), gebaseer op die 1998-roman met dieselfde naam deur Susan Minot. Die verhaal wissel tussen die hede en die verlede en vertel die storie van ’n bedlêende vrou wat haar stormagtige lewe in die middel 1950’s onthou.<ref name="pe">{{cite web|first=Jay S.|last=Jacobs|url=http://www.popentertainment.com/danesdancygummer.htm|title=Some Enchanted Evening|work=Pop Entertainment|access-date=February 17, 2011|date=June 27, 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128014828/http://popentertainment.com/danesdancygummer.htm|archive-date=November 28, 2010}}</ref> Die rolprent het 'n lou ontvangs gehad; resensente het dit genoem “pragtig verfilm, maar beslis dof [en] ’n enorme vermorsing van talentvolle akteurs”.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/evening/|title=''Evening'' (2007)|access-date=February 11, 2011|website=Rotten Tomatoes|publisher= Flixster|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212075509/http://www.rottentomatoes.com/m/evening/|archive-date=December 12, 2010}}<br />- {{cite web|title=''Evening'' (2007)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=evening.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231232827/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=evening.htm|archive-date=December 31, 2009}}</ref> Sy het ook ’n rol gehad in [[Robert Redford]] se ''Lions for Lambs'' (ook 2007), ’n rolprent oor die verband tussen ’n peloton Amerikaanse soldate in [[Afganistan]], ’n VSA-senator, ’n verslaggewer en ’n universiteitsprofessor in Kalifornië. Weer het resensente gevoel die akteurs se talent is vermors en dat die rolprent se tempo stadig was, hoewel een resensent verklaar het dat Streep positief uitgestaan het en “natuurlik, ongeforseerd en stilweg kragtig” was in vergelyking met Redford se geforseerde vertolking.<ref>{{cite web|url=http://themoviereport.com/fest/afi2007reviews.html#lions|title=Lions for Lambs|website=The Movie Report|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413220031/http://themoviereport.com/fest/afi2007reviews.html#lions|archive-date=April 13, 2015}}</ref> Streep het groot kommersiële sukses behaal toe sy in Phyllida Lloyd se ''Mamma Mia!'' (2008) gespeel het, saam met [[Amanda Seyfried]], [[Pierce Brosnan]], [[Stellan Skarsgård]], [[Colin Firth]], [[Julie Walters]] en [[Christine Baranski]]. Dit was ’n rolprentverwerking van die musiekblyspel met dieselfde naam, wat geskoei is op die liedjies van die Sweedse popgroep [[ABBA]].<ref>{{cite news|title=''Mamma Mia!'' Unfazed by the Fuss in Skopelos|work=The Daily Telegraph|date=July 15, 2008|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/artsandculture/2229868/Mamma-Mia---Unfazed-by-the-fuss-in-Skopelos.html|first=Paul|last=Mansfield|access-date=May 12, 2010|location=Londen|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210055539/http://www.telegraph.co.uk/travel/artsandculture/2229868/Mamma-Mia---Unfazed-by-the-fuss-in-Skopelos.html|archive-date=February 10, 2010}}</ref> ''Mamma Mia!'' was onmiddellik 'n lokettreffer en het Streep se fliek met die grootste inkomste tot in daardie stadium geword.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mammamia.htm|title=''Mamma Mia!'' (2008)|access-date=February 5, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102050129/http://boxofficemojo.com/movies/?id=mammamia.htm|archive-date=January 2, 2010}}</ref> Haar vertolking, wat vir nog ’n Golden Globe benoem is, is oor die algemeen goed deur kritici ontvang, met Wesley Morris van ''The Boston Globe'' wat geskryf het: “Die grootste akteur in Amerikaanse rolprente het uiteindelik ’n rolprentster geword.”<ref>{{cite news|title=Abba-cadabra|work=The Boston Globe|date=July 18, 2008|url=https://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=10190|first=Wesley|last=Morris|access-date=February 20, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525221157/http://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=10190|archive-date=May 25, 2010}}</ref> In ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (ook 2008) het Streep teenoor [[Philip Seymour Hoffman]], [[Amy Adams]] en [[Viola Davis]] gespeel. Dit gaan oor 'n streng non (Streep), die hoof van 'n [[Katolieke]] skool in 1964 wat beskuldigings van [[pedofilie]] teen ’n gewilde priester (Hoffman) opper. Dt het ’n matige loketsukses geword,<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=doubt.htm|title=''Doubt'' (2008)|access-date=February 5, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201013640/http://boxofficemojo.com/movies/?id=doubt.htm|archive-date=February 1, 2009}}</ref> en is deur baie kritici as een van die beste rolprente van 2008 beskou. Die prent het vyf benoemings vir 'n Oscar ontvang: vir sy vier hoofakteurs en vir John Patrick Shanley se draaiboek.<ref>{{cite web|title=The 81st Academy Awards {{!}} 2009|date=October 7, 2014 |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110111206/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009|archive-date=November 10, 2014}}</ref> Ebert, wat aan die rolprent sy volle vier sterre toegeken het, het Streep se karikatuur van ’n non uitgelig, wat “alle indringings van die moderne wêreld haat”,<ref>{{cite web|author=Ebert, Roger|url=https://www.rogerebert.com/reviews/doubt-2008|title=Doubt|work=Chicago Sun-Times|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326075113/http://www.rogerebert.com/reviews/doubt-2008|archive-date=March 26, 2015}}</ref> terwyl Kelly Vance van ''The East Bay Express'' gesê het: “Somber, rooioog en doodsbleek – suster Aloysius is dalk die vreesaanjaendste non van alle tye.”<ref>{{cite news|author=Vance, Kelly|url=http://www.eastbayexpress.com/oakland/she-wolves-of-hollywood/Content?oid=1093019|title=She-Wolves of Hollywood|newspaper=The East Bay Express|date=December 10, 2008|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703042053/http://www.eastbayexpress.com/oakland/she-wolves-of-hollywood/Content?oid=1093019|archive-date=July 3, 2015}}</ref> [[Beeld:Alec Baldwin, Meryl Streep, Josh Wood 15th Annual Screen Actors Guild Awards 2.jpg|thumb|250px|Streep saam met [[Alec Baldwin]] en Josh Wood by die Screen Actors Guild-toekennings van 2009.]] In 2009 het Streep die rol van die sjef [[Julia Child]] vertolk in Nora Ephron se ''[[Julie & Julia]]'', saam met [[Stanley Tucci]] en weer saam met [[Amy Adams]]. (Tucci en Streep het vroeër saamgewerk in ''The Devil Wears Prada''.) ''Julie and Julia'' is die eerste groot rolprent wat op ’n [[blog]] geskoei is. Dit stel 'n kontras tussen die lewe van Child in die vroeë jare van haar kosloopbaan en dié van die jong New Yorker Julie Powell (Adams), wat daarna streef om al 524 resepte in Child se kookboek ''Mastering the Art of French Cooking'' binne 'n jaar te kook.{{Sfn|Morency|2012|p=131}} In Nancy Meyers se romantiese komedie ''It's Complicated'' (ook 2009) het Streep saam met [[Alec Baldwin]] en [[Steve Martin]] gespeel. Sy het benoemings vir die Golden Globe vir beste aktrise in 'n blyspel of komedie vir beide ''Julie & Julia'' en ''It's Complicated'' ontvang; sy het die prys vir ''Julie & Julia'' gewen en later haar 16de Oscar-benoeming daarvoor ontvang.<ref>{{cite news|last=Gans |first=Andrew |title=Academy Award Nominations Announced Feb. 2; "Nine" Receives Four Noms |work=Playbill |date=February 2, 2010 |url=http://www.playbill.com/news/article/136504-Academy-Award-Nominations-Announced-Feb-2-Nine-Receives-Four-Noms |archive-url=https://web.archive.org/web/20100204154227/http://www.playbill.com/news/article/136504-Academy-Award-Nominations-Announced-Feb-2-Nine-Receives-Four-Noms |url-status=dead |archive-date=February 4, 2010 |access-date=January 17, 2012 }}</ref> ===2010's: Verdere sukses=== Streep het weer met die regisseur van ''Mamma Mia'', Phyllida Lloyd, saamgspan vir ''The Iron Lady'' (2011), 'n Britse biografiese rolprent oor [[Margaret Thatcher]], wat gaan oor die premier gedurende die [[Falklandoorlog]] en haar jare van aftrede.<ref>{{cite news|first=Tom |last=Peck |title=Meryl Streep takes on her toughest role: the Iron Lady |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/meryl-streep-takes-on-her-toughest-role-the-iron-lady-2016400.html |work=[[The Independent]] |date=July 2, 2010 |access-date=January 26, 2011 |location=Londen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624104303/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/meryl-streep-takes-on-her-toughest-role-the-iron-lady-2016400.html |archive-date=June 24, 2011 }}</ref> Streep, wat 'n sitting van die Britse parlement bygewoon het terwyl sy vir die prent voorberei het,<ref>{{cite news|title=Meryl Streep attends parliament for Thatcher research |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/meryl-streep-attends-parliament-for-thatcher-research-2189672.html |work=The Independent |location=UK |date=January 12, 2011 |access-date=February 29, 2012 |first=Bang |last=Showbiz |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327141932/http://www.independent.co.uk/news/people/news/meryl-streep-attends-parliament-for-thatcher-research-2189672.html |archive-date=March 27, 2012 }}</ref> het haar rol as 'n "gedugte en opwindende uitdaging" beskryf.<ref>{{cite news |title=Image of Meryl Streep as Margaret Thatcher unveiled |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12393674 |work=BBC News |date=February 8, 2011 |access-date=February 8, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209050448/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12393674 |archive-date=February 9, 2011 }}</ref> Hoewel die rolprent 'n gemengde ontvangs gekry het, het Streep se vertolking groot lof ontvang en het sy 'n Golden Globe, 'n Bafta en haar derde Oscar as beste aktrise gewen.<ref>{{cite web |url=http://broadwayworld.com/article/2012-GOLDEN-GLOBES-Are-Tonight-BroadwayWorld-to-Update-Winners-LIVE-20120115 |title=2012 GOLDEN GLOBES Nominees and Winners – Complete List! |website=Broadway World |date=April 13, 2014 |access-date=April 20, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014221919/http://www.broadwayworld.com/article/2012-GOLDEN-GLOBES-Are-Tonight-BroadwayWorld-to-Update-Winners-LIVE-20120115 |archive-date=October 14, 2013 }}</ref> [[Beeld:Meryl Streep with the Emersons February 2016 (cropped).jpg|thumb|200px|links|Streep in 2016 by die Amerikaanse ambassade in [[Berlyn]].]] Ná haar pligte as voorsitter van die [[Berlinale]] van 2016<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2015/oct/14/meryl-streep-berlinale-berlin-film-festival-jury-president-2016 |title=Meryl Streep gets Berlin's vote as president of film festival jury |access-date=December 20, 2015 |newspaper=The Guardian |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144952/http://www.theguardian.com/film/2015/oct/14/meryl-streep-berlinale-berlin-film-festival-jury-president-2016 |archive-date=December 22, 2015 |date=October 14, 2015 |last1=Pulver |first1=Andrew }}</ref> het Streep gespeel in die komedie ''Florence Foster Jenkins'' (2016), wat deur Stephen Frears geregisseer is. Dit is ’n biografiese rolprent oor ’n sorgeloos onbewuste toondoof operasangeres wat daarop aandring om in die openbaar op te tree.<ref>{{cite news|author=Child, Ben|url=https://www.theguardian.com/film/2014/oct/22/meryl-streep-hugh-grant-opera-singer-florence-foster-jenkins-biopic|title=Meryl Streep on for biopic of off-key opera singer Florence Foster Jenkins|newspaper=The Guardian|access-date=November 11, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203122247/http://www.theguardian.com/film/2014/oct/22/meryl-streep-hugh-grant-opera-singer-florence-foster-jenkins-biopic|archive-date=December 3, 2014 |date=October 22, 2014}}</ref> Ander akteurs is [[Hugh Grant]] en [[Simon Helberg]].<ref>{{cite web|title = Meryl Streep in 'Florence Foster Jenkins' Biopic Debuts May 6 in U.K.|url = http://www.classicalite.com/articles/37713/20160216/meryl-streep-florence-foster-jenkins-biopic-debuts-6-u-k.htm|website = Classicalite|date = February 16, 2016|access-date = February 17, 2016|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20160217093135/http://www.classicalite.com/articles/37713/20160216/meryl-streep-florence-foster-jenkins-biopic-debuts-6-u-k.htm|archive-date = February 17, 2016|df = mdy-all}}</ref> Streep het vir haar spel die Critics' Choice Movie Award vir beste aktrise in 'n komedie gewen<ref>{{cite magazine |title=2016 Critics' Choice Awards: 'La La Land' Leads With 8 Wins Including Best Picture; Donald Glover Unveils Lando Calrissian 'Stache |url=https://deadline.com/2016/12/tj-miller-la-la-land-hbo-2016-critics-choice-awards-the-complete-winners-list-live-1201868363/ |magazine=Deadline |date=December 11, 2016 |access-date=January 8, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118110330/http://deadline.com/2016/12/tj-miller-la-la-land-hbo-2016-critics-choice-awards-the-complete-winners-list-live-1201868363/ |archive-date=January 18, 2017 }}</ref> en is vir die Oscar, Golden Globe, SAG en Bafta benoem.<ref>{{cite magazine |url=https://variety.com/2017/film/news/2017-oscar-nominations-academy-awards-nominees-1201968107/ |title=Oscar Nominations: Complete List |magazine=Variety |date=January 24, 2017 |access-date=January 24, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170124150844/http://variety.com/2017/film/news/2017-oscar-nominations-academy-awards-nominees-1201968107/ |archive-date=January 24, 2017 }}</ref> Sy het daarna die rol vertolk van die eerste Amerikaanse vroulike koerantuitgewer, Katharine Graham, teenoor [[Tom Hanks]] se Ben Bradlee in [[Steven Spielberg]] se politieke drama ''The Post'' (2017), wat fokus op ''[[The Washington Post]]'' se publisering van die Pentagon-dokumente in 1971.<ref>{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Steven Spielberg, Tom Hanks, and Meryl Streep Team Up for Pentagon Papers Movie|url=https://variety.com/2017/film/news/steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-pentagon-papers-movie-1202002762/|access-date=March 6, 2017|work=Variety|date=March 6, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307103311/http://variety.com/2017/film/news/steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-pentagon-papers-movie-1202002762/|archive-date=March 7, 2017}}</ref> Die rolprent het positiewe resensies ontvang, veral vir die spel van die twee hoofakteurs.<ref>{{cite news |last1=Shepard |first1=Jack |title=The Post review round-up: Steven Spielberg's Oscar 2018 frontrunner wins glowing reception |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/the-post-review-steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-bob-odenkirk-oscars-2018-a8095456.html |access-date=December 6, 2017 |work=The Independent |date=December 6, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206192916/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/the-post-review-steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-bob-odenkirk-oscars-2018-a8095456.html |archive-date=December 6, 2017 }}</ref> Dit het ’n begroting van $50 miljoen gehad en meer as $177 miljoen verdien.<ref>{{cite web|url= https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=untitledstevenspielberg.htm|title=The Post (2017)|website=Box Office Mojo|access-date=July 18, 2018}}</ref> Streep het haar 31ste Golden Globe-benoeming en 21ste Oscar-benoeming vir beste aktrise ontvang.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/film/news/golden-globe-nominations-2018-nominees-full-list-1202634435/|title=Golden Globe Nominations: Complete List|work=Variety|date=December 11, 2017|access-date=December 11, 2017|first=Rebecca|last=Rubin|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214021531/http://variety.com/2017/film/news/golden-globe-nominations-2018-nominees-full-list-1202634435/|archive-date=December 14, 2017}}</ref><ref name="AA18">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/oscar-nominations-2018-complete-list-nominees-1067893 |title=Oscars: 'Shape of Water' Leads With 13 Noms |work=The Hollywood Reporter |date=January 23, 2018 |access-date=January 23, 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123192110/https://www.hollywoodreporter.com/lists/oscar-nominations-2018-complete-list-nominees-1067893 |archive-date=January 23, 2018 }}</ref> In 2018 het Streep kortliks haar rol vervat in die musikale vervolgrolprent ''Mamma Mia! Here We Go Again''.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/reviews/mamma-mia-here-we-go-again-review-1202874501/|title=Film Review: 'Mamma Mia! Here We Go Again'|work=Variety|date=July 17, 2018|access-date=July 18, 2018|first=Owen|last=Gleiberman}}</ref> Sy het ook ’n byrol gespeel in Rob Marshall se ''Mary Poppins Returns'', ’n musikale vervolg op die 1964-rolprent ''Mary Poppins'', met [[Emily Blunt]] in die titelrol.<ref>{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Meryl Streep Joins Emily Blunt in 'Mary Poppins' Sequel|url=https://variety.com/2016/film/news/meryl-streep-joins-emily-blunt-in-mary-poppins-sequel-exclusive-1201825001/|access-date=August 2, 2016|work=Variety|date=July 28, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801072558/http://variety.com/2016/film/news/meryl-streep-joins-emily-blunt-in-mary-poppins-sequel-exclusive-1201825001/|archive-date=August 1, 2016}}</ref> Streep het daarna in haar eerste hoofrol in ’n televisiereeks verskyn deur in 2019 in die tweede seisoen van die HBO-dramareeks ''Big Little Lies'' te speel. Sy het die rol vertolk van Mary Louise Wright, die skoonma van [[Nicole Kidman]] se karakter.<ref name="Business Insider">{{cite news|author1=Carrie Wittmer|title=Everything we know so far about HBO's 'Big Little Lies' season 2, including details about Meryl Streep's pivotal role|url=http://www.businessinsider.com/big-little-lies-on-hbo-season-2-details-release-date-casting-meryl-streep-2018-1|date=January 25, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002543/http://www.businessinsider.com/big-little-lies-on-hbo-season-2-details-release-date-casting-meryl-streep-2018-1|archive-date=February 6, 2018}}</ref> Liane Moriarty, die skrywer van die roman met dieselfde naam waarop die eerste seisoen geskoei is, het ’n novelle van 200 bladsye geskryf wat as basis vir die tweede seisoen gedien het. Moriarty het besluit om die nuwe karakter Mary Louise te noem, na Streep se wettige naam. Streep het daarna tot die rol ingestem, vir die eerste keer in haar loopbaan sonder om ’n draaiboek te lees.<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/magazines/style/people-events/article/3015504/big-little-lies-why-meryl-streep-didnt-even-need|title=Big Little Lies: Why Meryl Streep didn't even need a script|date=June 22, 2019|website=South China Morning Post |access-date=July 15, 2019}}</ref> In ’n resensie vir die [[BBC]] het Caryn James haar vertolking “heerlik en slinks” genoem en gesê sy is die “vergestalting van ’n passief-aggressiewe ouma”.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/culture/story/20190607-big-little-lies-series-2-review|title=Big Little Lies series 2 review|work=BBC|date=June 10, 2019|access-date=June 11, 2019|first=Caryn|last=James}}</ref> Sy het ’n benoeming vir ’n Emmy vir die reeks ontvang. In dieselfde jaar het Streep die hoofrol vertolk in die biografiese komedie ''The Laundromat'' oor die Panama-dokumente wat deur [[Steven Soderbergh]] geregisseer is. Sy het teenoor [[Gary Oldman]] en [[Antonio Banderas]] gespeel. Dit was die eerste Streep-rolprent wat deur [[Netflix]] versprei is.<ref>{{cite web|title=''The Laundromat'' (2019)|website=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_laundromat |access-date=October 18, 2019}}<br />- {{Cite web|url=https://www.engadget.com/2019/10/16/netflix-the-laundromat-defamation-panama-papers/|title=The Panama Papers lawyers want to stop Netflix's 'The Laundromat'|website=Engadget |date=October 16, 2019 |access-date=October 18, 2019}}</ref> Sy het ook die rol van tant March vertolk in [[Greta Gerwig]] se ''Little Women'', saam met [[Saoirse Ronan]], [[Emma Watson]], [[Florence Pugh]], [[Timothée Chalamet]] en [[Laura Dern]].<ref>{{cite web|last1=Whipp|first1=Glenn|title=Exclusive: Meryl Streep will play Aunt March, not Marmee, in Greta Gerwig's 'Little Women'|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-little-women-meryl-streep-greta-gerwig-20180703-story.html#|website=Los Angeles Times|access-date=July 5, 2018|date=July 3, 2018}}</ref> David Rooney van ''The Hollywood Reporter'' het haar vertolking geprys en geskryf: “Streep geniet dit duidelik om die heerssugtige snob te speel wat met misnoeë snork … [en] sy doen haar bes om haar geneentheid vir haar niggies te verberg agter haar vernoude blik en alledaagse minagting.”<ref>{{cite web|url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/little-women-1257699/|title= 'Little Women': Film Review|website= The Hollywood Reporter|date= November 25, 2019|accessdate= August 8, 2023}}</ref> Die rolprent het groot lof ontvang en meer as $218 miljoen verdien, teenoor sy begroting van $40 miljoen.<ref>{{cite web|last1=Carras|first1=Christi|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-02-09/oscars-2020-little-women-greta-gerwig-costume-design|title=The only Oscar 'Little Women' won was for costume design|work=Los Angeles Times|date=February 9, 2020|access-date=July 5, 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210090147/https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-02-09/oscars-2020-little-women-greta-gerwig-costume-design|archive-date=February 10, 2020}}</ref> ===2020's: Stroming en teaterprojekte=== In 2020 het Streep ’n stemrol vertolk in [[Apple TV+]] se geanimeerde kortprent ''Here We Are: Notes for Living on Planet Earth''.<ref>{{Cite web|url=https://apple-tv-plus-press.apple.com/en-US/news/2020/01/meryl-streep-joins-apple-to-celebrate-earth-day-with-animated-short-film-here-we-are-notes-for-living-on-planet-earth-premiering-april-17-exclusively-on-apple-tv/|title=Meryl Streep joins Apple to celebrate Earth Day with animated short film "Here We Are: Notes for Living on Planet Earth," premiering April 17 exclusively on Apple TV+ – Apple|website=apple-tv-plus-press.apple.com|access-date=March 11, 2020|archive-date=January 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121163937/https://apple-tv-plus-press.apple.com/en-US/news/2020/01/meryl-streep-joins-apple-to-celebrate-earth-day-with-animated-short-film-here-we-are-notes-for-living-on-planet-earth-premiering-april-17-exclusively-on-apple-tv/|url-status=dead}}</ref> Sy het hoofrolle in twee rolprente gehad, wat albei deur stroomdienste uitgereik is. Sy het vir [[Netflix]] weer saam met Nicole Kidman gewerk in Ryan Murphy se ''The Prom'' (2020), ’n rolprentverwerking van die Broadwayblyspel met dieselfde naam.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2019/06/ryan-murphy-meryl-streep-prom-netflix-movie-musical-nicole-kidman-james-corden-ariana-grande-awkwafina-keegan-michael-key-andrew-rannells-star-1202637550/|title=Ryan Murphy Sets Netflix 'Prom' Musical: Streep, Corden, Kidman, Ariana Grande, Awkwafina, Key, Rannels To Star|date=June 25, 2019|work=Deadline Hollywood|access-date=June 25, 2019}}</ref> In dieselfde jaar het sy weer saam met die regisseur Steven Soderbergh gewerk vir sy HBO Max-komedierolprent ''Let Them All Talk'' (2020).<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2019/film/news/meryl-streep-steven-soderbergh-hbo-max-1203306305/|title=HBO Max Lands Steven Soderbergh's Next Film Starring Meryl Streep|work=Variety|first=Justin|last=Kroll|date=August 19, 2019|access-date=August 20, 2019}}</ref> Streep het saam met [[Dianne Wiest]], [[Candice Bergen]], [[Lucas Hedges]] en [[Gemma Chan]] gespeel. Daarna was sy saam met [[Leonardo DiCaprio]] en [[Jennifer Lawrence]] in ''[[Don't Look Up]]'' (2021), geregisseer deur [[Adam McKay]] vir Netflix.<ref>{{cite magazine|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/leonardo-dicaprio-meryl-streep-join-jennifer-lawrence-in-adam-mckays-dont-look-up|title=Leonardo DiCaprio, Meryl Streep Join Jennifer Lawrence in Adam McKay's 'Don't Look Up'|website=The Hollywood Reporter|first=Borys|last=Kit|date=October 14, 2020|access-date=November 18, 2020}}</ref> Streep het ’n komiese rol vertolk as die fiktiewe president van die VSA wat die vrese oor [[klimaatsverandering]] afmaak. In sy gemengde resensie het Peter DeBruge van ''Variety'' geskryf sy het “duidelik meer pret as ons”.<ref>{{cite magazine|first=Peter|last=DeBruge|url= https://variety.com/2021/film/reviews/dont-look-up-review-leonardo-dicaprio-jennifer-lawrence-1235127627/|title= 'Don't Look Up' Review: The Sky Is Falling in Adam McKay's Crank Comet Comedy|magazine= Variety|accessdate= August 8, 2023}}</ref> Streep het as uitvoerende vervaardiger opgetree vir ''Sell/Buy/Date'' (2022), geregisseer deur Sarah Jones.<ref>{{cite web|url=https://www.broadwayworld.com/article/VIDEO-Watch-the-Trailer-For-Sarah-Jones-SELLBUYDATE-Film-Adaption-20220921|title=Watch the Trailer For Sarah Jones' SELL/BUY/DATE Film Adaption|publisher=BroadwayWorld|first=Michael|last=Major|date=September 21, 2022|access-date=September 24, 2022}}</ref> Sy het ook gespeel in die bloemlesingsreeks ''Extrapolations'' (2023) van Apple TV+.<ref>{{cite web |last1=White |first1=Peter |title=Meryl Streep, Sienna Miller & Kit Harington Among Stars Set For Scott Z. Burns' Climate Change Anthology Series 'Extrapolations' For Apple |url=https://deadline.com/2021/10/meryl-streep-sienna-miller-kit-harington-among-stars-set-for-scott-z-burns-climate-change-anthology-series-extrapolations-for-apple-1234858254/ |website=Deadline Hollywood |access-date=October 19, 2021 |date=October 19, 2021}}</ref> Later daardie jaar het sy begin om Loretta Durkin, ’n sukkelende aktrise, te vertolk vanaf die derde seisoen van die Hulu-komediereeks ''Only Murders in the Building''. Sy speel saam met [[Steve Martin]], [[Martin Short]] en [[Selena Gomez]].<ref>{{cite magazine |url=https://variety.com/2023/tv/news/meryl-streep-only-murders-in-the-building-season-3-hulu-1235489810/ |title=Meryl Streep Cast in 'Only Murders in the Building' Season 3 |magazine=Variety |first=Selome |last=Hailu |date=January 17, 2023 |access-date=January 17, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |title=The Cast of 'Only Murders in the Building': Everything to Know |url=https://people.com/tv/only-murders-in-the-building-cast-everything-to-know/ |access-date=March 26, 2023 |magazine=People}}</ref> Sy het benoemings ontvang vir ’n Golden Globe vir beste vroulike byspeler en ’n Emmy vir uitmuntende aktrise, en 'n Critics' Choice Television Award vir beste vroulike byspeler gewen.<ref>{{cite web|url= https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/emmys-nominations-2024-nominees-list-1235950616/|title= Emmys 2024: List of Nominees|website= The Hollywood Reporter|date= July 17, 2024|accessdate= July 17, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url= https://variety.com/2024/film/news/critics-choice-awards-2024-winners-list-1235870581/|title= 'Oppenheimer' Leads Critics Choice Awards With 8 Wins, 'Barbie' Scores 6 — Full Winners List|website= Variety|date= January 15, 2024|accessdate= July 17, 2024}}</ref> In 2025 het Streep die ''Saturday Night Live 50th Anniversary Special'' bygewoon, waarin sy in ’n skets gespeel het as die ma van [[Kate McKinnon]] se karakter.<ref>{{cite web|url= https://www.cnn.com/2025/02/16/entertainment/meryl-streep-jack-nicholson-snl/index.html|title= Meryl Streep makes first-ever 'SNL' appearance during 50th anniversary special|website= [[CNN]]|date= February 17, 2025|accessdate= February 21, 2025}}</ref> Streep het daarna Queen Butterfly se stem verskaf in die rolprent ''Hoppers'' van Pixar Animation Studios wat op 6 Maart 2026 uitgereik is.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/85erKvStN1c |title=All hail the (insect) queen 🦋👑 Meryl Streep joins the cast of #Hoppers. |language=en |access-date=2026-03-10 |via=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trailers |url=https://thewaltdisneycompany.com/trailers/ |access-date=2026-03-10 |website=The Walt Disney Company |language=en-US}}</ref> ====Komende werk==== Streep gaan weer die rol van Miranda Priestly vertolk in ''The Devil Wears Prada 2'', wat geskeduleer is vir uitreiking op 1 Mei 2026.<ref>{{cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|url= https://deadline.com/2025/06/the-devil-wears-prada-2-cast-kenneth-branagh-1236445810/|title= 'The Devil Wears Prada 2': Kenneth Branagh Joins With Meryl Streep, Anne Hathaway, Emily Blunt & Stanley Tucci Officially Back|website= Deadline Hollywood|date= June 30, 2025|accessdate= June 30, 2025}}</ref> Op 18 Augustus 2025 is aangekondig dat ’n biografiese prent oor die lewe en loopbaan van die musikant [[Joni Mitchell]] in ontwikkeling is, met Cameron Crowe wat die rolprent sal regisseer. Streep het onderteken om Mitchell in haar latere lewe te vertolk, terwyl [[Anya Taylor-Joy]] Mitchell in die 1960’s en 1970’s sal speel.<ref>{{cite web |last=Chelosky|first=Danielle |title=Anya Taylor-Joy, Meryl Streep To Play Joni Mitchell In Cameron Crowe's Biopic: Report |url=https://www.stereogum.com/2319741/anya-taylor-joy-meryl-streep-to-play-joni-mitchell-in-cameron-crowes-biopic-report/news/ |website=Stereogum |access-date=August 19, 2025 |date=August 18, 2025}}</ref> ==Ander projekte== Op die 35ste People's Choice Awards het haar weergawe van "Mamma Mia" 'n prys gewen vir gunstelinglied uit 'n rolprent.<ref>{{cite web|title=People Choice Awards Results |url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027004716/http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2009 |url-status=dead |archive-date=October 27, 2009 |publisher=People's Choice Awards }}</ref> In 2008 is sy benoem vir 'n Grammy (haar vyfde benoeming) vir haar werk aan die musiek van ''Mamma Mia!''.<ref>{{cite news|author1=Martin, Sami K.|title=Meryl Streep Lands First 'Vogue' Cover|url=http://www.christianpost.com/news/meryl-streep-lands-first-vogue-cover-64645/|work=The Christian Post|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122030139/http://www.christianpost.com/news/meryl-streep-lands-first-vogue-cover-64645/ |archive-date=January 22, 2015}}</ref> Streep het verskeie oudioboeke voorgelees, onder meer drie deur die kinderboekskrywer William Steig: ''Brae Irene'', ''Spinky Sulks'' en ''The One and Only [[Shrek]]!''<ref>{{cite web|url=http://us.macmillan.com/theoneandonlyshrek/williamsteig|title=The One and Only Shrek|publisher=Macmillan Publishers|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105446/http://us.macmillan.com/theoneandonlyshrek/williamsteig|archive-date=October 16, 2015}}</ref> Streep is die woordvoerder van die Nasionale Vrouegeskiedenismuseum, waaraan sy al verskeie bedrae geskenk het.<ref>{{cite web|url=http://www.nwhm.org/about-nwhm/press/featured-press/meryl-streep/|title=About|publisher=National Women's History Museum|access-date=January 11, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105202706/http://www.nwhm.org/about-nwhm/press/featured-press/meryl-streep/|archive-date=November 5, 2011}}</ref> Sy ondersteun ook [[Gucci]] se "Chime for Change"-veldtog wat probeer om vrouebemagtiging te versprei.<ref>{{cite web|last=Karmali|first=Sarah|title=Beyoncé Leads New Gucci Empowerment Campaign|url=http://www.vogue.co.uk/gallery/beyonce-knowles-salma-hayek-gucci-chime-for-change-campaign-frida-giannini|work=Vogue|date=February 28, 2013|access-date=April 22, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152207/http://www.vogue.co.uk/gallery/beyonce-knowles-salma-hayek-gucci-chime-for-change-campaign-frida-giannini|archive-date=August 16, 2017}}</ref> In 2014 het Streep twee studiebeurse aan die Universiteit van Massachusetts Lowell gevestig, vir studente met onderskeidelik [[Engels]] en [[wiskunde]] as hoofvak.<ref>{{cite web |url = https://www.uml.edu/Chancellor/Speaker-Series/Meryl-Streep/default.aspx |title = Meryl Streep at UMass Lowell Chancellor's Speaker Series |date = April 1, 2014 |publisher = UMass Lowell |access-date = April 7, 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170408171344/https://www.uml.edu/Chancellor/Speaker-Series/Meryl-Streep/default.aspx |archive-date = April 8, 2017 |df = mdy-all }}</ref> In 2015 het Streep 'n ope brief van One Campaign onderteken; dit was aan [[Angela Merkel]] en [[Nkosazana Dlamini-Zuma]] gerig en het 'n beroep op hulle gedoen om op vroue te fokus terwyl hulle as hoof van onderskeidelik die [[G7]] in [[Duitsland]] en die [[Afrika-unie|AU]] in [[Suid-Afrika]] dien.<ref>{{cite news |author=Tracy McVeigh |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/mar/07/povert-sexist-letter-women-equality-gaga-sandberg-beyonce |title=Poverty is sexist: leading women sign up for global equality &#124; Life and style |newspaper=The Guardian |access-date=May 8, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518082544/http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/mar/07/povert-sexist-letter-women-equality-gaga-sandberg-beyonce |archive-date=May 18, 2015 |date=March 7, 2015 }}</ref> Toe sy in 2015 in 'n onderhoud met ''Time Out'' gevra is of sy 'n [[Feminisme|feminis]] is, het sy geantwoord: "Ek is 'n humanis; ek is vir goeie, maklike balans."<ref>{{cite news|last=Clarke|first=Cath|url=https://www.timeout.com/london/film/meryl-streep-on-feminism-family-and-playing-pankhurst-in-suffragette|title=Meryl Streep on feminism, family and playing Pankhurst in 'Suffragette'|work=Time Out|date=September 28, 2015|access-date=October 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017053422/http://www.timeout.com/london/film/meryl-streep-on-feminism-family-and-playing-pankhurst-in-suffragette|archive-date=October 17, 2015|url-status=live}}</ref> In Maart 2016 het Streep en ander 'n brief onderteken vir [[geslagsgelykheid|gendergelykheid]] oor die wêreld heen in die lig van [[Internasionale Vrouedag]]; dit is ook deur One Campaign gereël.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/women/life/meryl-streep-amy-poehler-and-elton-john-pen-letter-to-world-lead/|title=Meryl Streep, Amy Poehler and Elton John pen letter to world leaders to 'end gender inequality'|author=Telegraph Reporters|date=March 8, 2016|newspaper=The Telegraph|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311211032/http://www.telegraph.co.uk/women/life/meryl-streep-amy-poehler-and-elton-john-pen-letter-to-world-lead/|archive-date=March 11, 2016}}</ref> ==Ontvangs en nalatenskap== [[Beeld:Meryl streep harvard commencement 2010 crop.JPG|thumb|180px|Streep ontvang in 2010 'n eregraad van de Harvard-universiteit.]] In 2004 is Streep deur die Amerikaanse Rolprentinstituut vereer met 'n prys vir haar lewenslange bydrae tot die rolprentbederyf.<ref>{{cite web|title=2004 Meryl Streep Tribute|url=http://afi.com/LAA/laa04.aspx|publisher=American Film Institute|access-date=May 13, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706101637/http://afi.com/LAA/laa04.aspx|archive-date=July 6, 2015}}</ref> Sy het in 2011 ’n [[Kennedysentrum-eerbewys]] ontvang, met toesprake deur [[Tracey Ullman]], [[Robert De Niro]] en Mike Nichols. Onder dié wat Streep ook gehuldig het, was [[Kevin Kline]], [[Emily Blunt]], [[Stanley Tucci]] en [[Anne Hathaway]]. Die huldeblyk het geëindig met 'n hele groep akteurs wat "She's My Pal" gesing het, ’n woordspeling op "He's My Pal" uit die prent ''Ironweed''.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/meryl-streep-kennedy-center-honors-robert-de-niro-269545|title= 'Iron Lady' Star Meryl Streep Celebrated By Past Co-Stars at Kennedy Center Honors|website= The Hollywood Reporter|date= December 5, 2011|access-date= May 11, 2020}}</ref> In November 2014 het president [[Barack Obama]] aan Streep die Presidensiële Vryheidsmedalje toegeken; dit is die land se hoogste burgerlike eerbewys.<ref>{{cite web|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2014/11/meryl-streep-president-obama-medal-of-freedom|title= President Obama Presents Meryl Streep with Medal of Freedom|website= Vanity Fair|date= November 24, 2014|access-date= May 11, 2020}}</ref> Die tydskrif ''Vanity Fair'' het geskryf "dit is moeilik om jou voor te stel daar was ’n tyd voordat Meryl Streep die grootste lewende aktrise was".<ref name="VF"/> Emma Brockes van ''The Guardian'' het gesê ondanks Streep se status as "een van die bekendste aktrises in die wêreld" is dit "moeilik om ’n beeld aan Streep te heg", in ’n loopbaan waarin sy "hard gewerk het om haarself te vestig as ’n aktrise wie se wortels in die alledaagse lewe lê".<ref name="Brockes06">{{cite news|author=Brockes, Emma|url=https://www.theguardian.com/film/2006/sep/23/awardsandprizes|title=The devil in Ms Streep|newspaper=The Guardian|date=September 23, 2006|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703034438/http://www.theguardian.com/film/2006/sep/23/awardsandprizes|archive-date=July 3, 2015}}</ref> Ten spyte van haar sukses was Streep nog altyd beskeie oor haar eie prestasies in die rolprentbedryf. Sy het gesê sy het geen spesifieke metode nie en dat sy uit haar vroeë studies geleer het. Sy het in 1987 gesê: "Ek het ’n mengelmoes van dinge wat ek by verskillende onderwysers geleer het, maar niks wat ek in ’n tas kan pak en oopmaak en sê: ‘Nou, watter een wil jy hê?’ nie. Niks waarop ek kan staatmaak nie, en dit maak dit gevaarliker. Maar dan maak die gevaar dit opwindender." Sy het gesê haar ideale regisseur is een wat haar volle artistieke beheer gee, sodat sy ’n mate van improvisasie kan hê en uit haar foute kan leer.{{sfn|Longworth|2013|p=12}} [[Beeld:Meryl Streep - Walk of Fame.jpg|thumb|links|240px|Streep se ster op die [[Hollywood Walk of Fame]].]] Mike Nichols, die regisseur van ''Silkwood'', ''Heartburn'', ''Postcards from the Edge'' en ''Angels in America'', het Streep se vermoë geprys om haarself in haar karakters te transformeer en opgemerk: "In elke rol word sy ’n heel nuwe mens. Namate sy die persoon word wat sy vertolk, begin die ander akteurs op haar reageer asof sy daardie persoon is."{{sfn|Longworth|2013|p=70}} Hy het gesê om haar te regisseer "is soos om verlief te raak, met die eienskappe van ’n tyd wat jy as magies onthou, maar wat in misterie gehul is".{{sfn|Longworth|2013|p=73}} Hy het ook gesê Streep se toneelspelvermoë het ’n diepgaande invloed op haar medespelers, en dat "jy met 1&nbsp;000% kan verbeter deur bloot na haar te kyk".{{sfn|Longworth|2013|p=70}} Streep het soms ’n [[Feminisme|feministiese]] perspektief in haar karakteruitbeeldings ingebring;{{sfn|Longworth|2013|p=15}} Die resensent Molly Haskell het gesê: "Geen van haar heldinne is streng gesproke feministies nie. Tog beliggaam hulle op merkwaardige wyse verskeie kruisstrominge van ervaring in die afgelope 20 jaar, soos vroue hulleself herdefinieer het teen die agtergrond van die vrouebeweging".{{sfn|Longworth|2013|p=16}} Streep is goed bekend vir haar vermoë om ’n wye verskeidenheid aksente na te boots<ref>{{cite web|author=Halliday, Ayun|title=Watch Meryl Streep Have Fun with Accents: southern American, Bronx, Polish, Irish, Australian, Yiddish & More|url=http://www.openculture.com/2015/03/meryl-streep-has-fun-with-accents.html|website=Open Culture|access-date=May 13, 2015|date=March 18, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150513030332/http://www.openculture.com/2015/03/meryl-streep-has-fun-with-accents.html|archive-date=May 13, 2015}}</ref> – van [[Deens]] in ''Out of Africa'' (1985) tot [[Italiaans]] in ''The Bridges of Madison County'' (1995); ’n Suidelike Amerikaanse aksent in ''The Seduction of Joe Tynan'' (1979); en ’n sterk [[Bronx]]-aksent in ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (2008). Volgens Streep het sy as kind baie na kunstenaars [[Barbra Streisand]], die [[Beatles]] en [[Bob Dylan]] geluister, en sy het geleer hoe om haar stem, haar "instrument", te gebruik deur na Streisand se albums te luister.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2012/02/06/146362798/meryl-streep-the-fresh-air-interview?ft=1&f=13|title=Meryl Streep: The Fresh Air Interview : NPR|date=February 6, 2012|work=NPR|access-date=February 7, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206175451/http://www.npr.org/2012/02/06/146362798/meryl-streep-the-fresh-air-interview?ft=1&f=13|archive-date=February 6, 2012}}</ref> Vir haar rol in die rolprent ''Sophie's Choice'' (1982) het Streep sowel [[Engels]] as [[Duits]] met ’n Poolse aksent gepraat, asook [[Pools]] self.{{sfn|Allison|Goethals|2013|p=3}} Streep het opgemerk die gebruik van aksente is deel van haar toneelspel en ’n tegniek wat sy as ’n duidelike vereiste in haar uitbeelding van ’n karakter beskou.{{Sfn|Elliott|Manning|Saltau|Surbey|2011|p=180}} Toe sy in [[Belfast]] gevra is hoe sy verskillende aksente weergee, het Streep na bewering in 'n "perfekte" Belfast-aksent geantwoord: "Ek luister."<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=78GaH2P0rnE|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824201148/https://www.youtube.com/watch?v=78GaH2P0rnE&feature=youtu.be|archive-date=24 Augustus 2025|title=Best of Meryl Streep – Interviews – Part 6|date=November 17, 2009|via=www.youtube.com|access-date=18 Maart 2026|url-status=bot: unknown}}</ref> In January 2017 het sy die [[Cecil B. DeMille-prys]] vir haar lewenslange bydrae op die [[74ste Golden Globe-toekenningsaand]] ontvang. ==Persoonlike lewe== Streep het die akteur [[John Cazale]] in 1976 ontmoet, toe hulle albei in ’n produksie van [[William Shakespeare]] se ''Maat vir Maat'' in die Delacorte-teater was. Hulle het saam gewoon toe hy in 1977 met longkanker gediagnoseer is; Streep het hom versorg totdat hy in Maart 1978 gesterf het.<ref>{{cite web | last=Feinberg | first=Hugh | title=Meryl Streep and John Cazale: A Love Story | website=Cinema Scholars | date=June 28, 2021 | url=https://cinemascholars.com/meryl-streep-and-john-cazale-a-love-story/ | access-date=November 6, 2022}}</ref> Sy is ses maande ná Cazale se dood met die beeldhouer Don Gummer getroud.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=Hw4gAAAAIBAJ&sjid=pmUFAAAAIBAJ&pg=1223,438388&dq=meryl+streep+don+gummer&hl=en The Lewiston Daily Sun, October 3, 1978] "People - What They Are Saying...Doing". p.15. Google News scan p. 26. Besoek op 24 November 2011.</ref> Hulle het vier kinders: die musikant [[Henry Wolfe|Henry Wolfe Gummer]] (gebore 1979), en die aktrises [[Mamie Gummer|Mary Willa "Mamie" Gummer]] (gebore 1983), [[Grace Gummer|Grace Jane Gummer]] (gebore 1986) en Louisa Jacobson Gummer (gebore 1991).<ref>{{cite news|last=Osterhout|first=Jacob E.|title=Almost famous: His mom may be an icon, but musician Henry Wolfe is making a name of his own|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/famous-mom-icon-musician-henry-wolfe-making-article-1.144059|work=New York Daily News|access-date=March 27, 2014|date=May 15, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224205647/http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/famous-mom-icon-musician-henry-wolfe-making-article-1.144059|archive-date=December 24, 2013}}</ref> In 2023 is berig Streep en Gummer woon al meer as ses jaar nie meer saam nie. Hulle is in 2018 laas bymekaar gesien op die [[90ste Oscar-toekenningsaand]].<ref>{{cite web|url=https://people.com/meryl-streep-and-husband-don-gummer-separate-8364883|title=Meryl Streep and Husband Don Gummer Have Been Separated for 6 Years|work=People|first=Angel|last=Saunders|date=October 21, 2023|access-date=October 21, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021145239/https://people.com/meryl-streep-and-husband-don-gummer-separate-8364883|archive-date=October 21, 2023}}</ref> Streep is die peetma van [[Billie Lourd]], dogter van die oorlede aktrise [[Carrie Fisher]], wat ’n goeie vriendin van Streep was.<ref>{{cite web|url=http://www.nylon.com/articles/billie-lourd-nylon-may-2016/page-2|title=Billie Lourd Is The Best Friend We Wish We Had|work=Nylon |first=Marissa G.|last=Muller|date=May 12, 2016|access-date=January 4, 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104164339/http://www.nylon.com/articles/billie-lourd-nylon-may-2016/page-2|archive-date=January 4, 2017}}</ref> Fisher het die draaiboek geskryf vir Streep se rolprent uit 1990, ''Postcards from the Edge,'' wat geskoei was op Fisher se boek.<ref>{{Cite web |title=Postcards from the Edge |url=https://catalog.afi.com/Film/58653-POSTCARDS-FROMTHEEDGE |access-date=October 14, 2022 |website=AFI Catalog}}</ref> ==Rolprente en pryse== Meryl Streep is een van die vrugbaarste aktrise op die silwerdoek en verhoog sedert haar loopbaan in die laat 1970's begin het. Haar prente wat die grootste lof en meeste geld ingesamel het, is volgens [[Rotten Tomatoes]] onder meer ''Julia'' (1977), ''The Deer Hunter'' (1978), ''Kramer vs. Kramer'' (1979), ''The French Lieutenant's Woman'' (1981), ''Sophie's Choice'' (1982), ''Silkwood'' (1983), ''Evil Angels / A Cry in the Dark'' (1988), ''Postcards from the Edge'' (1990), ''Defending Your Life'' (1991), ''The Bridges of Madison County'' (1995), ''Marvin's Room'' (1996), ''Adaptation'' (2002), ''The Devil Wears Prada'' (2007), ''Mamma Mia!'' (2008), ''Fantastic Mr. Fox'' (2009), ''The Homesman'' (2014), ''Florence Foster Jenkins'' (2016), ''Little Women'' (2019) en ''Let Them All Talk'' (2020). Haar TV-projekte sluit in die minireeks ''Holocaust'' (1978), die TV-prent ''...First Do No Harm'' (1997), die minireeks ''Angels in America'' (2003) en die dramareeks ''Big Little Lies'' (2019).<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/meryl_streep|title=Meryl Streep|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=March 11, 2022}}</ref> Haar verhoogrolle sluit in die [[Broadway]]-produksies ''A Memory of Two Mondays'', ''27 Wagons Full of Cotton'' (albei 1976) end ''Die Kersieboord'' (1977), sowel as talle toneelstukke in die Delacorte-teater. Streep is vir die volgende [[Oscar]]s benoem en het drie daarvan gewen: {| class="wikitable" ! Jaar van prent ! Kategorie ! Rolprent ! Gewen/benoem |- | 1978 || Beste vroulike byspeler || ''The Deer Hunter'' || {{Genomineer}} |- | 1979 || Beste vroulike byspeler || ''Kramer vs. Kramer'' || {{won}} |- | 1981 || Beste aktrise || ''The French Lieutenant's Woman'' || {{Genomineer}} |- | 1982 || Beste aktrise || ''Sophie's Choice'' || {{won}} |- | 1983 || Beste aktrise || ''Silkwood'' || {{Genomineer}} |- | 1985|| Beste aktrise || ''Out of Africa'' || {{Genomineer}} |- | 1987 || Beste aktrise || ''Ironweed '' || {{Genomineer}} |- | 1988 || Beste aktrise || ''Evil Angels / A Cry in the Dark'' || {{Genomineer}} |- | 1990 || Beste aktrise || ''Postcards from the Edge'' || {{Genomineer}} |- | 1995 || Beste aktrise || ''The Bridges of Madison County'' || {{Genomineer}} |- | 1998 || Beste aktrise || ''One True Thing'' || {{Genomineer}} |- | 1999 || Beste aktrise || ''Music of the Heart'' || {{Genomineer}} |- | 2002 || Beste vroulike byspeler || ''Adaptation'' || {{Genomineer}} |- | 2006 || Beste aktrise || ''The Devil Wears Prada'' || {{Genomineer}} |- | 2008 || Beste aktrise || ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' || {{Genomineer}} |- | 2009 || Beste aktrise || ''[[Julie & Julia]]'' || {{Genomineer}} |- | 2011 || Beste aktrise || ''The Iron Lady'' <ref>{{Cite web |date=February 27, 2012 |title=Meryl Streep wins third Oscar for Iron Lady |url=https://www.channel4.com/news/the-artist-takes-best-picture-at-the-oscars |access-date=April 19, 2023 |website=Channel4}}</ref> || {{won}} |- | 2013 || Beste aktrise || ''August: Osage County'' || {{Genomineer}} |- | 2014|| Beste vroulike byspeler || ''Into the Woods'' || {{Genomineer}} |- | 2016|| Beste aktrise || ''Florence Foster Jenkins'' || {{Genomineer}} |- | 2017 || Beste aktrise || ''The Post'' || {{Genomineer}} |} Sy is die vrou wat die meeste Oscar-benoemings in die geskiedenis ontvang het, met altesaam 21 (17 vir beste akrise en vier vir beste vroulike byspeler. Sy is een van net 13 akteurs wat pryse in albei kategorieë gewen het en net een van drie wat drie Oscars in die twee kategorieë gewen het (naas [[Ingrid Bergman]] en [[Jack Nicholson]]). Sy is ook beenoem vir ses [[Grammy]]s, ses [[Emmy]]s (waarvan sy drie gewen het) en 'n Tony. Sy is een van min akteurs wat twee van die drie groot toneelspelpryse gewen het: 'n Oscar, Emmy en Tony. Ander pryse sluit in twee [[Bafta]]s vir beste aktrise, nege [[Golden Globes]] sowel as die [[Cecil B. DeMille-prys]], 'n Silwer Beer op die [[Berlinale]], 'n [[Palme d'Or]] in [[Cannes]] en twee Screen Actors Guild Awards ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} *{{cite book|last1=Abramowitz|first1=Rachel|title=Is That a Gun in Your Pocket?: The Truth about Female Power in Hollywood|url=https://books.google.com/books?id=AgvRyVoLzYUC|year=2002|publisher=Random House|isbn=978-0-375-75869-0|page=414|quote=Streep ultimately moved back to Connecticut.}} *{{cite book|last1=Allison|first1=Scott T.|last2=Goethals|first2=George R.|title=True Heroes: An Influence Taxonomy of 100 Exceptional Individuals|url=https://books.google.com/books?id=uWnRs5wCpJsC&pg=PA3|date=July 4, 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-23273-2|page=414}} *{{cite book| last1=Allon|first1=Yoram|last2=Cullen|first2=Del|last3=Patterson|first3=Hannah|title=Contemporary British and Irish film directors: a wallflower critical guide|url=https://books.google.com/books?id=Ip8YAQAAIAAJ&q=Dancing+at+Lughnasa.+Venice+Film+Festival+of+1998|year=2001|publisher=Wallflower|page=255|isbn=9781903364222}} *{{cite book|last1=Caparrós Lera|first1=José María|title=El cine de fin de milenio (1999–2000)|url=https://books.google.com/books?id=eLiObdfiKOsC&pg=PA91|year=2001|publisher=Ediciones Rialp|isbn=978-84-321-3344-2|language=es}} *{{cite book|last1=Devine|first1=Jeremy M.|title=Vietnam at 24 Frames a Second: A Critical and Thematic Analysis of Over 400 Films about the Vietnam War|url=https://books.google.com/books?id=RIgkkakqBYoC&pg=PA171|year=1999|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-71601-8}} *{{cite book|last=Diller|first=Vivian|title=Face It: What Women Really Feel as Their Looks Change|url=https://books.google.com/books?id=q9OfPDF5H7IC&pg=PA41|date=February 15, 2010|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-1-4019-2781-3}} *{{cite book |last1=Ebert|first1=Roger|last2=Bordwell|first2=David|title=Awake in the Dark: The Best of Roger Ebert|url=https://books.google.com/books?id=YIU1jlgPjr8C&q=Meryl+Streep&pg=PA64|publisher=University of Chicago Press|year=2008|isbn=978-0-226-18200-1}} *{{cite book|last1=Ebert|first1=Roger|title=Awake in the Dark: The Best of Roger Ebert – Forty Years of Reviews, Essays, and Interviews|url=https://books.google.com/books?id=1X3LXeDLKwoC&pg=PA222|date=October 2010|publisher=ReadHowYouWant.com|isbn=978-1-4596-0597-8}} *{{cite book|last1=Eberwein|first1=Robert|title=Acting for America: Movie Stars of the 1980s|url=https://books.google.com/books?id=8-83-sDqPDgC&pg=PA221|date=May 17, 2010|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-5113-5}} *{{cite book|last1=Elliott|first1=Peter|last2=Manning|first2=Ned|last3=Saltau|first3=Margaret|last4=Surbey|first4=Elizabeth|title=Drama Reloaded|url=https://books.google.com/books?id=P4Rd42PaydYC&pg=PA180|date=December 19, 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-18312-3}} *{{cite book|last1=Fisher|first1=James|title=Historical Dictionary of Contemporary American Theater: 1930–2010|url=https://books.google.com/books?id=m6O5-spILIUC&pg=PA772|date=June 1, 2011|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7950-8}} *{{cite book|last=Gussow|first=Mel|title=Theatre on the Edge: New Visions, New Voices|url=https://books.google.com/books?id=bkNrqBbGfTgC&pg=PA365|year=1998|publisher=Applause|isbn=978-1-55783-311-2}} *{{Cite journal |url=http://www.filmlinc.com/fcm/mj08/streep.htm |title=Finding Herself: The Prime of Meryl Streep |first=Molly |last=Haskell |journal=Film Comment |date=May–June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309070509/http://www.filmlinc.com/fcm/mj08/streep.htm |archive-date=March 9, 2009 |url-status=dead}} * {{cite book |last=Hollinger |first=Karen|chapter-url=https://books.google.com/books?id=89W0QMDjA7gC&pg=PA71 |chapter=Chapter 4: 'Magic Meryl': Meryl Streep |title=The Actress: Hollywood Acting and the Female Star |location=New York |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-97792-0 |oclc=62281405 }} *{{cite book|last1=Kidder|first1=David S.|last2=Oppenheim|first2=Noah D.|title=The Intellectual Devotional Modern Culture: Revive Your Mind, Complete Your Education, and Converse Confidently with the Culturati|url=https://books.google.com/books?id=9KOHEPbBBbIC&pg=PA347|date=October 14, 2008|publisher=Rodale|isbn=978-1-60529-793-4}} *{{cite book|last1=Lenburg|first1=Jeff|title=Dustin Hoffman: Hollywood's Antihero|url=https://books.google.com/books?id=kUhOCLKECyQC&pg=PA167|date=May 1, 2001|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-18270-1}} *{{cite book|last1=Lloyd|first1=Ann|last2=Robinson|first2=David|title=Seventy years at the movies|url=https://books.google.com/books?id=CNJWAAAAYAAJ&q=Alan+J.+Pakula++begging+him+streep|date=October 28, 1988|publisher=Crescent Books|isbn=978-0-517-66213-7|page=452}} *{{cite book|last=Longworth|first=Karina|title=Meryl Streep: Anatomy of an Actor|url=https://books.google.com/books?id=dJv1mwEACAAJ|date=2013|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0-7148-6669-7}} *{{cite book|last=Louis Gates|first=Henry Jr.|title=Faces of America: How 12 Extraordinary People Discovered their Pasts|url=https://books.google.com/books?id=meYbj1E6Ki8C&pg=PA40|date=July 6, 2010|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-3265-6}} *{{cite book|last=Magill|first=Frank Northen|title=Great lives from history: American women series|url=https://books.google.com/books?id=FW0YAAAAIAAJ|year=1995|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-897-9}} *{{cite book |last=McGilligan |first=Patrick |title=Clint: The Life and Legend |publisher=HarperCollins |year=1999 |isbn=978-0-00-638354-3 |location=London}} *{{cite book|last1=Mitchell|first1=Deborah C. |title=Diane Keaton: Artist and Icon|url=https://books.google.com/books?id=nxdY5abnM64C&pg=PA139|date=July 26, 2001|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-1082-8}} *{{cite book|last=Morency|first=Philip|title=On the Aisle, Volume 2: Film Reviews by Philip Morency|url=https://books.google.com/books?id=AGyM0Bhsr-QC&pg=PA131|publisher=Dorrance Publishing|year=2012|isbn=978-1-4349-7709-0}} * {{Cite book |last=Napoleon |first=Davi |date=1991 |title=Chelsea on the Edge: The Adventures of an American Theater |location=Ames, Iowa |publisher=Iowa State University Press |isbn=978-0-8138-1713-2 |oclc=23211514 }} Includes discussion of Streep's performance in Robert Kalfin's production of ''Happy End'' at the Chelsea Theater and on Broadway *{{cite book|last1=Palmer|first1=R. Barton|last2=Bray|first2=William Robert|title=Modern British Drama on Screen|url=https://books.google.com/books?id=rdgaAgAAQBAJ&pg=PA227|date=December 5, 2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-00101-5}} *{{cite book|last1=Potts|first1=Kimberly|title=George Clooney: The Last Great Movie Star Revised and Updated Edition|url=https://books.google.com/books?id=q6EHHXqbXpQC&pg=PA180|date=September 1, 2011|publisher=Applause Theatre & Cinema Books|isbn=978-1-55783-915-2}} *{{cite book|last1= Pfaff|first1=Eugene E.|last2=Emerson|first2=Mark|title=Meryl Streep: a critical biography|url=https://books.google.com/books?id=hX9ZAAAAMAAJ|date=December 1, 1987|publisher=McFarland & Co.|isbn=978-0-89950-287-8}} *{{cite book|last1=Probst|first1=Ernst|title=Meryl Streep – Der Star auf der Bühne, der Leinwand und dem Bildschirm|url=https://books.google.com/books?id=m3lxDFmm7J0C&pg=PA7|year=2012|publisher=GRIN Verlag|isbn=978-3-656-19423-1}} *{{cite book|last1=Sterling|first1=Mary E.|title=The 20th Century|url=https://books.google.com/books?id=-bs0DaHiCRYC&pg=PA444|date=June 1, 1997|publisher=Teacher Created Resources|isbn=978-1-57690-100-7}} *{{cite book|last1=Waldo|first1=Theo|title=Celebrities and Their Culinary Creations: Autographed Photos, Biographies, Trivia, and Recipes|url=https://books.google.com/books?id=pjOVp9Z_-jUC&pg=PA209|date=July 2006|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-39753-2}} *{{cite book|last1=Speed|first1=F. Maurice |last2=Wilson|first2=James Cameron|title=Film Review|url=https://books.google.com/books?id=Lg0IAQAAMAAJ|year=1989|publisher=W. H. Allen|isbn=9781852271664 }} {{refend}} ==Skakels== * {{IMDb naam|0000658}} {{CommonsKategorie-inlyn| Meryl Streep}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Meryl Streep}} {{Los Angeles Film Critics Association-toekenning vir beste aktrise}} {{London Film Critics Circle Award vir aktrise van die jaar}} {{National Society of Film Critics Award vir beste aktrise}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Streep, Meryl}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] jse57pb4wfejo2y4apaczed8b0x14e4 0 47415 2894941 2846958 2026-04-19T08:55:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894941 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Minin i Pozharskiy.jpg|duimnael|200px|Prins Dmitri Pozjarski (links) en [[Koezma Minin]] in ’n 19de-eeuse skildery deur Michail Skotti.]] '''Dmitri Michailowitsj Pozjarski''' ([[Russies]]: Дмитрий Михайлович Пожарский; 17 Oktober 1577 – 30 April 1642) was ’n prins van die [[Rjoerik-dinastie]] wat Rusland tydens die [[Tyd van Beroeringe]] gelei het in ’n stryd om onafhanklikheid van die [[Pools-Litause Gemenebes]]. Dit het gelei tot die Poolse onttrekking ná Rusland se oorwinning met die Slag van [[Moskou]] in 1612.<ref>{{cite web|title=Moscow of the future from dreamers a century ago|url=http://rbth.com/multimedia/2015/06/29/moscow-future_146687|website=rbth.com|publisher=Ksenia Isaeva|access-date=24 Augustus 2020|archive-date= 1 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101095505/http://rbth.com/multimedia/2015/06/29/moscow-future_146687|url-status=dead}}</ref> Hy het die nuwe titel "Redder van die Moederland" van tsaar [[Michail van Rusland|Michail Romanof]] gekry en 'n volksheld geword wat in die [[Gedenkteken vir Minin en Pozjarski]] op [[Rooiplein]] in Moskou vereer is.<ref>{{cite web|title=Kuzma Minin and Prince Dmitry Pozharsky|url=http://statues.vanderkrogt.net/object.php?webpage=ST&record=ru125kid-prince-unique-bronze-statu|website=statues.vanderkrogt.net|access-date=24 Augustus 2020|archive-date= 2 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802173957/https://statues.vanderkrogt.net/object.php?webpage=ST&record=ru125kid-prince-unique-bronze-statu|url-status=dead}}</ref> == Herkoms == Pozjarski was ’n afstammeling van ’n dinastie van soewereine prinse van die dorp Starodoeb-aan-die-Kljazma naby [[Soezdal]]. Die familie was nooit baie bekend nie en kennis is eers van Pozjarski se loopbaan geneem nadat hy deelgeneem het aan die nasionale vergadering wat [[Boris Godoenof]] in 1598 tot die Russiese kroon verkies het. Pozjarski se noue verbintenis met die troon gedurende Godoenof se bewind het hom 'n invloedryke persoon in Rusland gemaak.<ref name=War>{{cite web|title=Prominent Russians|url=http://russiapedia.rt.com/prominent-russians/history-and-mythology/kuzma-minin-and-count-dmitry-pozharsky/|website=russiapedia.rt.com}}</ref> Teen 1610 was daar ’n algemene teenstand teen die heerskappy van die [[Pools-Litause Gemenebes]] en Pozjarski het by die rebelle aangesluit. In die herfs van 1611 is hy genader om die vrywilligerleër wat in [[Nizjni Nowgorod]] ontstaan het, te lei. Die prins het ingestem, op voorwaarde dat [[Koezma Minin]], ’n verteenwoordiger van die stad se handelaars, hom bystaan. == Die geveg om Moskou == [[Lêer:Grand Duke Pozharsky.jpeg|duimnael|150px|Poolse soldate gee oor aan prins Pozjarski (deur Boris Tsjorikof).]] Pozjarski en sy leër het eers na [[Jaroslawl]] opgeruk en ’n halwe jaar daar gewag. Pozjarski, ’n godsdienstige man, het hier tot die [[Kazanse Ikoon van Gods Moeder]], een van die heiligste Russiese ikone, gebid voor hy teen Moskou opgeruk het. Op pad het hy verskeie godsdienstige rituele uitgevoer voor hy eindelik op 18 Augustus 1612 naby Moskou kamp opgeslaan het. Daarna het sy leër die [[Kremlin]] omsingel en alle voorraad aan die Poolse garnisoen daar afgesny. ’n Hongersnood het in die Kremlin ontstaan en die Poolse soldate het hulle in Oktober aan Pozjarski oorgegee. Al die klasse in Rusland is verenig in hul steun van die Romanof-tsaars en daarmee is die grondslag gelê vir die magtige [[Russiese Ryk]]. Die prins het ná sy oorwinning die Katedraal van die Kazanse ikoon van Gods Moeder (Собо́р Каза́нской ико́ны Бо́жией Ма́тери, Sobor Kazanskoi ikoni Bozjnei Materi), of [[Kazan-katedraal]] (Каза́нский собо́р, Kazanski sobor), op die [[Rooiplein]] laat bou. == Nalatenskap == Pozjarski se familie het in 1672 uitgesterf met die dood van sy kleindogter, wat getroud was met prins [[Joeri Dolgoroeki]], die beroemdste Russiese bevelvoerder van sy tyd. Hy is egter nog lank geëer deur die Romanofs, wat hul kroon in ’n groot mate aan hom te danke gehad het. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Dmitry Pozharsky}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] [[Kategorie:Huis van Rjoerik]] [[Kategorie:Geboortes in 1577]] [[Kategorie:Sterftes in 1642]] nzw3soqsr0lywxzhijzwbdzpczvx9z0 0 64382 2894889 2086645 2026-04-18T21:00:14Z SpesBona 2720 Opruim & Encyclopædia Britannica 2894889 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam=''Indian Empire''<br />ब्रिटिश राज<br />برطانوی راج |gewone_lang_naam=''British Raj'' |gewone_naam=Brits-Indië |kontinent=Asië |gebied=Suid-Asië |land=Bangladesj, Indië, Pakistan |era=Nuwe Tyd |status=Kolonie |status_teks=Kolonie |ryk=Britse Ryk |bestaanstydperk=1858–1947 |jaar_begin=1858 |jaar_einde=1947 |datum_begin=[[2 Augustus]] [[1858]] |datum_einde=[[15 Augustus]] [[1947]] |gebeurtenis_begin=Regering van Indië-wet |gebeurtenis_einde=Indiese Onafhanklikheids-wet |gebeurtenis1= |datum_gebeurtenis1= |gebeurtenis2= |datum_gebeurtenis2= |gebeurtenis3= |datum_gebeurtenis3= |gebeurtenis4= |datum_gebeurtenis4= |gebeurtenis_voor=Indiese opstand |datum_voor=[[10 Mei]] [[1857]] |gebeurtenis_na=Verdeling van Indië |datum_na =[[15 Augustus]] [[1947]] |v1 =Britse Oos-Indiese Kompanjie |vlag_v1 =Flag of the British East India Company (1801).svg |v2 =Maratharyk |vlag_v2 =Flag of the Maratha Empire.svg |v3 =Mogolryk |vlag_v3 =Flag of the Mughal Empire (triangular).svg |v4 = |vlag_v4 = |v5 = |vlag_v5 = |n1 =Indië |vlag_n1 =Flag of India.svg |n2 =Pakistan |vlag_n2 =Flag of Pakistan.svg |n3 =Brits-Mianmar |vlag_n3 =British Burma 1937 flag.svg |n4 = |vlag_n4 = |n5 = |vlag_n5 = |beeld_vlag =British Raj Red Ensign.svg |vlag = Vlag van Indië |beeld_wapen =Star-of-India-gold-centre.svg |wapen = Wapen van Indië |beeld_kaart =British India.png |beeld_kaart_byskrif =Brits-Indië in 1860 |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied =''[[God Save the Queen|God Save the King/Queen]]''<br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]</center> |wetgewer=Sentrale wetgewende raad |godsdiens=[[Baha’i]], [[Boeddhisme]], [[Christendom]], [[Djainisme]], [[Hindoeïsme]], [[Islam]], [[Judaïsme]], [[Sikhisme]] |hoofstad =[[Kalkutta]] (1858–1912)<br />[[Nieu-Delhi]] (1912–1947)<br />[[Shimla]] (somer) |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =[[Hindoestani]] ([[Hindi]] en [[Oerdoe]]), [[Engels]] |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Keiser van Indië |leier1 =[[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Victoria]] |jaar_leier1 =1858–1901 |leier2 =[[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII]] |jaar_leier2 =1901–1910 |leier3 =[[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]] |jaar_leier3 =1910–1936 |leier4 =[[Edward VIII van die Verenigde Koninkryk|Edward VIII]] |jaar_leier4 =1936 |leier5 =[[George VI van die Verenigde Koninkryk|George VI]] |jaar_leier5 =1936–1949 |leier6 = |jaar_leier6 = |leier7 = |jaar_leier7 = |leier8 = |jaar_leier8 = |leier9 = |jaar_leier9 = |titel_verteenwoordiger = Vise-Koning en Generaal-Goewerneur van Indië |verteenwoordiger1 = Charles Canning <small>(eerste)</small> |jaar_verteenwoordiger1=1858–1862 |verteenwoordiger2 = [[Louis Mountbatten, 1ste graaf Mountbatten van Birma|Louis Mountbatten]] <small>(laaste)</small> |jaar_verteenwoordiger2 =1947 |stat_jaar1 =1937 |stat_bev1 = |stat_opp1 =4903312 |bev_digtheid1 = |stat_jaar2 =1947 |stat_bev2 = |stat_opp2 =4226734 |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 = |stat_bev3 = |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid =[[Brits-Indiese roepee|Roepee]] |nota= }} '''Brits-Indië''' ([[Engels]]: ''British Raj'' of ''Indian Empire'', [[Hindi]]: ब्रिटिश राज, [[Oerdoe]]: برطانوی راج) of ''Brits Rai'' (''rāj'' afgelei van "regeer")<ref>{{en}} Oxford English Dictionary, 2nd edition, 1989: from Skr. rāj: to reign, rule; cognate with L. rēx, rēg-is, OIr. rī, rīg king</ref> was 'n [[Britse Ryk|Britse kolonie]] op die [[Indiese subkontinent]] en dele van [[Indo-China]], wat tussen 1858 en 1947 bestaan het. Die gebied het as '''[[Indië]]''' bekend gestaan en was onderverdeel in gebiede onder die gesag van inheemse vorste en gebiede wat direk deur die Britte regeer is. Die direkte beheer deur die [[Britse Oos-Indiese Kompanjie]] is ná die Indiese opstand van 1857 aan die Britse regering oorgedra.<ref>{{en}} Oxford English Dictionary, 2nd edition, 1989. "b. spec. the British dominion or rule in the Indian sub-continent (before 1947). In full, British raj.</ref> Volgens die verdrae met die prinsdomme in 1857 het Indië 'n Keiserryk geword en [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] is tot [[Keiser van Indië|keiserin van Indië]] geproklameer. [[Lêer:Flag of Imperial India.svg|duimnael|links|Vlootvaandel van Brits-Indië]] [[Lêer:British Empire 1921 IndianSubcontinent.png|duimnael|links|Brits-Indië binne die [[Britse Ryk]], 1921]] [[Lêer:British Indian Empire 1909 Imperial Gazetteer of India.jpg|duimnael|links|Kaart van Brits-Indië, 1909]] [[Lêer:Brit IndianEmpireReligions3.jpg|duimnael|links|Verspreiding van godsdienste in Brits-Indië, 1909]] Ná 1876 is die gebied '''Indiese Ryk''' (''Indian Empire'') genoem met die [[Lys van monarge van Brittanje|monarg van Groot-Brittanje]] as keiser van Indië. Soldate van die Indiese Ryk het aan die Britse Ryk se kant aan die [[Tweede Vryheidsoorlog]], die [[Eerste Wêreldoorlog]] en die [[Tweede Wêreldoorlog]] geveg. Brits-Indië was ook 'n stigterslid van die [[Volkebond]], die [[Verenigde Nasies]] en Indië het aan die [[Olimpiese Somerspele 1900|Olimpiese Somerspele van 1900]], [[Olimpiese Somerspele 1920|1920]], [[Olimpiese Somerspele 1928|1928]], [[Olimpiese Somerspele 1932|1932]] en [[Olimpiese Somerspele 1936|1936]] deelgeneem. Onder [[Mahatma Gandhi]] het die Indiese onafhanklikheidsbeweging begin en het in 1947 sy doelwit bereik, maar Brits-Indië is vervolgens in die lande Indië en [[Pakistan]] verdeel.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Metcalf, Barbara; Metcalf, Thomas R. |title=A Concise History of Modern India (Cambridge Concise Histories)|publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, New York |date=2006 |page=xxxiii |isbn=0-521-68225-8 }}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Lyon, Peter |title=Conflict Between India and Pakistan: An Encyclopedia |publisher=ABC-Clio, Inc.|date=2008 }}</ref> Mianmar (destyds Burma genoem) het in 1937 'n eie kolonie geword, wat tydens die Tweede Wêreldoorlog deur [[Japan]] beset is en in 1948 onafhanklik geword het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Taylor, Robert |title=Colonial Forces in British Burma in: Hack, Karl; Rettig, Tobias; Colonial Armies in Southeast Asia |publisher=Abingdon |date=2006 |page=207 |isbn=978-0-415-33413-6 }}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Charney, Michael W. |title=A History of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |date=2009 |page=46-72}}</ref> Brits-Indië is as die juweel in die [[Britse Kroon]] beskou en die destyds belangrikste kolonie van die Britse Ryk, nog voor [[Australië]], [[Kanada]], [[Nieu-Seeland]] en [[Suid-Afrika]]. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|British India|Brits-Indië}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/British-raj|title=British raj|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 April 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse Ryk]] [[Kategorie:Geskiedenis van Bangladesj]] [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Mianmar]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pakistan]] sh8egwevvi42hv00efpqnhrodl3gyn1 0 66497 2894826 2861143 2026-04-18T19:10:46Z JMK 649 +kaart 2894826 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Halfmens |image = Pachypodium namaquanum00.jpg |status = NT |status_system = IUCN3.1 |taxon = Pachypodium namaquanum |binomial_authority = (Wyley ex [[William Henry Harvey|Harv.]]) [[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]], (1869) |synonyms = * ''Adenium namaquanum'' <small>Wyley ex Harv.<small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, Pachypodium namaquanum.jpg |range_map_caption = verspreiding van ''P. namaquanum'' }} Die '''halfmens''' (''Pachypodium namaquanum'') is 'n [[boom]] wat [[inheems]] aan die [[Richtersveld]] en suidelik [[Namibië]]<ref>[http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80709-1 Plants of the World Online]</ref> is. Hulle groei net in droë, rotsagtige halfwoestyngebiede. Die naam is afgelei van die feit dat die boom soos 'n mens lyk wanneer hulle afgeëts is teen die horison of teen die skemer gesien word. Die boom is 'n bedreigde [[spesie]] en word streng beskerm. Die boom se FSA-nommer is 649.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Voorkoms == Die boom bestaan uit 'n lang stam van tot 4&nbsp;m met 'n bos [[blaar|blare]] aan die punt. Die boom is gewoonlik takloos maar kan soms kort takke produseer. Die stam is dik by die wortels en loop spits na die bopunt. Vratterige knoppe bedek die stam en aan elke knop se punt is 'n doring. == Blomme en vrugte == Die blomme is buisvormig en ongeveer 5&nbsp;cm lank. Hulle is rooi binne en groen binne en word binne die blare voortgebring en later die vrugte ook. Die vrugte is klein en word in pare gedra. == Algemeen == 'n Kenmerk van die boom is dat die stam altyd na die noorde wys. Die boom groei glad nie goed weg van sy natuurlike habitat nie. ==Legende== 'n Groepie Namas sou glo, om van hul aartsvyande, die Boesmans, te ontvlug, die berge in beweeg het waar hulle in plante verander is om die droogtetoestande te kan weerstaan. Omdat hulle uit die noorde gevlug het, en die gevaar van daardie kant gedreig het, kyk alle halfmense nou nog noord (plaaslik word selfs na hulle as die "noordkykers" verwys). == Galery == <gallery> Lêer:Pachypodium_namaquanum_PICT2653.jpg|Halfmens in die [[Richtersveld]], Suid-Afrika. Lêer:Pachypodium_namaquanum_PICT2661.JPG| Lêer:Pachypodium_namaquanum_PICT2667.JPG| Lêer:Pachypodium_namaquanum_PICT2669.JPG| </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-7 REDLIST Sanbi] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] kaf178a3stuevxeqghrit2son7d94ec 2894833 2894826 2026-04-18T19:27:25Z JMK 649 sleutel, skakel 2894833 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Halfmens |image = Pachypodium namaquanum00.jpg |status = NT |status_system = IUCN3.1 |taxon = Pachypodium namaquanum |binomial_authority = (Wyley ex [[William Henry Harvey|Harv.]]) [[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]], (1869) |synonyms = * ''Adenium namaquanum'' <small>Wyley ex Harv.<small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, Pachypodium namaquanum.jpg |range_map_caption = {{legend0|#f0cb63|&nbsp;verspreiding van ''P. namaquanum''}} }} Die '''halfmens''' (''Pachypodium namaquanum'') is 'n [[boom]] wat [[inheems]] aan die [[Richtersveld]] en suidelik [[Namibië]]<ref>[http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80709-1 Plants of the World Online]</ref> is. Hulle groei net in droë, rotsagtige halfwoestyngebiede. Die naam is afgelei van die feit dat die boom soos 'n mens lyk wanneer hulle afgeëts is teen die horison of teen die skemer gesien word. Die boom is 'n bedreigde [[spesie]] en word streng beskerm. Die boom se FSA-nommer is 649.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Voorkoms == Die boom bestaan uit 'n lang stam van tot 4&nbsp;m met 'n bos [[blaar|blare]] aan die punt. Die boom is gewoonlik takloos maar kan soms kort takke produseer. Die stam is dik by die wortels en loop spits na die bopunt. Vratterige knoppe bedek die stam en aan elke knop se punt is 'n doring. == Blomme en vrugte == Die blomme is buisvormig en ongeveer 5&nbsp;cm lank. Hulle is rooi binne en groen binne en word binne die blare voortgebring en later die vrugte ook. Die vrugte is klein en word in pare gedra. == Algemeen == 'n Kenmerk van die boom is dat die stam altyd na die noorde wys. Die boom gedy glad nie goed weg van sy natuurlike habitat nie. ==Legende== 'n Groepie [[Namas]] sou glo, om van hul aartsvyande, die Boesmans, te ontvlug, die berge in beweeg het waar hulle in plante verander is om die droogtetoestande te kan weerstaan. Omdat hulle uit die noorde gevlug het, en die gevaar van daardie kant gedreig het, kyk alle halfmense nou nog noord (plaaslik word selfs na hulle as die "noordkykers" verwys). == Galery == <gallery> Lêer:Pachypodium_namaquanum_PICT2653.jpg|Halfmens in die [[Richtersveld]], Suid-Afrika. Lêer:Pachypodium_namaquanum_PICT2661.JPG| Lêer:Pachypodium_namaquanum_PICT2667.JPG| Lêer:Pachypodium_namaquanum_PICT2669.JPG| </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-7 REDLIST Sanbi] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 2qlr9azjn2g1ekxk8vo0ah0j5fmglo8 0 68394 2894959 2882575 2026-04-19T09:23:33Z Oesjaar 7467 /* Etimologie */ verbeter 2894959 wikitext text/x-wiki : ''Moenie verwar word met [[Elboers]] nie.'' {{Inligtingskas Berg | Naam = Elbroes | Foto = Mt. Elbrus in Russia.jpg | Foto onderskrif = Die twee pieke van Elbroes. | Hoogte = 5 642<ref name="peakbagger">{{en}} [https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10381 "Elbrus, Russia"]. Peakbagger.com. Besoek op 13 April 2019.</ref> | Ligging = [[Rusland]] | Bergreeks = [[Kaukasus]] | Prominence = 2 472,7 [[Pik Agasis]] | Koördinate = {{Koördinate|43|21|9|N|42|26|16|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}} | Topografiese kaart = | Tipe = [[Vulkaan#Rustend|Rustende]] [[stratovulkaan]] | Rotsouderdom = | Laaste uitbarsting = [[50]] ± 50 jaar | Eerste bestyging datum = [[1874]] | Eerste bestyging persoon = Frederick Gardiner, Florence Crauford Grove, Horace Walker, Peter Knubel | Maklikste klimroete = Hoë toer van Prijut 11 | Vertaling van naam = | Taal = [[Russies]], [[Karatsjai-Balkaries]] | Uitspraak = | duimdrukkerkaart = Kabardino-Balkarië | duimdrukkeretiketposisie = regs | diumdrukkerkaartgrootte = 290 | duimdrukkerkaartbyskrif = Elbroes se ligging in Kabardino-Balkarië, noord van Georgië | breedtegraad = 43 | breedtegraad_m = 21 | breedtegraad_s = 9 | breedtegraad_NS = N | lengtegraad = 42 | lengtegraad_m = 26 | lengtegraad_s = 16 | lengtegraad_OW = O }} '''Elbroes''' ([[Russies]]: Эльбрус; [[Karatsjai-Balkaries]]: Минги тау, ''Mingi Taw'') is die hoogste en prominentste [[berg]] in [[Rusland]] en [[Europa]]. Dit is in die westelike deel van die [[Kaukasus]] geleë en is dié gebergte se hoogste piek. Die [[Vulkaan#Rustend|rustende vulkaan]] styg 5&nbsp;642&nbsp;m bo die seevlak uit. Dit is die hoogste [[stratovulkaan]] in [[Eurasië]] en die 10de hoogste kruin ter wêreld.<ref name="cia-russia-geography">{{cite web|title=CIA World Factbook – Russia, Geography|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|website=US CIA|publisher=US Central Intelligence Agency|access-date=22 Februarie 2016|archive-date= 9 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|url-status=dead}}</ref> Elbroes word soms as die hoogste berg in [[Europa]] beskou en is dus een van die [[Vulkaniese Sewe Kruine]]. Volgens die algemene definisie van die grens tussen Europa en Asië is [[Mont Blanc]] in die [[Alpe]] met 4&nbsp;810&nbsp;m die hoogste berg in Europa. Die berg lê in Suid-Rusland, in die [[Republieke van Rusland|Russiese republiek]] [[Kabardino-Balkarië]], aan die grens met [[Georgië]]. Dit het twee kruine, wat albei rustende [[Lawakoepel|vulkaankoepels]] is. Die hoogste een van die twee, die westelike kruin, is 5&nbsp;642&nbsp;m hoog,<ref name="earthobservatory.nasa.gov">[http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=3603 Mt. Elbrus: Image of the Day]. Earthobservatory.nasa.gov. Besoek op 15 Mei 2014.</ref> terwyl die oostelike kruin 5&nbsp;621&nbsp;m hoog is. [[Lêer:Elbrus.jpg|duimnael|links|'n [[Nasa]]-satellietbeeld van Elbroes.]] ==Etimologie== Die naam "Elbroes" kom van die [[Avesties]]e ''Harā Bərəzaitī'', die naam van 'n legendariese berg in die [[Persiese mitologie|Iranese mitologie]]. Dit weerspieël die Proto-Iranese *''Harā Bṛzatī'', wat in Middelpersies ''Harborz'' en moderne [[Persies]] ''Alborz'' geword het, wat verwant is aan die naam van [[Elboers]], die hoogste bergpiek van [[Iran]].<ref name="iran">{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/alborz-massif-iran |title=ALBORZ |publisher=Encyclopædia Iranica |access-date=13 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903110757/http://www.iranicaonline.org/articles/alborz-massif-iran |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> ''Bṛzatī'' is die vroulike vorm van die [[adjektief]] *''bṛzant'' ("hoog"), die gerekonstrueerde voorloper van die [[Osseties|moderne Ossetiese]] ''bærzond'' ("hoog", "piek"), moderne Persiese ''barz'' ("hoog"), ''berāzande'' ("elegant") en ''boland'' ("hoog"),<ref name="iran" /> en moderne [[Koerdies]]e ''barz'' ("hoog"). ''Harā'' kan vertolk word as "wagter", van die [[Indo-Europese tale|Indo-Europese]] *''ser'' ("beskerm").<ref name="iran" /> Die naam ''Mingi Taw'', wat in [[Karatsjai-Balkaries]] gebruik word, beteken "Ewige Berg" in Turks.<ref>Eric Alexander, (2010), ''The Summit: Faith Beyond Everest's Death Zone'', p. 83</ref> ==Geografie== ===Ligging=== Elbroes is in die noorweste van die Kaukasus geleë, 100&nbsp;km van die [[Swartsee]] en 370&nbsp;km van die [[Kaspiese See]], van waar dit op 'n besonder helder dag gesien kan word.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1989/08/27/travel/getting-to-the-top-in-the-caucasus.html|title=Getting to the Top In the Caucasus|work=The New York Times|author=Howard Tomb|date=27 Augustus 1989|access-date=13 November 2020}}</ref> [[Beeld:NEO elbrus big.jpg|thumb|240px|links|'n Satellietbeeld van die Wes-Kaukasus. Die wit riwwe dui die [[waterskeiding]] aan. Elbroes is die wit kol noord daarvan.]] Dit is 5&nbsp;642&nbsp;m hoog en is die hoogste punt op die Kaukasus. Dit lê 11&nbsp;km noord van die Groter Kaukasiese Waterskeiding, wat die grens tussen Rusland en Georgië is, en word deur twee Russiese republieke gedeel, Kabardino-Balkarië en [[Karatsjai-Tsjerkessië]]. Elbroes is 65&nbsp;km suidwes van die stad [[Kislowodsk]] en 80&nbsp;km wessuidwes van [[Naltsjik]]. ===Topografie=== Elbroes is 'n feitlik simmetriese, rustende vulkaan met twee pieke, die westelike piek van 5&nbsp;642&nbsp;m bo die seevlak en die oostelike piek van 5&nbsp;621&nbsp;m. Die krater van 300-400&nbsp;m breed boaan die oostelike piek is geleidelik met sneeu en ys gevul. Die sneeuvelde van die vulkaan, wat 'n gebied van 138&nbsp;km² dek, voed 22 (sommige bronne sê 23) hoofgletsers en 77 sekondêre gletsers wat die riviere Koeban en Malka laat ontstaan het. Sommige van dié gletsers, wat sedert die 1930's deur wetenskaplikes bestudeer word, kan tot 400&nbsp;m dik word, maar word almal nou dunner. [[Beeld:Elbrus 3D version 1.gif|thumb|240px|'n [[3D]]-beeld van Elbroes.]] ===Geologie=== Die Kaukasus is gevorm deur die noordwaartse [[Plaattektoniek|botsing]] van die Arabiese Plaat teen die Eurasiese Plaat, wat verskeie [[aardbewing]]s in die streek veroorsaak het. Omdat 'n [[subduksiesone]] nie ontstaan het nie, is vulkane skaars in die bergreeks. Elbroes is dus 'n uitsondering. Elbroes het 10&nbsp;miljoen jaar gelede begin vorm. Die ejekta van die vulkaan dek 'n gebied van 260&nbsp;km². Hoewel die berg rustend is, ontsnap ligte [[Rookgat|rook]] soms van die oostelike flank, op die vlak van die antieke lawavloei van 24&nbsp;km lank, en warmbronne ontstaan aan die hange van die berg. ===Klimaat=== Omdat Elbroes in die [[Noordelike Halfrond]] lê, duur die somer van Junie tot middel September, met 'n gemiddelde van 50% van sonnige dae waarop die kruin geklim kan word. Die winde, veral uit die weste, kan uiters woes word en die temperatuur daal baie vinnig. Hoër as 4&nbsp;000&nbsp;m bo die seevlak kan arktiese sneeustorms met byna zero-sigbaarheid selfs in die somer ontwikkel. Die wind kan sterker as 100&nbsp;km/h waai. In die winter kan die temperatuur op die kruin tot onder {{nowrap|-50 °C}} daal, terwyl warm, droë winde in die valleie swaar sneeu kan veroorsaak. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mount-Elbrus|title=Mount Elbrus|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=13 April 2019}} {{CommonsKategorie-inlyn|Elbrus}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Mount Elbrus}} {{Normdata}} [[Kategorie:Berge van Rusland]] [[Kategorie:Kaukasus]] [[Kategorie:Vulkane]] [[Kategorie:Vulkaniese Sewe Kruine]] 0mfb4pvf79v3ghg2lg59ug9l13hrfli 0 74602 2894960 2742302 2026-04-19T09:24:27Z Oesjaar 7467 /* Oorsig */ Verbeter 2894960 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Standard Model of Elementary Particles afr.svg|duimnael|320px|Standaardmodel van elementêre deeltjies.]] In [[deeltjiefisika]] is 'n '''elementêre deeltjie''' of '''fundamentele deeltjie''' 'n subatomiese deeltjie wat nie uit ander deeltjies bestaan nie.<ref name=PFI > {{cite journal |first1=Ronald |last1=Newburgh |first2=Joseph |last2=Peidle |first3=Wolfgang |last3=Rueckner |year=2006 |title=Einstein, Perrin, and the reality of atoms: 1905 revisited |url=http://physlab.lums.edu.pk/images/f/fe/Ref1.pdf |journal=American Journal of Physics |volume=74 |issue=6 |pages=478–481 |bibcode=2006AmJPh..74..478N |doi=10.1119/1.2188962 |access-date=2013-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803105918/https://physlab.lums.edu.pk/images/f/fe/Ref1.pdf |archive-date=2017-08-03 |df=dmy-all |url-status=dead }}</ref> Die [[Standaardmodel]] erken tans 17 onderskeie deeltjies: 12 [[fermion]]e en 5 [[boson]]e. As gevolg van geur- en [[Kleurlading|kleurkombinasies]] en [[Antideeltjie|antimaterie]], is dit bekend dat die fermione en bosone onderskeidelik 48 en 13 variasies het.<ref name="braibant">{{cite book |last1=Braibant |first1=S. |url=https://books.google.com/books?id=0Pp-f0G9_9sC&q=61+fundamental+particles&pg=PA314 |title=Particles and Fundamental Interactions: An Introduction to Particle Physics |last2=Giacomelli |first2=G. |last3=Spurio |first3=M. |publisher=Springer |year=2009 |isbn=978-94-007-2463-1 |pages=313–314 |access-date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415025723/https://books.google.com/books?id=0Pp-f0G9_9sC&q=61+fundamental+particles&pg=PA314 |archive-date=15 April 2021 |url-status=live}}</ref> Onder die 61 elementêre deeltjies wat deur die Standaardmodel ingesluit word, tel [[elektron]]e en ander [[lepton]]e, [[kwark]]e en die elementêre bosone. Subatomiese deeltjies soos [[proton]]e of [[neutron]]e, wat twee of meer elementêre deeltjies bevat, staan bekend as [[saamgestelde deeltjie]]s. Gewone materie bestaan uit [[Atoom|atome]], wat self eens as ondeelbare elementêre deeltjies beskou is. Die term "atoom" kom van die Oud-Griekse woord ἄτομος ''atomos'', wat "ondeelbaar" beteken. Ondanks die teorieë oor atome wat duisende jare lank bestaan het, het die feitelike bestaan van atome tot in 1905 omstrede gebly. In daardie jaar het [[Albert Einstein]] sy artikel oor [[Brownse beweging]] gepubliseer, wat teorieë beëindig het wat [[molekule]]s as wiskundige illusies beskou het. Einstein het daarna materie geïdentifiseer as uiteindelik saamgestel uit verskeie konsentrasies van [[Massa-energieverband|energie]].<ref name=PFI > {{cite journal |first1=Ronald |last1=Newburgh |first2=Joseph |last2=Peidle |first3=Wolfgang |last3=Rueckner |year=2006 |title=Einstein, Perrin, and the reality of atoms: 1905 revisited |url=http://physlab.lums.edu.pk/images/f/fe/Ref1.pdf |journal=American Journal of Physics |volume=74 |issue=6 |pages=478–481 |bibcode=2006AmJPh..74..478N |doi=10.1119/1.2188962 |access-date=2013-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803105918/https://physlab.lums.edu.pk/images/f/fe/Ref1.pdf |archive-date=2017-08-03 |df=dmy-all |url-status=dead }}</ref> Die subatomiese bestanddele van die atoom is vir die eerste keer teen die einde van die 19de eeu geïdentifiseer. Dit het begin met die ontdekking van die [[elektron]], gevolg deur die proton in 1919, die [[foton]] in die 1920's en die [[neutron]] in 1932.<ref name="PFI" /> Teen dié tyd het die opkoms van [[kwantummeganika]] die definisie van 'n "deeltjie" radikaal verander deur 'n begrip voor te stel waarin hulle gelyktydig as materiegolwe bestaan het.<ref> {{cite book |first=Friedel |last=Weinert |year=2004 |title=The Scientist as Philosopher: Philosophical consequences of great scientific discoveries |publisher=Springer |pages=43, 57–59 |url=https://books.google.com/books?id=E0NRcFEjvU4C&pg=PA43 |isbn=978-3-540-20580-7 |bibcode=2004sapp.book.....W }}</ref><ref name="Kuhlmann"> {{cite magazine |first=Meinard |last=Kuhlmann |date=24 Julie 2013 |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=physicists-debate-whether-world-made-of-particles-fields-or-something-else |title=Fisici debatteer of die wêreld uit deeltjies of velde bestaan – of iets heeltemal anders |magazine=Scientific American }}</ref> Sedert die opstelling van die Standaardmodel in die 1970's is baie teoretiese verwerkings daarvan gedoen. Dit sluit konsepte van [[supersimmetrie]] in, wat die getal elementêre deeltjies verdubbel het deur te hipotetiseer dat elke bekende deeltjie 'n "skadu"-maat met 'n baie groter massa het.<ref> {{cite web |collaboration=Particle Data Group |publisher=Berkeley Lab |url=http://www.particleadventure.org/supersymmetry.html |title=Onopgeloste raaisels: Supersimmetrie |work=The Particle Adventure |access-date=2013-08-28 |df=dmy-all }}</ref><ref> {{cite book |collaboration=National Research Council |year=2006 |title=Revealing the Hidden Nature of Space and Time: Charting the Course for Elementary Particle Physics |page=68 |publisher=National Academies Press |url=https://books.google.com/books?id=zXoZjZFZF-kC&pg=PA68 |isbn=978-0-309-66039-6 |bibcode=2006rhns.book...... }}</ref> Sulke supermaats bly egter steeds onontdek, soos die [[graviton]], 'n bykomende elementêre boson wat vermoedelik [[swaartekrag]] bemiddel.<ref name="ONeill">{{cite news |last=O'Neill |first=Ian |date=24 Jul 2013 |title=LHC discovery maims supersymmetry, again |website=Discovery News|url=http://news.discovery.com/space/lhc-discovery-maims-supersymmetry-again-130724.htm |url-status=dead |access-date=2013-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313000505/http://news.discovery.com/space/lhc-discovery-maims-supersymmetry-again-130724.htm |archive-date=2016-03-13 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://phys.org/news/2013-07-cern-latest-supersymmetry.html |title=CERN latest data shows no sign of supersymmetry – yet |work=Phys.Org |date=25 Jul 2013 |access-date=2013-08-28 |df=dmy-all }}</ref><ref name=PFI /> ==Oorsig== Volgens die Standaardmodel is alle elementêre deeltjies óf bosone óf fermione (na gelang van hulle [[spin (fisika)|spin]]). Die deeltjies wat gewoonlik met materie verbind word, is fermione. Hulle het ’n halftallige spin en word verdeel in 12 [[aroma (deeltjiefisika)|aromas]]. Deeltjies wat verbind word met die vier [[basiese natuurkrag]]te is bosone en hulle het ’n heeltallige spin.<ref>{{cite book | author=Veltman, Martinus | year=2003 | title=Facts and Mysteries in Elementary Particle Physics | publisher=World Scientific | isbn=981-238-149-X }}</ref> {{Elementêre deeltjies}} ’n Boson wat van die groter familie Higgsbosone kan wees, was teen Julie 2012 die laaste deeltjie wat waarskynlik ontdek is. Hoewel die Standaardmodel uiters suksesvol is, word dit beperk deur die weglating van swaartekrag en is 'n paar parameters lukraak, sonder verduideliking, bygevoeg.<ref>{{harvnb|Braibant|Giacomelli|Spurio|2012|p=384}}</ref> ==Kosmiese omvang van elementêre deeltjies== Volgens die huidige modelle van [[Groot Knal]]-[[nukleosintese]] behoort die oersamestelling van sigbare materie in die heelal ongeveer 75% [[waterstof]] en 25% [[helium-4]] (in massa) te wees. Neutrone bestaan uit een op- en twee afkwarke, terwyl protone uit twee op- en een afkwark bestaan. Aangesien ander algemene elementêre deeltjies (soos elektrone, [[Neutrino|neutrino's]] of swak bosone) óf baie lig óf baie skaars is in vergelyking met atoomkerne, kan ons hulle massabydrae tot die totale massa van die waarneembare heelal ignoreer. Daarom kan 'n mens aflei dat die meeste van die sigbare massa van die heelal uit protone en neutrone bestaan, wat, soos alle [[barion]]e, op hul beurt uit op- en afkwarke bestaan. Sommige beramings dui daarop dat daar ongeveer {{val|e=80}} barione (byna alles protone en neutrone) in die waarneembare heelal is.<ref>{{Cite journal |last=Padilla |first=Antonio |date=2022-08-13 |title=The universe by numbers |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0262407922014476 |journal=New Scientist |volume=255 |issue=3399 |pages=42–45 |doi=10.1016/S0262-4079(22)01447-6 |issn=0262-4079}}</ref>Die getal protone in die waarneembare heelal staan bekend as die [[Eddingtongetal]]. Wat die getal deeltjies betref, dui sommige beramings daarop dat byna al die materie, uitgesluit [[donker materie]], in neutrino's voorkom, wat die meerderheid uitmaak van die ongeveer {{val|e=86}} elementêre deeltjies van materie wat in die sigbare heelal bestaan.<ref name=mrob> {{cite web |first=Robert |last=Munafo |date=24 Jul 2013 |title=Notable Properties of Specific Numbers |url=http://mrob.com/pub/math/numbers-19.html |access-date=2013-08-28 |df=dmy-all }}</ref> Ander beramings dui daarop dat daar ongeveer {{val|e=97}} elementêre deeltjies in die sigbare heelal bestaan (sonder om donker materie in te sluit), meestal fotone en ander massalose kragdraers.<ref name=mrob /> ==Standaardmodel== {{Hoofartikel|Standaardmodel}} Die Standaardmodel van deeltjiefisika bevat 12 geure van elementêre [[fermion]]e, plus hul ooreenstemmende [[antideeltjie]]s, sowel as elementêre bosone wat die [[basiese natuurkrag]]te bemiddel en die [[Higgsboson]], wat op 4 Julie 2012 aangemeld is as waarskynlik opgespoor deur die twee belangrikste eksperimente by die [[Groot Hadronversneller]] en Compact Muon Solenoid.<ref name=PFI /> Die Standaardmodel word egter wyd beskou as 'n voorlopige teorie eerder as 'n werklik fundamentele een, aangesien dit nie bekend is of dit versoenbaar is met [[Albert Einstein|Einstein]] se [[algemene relatiwiteitsteorie]] nie. Daar kan hipotetiese elementêre deeltjies wees wat nie deur die Standaardmodel beskryf word nie, soos die graviton, die deeltjie wat die swaartekrag sou dra, en [[S-deeltjie]]s, supersimmetriese maats van die gewone deeltjies.<ref>{{cite journal |last=Holstein |first=Barry R. |date=November 2006 |title=Graviton physics |journal=American Journal of Physics |volume=74 |issue=11 |pages=1002–1011 |doi=10.1119/1.2338547 |arxiv=gr-qc/0607045 |bibcode=2006AmJPh..74.1002H |s2cid=15972735 }}</ref> ===Fermione=== ====Generasies==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ '''Deeltjiegenerasies''' |- |colspan="6"| '''[[Lepton]]e''' |- |colspan="2"| ''Eerste generasie'' |colspan="2"| ''Tweede generasie'' |colspan="2"| ''Derde generasie'' |- |''Naam'' || ''Simbool'' || ''Naam'' || ''Simbool'' || ''Naam'' || ''Simbool'' |- | [[elektron]] || {{Subatomiese deeltjie|elektron}} || [[muon]] || {{Subatomiese deeltjie|muon}} || [[tau (deeltjie)|tau]] || {{Subatomiese deeltjie|tau}} |- | [[elektronneutrino]] || {{Subatomiese deeltjie|elektronneutrino}} || [[muonneutrino]]|| {{Subatomiese deeltjie|Muonneutrino}} || [[tauneutrino]] || {{Subatomiese deeltjie|Tauneutrino}} |- |colspan="6"| '''[[Kwark]]e''' |- |colspan="2"| ''Eerste generasie'' |colspan="2"| ''Tweede generasie'' |colspan="2"| ''Derde generasie'' |- | [[opkwark]] || {{Subatomiese deeltjie|Opkwark}} || [[sjarmekwark]] || c || [[bokwark]] || {{Subatomiese deeltjie|Bokwark}} |- | [[afkwark]] || {{Subatomiese deeltjie|Afkwark}} || [[vreemdkwark]] || {{Subatomiese deeltjie|Vreemdkwark}} || [[onderkwark]]|| {{Subatomiese deeltjie|Onderkwark}} |} ===Massa=== Die volgende tabel lys die huidige gemete massa en massaraming van al die fermione met dieselfde meeteenheid: [[elektronvolt|miljoene elektronvolts]] relatief tot die kwadraat van die [[ligsnelheid]] (MeV/''c''²). Die akkuraatste bekende kwarkmassa is byvoorbeeld dié van die topkwark teen {{val|172.7|u=GeV/c2}}. {| class="wikitable" style="margin:0 0 1em 1em;" |+ Huidige waardes vir die massa van fermione |- ! Deeltjiesimbool ! Deeltjienaam ! Massawaarde ! Kwarkmassaramingskema |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/elektronneutrino}}, {{Subatomiese deeltjie/simbool/muonneutrino}}, {{Subatomiese deeltjie/simbool/tauneutrino}} | [[Neutrino]]<br />(enige&nbsp;tipe) | style="text-align:right;" | < {{val|2|ul=eV/c2}}<ref>{{cite journal |last1=Tanabashi |first1=M. |last2=Hagiwara |first2=K. |last3=Hikasa |first3=K. |last4=Nakamura |first4=K. |last5=Sumino |first5=Y. |last6=Takahashi |first6=F. |last7=Tanaka |first7=J. |last8=Agashe |first8=K. |last9=Aielli |first9=G. |last10=Amsler |first10=C. |display-authors=6 |collaboration=Particle Data Group |title=Review of Particle Physics |journal=Physical Review D |volume=98 |issue=3 |date=2018-08-17 |page=030001 |df=dmy-all |doi=10.1103/physrevd.98.030001 |bibcode=2018PhRvD..98c0001T |pmid=10020536 |doi-access=free|hdl=10044/1/68623 |hdl-access=free }}</ref> | |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/elektron}} | [[Elektron]] | style="text-align:right;" | {{val|0.511|u=MeV/c2}} | |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/opkwark}} | [[Opkwark]] | style="text-align:right;" | {{val|1.9|u=MeV/c2}} | MS-bar-skema ({{mvar|μ}}_{{Bolyn|MS}} = {{val|2|u=GeV}}) |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/afkwark}} | [[Afkwark]] | style="text-align:right;" | {{val|4.4|u=MeV/c2}} | MS-bar-skema ({{mvar|μ}}_{{Bolyn|MS}} = {{val|2|u=GeV}}) |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/vreemdkwark}} | [[Vreemdkwark]] | style="text-align:right;" | {{val|87|u=MeV/c2}} | MS-bar-skema ({{mvar|μ}}_{{Bolyn|MS}} = {{val|2|u=GeV}}) |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/muon}} | [[Muon]]<br />(mulepton) | style="text-align:right;" | {{val|105.7|u=MeV/c2}} | |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/sjarmekwark}} | [[Sjarmekwark]] | style="text-align:right;" | {{val|1320|u=MeV/c2}} | MS-bar-skema ({{mvar|μ}}_{{Bolyn|MS}} = {{mvar|m}}_c) |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/tau}} | [[Tau (deeltjie)|Tauon]] (taulepton) | style="text-align:right;" | {{val|1780|u=MeV/c2}} | |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/onderkwark}} | [[Onderkwark]] | style="text-align:right;" | {{val|4240|u=MeV/c2}} | MS-bar-skema ({{mvar|μ}}_{{Bolyn|MS}} = {{mvar|m}}_b) |- | {{Subatomiese deeltjie/simbool/bokwark}} | [[Bokwark]] | style="text-align:right;" | {{val|172700|u=MeV/c2}} | |} Ramings van kwarkmassas hang af van die weergawe van [[kwantumchromodinamika]] wat gebruik word om kwarkwisselwerkings te beskryf. Kwarke is altyd opgesluit in 'n omhulsel van gluone wat 'n baie groter massa aan die [[meson]]e en [[barion]]e gee waarin kwarke voorkom, en daarom kan kwarkmassas nie direk gemeet word nie. Aangesien hulle massa so klein is in vergelyking met die effektiewe massa van die omliggende gluone, kan klein verskille in die berekening groot verskille in die massa veroorsaak. ====Antideeltjies==== Daar is ook 12 fermioniese [[antideeltjie]]s wat met die 12 fermione ooreenstem. Die elektron het byvoorbeeld ’n antideeltjie met die naam anti-elektron, of [[positron]] (''{{Subatomiese deeltjie|anti-elektron}}''), met ’n [[elektriese lading]] van +1.<ref> {{cite book |author=S.S.M. Wong |title=Introductory Nuclear Physics |edition=2nd |page=30 |publisher=Wiley Interscience |year=1998 |isbn=978-0-471-23973-4 |url=https://books.google.com/books?id=YgkfZgFdui8C }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ '''Deeltjiegenerasies''' |- |colspan="6"| '''[[Lepton|Antileptone]]''' |- |colspan="2"| ''Eerste generasie'' |colspan="2"| ''Tweede generasie'' |colspan="2"| ''Derde generasie'' |- |''Naam'' || ''Simbool'' || ''Naam'' || ''Simbool'' || ''Naam'' || ''Simbool'' |- | [[positron]] || {{Subatomiese deeltjie|anti-elektron}} || [[antimuon]] || {{Subatomiese deeltjie|antimuon}} || [[antitau]] || {{Subatomiese deeltjie|antitau}} |- | [[elektron-antineutrino]] || {{Subatomiese deeltjie|elektron-antineutrino}} || [[muon-antineutrino]]|| {{Subatomiese deeltjie|Muon-antineutrino}} || [[tau-antineutrino]] || {{Subatomiese deeltjie|Tau-antineutrino}} |- |colspan="6"| '''[[Kwark|Antikwarke]]''' |- |colspan="2"| ''Eerste generasie'' |colspan="2"| ''Tweede generasie'' |colspan="2"| ''Derde generasie'' |- | [[op-antikwark]] || {{Subatomiese deeltjie|op-antikwark}} || [[sjarme-antikwark]] || {{Subatomiese deeltjie|sjarme-antikwark}} || [[bo-antikwark]] || {{Subatomiese deeltjie|bo-antikwark}} |- | [[af-antikwark]] || {{Subatomiese deeltjie|af-antikwark}} || [[vreemd-antikwark]] || {{Subatomiese deeltjie|vreemd-antikwark}} || [[onder-antikwark]]|| {{Subatomiese deeltjie|onder-antikwark}} |} ====Kwarke==== {{Hoofartikel|Kwark}} Geïsoleerde kwarke en antikwarke is nog nooit opgespoor nie, 'n feit wat deur kleurbinding verklaar word. Elke kwark het een van drie [[kleurlading]]s van die [[sterk wisselwerking]]; antikwarke het 'n teenoorgestelde kleur. Kleurgelaaide deeltjies het 'n wisselwerking deur [[gluon]]-uitruiling op dieselfde manier as wat gelaaide deeltjies deur [[foton]]e 'n wisselwerking het. Gluone is self kleurgelaai, wat daartoe lei dat die sterk krag versterk word namate kleurgelaaide deeltjies van mekaar geskei word. Anders as die [[elektromagnetisme|elektromagnetiese krag]], wat afneem namate gelaaide deeltjies skei, ervaar kleurgelaaide deeltjies 'n toenemende krag. Nietemin kan kleurgelaaide deeltjies kombineer om kleurneutrale [[saamgestelde deeltjie]]s genaamd [[hadron]]e te vorm. ’n Kwark kan met ’n antikwark 'n paar vorm: Die kwark het ’n kleur en die antikwark het die ooreenstemmende kleur (teenkleur). Die kleur en teenkleur kanselleer mekaar uit, wat ’n kleurneutrale [[meson]] vorm. Alternatiewelik kan drie kwarke saam bestaan, een kwark is "rooi", ’n ander "blou" en ’n ander "groen". Hierdie drie gekleurde kwarke vorm saam ’n kleurneutrale [[barion]]. Simmetries kan drie antikwarke met die kleure "antirooi", "antiblou" en "antigroen" ’n kleurneutrale antibarion vorm. Kwarke het ook fraksionele [[elektriese lading]]e, maar aangesien hulle binne hadrone opgesluit is, waarvan die ladings almal heelgetalle is, is fraksionele ladings nog nooit geïsoleer nie. Let daarop dat kwarke elektriese ladings van óf {{small|{{breuk|+|2|3}}}} ''e'' óf {{small|{{breuk|-|1|3}}}} ''e'' het, terwyl antikwarke ooreenstemmende elektriese ladings van óf {{small|{{breuk|-|2|3}}}} ''e'' óf {{small|{{breuk|+|1|3}}}} ''e'' het. Bewyse vir die bestaan van kwarke kom uit onelastiese verstrooiing: deur [[elektron]]e op [[atoomkern]]s af te vuur om die verspreiding van lading binne [[nukleon]]e (wat barione is) te bepaal. As die lading eweredig versprei is, behoort die elektriese veld rondom die proton eenvormig te wees en die elektron behoort elasties te verstrooi. Lae-energie-elektrone verstrooi inderdaad op hierdie manier, maar bo 'n sekere energie buig protone sommige elektrone teen groot hoeke af. Die terugstuitende elektron het veel minder energie, en 'n straal deeltjies word uitgestraal. Hierdie onelastiese verstrooiing dui daarop dat die lading in die proton nie eenvormig is nie, maar in kleiner gelaaide deeltjies, naamlik kwarke, verdeel is. ===Fundamentele bosone=== In die Standaardmodel bemiddel vektorbosone ([[Spin (fisika)|spin]] -1) ([[gluon]]e, [[foton]]e en die [[W- en Z-bosone]]) kragte, terwyl die Higgsboson (spin 0) verantwoordelik is vir die [[massa]] van deeltjies. Bosone verskil van fermione deurdat veelvuldige bosone dieselfde kwantumtoestand kan beset ([[Pauli-uitsluitingsbeginsel]]). Bosone kan ook óf elementêr wees, soos fotone, óf 'n kombinasie, soos [[meson]]e. Die spin van bosone is heeltallig in plaas van halftallig. ====Gluone==== Gluone bemiddel die [[sterk wisselwerking]], wat kwarke saambind en sodoende [[hadron]]e vorm, wat óf [[barion]]e (drie kwarke) óf [[meson]]e (een kwark en een antikwark) is.<ref>Seksie 6.1. in {{cite book |author=P. C. W. Davies |title=The Forces of Nature |publisher=Cambridge University Press |year=1979 |isbn=978-0-521-22523-6 |url=https://archive.org/details/forcesofnature0000davi }}</ref> Protone en neutrone is barione wat deur gluone verbind word om die [[atoomkern]] te vorm.<ref name="Knowing"> {{cite book |author=M. Munowitz |title=Knowing |url=https://archive.org/details/knowingnaturephy00mmun |url-access=limited |page=[https://archive.org/details/knowingnaturephy00mmun/page/n48 35] |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-516737-5 }}</ref> Soos kwarke toon gluone ook kleur en antikleur – wat nie verband hou met visuele kleur nie, maar eerder met die deeltjies se sterk wisselwerkings – soms in kombinasies, wat altesaam agt variasies van gluone tot gevolg het.<ref name="Griff"> {{cite book |author=David Griffiths |year=1987 |title=Introduction to Elementary Particles |pages=280–281 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-60386-3 }}</ref> ====Elektroswak bosone==== Daar is drie swak bosone: W⁺, W^-, en Z⁰; hulle bemiddel die [[swak wisselwerking]]. Die W-bosone is bekend vir hulle rol in kernverval: Die W^- verander 'n neutron in 'n proton en verval dan in 'n elektron en 'n elektron-antineutrino-paar. Die Z⁰<ref name="SW1993">{{cite book |last=Weinberg |first=Steven |title=Dreams of a Final Theory: The search for the fundamental laws of nature |year=1993 |publisher=Vintage Press |page=[https://archive.org/details/dreamsoffinalthe00wein/page/94 94] |isbn=978-0-09-922391-7 |url=https://archive.org/details/dreamsoffinalthe00wein |url-access=limited}}</ref> verander nie die deeltjie se geur of lading nie, maar verander eerder momentum; dit is die enigste meganisme vir die elastiese verstrooiing van neutrino's. Die swak bosone is ontdek deur die verandering in momentum van elektrone as gevolg van neutrino-Z-uitruiling. Die massalose [[foton]] bemiddel die [[elektromagnetisme|elektromagnetiese wisselwerking]]. Hierdie vier bosone vorm saam die elektroswak wisselwerking tussen elementêre deeltjies. ====Higgsboson==== {{Hoofartikel|Higgsboson}} Alhoewel die swak en elektromagnetiese kragte by alledaagse energieë baie verskillend voorkom, word daar geteoretiseer dat hierdie twee kragte by hoë energieë as 'n enkele elektroswak krag verenig. Hierdie voorspelling is duidelik bevestig deur metings van die deursnee van hoë-energie-elektron-proton-verstrooiing by die HERA-deeltjieversneller by die Deutsches Elektronen-Synchrotron. Die verskille by lae energieë is 'n gevolg van die groot massas van die W- en Z-bosone, wat op hulle beurt 'n gevolg is van die Higgsmeganisme. Deur die proses van spontane simmetriebreking kies die Higgs 'n spesiale rigting in die elektroswak ruimte, wat veroorsaak dat drie elektroswak deeltjies baie swaar word (die swak bosone) en een sonder 'n gedefinieerde rusmassa bly omdat dit altyd in beweging is (die foton). Op 4 Julie 2012, ná baie jare van eksperimentele soektogte na bewyse van sy bestaan, is die [[Higgsboson]] by die [[Groot Hadronversneller]] waargeneem. Peter Higgs, wat die bestaan van die Higgs-boson die eerste keer voorgestel het, was teenwoordig tydens die aankondiging.<ref> {{cite news |first=Lizzy |last=Davies |date=4 July 2014 |title=Higgs boson announcement live: CERN scientists discover subatomic particle |url=https://www.theguardian.com/science/blog/2012/jul/04/higgs-boson-discovered-live-coverage-cern |newspaper=The Guardian |access-date=2012-07-06 |df=dmy-all }}</ref> Die Higgsboson het vermoedelik 'n massa van sowat {{val|125|u=GeV/c2}}.<ref> {{cite web |first=Lucas |last=Taylor |date=4 Jul 2014 |title=Observation of a new particle with a mass of 125 GeV |url=http://cms.web.cern.ch/news/observation-new-particle-mass-125-gev |publisher=Compact Muon Solenoid |access-date=2012-07-06 |df=dmy-all }}</ref> Die statistiese betekenisvolheid van hierdie ontdekking is gerapporteer as 5&nbsp;sigma, wat 'n sekerheid van ongeveer 99,99994% impliseer. In deeltjiefisika is dit die vlak van betekenisvolheid wat vereis word om eksperimentele waarnemings amptelik as 'n ontdekking te klassifiseer. Navorsing oor die eienskappe van die nuut ontdekte deeltjie duur voort. In die media is die Higgsboson dikwels die "Goddeeltjie" genoem na aaleiding van die boek ''The God Particle'' deur Leon Lederman. Die naam is deur fisici gekritiseer,<ref name=ISample29052009> {{cite news |last=Sample |first=Ian |date=29 May 2009 |title=Anything but the God particle |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/science/blog/2009/may/29/why-call-it-the-god-particle-higgs-boson-cern-lhc |access-date=24 June 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725112437/https://www.theguardian.com/science/blog/2009/may/29/why-call-it-the-god-particle-higgs-boson-cern-lhc |archive-date=25 July 2018 }}</ref><ref name="NatPost"> {{cite news |last=Evans |first=Robert |date=14 December 2011 |title=The Higgs boson: Why scientists hate that you call it the 'God particle' |url=http://news.nationalpost.com/2011/12/14/the-higgs-boson-why-scientists-hate-that-you-call-it-the-god-particle/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223003531/http://news.nationalpost.com/2011/12/14/the-higgs-boson-why-scientists-hate-that-you-call-it-the-god-particle/ |archive-date=23 February 2015 |access-date=3 November 2013 |newspaper=National Post}} </ref> ook deur Peter Higgs.<ref>{{ cite web | url=https://www.reuters.com/article/idUSL07652872/ | title=Key scientist sure "God particle" will be found soon | first=Robert | last=Evans | editor1-first=Jonathan | editor1-last=Lynn | editor2-first=Chloe | editor2-last=Fussell | website=Reuters | location=[[Geneve]] | date=7 April 2008 | access-date=4 June 2024 }}</ref> ====Graviton==== Die [[graviton]] is 'n hipotetiese elementêre deeltjie met 'n spin van 2 wat voorgestel is as die kragdraer van swaartekrag. Hoewel dit nog nie ontdek is nie omdat dit moeilik is om op te spoor, word dit soms ingesluit in tabelle van elementêre deeltjies.<ref name=PFI /> Die konvensionele graviton het geen massa nie, hoewel swaar gravitone volgens sommige modelle bestaan.<ref>{{cite journal |arxiv=0910.1535 |bibcode=2010PhLB..682..446C |title=Massless versus Kaluza-Klein gravitons at the LHC |journal=Physics Letters B |volume=682 |issue=4–5 |pages=446–449 |last1=Calmet |first1=Xavier |last2=de Aquino |first2=Priscila |last3=Rizzo |first3=Thomas G. |year=2010 |doi=10.1016/j.physletb.2009.11.045 |hdl=2078/31706|s2cid=16310404 }}</ref> ==Verder as die Standaardmodel== Hoewel eksperimentele bewyse die voorspellings wat van die Standaardmodel afgelei is oorweldigend bevestig, is sommige van die parameters arbitrêr bygevoeg en nie deur 'n spesifieke verklaring bepaal nie. Teorieë verder as die Standaardmodel probeer dié tekortkominge oplos. ===Groot vereniging=== Een uitbreiding van die Standaardmodel probeer om die [[Elektromagnetisme|elektromagnetiese]], [[Swak wisselwerking|swak]] en [[sterk wisselwerking]] te kombineer in 'n enkele "groot verenigingsteorie".<ref>{{Cite arXiv |last=Altareli |first=Guido |title=The Standard Electroweak Theory and Beyond |eprint=hep-ph/9811456 |date=1998-11-24}}</ref> So 'n krag sou deur spontane simmetriebreking deur 'n Higgsagtige meganisme in die drie kragte opgebreek word. Hierdie opbreking sal vermoedelik by hoë energieë plaasvind, wat dit moeilik maak om vereniging in 'n laboratorium waar te neem. Die dramatiesste voorspelling van groot vereniging is die bestaan van X- en Y-bosone, wat protonverval veroorsaak. ===Supersimmetrie=== {{Hoofartikel|Supersimmetrie}} Supersimmetrie brei die Standaardmodel uit deur 'n bykomende klas simmetrieë by te voeg wat [[fermion]]iese deeltjies met [[boson]]iese deeltjies uitwissel. So 'n simmetrie voorspel die bestaan van supersimmetriese deeltjies, afgekort as [[S-deeltjie]]s, wat die sleptone, skwarke, neutralino's en chargino's insluit. Elke deeltjie in die Standaardmodel sou 'n supermaat hê waarvan die spil met {{small|{{breuk|1|2}}}} verskil van die gewone deeltjie. As gevolg van die supersimmetriebreking is die S-deeltjies baie swaarder as hul gewone eweknieë; hulle is so swaar dat bestaande [[deeltjieversneller]]s nie kragtig genoeg sou wees om hulle te produseer nie. Sommige fisici glo dat S-deeltjies deur die [[Groot Hadronversneller]] by [[CERN]] opgespoor sal word. ===Snaarteorie=== {{Hoofartikel|Snaarteorie}} Die Snaarteorie is 'n model in die fisika waarvolgens alle "deeltjies" waaruit [[materie]] bestaan, saamgestel is uit snare (wat by die Planckskaal gemeet word) wat bestaan in 'n 11- of 12-dimensionele heelal. Dié snare vibreer teen verskillende frekwensies wat massa, elektriese lading, kleurlading en spin bepaal. 'n "Snaar" kan oop wees (’n lyn) of gesluit in ’n lus (’n een-dimensionele sfeer, dit wil sê 'n sirkel). Die Snaarteorie voorspel 1- tot 10-brane (waar 'n "braan" 'n snaar is en 'n 10-braan 'n 10-dimensionele voorwerp) wat skeure in die "weefsel" van die ruimte voorkom deur middel van die onbepaaldheidsbeginsel (byvoorbeeld, die elektron wat om 'n waterstofatoom wentel, het 'n waarskynlikheid, al is dit klein, dat dit op enige oomblik op enige ander plek in die heelal kan wees). Die Snaarteorie stel voor ons heelal is bloot 'n 4-braan, waarin die [[Ruimtetyd|drie ruimtedimensies en een tyddimensie]] wat ons waarneem, bestaan. Die oorblywende 7 teoretiese dimensies is óf baie klein en opgerol (en dus te klein om makroskopies toeganklik te wees) óf bestaan eenvoudig nie in ons heelal nie (omdat hulle deel is van 'n groter struktuur genaamd die "[[multiversum]]" buite ons bekende heelal). Sommige voorspellings van die Snaarteorie sluit in die bestaan van uiters swaar eweknieë van gewone deeltjies as gevolg van vibrasie-opwekkings van die fundamentele snaar, asook die bestaan van 'n massalose spin 2-deeltjie wat soos die graviton optree. ===Technicolor=== Technicolor-teorieë probeer om die Standaardmodel op 'n minimale manier te wysig deur 'n nuwe kwantumchromodinamika-agtige interaksie in te voer. Dit beteken dat 'n nuwe teorie van sogenaamde Techni-kwarke bygevoeg word, wat deur sogenaamde Techni-kluone met mekaar in wisselwerking tree. Die hoofidee is dat die Higgsboson nie 'n elementêre deeltjie is nie, maar 'n gebonde toestand van dié voorwerpe. ===Preonteorie=== Volgens die preonteorie is daar een of meer vlakke van deeltjies wat meer fundamenteel is as dié (of die meeste van dié) wat in die Standaardmodel voorkom.<ref name="D'Souza"> {{cite book |last1=D'Souza |first1=I.A. |last2=Kalman |first2=C.S. |year=1992 |title=Preons: Models of Leptons, Quarks and Gauge Bosons as Composite Objects |publisher=World Scientific |isbn=978-981-02-1019-9 }}</ref> Die mees fundamentele van hierdie deeltjies word gewoonlik preone genoem, 'n term afgelei van "pre-kwarke". In wese probeer die preonteorie vir die Standaardmodel doen wat die Standaardmodel vir die sogenaamde "[[deeltjiedieretuin]]" gedoen het wat dit voorafgegaan het. Die meeste modelle neem aan dat byna alles in die Standaardmodel verklaar kan word in terme van drie tot ses meer fundamentele deeltjies en die reëls wat hulle interaksies beheer. Belangstelling in preone het afgeneem sedert die eenvoudigste modelle in die 1980's eksperimenteel uitgeskakel is. ===Akseleron-teorie=== Akselerone is die hipotetiese elementêre deeltjies wat die nuutgevonde massa van die [[neutrino]] intrinsiek verbind met die [[donker energie]] wat vermoedelik die [[uitdying van die heelal]] versnel.<ref name=acceleron /> In hierdie teorie word neutrino's beïnvloed deur 'n nuwe krag wat voortspruit uit hulle interaksies met akselerone, wat tot donker energie lei. Donker energie ontstaan omdat die heelal probeer om neutrino's van mekaar af weg te trek.<ref name=acceleron> {{cite web |date=28 Jul 2004 |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2004/07/040728090338.htm |title=New theory links neutrino's slight mass to accelerating Universe expansion |website=ScienceDaily |access-date=2008-06-05 |df=dmy-all }}</ref> Daar word vermoed akselerone tree minder gereeld met materie in wisselwerking as met neutrino's.<ref> {{cite news |url=https://astronomy.com/news/2004/07/acceleron-anyone |title=Acceleron, anyone? |first=Francis |last=Reddy |date=2004-07-27 |magazine=Astronomy |access-date=2020-04-20 |df=dmy-all }}</ref> ==Sien ook== * [[Deeltjiefisika]] * [[Standaardmodel]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== ===Algemeen=== {{refbegin|3}} * {{cite book |last1=Feynman |first1=Richard Phillips |url=https://archive.org/details/B-001-000-178/ |title=Elementary particles and the laws of physics: the 1986 Dirac memorial lectures |last2=Weinberg |first2=Steven |last3=MacKenzie |first3=Richard |last4=Doust |first4=Paul |date=1991 |publisher=Cambridge university press |isbn=978-0-521-34000-7 |location=Cambridge New York Port Chester [etc.]}} * {{cite book |last=Ford |first=Kenneth W. |title=The quantum world: Quantum physics for erveryone |date=2004 |publisher=Harvard Univ. Pr |isbn=978-0-674-01342-1 |location=Londen}} * {{cite book |last=Greene |first=Brian |title=The elegant universe: superstrings, hidden dimensions, and the quest for the ultimate theory |publisher=Norton |year=1999 |isbn=978-0-393-05858-1 |location=New York, Londen}} * {{cite book |last1=Gribbin |first1=John |title=Q is for quantum: an encyclopedia of particle physics |last2=Gribbin |first2=Mary |last3=Gribbin |first3=Jonathan |date=1998 |publisher=Free Press |isbn=978-0-684-85578-3 |location=New York, NY}} * {{cite book |last=Oerter |first=Robert |title=The theory of almost everything: the Standard Model, the unsung triumph of modern physics |date=2006 |publisher=Pi Press |isbn=978-0-452-28786-0 |location=New York, NY}} * {{cite book |last=Schumm |first=Bruce A. |title=Deep down things: the breathtaking beauty of particle physics |date=2004 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-7971-5 |location=Baltimore}} * {{cite book |first=Martinus |last=Veltman |title=Facts and Mysteries in Elementary Particle Physics |url=https://archive.org/details/factsmysteriesin0000velt |url-access=registration |publisher=World Scientific |year=2003 |isbn=978-981-238-149-1}} * {{cite book |first=Frank |last=Close |title=Particle Physics: A very short introduction |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |isbn=978-0-19-280434-1 }} * {{cite book |last=Seiden |first=Abraham |title=Particle Physics: A comprehensive introduction |publisher=Addison Wesley |year=2005 |isbn=978-0-8053-8736-0}} ===Handboeke=== * {{cite book |last=Bettini |first=Alessandro |title=Introduction to elementary particle physics |date=2008 |publisher=Cambridge Univ. Press |isbn=978-0-521-88021-3 |location=Cambridge}} * {{cite book |last1=Coughlan |first1=Guy D. |title=The ideas of particle physics: an introduction for scientists |last2=Dodd |first2=James Edmund |date=1994 |publisher=Cambridge Univ. Press |isbn=978-0-521-38677-7 |edition=2., reprint |location=Cambridge}} An undergraduate text for those not majoring in physics. * {{cite book |last=Griffiths |first=David Jeffrey |title=Introduction to elementary particles |date=1987 |publisher=J. Wiley and sons |isbn=978-0-471-60386-3 |location=New York Chichester Brisbane [etc.]}} * {{cite book |last=Kane |first=Gordon L. |title=Modern elementary particle physics |publisher=Addison-Wesley |year=1987 |isbn=978-0-201-11749-3 |edition=2de. print |location=Redwood City, Calif.}} * {{cite book |last=Perkins |first=Donald H. |title=Introduction to high energy physics |date=2000 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-62196-0 |edition=4de |location=Cambridge; New York}} {{refend}} ==Skakels== * {{Wikt-inlyn|elementêre deeltjie}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Elementary particle}} {{deeltjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Elementêre deeltjies| ]] [[Kategorie:Kwantummeganika]] [[Kategorie:Subatomiese deeltjies]] 65ig5oc0mczrvdbzdutd7lrwwixhska 0 84946 2894825 2874990 2026-04-18T19:08:24Z JMK 649 +kaart, notoc 2894825 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Bottelboom |image = Pachypodium lealii.jpg |taxon = Pachypodium lealii |binomial_authority = [[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]], (1869) |synonyms = * ''Pachypodium giganteum'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, Pachypodium lealii.jpg |range_map_caption = verspreiding van ''P. lealii'' }} __NOTOC__ Die '''bottelboom''' (''Pachypodium lealii'') is 'n dik, sukkulente [[boom]] wat tot 6 m hoog kan word en kom voor in die noorde van [[Kaokoland]] in [[Namibië]]. Dit is ook [[inheems]] aan die [[Angola]] en [[Botswana]].<ref>http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80706-1</ref> Dit lyk baie soos die [[halfmens]] maar het minder dorings op sy stam en is yl vertak. Die [[blaar|blare]] groei in 'n eindstandige roset. Die boom se FSA-nommer is 648.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Fotogalery == <gallery> Bottle-tree(flowers).jpg|Blomme Flaschenbaum.jpg|In [[Damaraland]] </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Pachypodium lealii}} * {{Wikispecies-inlyn|Pachypodium lealii}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] ausalheivh6q98j0lrhf0i4raat5up8 2894832 2894825 2026-04-18T19:25:06Z JMK 649 sleutel 2894832 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Bottelboom |image = Pachypodium lealii.jpg |taxon = Pachypodium lealii |binomial_authority = [[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]], (1869) |synonyms = * ''Pachypodium giganteum'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, Pachypodium lealii.jpg |range_map_caption = {{legend0|#f0cb63|&nbsp;verspreiding van ''P. lealii''}} }} __NOTOC__ Die '''bottelboom''' (''Pachypodium lealii'') is 'n dik, sukkulente [[boom]] wat tot 6 m hoog kan word en kom voor in die noorde van [[Kaokoland]] in [[Namibië]]. Dit is ook [[inheems]] aan die [[Angola]] en [[Botswana]].<ref>http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80706-1</ref> Dit lyk baie soos die [[halfmens]] maar het minder dorings op sy stam en is yl vertak. Die [[blaar|blare]] groei in 'n eindstandige roset. Die boom se FSA-nommer is 648.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Fotogalery == <gallery> Bottle-tree(flowers).jpg|Blomme Flaschenbaum.jpg|In [[Damaraland]] </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Pachypodium lealii}} * {{Wikispecies-inlyn|Pachypodium lealii}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] l1cbs1ncdv6rov56ce7s8sp56u8zayy 0 101837 2894939 2434054 2026-04-19T08:52:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894939 wikitext text/x-wiki '''Dinamiese ekwivalensie '''en '''formele ekwivalensie''' is terme vir [[Vertaling|vertaalmetodes]] wat deur [[Eugene Nida]] gevorm is. Die twee terme word dikwels verstaan as fundamenteel dieselfde as onderskeidelik [[betekenis-vir-betekenisvertaling]] (om die betekenis van frases of hele sinne te vertaal) en [[woord-vir-woordvertaling]] (vertaling van die betekenis van individuele woorde min of meer presies in die volgorde waarin hulle in die sin voorkom), en Nida self het hulle blykbaar dikwels so gebruik. Sy oorspronklike definisie van dinamiese ekwivalense was egter [[Retoriek|retories]]: die idee was dat die vertaler só moet vertaal dat die ''uitwerking ''van die vertaling op die teikenleser min of meer dieselfde moet wees as die uitwerking wat die bronleteks die een of ander tyd op die leser van die bronteks gehad het. == Benaderings tot vertaling == Die terme "dinamiese ekwivalensie" en "formele ekwivalensie" is oorspronklik gevorm om maniere van [[Bybel]]vertaling te beskryf, maar die twee benaderings is van toepassing op enige vertaling  van enige teks. Die term 'formele ekwivalensie' is moontlik ’n verkeerde vertaling van 'formal' uit die Engels, aangesien dit meer met die oorspronklike '''vorm''' van die teks te doen het as met die '''formaliteit''' daarvan. ’n Beter vertaling van dié term is dus moontlik "vormlike ekwivalensie", maar "formele ekwivalensie" is reeds gevestig in die studieveld. Formele ekwivalensie neig om getrouheid aan die leksikale besonderhede en grammatikale struktuur van die oorspronklike taal te beklemtoon. Dinamiese ekwivalensie, daarenteen, is neig meer na ’n natuurliker manier om die teks weer te gee, byvoorbeeld wanneer die leesbaarheid van die vertaling belangriker is as die behoud van die oorspronklike grammatikale struktuur. In die diplomasie of in sekere sakekontekste dring mense moontlik aan op formele ekwivalensie omdat hulle glo dat getrouheid aan die grammatikale struktuur van die taal gelyk is aan groter akkuraatheid, terwyl, in die letterkunde, ’n [[roman]] moontlik met groter gebruik van dinamiese ekwivalensie vertaal sal word sodat dit vlot sal lees. Volgens Nida is dinamiese ekwivalensie die "eienskap van 'n vertaling waarin die boodskap van die oorspronklike teks op so ’n wyse op die ontvangertaal oorgedra is dat die ''reaksie ''van die ''ontvanger ''in wese soos dié van die oorspronklike ontvangers is."<ref>Nida, Eugene A., en Charles R. Taber. (1969).</ref> Nida was geneig om die term te gebruik sodat "die ''reaksie ''van die ''ontvanger''" meestal [[Semantiek|semanties]] was – die teikenleser het die betekenis van die teks aanvaar soos die bronleser dit sou aanvaar het – wat gelei het tot kritiese aantygings dat dit net sin-vir-sin-vertaling in ’n nuwe gedaante was. Maar as "reaksie" in die volle sin van die woord verstaan word, kon dinamiese ekwivalensie nie net insluit wat [[Aristoteles|Aristotles]] (in die Retoriek) ''[[logos]]'' (betekenis en struktuur) noem, maar ook'' etos'' (die leser se aanname oor die gesag van die teks) en ''patos'' (hoe die leser oor die teks voel). In latere jare het Nida hom losgemaak van die term "dinamiese ekwivalensie" en het hy die term "funksionele ekwivalensie" verkies.<ref>Let the words be written: the lasting influence of Eugene A. Nida bl. 51 Philip C. Stine – 2004 "Dit sou waarskynlik nie gebeur het, was dit nie vir Nida se idees nie" (Charles Taber, onderhoud met skrywer, 21 Okt. 2000).7 Nida het later gevoel dat die term "dinamiese ekwivalensie" misverstaan is en deels verantwoordelik was vir</ref><ref>Translation and religion: holy untranslatable? bl91 Lynne Long – 2005 "Om sekere misverstande te vermy, het de Waard en Nida (1986: 7, 36) later die term 'dinamiese ekwivalensie' met 'funksionele ekwivalensie' vervang, maar hulle het dit duidelik gestel dat 'Die vervanging van "funksionele ekwivalensie"' nie.</ref><ref>The History of the Reina-Valera 1960 Spanish Bible bl 98 Calvin George – 2004 "190 Om hierdie rede het hy hom in sy latere werke gedistansieer van die term 'dinamiese ekwivalensie,' en het hy eerder 'funksionele ekwivalensie' verkies. 191 Die idee is om die naaste natuurlike ekwivalent in die teiken of 188 190 Nida, .</ref> Die term "funksionele ekwivalensie" dui nie net daarop dat die ekwivalensie tussen die funksie van die bronteks in die bronkultuur en die funksie van die teikenteks (die vertaling) in die teikenkultuur is nie, maar dat "funksie" beskou kan word as ’n eienskap van die teks. Dit is egter moontlik om ook in die groter (dinamiese/interkulturele) konteks aan funksionele ekwivalensie te dink as meer as die struktuur van tekste – as oor ''hoe mense in kulture op mekaar inwerk''. == Teorie en praktyk == Omdat dinamiese ekwivalensie nie streng behoud van die grammatikale struktuur van die oorspronklike teks vereis nie, ten gunste van ’n natuurliker weergawe in die teikentaal, word dit soms gebruik wanneer die leesbaarheid van die vertaling belangriker is as die behoud van die oorspronklike grammatikale struktuur. Formele ekwivalensie is meer dikwels ’n doelwit as ’n werklikheid, al is dit net omdat een taal ’n woord vir ’n konsep het wat geen direkte ekwivalent in ’n ander taal het nie. In sulke gevalle kan ’n meer dinamiese vertaling gebruik word, of ’n [[neologisme]] kan in die teikentaal geskep word om die konsep te verteenwoordig (soms deur ’n woord uit die brontaal te leen). Hoe meer die brontaal van die teikentaal verskil, hoe moeiliker kan dit wees om ’n letterlike vertaling te verstaan. Aan die ander kant kan formele ekwivalensie lesers wat die brontaal ken, soms in staat stel om te sien hoe betekenis in die oorspronklike teks oorgedra is, deur onvertaalde [[Idioom|idiome]], [[Retoriek|retoriese]] figure (soos oorkruis strukture in die Hebreeuse Bybel), en woordkeuse. == Voorbeeld == {{Outeur|J.P. Louw}} toon die onderskeid tussen 'n formele en dinamiese vertaling van die Klassieke, aan die hand van 'n aanhaling uit ''De Bello Gallico'' deur [[Julius Caesar]], in Afrikaans:<ref>Louw, J.P. 1971. Oor linguistiek in die vertaling van Klassieke outeurs. In: Kriel, D.M. (red.). ''Pro munere grates: studies opgedra aan H.L. Gonin.'' Pretoria: Universiteit van Pretoria. bl. 99-115</ref> {| class="wikitable" |Oorspronklike Latyn |Formele vertaling |Dinamiese vertaling |- |At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa erant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; [...] |En die vyand het, sodra hulle ons ruitery gesien het, waarvan die tal 5000 was, terwyl hulle self nie meer as 800 ruiters gehad het nie, omdat diegene wat ter wille van 'n strooptog oor die Maas gegaan het, nog nie teruggekeer het nie - terwyl ons geensins bang was nie - omdat hulle gesante 'n rukkie vantevore van Caesar af vertrek het en daardie dag vir 'n wapenstilstand gegeld het, soos deur hulle versoek, het hulle ons, nadat 'n aanval gemaak is, maklik verwar. |Ons ruitery was omtrent 500[0] man sterk terwyl die vyand nouliks meer as 800 man by hulle gehad het omdat die res wat die Maas oorgesteek het om 'n strooptog te maak, nog nie terug was nie. Dit het ons houtgerus gemaak - soos ook die feit dat hulle gesante maar net pas van Caesar af na hulle eie linies teruggekeer het en boonop juis vir daardie dag 'n wapenstilstand gevra het. Toe hulle ons dus aanval net toe hulle ons ruiters opmerk, het hulle ons maklik in die harwar gejaag. |} Twee dinge skeel met die formele vertaling hierbo: #Die oorspronklike Latynse teks maak gebruik van 'n ringkomposisie: die eerste en laaste frases behels die primêre mededeling, met die motivering wat in die middelstuk gegee is. Dit verloor sy effek in Afrikaans: 'n aanloop moet liewer ingespan word en dan met die primêre afgerond word. #Die formele vertaling mis die juiste nuanserings wat die oorspronklike Latynse woordorde en periodebou weergee, omdat die geheelbeeld van die passasie misgekyk word vir die agtereenvolgende woordjie-vir-woordjie. Die herwaardering van die grootsheid van die Griekse en Latynse tekste in die 19de eeu, asook die wete dat die vertaling nooit volkome is nie, het die opvatting versterk dat die antwoord binne die oerteks self alleen opgesluit lê ('n mate van strukturalisme). Daar was die sterk voorliefde onder die Franse en Duitse geleerdes (soos by hul voorgangers Batteux, Herder en Schlegel) om die woordorde, die rangskikking van die frases, die strewe na gelyke lengtes, ook die voegwoorde en partikels noulettend te behou in die vertaling. Ritme, rymelary, woordspeling, gekruisde woordskikking (chiasme); niks is ontsien nie. 'n Mens skryf dus in der waarheid steeds Grieks of Latyn, maar wel met bv. Afrikaanse bewoording. Dit het op sy beurt weer gelei dat die teks bloot grammaties-formeel weergegee is; die oorspronklike teks moes steeds byderhand wees ter vergelyking vir die leser om die nodige effek te ervaar. Hierdie formele, letterlike vertaling het sy waarde en plek in kommentare, handboeke en studiestukke vir studente, maar nie vir vertalings wat vir buitestaanders bedoel is nie. Ook in die antwoordblaaie word letterlike vertalings gebruik om die student of leerling se woordeskatbegrip te toets. Die dinamiese vertaling wil egter die oorspronklike laat herleef in die nuwe taalmedium. As 'n formele vertaling naas die oorspronklike gejukstaponeer word, lewer dit nie veel probleme op nie, aangesien die leser die vertolking kan interpreteer. As die vertaling wel ''alleen'', op sy eie gelees word, lyk dit dikwels vreemd en swaar om te verstaan. Louw noem onder meer J.P.J van Rensburg se vertaling (''Iph. in Aulis'', 1967) waar Menelaos aan Agamemnon 'n brief wys, waarop laasgenoemde sê: "Ek sien dit raak, en eerstens moet jy dit uit jou hand laat los." Vir Louw is hier 'n duidelike grammatiese ooreenstemming ter sprake - al is die vertaling korrek, voel dit steeds onafrikaans. Dit sou nader aan die Afrikaans geklink het as mens sou skryf: "Ek kyk juis daarna. En ek sê jou dadelik: los dit!". 'n Dinamiese vertaling moet egter nie verwar word met 'n 'vrye vertaling' of 'parafrase' nie, want daar is nie 'n ''globale'' ooreenstemming op die spel nie, of 'n rits onsamehangende idees nie, maar wel die hoorder of leser se reaksie op die mededeling (in die groot geheelbeeld van die werk). 'n Vertaling wat die ''inhoud'' nastreef, en nie die ''vorm'' nie, bring ''begrip'' by die leser tuis. Die vertaler moet dus homself afvra hoe die oorspronklike ontvangers, die oorspronklike (teiken)lesers, die boodskap ''verstaan'' het. In Russies is daar byvoorbeeld die spreekwoord "бог с ними" wat letterlik beteken "God is met hulle". Die Rus verstaan egter hieronder: "hulle moer!" == Bybelvertaling == [[Bybel]]vertalers het verskillende benaderings gevolg om dit in Engels te vertaal, wat wissel van ’n uiters formele ekwivalensie tot uiters dinamiese ekwivalensie.<ref>Data wat uit twee bronne versamel is, met byna identiese volgorde met ’n oorvleueling (bykomende) lys vertalings bestudeer: 1.</ref> === Oorheersende gebruik van formele ekwivalensie === * King James Version (1611) * Young's Literal Translation (1862) * Lexham English Bible (2011, 2012) * Revised Version (1885) * American Standard Version (1901) * Revised Standard Version (1952) * New American Standard Bible (1995) * New King James Version (1982) * New World Translation of the Holy Scriptures (2013) * English Standard Version (2001) * New Revised Standard Version (1989) * Douay-Rheims (1610) * Green's Literal Translation (1985) === Matige gebruik van dinamiese ekwivalensie === * New International Version * Today's New International Version<ref name="balanced">{{cite web |url=http://www.tniv.info/light/balanced.php |title=The Balanced Translation Philosophy of the ''TNIV'' |access-date=29 November 2007 |last=Barker |first=Kenneth L |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212154750/http://tniv.info/light/balanced.php |archive-date=12 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> * Holman Christian Standard Bible word "optimale ekwivalensie" genoem * New American Bible * New English Translation * Modern Language Bible === Groot gebruik van dinamiese ekwivalensie of parafrase of albei === * New Jerusalem Bible * New English Bible * Revised English Bible * Good News Bible (vroeër "Today's English Version") * Complete Jewish Bible * New Living Translation * God's Word Translation * Contemporary English Version === Groot gebruik van parafrase === * The Message (2002) * The Living Bible (1971) == Sien ook == * [[Vertaling]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Taalkunde]] 6et8o5jv7f4km4eqpuw7crt1mfqt8qi 0 105180 2894837 2849049 2026-04-18T19:45:34Z SpesBona 2720 + skakels 2894837 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Ashoka die Grote |kleur = #ccf |titel = Chakravartin<ref name="Fogelin2015">{{cite book|author=Lars Fogelin|title=An Archaeological History of Indian Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=yPZzBgAAQBAJ&pg=PA81|date=1 April 2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-994823-9|pages=81–}}</ref><ref name="Kleiner2015">{{cite book|author=Fred Kleiner|title=Gardner’s Art through the Ages: A Global History|url=https://books.google.com/books?id=q4bCBAAAQBAJ&pg=PT474|date=1 January 2015|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-305-54484-0|pages=474–}}</ref> |beeld = Indian relief from Amaravati, Guntur. Preserved in Guimet Museum.jpg |beeld_wydte = 232px |beeld_onderskrif = 'n Steen uit die 1ste eeu v.C., wat 'n chakravartin (wêreldheerser) uitbeeld. Waarskynlik is dit 'n uitbeelding van Ashoka. |opskrif18 = Vader |18 = Bindusara |opskrif19 = Moeder |19 = Subhadrangī }} '''Ashoka die Grote''' of kort '''Ashok'''<ref>{{cite web |last=Chandra |first=Amulya |url=http://www.britannica.com/biography/Ashoka |title=Ashoka &#124; biography – emperor of India |publisher=Britannica.com |date=14 Mei 2015 |access-date=9 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426064308/https://www.britannica.com/biography/Ashoka |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> was 'n groot heerser van die [[Mauryaryk]] wat van 268 tot 231 v.C. regeer het.<ref>Thapur (1973), p. 51.</ref> Sy naam beteken "Hy wat deur die gode geliefd is en wat vriendelik met almal is". Ashoka word dikwels een van [[Indië]] se grootste heersers genoem. Ná baie militêre oorwinnings het hy oor 'n paar van die grootste dele van die hedendaagse Indië regeer. Hy het 'n oorlog teen die koninkryk Kalinga geveg, waarin meer as 200000 mense dood is.<ref name="Jerry Bentley 1993">Jerry Bentley, ''Old World Encounters: Cross-Cultural Contacts and Exchanges in Pre-Modern Times'' (New York: Oxford University Press, 1993), 44.</ref> [[Beeld:Mauryan Empire 260 BCE.png|thumb|Die Mauryaryk.]] Omdat Ashoka deur sy wrede oorwinning geskud was, het hy besluit om 'n Boeddhis te word en met vrede sy ryk te regeer. Om dit te doen het hy 'n paar hospitale vir diere en mense geskep. Hy het ook rusgebiede vir moeë reisigers langs paaie geskep en daarna putte in talle dorpe gegrawe; dit is moontlik om 'n lewensbeskrywing oor Ashoka die Grote te skryf omdat daar verskeie inskripsies op rotse en pilare is wat sy lewensloop op 'n akkurate vlak beskryf. == Familie en vroeë lewe == Ashoka was die seun van die vorige Mauryaheerser, Bindusara, en sy koningin, Subhadrangī (ook bekend as "Dharma" of "Dhamma").<ref>Basham, A. L. (1981),''History And Doctrines of the Ajivikas A Vanished Indian Religion'', New Delhi: Motilal Banarsidass</ref> Ashoka het 'n paar ouer broers en susters sowel as een jonger broer, Vitashoka, gehad. As gevolg van sy voorbeeldige intellek en strydvaardigheid is dikwels gesê dat hy die gunstelingkleinseun van sy oupa [[Chandragupta Maurya]] was wat sy land teen die strooptogte van [[Alexander die Grote]] beskerm het. Volgens die legende het Chandragupta sy swaard weggegooi nadat hy die [[Mauryaryk]] vir die [[Djainisme|Djainistiese]] monnikelewe verlaat het. Later het Ashoka die swaard gevind en dit by hom gehou. == Ashoka en Boeddhisme == Koning Ashoka is in die meeste [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] bewegings (maar veral in die [[Theravada]]) as 'n bevorderaar en beskermer van Boeddhisme beskou. Hy is ook voorgehou as 'n voorbeeld van 'n ideale, vredesgesinde en regverdige koning, wat die beste vir sy nasie wou hê.<ref>{{cite book |last=Buckley |first=Edmund |orig-year=First published 1897 |title=Universal Religion |url=https://books.google.com/books?id=4Xs4Yb0FBaQC&pg=PA272 |location=Chicago |publisher=The University Association |pages=272– |isbn=978-1-4400-8300-6}}</ref> [[Lêer:Ashok Sthamba.jpg|duimnael|links|180px|Die Ashokapilaar by Lumbini, [[Nepal]], die [[Boeddha]] se geboorteplek.]] In 250 v.C. het die derde Boeddhistiese raadsvergadering onder beskerming van koning Ashoka plaasgevind. Ná die raadsvergadering het hy groepe monnike na verskillende dele in die bekende wêreld gestuur, waaronder die Griekse staat Baktrië, Ladakh, [[Nepal]], [[Myanmar]], [[Thailand]] en [[Sri Lanka]], en moontlik ook na [[Alexandrië]] (in die huidige [[Egipte]]), [[Antiochië]] (in die huidige [[Turkye]]) en [[Athene]].<ref>{{cite book |last=Strong |first=John |date=2007 |title=Relics of the Buddha |url=https://books.google.com/books?id=xqAB6PKyP98C&pg=PA136 |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |pages=136–137 |isbn=978-81-208-3139-1}}</ref> == Die pilare van Ashoka == Die huldige embleem van Indië is 'n weergawe van die bokant van een van die pilare van koning Ashoka wat in Sarnath geleë is. Daarbenewens bevat die huldige [[vlag van Indië]] 'n onderdeel van dieselfde pilaar. Koning Ashoka het hierdie pilare op belangrike plekke in sy ryk laat bou. Daarop was verskeie inskripsies oor sy godsdienstige lewe, sy beleid as koning sowel as hervormings wat deur hom ingestel is. Die godsdienstige inskripsies het meestal praktiese Boeddhistiese leerstellings bevat, maar dit het ook leerstellings van ander godsdienste soos Djainisme en [[Brahmanisme]] bevat. In dié inskripsies het koning Ashoka sy volk herinner om godsdienstige verdraagsaamheid te beoefen. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == {{refbegin|3}} * {{citation|last=Singh|first=Upinder|title=A history of ancient and early medieval India : from the Stone Age to the 12th century|date=2008|publisher=Pearson Longman|location=New Delhi|isbn=978-81-317-1120-0|url=https://books.google.co.in/books?id=GW5Gx0HSXKUC|ref={{sfnref|Upinder Singh|2008}}}} * {{cite book|last=Ahir|first=D. C.|title=Aśoka the Great|year=1995|publisher=B. R. Publishing|location=Delhi}} * {{cite book|last=Bhandarkar|first=D.R.|title=Aśoka|year=1969|publisher=Calcutta University Press|location=Calcutta|edition=4th}} * Bongard-Levin, G. M. ''Mauryan India'' (Stosius Inc/Advent Books Division May 1986) {{ISBN|0-86590-826-5}} * Chauhan, Gian Chand (2004). ''Origin and Growth of Feudalism in Early India: From the Mauryas to AD 650.'' Munshiram Manoharlal, Delhi. {{ISBN|978-81-215-1028-8}} * {{cite book|last=[[Will Durant|Durant]]|first=Will|title=Our Oriental Heritage|year=1935|publisher=Simon and Schuster|location=New York}} * Falk, Harry. ''Aśokan Sites and Artefacts&nbsp;– A Source-book with Bibliography'' (Mainz : Philipp von Zabern, [2006]) {{ISBN|978-3-8053-3712-0}} * Gokhale, Balkrishna Govind (1996). ''Aśoka Maurya'' (Twayne Publishers) {{ISBN|978-0-8290-1735-9}} * Hultzsch, Eugene (1914). ''The Date of Aśoka,'' The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (Oct. 1914), pp.&nbsp;943–951. [http://www.jstor.org/stable/25189238 Article stable URL.] * Keay, John. ''India: A History'' (Grove Press; 1 Grove Pr edition 10 May 2001) {{ISBN|0-8021-3797-0}} * Li Rongxi, trans. (1993). The biographical scripture of King Aśoka / transl. from the Chinese of Saṃghapāla, Berkeley, CA: Numata Center for Buddhist Translation and Research, {{ISBN|0-9625618-4-3}}. * {{cite book|last=Mookerji|first=Radhakumud|title=Aśoka|year=1962|publisher=Motilal Banarsidas|location=Delhi|edition=3rd|url=https://archive.org/details/asokagaekwadlectradh}} * {{cite book|last1=Nikam|first1=N. A.|first2=Richard |last2=McKeon|title=The Edicts of Aśoka|year=1959|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago}} * Sastri, K. A. Nilakanta (1967). ''Age of the Nandas and Mauryas.'' Reprint: 1996, Motilal Banarsidass, Delhi. {{ISBN|978-81-208-0466-1}} * Seneviratna, Anuradha (ed.), Gombrich, Richard; Guruge, Ananda (1994). [https://web.archive.org/web/20120923053250/http://www.buddhanet.net/pdf_file/king_asoka.pdf King Aśoka and Buddhism: Historical and Literary studies], Kandy: Sri Lanka; Buddhist Publication Society, 1st edition, {{ISBN|9552400651}} * Singh, Upinder (2012). "Governing the State and the Self: Political Philosophy and Practice in the Edicts of Aśoka", South Asian Studies, 28:2 (University of Delhi: 2012), pp.&nbsp;131–145. [http://dx.doi.org/10.1080/02666030.2012.725581 Article stable URL.] * Swearer, Donald. ''Buddhism and Society in Southeast Asia'' (Chambersburg, Pennsylvania: Anima Books, 1981) {{ISBN|0-89012-023-4}} * Thapar, Romila. (1973). ''Aśoka and the decline of the Mauryas. 2nd Edition.'' Oxford University Press, Reprint, 1980. SBN 19-660379 6. * von Hinüber, Oskar. (2010). "Did Hellenistic Kings Send Letters to Aśoka?" Journal of the American Oriental Society, 130:2 (Freiburg: 2010), pp.&nbsp;261–266. * MacPhail, James Merry: "Aśoka", Calcutta: The Associative Press ; London: Oxford University Press 1918 [http://ia700300.us.archive.org/22/items/asokaheritage00macpiala/asokaheritage00macpiala.pdf PDF] (5.9 MB) * {{cite book|last=[[Lewis Rice|Rice]]|first=[[Lewis Rice|B. Lewis]]|title=Inscriptions at Sravana Belgola : a chief seat of the Jains|date=1889|publisher=Mysore Govt. Central Press|url=https://archive.org/details/inscriptionsatsr00rice|location=[[Bangalore]]|isbn=|ref=harv}} {{refend}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Ashoka}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 304 v.C.]] [[Kategorie:Indiese monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 232 v.C.]] a2hc1kqf8g11l0eoos08k7bhtqacxys 2894838 2894837 2026-04-18T19:45:36Z SpesBona 2720 SpesBona het bladsy [[Ashoka die Grote]] na [[Ashoka]] geskuif: Korrekte titel: Die meeste taalweergawes noem hom "Ashoka". Ashoka die Grote kan 'n aanstuur bly. 2894837 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Ashoka die Grote |kleur = #ccf |titel = Chakravartin<ref name="Fogelin2015">{{cite book|author=Lars Fogelin|title=An Archaeological History of Indian Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=yPZzBgAAQBAJ&pg=PA81|date=1 April 2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-994823-9|pages=81–}}</ref><ref name="Kleiner2015">{{cite book|author=Fred Kleiner|title=Gardner’s Art through the Ages: A Global History|url=https://books.google.com/books?id=q4bCBAAAQBAJ&pg=PT474|date=1 January 2015|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-305-54484-0|pages=474–}}</ref> |beeld = Indian relief from Amaravati, Guntur. Preserved in Guimet Museum.jpg |beeld_wydte = 232px |beeld_onderskrif = 'n Steen uit die 1ste eeu v.C., wat 'n chakravartin (wêreldheerser) uitbeeld. Waarskynlik is dit 'n uitbeelding van Ashoka. |opskrif18 = Vader |18 = Bindusara |opskrif19 = Moeder |19 = Subhadrangī }} '''Ashoka die Grote''' of kort '''Ashok'''<ref>{{cite web |last=Chandra |first=Amulya |url=http://www.britannica.com/biography/Ashoka |title=Ashoka &#124; biography – emperor of India |publisher=Britannica.com |date=14 Mei 2015 |access-date=9 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426064308/https://www.britannica.com/biography/Ashoka |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> was 'n groot heerser van die [[Mauryaryk]] wat van 268 tot 231 v.C. regeer het.<ref>Thapur (1973), p. 51.</ref> Sy naam beteken "Hy wat deur die gode geliefd is en wat vriendelik met almal is". Ashoka word dikwels een van [[Indië]] se grootste heersers genoem. Ná baie militêre oorwinnings het hy oor 'n paar van die grootste dele van die hedendaagse Indië regeer. Hy het 'n oorlog teen die koninkryk Kalinga geveg, waarin meer as 200000 mense dood is.<ref name="Jerry Bentley 1993">Jerry Bentley, ''Old World Encounters: Cross-Cultural Contacts and Exchanges in Pre-Modern Times'' (New York: Oxford University Press, 1993), 44.</ref> [[Beeld:Mauryan Empire 260 BCE.png|thumb|Die Mauryaryk.]] Omdat Ashoka deur sy wrede oorwinning geskud was, het hy besluit om 'n Boeddhis te word en met vrede sy ryk te regeer. Om dit te doen het hy 'n paar hospitale vir diere en mense geskep. Hy het ook rusgebiede vir moeë reisigers langs paaie geskep en daarna putte in talle dorpe gegrawe; dit is moontlik om 'n lewensbeskrywing oor Ashoka die Grote te skryf omdat daar verskeie inskripsies op rotse en pilare is wat sy lewensloop op 'n akkurate vlak beskryf. == Familie en vroeë lewe == Ashoka was die seun van die vorige Mauryaheerser, Bindusara, en sy koningin, Subhadrangī (ook bekend as "Dharma" of "Dhamma").<ref>Basham, A. L. (1981),''History And Doctrines of the Ajivikas A Vanished Indian Religion'', New Delhi: Motilal Banarsidass</ref> Ashoka het 'n paar ouer broers en susters sowel as een jonger broer, Vitashoka, gehad. As gevolg van sy voorbeeldige intellek en strydvaardigheid is dikwels gesê dat hy die gunstelingkleinseun van sy oupa [[Chandragupta Maurya]] was wat sy land teen die strooptogte van [[Alexander die Grote]] beskerm het. Volgens die legende het Chandragupta sy swaard weggegooi nadat hy die [[Mauryaryk]] vir die [[Djainisme|Djainistiese]] monnikelewe verlaat het. Later het Ashoka die swaard gevind en dit by hom gehou. == Ashoka en Boeddhisme == Koning Ashoka is in die meeste [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] bewegings (maar veral in die [[Theravada]]) as 'n bevorderaar en beskermer van Boeddhisme beskou. Hy is ook voorgehou as 'n voorbeeld van 'n ideale, vredesgesinde en regverdige koning, wat die beste vir sy nasie wou hê.<ref>{{cite book |last=Buckley |first=Edmund |orig-year=First published 1897 |title=Universal Religion |url=https://books.google.com/books?id=4Xs4Yb0FBaQC&pg=PA272 |location=Chicago |publisher=The University Association |pages=272– |isbn=978-1-4400-8300-6}}</ref> [[Lêer:Ashok Sthamba.jpg|duimnael|links|180px|Die Ashokapilaar by Lumbini, [[Nepal]], die [[Boeddha]] se geboorteplek.]] In 250 v.C. het die derde Boeddhistiese raadsvergadering onder beskerming van koning Ashoka plaasgevind. Ná die raadsvergadering het hy groepe monnike na verskillende dele in die bekende wêreld gestuur, waaronder die Griekse staat Baktrië, Ladakh, [[Nepal]], [[Myanmar]], [[Thailand]] en [[Sri Lanka]], en moontlik ook na [[Alexandrië]] (in die huidige [[Egipte]]), [[Antiochië]] (in die huidige [[Turkye]]) en [[Athene]].<ref>{{cite book |last=Strong |first=John |date=2007 |title=Relics of the Buddha |url=https://books.google.com/books?id=xqAB6PKyP98C&pg=PA136 |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |pages=136–137 |isbn=978-81-208-3139-1}}</ref> == Die pilare van Ashoka == Die huldige embleem van Indië is 'n weergawe van die bokant van een van die pilare van koning Ashoka wat in Sarnath geleë is. Daarbenewens bevat die huldige [[vlag van Indië]] 'n onderdeel van dieselfde pilaar. Koning Ashoka het hierdie pilare op belangrike plekke in sy ryk laat bou. Daarop was verskeie inskripsies oor sy godsdienstige lewe, sy beleid as koning sowel as hervormings wat deur hom ingestel is. Die godsdienstige inskripsies het meestal praktiese Boeddhistiese leerstellings bevat, maar dit het ook leerstellings van ander godsdienste soos Djainisme en [[Brahmanisme]] bevat. In dié inskripsies het koning Ashoka sy volk herinner om godsdienstige verdraagsaamheid te beoefen. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == {{refbegin|3}} * {{citation|last=Singh|first=Upinder|title=A history of ancient and early medieval India : from the Stone Age to the 12th century|date=2008|publisher=Pearson Longman|location=New Delhi|isbn=978-81-317-1120-0|url=https://books.google.co.in/books?id=GW5Gx0HSXKUC|ref={{sfnref|Upinder Singh|2008}}}} * {{cite book|last=Ahir|first=D. C.|title=Aśoka the Great|year=1995|publisher=B. R. Publishing|location=Delhi}} * {{cite book|last=Bhandarkar|first=D.R.|title=Aśoka|year=1969|publisher=Calcutta University Press|location=Calcutta|edition=4th}} * Bongard-Levin, G. M. ''Mauryan India'' (Stosius Inc/Advent Books Division May 1986) {{ISBN|0-86590-826-5}} * Chauhan, Gian Chand (2004). ''Origin and Growth of Feudalism in Early India: From the Mauryas to AD 650.'' Munshiram Manoharlal, Delhi. {{ISBN|978-81-215-1028-8}} * {{cite book|last=[[Will Durant|Durant]]|first=Will|title=Our Oriental Heritage|year=1935|publisher=Simon and Schuster|location=New York}} * Falk, Harry. ''Aśokan Sites and Artefacts&nbsp;– A Source-book with Bibliography'' (Mainz : Philipp von Zabern, [2006]) {{ISBN|978-3-8053-3712-0}} * Gokhale, Balkrishna Govind (1996). ''Aśoka Maurya'' (Twayne Publishers) {{ISBN|978-0-8290-1735-9}} * Hultzsch, Eugene (1914). ''The Date of Aśoka,'' The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (Oct. 1914), pp.&nbsp;943–951. [http://www.jstor.org/stable/25189238 Article stable URL.] * Keay, John. ''India: A History'' (Grove Press; 1 Grove Pr edition 10 May 2001) {{ISBN|0-8021-3797-0}} * Li Rongxi, trans. (1993). The biographical scripture of King Aśoka / transl. from the Chinese of Saṃghapāla, Berkeley, CA: Numata Center for Buddhist Translation and Research, {{ISBN|0-9625618-4-3}}. * {{cite book|last=Mookerji|first=Radhakumud|title=Aśoka|year=1962|publisher=Motilal Banarsidas|location=Delhi|edition=3rd|url=https://archive.org/details/asokagaekwadlectradh}} * {{cite book|last1=Nikam|first1=N. A.|first2=Richard |last2=McKeon|title=The Edicts of Aśoka|year=1959|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago}} * Sastri, K. A. Nilakanta (1967). ''Age of the Nandas and Mauryas.'' Reprint: 1996, Motilal Banarsidass, Delhi. {{ISBN|978-81-208-0466-1}} * Seneviratna, Anuradha (ed.), Gombrich, Richard; Guruge, Ananda (1994). [https://web.archive.org/web/20120923053250/http://www.buddhanet.net/pdf_file/king_asoka.pdf King Aśoka and Buddhism: Historical and Literary studies], Kandy: Sri Lanka; Buddhist Publication Society, 1st edition, {{ISBN|9552400651}} * Singh, Upinder (2012). "Governing the State and the Self: Political Philosophy and Practice in the Edicts of Aśoka", South Asian Studies, 28:2 (University of Delhi: 2012), pp.&nbsp;131–145. [http://dx.doi.org/10.1080/02666030.2012.725581 Article stable URL.] * Swearer, Donald. ''Buddhism and Society in Southeast Asia'' (Chambersburg, Pennsylvania: Anima Books, 1981) {{ISBN|0-89012-023-4}} * Thapar, Romila. (1973). ''Aśoka and the decline of the Mauryas. 2nd Edition.'' Oxford University Press, Reprint, 1980. SBN 19-660379 6. * von Hinüber, Oskar. (2010). "Did Hellenistic Kings Send Letters to Aśoka?" Journal of the American Oriental Society, 130:2 (Freiburg: 2010), pp.&nbsp;261–266. * MacPhail, James Merry: "Aśoka", Calcutta: The Associative Press ; London: Oxford University Press 1918 [http://ia700300.us.archive.org/22/items/asokaheritage00macpiala/asokaheritage00macpiala.pdf PDF] (5.9 MB) * {{cite book|last=[[Lewis Rice|Rice]]|first=[[Lewis Rice|B. Lewis]]|title=Inscriptions at Sravana Belgola : a chief seat of the Jains|date=1889|publisher=Mysore Govt. Central Press|url=https://archive.org/details/inscriptionsatsr00rice|location=[[Bangalore]]|isbn=|ref=harv}} {{refend}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Ashoka}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 304 v.C.]] [[Kategorie:Indiese monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 232 v.C.]] a2hc1kqf8g11l0eoos08k7bhtqacxys 0 106403 2894861 2861584 2026-04-18T20:11:50Z ~2026-24082-45 206433 Naam bygevoeg 2894861 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kerk | naam=Gereformeerde Kerk<br />Delmas | beeld=Embleem van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.jpg | breedte=190px | onderskrif= | vorige_naam= | sluit_in=[[Argent]]<br /> [[Dryden]] <br /> Eloff <br /> [[Sundra]] | klassis=Verre Oos-Rand | huidige_predikant=Quintin Venter | kombinasie= | belydende_lidmate=136 | dooplidmate=45 | adres=Van riebeecklaan <br /> Delmas | webtuiste= | stigting=[[28 Mei]] [[1938]] | afgestig=[[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]]/[[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Erasmus]] | eerste_predikant=C.D. van der Merwe 1954–1960 | ontbind= | ingelyf= | ingelyf_by= | saamgesmelt_met= }} [[Beeld:Gereformeerde kerk Delmas Peet Schabort.JPG|duimnael|links|300px|Die Gereformeerde kerk Delmas. Die argitekte was [[Leendert Geers|Geers]] en [[Geurt Geers|Geers]].]] [[Beeld:Ds JTC Snyman.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. J.T.C. Snyman, leraar van 1961 tot 1965.]] [[Beeld:Ds Drikus Buys.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. [[Drikus Buys|G.H. Buys]], leraar van 1965 tot 1970.]] [[Lêer:Ds Ockie Struwig, 2004.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. Ockie Struwig, die predikant van 2008 tot 2012.]] Die '''Gereformeerde kerk Delmas''' is die tweede oudste gemeente in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|GKSA]] se Klassis Verre-Oos-Rand en was einde 2015, met 187 belydende en 30 dooplidmate, die vyfde grootste van die 11 gemeentes. Lidmate van die Gereformeerde kerke [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] en [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Erasmus]] ([[Bronkhorstspruit]]) wat in die omgewing van [[Delmas]] gewoon het, het soms Nagmaal in ’n gesamentlike gebou van die drie Afrikaanse kerke gehou op die plaas Strydpan en soms in die [[NG gemeente Delmas|NG kerkgebou]] op Delmas. Op [[28 Mei]] [[1938]], die jaar van die [[Simboliese Ossewatrek]], het die Gereformeerde kerk Delmas van Heidelberg en Erasmus afgestig. Die eerste en huidige kerkgebou is opgerig op ’n stuk grond van 1 morg wat Karel Schoeman aan die kerk geskenk het. Die argitekte [[Leendert Geers|Geers]] en [[Geurt Geers|Geers]] het die plan geteken en ds. B.R. Kruger het die hoeksteen op [[28 Augustus]] [[1943]] gelê. Hierdie gebou is in 1944 voltooi teen ’n koste van £9 000. Die kerkskuld is in 1965 gedelg en van toe tot 1970 is die konsistorie vergroot teen ’n koste van R6 095 en ’n kerkorrel geïnstalleer van amper R20 000. Eers 40 jaar ná die gemeente se stigting en wel in 1978 is die behoefte aan ’n kerksaal en katkisasielokale uitgespreek. Op [[8 November]] [[1981]] is die nuwe gebouekompleks, wat R102 000 gekos het, oopgesluit met dieselfde sleutels as dié waarmee die oorspronklike gebou ontsluit is. == Predikante == # Van der Merwe, Christiaan Dirk Jacobus, 1954 – 1960 (verlaat die bediening) # Snyman, Johan Thomas Cornelius, 1961 – 1965 # [[Drikus Buys|Buys, Gert Hendrikus]], 1965 – 1970 # Van der Walt, Josef Cornelis, 1971 – 2002 (aanvaar sy [[emeritaat]]) # Du Plessis, Lourens Stephanus Daniël, 2003 – 2007 # Struwig, Ockert Jacobus, 2008 – 2012 # Buys, Roelof Pierre, 2013 – 2019 # Van Rensburg, Reghardt Janse van, [[10 Augustus]] [[2019]] – 2025 # Venter, Quintin Gabriël, [[31 Mei]] [[2025]] – hede == Bronne == * {{af}} Harris, C.T., [[Hannes Noëth|Noëth, J.G.]], Sarkady, N.G., Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. ''Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Schalekamp, ds. M.E. (voorsitter: redaksiekommissie). 2001. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 2002''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Van der Walt, dr. S.J. (voorsitter: deputate almanak). 1997. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 1998''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, Willem (red.). 2015. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 2016''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. {{GKSA}} {{DEFAULTSORT:Delmas, Gereformeerde kerk}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] k6ej52xtrs2xod4cyq06jsgv3tby8kq 0 110389 2894849 2845428 2026-04-18T19:46:04Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + skakels 2894849 wikitext text/x-wiki {{jaarboks|jaar=-268}} == Gebeure == === Indië === * [[Ashoka]] wen die burgeroorlog in die [[Mauryaryk]] en word die nuwe keiser.<ref>''INDIAN HISTORY'' {{Aut|Dr. Sanjeevkumar Tandle}}, Lulu.com, {{ISBN|1-312-37211-7}}, {{ISBN|978-1-312-37211-5}}</ref> === Italië === * Die Romeine stig die kolonie Ariminum in [[Umbrië]].<ref>{{cite book|author=Manconi, Dorica. |title="The Umbri". The Peoples of Ancient Italy, |place=Berlin, Boston|publisher=De Gruyter|year=2017|pages=603-636|doi=10.1515/9781614513001-031}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:268 v.C.| ]] n0ino4nshq8x2od56cmf488vlfdun24 0 110390 2894848 2845434 2026-04-18T19:46:01Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + skakels 2894848 wikitext text/x-wiki {{jaarboks|jaar=-272}} == Gebeure == * Bindusara se dood lei tot 'n burgeroorlog tussen sy seuns om die opvolging in die [[Mauryaryk]].<ref>''INDIAN HISTORY'' {{Aut|Dr. Sanjeevkumar Tandle}}, Lulu.com, {{ISBN|1-312-37211-7}}, {{ISBN|978-1-312-37211-5}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:272 v.C.| ]] a5h8xjuyibmpnjnb4r753t7ehey70te 0 110391 2894847 2845461 2026-04-18T19:45:58Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + skakels 2894847 wikitext text/x-wiki {{jaarboks|jaar=-297}} == Gebeure == * Chadragupta word deur sy seun Bindusara opgevolg as keiser van die [[Mauryaryk]].<ref>''INDIAN HISTORY'' {{Aut|Dr. Sanjeevkumar Tandle}}, Lulu.com, {{ISBN|1-312-37211-7}}, {{ISBN|978-1-312-37211-5}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:297 v.C.| ]] qauedz2mlea98nzkwr4gwe0qnyy2nrf 0 110392 2894846 2845614 2026-04-18T19:45:54Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + skakels 2894846 wikitext text/x-wiki {{jaarboks|jaar=-321}} == Gebeure == * In Triparadisus kom Alexander se generaals opnuut saam om die ryk te verdeel. Gebiede oos van die [[Indus]] word nie meer genoem nie.<ref>''Chandragupta Maurya and His Times'', Madras. University. Sir William Meyer lectures, 1940-41, {{Aut|Radhakumud Mookerji}} Motilal Banarsidass Publ., 1966, {{ISBN|8120804058}}, {{ISBN|9788120804050}}</ref> * Chandragupta Maurya verslaan die laaste Nand-heerser Dhanananda en neem sy troon oor. Dit is die begin van die [[Mauryaryk]].<ref>''INDIAN HISTORY'' {{Aut|Dr. Sanjeevkumar Tandle}}, Lulu.com, {{ISBN|1-312-37211-7}}, {{ISBN|978-1-312-37211-5}}</ref> * Slag van die Koudynse Passe: die Romeine word naby [[Lucera]] deur die [[Samniete]] in 'n hinderlaag gelok. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:320's v.C.|-98]] oz220wapdb59is9o4po50ralwv3gj51 0 115744 2894915 2871171 2026-04-19T04:47:25Z Kwamikagami 10476 /* Besonderhede */ 2894915 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #FFFFC0 | name = 471325 Taowu | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discoverer = | discovered = 31 Mei 2011;<br/> herontdek 2015 deur Pan-STARRS | mpc_name = | pronounced = | alt_names = {{mp|2011 KT|19}} | adjectives = | named_after = ’n Chinese byvoeglike naamwoord wat "rebels" beteken <ref name="newscientist" /> | mp_category = [[Trans-Neptunus-voorwerp]] | orbit_ref = <ref name="jplorbit">{{cite web |title=JPL Small-Body Database (2011 KT19) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2011KT19 |website=JPL |publisher=Nasa |access-date=12 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026063840/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi%3Fsstr%3D2011KT19 |archive-date=26 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | epoch = | aphelion = 47,427 [[AE]] | perihelion = 23,7805 AE | semimajor = 35,604 AE | eccentricity = 0,33208 | period = 212,45 jaar | avg_speed = | inclination = 110,1537° | asc_node = 243,77772° | arg_peri = 322,174° | mean_anomaly = 29,487° | satellites = | physical_characteristics = | axial_tilt = | sidereal_day = | dimensions = 60-190 km<ref name="jplorbit"/> <br>75-250 km<ref name="mpcorbit"/> | mean_radius = | spectral_type = | abs_magnitude = 7,8<ref name="jplorbit"/> 7.2<ref name="mpcorbit">{{cite web |title=IAU Minor Planet Center - 2011 KT19 |url=http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=2011+KT19 |website=Minor Planet Center |publisher=IAU |access-date=12 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923220316/http://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=2011%20KT19 |archive-date=23 September 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = ~22 (2016) }} '''Taowu''' ({{mp|2011 KT|19}}, met die bynaam '''Niku''') is ’n [[Trans-Neptunus-voorwerp]] in ’n [[wentelbaan]] om die [[Son]] met ’n ongewone helling van 110 grade in ’n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde rigting]].<ref name="newscientist">{{cite web |url=https://www.newscientist.com/article/2100700-mystery-object-in-weird-orbit-beyond-neptune-cannot-be-explained |work=New Scientist |title=Mystery object in weird orbit beyond Neptune cannot be explained |date=10 Augustus 2016 |access-date=11 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330075410/https://www.newscientist.com/article/2100700-mystery-object-in-weird-orbit-beyond-neptune-cannot-be-explained/ |archive-date=30 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="arxiv5aug">{{cite arXiv|first1=Ying-Tung|last1=Chen|first2=Hsing Wen|last2=Lin|first3=Matthew J|last3=Holman|first4=Matthew J|last4=Payne|first5=Wesley C|last5=Fraser|first6=Pedro|last6=Lacerda|first7=Wing-Huen|last7=Ip|first8=Wen-Ping|last8=Chen|first9=Rolf-Peter|last9=Kudritzki|first10=Robert|last10=Jedicke|first11=Richard J |last11=Wainscoat|first12=John L|last12=Tonry|first13=Eugene A|last13=Magnier|first14=Christopher |last14=Waters|first15=Nick|last15=Kaiser|first16=Shiang-Yu|last16=Wang|first17=Matthew|last17=Lehner|eprint=1608.01808 |title=Discovery of A New Retrograde Trans-Neptunian Object: Hint of A Common Orbital Plane for Low Semi-Major Axis, High Inclination TNOs and Centaurs |class=astro-ph |date=5 Augustus 2016|display-authors=4}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sciencefriday.com/segments/what-makes-the-solar-system-like-a-crime-scene/ |title=What Makes the Solar System Like a Crime Scene? - Science Friday |date=19 Augustus 2016 |access-date=19 Augustus 2016 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025150739/https://www.sciencefriday.com/segments/what-makes-the-solar-system-like-a-crime-scene/ |archive-date=25 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Besonderhede == Taowu is in Mei 2011 ontdek en die ontdekking is in Junie 2011 aangekondig deur ’n span [[sterrekundige]]s wat die [[Pan-STARRS]]-teleskoop gebruik het. Dit is gou verbind met ’n veronderstelde prograde [[sentour (kleinplaneet)|sentour]], {{mp|2011 KT|19}}, wat verlore gegaan het. Taowu is deel van ’n groep voorwerpe wat in ’n hoogs ongewone wentelbaan om die [[Son]] beweeg. Die rede vir hierdie ongewone wentelbane was in Augustus 2016 nog onbekend.<ref name=engadget>{{cite web |first=Andrew |last=Dalton |url=https://www.engadget.com/2016/08/10/beyond-neptune-niku-discovery/ |title=There's something weird going on beyond Neptune |work=Engadget |publisher=AOL |date=10 Augustus 2016 |access-date=11 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220080235/https://www.engadget.com/2016/08/10/beyond-neptune-niku-discovery/ |archive-date=20 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die wentelbaaneienskappe van Taowu is vergelyk met dié van [[2008 KV42|{{mp|2008 KV|42}}]] (ook bekend as Drac). Dit lyk of hul wentelbane en dié van vier ander voorwerpe op dieselfde vlak voorkom, met drie in prograde en drie in retrograde bane. Die moontlikheid dat hierdie ooreenkoms toevallig is, is 0,016%. Hierdie wentelbane behoort oor ’n paar miljoen jaar uit dié gedeelde vlak te beweeg, aangesien die [[presessie]] van prograde en retrograde wentelbane in teenoorgestelde rigtings geskied. Geen simulasies, ook dié wat die hipotetiese [[Planeet Nege]] insluit, kon hierdie oplyning oplewer nie.<ref name=arxiv5aug/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://arxiv.org/pdf/1608.01808v1.pdf Discovery of a New Retrograde Trans-Neptunian Object] * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:(471325) 2011 KT19|Engelse Wikipedia]] {{DEFAULTSORT:471325}} [[Kategorie:Trans-Neptunus-voorwerpe]] 6n6f3bfki5n8q768uoqm4j9zzqj9s4i 0 142970 2894856 2707526 2026-04-18T20:00:23Z SpesBona 2720 + skakels 2894856 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =អាណាចក្រអង្គរ |gewone_lang_naam=Khmer-ryk |gewone_naam = Khmer-ryk |kontinent = Asië |gebied = Suidoos-Asië |land =Kambodja |era =Middeleeue |status = |status_teks = |ryk = |bestaanstydperk =802–1431 |regeringstipe =Monargie |jaar_begin =802 |jaar_einde =1431 |datum_begin = |datum_einde = |gebeurtenis_begin = |gebeurtenis_einde = |gebeurtenis1 =Troonbestyging van Jayavarman II |datum_gebeurtenis1 =802 |gebeurtenis2 =Siamese inval |datum_gebeurtenis2 =1431 |gebeurtenis3 = |datum_gebeurtenis3 = |gebeurtenis4 = |datum_gebeurtenis4 = |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na = |datum_na = |v1 = |vlag_v1 = |v2 = |vlag_v2 = |v3 = |vlag_v3 = |v4 = |vlag_v4 = |v5 = |vlag_v5 = |n1 = |vlag_n1 = |n2 = |vlag_n2 = |n3 = |vlag_n3 = |n4 = |vlag_n4 = |n5 = |vlag_n5 = |beeld_vlag =Flag of Cambodia (pre-1863).svg |beeld_wapen = |beeld_kaart =Map-of-southeast-asia 900 CE.png |beeld_kaart_byskrif =Kaart van Suidoos-Asië in 900 n.C.; Khmer-ryk in rooi. |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied = |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =[[Khmer|Oudkhmer]] <br />[[Sanskrit]] |titel_leier =Koning |leier1 =Jayavarman II |jaar_leier1 =802–850 |leier2 =Suryavarman II |jaar_leier2 =1113–1150 |leier3 =Jayavarman VII |jaar_leier3 =1181–1218 |leier4 =Ponhea Yat |jaar_leier4 =1393–1463 |titel_adjunk = |adjunk = |jaar_adjunk = |adjunk2 = |jaar_adjunk2 = |adjunk3 = |jaar_adjunk3 = |adjunk4 = |jaar_adjunk4 = |stat_jaar1 =1150 |stat_bev1 =2000000 |stat_opp1 =1200000 |bev_digtheid1 = |stat_jaar2 = |stat_bev2 = |stat_opp2 = |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 = |stat_bev3 = |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid = |godsdiens=[[Hindoeïsme]]<br />[[Boeddhisme]] |hoofstad =[[Angkor]] }} Die '''Khmer-ryk''' ([[Khmer]]: ចក្រភពខ្មែរ ''Chakrphup Khmer'' of អាណាចក្រខ្មែរ ''Anachak Khmer''), amptelik die '''Angkor-ryk''' (Khmer: អាណាចក្រអង្គរ ''Anachak Angkor'') was die voorloperstaat van die moderne [[Kambodja]]. Dit was ’n magtige [[Hindoe]]-[[Boeddhisme|Boeddhistiese]] ryk in [[Suidoos-Asië]] wat uit die ouer koninkryke Funan en Chenla ontwikkel het, en het met tye oor die grootste deel van die Suidoos-Asiatiese vasteland regeer.<ref>Khmer-ryk by [http://www.infoplease.com/ce6/history/A0827550.html infopleace]</ref> Sy grootste nalatenskap is [[Angkor]], in die hedendaagse Kambodja, wat die hoofstad tydens die ryk se hoogtepunt was. Die majestueuse monumente van Angkor, soos [[Angkor Wat]] en [[Bayon]] – is getuienis van die Khmer-ryk se enorme mag en rykdom, indrukwekkende [[kuns]] en [[kultuur]], [[Argitektuur|argitektoniese tegnieke]] en astetiese prestasies, sowel as die verskeidenheid [[Religie|gelowe]] wat deur die eeue hier beoefen is. Satellietbeelde het onthul dat Angkor tydens sy hoogtepunt in die [[11de eeu|11de]] en [[13de eeu]] die grootste pre-industriële stadsgebied in die wêreld was.<ref name=Evans2007>{{cite journal|author=Damian Evans|date=9 April 2009|title=A comprehensive archaeological map of the world's largest preindustrial settlement complex at Angkor, Cambodia|pages=14277–82|journal=PNAS|volume=104|issue=36|doi=10.1073/pnas.0702525104|url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full|accessdate=22 November 2009|pmid=17717084|pmc=1964867|ref=harv|display-authors=etal}}</ref> Die jaar [[802|802 n.C]]. word gewoonlik beskou as die begin van die era van die Khmer-ryk. In dié jaar het koning [[Jayavarman II]] hom op [[Phnom Kulen]] verklaar tot ''chakravartin'' ("koning van die wêreld" of "koning der konings"). Die ryk het tot ’n einde gekom met die val van Angkor in die [[15de eeu]]. == Geskiedenis == === Stigting en groei === ==== Jayavarman II, die stigter van Angkor ==== [[Lêer:AngkorThomBasRelief.JPG|duimnael|links|Boogskutters op die rug van olifante.]] [[Lêer:Roulos Group - 005 Bakong (8587796725).jpg|duimnael|links|[[Bakong]], een van die vroegste tempelberge in Khmer-argitektuur.]] Volgens [[Sdok Kok Thom]]-inskripsies<ref name=Coedes>{{cite book|last= Coedès|first= George|editor= Walter F. Vella|others= trans.Susan Brown Cowing|title= The Indianized States of Southeast Asia|year= 1968|publisher= University of Hawaii Press|isbn= 978-0-8248-0368-1}}</ref><ref name=Higham1>Higham, C. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia''. Bangkok: River Books Co., Ltd., {{ISBN|9786167339443}}.</ref> was Indrapura omstreeks 781 die eerste hoofstad van [[Jayavarman II]].<ref>Higham 1989, bl. 324ff.</ref> Hy was van die voormalige koninkryk Chenla en het gou sy invloed uitgebrei, ’n paar mededingende konings se gebiede verower en in 790 koning geword van ’n koninkryk met die [[Khmer]] naam "Kambuja". Hy het daarna sy hof noordwes na Mahendraparvata geskuif. Jayavarman II (802–835)<ref name=Higham>Higham, C. (2001). ''The Civilization of Angkor.'' Londen: Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|9781842125847}}</ref> word algemeen beskou as die koning wat die Angkortydperk in Kambodja se geskiedenis ingelui het met ’n grootse kroning in 802 op die heilige Berg Mahendraparvata, nou bekend as Phnom Kulen, om die onafhanklikheid van Kambuja van [[Java]]anse oorheersing te vier.<ref>{{Cite book | last = Albanese | first = Marilia | year = 2006 | title = The Treasures of Angkor | publisher = White Star | location = Italië | isbn = 88-544-0117-X | pages = 24}}</ref> Op dié seremonie is prins Jayavarman II uitgeroep as ’n universele monarg (Khmer: ''Kamraten jagad ta Raja''), of godkoning ([[Sanskrit]]: ''Deva Raja''). Hy het homself tot ''chakravartin'' verklaar in ’n ritueel wat van die Indiese Hindoe-tradisie oorgeneem is. Daardeur het hy nie net die goddelik aangewese en dus onbetwiste heerser geword nie, maar het hy ook die onafhanklikheid van sy koninkryk van Java aangekondig. Volgens sommige bronne het Jayavarman II vir ’n tyd in Java gebly tydens die bewind van die [[Sailendra]]s, of "Meesters van die Berge", en dus word geglo die begrip "Deva Raja" of godkoning kom van Java af.<ref name="Coedes" />{{rp|99–101}} Die vroegste inligting oor Jayavarman II kom van ’n [[stele]] in die Sdok Kok Thom-tempel, wat van 1053 dateer. Dit vertel van twee en ’n half eeue se diens deur lede van die tempel se stigtersfamilie aan die Khmer-hof, hoofsaaklik as hoofpredikers van die [[Shaivisme|Shaivistiese]] [[Hindoe]]godsdiens.<ref>David Chandler, ''A History of Cambodia'' (Westview Press: Boulder, Colorado, 2008) bl. 39.</ref> In die volgende jare het hy sy gebied uitgebrei en eindelik, later tydens sy bewind, het hy van Mahendraparvata af weggetrek en sy nuwe hoofstad, Hariharalaya, naby die hendedaagse Kambodjaanse dorp Rolous gevestig.<ref name="Coedes" /> Daardeur hy het die fondament gelê van Angkor, wat sowat 15&nbsp;km noordwes daarvan ontstaan het. Jayavarman II is in 835 oorlede<ref name="Higham" />{{rp|59}} en is deur sy seun [[Jayavarman III]] opgevolg.<ref name="Coedes" /><ref>David Chandler, ''A History of Cambodia'', bl. 42.</ref> Dié is in 877 dood en is deur [[Indravarman I]] opgevolg.<ref name="Coedes" /> Jayavarman II se opvolgers het voortdurend Kambuja se grondgebied vergroot. Indravarman I (877–889) het die gebied sonder oorloë uitgebrei en het groot bouprojekte begin danksy rykdom wat met [[handel]] en [[landbou]] opgebou is. Die belangrikste was die tempel [[Preah Ko]] en besproeiingswerk. Hy het ook [[Bakong]]<ref name="Higham1" /> omstreeks 881 laat bou.<ref name="Coedes" /> Bakong toon veral groot ooreenkomste met die Borobudur-tempel in Java, wat daarop dui laasgenoemde het waarskynlik gedien as die prototipe vir Bakong. Daar moes ’n uitruiling van reisigers, of selfs sendings, tussen die Khmer-ryk en Java plaasgevind het, en so het nie net idees nie, maar ook tegniese en argitektoniese kennis Kambodja bereik.<ref>{{cite book| title=Southeast Asia in the 9th to 14th Centuries |author1=David G. Marr |author2=Anthony Crothers Milner | url=https://books.google.com/books?id=Lon7gmj040MC&pg=PA244&hl=id&source=gbs_toc_r&cad=4#v=onepage&q&f=false | publisher=Institute of Southeast Asian Studies, Singapore | date=1986 | page=244 | isbn=9971-988-39-9 | accessdate= 5 Junie 2014}}</ref> ==== Yasodharapura, die eerste stad van Angkor ==== [[Lêer:Baksei Chamkrong 3.jpg|duimnael|Die tempel en mausoleum wat opgedra is aan koning Yasovarman I.]] [[Lêer:Thommanon (Angkor) (6844745654).jpg|duimnael|Die Thommanon-tempel.]] Indravarman I is opgevolg deur sy seun [[Yasovarman I]] (bewind: 889–915), wat ’n nuwe hoofstad, Yasodharapura, gestig het – dit was die eerste stad van [[Angkor]]. Die stad se sentrale tempel is op ’n heuwel van sowat 60&nbsp;m gebou. Onder Yasovarman I is ’n enorme waterreservoir van 7,1 by 1,7&nbsp;km ook gebou.<ref name="Coedes" />{{rp|111–114}}<ref name="Higham1" />{{rp|358,360–361}} Aan die begin van die 10de eeu het die koninkryk verdeel. Jayavarman IV het ’n nuwe hoofstad by Koh Ker, sowat 100&nbsp;km noordoos van Angkor, gestig met die naam Lingapura.<ref name="Higham1" />{{rp|360,363}} Die koninklike paleis is eers tydens die bewind van [[Rajendravarman II]] (944–968) na Yasodharapura teruggeskuif. Hy het die uitgebreide bouprojekte van vroeëre konings hervat en ’n reeks tempels en kloosters in die Angkor-streek laat bou.<ref name="Higham1" />{{rp|363–367}} In 950 het die eerste [[oorlog]] uitgebreek tussen Kambuja en die koninkryk Champa in die ooste (in die hedendaagse [[Viëtnam]]).<ref name="Coedes" />{{rp|114–117}} Rajendravarman II se seun [[Jayavarman V]] het van 968 tot 1001 regeer. Nadat hy hom as nuwe koning gevestig het bo die ander prinse, was sy bewind ’n grootliks vreedsame tydperk, wat gekenmerk is deur vooruitgang en ’n kulturele bloeityd. Hy het ’n nuwe hoofstad gestig effens wes van sy pa s’n en dit Jayendranagari genoem; sy staatstempel, Ta Keo, was in die suide. Aan Jayavarman V se hof was [[Filosoof|filosowe]], geleerdes en [[kunstenaar]]s. Nuwe tempels is gebou, waarvan die belangrikste [[Banteay Srei]] was wat beskou word as een van die mooiste en mees artistieke tempels van Angkor, en Ta Keo, die eerste tempel van die streek wat heeltemal van [[sandsteen]] gebou is.<ref name="Coedes" />{{rp|117–118}}<ref name="Higham1" />{{rp|367}} ’n Dekade van konflik het gevolg op die dood van Jayavarman V. Drie konings het gelyk regeer totdat [[Suryavarman I]] (1006–1050) die troon bestyg het.<ref name="Coedes" />{{rp|134–135}} Hy het diplomatieke bande met die [[Cholaryk|Choladinastie]] van Suid-[[Indië]] aangeknoop.<ref>A History of Early Southeast Asia: Maritime Trade and Societal Development by Kenneth R. Hall bl. 182</ref><ref>Indian History by Reddy: bl. 64</ref> Sy bewind is gekenmerk deur herhaalde pogings om hom omver te werp en deur militêre oorwinnings. Suryavarman het beheer van die Khmer-hoofstad, Angkor Wat, oorgeneem.<ref name="Kenneth R. Hall 1975 bl. 318–336">Kenneth R. Hall (Oktober 1975). Khmer Commercial Development and Foreign Contacts under Sūryavarman I. ''Journal of the Economic and Social History of the Orient'' 18(3):318–336.</ref> Terselfdertyd het Angkor Wat in konflik gekom met die Tambralinga-koninkryk op die [[Maleise Skiereiland]].<ref name="Kenneth R. Hall 1975 bl. 318–336" /><ref name="C. Majumdar 1961 bl. 338–342">R.C. Majumdar (1961), "The Overseas Expeditions of King Rājendra Cola", Artibus Asiae 24 (3/4), bl. 338–342, Artibus Asiae Publishers</ref> Daar was dus ’n drierigtingkonflik op die vasteland van Suidoos-Asië. Nadat hy verskeie invalle deur sy vyande oorleef het, het Suryavarman die hulp van die magtige Cholakeiser Rajendra Chola I gevra teen die Tambralinga-koninkryk.<ref name="Kenneth R. Hall 1975 bl. 318–336" /><ref>Early kingdoms of the Indonesian archipelago and the Malay Peninsula deur Paul Michel Munoz bl. 158</ref><ref>Society and culture: the Asian heritage, deur Juan R. Francisco, Ph.D. University of the Philippines Asian Center bl. 106</ref> Toe die Tambralinga-koninkryk van dié bondgenootskap uitvind, het hulle die hulp gevra van die [[Srivijaya]]-koning, Sangrama Vijayatungavarman.<ref name="Kenneth R. Hall 1975 bl. 318–336" /><ref name="C. Majumdar 1961 bl. 338–342" /> Dit het eindelik daartoe gelei dat die Cholaryk in konflik met die Srivijiya-ryk gekom het. Die oorlog het geëindig met ’n oorwinning vir die Choladinastie en die Khmer-ryk.<ref name="Kenneth R. Hall 1975 bl. 318–336" /><ref name="C. Majumdar 1961 bl. 338–342" /> Dié bondgenootskap het ook ’n [[godsdiens]]tige ondertoon gehad, want beide Chola en die Khmer-ryk was [[Shaivisme|Shaivistiese]] [[Hindoeïsme|Hindoes]], terwyl Tambralinga en Srivijaya [[Mahayana]]-[[Boeddhisme|Boeddhiste]] was. Ná Suryavarman I se dood in 1050 is hy opgevolg deur [[Udayadityavarman II]], wat die [[Baphuon]] en [[Wes-Baray]] laat bou het.<ref name="Coedes" />{{rp|135,137–138}} In 1074 het konflik ontstaan tussen [[Harshavarman III]] en die Champa-koning Harivarman IV.<ref name="Coedes" />{{rp|152}} === Goue tydperk === ==== Suryavarman II – Angkor Wat ==== [[Lêer:Buddhist monks in front of the Angkor Wat.jpg|duimnael|links|Boeddhistiese monnike by [[Angkor Wat]].]] Die 12de eeu was ’n tydperk van konflik en wrede magstryde. Onder [[Suryavarman II]] (1113–1150) het die koninkryk intern verenig geraak<ref name="Higham" />{{rp|113}} en die grootste tempel van Angkor is gebou: [[Angkor Wat]], wat opgedra is aan die Hindoegod [[Vishnu]]. In die ooste was sy veldtogte teen Champa en Dai Viet onsuksesvol,<ref name="Higham" />{{rp|114}} maar hulle het die Champa-stad Vijaya in 1145 geplunder en Jaya Indravarman III van die troon gesit.<ref name=Maspero>Maspero, G., 2002, The Champa Kingdom, Bangkok: White Lotus Co., Ltd., {{ISBN|9747534991}}</ref>{{rp|75–76}} Die Khmers het Vijaya tot in 1149 beset, toe Jaya Harivarman I hulle uitgedryf het.<ref name="Coedes" />{{rp|160}} Suryavarman II het in 1114 ’n sending na Chola gestuur en ’n [[edelsteen]] aan die Cholakeiser Kulothunga Chola I geskenk.<ref>A History of India, Hermann Kulke, Dietmar Rothermund: bl. 125.</ref><ref>Commerce and Culture in the Bay of Bengal, 1500–1800 by Om Prakash, Denys Lombard bl. 29–30</ref> Nog ’n tydperk het gevolg waarin konings vir kort tydperke regeer het en gewelddadig deur hul opvolgers omvergewerp is. Eindelik, in 1177, is die hoofstad geplunder deur ’n Champa-vloot onder Jaya Indravarman IV, en [[Tribhuvanadityavarman]] is gedood.<ref name="Coedes" />{{rp|164}}<ref name="Maspero" />{{rp|78}} ==== Jayavarman VII – Angkor Thom ==== [[Lêer:Jayavarman VII Guimet 90508 3.jpg|duimnael|upright|’n Borsbeeld van Jayavarman VII.]] [[Lêer:Cambodian - Eight-armed Avalokiteshvara - Walters 542726.jpg|duimnael|upright|’n Bronsreplika van een van die 23 standbeelde wat koning Jayavarman VII in 1191 na verskillende dele van sy ryk gestuur het.]] Koning [[Jayavarman VII]] (1181–1219) word algemeen as Kambodja se grootste koning beskou. As ’n prins was hy reeds ’n militêre leier onder vorige konings. Nadat Champa Angkor verower het, het hy ’n leër op die been gebring en die hoofstad terugverower. Hy het die troon bestyg en die oorlog teen die naburige oostelike koninkryk nog 22 jaar lank volgehou, totdat die Khmer Champa in 1203 oorwin en groot dele van hul grondgebied afgeneem het.<ref name="Coedes" />{{rp|170–171}}<ref name="Maspero" />{{rp|79–80}} Jayavarman VII was die laaste van die groot konings van Angkor – nie net danksy sy suksesvolle oorlog teen Champa nie, maar ook omdat hy nie ’n tiran soos sy onmiddellike voorgangers was nie. Hy het die ryk verenig en merkwaardige bouprojekte aangepak. Die nuwe hoofstad, wat nou [[Angkor Thom]] (letterlik "Groot Stad") heet, is gebou. In die middel het die koning, wat ’n aanhanger van Mahayana-Boeddhisme was, die Bayon as die staatstempel laat bou,<ref name="Higham1" />{{rp|378–382}} met torings wat klipgesigbeelde van die [[bodhisattva]] [[Avalokitesvara]] bevat het wat elk verskeie meters hoog was. Ander belangrike tempels wat hy laat bou het, is [[Ta Prohm]] vir sy ma, [[Preah Khan]] vir sy pa,<ref name="Higham1" />{{rp|388–389}} Banteay Kdei en Neak Pean, sowel as die reservoir van Srah Srang. ’n Uitgebreide netwerk paaie is gebou wat elke dorp in die ryk verbind het, met blyplekke vir reisigers. Hy het ook 102 hospitale dwarsoor sy ryk laat oprig.<ref name="Coedes" />{{rp|173,176}} ==== Jayavarman VIII – die laaste opbloei ==== [[Lêer:Le Baphuon (Angkor) (6832283873).jpg|duimnael|Baphuon, ’n tempel wat aan die Hindoegod Shiva opgedra is.]] Ná die dood van Jayavarman VII het sy seun [[Indravarman II]] (1219–1243) die troon bestyg.<ref name="Coedes" />{{rp|180–181}} Hy was, nes sy pa, ’n Boeddhis en het ’n reeks tempels voltooi wat tydens sy pa se bewind begin is. As ’n stryder was hy minder suksesvol. Onder toenemende druk deur ’n al hoe magtiger Dai Viet en hul bondgenoot, Champa, het die Khmer in 1220 begin onttrek aan baie van die provinsies wat hulle voorheen van Champa verower het. In die weste het sy [[Thai]]-onderdane gerebelleer en die eerste Thai-koninkryk by Sukhothai gestig. In die volgende 200 jaar sou die Thais Kambuja se belangrikste teenstanders word. Indravarman II is deur [[Jayavarman VIII]] (1243–1295) opgevolg. Anders as sy voorgangers was hy ’n aanhanger van Shaivisme en ’n groot teenstander van Boeddhisme. Hy het baie standbeelde van [[Boeddha]] laat vernietig en Bhoeddistiese tempels in Hindoe-tempels laat omskep.<ref name="Higham" />{{rp|133}} Van buite is die ryk in 1283 bedreig deur die [[Yuan-dinastie|Mongole]] onder [[Koeblai Khan]] se generaal Sogetu (soms Sagatu of Sodu genoem), wat die goewerneur van [[Guangzhou]] in [[China]] was.<ref name="coedes127">{{Harvnb|Cœdès|1966|p=[https://books.google.com/books?id=qgrAFlAC4-QC&pg=PA127 127]}}</ref> Die koning het oorlog met sy magtige teenstander, wat oor die hele China regeer het, vermy deur van 1285 af heffings aan hom te betaal.<ref name="Coedes" />{{rp|192}}<ref name="coedes127" /> Jayavarman VIII se bewind het in 1295 geëindig toe hy deur sy skoonseun [[Srindravarman]] (1295–1309) van die troon gesit is. Die nuwe koning was ’n volgeling van [[Theravada]]-Boeddhisme, ’n skool van [[Sri Lanka]] wat deur Suidoos-Asië versprei het. In Augustus 1296 het die Chinese diplomaat Zhou Daguan in Angkor aangekom en geskryf: "In die onlangse oorlog met die Siamese is die land heeltemal verwoes."<ref name="Coedes" />{{rp|211}}<ref name="Maspero" />{{rp|90}} Hy het tot Julie 1297 aan die hof van koning Srindravarman gebly. Hy was nie die eerste of laaste Chinese verteenwoordiger wat Kambuja besoek het nie. Sy verblyf is egter belangrik omdat hy later ’n gedetailleerde verslag geskryf het oor die lewe in Angkor. Sy beskrywings is vandag een van die belangrikste bronne om die historiese Angkor te verstaan. Hy het nie net verskeie groot tempels beskryf nie, maar ook waardevolle inligting verskaf oor die alledaagse lewe en gebruike van die inwoners van Angkor. === Agteruitgang === Teen die 14de eeu het die Khmer-ryk ’n lang, moeilike en geleidelike agteruitgang beleef. Historici het al verskeie redes verskaf: die oorgang van Shaivistiese Hindoeïsme na Theravada-Boeddhisme wat sosiale en politieke stelsels beïnvloed het, aanhoudende interne magstryde onder Khmer-prinse, opstande deur leenhere, buitelandse invalle, peste en ekologiese verval. Op sosiale en godsdienstige gebied het baie aspekte tot die verval van die ryk bygedra. Die verhouding tussen die heersers en hul elite was onbestendig – van die 27 konings van Angkor het 11 nie ’n wettige aanspraak op die troon gehad nie en daar was baie [[Burgeroorlog|burgeroorloë]]. Die Khmer-ryk het meer op die binnelandse ekonomie gefokus en nie gebruik gemaak van die internasionale [[Seevaart|maritieme]] netwerk nie. Verder het die invloei van Boeddhistiese idees gebots met die staatsorde wat onder Hindoeïsme ontstaan het.<ref>Stark, M.T. (2006). ''From Funan to Angkor: Collapse and regeneration in ancient Cambodia. After collapse: The regeneration of complex societies.'' bl. 144–167.</ref> ==== Verandering van godsdiens ==== [[Lêer:Cambodia-buddha-11thcentury.jpg|duimnael|upright|’n Kambodjaanse beeld van Boeddha uit die 11de eeu.]] Die laaste [[Sanskrit]]-inskripsie was uit 1327. Dit beskryf Indrajayavarman se opvolging deur Jayavarmadiparamesvara.<ref name="Coedes" />{{rp|228}} Historici vermoed daar is ’n verband met die konings se aanvaarding van Theravada-Boeddhisme: Hulle is dus nie meer as "[[devaraja]]s" (godkonings) beskou nie, en dit was nie meer nodig om groot tempels vir hulle op te rig nie, of eerder vir die gode wat hulle beskerm het. Dit het dalk ook gelei tot ’n afname in die koninklike gesag en dus in die werkmag. Die waterbestuurstelsel het ook agteruitgegaan, wat beteken het die oeste is deur vloede en droogtes verklein. Terwyl vroeër drie [[rys]]oeste per jaar moontlik was – ’n aansienlike rede vir die vooruitgang en mag van Kambuja – het die kleiner oeste die ryk verder verswak. As ’n mens egter na die [[argeologie]]se rekord kyk, is dit duidelik die Khmer het nie net ophou bou nie, maar hul historiese inskripsies was ook tussen 1300 en 1600 afwesig. Daar is dus min argeologiese bewyse waarmee gewerk kan word. Argeoloë kon wel vasstel die terreine is verlaat en daarna deur ander volke beset.<ref>{{cite journal|last1=Welch|first1=David|title=Archaeology of Northeast Thailand in Relation to the Pre-Khmer and Khmer Historical Records|journal=International Journal of Historical Archaeology|date=1998|volume=2|pages=205–233}}</ref> ==== Buitelandse druk ==== [[Lêer:Stele with seated Buddha from Cambodia or northeast Thailand, Khmer, 12th century, sandstone, HAA.JPG|duimnael|links|’n Sittende Boeddha uit die 12de eeu.]] Die Khmer se westelike buurman, die eerste Thai-koninkryk, Sukhothai, is in 1350 deur ’n sterker Thai-koninkryk, Ayutthaya, in die laer [[Chao Phraya]]-bekken verower. Van die 14de eeu af het Ayutthaya die mededinger van Angkor geword.<ref name="Coedes" />{{rp|222–223}} Angkor is in 1352 deur hul koning Uthongin beset en die volgende jaar verower, en daarna het verskeie opvolgende Siamese prinse die Khmer-monarg vervang. In 1357 het die Khmer-koning Suryavamsa Rajadhiraja die troon teruggewen.<ref name="Coedes" />{{rp|236}} In 1393 het die Ayutthaya-koning Ramesuan Angkor weer beset en dit die volgende jaar verower. Ramesuan se seun het vir ’n kort ruk oor die Khmer regeer voordat hy vermoor is. Eindelik, in 1431, het die Khmer-koning [[Ponhea Yat]] Angkor verlaat omdat dit onmoontlik was om te verdedig. Hy het na die Phnom Penh-gebied verskuif.<ref name="Coedes" />{{rp|236–237}} Die nuwe hoofstad van die Khmer-ryk was in die suidweste, in die huidige [[Phnom Penh]]-streek. Daar is egter bewyse dat Angkor nie heeltemal verlaat is nie. Een lyn van Khmer se konings het dalk daar agtergebly, terwyl ’n ander lyn na Phnom Penh verskuif het om ’n parallelle koninkryk te vestig. Die finale val van Angkor sou dan gewees het weens die verskuiwing van ekonomiese – en daarmee saam politieke – belangrikheid, want Phnom Penh het ’n belangrike handelsentrum geword. Daarbenewens word ernstige droogtes en daaropvolgende vloede beskou as belangrike redes vir Angkor se val.<ref name=Buckley>Buckley, B. M., Anchukaitis, K. J., Penny, D., Fletcher, R., Cook, E. R., et al. (2010). Climate as a contributing factor in the demise of Angkor, Cambodia.[http://www.pnas.org/content/early/2010/03/22/0910827107.abstract] ''Proceedings of the National Academy of Sciences'' 107(15):6748–6752.</ref> Klimaatsveranderings, duur bouprojekte en magskonflik in die koninklike familie het die lot van die Khmer-ryk verseël. ==== Ekologiese verval ==== [[Lêer:Angkor Ruins from Space.jpg|duimnael|’n Satellietfoto van Angkor. Die droë [[Oos-Baray]] dui op omgewingsveranderings in die streek.]] Ekologiese rampe en die verval van die infrastruktuur is ’n nuwe, alternatiewe teorie oor die einde van die Khmer-ryk. Wetenskaplikes wat aan die Groter Angkor-projek werk, glo die Khmer het ’n uitgebreide stelsel reservoirs en kanale gebruik vir [[handel]], [[vervoer]] en [[besproeiing]]. Die kanale is ook gebruik vir die verbouing van [[rys]]. Namate die bevolking gegroei het, was daar al hoe meer druk op die waterstelsel. Verder was daar tydens die 14de en 15de eeu groot klimaatsveranderings wat ’n invloed op die stelsel gehad het. Tydperke van droogte het gelei tot ’n afname in landbouproduktiwiteit, en groot vloede weens die [[moeson]]reëns het die infrastruktuur in dié kwesbare tyd beskadig.<ref name="Buckley" /> Om by die groter bevolking aan te pas is bome op die Kulenheuwels afgekap om meer rys te kan plant. Dit het veroorsaak dat reën [[sediment]] na die kanaalnetwerk vervoer het. Enige skade aan die waterstelsel sou groot gevolge ingehou het.<ref>{{cite web|url=http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html |title=Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall |author=Miranda Leitsinger |publisher=Associated Press |date=13 Junie 2004 |accessdate=21 Augustus 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210051110/http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html |archivedate=10 Desember 2008 |df= }}</ref> ==== Die pes ==== Die pesteorie, waarvolgens ’n ernstige [[epidemie]] die digbevolkte Angkor-gebied getref het en tot die val van die ryk bygedra het, is in heroorweging geneem.<ref>{{cite journal | title = A Reassessment of the Decline of the Khmer Empire | author = LG Gundersen | url = http://www.ijch.net/vol1/011-J002.pdf}}</ref> Teen die 14de eeu het die [[Swart Dood]] in Asië versprei. Dit het omstreeks 1330 in China ontstaan en Europa omstreeks 1345 bereik. Die meeste seehawens tussen China en Europa is geraak, en dit kon ’n groot impak op lewe dwarsdeur Suidoos-Asië gehad het. Moontlike siektes sluit in [[builepes]], [[pokke]] en [[malaria]]. ==== Angkor ná die 15de eeu ==== Wat ook al gebeur het, daar is bewyse dat Angkor later steeds bewoon is. Tydens die bewind van koning [[Barom Reachea I]] (1566–1576), wat daarin geslaag het om die Thai tydelik terug te dryf, is die koninklike hof vir ’n kort ruk teruggeskuif na Angkor. Inskripsies uit die 17de eeu getuig van [[Japanners|Japannese]] nedersettings tussen dié van die oorblywende Khmer.<ref name="Nikkei">{{cite web |title=Japanese Diaspora – Cambodia |author1=Masako Fukawa |author2=Stan Fukawa |date=6 November 2014 |website=Discover Nikkei |url=http://www.discovernikkei.org/en/journal/2014/11/6/japanese-diaspora-cambodia/ |access-date=18 Oktober 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515040929/http://www.discovernikkei.org/en/journal/2014/11/6/japanese-diaspora-cambodia/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die bekendste inskripsie vertel van Ukondayu Kazufusa, wat die Kmer-nuwejaar in 1632 daar gevier het.<ref>{{cite web |title=History of Cambodia, Post-Angkor Era (1431 – present day) |work=Cambodia Travel |url=http://www.cambodia-travel.com/khmer/post-angkor.htm |access-date=18 Oktober 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190911082903/http://www.cambodia-travel.com/khmer/post-angkor.htm |archive-date=11 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In die daaropvolgende dekades is die Japannese egter in die plaaslike Khmer-gemeenskap opgeneem vanweë die gebrek aan nuwe Japannese aankomelinge.<ref name="Nikkei" /> == Kultuur en gemeenskap == [[Lêer:An artists representation of Angkor Thom Cambodia at musée Guimet.jpg|duimnael|’n Rekonstruksie van Prasat Bayon, die middelpunt van Angkor Thom.]] Baie van wat bekend is oor die antieke Khmer-gemeenskap kom van basreliëfwerke en die eerstehandse beskrywings van die Chinese diplomaat Zhou Daguan, wat inligting verskaf oor die Kambodja van die 13de eeu en vroeër. Die basreliëfs van die Angkor-tempels, soos dié in [[Bayon]], beskryf die alledaagse lewe van die antieke Khmer-ryk, insluitende die paleislewe, vlootgevegte op die riviere en mere en algemene markbedrywighede. === Ekonomie en landbou === [[Lêer:Bayonmarket01.JPG|duimnael|links|’n Khmer-mark by Bayon.]] Die antieke Khmer was ’n tradisionele landbougemeenskap wat swaar geleun het op die verbouing van rys. Die boere, wat die grootste deel van die koninkryk se bevolking uitgemaak het, het rys geplant naby die oewers van die riviere en mere, in die besproeide gebiede om hul dorpe of in die heuwels wanneer die laer gebiede oorstroom was. Die rysvelde is besproei met ’n groot en ingewikkelde hidrouliese stelsel, onder meer netwerke kanale en [[baray]]s, of reuse-reservoirs. Dit het groot boeregemeenskappe om die Khmer-stede tot gevolg gehad. Suikerpalms, [[vrugte]] en [[groente]] is in boorde by die dorpe geplant, wat produkte soos palmsuiker, palmwyn, klapper en verskeie soorte vrugte en groente opgelewer het. By die enorme [[Tonlé Sap]]-meer, en ook naby verskeie riviere en damme, het groot dele van die bevolking op vis staatgemaak vir ’n lewe. Vis was die bevolking se hoofbron van [[proteïen]]. Een van die produkte was ''prahok'' – gedroogde, gebraaide of gestoomde vispasta wat in piesangblare toegedraai is. Rys was die ander [[stapelvoedsel]]. Ander bronne van proteïen het ingesluit [[vark]]e, [[bees]]te en [[pluimvee]]. Dié is aangehou onder die boere se huise, wat op stelte gestaan het om hulle teen vloede te beskerm. Daar was geen permanente geboue op die markte nie; dit was oop pleine waar die handelaars op die grond op geweefde matte gesit het om hul ware te verkoop. Daar was geen tafels en stoele nie. Sommige handelaars het sambrele gehad om hulle teen die son te beskerm. Amptenare het ’n soort belasting of huur ingesamel vir elke spasie op die mark. Vroue het meestal aan die hoof gestaan van die handel en ekonomie op die Angkor-markte. Zhou Daguan het die vroue van Angkor so beskryf:<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=rs4IBAAAQBAJ&pg=PT23&lpg=PT23#v=onepage&q&f=false |author=Zhou Daguan|title= A Record of Cambodia |others= vertaal deur Peter Harris |page=70|publisher=University of Washington Press |year= 2007 |isbn=978-9749511244 }}</ref><ref name=smith>[http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/angkor_side.html Cardiff de Alejo Garcia – Passing Notes – Smithsonian Magazine "History & Archaeology"]</ref> {{cquote|Die plaaslike mense wat weet hoe om handel te dryf is almal vroue. Wanneer ’n Chinees dus na hierdie land kom, moet hy eerste ’n vrou inneem, deels om voordeel te trek uit haar handeldryfvermoëns.}} {{cquote|Die vroue word gou oud, ongetwyfeld omdat hulle trou en die lewe skenk wanneer hulle te jonk is. As hulle 20 of 30 jaar oud is, lyk hulle soos Chinese vroue van 40 of 50.}} Die rol van vroue in die handel en ekonomie van die Khmer-ryk dui daarop dat hulle aansienlike regte en vryheid geniet het. Die praktyk om vroeg te trou, kon bygedra het tot die koninkryk se hoë vrugbaarheidsyfer en groot bevolking. === Gemeenskap en politiek === [[Lêer:Bayonnavalbat01.JPG|duimnael|’n Vlootgeveg teen die Champa, soos uitgebeeld by Bayon.]] [[Lêer:Bayon Angkor Relief1.jpg|duimnael|’n Khmer-leër, Bayon.]] Die Khmer-ryk was geskoei op uitgebreide netwerke landbougemeenskappe. ’n Besondere nedersettingshiërargie is duidelik: Klein dorpies was om streeksentrums gesentreer wat op hul beurt hul goedere na groter stede gestuur het in ruil vir ander goedere, soos pottebakkersware en buitelandse items van byvoorbeeld China.<ref>Welch, D.J. (1998). Archaeology of northeast Thailand in relation to the pre-Khmer and Khmer historical records. ''International Journal of Historical Archaeology'' 2(3):205–233.</ref> Die koning en sy amptenare was in beheer van waterverspreiding en besproeiingskemas, wat bestaan het uit ’n ingewikkelde hidrouliese infrastruktuur soos kanale, gragte en enorme reservoirs bekend as barays. Die gemeenskap was georden in ’n hiërargie wat die [[Hindoe]]-[[kaste]]stelsel weerspieël waar die gewone mense – rysboere en vissers – die meerderheid van die bevolking uitgemaak het. Die ''kshatriyas'' – die koninklikes, adellikes, krygshere en soldate – het die regerende elite en owerhede gevorm. Ander klasse het ingesluit die [[Brahmaan|Brahmane]] (priesters), handelaars, vakmanne soos timmermanne en messelaars, pottebakkers, metaalwerkers, goudsmede en wewers. Op die laagste sosiale vlak was die [[Slaaf|slawe]]. Die uitgebreide besproeiingsprojekte het rys verskaf wat ’n groot bevolking kon onderhou. Die staatsgodsdiens was [[Hindoeïsme]], maar is beïnvloed deur die kultus van [[devaraja]], wat die Khmer-konings verhef het tot lewende [[Godheid|gode]] op aarde, die inkarnasies van [[Vishnu]] of [[Shiva]].<ref name="God and King">{{cite web |url=http://www.easternbookcorporation.com/moreinfo.php?txt_searchstring=7306 |title=God and King : The Devaraja Cult in South Asian Art & Architecture |author=Sengupta, Arputha Rani (red.) |year=2005 |work= |publisher= |ISBN=8189233262 |access-date=14 September 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216170752/https://www.easternbookcorporation.com/moreinfo.php?txt_searchstring=7306 |archive-date=16 Februarie 2020 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> In die politiek is hierdie status beskou as die goddelike regverdiging van ’n koning se heerskappy. Die kultus het die koning in staat gestel om enorme argitektoniese projekte soos Angkor Wat en Bayon aan te pak om sy goddelike heerskappy op aarde te vier. Die koning was omring deur ministers, amptenare, adellikes, paleisvroue en diensknegte, wat almal beskerm is deur wagte en troepe. Die hoofstad by Angkor en die Khmer-paleise was bekend vir grootse seremonies, met baie feeste en rituele wat in die stad plaasgevind het. Selfs wanneer hulle gereis het, was die koning en sy gevolg ’n groot skouspel, soos deur Zhou Daguan beskryf:<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=aMsTfbVCtqwC&pg=PT108&lpg=PT108#v=onepage&q&f=false |title=Angkor: Eighth Wonder of the World |authors=Andrew Forbes, David Henley, Colin Hinshelwood |publisher=Cognoscenti Books |year= 2012 |page=108 |asin=B0085RYW0O}}</ref> {{cquote|Wanneer die koning [Indravarman III] uitgaan, lei troepe sy gevolg; dan is daar vlae, baniere en musiek. Paleisvroue, van 300 tot 500, met geblomde klere, blomme in hul hare en kerse in hul hande, vorm nog ’n groep. Die kerse word selfs helder oordag aangesteek. Dan volg ander paleisvroue, met koninklike toebehore van goud en silwer . . . Dan kom die paleisvroue wat lanse en skilde dra, saam met die koning se privaat wagte. Waens wat deur bokke en perde getrek word, alles in goud, kom volgende. Ministers en prinse ry op olifante, en voor hulle kan ’n mens van ver af hul ontelbare rooi sambrele sien. Daarna volg die koning se vroue en bywywe, in draagstoele en koetse, op die rug van perde en olifante. Hulle het meer as honderd sambrele, met goud bespikkel. Agter hulle kom die koning, staande op ’n olifant en met sy heilige swaard in sy hand. Die olifant se tande is met goud oorgetrek.}} Oor die koning se klere skryf Zhou Daguan:<ref name="smith" /> {{cquote|Net die heerser mag klere dra wat oraloor ’n blomontwerp het . . . Om sy nek dra hy pêrels van omtrent drie pond. Aan sy polse, enkels en vingers dra hy goue armbande en ringe . . . Wanneer hy uitgaan, hou hy ’n goue swaard in sy hand.}} Khmer-konings was dikwels in oorloë gewikkel. Danksy die groot bevolking kon die koning groot leërs byeenbring wat soms gebruik is om buurlande te verower. Danksy sy oorwinnings het die koning sy grondgebied en mag oor die streek uitgebrei. Konings en koninklike families was ook dikwels by groot magstryde betrokke ter wille van troonopvolging of by mededinging om prinsdomme. === Godsdiens === [[Lêer:Cambogia, vishnu, prov. ignota, stile di transizione tra baphuon e angkor vat, 1150-1210 ca..JPG|duimnael|upright|Vishnu, volgens die styl van die Baphuon-tempel.]] Die hoofgodsdiens was [[Hindoeïsme]], gevolg deur [[Boeddhisme]] in gewildheid. Die ryk het Hindoeïsme aanvanklik as die hoofstaatsgodsdiens beskou. [[Vishnu]] en [[Shiva]] was die gode wat die meeste in Khmer-tempels aanbid is. Tempels soos Angkor Wat is eintlik bekend as ''Preah Pisnulok'' (''Vara Vishnuloka'' in Sanskrit), of die "ryk van Vishnu", om die postume koning Suryavarman II as Vishnu te gedenk. Hindoeseremonies en {{nowrap|-rituele}} wat deur [[Brahmaan|Brahmane]] (Hindoepriesters) uitgevoer is, is gewoonlik onder die regerende elite, die koning se familie of adellikes gehou. Die ryk se amptelike godsdienste het Hindoeïsme en [[Mahayana]]-Boeddhisme ingesluit totdat [[Theravada]]-Boeddhisme oorheers het, selfs onder die laer klasse, nadat dit in die 13de eeu uit [[Sri Lanka]] na die Khmer-ryk oorgespoel het.<ref>[[#Keyes1995|Keyes, 1995]], bl. 78–82</ref> === Kuns en argitektuur === Zhou Daguan het die Angkor-paleis as volg beskryf:<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=fcIvtBPnYL8C&pg=PA115&lpg=PA115#v=onepage&q&f=false |title=Other Routes: 1500 Years of African and Asian Travel Writing |editor= Tabish Khair |page=115 |publisher= Indiana University Press |year= 2006 |isbn= 978-0-253-21821-6 }}</ref> {{cquote|Al die amptelike geboue en huise van die [[aristokrasie]], insluitende die Koninklike Paleis, kyk na die ooste. Die Koninklike Paleis lê noord van die Goue Toring en die Brug van Goud: Dit is een en ’n half myl in omtrek. Die teëls van die hoofwoning is van lood. Ander wonings is bedek met geel pottebakkersteëls. Uitgekerfde of geskilderde Boeddhas versier al die enorme pilare en lateie. Die dakke is ook indrukwekkend. Oop gange en lang kolonnades, wat in harmonieuse patrone gerangskik is, strek in alle rigtings.}} {{CommonsKategorie|Khmer architecture|Khmer-argitektuur}} Talle tempels en majestueuse monumente is in die Khmer-ryk gebou om die goddelike gesag van die konings te vier. Khmer-argitektuur weerspieël die Hindoegeloof dat ’n tempel gebou word as ’n herskepping van die blyplek van die gode, [[Berg Meru]], met sy vyf pieke en omring deur seë wat deur damme en gragte verteenwoordig word. Met die vroeë Khmer-tempels wat in die Angkor-streek gebou is, is gebruik gemaak van trappiramide-strukture om die heilige tempelberg te verteenwoordig. Khmer-kuns en argitektuur het hul estetiese en tegniese hoogtepunt bereik met die bou van die indrukwekkende tempel [[Angkor Wat]]. Ander tempels is ook in die streek gebou, soos [[Ta Prohm]] en [[Bayon]]. Die bou van die tempel demonstreer die artistieke en tegniese prestasies van die Khmer-ryk deur die argitektoniese bemeestering van klipmesselwerk. '''Argitektoniese style in die Angkor-tydperk''':<ref>"''Ancient Angkor guide book''", deur Michael Freeman en Claude Jacques, bl. 30–31, 2003.</ref> {| class="wikitable" |- ! Styl !! Datum !! Heersers !! Tempels !! Hoofeienskappe |- | Kulen || 825–875 || Jayavarman II || Damrei Krap || ’n Voortsetting van die tyd voor Angkor, maar ’n tydperk van innovasie en geleende idees van bv. Champa-tempels. Toring hoofsaaklik vierkantig en relatief hoog. Hoofsaaklik stene met laterietmure en klipdeuropeninge. Vierkantige en agthoekige pilare begin verskyn. |- | Preah Ko || 877–886 || Indravarman I <br />Jayavarman III || Preah Ko, Bakong, Lolei || Eenvoudige plan: een of meer vierkantige steentorings op ’n enkele fondament. Eerste verskyning van konsentriese insluitings en van ingangstorings en biblioteke. Die eerste groot tempelberg by Bakong. |- | Bakheng || 889–923 || Yasovarman I <br />Harshavarman I || Phnom Bakheng, Phnom Krom, Phnom Bok, Baksei Chamkrong || Ontwikkeling van die tempelberg. Groter gebruik van stene, veral vir groot tempels, en meer dekoratiewe sneewerk. |- | Koh Ker || 921–944 || Jayavarman IV || Groep Koh Ker-tempels || Skaal van geboue neem af na die middel. Stene steeds gewildste materiaal, maar sandsteen ook gebruik. |- | Pre Rup || 944–968 || Rajendravarman || Pre Rup, Oos-Mebon, Bat Chum, Kutisvara || Oorgang tussen Koh Ker en Banteay Srei. Lang sale wat heiligdom gedeeltelik omring. Toenemende gebruik van sandsteen. |- | Banteay Srei || 967–1000 || Jayavarman V || Banteay Srei || Ryklik versierde, supergeponeerde kroonlyste, swierige gewels, diep sneewerk. Gepleisterde stene vervang deur klip en lateriet. Verskyning van tonele op kroonlyste. Sensuele gode met sagte gesigsuitdrukkings. |- | Khleang || 968–1010 || Jayavarman V || Ta Keo, Die Khleangs, Phimeanakas, Koninklike Paleis || Eerste gebruik van galerye. Kruisvormige ingangstorings. Agthoekige pilare. Beheersde dekoratiewe sneewerk. |- | Baphuon || 1050–1080 || Udayadityavarman II || Baphuon, Wes-Mebon || ’n Terugkeer na versierde sneewerk: blommotiewe, maar ook lateie met tonele. Basreliëfs by Baphuon, sneewerk met lewendige tonele op klein panele, dikwels in ’n verhalende volgorde. |- | Angkor Wat || 1080–1175 || Jayavarman VI <br />Suryavarman II <br />Yasovarman II || [[Angkor Wat]], Banteay Samré, Thommanon, Chau Say Tevoda, Beng Mealea, dele van Preah Pithu, Phimai en Phnom Rung || Die uiters klassieke styl van Khmer-argitektuur. Ten volle ontwikkelde keëlvormige torings. Galerye breër en met halfgalerye aan een kant. Konsentriese insluitings deur galerye verbind. Kruisvormige terrasse. Ryklik versierde sneewerk aan lateie en ander versierings. Basreliëfs, beelde van vroulike geeste. |- | Bayon || 1181–1243 || Jayavarman VII <br />Indravarman II || [[Ta Prohm]], Preah Khan, Neak Pean, Ta Som, Ta Nei, Angkor Thom, Prasat Chrung, Bayon, Olifantterras, Ta Prohm Kel, Krol Ko, Prasat Suor Prat, Banteay Chhmar, Hospitaalkapelle, Jayatataka-baray || Die laaste groot styl. Vinnige bouwerk, dikwels met lateriet en nie klip nie, sneewerk minder elegant. Ingewikkelde planne, groot tempels. Drie periodes: 1. Groot, ingewikkelde tempels op een vlak; 2. Torings met gesigte en rye reuse; 3. Afname in boustandaard. |- | Post-Bayon || 1243–15de eeu || Jayavarman VIII en ander || Terras van die Melaatse Koning, Preah Pithu, Preah Palilay (aanpassings aan tempels) || Omkering van kruisvormige terrasse, paaie op pilare, hoog of laag. |} === Kultuur en lewenswyse === [[Lêer:Reliefs of the Bayon (6597692067).jpg|duimnael|Haangevegte uitgebeeld op die mure van Bayon.]] Zhou Daguan het Khmer-huise so beskryf:<ref name=smith>[http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/angkor_side.html Cardiff de Alejo Garcia – Passing Notes – Smithsonian Magazine "History & Archaeology"]</ref> {{cquote|Die blyplekke van die prinse en hoofamptenare het ’n heel ander uitleg en dimensies as dié van die gewone mense. Al die buitegeboue het grasdakke; net die familietempel en die hoofwoning mag ’n teëldak hê. Die amptelike rang van elke mens bepaal die grootte van sy huis.}} Die boere se huise was naby die rysvelde aan die rand van die stede. Die mure was van geweefde bamboes, die dakke van gras en die huise het op stelte gestaan. Die huise is deur geweefde bamboesmure in drie verdeel. Een was die ouers se slaapkamer, die tweede die dogters se slaapkamer en die derde deel was die woonkamer. Seuns het geslaap waar hulle ook al plek gekry het. Die kombuis was agter of in ’n aparte kamer. Adellikes en konings het in die paleis en veel groter huise in die stad gewoon. Hulle was van dieselfde materiaal as die boere se huise, maar die dakke was houtspane en daar was meer kamers. Die gewone mense het ’n sampot gedra waarvan die voorste deel tussen die bene deur geloop en agter met ’n gordel vasgemaak is. Adellikes en konings het fyner materiale gedra. Vroue het ’n strook gedra wat die bors bedek het, terwyl adellike vroue ’n langer een gedra het wat oor die skouers geloop het. Mans en vroue het ’n ''krama'' (soort serp of bandana) gedra. Saam met beelde van gevegte en militêre oorwinnings van die konings, beeld die basreliëfs van Bayon ook die alledaagse lewe uit, insluitende marktonele, vissermanne, slagters, mense wat ’n soort skaakspel speel en weddenskappe tydens haangevegte. == Betrekkinge met streekmagte == [[Lêer:Phimai-AVR2008-010.jpg|duimnael|upright|Phimai, die terrein van die antieke stad Vimayapura.]] [[Lêer:Siamese Mercenaries Angkor Wat 0876.jpg|duimnael|’n Beeld van Siamese handelaars in Angkor Wat.]] Tydens die stigting van die ryk het die Khmer noue kulturele, politieke en handelsbande met [[Java]] gehad,<ref name="Shadows">{{cite book |url =https://books.google.com/books?id=mhkw4Psq0SQC&pg=PA56&lpg=PA56&dq=Angkor+Borobudur+Jayavarman+II+Java&source=bl&ots=abREpPSAuh&sig=BIdxrUZV_UHb1JX8LYQbal3Q0UE&hl=id&sa=X&ei=__RaT_mVDYXprQe2iom4BA&ved=0CDYQ6AEwAw#v=onepage&q=Angkor%20Borobudur%20Jayavarman%20II%20Java&f=false |title =Dancing in shadows: Sihanouk, the Khmer Rouge, and the United Nations in Cambodia |last =Widyono |first =Benny |year =2008 |work = |publisher =Rowman & Littlefield Publisher |accessdate =25 Februarie 2013 }}</ref> asook met die [[Srivijaya]]-ryk aan Khmer se suidelike seë. In 851 het ’n [[Arabiere|Arabiese]] handelaar met die naam Sulaimaan vertel hoe ’n Khmer-koning die mag van die Maharaja (heerser) van Zabaj ondermyn het en hoe hy later deur die Maharaja gestraf is. Zabaj is die [[Arabies]]e vorm van "Javaka" en kan na Java of Srivijaya verwys. Die legende beskryf waarskynlik die voorgangerstaat of beginstadium van die Khmer-ryk onder Javaanse oorheersing.<ref>{{cite book | title = The tale of the Khmer king and the Maharaja of Zabag | work =Teaching History, Volume 48 Issue 1 | date = Mar 2014 | author = St Julian, James |url =http://search.informit.com.au/documentSummary;dn=597289710287466;res=IELAPA}}</ref> Die legende van die Maharaja van Zabaj is later deur die historikus [[Al-Masudi]] in sy boek van 947, ''Meadows of Gold and Mines of Gems'', gepubliseer. Die Kaladi-inskripsie van Java (omstreeks 909) maak melding van "Kmir" (Khmer of Kambodjane), "Campa" (Champa) en "Rman" (Mon) as buitelanders van die Suidoos-Asiatiese vasteland wat dikwels na Java gekom het om handel te dryf. Daar word gesinspeel op ’n maritieme handelsnetwerk tussen Kambuja en Java (die Mdang-koninkryk).<ref>{{cite book| title = Offshore Asia: Maritime Interactions in Eastern Asia Before Steamships, volume 18 from Nalanda-Sriwijaya series |editor1=Fujita Kayoko |editor2=Shiro Momoki |editor3=Anthony Reid | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | year = 2013 |isbn = 9814311774 |page = 97 |url =https://books.google.com/books?id=lcT3AwAAQBAJ&pg=PA97&dq=Kaladi+inscription+909+CE&hl=id&sa=X&ved=0CBwQ6AEwAGoVChMIw_WolMXIyAIVBpGOCh3rOgVg#v=onepage&q=Kaladi%20inscription%20909%20CE&f=false}}</ref> Deur sy geskiedenis heen was die Khmer-ryk ook betrokke by ’n reeks oorloë met die naburige koninkryke Champa, Tambralinga en Dai Viet – en later in sy geskiedenis ook met die Siamese Sukhothai- en Ayutthaya-koninkryk. Die ryk se betrekkinge met sy buurman in die ooste, Champa, was besonder intens omdat albei ryke meegeding het om oorheersing van die streek. Die Champa-vloot het Angkor in 1177 geplunder, en in 1203 het die Khmer Champa-soldate teruggedryf en verslaan. Arabiese skrywers van die 9de en 10de eeu maak skaars melding van die streek behalwe vir sy agterlikheid, maar hulle beskou die koning van Al-Hind (Indië en Suidoos-Asië) as een van die vier groot konings van die wêreld.<ref>India and Indonesia During the Ancien Regime: Essays by P. J. Marshall, Robert Van Niel</ref> Die heerser van die Rashtrakuta-dinastie word beskryf as die grootste koning van Al-Hind, maar tog word selfs die minder belangrike konings, insluitende dié van Java, [[Birma]] en Khmer, uitgebeeld as uiters magtig met groot leërs soldate, perde en dikwels tienduisende olifante. Hulle het glo ook groot goud- en silwerskatte gehad.<ref>India and Indonesia During the Ancien Regime: Essays by P. J. Marshall, Robert Van Niel: bl. 41</ref> Dit lyk of die Khmer-ryk kontak met die [[China|Chinese dinastieë]] gehad het, van die laat [[Tang-dinastie|Tang-]] tot die [[Yuan-dinastie|Yuan-tydperk]]. Die betrekkinge met die Yuan-dinastie was van groot historiese belang, want dit het gelei tot ''Die Gebruike van Kambodja'' ([[Chinees]]: 真臘風土記), wat ’n belangrike insig gee in die Khmer-ryk se daaglikse lewe, kultuur en gemeenskap. Die verslag is tussen 1296 en 1297 deur die Yuan-Chinese diplomaat [[Zhou Daguan]] geskryf – dié is deur Temür Khan van die Yuan-dinastie gestuur om in Angkor te gaan bly.<ref name="smith" /> Van die begin 13de eeu af was die betrekkinge met die [[Thai (volk)|Siamese]] moeilik en bitter, en dit het gelei tot eeue van mededinging en vyandelikheid. Die Siamese Sukhothai het in 1238 in opstand gekom teen die ryk se opperheerskappy. In Augustus 1296 het Zhou Daguan aangeteken die land is in ’n groot mate verwoes in die oorlog kort tevore met die Siamese. Dié verslag bevestig dat die Siamese strydhere teen die laat 13de eeu in opstand gekom het en die Khmer-ryk se heerskappy ontwrig het. Dit was die begin van Siam se opkoms. Teen die 14de eeu het die Siamese [[Ayutthaya-koninkryk]] die Khmer-ryk se groot teenstander geword – Angkor is twee keer, in 1353 en 1394, deur Ayutthaya-Siamese invallers verower. ’n Javaanse bron wat in 1365 geskryf is, beweer Java het diplomatieke betrekkinge met verskeie lande, onder meer Kambuja, Ayutthaya en Champa, aangeknoop. Die verslag beskryf die politieke situasie op die Suidoos-Asiatiese vasteland in die middel 14de eeu; hoewel die Kambodjaanse koninkryk steeds bestaan het, het die opkoms van die Siamese Ayutthaya sy tol geëis. Eindelik het die ryk geval, en dit het gebeur met die trek uit Angkor na Phnom Penh in 1431 weens Siamese druk. == Lys van heersers == {| class="wikitable sortable" border="1" width="95%" !width="60px"|Bewind !width="80px"|Koning !width="80px"|Hoofstad !width="440px"|Inligting en gebeure |- |802–835 |[[Jayavarman II]] |Mahendraparvata, Hariharalaya |Verklaar Kambuja onafhanklik van Java. Word gekroon as ''chakravartin'' op ’n heilige Hindoeritueel op Phnom Kulen en begin die [[Devaraja]]-kultus in Kambodja. |- |835–877 |[[Jayavarman III]] |Hariharalaya |Seun van Jayavarman II. |- |877–889 |[[Indravarman I]] |Hariharalaya |Broerskind van Jayavarman II. Bou Preah Ko, opgedra aan Jayavarman II, sy pa en oupa. Bou tempelberg [[Bakong]]. |- |889–910 |[[Yasovarman I]] |Hariharalaya, Yaśodharapura |Seun van Indravarman I. Bou Indratataka-baray en Lolei. Skuif die hoofstad na Yaśodharapura, gesentreer om Phnom Bakheng, en bou Yashodharatataka. |- |910–923 |[[Harshavarman I]] |Yaśodharapura |Seun van Yasovarman I. Betrokke in ’n magstryd met sy ma se broer Jayavarman IV. Bou Baksei Chamkrong. |- |923–928 |[[Ishanavarman II]] |Yaśodharapura |Seun van Yasovarman I, broer van Harshavarman I. Bterokke in ’n magstryd met sy ma se broer Jayavarman IV. Bou Prasat Kravan. |- |928–941 |[[Jayavarman IV]] |Koh Ker |Seun van Indravarman I se dogter Mahendradevi, getroud met Yasovarman I se suster. Maak deur sy ma se lyn aanspraak op die troon. Regeer vanaf Koh Ker. |- |941–944 |[[Harshavarman II]] |Koh Ker |Seun van Jayavarman IV. |- |944–968 |[[Rajendravarman II]] |Angkor (Yaśodharapura) |Oom en neef van Harshavarman II, en neem sy mag oor. Skuif die hoofstad terug na Angkor. Bou Pre Rup en die [[Oos-Mebon]]. Oorlogspoging teen Champa in 946. |- |968–1001 |[[Jayavarman V]] |Jayendranagari in [[Angkor]] |Seun van Rajendravarman II. Bou ’n nuwe hoofstad, Jayendranagari, en Ta Keo in sy middel. |- |1001–1006 |Udayadityavarman I <br />Jayaviravarman <br />[[Suryavarman I]] |Angkor |Tydperk van chaos, 3 konings regeer tegelyk as antagoniste. |- |1006–1050 |[[Suryavarman I]] |Angkor |Neem die troon oor. Bondgenootskap met Choladinastie en konflik met Tambralinga-koninkryk. Bou Preah Khan Kompong Svay. Bekeer hom tot [[Mahayana]]-[[Boeddhisme]]. |- |1050–1066 |[[Udayadityavarman II]] |Yaśodharapura II (Angkor) |Afstammeling van Yasovarman I se vrou. Neem die troon oor. Bou [[Baphuon]], [[Wes-Baray]] en [[Wes-Mebon]], asook [[Sdok Kok Thom]]. |- |1066–1080 |[[Harshavarman III]] |Yaśodharapura II (Angkor) |Volg sy ouer broer Udayadityavarman II op. Hoofstad by Baphuon. Champa-inval in 1074 en 1080. |- |1090–1107 |[[Jayavarman VI]] |Angkor |Troonrower van Vimayapura. Bou Phimai. |- |1107–1113 |[[Dharanindravarman I]] |Angkor |Volg sy joner broer Jayavarman VI op. |- |1113–1145 |[[Suryavarman II]] |Angkor |Roof troon en vermoor sy grootoom. Bou [[Angkor Wat]], Banteay Samre, Thommanon, Chau Say Tevoda en Beng Mealea. Val Dai Viet en Champa in. |- |1150–1160 |[[Dharanindravarman II]] |Angkor |Volg sy neef Suryavarman II op. |- |1160–1167 |[[Yasovarman II]] |Angkor |Bewind omvergewerp deur sy minister Tribhuvanadityavarman. |- |1167–1177 |[[Tribhuvanadityavarman]] |Angkor |Champa-inval in 1177 en 1178 onder Jaya Indravarman IV. Plunder die Khmer-hoofstad. |-style="background:#ccf;" |1178–1181 | colspan=3 valign="middle"|Champa-besetting, onder die Champa-koning Jaya Indravarman IV |- |1181–1218 |[[Jayavarman VII]] |Yaśodharapura (Angkor) |Voer ’n Khmer-leër aan teen die Champa-invallers en bevry Kambodja. Voer die oorwinning teen Champa (1190–1191) aan. Groot infrastrukturele bouwerk; bou hospitale, herberge, reservoirs en tempels, onder meer [[Ta Prohm]], [[Preah Khan]], [[Bayon]] in Angkor Thom en Neak Pean. |- |1219–1243 |[[Indravarman II]] |Angkor |Seun van Jayavarman VII. Verloor beheer oor Champa en staan westelike gebiede af aan die Siamese Sukhothai-koninkryk. |- |1243–1295 |[[Jayavarman VIII]] |Angkor |[[Mongolië|Mongoolse]] inval onder [[Koeblai Khan]] in 1283 en oorlog met Sukhothai. Bou Mangalartha. As vurige [[Shaivisme|Shaivis]] wis hy Boeddhistiese invloede uit. |- |1295–1308 |[[Indravarman III]] |Angkor |Gooi bewind van sy skoonpa, Jayavarman VIII, omver. Maak [[Theravada]]-Boeddhisme die staatsgodsdiens. Ontvang die Chinese diplomaat Zhou Daguan (1296–1297). |- |1308–1327 |[[Indrajayavarman]] |Angkor | |- |1327–1336 |[[Jayavarman IX|Jayavarmadiparamesvara]] (Jayavarman IX) |Angkor |Laaste [[Sanskrit]]-inskripsie (1327). |- |1336–1340 |Trosok Peam |Angkor | |- |1340–1346 |Nippean Bat |Angkor | |- |1346–1351 |Lompong Racha |Angkor | |-style="background:#ccf;" |1352–1357 | colspan=3 valign="middle"|Inval deur Siamese Ayutthaya-koninkryk onder Uthong |- |1357–1363 |Soryavong |Angkor | |- |1363–1373 |Borom Reachea I |Angkor | |- |1373–1393 |Thomma Saok |Angkor | |-style="background:#ccf;" |1393 | colspan=3 valign="middle"|Inval deur Siamese Ayutthaya-koninkryk onder Ramesuan |- |1394–c.1421 |In Reachea |Angkor | |- |1405–1431 |[[Barom Reachea II]] |[[Phnom Penh|Chaktomuk]] |Verlaat Angkor (1431). |} == Galery == {{Gallery | titel= Tempels van Angkor | breedte = 160 | height = 160 | lines=1 | align=center |Banteay Srei 48.jpg|<center>'''In Kambodja:''' [[Banteay Srei]]</center> |Preah Khan, Angkor, Camboya, 2013-08-17, DD 26.JPG|<center>[[Preah Khan]]</center> |Ta Keo 01.jpg|<center>Ta Keo</center> |Phimeanakas, Angkor Thom, Camboya, 2013-08-16, DD 04.jpg|<center>Phimeanakas</center> |Chau Say Tevoda2012.jpg|<center>Chau Say Tevoda</center> |Banteay Samre, Cambodia (2211425643).jpg|<center>Banteay Samré</center> |Terraza de los Elefantes, Angkor Thom, Camboya, 2013-08-16, DD 03.jpg|<center>Terras van die Olifante</center> |ปราสาทพนมรุ้ง รุ่งเรืองดั่งสวรรค์.JPG|<center>'''In Thailand:''' Phanom Rung</center> |Entrance-phimai.jpg|<center>Prasat Phimai</center> |Prang Sam Yot.jpg|<center>Prang Sam Yot</center> |ปราสาทศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ ประเทศไทย.JPG|<center>Prasat Sikhoraphum</center> |Muangtum Castle at Buriram, Thailand.jpg|<center>Prasat Muang Tam</center> |Sing, Sai Yok District, Kanchanaburi, Thailand - panoramio.jpg|<center>Prasat Muang Singh</center> |Close up, the outer walls of Prasat Sadok Kok Thom in Thailand..jpg|<center>Sdok Kok Thom</center> |Champasak VatPhou5 tango7174.jpg|<center>'''In Laos:''' Vat Phou</center> }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bibliografie == * {{Cite book | last = Cœdès| first =George| title =The making of South East Asia| year =1966|publisher=University of California Press|isbn = 0-520-05061-4|url=https://books.google.com/books?id=qgrAFlAC4-QC | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}} * {{cite book|last1= Freeman|first1= Michael|last2= Jacques|first2= Claude|title= Ancient Angkor|year= 2006|publisher= River Books|isbn= 974-8225-27-5|ref= FreJac2006}} * {{cite book|last= Higham|first= Charles|title= The Civilization of Angkor|year= 2001|publisher= Phoenix|isbn= 978-1-84212-584-7|ref= Higham2001}} * Vittorio Roveda: ''Khmer Mythology'', River Books, {{ISBN|974-8225-37-2}} * Bruno Dagens (engl: Ruth Sharman): ''Angkor&nbsp;— Heart of an Asian Empire'', Thames & Hudson, {{ISBN|0-500-30054-2}} * {{cite book|last= Keyes|first= Charles F.|title= The Golden Peninsula|url= https://books.google.com/books?id=g3oajnKzUNEC|year= 1995|publisher=University of Hawaii Press|isbn= 978-0-8248-1696-4|ref= Keyes1995}} * {{cite book|title= Angkor: Cambodia's wondrous khmer temples|last= Rooney|first= Dawn F.|year= 2005|edition= 5th|publisher= Odissey|isbn= 978-962-217-727-7|ref= Rooney2005}} * David P. Chandler: ''A History of Cambodia'', Westview Press, {{ISBN|0-8133-3511-6}} * Zhou Daguan: ''The Customs of Cambodia'', The Siam Society, {{ISBN|974-8359-68-9}} * Henri Mouhot: ''Travels in Siam, Cambodia, Laos, and Annam'', White Lotus Co, Ltd., {{ISBN|974-8434-03-6}} * {{cite book|last= Vickery|first= Michael|title= Society, economics, and politics in pre-Angkor Cambodia: the 7th–8th centuries|year= 1998|publisher= Toyo Bunko|isbn= 978-4-89656-110-4|ref= Vickery1998}} * Benjamin Walker, ''Angkor Empire: A History of the Khmer of Cambodia'', Signet Press, Calcutta, 1995. * I.G. Edmonds, ''The Khmers of Cambodia: The story of a mysterious people'' == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Khmer Empire}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en: Khmer Empire|Engelse Wikipedia]] {{Koördinate|13|26|N|103|50|O|aansig=titel}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Khmer-ryk| ]] 1xqbpi0k5y6w5vzsis36v9re5vto6sj 1 162823 2894878 2887695 2026-04-18T20:39:00Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladartikel]] 2894878 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 17 |jaar = 2026 }} nbkkphlsiiawywd0rea4cgjrskayc15 1 164394 2894840 1722176 2026-04-18T19:45:37Z SpesBona 2720 SpesBona het bladsy [[Bespreking:Ashoka die Grote]] na [[Bespreking:Ashoka]] geskuif: Korrekte titel: Die meeste taalweergawes noem hom "Ashoka". Ashoka die Grote kan 'n aanstuur bly. 1722176 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 187606 2894854 1809978 2026-04-18T20:00:03Z SpesBona 2720 + skakels 2894854 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Suryavarman I |kleur = #99CC66 |titel = ''Koning van die Khmer-ryk'' |beeld = |beeld_wydte = |beeld_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = [[1006]]-[[1050]] |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Jayaviravarman]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Udayadityavarman II]] |opskrif4 = Dinastie |4 = [[Khmer-ryk]] |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = |opskrif9 = Oorlede |9 = [[1050]] |opskrif10 = Postume naam |10 = Nirvanapada }} '''Suryavarman I''' ([[Khmer]]: សូរ្យវរ្ម័នទី១) was van 1006 tot 1050 koning van die [[Khmer-ryk]].<ref name=Coedes>{{cite book|last= Coedès|first= George|editor= Walter F. Vella|others= vert. Susan Brown Cowing|title= The Indianized States of Southeast Asia|year= 1968|publisher= University of Hawaii Press|isbn= 978-0-8248-0368-1}}</ref>{{rp|134–135}} Hy het die mag van koning Udayadityavarman I afgeneem deur sy leërs omstreeks 1002 te verslaan. Ná ’n uitgerekte oorlog teen Udayadityavarman se toekomstige opvolger, Jayaviravarman,<ref>{{cite encyclopedia |year=2014 |title =Suryavarman I |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |publisher= |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/575497/Suryavarman-I |accessdate=24 Februarie 2014}}</ref> het Suryavarman I in 1010 die allleenmag oorgeneem. Hy was ’n [[Mahayana]]-[[Boeddhisme|Boeddhis]]<ref name=Coedes/>{{rp|134}} wat ook die groeiende [[Theravada]]-Boeddhisme in die Khmer-ryk verdra het. == Bewind == Suryavarman het omstreeks 1012 diplomatieke betrekking met die [[Cholaryk|Choladinastie]] van Suid-[[Indië]] aangeknoop<ref name=Coedes/>{{rp|136}} en blykbaar die magtige Cholakeiser se hulp gevra teen die [[Tambralinga]]-koninkryk.<ref name="Kenneth R. Hall 1975 pp. 318-336">Kenneth R. Hall (Oktober 1975), "Khmer Commercial Development and Foreign Contacts under Sūryavarman I", Journal of the Economic and Social History of the Orient 18 (3), pp. 318-336, Brill Publishers</ref><ref>Society and culture: the Asian heritage: Juan R. Francisco, Ph.D. University of the Philippines Asian Center p.106</ref> Nadat Tambralinga daarvan uitgevind het, het hulle die [[Srivijaya]]-koning se hulp gevra.<ref name="Kenneth R. Hall 1975 pp. 318-336"/><ref>R. C. Majumdar (1961), "The Overseas Expeditions of King Rājendra Cola", Artibus Asiae 24 (3/4), pp. 338-342, Artibus Asiae Publishers</ref> Dit het daartoe gelei dat Chola en [[Srivijiya]] slaags geraak het. Die daaropvolgende oorlog het geëindig met ’n oorwinning vir Chola en die Khmer-ryk en groot verliese vir die ander kant.<ref name="Kenneth R. Hall 1975 pp. 318-336"/> Suryavarman se bewind het sowat 40 jaar geduur en hy het ’n groot deel daarvan bestee om dit te verdedig. Hy het ook in dié tyd sy ryk uitgebrei. Al was hy ’n Boeddhis, het hy mense ook toegelaat om [[Hindoeïsme]] te beoefen. Sy paleis was in die omgewing van [[Angkor Thom]], en hy was die eerste Khmer-heerser wat sy paleis met ’n muur omring het. Hy het moontlik begin bou aan Preah Khan Kompong Svay en het [[Banteay Srei]], Wat Ek Phnom en Phnom Chisor uitgebrei.<ref name=Higham>Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|9781842125847}}</ref>{{rp|95–96}} Hy het ook verskeie ander tempels laat bou en met bouwerk aan die tweede Angkor-reservoir, die [[Wes-Baray]], begin.<ref name=Higham1>Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd., {{ISBN|9786167339443}}</ref>{{rp|371}} Dit is die grootste reservoir wat behoue gebly het. Suryavarman I is in 1050 dood en het die postume naam Nirvanapada gekry ("die koning wat na nirvana gegaan het"). Hy is opgevolg deur sy seuns, [[Udayadityavarman II]], wat omstreeks 1066 dood is, en [[Harshavarman III]]. Laasgenoemde het die stryd teen interne opstande en [[Champa]] voortgesit tot met sy dood in 1080. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.art-and-archaeology.com/seasia/angkorkings.html Angkor-konings] * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Suryavarman I|Engelse Wikipedia]] {{Khmer-konings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Suryavarman 01}} [[Kategorie:Konings van die Khmer-ryk]] f97mes8i8ymbo8tgavwbj2kl5bfgt55 0 190142 2894855 1884925 2026-04-18T20:00:12Z SpesBona 2720 + skakels 2894855 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Suryavarman II |kleur = #99CC66 |titel = ''Koning van die Khmer-ryk'' |beeld = SuryavarmanII01.JPG |beeld_wydte = 250px |beeld_onderskrif = Suryavarman II, soos uitgebeeld in ’n basreliëf by [[Angkor Wat]]. |opskrif1 = Bewind |1 = [[1113]]-1145/1150 |opskrif2 = Voorganger |2 = [[Dharanindravarman I]] |opskrif3 = Opvolger |3 = [[Dharanindravarman II]] |opskrif4 = Dinastie |4 = [[Khmer-ryk]] |opskrif5 = Vader |5 = Ksitindraditya |opskrif6 = Moeder |6 = Narendralakshmi |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = Gebore |8 = 11de eeu, [[Angkor]] |opskrif9 = Oorlede |9 = 1145/1150 |opskrif10 = Postume naam |10 = Paramavishnuloka }} '''Suryavarman II''' ([[Khmer]]: សូរ្យវរ្ម័នទី២) was van 1113 tot 1145/1150 koning van die [[Khmer-ryk]]. Hy het [[Angkor Wat]] laat bou, wat die grootste godsdiensmonument in die wêreld is, en dit gewy aan die [[Hindoe]]god [[Vishnu]]. Sy bewind se monumentale [[argitektuur]], talle militêre veldtogte en herstel van sterk regering het gemaak dat historici hom as een van die ryk se grootste koning beskou. == Vroeë jare == Dit lyk of Suryavarman op ’n plattelandse landgoed grootgeword het in ’n tyd dat die sentrale beheer in die ryk swak was. ’n Inskripsie noem sy pa as Ksitindraditya en sy ma as Narendralakshmi. As ’n jong prins het hy hom reggemaak vir mag omdat hy gereken het hy het ’n wettige aanspraak op die troon. Hy het blykbaar afgereken met ’n mede-aanspraakmaker uit Harshavarman III se lyn, moontlik Nripatindravarman, wat in die suide regeer het. Daarna het hy teen die ouerige en grootliks onbekwame koning [[Dharanindravarman I]], sy grootoom, gedraai. Hy het die koning vermoor, "soos wat Garuda (’n legendariese voël) ’n slang op die rand van ’n berg sou doodmaak".<ref>Briggs, "The Ancient Khmer Empire," p. 187.</ref> Geleerdes verskil egter oor of dit verwys na die dood van die suidelike aanspraakmaker of van koning Dharanindravarman. Suryavarman II het ook in 1114 ’n sending na die [[Cholaryk|Choladinastie]] van Suid-[[Indië]] gestuur en ’n [[edelsteen]] aan keiser Kulothunga Chola I laat oorhandig.<ref>A History of India Hermann Kulke, Dietmar Rothermund: p.125</ref> Suryavarman het die troon in 1113 bestyg<ref name=Coedes>{{cite book|last= Coedès|first= George|editor= Walter F. Vella|others= vert. Susan Brown Cowing|title= The Indianized States of Southeast Asia|year= 1968|publisher= University of Hawaii Press|isbn= 978-0-8248-0368-1}}</ref>{{rp|159}} en is in 1119 amptelik gekroon. Die eerste twee [[lettergreep|lettergrepe]] van sy naam is ’n [[Sanskrit]] stam wat "son" beteken. ''Varman'' is ’n [[agtervoegsel]] wat tradisioneel "skild" of "beskermer" beteken en is deur Khmer-konings gebruik. == Bewind == [[Beeld:Angkor sunrise.JPG|duimnael|Angkor Wat, wat deur Suryavarman II laat bou is.]] Tydens sy dekades aan die bewind het die koning die ryk herenig. Leenhere het aan hom belasting betaal en hy het groot militêre operasies teen [[Champa]] in die ooste onderneem, maar hulle was meestal onsuksesvol.<ref name=Higham>Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|9781842125847}}</ref>{{rp|113-114}} Volgens inskripsies in Champa en skrywers in [[Dai Viet]] het Suryavarman drie groot maar onsuksesvolle aanvalle op Dai Viet (nou Noord-[[Viëtnam]]) geloods, soms met die steun van Champa. Die koning van Champa het later vrede met Dai Viet gemaak en geweier om verdere aanvalle te steun. In 1145 het Suryavarman blykbaar Champa binnegeval, koning Jaya Indravarman III verslaan en die hoofstad, Vijaya, verwoes.<ref name=Maspero>Maspero, G., 2002, The Champa Kingdom, Bangkok: White Lotus Co., Ltd., {{ISBN|9747534991}}</ref>{{rp|75–76}} Hy het ’n nuwe koning, Harideva, op Champa se troon geplaas wat glo sy swaer was. In daaropvolgende gevegte het Champa die hoofstad teruggewen en Harideva vermoor.<ref>Briggs, "The Ancient Khmer Empire," p. 192.</ref> Suryavarman was ook betrokke by [[diplomasie]] en het betrekkinge met [[China]] in 1116 hervat.<ref name=Coedes/>{{rp|159,162}}<ref>Briggs, "The Ancient Khmer Empire," p. 189.</ref> Tydens Suryavarman se bewind was daar groot innovasies in kuns en argitektuur. [[Angkor Wat]], wat hy laat bou het,<ref name=Higham1>Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd., {{ISBN|9786167339443}}</ref>{{rp|372,378–379}} se vyf sentrale torings verteenwoordig die pieke van [[Berg Meru]], die tuiste van die Hindoegode. Dit bevat meer as 1&nbsp;860 gegraveerde [[nimf]]e en honderde meters basreliëfs wat Hindoe-[[legende]]s en tonele van die alledaagse lewe uitbeeld. Ander tempels wat uit sy bewind kom, is Banteay Samre, Thommanon, Chau Say Tevoda en die groot Beng Mealea-kompleks. == Dood en opvolging == Aanduidings uit inskripsies dui daarop dat Suryavarman II tussen 1145 en 1150 dood is, moontlik tydens ’n militêre veldtog teen Champa. Hy is deur sy neef [[Dharanindravarman II]] opgevolg; dié was die seun van ’n broer van die koning se ma. ’n Tydperk van swak regering en gevegte het hierna begin.<ref name=Higham/>{{rp|120}} Suryavarman het die postume naam Paramavishnuloka gekry. Dit beteken "Hy Wat die Hemelse Wêreld van Vishnu Betree Het". Dit lyk of Angkor Wat eers ná sy dood voltooi is.<ref name=Higham>Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|9781842125847}}</ref>{{rp|118}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Suryavarman II|Engelse Wikipedia]] {{Khmer-konings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Suryavarman 02}} [[Kategorie:Konings van die Khmer-ryk]] kt70xzmim841termq00o8ubf5upqbxr 0 213999 2894912 2873650 2026-04-19T04:39:17Z Kwamikagami 10476 /* Naam */ 2894912 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | discovery=yes | physical_characteristics = yes | bgcolour= #FFFFC0 | name=162173 Ryugu | image= [[Lêer:Ryugu rotation.gif|260px]] | discoverer= Lincoln Labs Socorro | discovered= 10 Mei 1999 | alt_names=1999 JU3 | named_after = Japannese mitologie | mp_category=[[Asteroïde|Apollo-asteroïde]]<ref name=jpldata/> | orbit_ref =<ref name=jpldata>[https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi#top JPL]</ref> | epoch= 2455907.5 (12-Des-'11) | aphelion= 1,415893534(4) [[AE]] | perihelion= 0,96330811(5) AE | semimajor=1,189600822(3) AE | eccentricity= 0,19022575(4) | period= 1,30 jr. | inclination=5,88374239(4) ° | asc_node=251,61971(4) ° | arg_peri=211,42585(5) ° | mean_anomaly=3,98324(3) ° | avg_speed= km/s | dimensions= km | mass= | density= <!--[g/cm³]--> | surface_grav= | escape_velocity = | rotation= 7,627 uur<ref name=jpldata/> | spectral_type= | abs_magnitude=19,3<ref name=jpldata/> | albedo= | single_temperature = }} '''162173 Ryugu''' is 'n [[asteroïde]] wat op 10 Mei 1999 ontdek is. Dit is 'n [[naby-aarde-voorwerp]] (NAV). Dit behoort tot die Apollo-asteroïdes en is tussen [[Venus]] en [[Mars]] geleë. Dit is vernoem na die ''Ryūgū'' ("Drakepaleis"), 'n magiese onderwaterpaleis in 'n Japannese volksverhaal. Die deursnee van die hemelliggaam is omtrent 900&nbsp;m en sy swaartekrag is net 1/66&nbsp;500 van die aarde s'n. Dit is 'n C-tipe asteroïde. Hierdie tipe asteroïdes is koolstofhoudend en het waarskynlik min verander sedert die vorming van die [[Sonnestelsel]]. Hulle is dalk gevorm aan die verre ysagtige kant van die [[asteroïdegordel]], hoewel Ryugu nou naby die aarde wentel. Koolstofhoudende asteroïdes kan waarskynlik belangrike inligting lewer oor die oorsprong van koolstof op ons planeet en die ontstaan van lewe.<ref>The Planet Factory: Exoplanets and the Search for a Second Earth {{Outeur|Elizabeth Tasker}} Bloomsbury Publishing, 2017, {{ISBN|1-4729-1775-8}}, {{ISBN|978-1-4729-1775-1}}</ref> C-tipe asteroïdes is waarskynlik die bronne van die koolstofhoudende C-tipe [[chondriet]]e wat soms die aarde bereik en wat [[organiese chemie|organiese]] verbindings bevat.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12137279 Organic compounds in carbonaceous meteorites. {{Outeur|Sephton MA}} Nat Prod Rep. 2002 Jun;19(3):292-311.]</ref> Op 21 September 2018 is twee verkenningstuie vanaf die Hayabusa2-ruimtetuig na die asteroïde gestuur.<ref name="Space.com">{{cite web |last1=Wall |first1=Mike |title=Japanese Probe Deploys Tiny Hopping Robots Toward Big Asteroid Ryugu |date=21 September 2018 |url=https://www.space.com/41898-hayabusa2-deploys-hopping-robots-asteroid-ryugu.html |website=space.com |access-date=30 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902151156/https://www.space.com/41898-hayabusa2-deploys-hopping-robots-asteroid-ryugu.html |archive-date=2 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit was die eerste keer dat suksesvol op 'n vinnig bewegende asteroïde geland is. Hayabusa2 het op 22 Februarie 2019 sy eerste [[Monster (wetenskap)|stofmonster]] op Ryugu geneem tydens 'n kort landing. == Naam == Die voorlopige naam van die asteroïde was (162173) 1999 JU₃. Die Japannese ruimte-organisasie JAXA het 'n wedstryd georganiseer om 'n beter naam te bedink en 30 bydraes het Ryugu voorgestel.<ref>Asteroids {{Outeur|Thomas H. Burbine}} Cambridge University Press, 2016, {{ISBN|1-107-09684-7}}, {{ISBN|978-1-107-09684-4}}</ref> Ryugu beteken "Drakepaleis" en is 'n magiese onderwaterpaleis in 'n Japannese volksverhaal. Die visser Urashima Taro reis op die rug van 'n skilpad na die paleis en as hy terugkom, dra hy 'n raaiselagtige doos. Die plan is om Hayabusa2 ook met 'n lading monsters te laat terugkeer.<ref name="lulu" /> == Hayabusa2 == [[Lêer:.Animation of Hayabusa2 orbit.gif|duimnael|links|'n Animasie van Hayabusa2 se wentelbaan van 2014 tot 2019.<br />{{legend0|magenta|Hayabusa2}} {{legend0|lime|162173 Ryugu}} {{legend0|royalblue|[[Aarde]]}} {{legend0|yellow|[[Son]]}}]] Die ruimtetuig Hayabusa2 is op 3 Desember 2014 vanaf die Tanegashima-ruimtesentrum lanseer. Dit het op 27 Junie 2018 by Ryugu, wat 'n onreëlmatige, amper kubiese vorm het, aangekom en in 'n wentelbaan 6&nbsp;km bo die asteroïde gegaan. Die tuig het 'n optiese navigasiekamera, 'n nabye-infrarooikamera, 'n termiese infrarooikamera en 'n LIDAR (''Light detection and ranging'')-instrument. Die Hayabusa2-sending sluit vier verkenningstuie met verskillende wetenskapinstrumente in. Op 21 September 2018 is die eerste twee verkenners, wat op die oppervlak rondspring, na die asteroïde gestuur.<ref name="Space.com" /> Dit was die eerste keer dat suksesvol op 'n vinnig bewegende asteroïde geland is.<ref name="JAXA-MINERVA-Landings">{{cite web |last1=Yoshimitsu |first1=Tetsuo |last2=Kubota |first2=Takashi |last3=Tsuda |first3=Yuichi |last4=Yoshikawa |first4=Makoto |title=MINERVA-II1: Successful image capture, landing on Ryugu and hop! |publisher=JAXA |date=23 September 2015 |url=http://www.hayabusa2.jaxa.jp/en/topics/20180922e/ |website=JAXA Hayabusa2 Project |access-date=30 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412011002/http://www.hayabusa2.jaxa.jp/en/topics/20180922e/ |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 22 Februarie 2019 het Hayabusa2 self vir 'n kort rukkie op die asteroïde geland en 'n projektiel daarin afgevuur om stof te versamel, waarna dit na sy ou posisie teruggekeer het, het amptenare van JAXA gesê.<ref>[https://phys.org/news/2019-02-touchdown-japan-probe-hayabusa2-distant.html Kyoko Hasegawa, Touchdown: Japan probe Hayabusa2 lands on distant asteroid, phys.org.] 22 Februarie 2019. URL besoek op 23 Februarie 2019</ref> Die stofmonsters sal in 2020 na die aarde teruggebring word.<ref name="lulu">2019 Celestial Handbook {{Outeur|Richard Pearson}} Lulu.com, 2018, {{ISBN|0-244-11609-1}}, {{ISBN|978-0-244-11609-5}}</ref> Hayabusa2 het $150 miljoen gekos en is die opvolger van die Haybusa-sending van 2005 wat 'n klein monster van die kleinplaneet Itokawa gaan haal het.<ref name="Wall2">[https://www.space.com/42024-asteroid-ryugu-mascot-lander-mission-ends.html Space RIP, MASCOT: Hopping Lander Meets Its End on Asteroid Ryugu {{Outeur|Mike Wall}} 4 Okt 2018]</ref> == MASCOT == Op 3 Oktober 2018 het die Frans-Duits-Japannese landingstuig MASCOT op hierdie miniplaneet geland. Die missie word vanuit die ''Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt, DLR'' in [[Keulen]] gelei. Die tuig het geen aandrywing nie en dit het na 6 minute vryeval op die oppervlak neergekom nadat dit van die Hayabusa2-ruimtetuig losgemaak het. MASCOT kan sprongetjies maak in Ryugu se swak swaartekragsveld. Die eerste gegewens wat dit terugestuur het het 'n wêreld van groot klippe gewys met verrassend min stof.<ref>[https://phys.org/news/2018-10-numerous-boulders-mascot-zigzag-asteroid.html?utm_source=quora&utm_medium=referral phys.org Numerous boulders, many rocks, no dust: MASCOT's zigzag course across the asteroid Ryugu 12 Okt 2018]</ref>MASCOT het 'n massa van 10&nbsp;kg en bevat vier wetenskaplike intrumente en is deur die Franse DLR en die Franse CNES gebou.<ref name="Wall">[https://www.space.com/41941-hayabusa2-asteroid-rovers-hopping-tech.html Space.com Hop, Don't Roll: How the Tiny Japanese Rovers on Asteroid Ryugu Move {{Outeur|Mike Wall}} 26 September 2018]</ref> Dit het van 2-4 Oktober 2018 op die kleinplaneet meer as 17 uur lank aktief gewees, voordat die batterye leeg geraak het. Dit was langer as verwag en die instrument het alle gegewens na die aarde kan stuur.<ref name="Wall2" /> == MINERVA == Daar is ook twee kleiner robots MINERVA-II1 en MINERVA-II2 vrygestel wat deur Japannese universiteite gebou is. Die robots het 'n massa van net 1&nbsp;kg.<ref name="Wall" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Ryugu}} [[Kategorie:Nabyaarde-asteroïede]] qqf5q1oq47awtfn7ypamhoun4q1kz24 2894913 2894912 2026-04-19T04:40:02Z Kwamikagami 10476 2894913 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | discovery=yes | physical_characteristics = yes | bgcolour= #FFFFC0 | name=162173 Ryugu | image= [[Lêer:Ryugu rotation.gif|260px]] | discoverer= Lincoln Labs Socorro | discovered= 10 Mei 1999 | alt_names=1999 JU₃ | named_after = Japannese mitologie | mp_category=[[Asteroïde|Apollo-asteroïde]]<ref name=jpldata/> | orbit_ref =<ref name=jpldata>[https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi#top JPL]</ref> | epoch= 2455907.5 (12-Des-'11) | aphelion= 1,415893534(4) [[AE]] | perihelion= 0,96330811(5) AE | semimajor=1,189600822(3) AE | eccentricity= 0,19022575(4) | period= 1,30 jr. | inclination=5,88374239(4) ° | asc_node=251,61971(4) ° | arg_peri=211,42585(5) ° | mean_anomaly=3,98324(3) ° | avg_speed= km/s | dimensions= km | mass= | density= <!--[g/cm³]--> | surface_grav= | escape_velocity = | rotation= 7,627 uur<ref name=jpldata/> | spectral_type= | abs_magnitude=19,3<ref name=jpldata/> | albedo= | single_temperature = }} '''162173 Ryugu''' is 'n [[asteroïde]] wat op 10 Mei 1999 ontdek is. Dit is 'n [[naby-aarde-voorwerp]] (NAV). Dit behoort tot die Apollo-asteroïdes en is tussen [[Venus]] en [[Mars]] geleë. Dit is vernoem na die ''Ryūgū'' ("Drakepaleis"), 'n magiese onderwaterpaleis in 'n Japannese volksverhaal. Die deursnee van die hemelliggaam is omtrent 900&nbsp;m en sy swaartekrag is net 1/66&nbsp;500 van die aarde s'n. Dit is 'n C-tipe asteroïde. Hierdie tipe asteroïdes is koolstofhoudend en het waarskynlik min verander sedert die vorming van die [[Sonnestelsel]]. Hulle is dalk gevorm aan die verre ysagtige kant van die [[asteroïdegordel]], hoewel Ryugu nou naby die aarde wentel. Koolstofhoudende asteroïdes kan waarskynlik belangrike inligting lewer oor die oorsprong van koolstof op ons planeet en die ontstaan van lewe.<ref>The Planet Factory: Exoplanets and the Search for a Second Earth {{Outeur|Elizabeth Tasker}} Bloomsbury Publishing, 2017, {{ISBN|1-4729-1775-8}}, {{ISBN|978-1-4729-1775-1}}</ref> C-tipe asteroïdes is waarskynlik die bronne van die koolstofhoudende C-tipe [[chondriet]]e wat soms die aarde bereik en wat [[organiese chemie|organiese]] verbindings bevat.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12137279 Organic compounds in carbonaceous meteorites. {{Outeur|Sephton MA}} Nat Prod Rep. 2002 Jun;19(3):292-311.]</ref> Op 21 September 2018 is twee verkenningstuie vanaf die Hayabusa2-ruimtetuig na die asteroïde gestuur.<ref name="Space.com">{{cite web |last1=Wall |first1=Mike |title=Japanese Probe Deploys Tiny Hopping Robots Toward Big Asteroid Ryugu |date=21 September 2018 |url=https://www.space.com/41898-hayabusa2-deploys-hopping-robots-asteroid-ryugu.html |website=space.com |access-date=30 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902151156/https://www.space.com/41898-hayabusa2-deploys-hopping-robots-asteroid-ryugu.html |archive-date=2 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit was die eerste keer dat suksesvol op 'n vinnig bewegende asteroïde geland is. Hayabusa2 het op 22 Februarie 2019 sy eerste [[Monster (wetenskap)|stofmonster]] op Ryugu geneem tydens 'n kort landing. == Naam == Die voorlopige naam van die asteroïde was (162173) 1999 JU₃. Die Japannese ruimte-organisasie JAXA het 'n wedstryd georganiseer om 'n beter naam te bedink en 30 bydraes het Ryugu voorgestel.<ref>Asteroids {{Outeur|Thomas H. Burbine}} Cambridge University Press, 2016, {{ISBN|1-107-09684-7}}, {{ISBN|978-1-107-09684-4}}</ref> Ryugu beteken "Drakepaleis" en is 'n magiese onderwaterpaleis in 'n Japannese volksverhaal. Die visser Urashima Taro reis op die rug van 'n skilpad na die paleis en as hy terugkom, dra hy 'n raaiselagtige doos. Die plan is om Hayabusa2 ook met 'n lading monsters te laat terugkeer.<ref name="lulu" /> == Hayabusa2 == [[Lêer:.Animation of Hayabusa2 orbit.gif|duimnael|links|'n Animasie van Hayabusa2 se wentelbaan van 2014 tot 2019.<br />{{legend0|magenta|Hayabusa2}} {{legend0|lime|162173 Ryugu}} {{legend0|royalblue|[[Aarde]]}} {{legend0|yellow|[[Son]]}}]] Die ruimtetuig Hayabusa2 is op 3 Desember 2014 vanaf die Tanegashima-ruimtesentrum lanseer. Dit het op 27 Junie 2018 by Ryugu, wat 'n onreëlmatige, amper kubiese vorm het, aangekom en in 'n wentelbaan 6&nbsp;km bo die asteroïde gegaan. Die tuig het 'n optiese navigasiekamera, 'n nabye-infrarooikamera, 'n termiese infrarooikamera en 'n LIDAR (''Light detection and ranging'')-instrument. Die Hayabusa2-sending sluit vier verkenningstuie met verskillende wetenskapinstrumente in. Op 21 September 2018 is die eerste twee verkenners, wat op die oppervlak rondspring, na die asteroïde gestuur.<ref name="Space.com" /> Dit was die eerste keer dat suksesvol op 'n vinnig bewegende asteroïde geland is.<ref name="JAXA-MINERVA-Landings">{{cite web |last1=Yoshimitsu |first1=Tetsuo |last2=Kubota |first2=Takashi |last3=Tsuda |first3=Yuichi |last4=Yoshikawa |first4=Makoto |title=MINERVA-II1: Successful image capture, landing on Ryugu and hop! |publisher=JAXA |date=23 September 2015 |url=http://www.hayabusa2.jaxa.jp/en/topics/20180922e/ |website=JAXA Hayabusa2 Project |access-date=30 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412011002/http://www.hayabusa2.jaxa.jp/en/topics/20180922e/ |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 22 Februarie 2019 het Hayabusa2 self vir 'n kort rukkie op die asteroïde geland en 'n projektiel daarin afgevuur om stof te versamel, waarna dit na sy ou posisie teruggekeer het, het amptenare van JAXA gesê.<ref>[https://phys.org/news/2019-02-touchdown-japan-probe-hayabusa2-distant.html Kyoko Hasegawa, Touchdown: Japan probe Hayabusa2 lands on distant asteroid, phys.org.] 22 Februarie 2019. URL besoek op 23 Februarie 2019</ref> Die stofmonsters sal in 2020 na die aarde teruggebring word.<ref name="lulu">2019 Celestial Handbook {{Outeur|Richard Pearson}} Lulu.com, 2018, {{ISBN|0-244-11609-1}}, {{ISBN|978-0-244-11609-5}}</ref> Hayabusa2 het $150 miljoen gekos en is die opvolger van die Haybusa-sending van 2005 wat 'n klein monster van die kleinplaneet Itokawa gaan haal het.<ref name="Wall2">[https://www.space.com/42024-asteroid-ryugu-mascot-lander-mission-ends.html Space RIP, MASCOT: Hopping Lander Meets Its End on Asteroid Ryugu {{Outeur|Mike Wall}} 4 Okt 2018]</ref> == MASCOT == Op 3 Oktober 2018 het die Frans-Duits-Japannese landingstuig MASCOT op hierdie miniplaneet geland. Die missie word vanuit die ''Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt, DLR'' in [[Keulen]] gelei. Die tuig het geen aandrywing nie en dit het na 6 minute vryeval op die oppervlak neergekom nadat dit van die Hayabusa2-ruimtetuig losgemaak het. MASCOT kan sprongetjies maak in Ryugu se swak swaartekragsveld. Die eerste gegewens wat dit terugestuur het het 'n wêreld van groot klippe gewys met verrassend min stof.<ref>[https://phys.org/news/2018-10-numerous-boulders-mascot-zigzag-asteroid.html?utm_source=quora&utm_medium=referral phys.org Numerous boulders, many rocks, no dust: MASCOT's zigzag course across the asteroid Ryugu 12 Okt 2018]</ref>MASCOT het 'n massa van 10&nbsp;kg en bevat vier wetenskaplike intrumente en is deur die Franse DLR en die Franse CNES gebou.<ref name="Wall">[https://www.space.com/41941-hayabusa2-asteroid-rovers-hopping-tech.html Space.com Hop, Don't Roll: How the Tiny Japanese Rovers on Asteroid Ryugu Move {{Outeur|Mike Wall}} 26 September 2018]</ref> Dit het van 2-4 Oktober 2018 op die kleinplaneet meer as 17 uur lank aktief gewees, voordat die batterye leeg geraak het. Dit was langer as verwag en die instrument het alle gegewens na die aarde kan stuur.<ref name="Wall2" /> == MINERVA == Daar is ook twee kleiner robots MINERVA-II1 en MINERVA-II2 vrygestel wat deur Japannese universiteite gebou is. Die robots het 'n massa van net 1&nbsp;kg.<ref name="Wall" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Ryugu}} [[Kategorie:Nabyaarde-asteroïede]] a2mp2wqgbhuak75xcqz435q660q193g 0 214008 2894914 2863260 2026-04-19T04:41:12Z Kwamikagami 10476 2894914 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | discovery=yes | physical_characteristics = yes | bgcolour= #FFFFC0 | name=101955 Benoe | image= [[Lêer:Bennu mosaic OSIRIS-REx (square).png|frameless]] | caption = 'n Mosaïekbeeld van Bennu ná twee jaar se waarneming deur [[Nasa]] se [[OSIRIS-REx]]. | discoverer=Lincoln Lab Socorro | discovered= 11 Sept 1999 | alt_names=1999 RQ₃₆ | named_after = [[Benoe]] (Egiptiese mitologie) | mp_category=[[Asteroïde|Apollo-asteroïde]]<ref name=jpldata/> | orbit_ref =<ref name=jpldata/> | epoch= 2455562.5 (1-Jan-'11) | aphelion= 1.35588768770(4) [[AE]] | perihelion= 0,89689436(2) AE | semimajor={{nowrap|1,126391025934(11) AE}} | eccentricity= 0,20374510(2) | period= 1,20 jr. | inclination=6.034939(3) ° | asc_node=2.060867(4) ° | arg_peri=66.223068(6) ° | mean_anomaly=101.703948(3) ° | avg_speed= km/s | dimensions=0,492 km | mass= | density= 1,26 [g/cm³] | surface_grav= | escape_velocity = | rotation= 4,297 uur<ref name=jpldata/> | spectral_type= | abs_magnitude=20,19<ref name=jpldata/> | albedo= | single_temperature = }} '''101955 Benoe''' (internasionale naam: '''101955 Bennu'''; voorlopige naam: '''{{mp|1999 RQ|36}}''') is 'n [[Asteroïed#C-tipe|koolstofryke asteroïed]] in die [[Asteroïed#Rekenaarmetodes|Apollogroep]] wat op 11 September 1999 deur die LINEAR-projek ontdek is. Dit is 'n moontlik gevaarlike voorwerp met die hoogste kumulatiewe gevaarsyfer op die Palermo Technical Impact Hazard Scale.<ref name="risk-table" /> [[Beeld:Animation of 101955 Bennu orbit around Earth 2128-2138.gif|220px|links|thumb|Animasie wat Benoe se wentelbaan van 2128 tot 2138 om die Aarde wys, onder meer die nabye verbyvlug. <br>{{legend0|RoyalBlue|Aarde}}{{·}}{{legend0|Magenta|Benoe}}]] Dit het 'n kumulatiewe kans van een uit 1&nbsp;750 om die Aarde tussen 2178 en 2290 te tref, met die grootste risiko op 24 September 2182.<ref name="Sentry" /><ref name = "Farnocchia2021" /> Dit is genoem na [[Benoe]], die [[mitologie]]se [[voël]] van [[antieke Egipte]] wat met die [[Son]], skepping en hergeboorte verbind is. {{mp|101955 Benoe}} het 'n gemiddelde deursnee van 490&nbsp;m en is die eerste keer deeglik ondersoek deur die Arecibo-sterrewag en die Goldstone-diepruimtenetwerk.<ref name="Lauretta2019Nature" /><ref name="GDSCC-img" /><ref name="Hudson et al. 2000" /> Benoe was die teiken van die OSIRIS-REx-sending wat [[Monster (wetenskap)|monsters]] van die asteroïed na die Aarde teruggebring het.<ref name="NYT-20160908">{{cite news |last=Corum |first=Jonathan |title=NASA Launches the Osiris-Rex Spacecraft to Asteroid Bennu |url=https://www.nytimes.com/interactive/2016/09/08/science/space/nasa-osiris-rex-launch.html |date=8 September 2016 |work=The New York Times |access-date=9 September 2016}}</ref><ref name="NYT-20160908-kc">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Osiris-Rex Spacecraft Begins Chasing an Asteroid |url=https://www.nytimes.com/2016/09/09/science/nasa-launches-osiris-rex-spacecraft-to-retrieve-asteroid-pieces.html |date=8 September 2016 |work=The New York Times |access-date=9 September 2016}}</ref><ref name="NASA-20150331-db" /> Die ruimtetuig, wat in September 2016 gelanseer is, het twee jaar later by die asteroïed aangekom en sy oppervlak deeglik gekarteer, terwyl dit moontlike gebiede gesoek het waar monsters geneem kon word.<ref name="NYT-20181203" /> 'n Ontleding van sy wentelbaan het meegebring dat Benoe se massa en die verspreiding daarvan bepaal kon word.<ref>{{Cite web|url=https://www.syfy.com/syfywire/welcome-to-bennu|title=Welcome to Bennu!|last=Plait|first=Phil|date=2018-12-04|website=SYFY Wire|language=en|access-date=2018-12-05}}</ref> In Oktober 2020 het OSIRIS-REx vir 'n kort rukkie geland en 'n monster van die oppervlak geneem.<ref name="NYT-20201020">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=20 October 2020 |title=Seeking Solar System's Secrets, NASA's OSIRIS-REX Mission Touches Bennu Asteroid |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/10/20/science/osiris-rex-mission.html |access-date=12 February 2021}}</ref> 'n Kapsule met die monster het na die Aarde teruggekeer en in September 2023 geland. Die verspreiding en ontleding van die monster duur voort.<ref name="NYT-20230924">{{cite news |last=Miller |first=Katrina |title=A NASA Spacecraft Comes Home With an Asteroid Gift for Earth – The seven-year OSIRIS-REX mission ended on Sunday [9/23/2023] with the return of regolith from the asteroid Bennu, which might hold clues about the origins of our solar system and life. + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/09/24/science/nasa-osiris-rex-asteroid-sample-landing.html#permid=127970460 |date=24 September 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230925140936/https://www.nytimes.com/2023/09/24/science/nasa-osiris-rex-asteroid-sample-landing.html#permid=127970460 |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 }}</ref> ==Fisiese eienskappe== [[Beeld:Bennu rotation PolyCam 2018-12-02.gif|thumb|'n Animasie van Benoe wat roteer, in Desember 2018 afgeneem deur OSIRIS-REx.|220px|links]] [[Beeld:2019-02-25 regolith image compilation.png|thumb|links|220px|Beelde wat Benoe se noordelike halfrond wys (geneem sowat 1,8&nbsp;km van die oppervlak af).]] Benoe het 'n rofweg ovaal vorm en lyk soos 'n draaitol. Sy [[draaias]] hel teen 'n hoek van 178&nbsp;grade teenoor sy [[wentelbaan]]. Die rotasierigting om sy as is [[retrograde en prograde beweging|retrograad]] met betrekking tot sy wentelbaan.<ref name=Lauretta2019Nature /> Terwyl die aanvanklike grondgebaseerde radarwaarnemings aangedui het dat Benoe 'n taamlik gladde vorm het, met een prominente rots van 10-20&nbsp;m breed op sy oppervlak,<ref name="Meteoritics" /> het hoëresolusiedata van OSIRIS-REx onthul die oppervlak is veel rowwer, met meer as 200 rotse met 'n deursnee van meer as 10&nbsp;m op sy oppervlak. Die grootste een het 'n deursnee van 58&nbsp;m.<ref name="Lauretta2019Nature" /> Daar is 'n groot rif al met Benoe se ewenaar langs. Dit dui daarop dat fyn [[regoliet]]deeltjies in dié gebied opgehoop het, moontlik vanweë sy klein [[swaartekrag]] en vinnige rotasie (omtrent een keer elke 4,3&nbsp;uur).<ref name="Meteoritics" /> Waarnemings deur OSIRIS-REx het gewys Benoe tol mettertyd al hoe vinniger.<ref name="surprises"/> Weens die onegalige uitstuur van termiese straling van sy oppervlak af terwyl Benoe in die sonlig roteer, neem die liggaam se rotasieperiode af met omtrent 'n sekonde elke 100&nbsp;jaar.<ref name="surprises"/> Volgens waarnemings deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2007 het Benoe 'n deursnee van {{Val|484|10|u=m}}, wat met ander studies ooreenstem. Dit het 'n lae sigbare geometriese [[albedo]] van {{Val|0.046|0.005}}. [[Astrometrie]]se waarnemings tussen 1999 en 2013 het getoon die liggaam word deur die [[Jarkofski-effek]] beïnvloed, en dit veroorsaak dat die [[halwe lengteas]] van sy wentelbaan gemiddeld {{Val|284|1.5}}&nbsp;meter per jaar skuif. Ontledings van die swaartekrag- en termiese effekte dui aan die digtheid is {{Val|1190|13}}&nbsp;kg/m³, wat net effens digter as water is. Daarom is die voorspelde makroporositeit {{Val|40|10}}%, wat waarskynlik is omdat die binnekant 'n stapelstruktuur het of selfs hol is.<ref>{{cite journal |last1=Scheeres |first1=D.J. |title=Heterogeneous mass distribution of the rubble-pile asteroid (101955) Bennu |journal=Science Advances |date=8 October 2020 |volume=6 |issue=41 |pages=eabc3350 |doi=10.1126/sciadv.abc3350 |pmid=33033036 |pmc=7544499 |bibcode=2020SciA....6.3350S |doi-access=free }}</ref> Benoe se geraamde [[massa]] is sowat {{Val|7.329|0.009|e=10|u=kg}}.<ref name=Lauretta2019Nature /> [[Beeld:OSIRIS-REx landing.jpg|thumb|220px|’n Foto van die landingsterrein Nightingale wat OSIRIS-REx net ná sy landing geneem het.]] ===Fotometrie en polarimetrie=== Fotometriese waarnemings van Benoe in 2005 toon 'n sinodiese rotasieperiode van {{Val|4.2905|0.0065|u=uur}}. Dit word geklassifiseer as 'n B-tipe, wat 'n onderkategorie van 'n [[koolstof]]ryke asteroïed is. Polarimetriese waarnemings wys Benoe behoort tot die seldsame F-subklas van koolstofryke asteroïede, wat gewoonlik met [[komeet]]agtige eienskappe verbind word.<ref name="Cellino2018" /> ===Water=== Volgens Dante Lauretta,<ref name="NYT-20240322">{{cite news |last=Miller |first=Katrina |title=Life After Asteroid Bennu – Dante Lauretta, the planetary scientist who led the OSIRIS-REx mission to retrieve a handful of space dust, discusses his next final frontier. |url=https://www.nytimes.com/2024/03/22/science/astronomy-asteroid-bennu-osiris-lauretta.html |date=22 March 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240322110628/https://www.nytimes.com/2024/03/22/science/astronomy-asteroid-bennu-osiris-lauretta.html |archivedate=22 March 2024 |accessdate=22 March 2024 }}</ref> OSIRIS-REx se hoofondersoeker, "lyk dit of Benoe 'n baie waterryke teiken is, en water is die interessantste en dalk die voordeligste produk wat 'n mens op 'n asteroïed kan myn".<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2018/12/10/18134714/bennu-water-evidence-nasa-osiris-rex |title=NASA's latest asteroid target had a wet and wild history|date=10 December 2018 |access-date=19 September 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=http://svs.gsfc.nasa.gov/12658 |title=OSIRIS-REx Arrives at Bennu – 2018 AGU Press Conference |date=10 December 2018 |access-date=31 December 2020 }}</ref> Voorlopige [[spektroskopie]]se opnames van die asteroïed se oppervlak deur OSIRIS-REx het [[magnetiet]] en die meteoriet-asteroïed-verbintenis bespeur,<ref>[https://eos.org/articles/all-about-bennu-a-rubble-pile-with-a-lot-of-surprises All About Bennu: A Rubble Pile with a Lot of Surprises.] Kimberly M.S. Cartier, EOS Planetary Sciences. 21 March 2019. "In terms of spectra and minerology, Bennu's rocks 'look a lot like the rarest, most fragile meteorites in our collection,' Lauretta said, referring to the CM carbonaceous chondrites"</ref><ref name="hamiltonsimon19">{{cite journal | last1 = Hamilton | first1 = V.E. | last2 = Simon | first2 = A.A. | year = 2019| title = Evidence for widespread hydrated minerals on asteroid (101955) Bennu | journal = Nature Astronomy | volume = 3 | issue = 4| pages = 332–340 | doi = 10.1038/s41550-019-0722-2 | pmid = 31360777 | pmc = 6662227 | bibcode = 2019NatAs...3..332H | hdl = 1721.1/124501 }}</ref> wat oorheers word deur [[Fillosilikaat|fillosilikate]].<ref>{{cite web |title=NASA's Newly Arrived OSIRIS-REx Spacecraft Already Discovers Water on Asteroid |date=11 December 2018 |publisher=NASA |url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-s-newly-arrived-osiris-rex-spacecraft-already-discovers-water-on-asteroid}}</ref> Fillosilikate bevat water.<ref>{{cite journal |last1=Feierberg |first1=M. |last2=Lebofsky |first2=L. |last3=Tholen |first3=D. |title=The nature of C-class asteroids from 3u spectrophotometry |journal=Icarus |date=1985 |volume=63 |issue=2 |page=191|doi=10.1016/0019-1035(85)90002-8 |bibcode=1985Icar...63..183F }}</ref> Benoe se waterspektrums was met OSIRIS-REx se nadering al bespeurbaar,<ref name="hamiltonsimon19"/><ref>{{cite journal |last1=Kaplan |first1=H. |last2=Hamilton |first2=V. |last3=Howell |first3=E.|last4=Anderson |first4=S. |last5=Barrucci |first5=M. |last6=Brucato |first6=J. |journal=Meteoritics & Planetary Science |date=2020 |title=Visible-near infrared spectral indices for mapping mineralogy and chemistry with OSIRIS-REx |volume=55 |issue=4 |pages=744–765 |doi=10.1111/maps.13461 |bibcode=2020M&PS...55..744K |s2cid=216247217 }}</ref> en is bevestig toe dit in 'n wentelbaan was.<ref>{{cite conference |last1=Praet |first1=A. |last2=Barucci |first2=M. |last3=Kaplan |first3=H. |last4=Merlin |first4=F. |last5=Clark |first5=B.|last6=Simon |first6=A.|last7=Hamilton |first7=V. |last8=Emery |first8=J. |last9=Howell |first9=E. |last10=Lim |first10=L. |conference=51st LPSC |date=Mar 2020 |title=Estimated hydration of Bennu's surface from OVIRS observations by the OSIRIS-REx mission|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020LPI....51.1058P/abstract |issue=1058 |bibcode=2020LPI....51.1058P }}</ref> Uit die tuig se waarnemings is 'n raming van sowat 7 x 10⁸ kg water in een vorm alleenlik gedoen, sonder inagneming van ander soorte. Dit dui op holtes met water onder Benoe se regoliet. ===Aktiwiteit=== Benoe is 'n [[aktiewe asteroïed]],<ref>{{cite conference |last1=Connolly |first1=H. |last2=Jawin |first2=E. |last3=Ballouz |first3=R. |last4=Walsh |first4=K. |last5=McCoy |first5=T. |last6=Dellagiustina |first6=D. |title=OSIRIS-REx sample science and the geology of active asteroid Bennu |conference=82nd Meteoritical Society Meeting |date=2019 |page=2157|bibcode=2019LPICo2157.6209C |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019LPICo2157.6209C/abstract}}</ref> wat sporadies pluime deeltjies<ref>{{cite web |url=https://www.asteroidmission.org/?mission_update=feb-11-2019 |title=Feb 11, 2019 |access-date=15 Nov 2019 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hergenrother |first1=C.|last2=Maleszweski |first2=C.|last3=Nolan |first3=C.|last4=Li |first4=J. |last5=Drouet D'aubigny |first5=C.|title=The Operational Environment and Rotational Acceleration of Asteroid (101955) Bennu from OSIRIS-REx Observations |journal=Nature Communications |volume=10 |issue=1 |page=1291 |date=19 Mar 2019 |doi=10.1038/s41467-019-09213-x |pmid=30890725 |pmc=6425024 |bibcode=2019NatCo..10.1291H }}</ref> en klippe tot so groot as 10&nbsp;cm breed wegskiet (deeltjies groter as stof, wat as tiene mikrometers groot gedefinieer word).<ref>{{cite web |title=Definitions of terms in meteor astronomy |url=http://www.iau.org/static/science/scientific_bodies/commissions/f1/meteordefinitions_approved.pdf |access-date=31 Jul 2020 |archive-date=26 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726155425/https://www.iau.org/static/science/scientific_bodies/commissions/f1/meteordefinitions_approved.pdf |url-status=dead }}</ref> Die hipotese is dat die verskynsel kan gebeur venweë termiese breking, die vrystelling van [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]] deur die dehidrasie van fillosilikate, holtes met water onder die oppervlak<ref name="nae20"/> en/of botsings teen [[Meteoroïde|meteoroïede]].<ref name="Science_3544"/> Voor die aankoms van OSIRIS-REx het Benoe polarisasie getoon wat ooreenstem met dié van [[komeet Hale-Bopp]] en [[3200 Phaethon]], 'n rotskomeet.<ref name="Cellino2018" /> Benoe, Phaethon en onaktiewe [[Manx-komete]]<ref>{{cite conference |last1=Boe |first1=B.|last2=Jedicke |first2=R. |last3=Wiegert |first3=P. |last4=Meech |first4=K. |last5=Morbidelli |first5=A. |title=Distinguishing Between Solar System Formation Models with Manxes (or not) |date=Sep 2019 |conference=2019 EPSC-DPS conference |pages=626–2}}</ref> is voorbeelde van aktiewe asteroïede.<ref>{{cite conference |last1=Gounelle |first1=M. |title=The Asteroid-Comet Continuum: Evidence from Extraterrestrial Samples |date=2012 |conference=2012 European Planetary Science Congress |page=220 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rickman |first1=H. |title=Origin and Evolution of Comets: Ten Years after the Nice Model, One Year after Rosetta |date=2018 |publisher=World Scientific |location=Singapore |pages=162–168}} Sec. 4.3 Dormancy and Rejuvenation</ref><ref name="barruccimichel"/> As die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) besluit om 'n dubbele status aan Benoe toe te ken, sal sy komeetnaam P/{{mp|1999 RQ|36}} (LINEAR) wees.<ref>{{cite conference |last1=Bauer |first1=G. |title=Active Asteroids |url=https://www.lpi.usra.edu/sbag/meetings/jun2019/presentations/Bauer-2.pdf |conference=21st NASA Small Bodies Assessment Group |date=2019 }}</ref> {{Multibeeld | align = center | direction = horizontal | background color = | voetskrif = <center>OSIRIS-REx-sending<ref name="Science_3544"/><ref name="surprises">{{cite web |last=Morton |first=Erin |title=NASA Mission Reveals Asteroid Has Big Surprises |url=https://www.asteroidmission.org/?latest-news=nasa-mission-reveals-asteroid-big-surprises |work=AsteroidMission.org |date=19 March 2019 |access-date=19 March 2019}}</ref><ref name="NYT-20190319">{{cite news |last1=Chang |first1=Kenneth |last2=Stirone |first2=Shannon |title=The Asteroid Was Shooting Rocks Into Space. 'Were We Safe in Orbit?' – NASA's Osiris-Rex and Japan's Hayabusa2 spacecraft reached the space rocks they are surveying last year, and scientists from both teams announced early findings on Tuesday (03/19/2019) |url=https://www.nytimes.com/2019/03/19/science/bennu-ryugu-asteroids.html |date=19 March 2019 |work=The New York Times |access-date=21 March 2019}}</ref></center> | header=Die wegskiet van deeltjies deur die asteroïed Benoe | beeld1 = PIA23554-AsteroidBennu-EjectingParticles-20190106.jpg | width1 = 227 | onderskrif1 = 6 Januarie 2019 | beeld2 = PIA24101-AsteroidBennu-ParticleEjectionEvents.webm | width2 = 300 | onderskrif2 = Die wegskiet van deeltjies op vier geleenthede in 2019 ([[:File:PIA24101-AsteroidBennu-ParticleEjectionEvents.webm|video; 0:43]]) | beeld3 = Bennu-Particle-Ejection-Event-20190119.jpg | width3 = 232 | onderskrif3 = 19 Januarie 2019 }} [[Beeld:Bennu’s boulder-covered surface 20190411 bennu bird rock 0.png|thumb|190px|Benoe se oppervlak wat met regoliet bedek is, soos deur OSIRIS-REx afgeneem.]] ===Oppervlakverskynsels=== Alle geologiese verskynsels op Benoe is genoem na [[voël]]s van verskeie spesies en voëlagtige [[mitologie]]se figure.<ref>{{Cite web | url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2019/asteroid-features-to-be-named-after-mythical-birds |title = Asteroid's Features to be Named After Mythical Birds|date = 8 August 2019}}</ref> Die eerste verskynsels wat name gekry het, was die finale vier kandidate vir die neem van monsters deur OSIRIS-REx. Hulle het in Augustus 2019 nieamptelike name gekry.<ref>{{Cite web | url=https://www.planetary.org/articles/osiris-rex-4-sample-sites |title = OSIRIS-REx Team Picks 4 Candidate Sample Sites on Asteroid Bennu | publisher=The Planetary Society | first=Jason | last=Davis | date=15 August 2019 | access-date=24 May 2021 }}</ref> Op 6 Maart 2020 het die IAU die eerste amptelike name bekend gemaak vir 12 van Benoe se oppervlakverskynsels, insluitende streke (breë geografiese streke), kraters, riwwe, slote en rotse.<ref name="IAU feature names">{{cite web|title = First Official Names Given to Features on Asteroid Bennu | date = 6 March 2020 | website = AsteroidMission.org | publisher = [[NASA]] | url = https://www.asteroidmission.org/?latest-news=first-official-names-given-to-features-on-asteroid-bennu | access-date = 6 May 2020}}</ref> Ontledings het gewys die deeltjies wat Benoe se buitekant uitmaak, is los gepak en net liggies aan mekaar verbind: "Die ruimtetuig sou tot binne-in Benoe gesak het as dit nie sy korreksievuurpyle gebruik het om dadelik terug te trek nadat dit stof en rotse van die oppervlak verwyder het nie."<ref>{{cite web |last1=Shekhtman |first1=Svetlana |title=NASA Reveals Surface of Asteroid Bennu is Like Plastic Ball Pit |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/surprise-again-asteroid-bennu-reveals-its-surface-is-like-a-plastic-ball-pit |website=NASA |access-date=4 November 2022 |date=6 July 2022}}</ref> Ontledings het ook gewys die Son se hitte breek rotse op Benoe in net 10&nbsp;000 tot 100&nbsp;000 jaar op en nie miljoene jare soos voorheen geglo is nie.<ref>{{cite web |last1=Steigerwald |first1=Bill |title=Some Asteroids 'Aged Early' by Sun, NASA Finds |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/some-asteroids-aged-early-by-sun-nasa-finds |website=NASA |access-date=4 November 2022 |date=30 June 2022}} {{PD-notice}}</ref> ====Kandidaatterreine vir monsters==== {| class="wikitable" ! Naam !! Ligging !! Beskrywing |- | Nightingale || 56°N 43°O || Vol fyn materiaal in 'n groot verskeidenheid kleure. Primêre monsterterrein.<ref name="site-selected">{{cite press release |title=X Marks the Spot: Sample Site Nightingale Targeted for Touchdown |url= https://www.asteroidmission.org/?latest-news=x-marks-the-spot-nasa-selects-site-for-asteroid-sample-collection |publisher=AsteroidMission.org |agency= [[NASA]]|date= 2019-12-12|access-date=2019-12-28}}</ref> |- | Kingfisher || 11°N 56°O || 'n Relatief nuwe krater met die meeste waterinhoud van die vier terreine. |- | Osprey || 11°N 80°O || Geleë op 'n deel met 'n lae [[albedo]] en 'n groot verskeidenheid rotse.<ref name="site-selected" /> |- | Sandpiper || 47°S 322°O || Geleë tusen twee jong kraters, op 'n rowwe terrein. Minerale verskil in helderheid, met tekens van gehidreerde minerale. |} Op 12 Desember 2019, ná 'n jaar van die kartering van Benoe se oppervlak, is 'n teikenterrein aangekondig met die naam Nightingale. Die gebied lê naby Benoe se noordpool en in 'n klein krater binne 'n groter krater.<ref name="site-selected" /> [[Beeld:OSIRIS-REx candidate sample sites on Bennu.png|thumb|senter|700px|Die finale vier kandidaatterreine vir monsters.]] ====Verskynsels met IAU-name==== {| class="wikitable" |+ Lys van amptelike IAU-name op Benoe se oppervlak<ref name="IAU feature list">{{cite web|title=Bennu|website=Gazetteer of Planetary Nomenclature|publisher=International Astronomical Union|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/SearchResults?target=BENNU|access-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200507170322/http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache%3Ahttps%3A%2F%2Fplanetarynames.wr.usgs.gov%2FSearchResults%3Ftarget%3DBENNU&rlz=1C5CHFA_enUS790US790&oq=cache%3Ahttps%3A%2F%2Fplanetarynames.wr.usgs.gov%2FSearchResults%3Ftarget%3DBENNU&aqs=chrome..69i57j69i58.3212j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8|archive-date=7 May 2020}}</ref> |- ! Naam ! Genoem na ! Ligging |- | Aellopus Saxum | Aillo, een van die [[Harpy]]-susters uit die [[Griekse mitologie]] wat halfvoël en halfvrou is | 25.44°N 335.67°O |- | Aetos Saxum | Aitos, 'n speelmaat uit die god [[Zeus]] se kinderjare wat in 'n voël verander is, uit die Griekse mitologie | 3.46°N 150.36°O |- | Amihan Saxum | Amihan, 'n voëlgod uit die Filippynse mitologie | 17.96°S 256.51°O |- | Benben Saxum | [[Benben]], [[antieke Egipte]] se oerheuwel wat uit die oerwaters verrys het | 45.86°S 127.59°O |- | Boobrie Saxum | Boobrie, 'n vormveranderende entiteit uit die Skotse mitologie wat dikwels die vorm van 'n reusewatervoël aanneem | 48.08°N 214.28°O |- | Camulatz Saxum | Camulatz, een van vier voëls in die volk K'iche' se skeppingsmite ([[Maja]]-mitologie) | 10.26°S 259.65°O |- | Celaeno Saxum | Kelaino, een van die Harpy-susters uit die Griekse mitologie wat halfvoël en halfvrou is | 18.42°N 335.23°O |- | Ciinkwia Saxum | Ciinkwia, donderwesens uit die Amerikaanse Algonkin-volk se mitologie wat soos reusearende lyk | 4.97°S 249.47°O |- | Dodo Saxum | Dodo, 'n [[dodo]]-voëlkarakter uit ''[[Alice se avonture in Wonderland]]'' | 32.68°S 64.42°O |- | Gamayun Saxum | [[Gamajoen]], 'n profetiese voël uit die [[Slawiese mitologie]] | 9.86°N 105.45°O |- | Gargoyle Saxum | 'n Suierfiguur, 'n draakagtige figuur met vlerke | 4.59°N 92.48°O |- | Gullinkambi Saxum | Gullinkambi, 'n haan uit die [[Noorse mitologie]] wat in [[Walhalla]] woon | 18.53°N 17.96°O |- | Huginn Saxum | Huginn, een van twee [[Raaf|rawe]] wat die god [[Odin]] in die Noorse mitologie vergesel | 29.77°S 43.25°O |- | Kongamato Saxum | Kongamato, 'n reusagtige vlieënde wese uit die Kaonde-mitologie | 5.03°N 66.31°O |- | Muninn Saxum | Muninn, een van twee [[Raaf|rawe]] wat die god [[Odin]] in die Noorse mitologie vergesel | 29.34°S 48.68°O |- | Ocypete Saxum | Okupeto, een van die Harpy-susters uit die Griekse mitologie wat halfvoël en halfvrou is | 25.09°N 328.25°O |- | Odette Saxum | Odette, 'n prinses wat in 'n [[swaan]] verander ([[Swanemeer]]) | 44.86°S 291.08°O |- | Odile Saxum | Odile, die swart swaan van Swanemeer | 42.74°S 294.08°O |- | Pouakai Saxum | Poukai, 'n monsteragtige voël uit die [[Maori-mitologie]] | 40.45°S 166.75°O |- | Roc Saxum | Roc, 'n reuseroofvoël uit die Arabiese mitologie | 23.46°S 25.36°O |- | Simurgh Saxum | Simurgh, 'n welwillende voël wat oor alle kennis beskik uit die [[Persiese mitologie|Iranse mitologie]] | 25.32°S 4.05°O |- | Strix Saxum | Strix, 'n voël van slegte geluk uit die Klassieke mitologie | 13.40°N 88.26°O |- | Thorondor Saxum | Thorondor, koning van die arende in [[J.R.R. Tolkien|Tolkien]] se Middle-earth | 47.94°S 45.10°O |- | Tlanuwa Regio | Tlanuwa, reusevoëls uit die [[Cherokee]]-mitologie | 37.86°S 261.70°O |} [[Beeld:Bennu named surface features.png|senter|thumb|600px|'n Kaart van Benoe met die ligging van die oppervlakverskynsels waarvoor die IAU name gegee het.]] ==Oorsprong en evolusie== Die koolstofagtige materiaal waaruit Benoe saamgestel is, het oorspronklik gekom van die opbreking van 'n veel groter moederliggaam – 'n [[planetoïed]] of 'n [[protoplaneet]]. Maar soos byna alle materie in die [[Sonnestelsel]] is die oorsprong van sy minerale en atome sterwende sterre soos [[rooireus]]e en [[supernova]]s.<ref>{{cite journal | last1=Bensby |first1=T. | last2=Feltzing |first2=S.|s2cid=7771039 | year=2006 | title=The origin and chemical evolution of carbon in the Galactic thin and thick discs | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=367 |issue=3 |pages=1181–1193 | bibcode=2006MNRAS.367.1181B | doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10037.x |doi-access=free | url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/74854/1/j.1365-2966.2006.10037.x.pdf |arxiv=astro-ph/0601130 }}</ref> Volgens die akkresieteorie het dié materiaal 4,5&nbsp;miljard jaar gelede saamgekoek tydens die vorming van die Sonnestelsel. Benoe se basiese [[mineralogie]] en chemiese aard sou in die eerste 10&nbsp;miljoen jaar van die Sonnestelsel se vorming gevestig gewees het, toe die koolstofryke materiaal geologiese verhitting en chemiese transformasie in komplekser minerale ondergaan het in 'n veel groter planetoïed of 'n protoplaneet met die nodige druk, hitte en hidrasie (indien nodig).<ref name="Meteoritics" /> Benoe het moontlik in die binneste [[asteroïedgordel]] ontstaan as 'n fragment van 'n groter liggaam met 'n deursnee van 100&nbsp;km.<ref>{{Cite journal|last1=Michel|first1=P.|last2=Ballouz|first2=R.-L.|last3=Barnouin|first3=O.S.|last4=Jutzi|first4=M.|last5=Walsh|first5=K.J.|last6=May|first6=B.H.|last7=Manzoni|first7=C.|last8=Richardson|first8=D.C.|last9=Schwartz|first9=S.R.|last10=Sugita|first10=S.|last11=Watanabe|first11=S.|date=2020-05-27|title=Collisional formation of top-shaped asteroids and implications for the origins of Ryugu and Bennu|journal=Nature Communications|language=en|volume=11|issue=1|page=2655|doi=10.1038/s41467-020-16433-z|pmid=32461569 |pmc=7253434 |bibcode=2020NatCo..11.2655M |issn=2041-1723}}</ref> Volgens simulasies is daar 'n kans van 70% dat dit van die Polana-familie kom en 30% dat dit van die Eulalia-familie kom.<ref name=Bottke2015 /> Impaktors op rotse van Benoe dui daarop dat Benoe 1-2,5&nbsp;miljoen jaar 'n [[nabyaardevoorwerp]] was (afgesonder van die asterïedgordel).<ref name="pmid33106686">{{cite journal | last1=Ballouz |first1=R. |last2=Walsh |first2=K. J. |last3=Barnouin |first3=O. S. |last4=Lauretta |first4=D. S. | title=Bennu's near-Earth lifetime of 1.75 million years inferred from craters on its boulders | journal=Nature | volume=5 | issue=587 | pages=205–209 | year=2020 | doi = 10.1038/s41586-020-2846-z | pmid=33106686| bibcode=2020Natur.587..205B | s2cid=225082141 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03080437/file/BallouzEtAl2020_AuthorVersion.pdf }}</ref> Eindelik het die wentelbaan geskuif as gevolg van die [[Jarkofski-effek]] en [[wentelresonansie]]s met die reuseplanete, soos [[Jupiter]] en [[Saturnus]]. Verskeie interaksies met die planete saam met die Jarkofski-effek het die asteroïed verander: moontlik sy tolling, vorm en oppervlakverskynsels.<ref name=Lauretta2015 /> Cellino et al. het 'n moontlike komeetagtige oosprong vir Benoe voorgestel, geskoei op ooreenkomste van sy spektroskopiese eienskappe met dié van bekende komete. Die geraamde deel van komete onder die nabyaardevoorwerpe is {{val|8|5|u=%}}.<ref name="Cellino2018" /> Dit sluit die rotskomeet [[3200 Phaethon]] in, wat as 'n asteroïed ontdek is en steeds 'n asteroïednaam het.<ref>{{cite web |last1=Hergenrother |first1=C.|title=The Strange Life of Asteroid Phaethon – Source of the Geminid Meteors |url=https://dslauretta.com/2013/12/12/the-strange-life-of-asteroid-phaethon-source-of-the-geminid-meteors/ |website=Dslauretta: Life on the Asteroid Frontier |access-date=25 Jul 2019 |date=12 December 2013 |archive-date=24 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324205753/https://dslauretta.com/2013/12/12/the-strange-life-of-asteroid-phaethon-source-of-the-geminid-meteors/ }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Maltagliati |first1=L. |s2cid=189930305 |title=Cometary Bennu? |journal=Nature Astronomy |date=24 Sep 2018 |volume=2 |issue=10 |page=761 |doi=10.1038/s41550-018-0599-5|bibcode=2018NatAs...2..761M |doi-access=free }}</ref> [[Beeld:Bennu Orbit.png|260px|thumb|'n Diagram van die wentelbane van Benoe en die binneste planete om die Son.]] ==Wentelbaan== Benoe wentel elke 1,19&nbsp;jaar (435&nbsp;dae) om die Son.<ref name="mpc" /> Om en by 23 tot 25&nbsp;September kom dit tot sowat 480&nbsp;000&nbsp;km (0,0032&nbsp;[[AE]]) van die [[Aarde]] af. Op 22&nbsp;September 1999 het Benoe 0,0147&nbsp;AE van die Aarde af verbybeweeg en ses jaar later, op 20&nbsp;September 2005, sowat 0,033&nbsp;AE.<ref name="jpldata" /> Die volgende nabyverbyvlug van minder as 0,04&nbsp;AE sal op 30&nbsp;September 2054 en daarna 23&nbsp;September 2060 wees, wat die wentelbaan effens sal versteur. Tussen die nabyverbyvlugte van 1999 en 2060 sal die Aarde 61 wentelbane voltooi en Benoe 51. 'n Selfs nader verbyvlug sal op 25&nbsp;September 2135 wees: omtrent 0,0014&nbsp;AE.<ref name="jpldata" /> In die 75 jaar tussen 2060 en 2135 sal Benoe 64 wentelbane voltooi, wat beteken sy wentelperiode sou verkort het tot 427 dae.<ref name=Horizons2135/> Die Aarde se nadering van 2135 sal die wentelperiode tot sowat 452 dae verleng.<ref name=Horizons2135/> Voor die verbyvlug van 2135 sal Benoe op 27&nbsp;November 2045 op sy maksimum afstand van die Aarde wees: sowat 2,34&nbsp;AE.<ref name="Horizons2045"/> ===Moontlike botsing met die Aarde=== 'n Asteroïed met 'n deursnee van 500&nbsp;m kan na verwagting gemiddeld elke 130&nbsp;000 jaar of so met die Aarde bots.<ref name="Earth-impact" /> 'n Dinamiese studie van 2010 deur die wiskundige Andrea Milani en medewerkers het agt moontlike botsings van Benoe met die Aarde tussen 2169 en 2199 voorspel. Die kumulatiewe moontlikheid van 'n botsing hang af van Benoe se fisiese eienskappe, wat toe nie goed bekend was nie, maar is bevind om nie 0,071% vir al agt moontlike botsings te oorskry nie.<ref name="Milani et al." /> Die skrywers erken dat 'n akkurate raming van 'n botsing 'n gedetaillerde vormmodel sal vereis, asook bykomende waarnemings (óf grondgebaseer óf van 'n ruimtetuig wat Benoe besoek) om die omvang en rigting van die Jarkofski-effek te bepaal. Die publikasie van die vormmodel en van [[astrometrie]] wat gebaseer is op radarwaarnemings wat in 1999, 2005 en 2011 verkry is,<ref name=Nolan2013 /> het 'n verbeterde raming van die Jarkofski-versnelling en 'n hersiene raming van die moontlikheid van 'n botsing moontlik gemaak. In 2014 was die beste raming van die moontlikheid van 'n botsing 'n kumulatiewe moontlikheid van 0,037% in die tydperk van 2175 tot 2196.<ref name="ChesleyFarnocchia2014" /> Dit stem ooreen met 'n kumulatiewe syfer op die Palermo Technical Impact Hazard Scale van -1,71. As 'n botsing wel sal plaasvind, sal die verwagte kinetiese energie van die botsing 1&nbsp;200&nbsp;megaton in [[TNT-ekwivalent]] wees. (In vergelyking was die TNT-ekwivalent van [[Tsaar Bomba]], die kragtigste kernwapen wat nog getoets is, sowat 54&nbsp;megaton.<ref name = "Sentry" /> Dié van die [[Toengoeska-voorval]], die energiekste impakvoorval in die aangetekende geskiedenis, is geraam op 3-5&nbsp;megaton,<ref>{{cite news|url=https://share.sandia.gov/news/resources/releases/2007/asteroid.html|title=Sandia supercomputers offer new explanation of Tunguska disaster|date=17 December 2007|publisher=Sandia National Laboratories|access-date=22 December 2007|archive-date=19 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219203913/https://share.sandia.gov/news/resources/releases/2007/asteroid.html}}</ref> hoewel 'n ander raming 20-30&nbsp;megaton is.<ref>{{cite journal|title=Probabilistic assessment of Tunguska-scale asteroid impacts|journal=Icarus|volume=327|pages=83–96|doi=10.1016/j.icarus.2018.12.017|year=2019|last1=Wheeler|first1=Lorien F.|last2=Mathias|first2=Donovan L.|bibcode=2019Icar..327...83W|doi-access=free}}</ref> Die 2021-wentelbaanoplossing het die virtuele impaktors van die jaar 2200 tot die jaar 2300 verleng en die kumulatiewe Palermo-impakskaal effens opgestoot tot -1,42. Die oplossing het die geraamde swaartekraguitwerking ingesluit van 343 ander asteroïede, wat sowat 90% van die totale massa van die hoofasteroïedgordel uitmaak.<ref name = "Farnocchia2021" /> ===Meteoorreën=== As 'n aktiewe asteroïed wat naby die Aarde verbybeweeg, kan Benoe die moederliggaam van 'n swak [[meteoorreën]] wees. Benoe se deeltjies sal omstreeks 25 September uit die [[Suidelike Halfrond|suidelike]] sterrebeeld [[Beeldhouer (sterrebeeld)|Beeldhouer]] kom.<ref name=Ye2019/> Die meteore sal na verwagting net-net met die oog gesien kan, indien wel, en sal minder as een per uur beloop.<ref name=Ye2019/> ==Verkenning== ===OSIRIS-REx=== {{Hoofartikel|OSIRIS-REx}} [[File:OSIRIS-REX SamCam TAGSAM Event 2020-10-20 small.gif|thumb|upright|Die suksesvolle verkryging van 'n monster in Oktober 2020. Dit wys hoe OSIRIS-REx op die Nightingale-monsterterrein land.]] Die OSIRIS-REx-sending van Nasa se [[New Frontiers-program]] is op 8 September 2016 na Benoe gelanseer. Op 3 Desember 2018 het die ruimtetuig by die asteroïed aangekom ná 'n reis van meer as twee jaar.<ref name="NYT-20181203">{{cite news|last=Chang|first=Kenneth|date=3 December 2018|title=NASA's Osiris-Rex Arrives at Asteroid Bennu After a Two-Year Journey|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/12/03/science/osiris-rex-bennu-asteroid-arrival.html|access-date=12 February 2021}}</ref> 'n Week later is aangekondig OSIRIS-REx het spektroskopiese bewyse gevind van gehidreerde minerale op Benoe se oppervlak, wat aandui water was aanwesig in Benoe se moederliggaam voordat die asteroïed afgebreek het.<ref name="Space-20181210">{{cite news | url = https://www.space.com/42690-asteroid-bennu-had-water-nasa-osiris-rex-discovery.html | title= Asteroid Bennu Had Water! NASA Probe Makes Tantalizing Find | first= Mike | last = Wall | date = 10 December 2018 | access-date = 6 January 2019 | website = Space.com }}</ref><ref name="Lauretta2019Nature"/> Op 20 Oktober 2020 het OSIRIS-REx na die asteroïed afgedaal en daarin geslaag om monsters te neem.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/nova/video/touching-the-asteroid/ "Touching the Asteroid" (video, 54:03 min.)], ''Nova'' op PBS, 21 Oktober 2020. Besoek op 20-10-22.</ref> Op 7 April 2021 het OSIRIS-REx 'n laaste keer verby Benoe gevlieg en stadig daarvan begin wegdryf.<ref>{{cite news|url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2021/nasa-osiris-rex-completes-final-tour-of-asteroid-bennu|title=NASA's OSIRIS-REx Completes Final Tour of Asteroid Bennu|publisher=NASA|date=7 April 2021|access-date=10 May 2021}}</ref> OSIRIS-REx het die monsters in 2023 na die Aarde teruggebring.<ref name="NASA press release" /> Nadat die houer met die monsters oopgemaak is, het wetenskaplikes opgemerk hulle het "swart stof en puin" aan die OSIRIS-REx-houer ontdek. Verdere ondersoeke is aan die gang.<ref name="NYT-20231011">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA Unveils First Glimpse of 'Scientific Treasure' Collected From Asteroid – Scientists said they got more material than expected from the Osiris-Rex mission during its seven-year journey to the asteroid Bennu. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/11/science/nasa-asteroid-osiris-rex-bennu.html |date=11 October 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231011174611/https://www.nytimes.com/2023/10/11/science/nasa-asteroid-osiris-rex-bennu.html |archive-date=11 October 2023 |access-date=12 October 2023 }}</ref> Op 13 Desember 2023 is aangekondig organiese molekules en onbekende materiaal is gevind wat nog ondersek moet word om hulle samestelling te bepaal.<ref name="LS-20231213">{{cite news |last=Kuthunur |first=Sharmila |title='What is that material?': Potentially hazardous asteroid Bennu stumps scientists with its odd makeup – Scientists found signs of organic molecules in the first samples of potentially hazardous asteroid Bennu, as well as a 'head scratching' material that has yet to be identified. |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/what-is-that-material-potentially-hazardous-asteroid-bennu-stumps-scientists-with-its-odd-makeup |date=13 December 2023 |work=LiveScience |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231214014121/https://www.livescience.com/space/space-exploration/what-is-that-material-potentially-hazardous-asteroid-bennu-stumps-scientists-with-its-odd-makeup |archive-date=14 December 2023 |access-date=13 December 2023 }}</ref> Op 11 Januarie 2024 het Nasa aangekondig die houer is eindelik ten volle oopgemaak.<ref>{{cite web | url = https://blogs.nasa.gov/osiris-rex/2024/01/11/nasas-osiris-rex-team-clears-hurdle-to-access-remaining-bennu-sample/ | title = NASA's OSIRIS-REx Team Clears Hurdle to Access Remaining Bennu Sample | last = Barry | first = Rachel Ann | date = 2024-01-11 | website = OSIRIS-REx Mission | publisher = NASA }}</ref> Die totale massa van die materiaal wat ingesamel is, is 121,6&nbsp;g, meer as twee keer soveel as wat beplan is.<ref name="GZM-202402025">{{cite news |last=Rabie |first=Passant |title=We Finally Know How Much of That Asteroid OSIRIS-REx Grabbed in Space – Engineers struggled to open the sample canister for months, but it was all worth it for twice the amount of asteroid they thought they were getting. |url=https://gizmodo.com/how-much-nasa-osiris-rex-collected-asteroid-space-1851261317 |date=15 February 2024 |work=Gizmodo |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240216145102/https://gizmodo.com/how-much-nasa-osiris-rex-collected-asteroid-space-1851261317 |archivedate=16 February 2024 |accessdate=16 February 2024 }}</ref> <gallery mode="packed" heights="180" caption="{{nowrap|{{legend0|magenta|OSIRIS-REx}}{{·}}{{legend0|Lime|101955 Benoe}}{{·}}{{legend0|Blue|Aarde}}}}"> Beeld:Animation of OSIRIS-REx trajectory.gif|Wentelbane in die Sonnestelsel van {{nowrap|9 Augustus 2016}} tot {{nowrap|24 September 2023}}. Beeld:Animation of OSIRIS-Rex trajectory around 101955 Bennu.gif|OSIRIS-REx se baan om Benoe van {{nowrap|25 Desember 2018}} af. Beeld:Animation of OSIRIS-REx around Bennu - touch down on Bennu.gif|OSIRIS-REx se kort landing op Benoe op {{nowrap|20 Oktober 2020}}. </gallery> ===Monsters=== [[Beeld:Maps14227-fig-0005-m.jpg|thumb|180px|Die monsters wat van Benoe geneem is. Onder is dit in agt dele verdeel.<ref name="Lauretta"/>]] Die materiaal wat op Benoe gekry is, is hoofsaaklik baie donker, met weerkaatsingswaardes wat ooreenstem met Benoe se oppervlak, hoewel dit ook helderder deeltjies bevat. Die materiaal wissel van stof tot klippies van 3,5&nbsp;cm lank. Mineralogiese ontledings wys die monsters is ryk aan gehidreerde minerale, veral [[magnesium]]ryke fillosilikate. Ander komponente wat volop is, sluit in magnetiet, [[sulfied]]e, koolstowwe en [[organiese verbinding]]s. 'n Onverwagte ontdekking was die teenwoordigheid van [[fosfaat]]minerale in sommige monsters, insluitende fosfate ryk aan magnesium en [[natrium]].<ref name="Lauretta">{{cite journal |last1=Lauretta |first1=Dante S. |last2=Connolly |first2=Harold C. |last3=Aebersold |first3=Joseph E. |title=Asteroid (101955) Bennu in the laboratory: Properties of the sample collected by OSIRIS-REx |journal=Meteoritics & Planetary Science |date=26 June 2024 |volume=59 |issue=9 |pages=2453–2486 |doi=10.1111/maps.14227 |display-authors=1|doi-access=free }}</ref> Die elementsamestelling van die monsters lyk baie soos dié van CI-chondrietmeteoriete. Die isotoopverhoudings verskil egter. Die koolstofinhoud van die monsters is hoër as dié wat in bekende meteoriete gevind is. Daar is tekens dat van die materiaal grootliks onveranderd is sedert die vorming van die Sonnestelsel. [[Silikonkarbied]] van voor die Son se vorming is geïdentifiseer.<ref name="Lauretta"/> Sedert 3 November 2023 word 'n deel van die monsters in die Meteorietsaal van die Nasionale Natuurgeskiedenismuseum in [[Washington, DC]] uitgestal.<ref name=Smithsonian >{{cite web |last1=Pearlman |first1=Robert Z. |title=Smithsonian debuts 1st display of asteroid Bennu sample brought back by OSIRIS-REx |url=https://www.space.com/smithsonian-osiris-rex-bennu-asteroid-unveiling |website=space.com |access-date=6 November 2023 |date=3 November 2023}}</ref> Nog 'n deel is van 14 tot 18 Oktober 2024 deur Nasa op die Internasionale Sterrekundekongres in [[Milaan]], [[Italië]], vertoon.<ref name="NASAExhibit20241015">{{cite tweet |user=NASAExhibit |number=1845910951054205193 |title=NASA exhibit at IAC 2024 opens with Bennu sample |date=15 October 2024 |url=https://x.com/NASAExhibit/status/1845910951054205193 |access-date=24 October 2024}}</ref><ref name="NASAExhibit20241018">{{cite tweet |user=NASAExhibit |number=1847158178120675712 |title=NASA invites the general public to view a Bennu sample at their booth for the IAC 2024 public day |date=18 October 2024 |url=https://x.com/NASAExhibit/status/1847158178120675712 |access-date=24 October 2024}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name="jpldata">{{cite web | type = Solution #118: 2020-10-03 last observation. Solution includes non-gravitational parameters | title = JPL Small-Body Database Browser: 101955 Bennu (1999 RQ36) | publisher = [[Jet Propulsion Laboratory]] | date = 7 January 2021 | url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Bennu&view=OPC | archive-url = https://web.archive.org/web/20180319121233/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=101955;cad=1 | archive-date= 19 March 2018 | url-status = live | access-date = 28 March 2021}}</ref> <ref name="NASA-20150331-db">{{cite web |last1=Brown |first1=Dwayne |last2=Neal-Jones |first2=Nancy |title=Release 15-056 – NASA's OSIRIS-REx Mission Passes Critical Milestone |url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-s-osiris-rex-mission-passes-critical-milestone/ |date=31 March 2015 |website=[[NASA]] |access-date=4 April 2015}}</ref> <ref name="Horizons2045">{{cite web |title=Horizons Batch for Bennu MaxDistance 2045 |publisher=JPL Horizons |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Bennu%27&START_TIME=%272045-11-25%27&STOP_TIME=%272045-11-29%27&STEP_SIZE=%271%20day%27&QUANTITIES=%2720%27 |access-date=2021-08-22}}</ref> <ref name="Horizons2135">{{cite web |title=Horizons Bennu Orbital Elements for 2135-Aug-30 and 2135-Sep-30 |publisher=JPL Horizons |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Bennu%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272135-Aug-30%27&STOP_TIME=%272135-Sep-30%27&STEP_SIZE=%271%20month%27&CENTER=%27@sun%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |type=PR is orbital period in days |access-date=2021-08-19}}</ref> <ref name="Sentry">{{cite web | url=https://cneos.jpl.nasa.gov/sentry/details.html#?des=101955 | title=101955 1999 RQ36: Earth Impact Risk Summary | publisher=Jet Propulsion Laboratory | website=NASA | date=14 July 2021 | access-date=14 August 2021 }}</ref> <ref name="Farnocchia2021">{{cite journal |last1=Farnocchia |first1=Davide |last2=Chesley |first2=Steven R. |last3=Takahashi |first3=Yu |title=Ephemeris and hazard assessment for near-Earth asteroid (101955) Bennu based on OSIRIS-REx data |journal=Icarus |year=2021 |volume=369 |page=114594 |doi=10.1016/j.icarus.2021.114594 |bibcode=2021Icar..36914594F |doi-access=free }}</ref> <ref name="Cellino2018">{{Cite journal | title=Unusual polarimetric properties of (101955) Bennu: similarities with F-class asteroids and cometary bodies | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters | volume=481 | issue=1 | pages=L49–L53 | arxiv=1808.07812 | last1=Hergenrother | first1=Carl W. | author2=Maria Antonietta Barucci | last3=Barnouin | first3=Olivier | last4=Bierhaus | first4=Beau | last5=Binzel | first5=Richard P. | last6=Bottke | first6=William F. | last7=Chesley | first7=Steve | last8=Clark | first8=Ben C. | last9=Clark | first9=Beth E. | last10=Cloutis | first10=Ed | author11=Christian Drouet d'Aubigny | last12=Delbo | first12=Marco | last13=Emery | first13=Josh | last14=Gaskell | first14=Bob | last15=Howell | first15=Ellen | last16=Keller | first16=Lindsay | last17=Kelley | first17=Michael | last18=Marshall | first18=John | last19=Michel | first19=Patrick | last20=Nolan | first20=Michael | last21=Rizk | first21=Bashar | last22=Scheeres | first22=Dan | last23=Takir | first23=Driss | last24=Vokrouhlický | first24=David D. | last25=Beshore | first25=Ed | last26=Lauretta | first26=Dante S. | s2cid=119226483 | year=2018 | doi=10.1093/mnrasl/sly156 | doi-access=free | bibcode=2018MNRAS.481L..49C }}</ref> <ref name="mpc">{{cite web | title=(101955) Bennu = 1999 RQ36 Orbit | publisher=Minor Planet Center | url=https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=Bennu | access-date=2018-03-21 }}</ref> <ref name="GDSCC-img">{{cite web | url= http://echo.jpl.nasa.gov/~lance/1999RQ36/1999RQ36.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20000830105849/http://echo.jpl.nasa.gov/~lance/1999RQ36/1999RQ36.html | archive-date= 2000-08-30 | title=Goldstone Delay-Doppler Images of 1999 RQ36 | website=Asteroid Radar Research | publisher=Jet Propulsion Laboratory }}</ref> <ref name="NASA press release">{{cite web | title=NASA to Launch New Science Mission to Asteroid in 2016 | url=http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/osiris-rex.html | publisher=NASA | access-date=21 May 2013 | date=25 May 2011 | archive-date=30 Desember 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230231639/https://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/osiris-rex.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="risk-table">{{cite web | title=Sentry Risk Table | publisher=NASA/JPL Near-Earth Object Program Office | url=https://cneos.jpl.nasa.gov/sentry/ | access-date=2018-03-20 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20160911172609/http://neo.jpl.nasa.gov/risk/ | archive-date=2016-09-11 }}</ref> <ref name="Hudson et al. 2000">{{cite journal |author=Hudson, R.S. |author2=Ostro, S.J. |author3=Benner, L.A.M. |bibcode=2000DPS....32.0710H |title=Recent Delay-Doppler Radar Asteroid Modeling Results: 1999 RQ36 and Craters on Toutatis |journal=Bulletin of the American Astronomical Society |volume=32 |page=1001 | year=2000}}</ref> <ref name="Milani et al.">{{Cite journal |last1=Milani |first1=Andrea |last2=Chesley |first2=Steven R. |last3=Sansaturio |first3=Maria Eugenia |last4=Bernardi |first4=Fabrizio |last5=Valsecchi |first5=Giovanni B. |last6=Arratia |first6=Oscar |s2cid=54594575 |date=2009 |title=Long term impact risk for (101955) 1999 RQ₃₆ |journal=Icarus |volume=203 |issue=2 |pages=460–471 |doi=10.1016/j.icarus.2009.05.029 |bibcode=2009Icar..203..460M|arxiv = 0901.3631 }}</ref> <ref name="Earth-impact">{{cite web | date=2010 | title=Earth Impact Effects Program | publisher=Imperial College London / Purdue University | author=Robert Marcus | author2=H. Jay Melosh | author3=Gareth Collins | name-list-style=amp| url=http://impact.ese.ic.ac.uk/ImpactEffects/ | access-date=2013-02-07 }} (solution using density of 2,600 kg/m^3, sped of 17km/s, and impact angle of 45 degrees)</ref> <ref name="Nolan2013">{{cite journal|last1=Nolan|first1=M.C.|last2=Magri|first2=C.|last3=Howell|first3=E.S.|last4=Benner|first4=L.A.M.|last5=Giorgini|first5=J.D.|last6=Hergenrother|first6=C.W.|last7=Hudson|first7=R.S.|last8=Lauretta|first8=D.S.|last9=Margot|first9=J.L.|last10=Ostro|first10=S.J.|last11=Scheeres|first11=D.J.|title=Shape model and surface properties of the OSIRIS-REx target Asteroid (101955) Bennu from radar and lightcurve observations|journal=Icarus|volume=226|issue=1|year=2013|pages=629–640|issn=0019-1035|doi=10.1016/j.icarus.2013.05.028|bibcode=2013Icar..226..629N | url=http://www.escholarship.org/uc/item/6mh8b2t5}}</ref> <ref name="ChesleyFarnocchia2014">{{cite journal|last1=Chesley|first1=Steven R.|last2=Farnocchia|first2=Davide|last3=Nolan|first3=Michael C.|last4=Vokrouhlický|first4=David|last5=Chodas|first5=Paul W.|last6=Milani|first6=Andrea|last7=Spoto|first7=Federica|last8=Rozitis|first8=Benjamin|last9=Benner|first9=Lance A.M.|last10=Bottke|first10=William F.|last11=Busch|first11=Michael W.|last12=Emery|first12=Joshua P.|last13=Howell|first13=Ellen S.|last14=Lauretta|first14=Dante S.|last15=Margot|first15=Jean-Luc|last16=Taylor|first16=Patrick A.|s2cid=30979660|title=Orbit and bulk density of the OSIRIS-REx target Asteroid (101955) Bennu|journal=Icarus|volume=235|date=2014|pages=5–22|issn=0019-1035|doi=10.1016/j.icarus.2014.02.020 | bibcode=2014Icar..235....5C|arxiv=1402.5573 }}</ref> <ref name=Lauretta2015>{{citation | title=The OSIRIS-REx target asteroid (101955) Bennu: Constraints on its physical, geological, and dynamical nature from astronomical observations | display-authors=1 | last1=Lauretta | first1=D. S. | last2=Bartels | first2=A.E. | last3=Barucci | first3=M.A. | last4=Bierhaus | first4=E.B. | last5=Binzel | first5=R.P. | last6=Bottke | first6=W.F. | last7=Campins | first7=H. | last8=Chesley | first8=S.R. | last9=Clark | first9=B.C. | last10=Clark | first10=B.E. | last11=Cloutis | first11=E.A. | last12=Connolly | first12=HC. | last13=Crombie | first13=M. K. | last14=Delbó | first14=M. | last15=Dworkin | first15=J. P. | last16=Emery | first16=J. P. | last17=Glavin | first17=D. P. | last18=Hamilton | first18=V. E. | last19=Hergenrother | first19=C. W. | last20=Johnson | first20=C. L. | last21=Keller | first21=L.P. | last22=Michel | first22=P. | last23=Nolan | first23=M.C. | last24=Sandford | first24=S.A. | last25=Scheeres | first25=D.J. | last26=Simon | first26=A.A. | last27=Sutter | first27=B.M. | last28=Vokrouhlický | first28=D. | last29=Walsh | first29=K.J. | journal=Meteoritics & Planetary Science | volume=50 | issue=4 | pages=834–849 | date=April 2015 | doi=10.1111/maps.12353 | bibcode=2015M&PS...50..834L | postscript=. | citeseerx=10.1.1.723.9955| s2cid=32777236 }}</ref> <ref name="Meteoritics">{{cite journal|last1=Lauretta|first1=D.S.|last2=Bartels|first2=A.E.|last3=Barucci|first3=M.A.|last4=Bierhaus|first4=E.B.|last5=Binzel|first5=R.P.|last6=Bottke|first6=W.F.|last7=Campins|first7=H.|last8=Chesley|first8=S.R.|last9=Clark|first9=B.C.|last10=Clark|first10=B.E.|last11=Cloutis|first11=E.A.|last12=Connolly|first12=H.C.|last13=Crombie|first13=M.K.|last14=Delbó|first14=M.|last15=Dworkin|first15=J.P.|last16=Emery|first16=J.P.|last17=Glavin|first17=D.P.|last18=Hamilton|first18=V.E.|last19=Hergenrother|first19=C.W.|last20=Johnson|first20=C.L.|last21=Keller|first21=L.P.|last22=Michel|first22=P.|last23=Nolan|first23=M.C.|last24=Sandford|first24=S.A.|last25=Scheeres|first25=D. J.|last26=Simon|first26=A.A.|last27=Sutter|first27=B.M.|last28=Vokrouhlický|first28=D.|last29=Walsh|first29=K.J.|title=The OSIRIS-REx target asteroid (101955) Bennu: Constraints on its physical, geological, and dynamical nature from astronomical observations|journal=Meteoritics & Planetary Science|date=April 2015|volume=50|issue=4|pages=834–849|doi=10.1111/maps.12353|display-authors=2|bibcode=2015M&PS...50..834L|citeseerx=10.1.1.723.9955|s2cid=32777236 }}</ref> <ref name=Bottke2015>{{citation | title=In search of the source of asteroid (101955) Bennu: Applications of the stochastic YORP model | display-authors=1 | last1=Bottke | first1=William F. | last2=Vokrouhlický | first2=David | last3=Walsh | first3=Kevin J. | last4=Delbo | first4=Marco | last5=Michel | first5=Patrick | last6=Lauretta | first6=Dante S. | last7=Campins | first7=Humberto | last8=Connolly | first8=Harold C. | last9=Scheeres | first9=Daniel J. | last10=Chelsey | first10=Steven R. | journal=Icarus | volume=247 | pages=191–217 | date=February 2015 | doi=10.1016/j.icarus.2014.09.046 | bibcode=2015Icar..247..191B | postscript=.}}</ref> <ref name=Ye2019>{{cite journal |last1=Ye |first1=Quanzhi |title=Prediction of Meteor Activities from (101955) Bennu |journal=American Astronomical Society |volume=3 |issue=3 |page=56 |year=2019 |doi=10.3847/2515-5172/ab12e7 |bibcode=2019RNAAS...3...56Y |s2cid=187247696 |url=https://authors.library.caltech.edu/94305/1/Ye_2019p56.pdf |doi-access=free }}</ref> <ref name="barruccimichel">{{cite conference |last1=Barrucci |first1=M. |last2=Michel |first2=P. |title=Asteroid-Comet continuum: no doubt but many questions |conference=2019 EPSC-DPS conference |date=Sep 2019 |pages=202–1}}</ref> <ref name="nae20">{{cite journal |last1=Nuth, III |first1=J. |last2=Abreu |first2=N. |last3=Ferguson |first3=F. |last4=Glavin |first4=D. |last5=Hergenrother |first5=C.|last6=Hill |first6=H. |last7=Johnson |first7=N. |last8=Pajola |first8=M. |last9=Walsh |first9=K. |journal=Planetary Science Journal |date=Dec 2020 |title=Volatile-rich Asteroids in the Inner Solar System |volume=1 |issue=3 |page=82 |doi=10.3847/PSJ/abc26a |bibcode=2020PSJ.....1...82N |doi-access=free }}</ref> <ref name="Science_3544">{{cite journal|title = Episodes of particle ejection from the surface of the active asteroid (101955) Bennu|first1 = D.S. | last1 = Lauretta| first2 = C.W. |last2 = Hergenrother | first3 = S.R. | last3 = Chesley | first4 = J.M. | last4 = Leonard | first5 = J.Y. | last5 = Pelgrift | first6 = C.D. | last6 = Adam | first7 = M. | last7 = Al Asad|s2cid = 208764910 |display-authors=5| journal = Science | date = 6 Dec 2019| volume = 366 | issue = 6470 |pages = eaay3544 | doi = 10.1126/science.aay3544 |pmid = 31806784 |bibcode = 2019Sci...366.3544L |url = http://oro.open.ac.uk/68479/1/Lauretta_et_al_2019_accepted.pdf | doi-access = free }}.</ref> <ref name="Lauretta2019Nature">{{cite journal |last1= Lauretta |first1= D.S. |date= 19 March 2019 |title= The unexpected surface of asteroid (101955) Bennu|journal=Nature |volume= 568 |issue= 7750 |pages=55–60 |doi= 10.1038/s41586-019-1033-6|pmid= 30890786 |pmc= 6557581 |bibcode= 2019Natur.568...55L }}</ref> }} ==Skakels== * [https://www.youtube.com/watch?v=5dA15GCrAXk Video (2:53)] – Oorsig van die Benoe-sending ([[Nasa]]; 11 Mei 2021) * [https://www.cnn.com/2019/12/05/world/osirix-rex-asteroid-bennu-activity-scn/index.html Video (01:12) – Bennu skiet materiaal die ruimte in] (CNN; 5 Desember 2019) * [https://www.youtube.com/watch?v=S29O8dUhFgY Video (01:32) – OSIRIS REx nader Benoe] (Nasa; 7 Januarie 2019) * {{cite journal |doi=10.1088/2041-8205/728/2/L42|title=Temperature History and Dynamical Evolution of (101955) 1999 Rq 36: A Potential Target for Sample Return from a Primitive Asteroid|journal=The Astrophysical Journal|volume=728|issue=2|pages=L42|year=2011|last1=Delbo|first1=Marco|last2=Michel|first2=Patrick|bibcode=2011ApJ...728L..42D|doi-access=free}} * {{Cite journal |arxiv=1210.5370|last1=Hergenrother|first1=Carl W. |s2cid=55689658|display-authors=etal|title=Physical Properties of OSIRIS-REx Target Asteroid (101955) 1999 RQ36 derived from Herschel, ESO-VISIR and Spitzer observations|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=548|pages=A36|year=2012|doi=10.1051/0004-6361/201220066|bibcode=2012A&A...548A..36M}} {{CommonsKategorie-inlyn|101955 Bennu}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = 101955 Bennu}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Benoe}} [[Kategorie:Nabyaarde-asteroïede]] lbooizrzn1jliuof2qe9fu1cp2ypv0d 1 222520 2894892 1854182 2026-04-18T21:15:30Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladkandidaat]] 2894892 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} dlwmmtq2mgfjq07pz33fgwlbnlxztft 0 222977 2894948 2618525 2026-04-19T09:01:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894948 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Švenčiausioji Trejybė.jpg|duimnael|200px|''Drie-eenheid'', soos uitgebeeld eur Szymon Czechowicz (1756–1758).]] Die [[Christendom|Christelike]] leerstelling van die '''Drie-eenheid''' ([[Latyn]]: ''Trinitas'', van ''trinus'', "drievoud")<ref>{{cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/trinity |title=Definition of trinity in English |website=Oxford Dictionaries - English |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820174208/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/trinity |archive-date=20 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=18 November 2018 }}</ref> leer dat [[God]] [[Monoteïsme|een God]] is, maar drie saambestaande persone<ref>The Family Bible Encyclopedia (1972). p. 3790.</ref> – die Vader, [[Jesus|die Seun]] en die [[Heilige Gees]]. {{Annotated image 4 | caption = Drie-eenheid | header = | alt = | image = Holy_Trinity_Template.jpg | align =right | image-width =300 | width =300 | height =300 | annot-font-size = | annotations = {{Annotation|23|32|'''[[God|Vader]]'''}} {{Annotation|238|33|'''[[Jesus van Nasaret|Seun]]'''}} {{Annotation|126|208|'''[[Heilige Gees|Heilige</br> Gees]]'''}} }} Die hele skepping en idee van genade betrek al drie Goddelike persone, sodat alle dinge "van die Vader", "deur die Seun" en "in die Heilige Gees" is.<ref name="ccc253">[http://www.vatican.va/archive/ENG0015/_P17.HTM#1FT ''CCC'' §253–267: "The dogma of the Holy Trinity"]</ref> Prof. Kobus Kok verduidelik die Drie-eenheid aan die hand van ’n appel wat bestaan uit ’n skil, die vleis van die appel en die stronk. Die drie verskillende dele is almal appel, maar het verskillende funksies en gestaltes.<ref>[http://www.bybelkennis.co.za/hoe-moet-ek-die-drie-eenheid-verstaan/?print=pdf Kok, Kobus. Bybelkennis.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613135108/http://www.bybelkennis.co.za/hoe-moet-ek-die-drie-eenheid-verstaan/?print=pdf |date=13 Junie 2019 }} Hoe moet ek die Drie-eenheid verstaan?</ref> Teoloë glo die manifestasie van die Drie-eenheid word reeds aan die begin van die [[Bybel]] duidelik gemaak. In [[Genesis]] 1:1-3 word by die skepping van die hemel en die aarde gepraat van "God" en die "Gees van God".<ref>{{cite web|last1=Younker|first1=Randall W.|title=Crucial Questions of Interpretation in Genesis 1|url=https://www.adventistbiblicalresearch.org/sites/default/files/pdf/Crucial%20Questions%20of%20Interpretation%20in%20Genesis%201.pdf|website=Biblical Research Institute|publisher=Biblical Research Institute General Conference of Seventh-day Adventists|accessdate=21 Julie 2017|archive-date=12 Junie 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150612134930/https://adventistbiblicalresearch.org/sites/default/files/pdf/Crucial%20Questions%20of%20Interpretation%20in%20Genesis%201.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=John 1:1-4 |url=https://biblia.com/books/nkjv/Jn1.1-4 |website=Biblia.com |publisher=Faithlife |access-date=21 Julie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055036/https://biblia.com/books/nkjv/Jn1.1-4 |archive-date=11 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die eerste vers word in die [[Hebreeus]]e Bybel die meervoudige naamwoord ''Elohim'' gebruik. Dit dui op meer as twee.<ref>In Afrikaans kry ’n mens net enkel- en meervoud. "In Hebreeus kry ’n mens egter drie vorme: enkelvoud, tweeledig en meervoud. Die woord “Elohim” en die voornaamwoord “ons” is meervoudige vorme – definitief meer as twee." [https://www.gotquestions.org/Afrikaans/Drie-eenheid-Bybelse.html "Wat leer die Bybel ons omtrent die Drie-eenheid?"]</ref> Die Bybel praat nêrens van die Drie-eenheid nie, maar die basis vir die ontwikkeling van die idee is in die [[Nuwe Testament]] gevind. Een van die belangrikste tekste wat op die Drie-eenheid dui, is [[Matteus]] 28:19: "Gaan dan na al die nasies toe en maak die mense my dissipels: doop hulle in die Naam van die Vader en die Seun en die Heilige Gees". Nog ’n Bybelgedeelte is [[Johannes]] 1:1-14 waar "die Woord" beskryf word. Dit toon weer die elemente van ’n drieledige God en hul ewige bestaan ("wat is en wat was en wat kom"; [[Openbaring]] 1:8). Uit [[Brief aan die Romeine|Romeine]] 8:9-11, waar gepraat word van die redding van verloste mense "deur sy Gees wat in julle woon", blyk duidelik die interafhanklikheid en interverwantskap tussen die Vader, Seun en Heilige Gees. Toe in die [[4de eeu]] besluit is om ’n Christelike belydenis te formuleer wat eenvormig is in die ganse [[Romeinse Ryk]], is die [[geloofsbelydenis van Nicea]] op die [[eerste Konsilie van Nicea|eerste konsilie in dié stad]] (325 n.C.) aanvaar, waarin die idee van die Drie-eenheid duidelik uitgestippel word.<ref>"Trinity, doctrine of" in ''The Oxford Dictionary of the Christian Church'' ([[Oxford University Press]] 2005 {{ISBN|978-0-192-80290-3}})</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Eksterne skakels== *{{Commons-kategorie inlyn|Holy Trinity}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is merendeels vertaal uit die [[:en:Trinity|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Nuwe Testament]] [[Kategorie:Christelike teologie]] [[Kategorie:God in die Christendom]] ieczhaepgqqyro7m5kq24v0nfpp7r3g 0 234593 2894942 2887028 2026-04-19T08:56:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894942 wikitext text/x-wiki Die '''donker web''' is die inhoud van die [[wêreldwye web]] wat op donkernette bestaan, oorlegnetwerke wat die [[Internet]] gebruik, maar wat spesifieke [[sagteware]], konfigurasies of toegangsreg vereis.<ref name=wired>{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=Hacker Lexicon: What Is the dark web? |url=https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |publisher=Wired |access-date=27 Augustus 2015 |date=19 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412224615/https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=pcadvisor>{{cite news |last1=Egan |first1=Matt |title=What is the dark web? How to access the dark website – How to turn out the lights and access the dark web (and why you might want to) |url=http://www.pcadvisor.co.uk/how-to/internet/what-is-dark-web-how-access-dark-web-3593569/ |access-date=18 Junie 2015 |date=12 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150820074751/http://www.pcadvisor.co.uk/how-to/internet/what-is-dark-web-how-access-dark-web-3593569/ |archive-date=20 Augustus 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die donker web vorm 'n klein deel van die [[diep web]], die deel van die web wat nie deur soekenjins geïndekseer word nie, hoewel die term diep web verkeerdelik gebruik word om spesifiek na die donker web te verwys.<ref name="dictionary">{{cite news |last1=Solomon |first1=Jane |title=The Deep Web vs. The dark web |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |access-date=26 Mei 2015 |date=6 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |archive-date=14 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref name=wired /><ref name=brightplanet>{{cite web |url=http://www.brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |title=Clearing Up Confusion – Deep Web vs. dark web |website=BrightPlanet |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429005406/https://brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |archive-date=29 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="npr.org">{{cite news |last1=NPR Staff |title=Going Dark: The Internet Behind The Internet |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |access-date=29 Mei 2015 |date=25 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401233235/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>The dark web Revealed. ''Popular Science''. pp. 20–21</ref><ref name=wired /> Die donkernette wat die donker web uitmaak, sluit klein vriend-tot-vriend-[[eweknienetwerk]]e, sowel as groot gewilde netwerke soos Tor, Freenet, I2P en Riffle in wat deur openbare organisasies en individue bedryf word. Gebruikers van die donker web verwys na die gewone web as die "''Clearnet''" weens sy ongekodeerde aard.<ref>{{cite web |title=Clearnet vs hidden services – why you should be careful |url=http://www.deepdotweb.com/jolly-rogers-security-guide-for-beginners/clearnet-vs-hidden-services-why-you-should-be-careful/ |website= [[DeepDotWeb]] |access-date=4 Junie 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190609063539/http://www.deepdotweb.com/jolly-rogers-security-guide-for-beginners/clearnet-vs-hidden-services-why-you-should-be-careful/ |archive-date=9 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Tor-donker web kan na verwys word as ''onionland'',<ref name="darknetthing">{{cite news |last1=Chacos |first1=Brad |title=Meet Darknet, the hidden, anonymous underbelly of the searchable Web |url=http://www.pcworld.com/article/2046227/meet-darknet-the-hidden-anonymous-underbelly-of-the-searchable-web.html |access-date=16 Augustus 2015 |date=12 Augustus 2013 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200305080537/https://www.pcworld.com/article/2046227/meet-darknet-the-hidden-anonymous-underbelly-of-the-searchable-web.html |archive-date=5 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n verwysing na die netwerk se topvlak-domein-agtervoegsel (.onion) en die "verkeer-anonimisietegniek van uie"-roetering. == Terminologie == Die donker web word dikwels verwar met die diep web, wat verwys na die dele van die web wat nie deur soekenjins geïndekseer word nie (en dus nie soekbaar is nie). Hierdie verwarring kan tot minstens 2009 teruggespoor word.<ref>{{cite news |last1=Beckett |first1=Andy |title=The dark side of the internet |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |access-date=9 Augustus 2015 |date=26 November 2009 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200226055209/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |archive-date= 26 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sedertdien, veral in die rapportering oor die [[Silk Road]]-mark, word die twee terme dikwels gekombineer,<ref>Deep Web (film)</ref><ref>{{cite news |last1=Daily Mail Reporter |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |title=The disturbing world of the Deep Web, where contract killers and drug dealers ply their trade on the internet |access-date=25 Mei 2015 |date=11 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406033924/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |archive-date=6 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |title=NASA is indexing the 'Deep Web' to show mankind what Google won't |website=Fusion |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223091732/http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |archive-date=23 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ten spyte van die nut daarvan om hulle tog apart te beskou.<ref name="npr.org"/><ref name=brightplanet /><ref name="dictionary" /><ref name=wired /> == Definisie == [[Lêer:Anleitung- Der Einstieg ins Darknet mit dem Tor Browser.webm|duimnael|Toegang tot die donker web deur middel van die Tor [[webblaaier]]. (In [[Duits]])]] Donkernet-webwerwe is slegs toeganklik via netwerke soos Tor ("The Onion Routing" -projek) en I2P ("Invisible Internet Project").<ref>{{cite web |url=http://hplusmagazine.com/2015/06/29/the-deep-web-and-its-darknets/ |title=The Deep Web and Its Darknets – h+ Media |date=29 Junie 2015 |website=h+ Media |access-date=18 November 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706093936/http://hplusmagazine.com/2015/06/29/the-deep-web-and-its-darknets/ |archive-date=6 Julie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Tor [[webblaaier]] en Tor-toeganklike webwerwe word algemeen deur donkernet-gebruikers gebruik en kan deur die .onion-domein geïdentifiseer word.<ref>{{Cite web|url=http://eds.b.ebscohost.com/eds/detail/detail?sid=390cc066-699e-4f33-860a-9d2dd97d9285@sessionmgr107&vid=0&hid=126&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmU=#AN=117120750&db=edo|title=The 21st Century DarkNet Market: Lessons from the Fall of Silk Road: Start Your Search!|website=eds.b.ebscohost.com|access-date=2016-10-26|archive-date=2017-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170605201049/http://eds.b.ebscohost.com/eds/detail/detail?sid=390cc066-699e-4f33-860a-9d2dd97d9285@sessionmgr107&vid=0&hid=126&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmU=#AN=117120750&db=edo|url-status=dead}}</ref> Terwyl Tor op anonieme toegang tot die internet fokus, spesialiseer I2P in die anonieme huisvesting van webwerwe.<ref>{{Cite journal|last1=Crenshaw,|first1=Adrian.|year=|title=Darknets and hidden servers: Identifying the true ip/network identity of i2p service hosts, Black Hat (2011)|url=|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref> Identiteite en liggings van donkernet-gebruikers bly anoniem en kan weens die gelaagde enkripsiestelsel nie nagespeur word nie. Die donkernet-enkripsietegnologie herlei gebruikers se data deur 'n groot aantal intermediêre bedieners, wat die gebruikers se identiteit beskerm en anonimiteit waarborg. Die oorgedragte inligting kan slegs deur 'n daaropvolgende nodus in die skema gedekripteer word, wat dan na die uitgangskode lei. Die ingewikkelde stelsel maak dit amper onmoontlik om die nodepad te reproduseer en die inligting laag vir laag te dekripteer.<ref name=":0">{{Cite journal|title=Cryptopolitik and the Darknet|journal=Survival (00396338)|volume= 58| issue = 1|pages= 7–38. 32p|doi=10.1080/00396338.2016.1142085|year=2016 | last1 = Moore | first1 = Daniel}}</ref> Weens die hoë vlak van enkripsie kan webwerwe nie gelokaliseer word nie en die [[IP-adres]] van hul gebruikers nie opspoor word nie, en gebruikers kan nie hierdie inligting oor die gasheer kry nie. Kommunikasie tussen donkernet gebruikers word aldus hoogs geënkripteer sodat die gebruikers kan praat, blog, en lêers vertroulik kan deel.<ref>[https://www.academia.edu/20813843/DARKNET_SOCIAL_MEDIA_AND_EXTREMISM_ADDRESSING_INDONESIAN_COUNTERTERRORISM_ON_THE_INTERNET Darknet, Social Media, and Extremism: Addressing Indonesian Counterterrorism on the Internet] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604003640/http://www.academia.edu/20813843/DARKNET_SOCIAL_MEDIA_AND_EXTREMISM_ADDRESSING_INDONESIAN_COUNTERTERRORISM_ON_THE_INTERNET |date=2017-06-04 }}</ref> Die donker web word ook gebruik vir onwettige aktiwiteite soos onwettige handel, forums en media-uitruil vir [[pedofiel]]e en [[terroris]]te.<ref name=":1">{{Cite journal|title=The Dark Net. Rolling Stone, 0035791X, 11/5/2015, Issue 1247|journal=|volume=}}</ref> Terselfdertyd het tradisionele webwerwe alternatiewe toeganklikheid vir die Tor-blaaier geskep in pogings om met hul gebruikers te skakel. ''ProPublica'' het byvoorbeeld 'n nuwe weergawe van sy webwerf bekendgestel wat uitsluitlik vir Tor-gebruikers beskikbaar is.<ref name=":23">{{Cite web|url=http://eds.b.ebscohost.com/eds/detail/detail?sid=ad822f46-344d-47ac-8c12-09663ebad15f@sessionmgr103&vid=0&hid=127&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmU=#AN=113873661&db=bth|title=A Marketer's Guide to the Dark Web: Start Your Search!|website=eds.b.ebscohost.com|access-date=2016-10-27|archive-date=2017-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170604045343/http://eds.b.ebscohost.com/eds/detail/detail?sid=ad822f46-344d-47ac-8c12-09663ebad15f@sessionmgr103&vid=0&hid=127&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmU=#AN=113873661&db=bth|url-status=dead}}</ref> == Inhoud == 'n Desember 2014-studie deur Gareth Owen van die Universiteit van Portsmouth het bevind dat die mees algemene tipe inhoud op Tor kinderpornografie was, gevolg deur swart markte, terwyl die individuele webwerwe met die hoogste verkeer toegewy was aan [[botnet]]-bedrywighede.<ref name="reportthing">{{cite news |last1=Mark |first1=Ward |title=Tor's most visited hidden sites host child abuse images |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-30637010 |access-date=28 Mei 2015 |date=30 Desember 2014 |work=BBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091620/https://www.bbc.co.uk/news/technology-30637010 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Baie fluitjieblaaswebwerwe handhaaf 'n teenwoordigheid<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know on Tor & the Deep Web |url=http://www.whoishostingthis.com/blog/2013/12/17/tor-deep-web/ |website=whoishostingthis |access-date=18 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205053516/http://www.whoishostingthis.com/blog/2013/12/17/tor-deep-web/ |archive-date=5 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> sowel as politieke besprekingsforums.<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=What Firewall? China's Fledgling Deep Web Community |url=http://motherboard.vice.com/read/what-firewall-chinas-fledgling-deep-web-community |access-date=19 Junie 2015 |date=25 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221042516/http://motherboard.vice.com/read/what-firewall-chinas-fledgling-deep-web-community |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Webwewe wat verband hou met [[Bitcoin]], bedrogverwante dienste en posbestellingsdienste is van die mees produktiewes op die donker web.<ref name="reportthing" /> In Julie 2017 het Roger Dingledine, een van die drie stigters van die Tor-projek, gesê dat die weblaaier weens privaatheidsredes hoofsaaklik vir [[Facebook]] gebruik word, en dat die donker web slegs 3% van die verkeer in die Tor-netwerk uitmaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2017/07/29/tor_dark_web/|title=Dark web doesn't exist, says Tor's Dingledine. And folks use network for privacy, not crime|last=tweet_btn()|first=Iain Thomson in San Francisco 29 Julie 2017 at 09:32|access-date=2017-07-31|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731042137/https://www.theregister.co.uk/2017/07/29/tor_dark_web/|archivedate=2017-07-31|df=}}</ref> 'n Meer onlangse studie in Februarie 2016 van navorsers aan King's College [[Londen]] gee die volgende uiteensetting van inhoud deur 'n alternatiewe kategorie te gebruik wat die onwettige aanwending van .onion-dienste beklemtoon.<ref>{{cite journal|last1=Moore|first1=Daniel|title=Cryptopolitik and the Darknet|journal=Survival: Global Politics and Strategy|volume=58|pages=7–38|doi=10.1080/00396338.2016.1142085|year=2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=Study Claims Dark Web Sites Are Most Commonly Used for Crime |url=https://motherboard.vice.com/read/study-claims-dark-web-sites-are-most-commonly-used-for-crime |access-date=20 Maart 2016 |date=1 Februarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216083226/https://motherboard.vice.com/read/study-claims-dark-web-sites-are-most-commonly-used-for-crime |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Botnets === [[Botnet]]s word dikwels gestruktureer met hul bevel en beheer (B&B) bedieners gebaseer op 'n sensuur-weerstandige verborge diens, wat 'n groot hoeveelheid botverwante verkeer kan skep.<ref name="reportthing" /><ref>{{cite news|last1=Reeve|first1=Tom|title=Extortion on the cards|url=http://www.scmagazineuk.com/extortion-on-the-cards/article/440385/|accessdate=8 December 2015|date=30 September 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210184104/http://www.scmagazineuk.com/extortion-on-the-cards/article/440385/|archivedate=10 Desember 2015|df=}}</ref> === Bitcoin dienste === Bitcoin dienste soos tuimelaars (''tumblers'') is dikwels beskikbaar op Tor, en sommige - soos Grams - bied donkernet-markintegrasie.<ref>{{cite news |last1=Allison |first1=Ian |title=Bitcoin tumbler: The business of covering tracks in the world of cryptocurrency laundering |url=http://www.ibtimes.co.uk/bitcoin-tumbler-business-covering-tracks-world-cryptocurrency-laundering-1487480 |access-date=8 Desember 2015 |date=11 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118193915/https://www.ibtimes.co.uk/bitcoin-tumbler-business-covering-tracks-world-cryptocurrency-laundering-1487480 |archive-date=18 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Helix Updates: Integrated Markets Can Now Helix Your BTC |url=https://www.deepdotweb.com/2014/08/05/helix-updates-integrated-markets-can-now-helix-your-btc/ |access-date=8 Desember 2015 |date=5 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509230314/https://www.deepdotweb.com/2014/08/05/helix-updates-integrated-markets-can-now-helix-your-btc/ |archive-date=9 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Navorsingsstudie onderneem deur Jean-Loup Richet, 'n navorsingsgenoot by die [[ESSEC Business School|ESSEC]], en uitgevoer met die [[Verenigde Nasies]] se kantoor oor dwelms en [[misdaad]], het nuwe tendense in die gebruik van Bitcoin-tuimelaars vir [[geldwassery]] aan die lig gebring. 'n Algemene benadering was om 'n digitale geldeenheidwisselaardiens te gebruik wat Bitcoin omskep het in aanlyn-speelbewyse (soos goue munte in World of Warcraft) wat later in [[geld]] omgeskakel sal word.<ref name="Jean-Loup Richet">{{cite arXiv |eprint=1310.2368|title=Laundering Money Online: a review of cybercriminals methods |date=Junie 2013 |author=Richet, Jean-Loup|class=cs.CY }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Richet|first1=Jean-Loup|title=How to Become a Black Hat Hacker? An Exploratory Study of Barriers to Entry Into Cybercrime|journal=17th AIM Symposium|date=2012|url=http://aim.asso.fr/index.php/mediatheque/finish/26-aim-2012/816-how-to-become-a-black-hat-hacker-an-exploratory-study-of-barriers-to-entry-into-cybercrime/0|url-status=live|archiveurl=https://archive.is/20170105033105/http://aim.asso.fr/index.php/mediatheque/finish/26-aim-2012/816-how-to-become-a-black-hat-hacker-an-exploratory-study-of-barriers-to-entry-into-cybercrime/0|archivedate=2017-01-05|df=}}</ref> Daar is getoon dat die [[blokketting]] en [[kriptogeld]] gebruik kan word om die donker web te reguleer.<ref>{{cite news|last1=Hegadekatti|first1=Kartik|title=Regulating the Deep Web Through Controlled Blockchains and Cryptocurrency Networks|url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2888744|accessdate=8 January 2019|date=29 January 2017|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180604015016/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2888744|archivedate= 4 Junie 2018|df=}}</ref> === Donker webmarkte === Die kommersiële donker webmarkte, wat transaksies vir onwettige [[dwelm]]s<ref>{{Cite journal|title=Concepts of illicit drug quality among darknet market users: Purity, embodied experience, craft and chemical knowledge|journal=International Journal of Drug Policy|volume=35}}</ref> en ander goedere bemiddel, het beduidende media dekking ontlok, wat begin met die gewildheid van die Silk Road en die Diabolus Market<ref>{{Cite journal|title=Stay Clear of the Darknet|journal=Tech Directions.|volume=75}}</ref> en die daaropvolgende beslagleggings deur regeringsowerhede.<ref>{{cite news|last1=Burleigh|first1=Nina|title=The Rise and Fall of Silk Road, the dark web's Amazon|url=http://www.newsweek.com/2015/02/27/silk-road-hell-307732.html|accessdate=25 May 2015|date=19 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150525141207/http://www.newsweek.com/2015/02/27/silk-road-hell-307732.html|archivedate=25 Mei 2015|df=}}</ref> Ander markte verkoop sagteware-eksploitasie sagteware<ref name="realdeal">{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=New Dark-Web Market Is Selling Zero-Day Exploits to Hackers |url=https://www.wired.com/2015/04/therealdeal-zero-day-exploits/ |access-date=24 Mei 2015 |date=17 April 2015 |work=Wired |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310025521/https://www.wired.com/2015/04/therealdeal-zero-day-exploits/ |archive-date=10 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en wapens.<ref name="ibtimes.co.uk">{{cite news |last1=Holden |first1=Alex |title=Ukraine crisis: Combatants scouring dark web for advice on bridge bombing and anti-tank missiles |url=http://www.ibtimes.co.uk/ukraine-combatants-turn-dark-web-advice-bridge-bombing-anti-tank-missiles-1487256 |access-date=28 Mei 2015 |date=10 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090434/https://www.ibtimes.co.uk/ukraine-combatants-turn-dark-web-advice-bridge-bombing-anti-tank-missiles-1487256 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ondersoek van prysverskille in donker webmarkte teenoor pryse in die werklike lewe of oor die Wêreldwye Web is gepoog, asook studies oor die kwaliteit van goedere wat oor die donker web ontvang word. Een so 'n studie is uitgevoer op Evolution, een van die gewildste kripto-markte wat aktief was vanaf Januarie 2013 tot Maart 2015.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|title=Buying drugs on a Darknet market: A better deal? Studying the online illicit drug market through the analysis of digital, physical and chemical data|journal=Forensic Science International|volume=267 |pages=173–182| doi=10.1016/j.forsciint.2016.08.032|pmid=27611957|year=2016|last1=Rhumorbarbe|first1=Damien|last2=Staehli|first2=Ludovic|last3=Broséus|first3=Julian|last4=Rossy|first4=Quentin|last5=Esseiva|first5=Pierre|url=https://serval.unil.ch/notice/serval:BIB_670B021B4620|format=Submitted manuscript}}</ref> Alhoewel dit gevind is dat die digitale inligting, soos verbergingsmetodes en die versendingsland, "akkuraat lyk", het die studie kwessies met die kwaliteit van onwettige dwelms wat in Evolution verkoop word ontbloot, waarin verklaar word dat "... die suiwerheid van onwettige dwelms anders is as die inligting wat op hul onderskeie noterings aangedui word."<ref name="ReferenceA"/> Minder is bekend oor verbruikersmotivering vir toegang tot hierdie markte en faktore wat verband hou met hul gebruik.<ref>{{Cite journal|title=Characterising dark net marketplace purchasers in a sample of regular psychostimulant users|journal=International Journal of Drug Policy|volume=35}}</ref> === Stelselindringer groepe en dienste === Baie stelselindringers verkoop hul dienste óf individueel óf as deel van groepe.<ref>{{cite news |last1=Holden |first1=Alex |title=A new breed of lone wolf hackers are roaming the deep web – and their prey is getting bigger |url=http://www.ibtimes.co.uk/new-breed-lone-wolf-hackers-are-roaming-deep-web-their-prey-getting-bigger-1483347 |access-date=19 Junie 2015 |date=15 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090431/https://www.ibtimes.co.uk/new-breed-lone-wolf-hackers-are-roaming-deep-web-their-prey-getting-bigger-1483347 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sulke groepe sluit in xDedic, hackforum, Trojanforge, Mazafaka, dark0de en die TheRealDeal darknet-market.<ref>{{cite news |title=Hacking communities in the Deep Web |url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:H8DbduIEh7sJ:resources.infosecinstitute.com/hacking-communities-in-the-deep-web/ |access-date=5 September 2017 |date=15 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://archive.is/20160428194946/https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:H8DbduIEh7sJ:resources.infosecinstitute.com/hacking-communities-in-the-deep-web/ |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sommige is bekend om skynbare pedofiele op te spoor en te ontbloot (''doxing'') of af te pers.<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=A dark web Hacker Is Hunting Potential Pedophiles to Extort Them for Money |url=http://motherboard.vice.com/en_uk/read/a-dark-web-hacker-is-hunting-potential-pedophiles-to-extort-them-for-money |access-date=12 November 2015 |date=12 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092421/http://motherboard.vice.com/en_uk/read/a-dark-web-hacker-is-hunting-potential-pedophiles-to-extort-them-for-money |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Kubermisdaad]] en stelselindringing-dienste vir finansiële instellings en banke is ook oor die donker web aangebied.<ref>{{Cite journal|title=The Dark Net: Policing the Internet's Underworld|journal=World Policy Journal.|volume=32}}</ref> Pogings om hierdie aktiwiteit te monitor, is deur verskeie regerings- en privaatorganisasies gedoen, en 'n ondersoek na die gereedskap wat gebruik word, is in die ''Procedia Computer Science Journal''.<ref>{{Cite journal|title=Large-Scale Monitoring for Cyber Attacks by Using Cluster Information on Darknet Traffic Features|journal=Procedia Computer Science|volume=53}}</ref> Gebruik van Internet-skaal DNS Distributed Reflection Denial of Service (DRDoS) aanvalle is ook geskep deur die gebruik van die donker web.<ref>{{Cite journal|title=Inferring distributed reflection denial of service attacks from darknet|journal=Computer Communications.|volume=62}}</ref> Daar is baie bedrogspul .onion webwerwe ook teenwoordig wat uiteindelik gereedskap gee vir aflaai wat besmet is met Trojaanse perde of agterdeure. === Bedrogdienste === Daar is talle forums gefokus op kredietkaarte, [[PayPal]] en Bitcoin-handelwebwerwe, sowel as handel webwerwe asook bedrog- en vervalsingsdienste.<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=Dark Web Vendor Sentenced for Dealing Counterfeit Coupons |url=http://motherboard.vice.com/read/dark-web-vendor-sentenced-for-dealing-counterfeit-coupons |access-date=24 Januarie 2016 |date=14 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220142131/http://motherboard.vice.com/read/dark-web-vendor-sentenced-for-dealing-counterfeit-coupons |archive-date=20 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Baie van sulke webwerwe is self swendelary.<ref>{{cite news |last1=DeepDotWeb |title=Secrets to Unmasking Bitcoin Scams – 4 Eye Opening Case Studies |url=https://www.deepdotweb.com/2015/05/28/secrets-to-unmasking-bitcoin-scams-4-eye-opening-case-studies/ |access-date=12 November 2015 |date=28 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116122618/https://www.deepdotweb.com/2015/05/28/secrets-to-unmasking-bitcoin-scams-4-eye-opening-case-studies/ |archive-date=16 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ook [[uittrede-swendelary]] kom voor op die dnker web.<ref>{{Cite book|last1=Cernera|first1=F.|last2=La Morgia|first2=M.|last3=Mei|first3=A.|last4=Sassi|first4=F.|title=32nd USENIX Security Symposium (USENIX Security 23) |chapter=Token Spammers, Rug Pulls, and Sniper Bots: An Analysis of the Ecosystem of Tokens in Ethereum and in the Binance Smart Chain (BNB} |date=August 2023|chapter-url=https://www.usenix.org/system/files/usenixsecurity23-cernera.pdf}}</ref> === Kullery en ongeverifieerde inhoud === Daar is berigte van groepbefondste sluipmoorde en huurmoordenaars,<ref name="ibtimes.co.uk"/><ref>{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=Meet The 'Assassination Market' Creator Who's Crowdfunding Murder With Bitcoins |url=https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/11/18/meet-the-assassination-market-creator-whos-crowdfunding-murder-with-bitcoins/ |access-date=29 Augustus 2015 |date=18 November 2013 |work=Forbes |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306153518/http://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/11/18/meet-the-assassination-market-creator-whos-crowdfunding-murder-with-bitcoins/ |archive-date=6 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> hoewel dit egter as uitsluitlike swendelary beskou word.<ref>{{cite news |last1=Cox1 |first1=Joseph |title=This Fake Hitman Site Is the Most Elaborate, Twisted Dark Web Scam Yet |url=http://motherboard.vice.com/read/this-fake-hitman-site-is-the-most-elaborate-twisted-dark-web-scam-yet |access-date=20 Junie 2016 |date=18 Mei 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118065529/http://motherboard.vice.com/read/this-fake-hitman-site-is-the-most-elaborate-twisted-dark-web-scam-yet |archive-date=18 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ormsby |first1=Eileen |title=Conversation with a hitman (or not) |url=http://allthingsvice.com/2012/08/03/conversation-with-a-hitman-or-not/ |access-date=29 Augustus 2015 |date=3 Augustus 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013040629/http://allthingsvice.com/2012/08/03/conversation-with-a-hitman-or-not/ |archive-date=13 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die skepper van Silk Road, Ross Ulbricht, is deur Homeland Security investigations (HSI) in hegtenis geneem vir sy webwerf, en vir die bewering dat hy 'n huurmoordenaar sou gehuur het om ses mense dood te maak, hoewel die aanklagte later laat vaar is.<ref name="nhong052915">Nicole Hong, [https://www.wsj.com/articles/silk-road-founder-ross-ulbricht-sentenced-to-life-in-prison-1432929957 "Silk Road Founder Ross Ulbricht Sentenced to Life in Prison"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613152211/https://www.wsj.com/articles/silk-road-founder-ross-ulbricht-sentenced-to-life-in-prison-1432929957 |date=2017-06-13 }}, ''[[Wall Street Journal]]'', Mei 29, 2015.</ref><ref>Andy Greenberg, [https://www.wired.com/2015/05/silk-road-creator-ross-ulbricht-sentenced-life-prison/ "Silk Road Creator Ross Ulbricht Sentenced to Life in Prison"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150529215648/http://www.wired.com/2015/05/silk-road-creator-ross-ulbricht-sentenced-life-prison/ |date=2015-05-29 }}, ''Wired'', Mei 29, 2015.</ref> Daar is 'n stedelike legende dat mens 'n regstreekse uitsending van 'n [[moord]] op die donker web kan vind. Die term "''Red Room''" is geskep, gebaseer op die Japannese animasie en stedelike legende van dieselfde naam. Die getuienis dui egter daarop dat alle gevalle wat tot dusver gerapporteer is, vals is.<ref name="redroom">{{cite news |last1=Ormsby |first1=Eileen |title=Waiting in the Red Room |url=http://allthingsvice.com/2015/08/29/waiting-in-the-red-room/ |access-date=29 Augustus 2015 |date=29 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305000744/https://allthingsvice.com/2015/08/29/waiting-in-the-red-room/ |archive-date=5 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|last1=Howell O'Neill|first1=Patrick|title=Dark Net site promised to livestream torture and execution of 7 ISIS jihadists|url=http://www.dailydot.com/politics/isis-red-room-dark-net-live-stream/|accessdate=29 August 2015|date=28 August 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911183336/http://www.dailydot.com/politics/isis-red-room-dark-net-live-stream/|archivedate=11 September 2015|df=}}</ref> === Phishing en swendelary === Phishing via geklone webwerwe en ander bedrogspulwebwerwe is volop,<ref>{{cite news |last1=Stockley |first1=Mark |title=Hundreds of Dark Web sites cloned and "booby trapped" |url=https://nakedsecurity.sophos.com/2015/07/01/hundreds-of-dark-web-sites-cloned-and-booby-trapped/ |access-date=8 Desember 2015 |date=1 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091332/https://nakedsecurity.sophos.com/2015/07/01/hundreds-of-dark-web-sites-cloned-and-booby-trapped/ |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Fox-Brewster |first1=Thomas |title= Many Sites That Fell In Epic Onymous Tor Takedown 'Were Scams Or Legit' |url= https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2014/11/18/tor-takedown-misinformation/ |access-date=19 Junie 2015 |date=18 November 2014 |work=Forbes |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20191230091635/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2014/11/18/tor-takedown-misinformation/ |archive-date= 30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met donkernetmarkte wat dikwels met bedrieglike URL's geadverteer word.<ref>{{cite news |title=Beware of Phishing Scams On Clearnet Sites! (darknetmarkets.org) |url=https://www.deepdotweb.com/2015/07/03/beware-of-phishing-scams-on-clearnet-sites-darknetmarkets-org/ |access-date=8 Desember 2015 |publisher=DeepDotWeb |date=3 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610054913/https://www.deepdotweb.com/2015/07/03/beware-of-phishing-scams-on-clearnet-sites-darknetmarkets-org/ |archive-date=10 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Warning: More Onion Cloner Phishing Scams |url=https://www.deepdotweb.com/2015/04/22/reminder-onion-cloner-phishing-scams/ |access-date=8 Desember 2015 |date=22 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616020107/https://www.deepdotweb.com/2015/04/22/reminder-onion-cloner-phishing-scams/ |archive-date=16 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Raaisels === Raaisels soos Cicada 3301 en opvolgers gebruik soms verborge dienste om anoniem leidrade te gee, wat dikwels spekulasie tov die identiteit van hul skeppers verhoog.<ref>{{cite news |last1=Bell |first1=Chris |title=The internet mystery that has the world baffled |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/internet/10468112/The-internet-mystery-that-has-the-world-baffled.html |access-date=8 Desember 2015 |date=25 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221075631/http://www.telegraph.co.uk/technology/internet/10468112/The-internet-mystery-that-has-the-world-baffled.html |archive-date=21 Februarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Onwettige pornografie === Daar is gereelde wetstoepassingsaksies teen webwerwe wat kinderpornografie versprei<ref>{{cite news |last1=Willacy |first1=Mark |title=Secret 'dark net' operation saves scores of children from abuse; ringleader Shannon McCoole behind bars after police take over child porn site |url=http://www.abc.net.au/news/2015-08-26/secret-anti-paedophile-operation-saves-children-from-abuse/6720304 |access-date=26 Augustus 2015 |date=26 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090358/https://www.abc.net.au/news/2015-08-26/secret-anti-paedophile-operation-saves-children-from-abuse/6720304 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Conditt |first1=Jessica |title=FBI hacked the Dark Web to bust 1,500 pedophiles |url=https://www.engadget.com/2016/01/07/fbi-hacked-the-dark-web-to-bust-1-500-pedophiles/ |access-date=8 Januarie 2016 |date=8 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322184412/https://www.engadget.com/2016/01/07/fbi-hacked-the-dark-web-to-bust-1-500-pedophiles/ |archive-date=22 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> - dikwels deur die inhoud van die webwerf te benadeel deur die verspreiding van virusse aan die gebruikers.<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=The FBI's 'Unprecedented' Hacking Campaign Targeted Over a Thousand Computers |url=https://motherboard.vice.com/read/the-fbis-unprecedented-hacking-campaign-targeted-over-a-thousand-computers |access-date=8 Januarie 2016 |date=5 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313204600/http://motherboard.vice.com/read/the-fbis-unprecedented-hacking-campaign-targeted-over-a-thousand-computers |archive-date=13 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Farivar |first1=Cyrus |title=Feds bust through huge Tor-hidden child porn site using questionable malware |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2015/07/feds-bust-through-huge-tor-hidden-child-porn-site-using-questionable-malware/ |access-date=8 Augustus 2015 |date=16 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324213851/https://arstechnica.com/tech-policy/2015/07/feds-bust-through-huge-tor-hidden-child-porn-site-using-questionable-malware/ |archive-date=24 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Webwerwe gebruik komplekse stelsels van gidse, forums en gemeenskapsregulering.<ref>{{cite news |last1=Evans |first1=Robert |title=5 Things I Learned Infiltrating Deep Web Child Molesters |url=http://www.cracked.com/personal-experiences-1760-5-things-i-learned-infiltrating-deep-web-child-molesters.html |access-date=29 Augustus 2015 |date=16 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090415/https://www.cracked.com/personal-experiences-1760-5-things-i-learned-infiltrating-deep-web-child-molesters.html |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander inhoud sluit seksuele [[marteling]] en doodmaak van diere<ref>{{cite news |last1=Cox |first1=Joseph |title=As the FBI Cleans the Dark Net, Sites Far More Evil Than Silk Road Live On |url=http://motherboard.vice.com/read/as-the-fbi-cleans-the-dark-net-sites-far-more-evil-than-silk-road-live-on |access-date=3 Augustus 2015 |date=11 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216075843/http://motherboard.vice.com/read/as-the-fbi-cleans-the-dark-net-sites-far-more-evil-than-silk-road-live-on |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en wraakpornografie in.<ref>{{cite news |last1=Markowitz |first1=Eric |title=The Dark Net: A Safe Haven for Revenge Porn? |url=http://www.vocativ.com/tech/internet/dark-net-safe-haven-revenge-porn/?PageSpeed=noscript |access-date=3 Augustus 2015 |date=10 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126051539/http://www.vocativ.com/tech/internet/dark-net-safe-haven-revenge-porn/?PageSpeed=noscript |archive-date=26 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Terrorisme === Daar is ten minste 'n paar egte maar ook bedrieglike webwerwe wat daarop aanspraak maak dat dit gebruik word deur [[Terrorisme|terroriste]] soos ISIL ([[ISIS]]), insluitende 'n valse een wat in Operation Onymous beslag gelê is.<ref>{{cite news |last1=Cub |first1=Nik |title=FBI seizes fake Tor hosted Jihad funding website as part of Operation Onymous, leaves up real site. |url=https://www.nikcub.com/posts/fbi-seizes-fake-tor-hosted-jihad-funding-website-as-part-of-operation-onymous-leaves-up-real-site/ |access-date=25 November 2015 |date=17 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222005628/https://www.nikcub.com/posts/fbi-seizes-fake-tor-hosted-jihad-funding-website-as-part-of-operation-onymous-leaves-up-real-site/ |archive-date=22 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die nasleep van die November 2015 [[Parys]] aanvalle is 'n werklike sodanige webwerf oorgeneem deur 'n [[Anonymous (kollektief)|Anonymous]] geaffilieerde kuberkrakergroep GhostSec en vervang met 'n advertensie vir Prozac.<ref>{{cite news |last1=Cuthbertson |first1=Anthony |title=Hackers replace dark web Isis propaganda site with advert for Prozac |url=http://www.ibtimes.co.uk/hackers-replace-dark-web-isis-propaganda-site-advert-prozac-1530385 |access-date=25 November 2015 |date=25 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090428/https://www.ibtimes.co.uk/hackers-replace-dark-web-isis-propaganda-site-advert-prozac-1530385 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Rawti Shax-Islamitiese groep was geidentifiseer dat dit op 'n staduim op die donker web aktief was.<ref>{{cite news |title=Jihadist cell in Europe 'sought recruits for Iraq and Syria' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34802317 |work=BBC News |date=12 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401044142/https://www.bbc.com/news/world-europe-34802317 |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Sosiale media === Binne die donker web bestaan daar opkomende [[sosiale media]]-platforms soortgelyk soos dié op die Wêreldwye Web. Facebook en ander tradisionele sosiale media-platforms het donker-web weergawes van hulle webwerwe begin maak om probleme wat met die tradisionele platforms verband hou, aan te spreek en om hul diens op alle gebiede van die Wêreldwye Web te behou.<ref name=":23" /> == Kommentaar en polisiëring == Alhoewel baie van die donker web onskadelik is, is sommige aanklaers en regeringsinstansies onder meer bekommerd dat dit 'n toevlugsoord vir kriminele aktiwiteite is.<ref>{{cite news |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2156271,00.html |title=The Secret Web: Where Drugs, Porn and Murder Live Online |author=Lev Grossman |work=TIME.com |date=11 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228175548/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2156271,00.html |archive-date=28 Februarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Spesiale nuuswebwerwe soos DeepDotWeb<ref name="yahoo">{{cite news |last1=Swearingen |first1=Jake |title=A Year After Death of Silk Road, Darknet Markets Are Booming |url=https://finance.yahoo.com/news/death-silk-road-darknet-markets-142500702.html |access-date=24 Mei 2015 |date=2 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091252/https://finance.yahoo.com/news/death-silk-road-darknet-markets-142500702.html |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Franceschi-Bicchierai |first1=Lorenzo |title=Hackers Tried To Hold a Darknet Market For a Bitcoin Ransom |url=http://motherboard.vice.com/read/hackers-tried-to-hold-a-darknet-market-for-a-bitcoin-ransom |access-date=19 Mei 2015 |date=13 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216050835/http://motherboard.vice.com/read/hackers-tried-to-hold-a-darknet-market-for-a-bitcoin-ransom |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en All Things Vice<ref>{{cite news |last1=Solon |first1=Olivia |title=Police crack down on Silk Road following first drug dealer conviction |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2013/02/police-crack-down-on-silk-road-following-first-drug-dealer-conviction/ |access-date=27 Mei 2015 |date=3 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219004357/https://arstechnica.com/tech-policy/2013/02/police-crack-down-on-silk-road-following-first-drug-dealer-conviction/ |archive-date=19 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> bied nuusdekking en praktiese inligting oor donker webwerwe en dienste. Die verborge [[Wiki]] en sy spieël webwerwe en gevurkte webwerwe hou op enige gegewe tydstip van die grootste inhoudsopgawes oor die donker web. Gewilde bronne van die donker web .onion skakels sluit in Pastebin, [[YouTube]], [[Twitter]], [[Reddit]] en ander internetforums.<ref>{{cite news |last1=Koebler |first1=Jason |title=The Closest Thing to a Map of the Dark Net: Pastebin |url=http://motherboard.vice.com/read/the-closest-thing-to-a-map-of-the-dark-net-pastebin |access-date=14 Julie 2015 |date=23 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222205738/http://motherboard.vice.com/read/the-closest-thing-to-a-map-of-the-dark-net-pastebin |archive-date=22 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Spesialismaatskappye met Darksum en Recorded Future volg web-kubermisdaad vir wetstoepassingsdoeleindes.<ref>{{cite news|last1=Simonite|first1=Tom|title=The Surprising Light Side of the Dark Web|url=https://www.technologyreview.com/s/601073/the-surprising-light-side-of-the-dark-web/|accessdate=20 Maart 2016|date=18 Maart 2016}}</ref> In 2015 is aangekondig dat [[Interpol]] nou 'n toegewyde webprogram aanbied wat tegniese inligting bevat oor Tor, kuberveiligheid en gesimuleerde teen-donkernetmarkte aksies.<ref>{{cite news|last1=Ricard|title=Interpol dark web Training Course|url=http://darkwebnews.com/news/interpol-dark-web-training-course/|accessdate=8 August 2015|date=2 Augustus 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150808230001/http://darkwebnews.com/news/interpol-dark-web-training-course/|archivedate=8 Augustus 2015|df=}}</ref> In Oktober 2013 het die Verenigde Koninkryk se Nasionale Misdaadagentskap en die GCHQ die vorming van 'n 'Joint Operations Cell' aangekondig om op kubermisdaad te fokus.<ref>{{cite news |last1=Rose |first1=David |title=Secrets of the UK's new FBI: Police chief reveals elite force of 5,000 'super' agents will wage a high-tech manhunt for Britain's most wanted criminals |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2445814/Secrets-UKs-new-FBI-Police-chief-reveals-elite-force-5-000-super-agents-wage-high-tech-manhunt-Britains-wanted-criminals.html |access-date=9 November 2015 |date=13 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315103853/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2445814/Secrets-UKs-new-FBI-Police-chief-reveals-elite-force-5-000-super-agents-wage-high-tech-manhunt-Britains-wanted-criminals.html |archive-date=15 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In November 2015 sal hierdie span die taak hê om kinderuitbuiting op die donker web sowel as ander kubermisdaad aan te pak.<ref>{{cite news |last1=Box |first1=Joseph |title=The UK Will Police the dark web with a New Task Force |url=http://motherboard.vice.com/read/the-uk-will-police-the-dark-web-with-a-new-task-force |access-date=9 November 2015 |date=8 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216092352/https://motherboard.vice.com/read/the-uk-will-police-the-dark-web-with-a-new-task-force |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Maart 2017 het die Congressional Research Service 'n uitgebreide verslag oor die donker web vrygestel, wat wys op die veranderende dinamika van hoe inligting bekom word en aangebied word op die donker web; gekenmerk deur die onbekende, is dit van toenemende belang vir navorsers, wetstoepassers en beleidsmakers.<ref name="Congression Research Service Report">{{cite web |url=https://fas.org/sgp/crs/misc/R44101.pdf |title=Dark Web |last=Finklea |first=Kristin |date=10 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413220723/https://fas.org/sgp/crs/misc/R44101.pdf |archive-date=13 April 2018 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> In Augustus 2017 het dit bekend geword dat korporatiewe sekuriteitsfirmas wat spesialiseer in die monitering en ondersoek van die donker web namens banke en handelaars gereeld hul bevindings met die FBI en met ander wetstoepassingsagentskappe, wanneer dit moontlik en nodig is, aangaande onwettige inhoud, deel. Die Russies-sprekende ondergrondse groepe se aanbod van misdaad-as-'n-diens-model word as besonder robuust beskou.<ref name="Dark Web Mainstream Media Coverage">{{Cite web |url=http://www.idahostatesman.com/news/nation-world/national/article164797842.html |title=Shocked by gruesome crime, cyber execs help FBI on dark web |last=Johnson |first=Tim |date=2017-08-02 |website=Idaho Statesman}}</ref> == Joernalistiek == Baie individuele joernaliste, alternatiewe nuusorganisasies, opvoeders en navorsers is invloedryk oor hul kennis van die donker web, en maak die gebruik van die donker web duidelik vir die algemene publiek. === Jamie Bartlett === Jamie Bartlett is 'n [[joernalis]] en [[tegnologie]] blogger vir ''The Telegraph'' en Direkteur van die Sentrum vir die Analise van Sosiale Media vir Demos in samewerking met die Universiteit van Sussex. In sy boek, ''The Dark Net'',<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-dark-netinside-the-digital-underworld-by-jamie-bartlett-book-review-9696473.html |title=The Dark Net:Inside the Digital Underworld by Jamie Bartlett, book review |last=Burrell |first=Ian |date=Augustus 28, 2014 |website=Independent |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303014309/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-dark-netinside-the-digital-underworld-by-jamie-bartlett-book-review-9696473.html |archive-date=3 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> illustreer Bartlett die wêreld van die donker web en die implikasies daarvan vir menslike gedrag in verskillende kontekste. Byvoorbeeld, die boek begin met die verhaal van 'n jong meisie wat positiewe terugvoer soek om haar [[selfbeeld]] te bou deur naak aanlyn te verskyn. Sy word uiteindelik opgespoor op sosiale media-webwerwe waar haar vriende en familie oorval is met naakte prente van haar. Hierdie storie beklemtoon die verskeidenheid menslike interaksies wat die donker web toelaat, maar herinner ook die leser hoe deelname aan 'n oorleg netwerk soos die donker web selde in volle skeiding van die groter Internet is. Bartlett se hoofdoelstelling is 'n verkenning van die donker web en die implikasie daarvan vir die [[samelewing]]. Hy ondersoek verskillende subkulture, sommige met positiewe implikasies vir die samelewing en sommige met negatiewe.<ref>{{cite web |url=http://www.wnyc.org/story/growth-dark-subcultures-internet/ |title=The Growth of Dark Subcultures On the Internet, The Leonard Lopate Show |date=Junie 2, 2015 |website=WNYC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230090601/https://www.wnyc.org/story/growth-dark-subcultures-internet/ |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bartlett het in Junie 2015 'n TEDTalk gegee om die onderwerp verder te ondersoek.<ref>{{cite web |url=https://www.ted.com/talks/jamie_bartlett_how_the_mysterious_dark_net_is_going_mainstream#t-705685 |title=How the mysterious dark net is going mainstream |last=Bartlett |first=Jamie |date=June 2015 |website=ted.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020042728/https://www.ted.com/talks/jamie_bartlett_how_the_mysterious_dark_net_is_going_mainstream#t-705685 |archive-date=20 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy praatjie, getiteld "Hoe die geheimsinnige donker web hoofstroom word", stel die idee agter die donker web bekend vir die gehoor, gevolg deur 'n deurloop van een van die webwerwe wat die Silk Road genoem word. Hy wys op die bekendheid van webbladontwerp soortgelyk aan verbruikerswebwerwe wat in die groter kommersiële web gebruik word. Bartlett bied dan voorbeelde van hoe funksioneering in 'n onsekere, hoërisiko-mark soos dié in die donker web eintlik die innovering aanmoedig wat hy glo, op alle markte in die toekoms toegepas kan word. Soos hy daarop dui dat verskaffers altyd dink aan nuwe maniere om te werk en hulself te beskerm, het die donker web meer gedesentraliseer, meer kliëntvriendelik, moeiliker om te sensor, en meer innoverend. Aangesien ons samelewings toenemend op soek is na meer maniere om [[privaatheid]] aanlyn te behou, is sulke veranderinge soos dié wat in die donker web voorkom, nie net innoverend nie, maar kan voordelig wees vir kommersiële aanlyn-webwerwe en -markte. === Ander media === Tradisionele media en nuuskanale soos ''ABC News'' het ook artikels bevat wat die donker web ondersoek.<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/2016-01-27/explainer-what-is-the-dark-net/7038878 |title=Print Email Facebook Twitter More What is the dark net, and how will it shape the future of the digital age? |last=Viney |first=Steven |date=Januarie 27, 2016 |website=ABC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514210606/https://www.abc.net.au/news/2016-01-27/explainer-what-is-the-dark-net/7038878 |archive-date=14 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ''Vanity Fair'' tydskrif het in Oktober 2016 'n artikel gepubliseer met die titel "''The Other Internet''". Die artikel bespreek die opkoms van die donker web en noem dat die gevolge ernstig geword het in 'n wettelose digitale wildernis. Dit noem dat kwesbaarheid 'n swakheid in die netwerk se verdediging is. Ander onderwerpe sluit in die [[e-handel]] weergawes van konvensionele swart markte, kuberwapens van TheRealDeal, en die rol van operasionele sekuriteit.<ref name="The Other Internet">{{Cite journal|title=The Other Internet|journal=Vanity Fair|volume=58}}</ref> ==Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] [[Kategorie:Internetkultuur]] rl0fpyu7lvt6htcmyptcizk6xq0z8r0 0 237901 2894862 2860651 2026-04-18T20:19:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894862 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Diep Web.jpg|duimnael|Grafiese voorstelling van die oppervlakweb en die diep web]] Die '''diep web''',<ref name="nhamilton">{{cite journal |citeseerx=10.1.1.90.5847 |title=The Mechanics of a Deep Net Metasearch Engine |last=Hamilton |first=Nigel}}</ref> '''onsigbare web'''<ref name="jal">{{cite journal |title=Beyond google: the invisible web in the academic library |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0099133304000801?np=y |volume=30 |issue=4 |date=Julie 2004 |bladsye=265–269 |last1=Devine |first1=Jane |last2=Egger-Sider |first2=Francine |journal=The Journal of Academic Librarianship |doi=10.1016/j.acalib.2004.04.010 |accessdate=6 Februarie 2014}}</ref>, of '''verborge web'''<ref name="cthw">{{cite journal |title=Crawling the Hidden Web |journal=27th International Conference on Very Large Data Bases |date=11-14 September 2001 |first1=Sriram |last1=Raghavan |first2=Hector |last2=Garcia-Molina |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/725/}}</ref> is dele van die [[Wêreldwye Web]] waarvan die inhoud nie deur gewone websoekenjins geïndekseer word nie. Die teenoorgestelde term van die diep web is die oppervlakweb, wat toeganklik is vir enigiemand wat die [[internet]] gebruik.<ref>{{cite web |title=Surface Web |url=https://www.computerhope.com/jargon/s/surface-web.htm |publisher=Computer Hope |access-date=20 Junie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505062819/https://www.computerhope.com/jargon/s/surface-web.htm |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Rekenaarwetenskap|Rekenaarwetenskaplike]] Michael K. Bergman word gekrediteer vir die skep van die term diep web in 2001 as ’n soekindeksterm. Die inhoud van die diep web is weggesteek agter [[HTTP]]-vorms<ref>Madhavan, J., Ko, D., Kot, Ł., Ganapathy, V., Rasmussen, A., & Halevy, A. (2008). Google’s deep web crawl. Proceedings of the VLDB Endowment, 1(2), 1241–52.</ref><Ref> {{cite web |url=https://www.questia.com/article/1G1-370513892/how-do-you-want-me-to-do-it-does-it-have-to-look |title=How Do You Want Me to Do It? Does It Have to Look like an Accident? – an Assassin Selling a Hit on the Net; Revealed Inside the Deep Web |url-access=subscription |via=[[Questia]] |newspaper=Sunday Mail |date=8 Junie 2014 |first=Sam |last=Shedden |accessdate=5 Mei 2017 |archive-date= 1 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301174912/https://www.questia.com/article/1G1-370513892/how-do-you-want-me-to-do-it-does-it-have-to-look |url-status=dead }} </ref>, en sluit baie algemene gebruike soos webpos, internetbankdienste en dienste in waar gebruikers voor moet betaal, en wat deur ’n betaalmuur beskerm word, soos onder meer video-op-aanvraag, sommige aanlyntydskrifte en -koerante. Die inhoud van die diep web kan deur ’n direkte [[URL]] of [[IP-adres]] gevind word en toegang tot die [[webwerf]] kan [[wagwoord]]e vereis. == Terminologie == Die eerste samesmelting van die terme “diep web” en “[[donker web]]” het in 2009 ontstaan toe die diep web soekterminologie saam met onwettige aktiwiteite op die Freenet darknet bespreek is.<ref>{{cite news |last1=Beckett |first1=Andy |title=The dark side of the internet |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |date=26 November 2009 |access-date=9 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091703/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sedert die [[media]] verslag gelewer het van die [[Silk Road]], het baie<ref>{{cite news |last1=Daily Mail Reporter |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |title=The disturbing world of the Deep Web, where contract killers and drug dealers ply their trade on the internet |date=11 Oktober 2013 |access-date=25 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430090300/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=fusion>{{cite web |url=http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |title=NASA is indexing the ‘Deep Web’ to show mankind what Google won’t |publisher=Fusion |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223091732/http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |archive-date=23 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> mense en media begin om die diep web as sinoniem van die donker web of donkernet te gebruik. Sodanige vergelyking behoort as onakkuraat verwerp te word<ref name="confusion">{{cite web |url=http://www.brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |title=Clearing Up Confusion – Deep Web vs. Dark Web |publisher=BrightPlanet |date=27 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429005406/https://brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |archive-date=29 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, en is gevolglik ’n deurlopende bron van verwarring.<ref>{{cite news |last1=Solomon |first1=Jane |title=The Deep Web vs. The Dark Web |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |date=6 Mei 2015 |access-date=26 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |archive-date=14 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die verslaggewers Kim Zetter<ref>{{cite news |last1=NPR Staff |title=Going Dark: The Internet Behind The Internet |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |access-date=29 Mei 2015 |date=25 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507012058/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Andy Greenberg<ref>{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=Hacker Lexicon: What Is the Dark Web? |url=https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |date=19 November, 2014 |access-date=6 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506130022/https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> beveel aan dat die terme in verskillende kontekste gebruik word. Terwyl die diep web verwys na enige webwerf wat nie deur ’n tradisionele soekenjin verkry kan word nie, is die donker web ’n gedeelte van die diep web wat doelbewus verborge is en ontoeganklik is vir standaard[[webblaaier]]s en ander soekmetodes.<ref>{{cite web |title=The Impact of the Dark Web on Internet Governance and Cyber Security |url=https://www.ourinternet.org/sites/default/files/publications/GCIG_Paper_No6.pdf |accessdate=15 Januarie, 2017 |archive-date=16 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116173141/https://www.ourinternet.org/sites/default/files/publications/GCIG_Paper_No6.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lam |first1=Kwok-Yan |last2=Chi |first2=Chi-Hung |last3=Qing |first3=Sihan |title=Information and Communications Security: 18th International Conference, ICICS 2016, Singapore, Singapore, 29 November – 2 Desember 2016, Proceedings |publisher=Springer |isbn=9783319500119 |url=https://books.google.com/books?id=uraVDQAAQBAJ&pg=PA174 |language=en |date=23 November 2016 |accessdate=15 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=The Deep Web vs. The Dark Web {{!}} Dictionary.com Blog |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |publisher=Dictionary Blog |date=6 Mei 2015 |accessdate=15 Januarie 2017 |archive-date=14 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Akhgar |first1=Babak |last2=Bayerl |first2=P. Saskia |last3=Sampson |first3=Fraser |title=Open Source Intelligence Investigation: From Strategy to Implementation |publisher=Springer |isbn=9783319476711 |url=https://books.google.com/books?id=39zTDQAAQBAJ&pg=PA112 |language=en |date=1 Januarie 2017 |accessdate=15 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=What is the dark web and who uses it? |url=https://www.theglobeandmail.com/technology/tech-news/what-is-the-dark-web-and-who-uses-it/article26026082/ |newspaper=The Globe and Mail |access-date=15 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721132015/https://www.theglobeandmail.com/technology/tech-news/what-is-the-dark-web-and-who-uses-it/article26026082/ |archive-date=21 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Nie-geïndekseerde inhoud == In ’n berig oor die diep web wat in''The Journal of Electronic Publishing'' gepubliseer is, het Bergman genoem dat Jill Ellsworth die term ''Invisible Web'' (onsigbare web) in 1994 gebruik het om te verwys na webwerwe wat nie by enige soekenjin geregistreer was nie.<ref name="bergman2001">{{cite journal |first=Michael K |last=Bergman |title=The Deep Web: Surfacing Hidden Value |journal=The Journal of Electronic Publishing |date=Augustus 2001 |volume=7 |issue=1 |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=jep;view=text;rgn=main;idno=3336451.0007.104 |doi=10.3998/3336451.0007.104}}</ref> Bergman het ’n artikel deur Frank Garcia van Januarie 1996 aangehaal<ref>{{cite journal |last=Garcia |first=Frank |title=Business and Marketing on the Internet |journal=Masthead |volume=15 |issue=1 |date=Januarie 1996 |url=http://tcp.ca/Jan96/BusandMark.html |accessdate=2009-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19961205083117/http://tcp.ca/Jan96/BusandMark.html |archivedate=5 Desember 1996}}</ref>: “Dit sal ’n webwerf wees wat moontlik redelik ontwerp is, maar hulle was nie gepla om dit met enige soekenjins te registreer nie. So, niemand kan hulle vind nie! Jy is versteek. Ek noem dit die onsigbare web.” Nog ’n vroeë gebruik van die term “onsigbare web”, was deur Bruce Mount en Matthew B. Koll van Personal Library Software, in ’n beskrywing van die # 1 Deep Web-hulpmiddel wat in ’n persverklaring van Desember 1996 gevind is.<ref name="PLS">@1 started with 5.7 terabytes of content, estimated to be 30 times the size of the nascent World Wide Web; PLS was acquired by AOL in 1998 and @1 was abandoned. {{cite press release |title=PLS introduces AT1, the first ‘second generation’ Internet search service |publisher=Personal Library Software |date=Desember 1996 |url=//www.pls.com/news/pr961212_at1.html |accessdate=24 Februarie 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/19971021232057/http://www.pls.com/news/pr961212_at1.html |archivedate=21 Oktober 1997 }}</ref> Die eerste gebruik van die spesifieke term diep web, wat nou algemeen aanvaar word, het in die bogenoemde 2001 Bergman-studie voorgekom.<ref name=bergman2001/> == Indekseringsmetodes == Metodes wat verhoed dat webbladsye deur tradisionele soekenjins geïndekseer word, kan as een of meer van die volgende gekategoriseer word: # '''Kontekstuele web''': bladsye met inhoud wat wissel vir verskillende toegangskontekste (bv. reekse van kliënt-IP-adresse of vorige navigasiereekse). # '''Dinamiese inhoud''': dinamiese bladsye, wat teruggestuur word in reaksie op ’n ingeslote navraag of slegs deur ’n vorm verkry word, veral as toevoerelemente van oop domein (soos teksvelde) gebruik word; sulke velde is moeilik om te navigeer sonder domeinkennis. # '''Beperkte toegangsinhoud''': webwerwe wat die toegang tot hul bladsye op ’n tegniese manier beperk (bv. die gebruik van die Robot-uitsluitingstandaard of CAPTCHAs, of geen-winkel-riglyn, wat soekenjins verbied om hulle te blaai en kopieë in die kasgeheue te maak.<ref>{{cite web |title=Hypertext Transfer Protocol (HTTP/1.1): Caching |publisher=Internet Engineering Task Force |year=2014 |url=http://tools.ietf.org/html/rfc7234#section-5.2.2.3 |access-date=30 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428041204/https://tools.ietf.org/html/rfc7234 |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> # '''Nie-HTML/teksinhoud''': teksinhoud geïnkripteer in multimedialêers (beeld of video) of spesifieke lêerformate wat nie deur soekenjins hanteer word nie. # '''Privaat web''': webwerwe wat registrasie en inskrywing benodig (wagwoordbeskermde hulpbronne). # '''Skrip inhoud''': bladsye wat slegs toeganklik is deur middel van skakels wat deur [[JavaScript]] geskep word, sowel as inhoud wat dinamies afgelaai is van webbedieners via Flash of [[AJAX]]-oplossings. # '''Programmatuur''': sekere inhoud is doelbewus weggesteek van die gewone internet, slegs toeganklik met spesiale sagteware, soos TOR (Uie-roeteerder-enkripteerder), I2P, of ander donkernetprogrammatuur. TOR verleen byvoorbeeld aan gebruikers anonieme toegang tot webwerwe met die .onion-bedieneradres deur hul IP-adres te versteek. # '''Onverwante inhoud''': bladsye wat nie deur ander bladsye gekoppel is nie, kan voorkom dat [[Webkruiper|webkruipprogramme]] toegang tot die inhoud verkry. Hierdie inhoud word na verwys as bladsye sonder terugskakels (ook bekend as binneskakels). Ook soek soekenjins nie altyd alle terugskakels vanaf gesoekte webblaaie nie. # '''Web argiewe''': Web argiefdienste soos die Wayback-masjien stel gebruikers in staat om argiefweergawes van webblaaie oor tyd te sien, insluitende webwerwe wat ontoeganklik geword het en nie deur soekenjins soos [[Google]] geïndekseer word nie.<ref name=fusion /> == Soorte inhoud == Alhoewel dit nie altyd moontlik is om ’n spesifieke [[webbediener]] se inhoud direk te ontdek nie, sodat dit geïndekseer kan word, kan indirek toegang tot so ’n webwerf wel verkry word (weens rekenaarkwesbaarhede). Om inhoud op die web te ontdek, gebruik soekenjins webkruipers wat hiperskakels volg deur bekende protokol virtuele poortnommers. Hierdie tegniek is ideaal vir die ontdekking van inhoud op die oppervlakweb, maar is dikwels ondoeltreffend om diep webinhoud te vind. Hierdie kruipers probeer byvoorbeeld nie dinamiese bladsye te vind wat die gevolg is van databasisnavrae as gevolg van die onbepaalde aantal navrae wat moontlik is nie.<ref name="wright2009">{{cite news |last=Wright |first=Alex |title=Exploring a ‘Deep Web’ That Google Can’t Grasp |work=The New York Times |date=2009-02-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/02/23/technology/internet/23search.html?th&emc=th |accessdate=23 Februarie 2009}}</ref> Daar is opgemerk dat dit gedeeltelik oorkom kan word deur skakels te verskaf om resultate te vra, maar dit kan die gewildheid van 'n webwerf van die diep web onopopsetlik vergroot. DeepPeep, Intute, Deep Web Technologies, Scirus en Ahmia.fi is ’n paar soekenjins wat toegang tot die diep web het. Intute het sy finansiering verloor en is sedert Julie 2011 ’n tydelike statiese argief.<ref>{{cite web |url=http://www.intute.ac.uk/faq.html |title=Intute FAQ |access-date=13 Oktober 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605094012/http://intute.ac.uk/faq.html |archive-date=5 Junie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Scirus het aan die einde van Januarie 2013 opgehou funksioneer.<ref>{{cite web |title=Elsevier to Retire Popular Science Search Engine |url=http://library.bldrdoc.gov/newsarc/201312.html |website=library.bldrdoc.gov |date=Desember 2013 |access-date=22 Junie 2015 |quote=by end of January 2014, Elsevier will be discontinuing Scirus, its free science search engine. Scirus has been a wide-ranging research tool, with over 575 million items indexed for searching, including webpages, pre-print articles, patents, and repositories. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229193810/http://library.bldrdoc.gov/newsarc/201312.html |archive-date=29 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Navorsers het ondersoek ingestel na hoe die diep web outomaties ondersoek kan word, insluitend inhoud wat slegs deur spesiale sagteware soos Tor verkry kan word. In 2001 het Sriram Raghavan en Hector Garcia-Molina van [[Stanford-universiteit]] se Departement Rekenaarwetenskap<ref name=raghavan2000>{{cite journal |author=Sriram Raghavan |first2=Hector |last2=Garcia-Molina |title=Crawling the Hidden Web |publisher=Stanford Digital Libraries Technical Report |year=2000 |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/456/1/2000-36.pdf |format=PDF |accessdate=27 Desember 2008 |archive-date= 8 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508094122/http://ilpubs.stanford.edu:8090/456/1/2000-36.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite conference |first=Sriram |last=Raghavan |author2=Garcia-Molina, Hector |year=2001 |title=Crawling the Hidden Web |booktitle=Proceedings of the 27th International Conference on Very Large Data Bases (VLDB) pages=129–38 |url=http://www.dia.uniroma3.it/~vldbproc/017_129.pdf |format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728075031/http://www.dia.uniroma3.it/~vldbproc/017_129.pdf |date=28 Julie 2019 }}</ref> ’n argitektoniese model voorgestel vir ’n versteekte webkruiper wat sleutelterme wat deur gebruikers verskaf is of versamel is van die navraagkoppelvlakke om navraag te doen ’n webform en die diep webinhoud te ondersoek.<ref>{{cite journal |first=Ntoulas |last=Alexandros |first2=Petros |last2=Zerfos |first3=Junghoo |last3=Cho |title=Downloading Hidden Web Content |publisher=[[UCLA]] Computer Science |year=2005 |url=http://oak.cs.ucla.edu/~cho/papers/ntoulas-hidden.pdf |format=PDF |accessdate=24 Februarie 2009 |archive-date= 5 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605005918/http://oak.cs.ucla.edu/~cho/papers/ntoulas-hidden.pdf |url-status=dead }}</ref> Verskeie vormnavraagtale (soos byvoorbeeld, DEQUEL<ref>{{cite journal |first=Denis |last=Shestakov |first2=Sourav S. |last2=Bhowmick |first3=Ee-Peng |last3=Lim |title=DEQUE: Querying the Deep Web |journal=Data & Knowledge Engineering |volume=52 |issue=3 |pages=273–311 |year=2005 |url=http://www.inf.ufsc.br/~r.mello/deepWeb/querying/DKE2005-Sourav.pdf |format=PDF}}</ref>) is voorgestel waar, buiten die uitreiki van ’n navraag, ook die uitruil van gestruktureerde data uit die resultaatbladsye toegelaat word. Nog ’n poging is DeepPeep, ’n projek van die [[Universiteit van Utah]] wat deur die National Science Foundation geborg is, wat verborge webbronne (webvorms) in verskillende domeine versamel het gebaseer op ’n gefokusde kruiper.<ref>{{cite journal |first=Luciano |last=Barbosa |first2=Juliana |last2=Freire |author2-link=Juliana Freire |title=An Adaptive Crawler for Locating Hidden-Web Entry Points |publisher=WWW Conference 2007 |year=2007 |url=http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/ache-www2007.pdf |format=PDF |accessdate=20 Maart 2009 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082603/http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/ache-www2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |first=Luciano |last=Barbosa |first2=Juliana |last2=Freire |author2-link=Juliana Freire |title=Searching for Hidden-Web Databases |publisher=WebDB 2005 |year=2005 |url=http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/webdb2005.pdf |accessdate=20 Maart 2009 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082629/http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/webdb2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Kommersiële soekenjins het begin met die ondersoek van alternatiewe metodes om die diep web te ondersoek. Die ''sitemap''-protokol (wat in 2005 deur Google ontwikkel) en OAI-PMH, is meganismes waarmee soekenjins en ander belanghebbende webwerwe op sekere webbedieners kan ontdek. Beide meganismes laat webbedieners toe om die URL’s wat op hulle toeganklik is, te adverteer en sodoende outomatiese ontdekking van hulpbronne wat nie direk aan die oppervlakweb gekoppel is nie, toe te laat. Google se webwerwe vir diep webwerwe bereken voorleggings vir elke HTML-vorm en voeg die gevolglike HTML-bladsye by die Google-soekenjin-indeks. Die opgedateerde resultate is verantwoordelik vir ’n duisend navrae per sekonde op die diep webinhoud.<ref>{{cite journal |first=Jayant |last=Madhavan |first2=David |last2=Ko |first3=Łucja |last3=Kot |first4=Vignesh |last4=Ganapathy |first5=Alex |last5=Rasmussen |first6=Alon |last6=Halevy |title=Google's Deep-Web Crawl |publisher=VLDB Endowment, ACM |year=2008 |url=https://homes.cs.washington.edu/~alon/files/vldb08deepweb.pdf |format=PDF |accessdate=17 April 2009 |archive-date=16 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916104001/http://homes.cs.washington.edu/~alon/files/vldb08deepweb.pdf |url-status=dead }}</ref> In hierdie stelsel word die voorberekening van voorleggings gedoen met behulp van drie algoritmes: # Invoerwaardes kies vir teks soek insette wat sleutelwoorde aanvaar, # identifiseer insette wat slegs waardes van ’n spesifieke tipe (bv. Datum) en # kies ’n klein aantal invoerkombinasies wat URL’s genereer wat geskik is vir insluiting in die web soek indeks. Om gebruikers van Tor-verborge-dienste in hul toegang en soektog na ’n verborge .onion-agtervoegsel te fasiliteer, het [[Aaron Swartz]] in 2008 Tor2web ontwerp - ’n ''proxy''-aansoek wat toegang verleen deur middel van algemene webblaaiers.<ref name=RELEASE>{{cite web |last=Aaron |first=Swartz |title=In Defense of Anonymity |url=http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web |access-date=4 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820145558/http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Deur hierdie toepassing te gebruik, verskyn diep webskakels as ’n ewekansige string van letters, gevolg deur die .onion TLD. ==Verwysings == {{Verwysings|3}} {{en-vertaal|Deep web}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] [[Kategorie:Internetsoekenjins]] pne17frnx0x83wrwjw3uluk3m5qzm9y 2894863 2894862 2026-04-18T20:19:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894863 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Diep Web.jpg|duimnael|Grafiese voorstelling van die oppervlakweb en die diep web]] Die '''diep web''',<ref name="nhamilton">{{cite journal |citeseerx=10.1.1.90.5847 |title=The Mechanics of a Deep Net Metasearch Engine |last=Hamilton |first=Nigel}}</ref> '''onsigbare web''',<ref name="jal">{{cite journal |title=Beyond google: the invisible web in the academic library |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0099133304000801?np=y |volume=30 |issue=4 |date=Julie 2004 |bladsye=265–269 |last1=Devine |first1=Jane |last2=Egger-Sider |first2=Francine |journal=The Journal of Academic Librarianship |doi=10.1016/j.acalib.2004.04.010 |accessdate=6 Februarie 2014}}</ref> of '''verborge web'''<ref name="cthw">{{cite journal |title=Crawling the Hidden Web |journal=27th International Conference on Very Large Data Bases |date=11-14 September 2001 |first1=Sriram |last1=Raghavan |first2=Hector |last2=Garcia-Molina |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/725/}}</ref> is dele van die [[Wêreldwye Web]] waarvan die inhoud nie deur gewone websoekenjins geïndekseer word nie. Die teenoorgestelde term van die diep web is die oppervlakweb, wat toeganklik is vir enigiemand wat die [[internet]] gebruik.<ref>{{cite web |title=Surface Web |url=https://www.computerhope.com/jargon/s/surface-web.htm |publisher=Computer Hope |access-date=20 Junie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505062819/https://www.computerhope.com/jargon/s/surface-web.htm |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Rekenaarwetenskap|Rekenaarwetenskaplike]] Michael K. Bergman word gekrediteer vir die skep van die term diep web in 2001 as ’n soekindeksterm. Die inhoud van die diep web is weggesteek agter [[HTTP]]-vorms<ref>Madhavan, J., Ko, D., Kot, Ł., Ganapathy, V., Rasmussen, A., & Halevy, A. (2008). Google’s deep web crawl. Proceedings of the VLDB Endowment, 1(2), 1241–52.</ref><Ref> {{cite web |url=https://www.questia.com/article/1G1-370513892/how-do-you-want-me-to-do-it-does-it-have-to-look |title=How Do You Want Me to Do It? Does It Have to Look like an Accident? – an Assassin Selling a Hit on the Net; Revealed Inside the Deep Web |url-access=subscription |via=[[Questia]] |newspaper=Sunday Mail |date=8 Junie 2014 |first=Sam |last=Shedden |accessdate=5 Mei 2017 |archive-date= 1 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301174912/https://www.questia.com/article/1G1-370513892/how-do-you-want-me-to-do-it-does-it-have-to-look |url-status=dead }} </ref>, en sluit baie algemene gebruike soos webpos, internetbankdienste en dienste in waar gebruikers voor moet betaal, en wat deur ’n betaalmuur beskerm word, soos onder meer video-op-aanvraag, sommige aanlyntydskrifte en -koerante. Die inhoud van die diep web kan deur ’n direkte [[URL]] of [[IP-adres]] gevind word en toegang tot die [[webwerf]] kan [[wagwoord]]e vereis. == Terminologie == Die eerste samesmelting van die terme “diep web” en “[[donker web]]” het in 2009 ontstaan toe die diep web soekterminologie saam met onwettige aktiwiteite op die Freenet darknet bespreek is.<ref>{{cite news |last1=Beckett |first1=Andy |title=The dark side of the internet |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |date=26 November 2009 |access-date=9 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091703/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sedert die [[media]] verslag gelewer het van die [[Silk Road]], het baie<ref>{{cite news |last1=Daily Mail Reporter |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |title=The disturbing world of the Deep Web, where contract killers and drug dealers ply their trade on the internet |date=11 Oktober 2013 |access-date=25 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430090300/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=fusion>{{cite web |url=http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |title=NASA is indexing the ‘Deep Web’ to show mankind what Google won’t |publisher=Fusion |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223091732/http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |archive-date=23 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> mense en media begin om die diep web as sinoniem van die donker web of donkernet te gebruik. Sodanige vergelyking behoort as onakkuraat verwerp te word<ref name="confusion">{{cite web |url=http://www.brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |title=Clearing Up Confusion – Deep Web vs. Dark Web |publisher=BrightPlanet |date=27 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429005406/https://brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |archive-date=29 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, en is gevolglik ’n deurlopende bron van verwarring.<ref>{{cite news |last1=Solomon |first1=Jane |title=The Deep Web vs. The Dark Web |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |date=6 Mei 2015 |access-date=26 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |archive-date=14 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die verslaggewers Kim Zetter<ref>{{cite news |last1=NPR Staff |title=Going Dark: The Internet Behind The Internet |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |access-date=29 Mei 2015 |date=25 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507012058/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Andy Greenberg<ref>{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=Hacker Lexicon: What Is the Dark Web? |url=https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |date=19 November, 2014 |access-date=6 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506130022/https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> beveel aan dat die terme in verskillende kontekste gebruik word. Terwyl die diep web verwys na enige webwerf wat nie deur ’n tradisionele soekenjin verkry kan word nie, is die donker web ’n gedeelte van die diep web wat doelbewus verborge is en ontoeganklik is vir standaard[[webblaaier]]s en ander soekmetodes.<ref>{{cite web |title=The Impact of the Dark Web on Internet Governance and Cyber Security |url=https://www.ourinternet.org/sites/default/files/publications/GCIG_Paper_No6.pdf |accessdate=15 Januarie, 2017 |archive-date=16 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116173141/https://www.ourinternet.org/sites/default/files/publications/GCIG_Paper_No6.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lam |first1=Kwok-Yan |last2=Chi |first2=Chi-Hung |last3=Qing |first3=Sihan |title=Information and Communications Security: 18th International Conference, ICICS 2016, Singapore, Singapore, 29 November – 2 Desember 2016, Proceedings |publisher=Springer |isbn=9783319500119 |url=https://books.google.com/books?id=uraVDQAAQBAJ&pg=PA174 |language=en |date=23 November 2016 |accessdate=15 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=The Deep Web vs. The Dark Web {{!}} Dictionary.com Blog |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |publisher=Dictionary Blog |date=6 Mei 2015 |accessdate=15 Januarie 2017 |archive-date=14 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Akhgar |first1=Babak |last2=Bayerl |first2=P. Saskia |last3=Sampson |first3=Fraser |title=Open Source Intelligence Investigation: From Strategy to Implementation |publisher=Springer |isbn=9783319476711 |url=https://books.google.com/books?id=39zTDQAAQBAJ&pg=PA112 |language=en |date=1 Januarie 2017 |accessdate=15 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=What is the dark web and who uses it? |url=https://www.theglobeandmail.com/technology/tech-news/what-is-the-dark-web-and-who-uses-it/article26026082/ |newspaper=The Globe and Mail |access-date=15 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721132015/https://www.theglobeandmail.com/technology/tech-news/what-is-the-dark-web-and-who-uses-it/article26026082/ |archive-date=21 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Nie-geïndekseerde inhoud == In ’n berig oor die diep web wat in''The Journal of Electronic Publishing'' gepubliseer is, het Bergman genoem dat Jill Ellsworth die term ''Invisible Web'' (onsigbare web) in 1994 gebruik het om te verwys na webwerwe wat nie by enige soekenjin geregistreer was nie.<ref name="bergman2001">{{cite journal |first=Michael K |last=Bergman |title=The Deep Web: Surfacing Hidden Value |journal=The Journal of Electronic Publishing |date=Augustus 2001 |volume=7 |issue=1 |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=jep;view=text;rgn=main;idno=3336451.0007.104 |doi=10.3998/3336451.0007.104}}</ref> Bergman het ’n artikel deur Frank Garcia van Januarie 1996 aangehaal<ref>{{cite journal |last=Garcia |first=Frank |title=Business and Marketing on the Internet |journal=Masthead |volume=15 |issue=1 |date=Januarie 1996 |url=http://tcp.ca/Jan96/BusandMark.html |accessdate=2009-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19961205083117/http://tcp.ca/Jan96/BusandMark.html |archivedate=5 Desember 1996}}</ref>: “Dit sal ’n webwerf wees wat moontlik redelik ontwerp is, maar hulle was nie gepla om dit met enige soekenjins te registreer nie. So, niemand kan hulle vind nie! Jy is versteek. Ek noem dit die onsigbare web.” Nog ’n vroeë gebruik van die term “onsigbare web”, was deur Bruce Mount en Matthew B. Koll van Personal Library Software, in ’n beskrywing van die # 1 Deep Web-hulpmiddel wat in ’n persverklaring van Desember 1996 gevind is.<ref name="PLS">@1 started with 5.7 terabytes of content, estimated to be 30 times the size of the nascent World Wide Web; PLS was acquired by AOL in 1998 and @1 was abandoned. {{cite press release |title=PLS introduces AT1, the first ‘second generation’ Internet search service |publisher=Personal Library Software |date=Desember 1996 |url=//www.pls.com/news/pr961212_at1.html |accessdate=24 Februarie 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/19971021232057/http://www.pls.com/news/pr961212_at1.html |archivedate=21 Oktober 1997 }}</ref> Die eerste gebruik van die spesifieke term diep web, wat nou algemeen aanvaar word, het in die bogenoemde 2001 Bergman-studie voorgekom.<ref name=bergman2001/> == Indekseringsmetodes == Metodes wat verhoed dat webbladsye deur tradisionele soekenjins geïndekseer word, kan as een of meer van die volgende gekategoriseer word: # '''Kontekstuele web''': bladsye met inhoud wat wissel vir verskillende toegangskontekste (bv. reekse van kliënt-IP-adresse of vorige navigasiereekse). # '''Dinamiese inhoud''': dinamiese bladsye, wat teruggestuur word in reaksie op ’n ingeslote navraag of slegs deur ’n vorm verkry word, veral as toevoerelemente van oop domein (soos teksvelde) gebruik word; sulke velde is moeilik om te navigeer sonder domeinkennis. # '''Beperkte toegangsinhoud''': webwerwe wat die toegang tot hul bladsye op ’n tegniese manier beperk (bv. die gebruik van die Robot-uitsluitingstandaard of CAPTCHAs, of geen-winkel-riglyn, wat soekenjins verbied om hulle te blaai en kopieë in die kasgeheue te maak.<ref>{{cite web |title=Hypertext Transfer Protocol (HTTP/1.1): Caching |publisher=Internet Engineering Task Force |year=2014 |url=http://tools.ietf.org/html/rfc7234#section-5.2.2.3 |access-date=30 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428041204/https://tools.ietf.org/html/rfc7234 |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> # '''Nie-HTML/teksinhoud''': teksinhoud geïnkripteer in multimedialêers (beeld of video) of spesifieke lêerformate wat nie deur soekenjins hanteer word nie. # '''Privaat web''': webwerwe wat registrasie en inskrywing benodig (wagwoordbeskermde hulpbronne). # '''Skrip inhoud''': bladsye wat slegs toeganklik is deur middel van skakels wat deur [[JavaScript]] geskep word, sowel as inhoud wat dinamies afgelaai is van webbedieners via Flash of [[AJAX]]-oplossings. # '''Programmatuur''': sekere inhoud is doelbewus weggesteek van die gewone internet, slegs toeganklik met spesiale sagteware, soos TOR (Uie-roeteerder-enkripteerder), I2P, of ander donkernetprogrammatuur. TOR verleen byvoorbeeld aan gebruikers anonieme toegang tot webwerwe met die .onion-bedieneradres deur hul IP-adres te versteek. # '''Onverwante inhoud''': bladsye wat nie deur ander bladsye gekoppel is nie, kan voorkom dat [[Webkruiper|webkruipprogramme]] toegang tot die inhoud verkry. Hierdie inhoud word na verwys as bladsye sonder terugskakels (ook bekend as binneskakels). Ook soek soekenjins nie altyd alle terugskakels vanaf gesoekte webblaaie nie. # '''Web argiewe''': Web argiefdienste soos die Wayback-masjien stel gebruikers in staat om argiefweergawes van webblaaie oor tyd te sien, insluitende webwerwe wat ontoeganklik geword het en nie deur soekenjins soos [[Google]] geïndekseer word nie.<ref name=fusion /> == Soorte inhoud == Alhoewel dit nie altyd moontlik is om ’n spesifieke [[webbediener]] se inhoud direk te ontdek nie, sodat dit geïndekseer kan word, kan indirek toegang tot so ’n webwerf wel verkry word (weens rekenaarkwesbaarhede). Om inhoud op die web te ontdek, gebruik soekenjins webkruipers wat hiperskakels volg deur bekende protokol virtuele poortnommers. Hierdie tegniek is ideaal vir die ontdekking van inhoud op die oppervlakweb, maar is dikwels ondoeltreffend om diep webinhoud te vind. Hierdie kruipers probeer byvoorbeeld nie dinamiese bladsye te vind wat die gevolg is van databasisnavrae as gevolg van die onbepaalde aantal navrae wat moontlik is nie.<ref name="wright2009">{{cite news |last=Wright |first=Alex |title=Exploring a ‘Deep Web’ That Google Can’t Grasp |work=The New York Times |date=2009-02-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/02/23/technology/internet/23search.html?th&emc=th |accessdate=23 Februarie 2009}}</ref> Daar is opgemerk dat dit gedeeltelik oorkom kan word deur skakels te verskaf om resultate te vra, maar dit kan die gewildheid van 'n webwerf van die diep web onopopsetlik vergroot. DeepPeep, Intute, Deep Web Technologies, Scirus en Ahmia.fi is ’n paar soekenjins wat toegang tot die diep web het. Intute het sy finansiering verloor en is sedert Julie 2011 ’n tydelike statiese argief.<ref>{{cite web |url=http://www.intute.ac.uk/faq.html |title=Intute FAQ |access-date=13 Oktober 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605094012/http://intute.ac.uk/faq.html |archive-date=5 Junie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Scirus het aan die einde van Januarie 2013 opgehou funksioneer.<ref>{{cite web |title=Elsevier to Retire Popular Science Search Engine |url=http://library.bldrdoc.gov/newsarc/201312.html |website=library.bldrdoc.gov |date=Desember 2013 |access-date=22 Junie 2015 |quote=by end of January 2014, Elsevier will be discontinuing Scirus, its free science search engine. Scirus has been a wide-ranging research tool, with over 575 million items indexed for searching, including webpages, pre-print articles, patents, and repositories. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229193810/http://library.bldrdoc.gov/newsarc/201312.html |archive-date=29 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Navorsers het ondersoek ingestel na hoe die diep web outomaties ondersoek kan word, insluitend inhoud wat slegs deur spesiale sagteware soos Tor verkry kan word. In 2001 het Sriram Raghavan en Hector Garcia-Molina van [[Stanford-universiteit]] se Departement Rekenaarwetenskap<ref name=raghavan2000>{{cite journal |author=Sriram Raghavan |first2=Hector |last2=Garcia-Molina |title=Crawling the Hidden Web |publisher=Stanford Digital Libraries Technical Report |year=2000 |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/456/1/2000-36.pdf |format=PDF |accessdate=27 Desember 2008 |archive-date= 8 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508094122/http://ilpubs.stanford.edu:8090/456/1/2000-36.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite conference |first=Sriram |last=Raghavan |author2=Garcia-Molina, Hector |year=2001 |title=Crawling the Hidden Web |booktitle=Proceedings of the 27th International Conference on Very Large Data Bases (VLDB) pages=129–38 |url=http://www.dia.uniroma3.it/~vldbproc/017_129.pdf |format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728075031/http://www.dia.uniroma3.it/~vldbproc/017_129.pdf |date=28 Julie 2019 }}</ref> ’n argitektoniese model voorgestel vir ’n versteekte webkruiper wat sleutelterme wat deur gebruikers verskaf is of versamel is van die navraagkoppelvlakke om navraag te doen ’n webform en die diep webinhoud te ondersoek.<ref>{{cite journal |first=Ntoulas |last=Alexandros |first2=Petros |last2=Zerfos |first3=Junghoo |last3=Cho |title=Downloading Hidden Web Content |publisher=[[UCLA]] Computer Science |year=2005 |url=http://oak.cs.ucla.edu/~cho/papers/ntoulas-hidden.pdf |format=PDF |accessdate=24 Februarie 2009 |archive-date= 5 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605005918/http://oak.cs.ucla.edu/~cho/papers/ntoulas-hidden.pdf |url-status=dead }}</ref> Verskeie vormnavraagtale (soos byvoorbeeld, DEQUEL<ref>{{cite journal |first=Denis |last=Shestakov |first2=Sourav S. |last2=Bhowmick |first3=Ee-Peng |last3=Lim |title=DEQUE: Querying the Deep Web |journal=Data & Knowledge Engineering |volume=52 |issue=3 |pages=273–311 |year=2005 |url=http://www.inf.ufsc.br/~r.mello/deepWeb/querying/DKE2005-Sourav.pdf |format=PDF}}</ref>) is voorgestel waar, buiten die uitreiki van ’n navraag, ook die uitruil van gestruktureerde data uit die resultaatbladsye toegelaat word. Nog ’n poging is DeepPeep, ’n projek van die [[Universiteit van Utah]] wat deur die National Science Foundation geborg is, wat verborge webbronne (webvorms) in verskillende domeine versamel het gebaseer op ’n gefokusde kruiper.<ref>{{cite journal |first=Luciano |last=Barbosa |first2=Juliana |last2=Freire |author2-link=Juliana Freire |title=An Adaptive Crawler for Locating Hidden-Web Entry Points |publisher=WWW Conference 2007 |year=2007 |url=http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/ache-www2007.pdf |format=PDF |accessdate=20 Maart 2009 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082603/http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/ache-www2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |first=Luciano |last=Barbosa |first2=Juliana |last2=Freire |author2-link=Juliana Freire |title=Searching for Hidden-Web Databases |publisher=WebDB 2005 |year=2005 |url=http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/webdb2005.pdf |accessdate=20 Maart 2009 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082629/http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/webdb2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Kommersiële soekenjins het begin met die ondersoek van alternatiewe metodes om die diep web te ondersoek. Die ''sitemap''-protokol (wat in 2005 deur Google ontwikkel) en OAI-PMH, is meganismes waarmee soekenjins en ander belanghebbende webwerwe op sekere webbedieners kan ontdek. Beide meganismes laat webbedieners toe om die URL’s wat op hulle toeganklik is, te adverteer en sodoende outomatiese ontdekking van hulpbronne wat nie direk aan die oppervlakweb gekoppel is nie, toe te laat. Google se webwerwe vir diep webwerwe bereken voorleggings vir elke HTML-vorm en voeg die gevolglike HTML-bladsye by die Google-soekenjin-indeks. Die opgedateerde resultate is verantwoordelik vir ’n duisend navrae per sekonde op die diep webinhoud.<ref>{{cite journal |first=Jayant |last=Madhavan |first2=David |last2=Ko |first3=Łucja |last3=Kot |first4=Vignesh |last4=Ganapathy |first5=Alex |last5=Rasmussen |first6=Alon |last6=Halevy |title=Google's Deep-Web Crawl |publisher=VLDB Endowment, ACM |year=2008 |url=https://homes.cs.washington.edu/~alon/files/vldb08deepweb.pdf |format=PDF |accessdate=17 April 2009 |archive-date=16 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916104001/http://homes.cs.washington.edu/~alon/files/vldb08deepweb.pdf |url-status=dead }}</ref> In hierdie stelsel word die voorberekening van voorleggings gedoen met behulp van drie algoritmes: # Invoerwaardes kies vir teks soek insette wat sleutelwoorde aanvaar, # identifiseer insette wat slegs waardes van ’n spesifieke tipe (bv. Datum) en # kies ’n klein aantal invoerkombinasies wat URL’s genereer wat geskik is vir insluiting in die web soek indeks. Om gebruikers van Tor-verborge-dienste in hul toegang en soektog na ’n verborge .onion-agtervoegsel te fasiliteer, het [[Aaron Swartz]] in 2008 Tor2web ontwerp - ’n ''proxy''-aansoek wat toegang verleen deur middel van algemene webblaaiers.<ref name=RELEASE>{{cite web |last=Aaron |first=Swartz |title=In Defense of Anonymity |url=http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web |access-date=4 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820145558/http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Deur hierdie toepassing te gebruik, verskyn diep webskakels as ’n ewekansige string van letters, gevolg deur die .onion TLD. ==Verwysings == {{Verwysings|3}} {{en-vertaal|Deep web}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] [[Kategorie:Internetsoekenjins]] bp2xfp9y987m2x6qxok7a58ppjtn7a6 0 247127 2894961 2664584 2026-04-19T09:25:08Z Oesjaar 7467 /* Opnames */ verbeter 2894961 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Emil Gilels | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Emil Gilels in 1938 | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Emiľ Grigorievič Gileľs | alias = | geboortedatum = 19 Oktober 1916 | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = {{SDEO|1916|10|19|1985|10|14}} | sterfplek = | genre = | beroep = Pianis | instrument = [[Klavier]] | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Emiľ Grigorievič Gileľs''' (somtyds vertaal as Hilels;<ref>Johnson, Hewlett (1941). The Soviet Power; the Socialist Sixth of the World. New York: International Publishers. bl. 214. OCLC 407142.</ref><ref>U.S.S.R. Speaks for Itself Volume Three: Democracy in Practice. London: Lawrence & Wishart. 1941. bl. 46. OCLC 13487651</ref> 19 Oktober 1916 – 14 Oktober 1985) was 'n [[Sowjetunie|Sowjetse]] pianis, wat beskou word as een van die beste pianiste van die [[20ste eeu]].<ref>John Rockwell (1985-10-16). "Emil Gilels, Soviet Pianist, Dies at 68". The New York Times. Opgespoor 2015-01-10</ref><ref>"The 10 Greatest Pianists Of All Time". Limelight Magazine. 7 Januarie 2015. Opgespoor 30 October 2017</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Gilels was op 19 Oktober 1916 in 'n Joodse gesin gebore in [6 Oktober, (Ou Styl)] in [[Odessa]], Oekraïne (toe deel van die [[Russiese Ryk]]) as die seun van Esfir en Grigory Gilels. Sy vader het as klerk in 'n suiker raffinadery gewerk. Sy suster Elizaveta, wat drie jaar jonger as hy was, was 'n bekende violis. [[Lêer:Эмиль Гилельс и Елизавета Гилельс.jpg|duimnael|180px|Emil Gilels en sy suster, the violis Elizabeth Gilels.]] Gilels het oor perfekte intonasie beskik en het op die ouderdom van vyf-en-'n-half jaar lesse begin neem by Yakov Tkach, 'n bekende klavierpedagoog in Odessa.<ref name="Carrick">{{cite web |first=Phil |last=Carrick |url=http://www.abc.net.au/classic/content/2013/09/21/3851467.htm |title=Emil Gilels: A True Giant of the Keyboard |work=Music Makers (ABC Classic FM) |date=21 September 2013 |access-date=10 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126072651/http://www.abc.net.au/classic/content/2013/09/21/3851467.htm |archive-date=26 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy was 'n vinnige en leergierige leerder en het binne 'n paar maande korte mette van al drie volumes van Loeschhorn se studies gemaak. Kort daarna het Clementi en Mozart se sonatinas dieselfde weg gevolg. Gilels het later sy streng opleiding met Tkach gekrediteer as sou dit die basis van sy tegniek gevorm het.<ref name="Mach">{{cite book|last=Mach|first=Elyse|title=Great Contemporary Pianists Speak for Themselves|url=https://books.google.com/books?id=_hFIZD5bnVgC&pg=PP1|year=1980|publisher=Courier Corporation|isbn=978-0-486-26695-4}}</ref> Op sy beurt het Tkach oor Gilels, met gebruikmaking van 'n verkleinvorm gesê, "Milya Gilels beskik oor die vermoëns van een wat alleenlik gebore is vir die doel daarvan om 'n pianis te word, en met die nodige aandag tot sy ontwikkeling, sal die USSR hom in die toekoms verryk het met die verkryging van 'n wêreldbekende pianis." [[Lêer:RIAN archive 676852 Pianists Emil Gilels and Yakov Flier in Pravda newspaper.jpg|duimnael|Pianiste Emil Gilels (links) en [[Yakov Flier]] wat respektiewelik eerste en derde pryse gewen het tydens die ''Koningin Elisabeth Internasionale Musiekkompetisie'' in Brussel, België, [[Pravda]], (Sowjet-unie). Mei 1938.]] In Mei 1929 het Gilels op die ouderdom van twaalf jaar sy eerste openbare konsert gegee.<ref name="Mach"/> In 1929 was Gilels by die Odessa Konservatoria aanvaar en in die klas van Bertha Reingbald geplaas. Onder die toesig van Reingbald het Gilels die omvang van sy kulturele belange verbreed, met 'n besonderse aanleg vir geskiedenis en literatuur. In 1932 het [[Arthur Rubinstein]] die Odessa Konservatoria besoek en met Gilels kennis gemaak, en die twee van hulle sou vir die oorblywende jare van Rubinstein se lewe vriende bly.<ref name="Rockwell">{{cite web |author=John Rockwell |url=https://www.nytimes.com/1985/10/16/arts/emil-gilels-soviet-pianist-dies-at-68.html |title=Emil Gilels, Soviet Pianist, Dies at 68 |work=The New York Times |date=16 Oktober 1985 |access-date=10 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816190812/https://www.nytimes.com/1985/10/16/arts/emil-gilels-soviet-pianist-dies-at-68.html |archive-date=16 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Soos Tkach, het Reingbald versigtige leiding aan Gilels gebied ten opsigte daarvan om hom toe te laat om lewendige konserte te gee, en in terme daarvan om haar student van oormatige en buitensporige konsertuitvoerings te beskerm. Gilels het ten spyte daarvan dat hy onder die ouderdomsperking was, aan die Oekraïense Kompetisie deelgeneem en 'n beurs van die beoordelingspaneel ontvang. Gilels het vir die eerste keer in 1932 besoek afgelê aan Heinrich Neuhaus. In 1933 het Gilels aan die eerste omvattende Kompetisie van Uitvoerders in [[Moskou]] deelgeneem en by wyse van 'n eensydige besluit eersteprys gewen. Hierdie prestasie het Gilels regoor die [[USSR]] bekend gemaak en tot 'n landwye konserttoer gelei. Die spanning van toer het egter op Gilels begin inwerk en daartoe gelei dat hy sy toerprogram ingekort het en na Odessa teruggekeer het ten einde sy studies te voltooi. Hy het selfs 'n geleentheid om na die Moskouse Konservatoria oorgeplaas te word van die hand gewys. Gilels het gevolglik vir Reingbald as sy ware onderwyser, mentor en lewenslange vriendin beskou. Gilels het in die Herfs van 1935 van die Odessa Konservatoria gegradueer. Hy was gevolglik in die klas van Heinrich Neuhaus by die Moskou Konservatoria as 'n na-graadse student aanvaar, en Gilels het sy toewysing tot die aanbied van konserte laat herleef. In 1936 het hy aan sy eerste internasionale kompetisie deelgeneem, te wete die Internasionale Weense Musiek Akademie Kompetisie. Gilels het tweede plek behaal, terwyl sy vriend en medestudent Yakov Flier eersteplek behaal het. Twee jaar later in 1938 het beide Gilels en Flier aan die Ysaÿe Internasionale Fees (Koningin Elisabeth Kompetisie) in [[Brussel]] deelgeneem. Gilels het die eersteplek verower, terwyl Flier derdeplek behaal het. Gilels het in 1938 sy studies in Moskou voltooi. ==Loopbaan== Na sy aktiwiteite in Brussel was 'n geskeduleerde toer en Amerikaanse buiging by die ''1939 New York World's Fair'' gekanselleer as gevolg van die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]]. [[Sergei Rachmaninoff]] wat in ballingskap van Rusland gewoon het, het van die reputasie van Gilels te wete gekom en begin luister na Gilels se radio uitvoerings. Rachmaninoff het gevolglik vir Gilels as sy pianistiese opvolger beskou en aan hom sy medalje en diploma gestuur. Hierdie medalje; gegraveer met die profiel van Anton Rubinstein - asook die diploma - ; was eens op 'n tyd aan Rachmaninoff gebied ten einde sy opvolging van Rubinstein te simboliseer, en Rachmaninoff het self Gilels se naam tot die dokument bygevoeg. Gilels sou vir die res van sy lewe die voorwerpe in kosbare herinnering hou. In 1944 het Gilels die eerste uitvoering van Prokofiëf se 8ste Klaviersonate gegee.<ref>{{cite book|last=Berman|first=Boris|title=Prokofiev's Piano Sonatas: A Guide for the Listener and the Performer|url=https://books.google.com/books?id=uQGdi3A6oP4C&pg=PRxii|year=2008|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-14500-7|page=xii}}</ref> Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Gilels troepe vermaak met opbeurende opelug uitvoerings in die voorste linies, waarvan beeldmateriaal steeds bestaan.<ref>"Emil Gilels Plays", Russian television documentary, VHS release on Japanese label IVC, cat. no. IVCV-64144</ref> In 1945 het Gilels 'n kamermusiektrio met die violis [[Leonid Kogan]] (sy swaer) en die tjellis [[Mstislav Rostropovich]] gevorm. Die [[Stalin-prys]] is in 1946 aan Gilels toegeken. Na die oorlog het hy as solis deur die Sowjet Blok lande van [[Oos-Europa]] getoer. Hy het ook twee klavieruitvoerings saam met Yakov Flier gegee, sowel as konserte met sy violis suster Elizaveta. In 1952 het hy 'n professor by die Moskou Konservatoria geword waar sy studente Valery Afanassiev, Irina Zaritskaya, Marina Goglidze-Mdivani, Irina Smorodinova ('n laureaat van die Internasionale Marguerite Long-Jacques Thibaud klavierkompetisie in Parys), Igor Zhukov, Vladimir Blok en Felix Gottlieb ingesluit. Hy was ook die voorsitter van die beoordelingspaneel van die Internasionale Tsjaikofski Kompetisie tydens die eerste kompetisie in 1958 waar die eerste prys aan [[Van Cliburn]] gegaan het. Hy het vir baie jare aan die hoof van die kompetisie gestaan. Gilels was een van die eerste Sowjet kunstenaars, saam met [[David Oistrakh]], wat toegelaat is om te reis en konserte in die Weste te gee. Sy Amerikaans buiging het in Oktober 1955 met die [[Philadelphia Simfonieorkes]] en [[Eugene Ormandy]] plaasgevind.<ref name="Rockwell"/> Sy Britse buiging het in 1952 by die Royal Albert Hall plaasgevind.<ref>http://catalogue.royalalberthall.com/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=RAHE%2f1%2f1952%2f207&pos=1</ref> Gilels het sy buiging by die Salzburg-fees in 1969 gemaak met 'n uitvoering van die werke van Weber, Prokofiëf en Beethoven by die Mozarteum, gevolg deur 'n uitvoering van Beethoven se Derde Klavierconcerto met [[George Szell]] en die [[Weense Filharmoniese orkes]]. In 1981 het Gilels 'n [[hartaanval]] na 'n uitvoering by die [[Concertgebouw|Koninklike Concertgebouw]] in [[Amsterdam]] gehad en daarna aan verswakkende gesondheid gely. Hy het op [[14 Oktober]] [[1985]] op onverwagse wyse gedurende 'n mediese ondersoek in [[Moskou]] beswyk, slegs 'n paar dae voor sy 69ste verjaardag. [[Sviatoslav Richter]], wat Gilels goed geken het en 'n medestudent in die klas van Heinrich Neuhaus by die Moskouse Konservatoria was, het geglo dat Gilels per ongeluk dood is toe 'n verkeerde [[dwelm]] foutiewelik ingespuit is gedurende 'n roetine mediese ondersoek by die Kremlin hospitaal.<ref>{{cite book|last=Monsaingeon|first=Bruno|title=Sviatoslav Richter: Notebooks and Conversations|url=https://books.google.com/books?id=rSz3GwAACAAJ&pg=PA32|year=2002|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-09549-3|page=32|translator-first=Stewart |translator-last=Spencer}}</ref> Die [[Denemarke|Deense]] komponis en skrywer Karl Aage Rasmussen ontken egter hierdie spesifieke moontlikheid in sy biografie van Richter en reken dat dit 'n vals gerug was.<ref>{{cite book|last=Rasmussen|first=Karl Aage|title=Sviatoslav Richter: Pianist|url=https://books.google.com/books?id=C37nQQAACAAJ&pg=PP1|year=2010|publisher=University Press of New England|isbn=978-1-55553-710-4}}</ref> Gilels was twee keer getroud. Sy eerste huwelik was met die pianis Rosa Tamarkina, in 1940. Sy tweede huwelik was met Fariset (Lala) Hutsistova, 'n gegradueerde van die Moskouse Konservatoria, met wie hy in 1947 getroud is. Hulle het 'n dogter, Elena, gehad, synde 'n pianis wat van Flier se klas by die Moskouse Konservatoria gegradueer het en saam met haar vader uitvoerings gemaak het. == Opnames == Gilels word op universele wyse bewonder vir sy uitstekende tegniese beheer en sy helderheid van toon.<ref>"Emil Gilels", In Memory of Emil Gilels, 2007. Toegang gekry op 3 Junie 2007</ref> Gilels het beskik oor 'n breedvoerige repertoire; van [[Barokmusiek]] na laat-[[Romantiek|romantiese]] musiek asook die werke van 20ste eeuse komponiste. Sy interpretasies van die sentrale Duits-Oostenrykse klassieke werke het die kern van sy repertoire gevorm, en dan veral [[Ludwig van Beethoven]], [[Johannes Brahms]] en [[Robert Schumann]] se werke. Gilels was egter ewe tuis in [[Domenico Scarlatti]] se werke en in 20de eeuse komponiste soos [[Claude Debussy]], [[Sergei Rachmaninoff]], en [[Sergei Prokofiëf]] se werke. Sy opname van [[Franz Liszt]] se [[Hongarye|Hongaarse]] Rapsodie No. 9 en Sonata in B mineur het klassieke status in sommige kringe verwerf.<ref>International Piano Quarterly, Winter 2001, Orpheus Publications Limited</ref> Gilels was besig met die voltooiing van 'n opname-siklus van [[Ludwig van Beethoven]] se klaviersonatas vir die Duitse handelsmerk [[Deutsche Grammophon]] toe hy skielik oorlede is in 'n hospitaal in [[Moskou]].<ref>Andrew Clements (2006-12-21). "Emil Gilels: The Early Recordings". The Guardian. opgespoor op 2015-01-10.</ref><ref>John Rockwell (1985-10-16). "Emil Gilels, Soviet Pianist, Dies at 68". The New York Times. Opgespoor op 2018-08-05.</ref> Sy opname van [[Ludwig van Beethoven]] se ''Hammerklavier'' Sonata het die Gramophone toekenning in 1984 ontvang. Gilels het opnames saam met sy dogter gemaak, insluitende [[Wolfgang Amadeus Mozart]] se Dubbele Klavierkonsert met [[Karl Böhm]] en die [[Weense Filharmoniese Orkes]] en [[Franz Schubert]] se Fantasie in F mineur vir klavierduet. Hy het ook briljante kamerorkes opnames gemaak met die violis [[Leonid Kogan]] en die tjellis [[Mstislav Rostropovich]]. == Pryse, toekennnings en Erebewyse == === Sowjet-unie === *1ste Prys, Sowjet Unie Klavierkompetisie, 1933 *2de Prys, Weense Internasionale Klavierkompetisie, 1936 *1se Prys, Concours Eugène Ysaÿe, Brussel, 1938 *Stalinprys, [[USSR|Sowjet Unie]], 1946 *Die Mense se Kunstenaar van die [[USSR|Sowjet Unie]], 1954 *Drie ordes van [[Lenin]], USSR, insluitende 1961 *Leninprys, 1962 *Held van [[Sosialisme|Sosialistiese]] Arbeid, 1976 *Orde van die Rooibanier van Arbeid *Orde van die Vriendskap van die Mense *Orde van die Wapen van Eer === Buitelandse eerbewyse === *Commandeur, Ordre de Mérite Culturel et Artistique de Paris, 1967 *Goue Medalje van die Stad van [[Parys]], Frankryk *Orde van Leopold (België) *Erelid, Accademia Nazionale di Santa Cecilia, [[Rome]] *Erelid, Koninklike Musiekakademie, [[Londen]] *Honorêre Professor, Franz Liszt Academie van Musiek, [[Boedapest]] === Noemenswaardige Opnames === *1935 – [[Franz Liszt]]: Fantasie op Temas van Mozart se Huwelik van Figaro. *1951 – Liszt: Hongaarse Rapsodie No. 9. *1954 – [[Camille Saint-Saëns]]: Klavierconcerto No. 2 in G mineur, Op. 22 (dir. Cluytens)*. *1954 – [[Nikolai Medtner]]: Klaviersonate No. 5 in G Mineur, Op. 22. *1955 - [[Pjotr Tsjaikofski]]: Klavierconcerto No. 1 [dir. Fritz Reiner] *1955 – [[Sergei Rachmaninoff]]: Klavierconcerto No. 3 in D mineur, Op. 30 (dir. Cluytens). *1957 – Beethoven: Klavierconcerto No. 4 (dir. Ludwig). *1957 – Scriabin: Klaviersonate No. 4 in F # majeur , Op. 30*. *1957 – Weinberg: Klaviersonate No. 4 in B Mineur. *1968 - Beethoven: Klavierconcertos 1 - 5; solo klavierstukke (Beethoven) (Cleveland Orkes dir. [[George Szell]]). *1958 – Brahms: Klavierconcerto No. 2 in B moll majeur, Op. 83 (dir. Reiner). *1961 – Prelude in B mineur (J. S. Bach, gerangskik Siloti)* (Moskou) *1968 – [[Nikolai Medtner]]: Klaviersonate No. 10 in A mineur, Op. 38 No. 1. ''Sonata Reminiscenza'' * (Moskou) *1968 – Liszt: Rapsodie espagnole* (Leningrad) *1971 – Brahms: klavierconcerto No. 2 in B moll majeur, Op. 83 (dir. Mario Rossi) (Köln)*. *1970 – Beethoven: klavierconcerto No. 3 in C Mineur, Op. 37, Lewendige Opname in Lausanne, (Orchestre National de l'ORTF), (Claves Records). *1972 – Tsjaikofski: Klavierconcerto No. 2 in G majeur, Op. 44 (dir. Maazel). *1972 – Brahms: Klavierconcerto No. 1 in D mineur, Op. 15 en Klavierconcerto No. 2 in B moll majeur, Op. 83 (dir. Jochum). *1973 – Beethoven: Klaviersonate No. 23 in F mineur, Op. 57 ''Appassionata''. *1973 – Debussy: Beelde, Boek 1*. *1973 – Mozart: Klavierconcerto No. 27 in B moll majeur, K595 (dir. Böhm). *1974 – Grieg: Liriese Stukke [1]. *1974 – Prokofiëf: Sonate No. 3 in A mineur, Op. 28 (Köln)*. *1974 – Prokofiëf: Sonate No. 8 in B-moll majeur, Op. 84. *1976 – Schubert: Forellekwintet, Kwintet vir Klavier, Viool, Tjello en Kontrabas in A Majeur D667 (met Amadeus Kwartet) *1977 – Rachmaninoff, Prelude in C # mineur Op. 3 No. 2* (Moskou) *1978 – Chopin: Klaviersonate No. 3 in B mineur, Op. 58. *1979 – Tsjaikofski: Klavierconcerto No. 1* (New York) *1982 – Beethoven: Klaviersonate No. 29 in B moll majeur, Op. 106 Hammerklavier (Berlyn) *1984 – Beethoven: Klaviersonate No. 29 in B moll majeur, Op. 106 Hammerklavier* (Moskou) *1984 – Scriabin: Derde Sonate* (Moskou) *1984 – Schumann: Simfoniese Studies* (Japan) * Lewendige opname. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gilels, Emil}} [[Kategorie:Oekraïense Jode]] [[Kategorie:Oekraïense musici]] [[Kategorie:Russiese pianiste]] [[Kategorie:Sowjetse pianiste]] [[Kategorie:Ontvangers van die Orde van Lenin]] [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1985]] ni993nivu1ca9nw9uimuljiosg4wqu8 0 249506 2894864 2347859 2026-04-18T20:20:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894864 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Dietrich Fischer-Dieskau | beeld = DietrichFischerDieskau1970.jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Dietrich Fischer-Dieskau (1970) | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = [[28 Mei]] [[1925]] | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = [[18 Mei]] [[2012]] | sterfplek = | genre = Klassiek, opera | beroep = Sanger, dirigent, musikoloog | instrument = Stem ([[Baritoon]]) | jare_aktief = 1948-1992 (as sanger) | etiket = [[EMI]] [[Deutsche Grammophon]], [[Orfeo (plate-etiket)|Orfeo]], [[RCA Records|RCA]], [[CBS (televisie uitsender)|CBS]], [[Sony BMG|Sony]] | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Dietrich Fischer-Dieskau''' (28 Mei 1925 – 18 Mei 2012)<ref>Sänger Dietrich Fischer-Dieskau gestorben Der Tagesspiegel 18 May 2012</ref> was 'n Duitse liriese bariton en dirigent van klassieke musiek, asook een van die bekendste ''Lieder'' [kunslied) uitvoerders van die na-oorlogse periode. Hy was die beste bekend as sanger van [[Franz Schubert]] se Lieder, en in besonder sy "Winterreise"<ref>"German baritone singer Dietrich Fischer-Dieskau dies - BBC News". bbc.co.uk. Opgespoor 3 April 2016.</ref> waarvan sy opnames saam met ''Gerald Moore'' en ''Jörg Demus'' meer as 'n halfeeu na hul vrystelling steeds kritiese lof ontvang .<ref>Gramophone, on Fischer-Dieskau and Winterreise</ref> Die opname van 'n wydlopende reeks werke of repertoire deur Fischer-Dieskau,(wat eeue dek) het musikoloog ''Alan Blyth'' laat opgemerk, "Geen sanger in ons tyd, of waarskynlik enige ander sanger [van enige tyd], het daarin geslaag om die reeks en veelsydigheid van repertoire te behaal, wat behaal is deur Dietrich Fischer-Dieskau nie. Opera, Lieder en oratorios in [[Duits]], [[Italiaans]] of Engels het almal asof van nature na hom toe gekom, en tog het hy na elkeen 'n presisie en individualiteit gebring wat getuig van sy reseptiewe insigte in die idioom wat ter hand is." Bykomend hiertoe, het hy opnames in [[Frans]], [[Russies]], [[Hebreeus]], [[Latyns]] en [[Hongaars]] gemaak. Hy was beskryf as "een van die beste vokale kunstenaars van die 20ste eeu"<ref>Ted Libbey. The NPR Listener's Encyclopedia of Classical Music New York: Workman Publishing, 2006</ref> en "die mees invloedrykste sanger van die 20ste eeu".<ref>The Guardian, May 2005</ref> Fischer-Dieskau was gekies as die tweede grootste sanger van die eeu (na ''Jussi Björling'') deur Classic CD([[Verenigde Koninkryk]]).<ref>"Top Singers of the Century" Critics' Poll (Junie 1999)</ref> Die Franse het hom as die "Le miracle Fischer-Dieskau" gedoop, en Dame [[Elisabeth Schwarzkopf]] het hom "'n gebore god wat dit alles het", genoem.<ref>Dietrich Fischer-Dieskau: the Baritone of Our Age by Richard Wigmore 6 Junie 2007</ref> Op die kruin van sy roem was hy bewonder vir sy interpretatiewe insigte en die eksepsionele beheer van sy sagte, pragtige instrument. Ten spyte van die onaansienlike grootte van sy liriese/kamer bariton stem, het Fischer-Dieskau ook 'n groot aantal opera rolle opgevoer en opgeneem. Hy het beide die opera - en konsertplatforms vir meer as dertig jaar oorheers.<ref>Matthew Boyden. The Rough Guide to Opera 3rd Edition London: Rough Guides Ltd., 2002</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Fischer-Dieskau, Dietrich}} [[Kategorie:Duitse dirigente]] [[Kategorie:Duitse sangers]] [[Kategorie:Musikoloë]] [[Kategorie:Operasangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1925]] [[Kategorie:Sterftes in 2012]] 78q1fxbddn2zui39ez35kfopshd9gwf 0 250205 2894952 2880705 2026-04-19T09:04:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894952 wikitext text/x-wiki 'n '''Eensame wolf''', '''eensame wolf-terroris''' of '''alleen akteur terroris''', is iemand wat [[geweld]]dadige dade voorberei en uitvoer, sonder enige opdragstruktuur en sonder wesenlike hulp van enige groep. Hy of sy kan beïnvloed word of gemotiveer word deur die [[ideologie]] en oortuigings van 'n eksterne groep en mag ter ondersteuning van so 'n groep optree. In sy oorspronklike sin is 'n "eensame [[wolf]]" 'n [[dier]] of [[mens]] wat gewoonlik alleen woon of tyd alleen spandeer, in plaas van met 'n groep.<ref name="reference.com">{{cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/lone+wolf |title=Lone wolf - Define Lone wolf at Dictionary.com |work=Dictionary.com |access-date=14 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910053648/http://dictionary.reference.com/browse/lone%20wolf |archive-date=10 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Waarnemers stel dat die tipe aanvalle relatief skaars soort terreuraanval is, maar dit neem toe<ref name=pbs>{{cite news |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/lone-wolf-attacks-are-becoming-more-common-and-more-deadly/ |title=Lone Wolf Attacks Are Becoming More Common -- And More Deadly |date=14 Julie 2016 |newspaper=FRONTLINE |access-date=4 Februarie 2017 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125012320/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/lone-wolf-attacks-are-becoming-more-common-and-more-deadly/ |archive-date=25 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en dit is soms moeilik om te sê of 'n akteur buite hulp ontvang het en dit wat blykbaar 'n eensame wolfaanval is, dalk eintlik versigtig georkestreer was van buite.<ref name=nytimes>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/02/04/world/asia/isis-messaging-app-terror-plot.html |title=Not 'Lone Wolves' After All: How ISIS Guides World's Terror Plots From Afar |last=Callimachi |first=Rukmini |date=4 Februarie 2017 |newspaper=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=4 Februarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401074543/https://www.nytimes.com/2017/02/04/world/asia/isis-messaging-app-terror-plot.html |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gartenstein-Ross|first=Daveed|last2=Barr|first2=Nathaniel|date=26 Julie 2016|year=|title=The Myth of Lone-Wolf Terrorism|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/western-europe/2016-07-26/myth-lone-wolf-terrorism|journal=Foreign Affairs|volume=|pages=|via=|access-date=4 Februarie 2017}}</ref> == Oorsprong van die term == Die term "eensame wolf" ([[Engels]]ː''lone wolf'') is in die 1990's deur wit meerderwaardigheid ondersteuners Alex Curtis en Tom Metzger gewild gemaak. Metzger het individuele of kleinsel-ondergrondse aktiwiteite voorgestel, in teenstelling met bo-grondse lidmaatskapsorganisasies, wat "stryders wat alleen of in kleingroepe optree, wat die regering of ander teikens in "daaglikse anonieme dade" aanval.<ref name="Adl.org">{{cite web |url=http://www.adl.org/learn/ext_us/Metzger.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=2&item=7 |title=Tom Metzger and White Aryan Resistance (WAR) – Extremism in America |publisher=Adl.org |date= |accessdate=10 Desember 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120925190751/http://www.adl.org/learn/ext_us/Metzger.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=2&item=7 |archivedate=25 September 2012 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last1=Kimmel|first1=Michael|title=Angry White Men: American Masculinity at the End of an Era|date=2013|publisher=Avalon|isbn=1568585136|pages=228–9}}</ref> [[Terrorisme]] deskundige Brian Michael Jenkins van die [[RAND Korporasie]] verkies die term “rondloperhond” bo eensame wolf. Volgens Jenkins, is die kenmerke van die meeste individue wat betrokke is by sulke aanvalle as volgː hulle "... sluip rond, snuffel vir geweld, is aggressief, maar skarrel sonder [[rugsteun]] rond."<ref name="Daily Beast">{{cite news |last1=Siegel |first1=Jacob |title=Lone Wolves, Terrorist Runts, and the Stray Dogs of ISIS |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/10/24/in-canada-the-stray-dogs-of-isis.html |access-date=7 November 2014 |work=Daily Beast |date=24 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429195009/http://www.thedailybeast.com/articles/2014/10/24/in-canada-the-stray-dogs-of-isis.html |archive-date=29 April 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Alhoewel hierdie individue skynbaar alleen optree, is daar dikwels bande tussen eensame wolwe en terroriste-organisasies, byvoorbeeld, terreur-ondersteunde aanlyn-inhoud.<ref>: http://doi.org/10.15664/jtr.405</ref> == Huidige gebruik == Die term eensame wolf word gebruik deur Amerikaanse wetstoepassingsagentskappe en die media om te verwys na individue wat gewelddadige dade van terrorisme buite 'n opdragstruktuur onderneem. Die [[FBI]] - en San Diego-polisie se ondersoek na die aktiwiteite van 'n self-benoemde wit meerderwaardigheid ondersteuner, Alex Curtis, is genoem ''Operation Lone Wolf'',<ref>{{cite press release|url=https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf|title=Operation Lone Wolf|publisher=[[FBI]]}}</ref> "hoofsaaklik as gevolg van Curtis se aanmoediging van ander wit meerderwaardigheid ondersteuners om te volg wat Curtis na verwys as 'eensaame wolf'-aktivisme ".<ref>{{cite web |title=Operation Lone Wolf |url=https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf |publisher=FBI |access-date=6 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108011607/https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf |archive-date=8 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die term eensame wolf word gebruik om terroriste-optrede wat deur individue uitgevoer word te onderskei van die gekoördineer deur groot groepe.<ref>{{Cite book|title=Understanding Lone Wolf Terrorism: Global Patterns, Motivations and Prevention|last=Spaaij|first=Ramon|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=16}}</ref> Terroristaanvalle wat deur klein selle uitgevoer word, word nie as eensame wolfaanvalle geklassifiseer nie. Eensame wolfaanvalle is baie meer skaars as aanvalle wat deur groepe uitgevoer word. Sedert 1940 is daar net ongeveer 100 suksesvolle eensame wolfaanvalle in die Verenigde State geidentifiseer.<ref name=pbs /> Die aantal aanvalle is egter aan die toeneem, en het elke jaar sedert 2000 gegroei. Eensame wolwe kom meestal van diverse demografiese agtergrond veral van die wat nie deur regse ideologieë geïnspireer is nie. In vergelyking met diegene wat verregs is, is eensame aanvallers wat geïnspireer word deur [[al-Kaïda]] en [[Islamitiese Staat |Islamitiese Staat in Irak en die Levant (ISIL]]) geneig om jonger en beter opgevoed te wees. Volgens studies het eensame wolwe meer gemeen met [[massamoordenaar]]s as wat hulle het met lede van die georganiseerde terroriste groepe wat hulle dikwels inspireer. Terwyl die eensame wolf optree om die ideologiese of filosofiese oortuigings van 'n ekstremistiese groep te bevorder, tree hulle op hul eie, sonder enige buite-opdrag of -rigting. Die enigste wolf se taktiek en metodes word slegs op hul eie opgewek en gerig. In baie gevalle, soos die taktiek wat deur Curtis beskryf word, het die eensame wolf nooit persoonlike kontak met die groep waarmee hulle identifiseer nie. As sodanig is dit vir die teen-terroriste-amptenare aansienlik moeiliker om intelligensie oor eensame wolwe in te samel, aangesien hulle nie in aanraking kan kom met roetine-teen-terroristiese waarneming nie.<ref>{{cite news |url=https://icct.nl/publication/understanding-lone-wolves-towards-a-theoretical-framework-for-comparative-analysis/ |title=Understanding Lone Wolves: Towards a Theoretical Framework for Comparative Analysis |author1=Jan Leenaars |author2=Dr. Alastair Reed |publisher=The International Centre for Counter-Terrorism – The Hague (ICCT) |date=2 Mei 2016 |access-date=7 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214221306/https://icct.nl/publication/understanding-lone-wolves-towards-a-theoretical-framework-for-comparative-analysis/ |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Onlangse studie en nuusberigte het die terme stogastiese terrorisme en opgestelde geweld gebruik om te beskryf hoe eensame wolf terrorisme funksioneer as 'n manier om 'n aanval te mobiliseer met geen direkte verband tussen die retoriese oproep tot aksie en die datum of tyd van die daad van terrorisme nie. 'n 2013-ontleding deur Sarah Teich, 'n navorsingsassistent by die International Institute for Counter-Terrorism, het tussen 1990 en 2013 vyf ontluikende tendense in die Islamitiese eensame wolfterrorisme in [[Noord-Amerika]] en [[Wes-Europa]] gevind: • 'n Toename in die aantal lande wat geteiken is deur eensame wolwe vanaf die 1990's tot in die 2000's. • 'n Toename in die aantal mense wat beseer en vermoor is deur eensame wolwe. • Toenemende doeltreffendheid van wetstoepassing en teen-terrorisme. • Konsekwentheid in die verspreiding van aanvalle deur "akteursoorte" (alleenlopers, eensame wolwe en eensame wolfpakke). • 'n Toename in die aantal aanvalle teen militêre personeel.<ref name="ict.org.il">{{cite web |url=http://www.ict.org.il/Article.aspx?ID=691 |title=Trends and Developments in Lone Wolf Terrorism in the Western World |last=Teich |first=Sarah |date=Oktober 2013 |publisher=International Institute for Counter-Terrorism |access-date=23 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417211527/http://www.ict.org.il/Article.aspx?ID=691 |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die [[Verenigde State]] kan alleenwolwe 'n groter bedreiging as georganiseerde groepe bied, en terroriste is nie beperk tot [[Moslems]] nie.<ref name="Csmonitor.com">{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/2003/0527/p02s02-usju.html |title=Lone wolves pose explosive terror threat |publisher=Csmonitor.com |date=27 Mei 2003 |access-date=10 Desember 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828041841/https://www.csmonitor.com/2003/0527/p02s02-usju.html |archive-date=28 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die ''[[Financial Times]]'' verwys die teen-terrorisme amptenare na "alleenstaande individue wat aan owerhede bekend is, maar nie as belangrik genoeg beskou word om ondersoeke te eskaleer nie" as "bekende wolwe".<ref>{{cite web |url=https://www.ft.com/content/f7795146-10a8-11e7-a88c-50ba212dce4d |title='Known wolf' attackers force intelligence rethink |first=Sam |last=Jones |date=24 Maart 2017 |work=Financial Times |access-date=2 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108173453/https://www.ft.com/content/f7795146-10a8-11e7-a88c-50ba212dce4d |archive-date=8 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige groepe propageer aktief vir eensame wolfaksies. Anti-aborsie militante terreur groep The Army of God gebruik "[[leierlose weerstand]]" as sy organiserende beginsel.<ref name="Jennifer Gonnerman">{{cite web |first=Jennifer |last=Gonnerman |url=http://www.villagevoice.com/1998-11-10/news/the-terrorist-campaign-against-abortion/3 |title=Villagvoice.com |publisher=Villagevoice.com |date=10 November 1998 |accessdate=10 Desember 2012 |archive-date= 7 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607003600/http://www.villagevoice.com/1998-11-10/news/the-terrorist-campaign-against-abortion/3 |url-status=dead }}</ref> Volgens die ''[[New York Times]]'', in die analise van die [[Boston]] Marathon-bombardamente, het die al-Kaïda-aktivis Samir Khan, wie in ''Inspire'' gepubliseer het, het individuele terroriste-aksies gerig teen Amerikaners en gedetailleerde resepte daarvoor aanlyn gepubliseer.<ref name=NYT5513>{{cite news |title=A Homemade Style of Terror: Jihadists Push New Tactics |url=https://www.nytimes.com/2013/05/06/us/terrorists-find-online-education-for-attacks.html |access-date=6 Mei 2013 |newspaper=The New York Times |date=5 Mei 2013 |author=Scott Shane |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417211526/https://www.nytimes.com/2013/05/06/us/terrorists-find-online-education-for-attacks.html |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Verkeerde identifisering === Eensame wolf-terroriste mag simpatiseer met en beskou hulself as deel van groter groepe, maar hulle is nie aktiewe deelnemers nie.<ref>{{Cite book|title=Understanding Lone Wolf Terrorism: Global Patterns, Motivations and Prevention|last=Spaaij|first=Ramon|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=18}}</ref> Dikwels word die aanvalle toegeskryf aan mense wat 'n mengsel van politieke en persoonlike griewe het. Eensame wolf-terroriste het egter geen werklike affiliasie aan die groep wat op hulle aanspraak maak nie, maar word in plaas daarvan aanlyn en deur middel van eksterne media-afsetpunte geradikaliseer.<ref>{{Cite journal|first=Randy|last=Borum|title=OPINION What Drives Lone Offenders?|url=http://www.indrastra.com/2017/10/OPINION-What-Drives-Lone-Offenders-003-10-2017-0005.html|journal=IndraStra|issn=2381-3652}}</ref> 'n Groot aantal terroriste wie aanvanklik deur owerhede en verslaggewers beweer is dat hul eensame wolf-aanvalle geïnspireer is deur ISIL en / of sy ideologie, word wel later bewys dat hulle deur ISIL gewerf, opgelei en gerig is om die aanvalle uit te voer. Dit sou beteken dat hulle tegnies nie "eensame wolwe" was nie.<ref name=nytimes /> == Geestesgesondheidsfaktore == Eensame wolf-terroriste is hoogs waarskynlik om 'n [[geestesversteuring|geestesongesteldheid]] te hê. Studies het bevind dat meer as 40% van eensame wolf-terroriste op 'n stadium in hul lewe met 'n geestesongesteldheid gediagnoseer is. Dit stel eensame wolwe as 13,5 keer meer geneig om aan 'n geestesongesteldheid te ly as 'n lid van 'n georganiseerde terroriste groep, soos al-Kaïda of ISIL.<ref>{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/quicktake/lone-wolf-terrorism |title=Lone Wolf Terrorism |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824220848/https://www.bloomberg.com/quicktake/lone-wolf-terrorism |archive-date=24 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens bestaande denke oor [[geestesgesondheid]]suitdagings word dit beskou dat sommige individue wat aan sekere "sielkundige versteurings ly," kwesbaar is om geïnspireer te word deur ekstremistiese ideologieë om dade van eensame wolf-terrorisme te pleeg.<ref name="MentalIllnessKayFactor">{{cite news |title=Mental Illness: A Key Factor in "Terror" |url=http://bridge.georgetown.edu/mental-illness-a-key-factor-in-terror/ |access-date=16 Februarie 2017 |agency=Johns Hopkins University |publisher=Bridge Initiative Team |date=8 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627223024/http://bridge.georgetown.edu/mental-illness-a-key-factor-in-terror/ |archive-date=27 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="LoneWoldTerrorism">{{cite book|last1=Alfaro-Gonzalez|first1=Lydia|title=Report: Lone Wolf Terrorism|date=27 Julie 2015|publisher=Security Studies Program, National Security Critical Issue Task Force|url=http://georgetownsecuritystudiesreview.org/wp-content/uploads/2015/08/NCITF-Final-Paper.pdf|accessdate=16 Februarie 2017}}</ref> == Vorme van indirekte aanhitsing == === Stogastiese terrorisme === Stogastiese terrorisme is 'n onlangse term wat uitsprake beskryf wat na verwagting terrorisme as 'n daad van stogastiese terrorisme kan aanspoor, met die woord "stogasties" wat die ewekansige aard van die teikens beskryf.<ref name=Hamm2017>{{cite book |last1=Hamm |first1=Mark S. |last2=Spaaij |first2=Ramón |date=2017 |title=The Age of Lone Wolf Terrorism |location=New York |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-54377-4 |lccn=2016050672 |pages=84–89}}</ref> Die "stogastiese terroriste" lei nie die optrede van lede van 'n groep nie, maar is eerder 'n ideoloog wat oor [[massamedia]] kommunikeer met individue wat nie met hom/haar geaffilieer is nie of deel van enige vorm van organisasie is nie.<ref name=Hamm2017 /> Volgens 'n anonieme blogger wat op die ''Daily Kos'' geskryf het, hits die propogandis, met opset of nie, diegene aan met 'n kombinasie van persoonlikheidseienskappe wat aanleiding gegee tot [[geweld]]. Aangesien die spreker slegs antagonisme teenoor die slagoffer fokus, in plaas van direk deelneem, kan hulle aanspreeklikheid vryspring en die oortreder mag deur die wetstoepassing 'n eensame wolf benoem word.<ref name=dailykos>{{cite news |url=https://www.dailykos.com/stories/2011/1/10/934890/-Stochastic-Terrorism:-Triggering-the-shooters |title=Stochastic Terrorism: Triggering the shooters. |work=Daily Kos |access-date=22 September 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223181017/https://www.dailykos.com/stories/2011/1/10/934890/-Stochastic-Terrorism:-Triggering-the-shooters |archive-date=23 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die term is meestal toegepas op binnelandse Amerikaanse voorvalle van geweld.<ref name="Hamm2017" /><ref name="rolling-stone">{{cite web |last1=Cohen |first1=David S. |title=Trump's Assassination Dog Whistle Was Even Scarier Than You Think |url=https://www.rollingstone.com/politics/features/trumps-assassination-dog-whistle-was-scarier-than-you-think-w433615 |website=Rolling Stone |access-date=4 Junie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180510130538/https://www.rollingstone.com/politics/features/trumps-assassination-dog-whistle-was-scarier-than-you-think-w433615 |archive-date=10 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In hul 2017 boek, ''Age of Lone Wolf Terrorism''<ref name="Hamm2017" />, het kriminoloog Mark S. Hamm en sosioloog Ramón Spaaij stogastiese terrorisme bespreek as 'n vorm van "indirekte aanwending" deur terroriste. Hulle skryf dat "stogastiese terrorisme die metode van internasionale werwing is wat deur ISIS gebruik word", en hulle verwys na Anwar al-Awlaki en Alex Jones as stogastiese terroriste.<ref name="Hamm2017" />{{rp|157}} Hamm en Spaaij bespreek twee gevalle van geweld. In die 2010 Oakland-snelweg-skietery is Byron Williams op pad na die kantore van die Amerikaanse Civil Liberties Union en die Tides Foundation geskryf, en beplan om massamoord te pleeg, "indirek geaktiveer deur die [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]]"<ref name="Hamm2017" /> van Glenn Beck en Alex Jones. As 'n linkse voorbeeld noem hulle die skietvoorval van 2012 by die hoofkwartier van die Family Research Council. Die stogastiese terrorismemodel is 'n stogastiese proses, 'n ewekansige model van die terreuraanvalle wat deur die ewekansige aard van hul tydsberekening en doelwitte beoog word om 'n algemene vrees op te wek.<ref name=Woo2002>{{cite journal |last1=Woo |first1=Gordon |date=2002 |title=Quantitative terrorism risk assessment |journal=Journal of Risk Finance |volume=4 |issue=1 |pages=7–14 |doi=10.1108/eb022949}}</ref> Nietemin word dade van "stogastiese terrorisme" indirek geaktiveer deur die samesweringsteorieë wat in die massamedia versprei word<ref name="Hamm2017" />, veral deur hoë politieke status figure of godsdienstige leiers. === Opgestelde geweld === Die frase "opgestelde geweld" (''scripted violence'' ) is sedert minstens 2002 in sosiale wetenskap gebruik.<ref name="Hamamoto-2002">{{cite journal |title=Empire of Death: Militarized Society and the Rise of Serial Killing and Mass Murder |author=Hamamoto, Darrell Y. |journal=New Political Science |year=2002 |volume=24 |issue=1 |pages=105-120}}</ref> Skrywer David Neiwert wat die boek ''Alt-America'' geskryf het, het aan die onderhoudvoerder van ''Salon'' Chauncey Devega gesê: {{cquote|"Opgestelde geweld is waar 'n persoon wat 'n nasionale platform het, die soort geweld beskryf wat hy/sy uitgevoer wil hê. Hy/sy identifiseer die teikens en laat dit aan die luisteraars toe om hierdie geweld uit te voer. Dit is 'n vorm van terrorisme. Dit is 'n daad en 'n sosiale verskynsel waar daar 'n ooreenkoms is om massiewe geweld op 'n hele segment van die samelewing te bewerkstellig. Weereens, hierdie geweld word gelei deur mense in hoëprofiel posisies in die media en die regering. Hulle is diegene wat die opstelling doen, en dit is gewone mense wat dit uitvoer. As 'n voorbeeld kan [[Charles Manson]] en sy volgelinge dien. Manson het die opstelling gedoen. Hy het nie enige van daardie moorde gepleeg nie. Hy het dit net deur sy volgelinge uitgevoer."<ref name="devega-neiwert-salon-2018">{{cite news |url=https://www.salon.com/2018/11/01/author-david-neiwert-on-the-outbreak-of-political-violence-expect-an-intense-period-of-terrorism/ |title=Author David Neiwert on the outbreak of political violence: |work=Salon |date=1 November 2018 |access-date=13 Desember 2018 |author=DeVega, Chauncey |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417073632/https://www.salon.com/2018/11/01/author-david-neiwert-on-the-outbreak-of-political-violence-expect-an-intense-period-of-terrorism/ |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}} Sommige regsgeleerdes het opgemerk dat president [[Donald Trump]] besig was met 'stogastiese terrorisme'. [[CNN]] se regsontleder Danny Cevallos, het in 'n meningstuk gestel dat Trump se kommentaar waarskynlik beskermde spraak is, selfs wanneer verwysing na 'n presidensiële kandidaat, want dit was nie gerig op aanhits van onmiddellike onwettige aksie nie. En met betrekking tot of dit stogastiese terrorisme is, bygevoeg: "Dit is skrikwekkend en waarskynlik waar....Dit is moeilik om die effek met enige sekerheid te voorspel of te meet."<ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/08/10/opinions/trump-second-amendment-remarks-cevallos/index.html |title=Did Trump comments break the law? |last=Cevallos |first=Danny |work=CNN |access-date=27 September 2017 |quote=Sommige regsgeleerdes het opgemerk dat Trump betrokke is by 'stogastiese terrorisme', met behulp van taal en ander vorme van kommunikasie 'om willekeurige akteurs aan te moedig om gewelddadige of terroristiese dade uit te voer wat statisties voorspelbaar is, maar individueel onvoorspelbaar' |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411215124/https://www.cnn.com/2016/08/10/opinions/trump-second-amendment-remarks-cevallos/index.html |archive-date=11 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Lone wolf (terrorism)}} [[Kategorie:Terrorisme]] 8zybh6tczysle4n895ys79y83f30ewi 0 251988 2894874 2728803 2026-04-18T20:29:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894874 wikitext text/x-wiki '''Diketo''', ook bekend as Magave, Upuca of Jacks, is een van tien erkende inheemse speletjies van Suid Afrika.<ref name="Indigenous Games">{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/service/indigenous-games-promotion-and-training |title=argiefkopie |access-date=11 April 2019 |archive-date=11 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411085013/https://www.westerncape.gov.za/service/indigenous-games-promotion-and-training |url-status=dead }}</ref> Diketo word gewoonlik deur twee spelers gespeel en kan met klippies of albasters gespeel word. [[Lêer:Puca!!.jpg|duimnael|Twee meisies speel Diketo]] == Reëls == Die speler gooi 'n 'n klip of 'n ghoen in die lug en probeer dan so veel moontlik klippies in die sirkel gryp voor hy/sy dit weer vang met dieselfde hand. Indien die speler nie die ghoen vang nie is dit die volgende speler se beurt. Die speler wat die meeste klippies of albasters het, wen die spel.<ref name="A Chance to play">{{Cite web |url=http://www.a-chance-to-play.de/fileadmin/user_upload/a-chance-to-play/ACTP_Suedl.Afrika/07-Manual/13.pdf |title=argiefkopie |access-date=11 April 2019 |archive-date=23 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223011941/http://www.a-chance-to-play.de/fileadmin/user_upload/a-chance-to-play/ACTP_Suedl.Afrika/07-Manual/13.pdf |url-status=dead }}</ref> == Sien ook == * [[Lys van kinderspeletjies]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kinderspeletjies]] h5lpab6hfmpomo5g3aomfibwnw0yq79 0 255642 2894972 2617663 2026-04-19T09:59:37Z Jcb 223 2894972 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Mitch McConnell | beeld = Sen Mitch McConnell official.jpg | beeldonderskrif = Addison Mitchell (Mitch) McConnell, Jnr. | orde = Meerderheidsleier van die Senaat, Sr. Senator vir [[Kentucky]] | termynaanvang = [[3 Januarie]] [[1985]] | termyneinde = | monarg = | president = | goewerneur-genl = | voorganger = Walter Huddleston | opvolger = | geboortedatum = {{GDEO|1942|2|20}} | geboortejaar = [[1942]] | geboortemaand = [[Februarie]] | geboortedag = | geboorteplek = Tuscumbia, [[Alabama]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)]] | eggenoot = Sherrill Redmon <small>(geskei)</small><br /> Elaine Chao <small>(1993–hede)</small> | kinders = | alma_mater = | religie = Southern Baptist Convention | handtekening = Mitch McConnell Signature.svg | militêr = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | webtuitse = [http://www.mcconnell.senate.gov/public/ Officiële website] }} '''Addison Mitchell McConnell Jr.''' (gebore op 20 Februarie 1942) is 'n Amerikaanse politikus wat tans dien as die Senior VSA Senator van die deelstaat [[Kentucky]] en is hy ook Meerderheidsleier van die [[Amerikaanse Senaat|Senaat]]. McConnell is die tweede ''Kentuckiaan'' om sy party, die [[Republikeinse Party (Verenigde State)]] te lei in die Senaat, en is die langsdienende VSA Senator van [[Kentucky]] in die geskiedenis van die [[Verenigde State]] en die langsdienende Republikeinse leier in die geskiedenis van die VSA. As 'n lid van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)]] was McConnell in 1984 verkies na die Senaat, en sedertdien vyf keer herverkies. Gedurende die 1998 en 2000 verkiesingsiklusse was McConnell die voorsitter van die Nasionale Republikeinse Senatoriale Komitee. McConnell was verkies as meerderheidsleier in die 108ste kongres van die VSA, en was weer in 2004 verkies na die pos. In November 2006 was McConnell verkies as Minderheidsleier van die Senaat toe die Demokrate gedurende die siklus die meerderheid gevorm het in die VSA Senaat, en hy het die pos tot 2015 gehou, toe die Republikeine beheer oorgeneem het van die Senaat en hy Meerderheidsleier van die Senaat geword het. McConnell was in sy vroeë loopbaan bekend as 'n pragmatis en 'n gematigde Republikein maar het met die tyd meer na regs beweeg. McConnell was in opposisie teen strenger verkiesingsveldtog finansieringsreëls, wat 'n hoogtepunt bereik het met die uitspraak van die Hooggeregshof van die Verenigde State van Amerika wat die Twee-Party ''Wet op Verkiesingsveldtog Hervorming'' (McCain-Feingold) in 2009 gedeeltelik herroep het. Gedurende die Obama presidentskap, het McConnell daaraan gewerk om Republikeinse ondersteuning vir presidensiële inisiatiewe te kniehalter; en het hy verskeie kere gebruik gemaak van die ''"filibuster"'', en 'n aansienlike aantal van Obama se judisiële nominasies geblok, insluitende die nominasie van Merrick Garland vir die Hooggeregshof van die Verenigde State van Amerika. McConnell het later sy opposisie tot die nominasie van Garland beskryf as "die belangrikste besluit wat ek gemaak het in my hele publieke loopbaan." In 2015 was McConnell ingesluit in die Time 100 lys van die mees invloedryke persone in die wêreld. McConnell het Rand Paul in die 2016 Republikeinse ''"primaries"'' onderskryf voordat hy uiteindelik die toe-vermoedelik genomineerde [[Donald Trump]] ondersteun het. In 2016, nadat hy genader was deur beamptes van die VSA intelligensie gemeenskap, het McConnell geweier om 'n Twee-Party verklaring met President Obama te gee wat Rusland waarsku om nie in te meng in die komende verkiesing nie, waarskynlik omdat dat daar nie sprake van so iets was nie, maar dit deel was van die ''"Spygate"'' politieke skandaal waarin die Obama administrasie opdrag gegee het aan sy intelligensiedienste om op die Trump veldtog te spioeneer.<ref>https://www.dailycaller.com/2019/04/10/william-barr-reignite-spygate-debate/</ref><ref>https://townhall.com/tipsheet/mattvespa/2019/05/09/uncovered-steel-dossier-authors-admission-makes-the-fbis-spy-warrant-against-t-n2546078</ref> Tydens 2020 se senaatsverkiesing is McConnell verkies tot 'n sewende termyn as senior senator vir [[Kentucky]]. Die verkiesings vir die twee setels vir [[Georgia]] wat op 5 Januarie 2021 plaasvind sal bepaal of McConnell die meerderheidsleier van die Amerikaanse Senaat sal bly. == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Mitch_McConnell }} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * https://www.dailycaller.com/2019/04/10/william-barr-reignite-spygate-debate/ * Coalition Urges McConnell to Confirm Trump Judicial Nominees (https://www.youtube.com/watch?v=cLwQX6ZZ8f0) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:McConnell, Mitch}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse politici]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] e0pj2xxfndvdsxbwkcfu4exnofv4wmw 0 256308 2894987 2779403 2026-04-19T10:05:46Z Jcb 223 2894987 wikitext text/x-wiki '''One America News Network''' '''(OANN)''', ook bekend as ''One America News (OAN)'', is 'n [[VSA|Amerikaanse]] konserwatiewe<ref>Breuninger, Kevin (2018-11-26). "Jerome Corsi says Robert Mueller offered plea deal on perjury charge". www.cnbc.com. Opgespoor op 2018-12-11.</ref> [[televisie]] nuusbetaalkanaal. Die netwerk is op 4 Julie 2013 gestig en word besit deur Herring Networks Inc. Die netwerk se hoofkwartier is geleë in [[San Diego]], [[Kalifornië]], en dit bedryf nuusburos in [[Washington, D.C.|Washington]]<ref>"One America News Cable News Network Announces Debut in Collaboration with The Washington Times".The Washington Times. 30 Mei 2013. Opgespoor op 6 Julie 2013.</ref> en [[New York Stad|New York]]. Die netwerk is oorspronklik gestig met die bedoeling om 'n konserwatiewe en sentrum-regse gehoor te teiken.<ref>"Herring Plans to Launch New Conservative News Network". The Wall Street Journal. 14 Maart 2013. Opgespoor op 19 November 2014.</ref><ref>"'One America News Network' Wants To Give Fox News Some Cable News Competition". mediaite.com. Opgespoor op 2017-06-21.</ref> Die netwerk se politiese geselsprogramme word vanuit 'n konserwatiewe perspektief gevoer.<ref>"An inside look at One America News, the insurgent TV network taking 'pro-Trump' to new heights". The Washington Post. Opgespoor op 2017-10-21.</ref><ref>Roller, Emma (17 Maart 2015). "How one TV channel is positioning itself to be the next Fox News". National Journal. Opgespoor op 18 Maart 2015.</ref> Die netwerk se amptelike webadres is oann.com. {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = One_America_News_Network }} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Amerikaanse konserwatiewe webwerwe]] [[Kategorie:Webwerwe]] {{saadjie}} dnfmi29zc2gt9c7yf8ja5h8i0b7ufvl 0 260869 2894986 2891898 2026-04-19T10:05:34Z Jcb 223 2894986 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Omajjadiese Kalifaat}} [[File:Caliphate 750.jpg|thumb|300px|alt=Old map of western Eurasia and northern Africa showing the expansion of the Caliphate from Arabia to cover most of the Middle East, with the Byzantine Empire outlined in green|Die uitspansel van die Moslem Kalifaat tot 1750, van [[William R. Shepherd]] se ''Historical Atlas''.]] [[File:Umayyad Caliphate. temp. Mu'awiya I ibn Abi Sufyan. AH 41-60 AD 661-680.jpg|thumb|300px|'n Oemajjad kalifaat muntstuk wat die munt van die [[Sasanid-ryk]] heerser [[Khosrau II]] nadoen. Munt van die tyd van [[Mu'awiya I ibn Abi Sufyan]] ([[Muawiyah I]]). BCRA ([[Basra]]) munstuk; "[[Ubayd Allah ibn Ziyad]], goewerneur". Gedateer AH 56 = AD 675/6. 'n Sasaniede-styl borsbeeld wat [[Khosrau II]] (regs) nadoen; bismillah en drie korrels in marge; c/m: gevleuelde kreatuur regs / Vuuraltaar met linte en oppassers; ster en halfmaan wat weerskant van vlamme is; datum na links. munt-naam na regs.]] Die '''Oemajjad-kalifaat''' (661–750 CE; [[VK]]: {{IPAc-en|ʊ|ˈ|m|aɪ|j|æ|d|,_|uː|ˈ|-}},<ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/umayyad|title=Umayyad|work=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|accessdate=12 Mei 2019}}</ref> [[VSA]] [[Engels]]: {{IPAc-en|uː|ˈ|m|aɪ|(|j|)|ə|d|,_|-|aɪ|æ|d}}<ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Umayyad|accessdate=12 Mei 2019}}</ref><ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Umayyad "Umayyad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512212049/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Umayyad |date=12 Mei 2019 }} (US) and {{Cite Oxford&nbsp;Dictionaries|Umayyad|accessdate=12 Mei 2019}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Umayyad|accessdate=12 Mei 2019}}</ref> {{lang-ar|اَلْخِلافَةُ ٱلأُمَوِيَّة|al-Khilāfatu l-ʾUmawiyyah}}<ref>{{cite web |title=Umayyad dynasty |url=https://www.britannica.com/topic/Umayyad-dynasty-Islamic-history |website=Britannica |access-date=19 Mei 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507183543/https://www.britannica.com/topic/Umayyad-dynasty-Islamic-history |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>) was die tweede van die vier hoof-kalifate wat gestig was na die dood van [[Mohammed]]. Die kalifaat was regeer deur die Oemajjad dinastie ([[Arabies]]: اَلأُمَوِيُّون), ''al-ʾUmawiyyūn'', of {{lang|ar|بَنُو أُمَيَّة}}, ''Banū ʾUmayya'', "Seuns van [[Umayya ibn Abd Shams|Umayya]]"), afkomstig van [[Mekka]]. Die derde kalief, Uthman ibn Affan (r. 644–656), was 'n lid van die Oemmajad dinastie. Die familie het 'n dinastiese, oorerflike uitoefening van beheer met ''Mu'awijah I'' (Muawija ibn Abi Sufyan), die goewerneur van ''al-Sham (Sirië)'', wat die sesde kalief na die einde van die ''Eerste Fitna of Eerste Moslem Burgeroorlog'' in 661 sou word, gevestig. Na Mu'awijah se dood in 680 het konflikte oor die opeenvolging in die ''Tweede Fitna'' (Tweede Burgeroorlog) ontaard <ref name="Bukhari">{{cite web |url=http://www.sahih-bukhari.com |title=Sahih Bukhari: Read, Study, Search Online |first=Sahih |last=Bukhari |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104182340/http://www.sahih-bukhari.com/ |archive-date= 4 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=17 Augustus 2021 }}</ref> en mag het uiteindelik in die hande van [[Marwan I]] beland, welke van 'n ander tak van die dinastie was. Sirië het daarna die Oemajjad-dinastie se hoof magsbasis gebly, met [[Damaskus]] as hoofstad. Die Oemajjad het voortgegaan met die Moslem verowerings, en het [[Transoksiana]], [[Sindh]], die [[Maghreb]] en die [[Iberiese Skiereiland]] ([[Al-Andalus]]) geïnkorporeer in die moslem wêreld. Op sy grootste het die Oemajjad Kalifaat 11,100,000 km² (4,300,000 vierkante myl) gedek, wat sowat 33 miljoen mense ingesluit het, <ref name="Blankinship">{{citation|title=The End of the Jihad State, the Reign of Hisham Ibn 'Abd-al Malik and the collapse of the Umayyads|first=Khalid Yahya|last=Blankinship|publisher=[[State University of New York Press]]|year=1994|isbn=978-0-7914-1827-7|page=37}}</ref> wat dit in terme van beide totale area en bevolking een van die grootste ryke in die geskiedenis gemaak het. Die dinastie was uiteindelik in 1750 omvergewerp deur 'n rebellie wat gelei is deur die Abbasied-dinastie. Oorlewendes van die dinastie het hulself in [[Cordoba, Spanje|Cordoba]] in die vorm van 'n [[Emiraat]] gevestig en toe 'n Kalifaat, wat tot 1031 sou bly voortbestaan. Die Oemajjad Kaliefs was as te sekulêr deur sommige van hul moslem onderdane beskou.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/topic/Umayyad-dynasty-Islamic-history|title=Umayyad dynasty {{!}} Islamic history|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-03-26|language=en}}</ref> [[Christenskap|Christen]]e, wat steeds 'n meerderheid van die Kalifaat se bevolking uitgemaak het, asook [[Jode]], was toegelaat om hul godsdienste te beoefen maar moes 'n ''hoof-belasting'' (die ''jizya) betaal waarvan moslems vrygeskeld was.<ref name="ReferenceA">H.U. Rahman , ''A Chronology Of Islamic History 570-1000 CE'' (1999), bl. 128.</ref> Daar was egter die Moslem-eksklusiewe [[zakat]] belasting, wat eksplisiet geoormerk was vir verskeie Islamitiese sosiale welsynsprogramme.<ref name="ReferenceA" /><ref>{{cite web |title=Islamic Economics |url=http://www.hetwebsite.net/het/schools/islamic.htm |website=www.hetwebsite.net |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105085422/http://www.hetwebsite.net/het/schools/islamic.htm |archive-date= 5 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=10 Junie 2019 }}</ref> Mu'awija se vrou, ''Maysun bint Bahdal'', ([[Yazid I]] se moeder) was ook 'n Christen. Verhoudinge tussen die Kalifaat se Moslem en Christen onderdane was in hierdie tydperk stabiel. Die Oemajjads was betrokke in gereelde gevegte met die Christelike Bisantyne sonder om hulself in Sirië te wil verdedig , wat grotendeels Christelik gebly het soos baie ander dele van die ryk. <ref name="ReferenceA" /> Prominente poste was deur Christene gehou, en sommige het behoort aan families wat selfs in Bisantynse regerings gedien het. Die indiensneming van Christene was deel van 'n breër strategie van godsdienstige verdraagsaamheid en akkommodasie wat noodsaaklik gemaak was deur die teenwoordigheid van groot Christelike bevolkings in die verowerde provinsies, soos bv. in Sirië. Hierdie beleid het aan Mu'awija se gewildheid 'n hupstoot gegee en het Sirië as sy magsbasis versterk.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=j894miuOqc4C&pg=PA185&dq=Muawiyah%20syria%20powerbase#v=onepage&q=Muawiyah%20syria%20powerbase&f=false|title=World and Its Peoples|first=Marshall|last=Cavendish|date=1 September 2006|publisher=Marshall Cavendish|via=Google Books|isbn=9780761475712}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=hTPC09XoKs0C&pg=PT20&dq=Muawiyah%20syria%20powerbase|title=The Tragedy of the Templars: The Rise and Fall of the Crusader States|first=Michael|last=Haag|date=1 November 2012|publisher=Profile Books|via=Google Books|isbn=9781847658548}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} 5g3l7hg72rfpmdyc8ex7oba10wdnp0j 0 260871 2894896 2825278 2026-04-18T23:34:09Z Jcb 223 2894896 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Mette Frederiksen | beeld = Mette Frederiksen (54306334887) (cropped).jpg | beeldonderskrif = Frederiksen in 2025 | orde = Eerste minister van [[Denemarke]] | termynaanvang = Junie 2019 | termyneinde = | voorganger = [[Lars Løkke Rasmussen]] | opvolger = | geboortedatum = {{GDEO|1977|11|19}} | geboorteplek = [[Aalborg]], [[Denemarke]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = Sosiaal-Demokrate | orde2 = Leier van die Sosiaal-Demokrate | termynaanvang2 = 28 Junie 2015 | termyneinde2 = | voorganger2 = [[Helle Thorning-Schmidt]] | opvolger2 = | orde3 = Minister van Justisie | eersteminister3 = Helle Thorning-Schmidt | termynaanvang3 = 10 Oktober 2014 | termyneinde3 = 28 Junie 2015 | voorganger3 = [[Karen Hækkerup]] | opvolger3 = [[Søren Pind]] | orde4 = Minister van Arbeid | termynaanvang4 = 3 Oktober 2011 | termyneinde4 = 10 Oktober 2014 | eersteminister4 = [[Inger Støjberg]] | voorganger4 = [[Inger Støjberg]] | opvolger4 = [[Henrik Dam Kristensen]] | orde5 = Lid van die Folketing | kiesafdeling = [[Kopenhagen]] | termynaanvang5 = 20 November 2001 | termyneinde5 = | eersteminister5 = [[Inger Støjberg]] | voorganger5 = [[Inger Støjberg]] | opvolger5 = [[Henrik Dam Kristensen]] | eggenoot = {{marriage|Erik Harr|2003|2014|end = geskei}} | kinders = 2 | alma_mater = Aalborg Universiteit }} '''Mette Frederiksen''' (gebore op 19 November [[1977]]) is 'n [[Denemarke|Deense]] politikus wat sedert 2015 as die leier van die Sosiaal Demokratiese Party van Denemarke dien. Sy is sedert die 2001 Deense algemene verkiesing 'n lid van die Folketing vir die [[Kopenhagen]]-kiesafdeling, en het onder die voormalige Eerste minister Helle Thorning-Schmidt as Minister van Arbeid vanaf 2011 tot 2014 gedien, en as Minister van Justisie vanaf 2014, totdat sy vir Thorning-Schmidt as partyleier opgevolg het. <ref name=Folketing>{{cite web |url=http://www.ft.dk/Folketinget/Medlemmer/findMedlem/~/media/biographies/pdfDocuments/SMEFR_en%20pdf.ashx |title=Folketing biography |publisher=Folketing |accessdate=2 February 2010 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605115146/http://www.ft.dk/Folketinget/Medlemmer/findMedlem/~/media/biographies/pdfDocuments/SMEFR_en%20pdf.ashx |url-status=dead }}</ref><ref name=Politiken>{{cite web |url=http://politiken.dk/indland/politik/folketingsvalg2015/ECE2726224/portraet-mette-frederiksen-skal-finde-sin-egen-vej/ |title=Portræt: Mette Frederiksen skal finde sin egen vej |trans-title=Portrait: Mette Frederiksen has to find her own way |publisher=Politiken |access-date=22 Junie 2015 |language=da |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530005337/http://politiken.dk/indland/politik/folketingsvalg2015/ECE2726224/portraet-mette-frederiksen-skal-finde-sin-egen-vej/ |archive-date=30 Mei 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Na die 2019 Deense algemene verkiesing - waarin die "rooi blok"-opposisie van linkse en sentrum-linkse partye (''Sosiaal Demokratiese Party'' [Denemarke], ''Deense Sosiale Liberale Party'', ''Sosialistiese Party vir die Mense'' [Denemarke], ''Rooi-Groen Alliansie'' [Denemarke], die ''Faroe-eilande Sosiaal Demokratiese Party'' (Faroe-eilande) en Groenland se Inuit Ataqatigiit en Siumut) 'n absolute meerderheid gewen het van 94 uit 179 setels in die Folketing - was sy aangesê deur [[Margrethe II van Denemarke|Koningin Margrethe II]] om samesprekings te lei om 'n nuwe regering te vorm. Sou Frederiksen in die verband suksesvol wees, sal sy op die ouderdom van slegs 41 jaar die jongste eerste minister in Deense geskiedenis word, sowel as die tweede vrou in die rol na haar mede Sosiale-Demokraat Helle Thorning-Schmidt. Sy het onlangs die [[President van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse president]] [[Donald Trump]] se idee om [[Groenland]] by Denemarke te koop as "absurd" afgemaak, wat 'n diplomatiese geskil ontketen het.<ref>https://www.foxnews.com/politics/trump-cancels-visit-denmark-pm-greenland. Besoek op 21/08/2019.</ref><ref>https://www.oann.com/president-trump-reschedules-trip-to-denmark/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821175224/https://www.oann.com/president-trump-reschedules-trip-to-denmark/ |date=21 Augustus 2019 }}. Besoek op 21/08/2019</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Mette_Frederiksen }} {{Europese Raad}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Frederiksen, Mette}} [[Kategorie:Deense politici]] [[Kategorie:Ministers van Arbeid]] [[Kategorie:Ministers van Justisie]] [[Kategorie:Premiers]] [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Lewende mense]] 82n6ssh8shob5si6pzzk12k5hzqrw33 0 260879 2894978 2410816 2026-04-19T10:01:36Z Jcb 223 2894978 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Nechama Rivlin | Inheemse naam = נֶחָמָה רִיבְלִין | beeld = Nechama Rivlin (cropped).jpg | beeldonderskrif = | geboortedatum = 5 Junie 1945 | sterfdatum = 4 Junie 2019 | geboorteplek = [[Herut, Israel]] | sterfplek = [[Petah Tikva]], [[Israel]] | orde = Eerste-vrou van [[Israel]] | termynaanvang = 24 Julie 2014 | termyneinde = 4 Junie 2019 | president = [[Reuven Rivlin]] | voorganger = [[Sonya Peres]] | opvolger = | eggenoot = {{marriage|[[Reuven Rivlin]]|1971}} | kinders = 3 | alma_mater = [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]] (B.Sc) }} '''Nechama Rivlin''' ([[Hebreeus]]: 5נֶחָמָה רִיבְלִין Junie 1945 – 4 Junie 2019) was 'n Israeliese akademikus en die vrou van die voormalige [[president van Israel]] [[Reuven Rivlin]]. Sy het vanaf 1967 tot 2007 by die [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]] gewerk. {{clear}} {{Saadjie}} {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Nechama_Rivlin }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rivlin, Nechama}} [[Kategorie:Israelse akademici]] [[Kategorie:Israelse Jode]] [[Kategorie:Bioloë]] [[Kategorie:Dierkundiges]] [[Kategorie:Gades van nasionale leiers]] [[Kategorie:Geboortes in 1945]] [[Kategorie:Sterftes in 2019]] slg3sm87x2lfriae43f4zer2n0lt949 0 260942 2894982 2234116 2026-04-19T10:03:38Z Jcb 223 2894982 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Persoon | naam = Noël Poynter | beeld = Frederick Noël Lawrence Poynter. Photograph. Wellcome V0027862.jpg | bynaam = | beeldbeskrywing = Noël Poynter<ref>{{cite web |url=https://wellcomecollection.org/works/dkjeq56w |title=Frederick Noël Lawrence Poynter. Photograph. |website=Wellcome Collection |access-date=1 Mei 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430221239/https://wellcomecollection.org/works/dkjeq56w |archive-date=30 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 24 Desember 1908 | geboorteplek = | dood_datum = 11 Maart 1979 (ouderdom 70) | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Brits]] | beroep = [[Bibliotekaris]], [[Mediese historikus]] | bekend = * Direkteur van die Wellcome Instituut vir die Geskiedenis van Medisyne * Medestigter van die Britse Genootskap vir die Geskiedenis van Medisyne (1965) * Redakteur van die ''Mediese Geskiedenis Joernal'' * President van die ''Internasionale Genootskap vir die Geskiedenis van Medisyne'' (Société Internationale d’Histoire de la Médecine) * Britse Genootskap vir die Geskiedenis van Medisyne Poynter-lesings | ander = Bibliotekaris en mediese historikus | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Frederick Noël Lawrence Poynter''' (24 Desember 1908 – 11 Maart 1979) was 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] [[Biblioteek|bibliotekaris]] en mediese geskiedkundige wat vanaf 1964 tot 1973 gedien het as direkteur van die ''Wellcome Instituut vir die Geskiedenis van Medisyne''. In 1958 was Poynter 'n hoofspeler in die stigting van die ''Fakulteit van die Geskiedenis en Filosofie van Medisyne en Farmakologie van die Genootskap van Aptekers'' en was hy in 1965 een van die stigters en komiteelede van die ''Britse Genootskap vir die Geskiedenis van Medisyne'' (Société Internationale d’Histoire de la Médecine). Hy het later ook die Genootskap se president geword.<ref name="Bedford">{{cite web |url=https://www.bedfordshirehrs.org.uk/content/publication-author/poynter-f-n-l |title=Poynter; F. N. L. Archives – Bedfordshire Historical Record Society |access-date=27 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427061132/https://www.bedfordshirehrs.org.uk/content/publication-author/poynter-f-n-l |archive-date=27 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het verskeie werke in verband met die geskiedenis van medisyne gepubliseer en was ook die redakteur van die ''Mediese Geskiedenis joernaal'', die eerste Britse joernaal wat eksklusief toegewy was aan die geskiedenis van medisyne. Gedurende sy direkteurskap van die Wellcome Instituut vir die Geskiedenis van Medisyne was sy advies gereeld gevra betreffende aangeleenthede wat op die geskiedenis van medisyne betrekking het. Sy invloed was veral gevoel by die Bibliografiese Genootskap en hy was uitgenooi om 'n aantal gelyknamige lesings te gee. Die tweejaarlikse ''Britse Genootskap vir die Geskiedenis van Medisyne Poynter Lesings'' is na hom vernoem. == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = No%C3%ABl_Poynter }} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Poynter, Noël}} [[Kategorie:Geboortes in 1908]] [[Kategorie:Sterftes in 1979]] [[Kategorie:Britte]] qigesf1lg87xb6lxvvbskdpn7gky56p 0 264536 2894898 2399878 2026-04-18T23:34:40Z Jcb 223 2894898 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Mili Balakiref | beeld = Milij Aleksejevič Balakirev (Милий Алексеевич Бала́кирев).jpg | beeldgrootte = 230px | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Portret van Balakiref c. 1900 | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = [[2 Januarie]] [[1837]] | geboorteplek = [[Nizjni Nowgorod]], [[Rusland]] | oorsprong = | sterfdatum = [[29 Mei]] [[1910]] | sterfplek = [[Sint Petersburg]], [[Rusland]] | genre = Klassiek, nasionalistiese musiek | beroep = Komponis, orrelis | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Mili Balakiref''' (volle name: '''Mili Aleksejewitsj Balakiref''', [[Russies]]: Ми́лий Алексе́евич Бала́кирев, Russiese uitspraak: ˈmʲilʲɪj ɐlʲɪkˈsʲeɪvʲɪtɕ bɐˈɫakʲɪrʲɪf; {{OuVormDatum|2 Januarie|1837|21 Desember 1836}}, [[Nizjni Nowgorod]], [[Rusland]] - {{OuVormDatum|29 Mei|1910|16 Mei}}, [[Sint Petersburg]], Rusland) was ‘n Russiese komponis van orkes- en klaviermusiek, asook liedere. Hy was 'n dinamiese leier van die Russiese nasionalistiese groep komponiste van sy era. ==Lewe en werk== [[Beeld:Odoevsky-Balakirev--Glinka-(Repin.jpg|thumb|Portret van (links na regs) Balakiref, [[Wladimir Odojefski]] en [[Mikhail Glinka]] deur [[Ilja Repin]]. Die skildery is ietwat anachronisties – Balakiref word voorgestel as 'n man wat sy middeljare tegemoetgaan, met 'n volle baard; Glinka is egter reeds in 1857 dood, toe Balakiref maar twintig jaar oud was.]] [[Beeld:Rimsky-Korsakov 1866.jpg|150px|thumb|Rimski-Korsakof as 'n vlootkadet, omtrent in die tyd dat hy Balakiref ontmoet het]] [[Beeld:Makovskiy Dargomyzhsky.jpg|thumb|left|Aleksander Dargomizjski het uiteindelik vir Balakirev as 'n mentor van Die Vyf vervang]] [[Beeld:Rubinstein repin.jpg|thumb|links|[[Anton Rubinstein]] op die podium soos voorgestel deur Ilja Repin.]] [[Beeld:Bedrich Smetana.jpg|thumb|[[Bedřich Smetana]], met wie daar onmin was oor die Praagse produksie van Glinka se opera ''n Lewe vir die Tsaar'']] [[Beeld:P3264411 balakirev lg.jpg|thumb|180px|Balakiref se graf by die [[Tichwin-begraafplaas]]]] Balakiref het sy vroeëre musikale opvoeding van sy moeder ontvang. Hy het ook studeer saam met Alexander Dubuque en Karl Eisrich, musikale direkteur van A.D. Oelibisjef; ’n vermoënde grondeienaar wat bekende boeke oor Mozart en Beethoven gepubliseer het. Balakiref kon gebruik maak van Oelibisjef se musiekbiblioteek, en het op vyftienjarige ouderdom begin komponeer. Hy is ook toegelaat om saam met die plaaslike teaterorkes te oefen. Hy het van 1853 tot 1855 wiskunde aan die Universiteit van Kazan studeer, waar hy onder andere ’n klavierkonsert (voltooi in 1856) geskryf het. Hy het in Desember 1855 in [[Kronstadt]] sy eerste verskyning as konsertpianis gemaak. Daarna het Balakiref dikwels opvoerings gemaak, ’n ouverture met Russiese temas en musiek vir Koning Lear (1858-'61) gekomponeer, en die mentor van twee jong komponiste, César Cui en [[Modest Moessorgski]], geword. In 1861 en 1862 is sy sirkel van volgelinge uitgebrei deur die aansluiting van [[Nikolai Rimski-Korsakof]] en Aleksandr Borodin, wat die groep sou vorm wat weldra bekend sou word as "Die Vyf". In 1862 het hy aangesluit by die Vrye Skool van Musiek, wat gestig is as teenvoeter van die Sint Petersburgse Konservatorium, en hy het gou die hoofkonsertdirigent daarvan geword. In die 1860's was Balakiref op die hoogtepunt van sy invloedrykheid. Hy het ook die Wolgavolksliedere versamel en dit bekendgestel in sy Tweede Ouverture met Russiese Temas, wat uiteindelik die simfoniese gedig ''Rusland'' sou word. Hy het sy somervakansies in die [[Kaukasus]] spandeer, waar hy temas en inspirasie vir sy briljante klavierfantasie ''Islamey'' (1869) en sy simfoniese gedig ''Tamara'' (1867-1882) gekry het. Hy het die werke van die komponis [[Mikhail Glinka]] gepubliseer en besoek afgelê aan [[Praag]] om die werke te produseer. Hy het ’n tyd lank (1867-1869) die simfoniekonserte van die Russiese Musiekgenootskap gedirigeer. Balakiref se despotiese aard en sy taktlose optrede het hom talle vyande besorg, in so ’n mate dat selfs sy vriende en jong volgelinge weldra sou wegskram van sy tutorskap. ’n Reeks persoonlike en artistiese ongelukke het in 1872 tot 1876 daartoe gelei dat hy homself byna heeltemal onttrek het aan die musiekwêreld en dat hy ’n pos as ’n spoorwegklerk aanvaar het. Balakiref het tien jaar vroeër deur ’n tydperk van akute depressie gegaan, en nou het hy ’n ernstiger krisis beleef waaruit hy sou uitkom as ’n veranderde man: ’n bygelowige Ortodokse Christen. Hy het geleidelik teruggekeer na die musiekwêreld en voortgegaan met die direkteurskap van die Vrye Skool. Van 1883 tot 1894 was hy direkteur van die imperiale kapel. Hy het ook weer musikale komposisie opgeneem en het verskeie werke voltooi, insluitende ’n simfonie wat hy baie jare tevore verwaarloos het. Hy het verskeie nuwe stukke gekomponeer, waaronder sy Klaviersonate van 1905, sy Simfonie No. 2 van 1908 en ’n aantal kleiner klavierstukke en liedere. Die laaste dekade van sy lewe is in byna algehele afsondering deurgebring. Daar is al genoem dat dit Balakiref was, selfs in groter mate as Glinka, wat die koers vir Russiese orkesmusiek en liriese sangskryfwerk gedurende die tweede helfte van die 19de eeu bepaal het. Balakiref het ’n skryfstyl, idioom en tegniek ontwikkel wat hy aan al sy volgelinge opgedwing het (veral Rimski-Korsakof en Borodin, en in ’n mate [[Pjotr Tsjaikofski]]), nie slegs deur ’n voorbeeld te stel nie maar deur konsekwente outokratiese supervisie van hulle eie vroeëre werke. Balakiref se musiek is wonderlik kleurvol en verbeeldingryk, maar sy kreatiewe persoonlikheid was wat ontwikkeling betref ná 1871 in trurat, en sy latere werke is gegiet in die idioom van sy jeug.<ref>"Balakirev, Mily." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2012. </ref> == Geselekteerde werke == === Werke met opusnommers === * Klavierconcerto nr. 1 in f mineur, op. 1 ([[1855]]-[[1856]]). * [[Oktet (muziek)]], op. 3. * "''Grande Fantasie''" op Russiese [[volksmusiek]], op. 4, vir klavier en orkes. * [[Klaviersonate nr. 1 (Balakirev)]] in b-mineur, op. 5. * [[Ouverture (musiekstuk)|Ouverture]] op 'n Spaanse marstema, op. 6 ([[1857]]). * "''[[Islamey]]''", Oriëntaalse [[Fantasie (musiek)|fantasie]] vir klavier, op. 18 ([[1869]], hers. [[1902]]). * Klaviersonate nr. 2 in b-mineur, op. 102 ([[1905]]). * [[Klavierconcerte nr. 2 (Balakirev)]] in E majeur, op. postuum. ([[1861]]-[[1910]], voltooi deur [[Sergei Ljapoenof]]). === Werke met 'n jaaraanduiding === * "''Reminiscences''" aan [[Michail Glinka]] se opera "Een leven voor de tsaar", fantasie vir klavier (2de vers van die fantasie op tema’s van Glinka) ([[1854]]-[[1855]], hers. [[1899]]). * [[Scherzo]] vir klavier nr. 1 in b-mineur ([[1856]]). * [[Ouverture (muziekstuk)|Ouverture]] op 'n Spaanse marstema, op. 6 ([[1857]]). * [[Ouverture op drie Russiese tema’s]] ([[1858]]). * "''Koning Lear''" ("Korol' Lir"), musiek gebaseer op [[William Shakespeare]] se toneelstuk (1858-[[1861]], hers. [[1902]]-[[1905]]). * [[Polka]] in f-moll vir klavier ([[1859]]). * [[Mazurka]] vir klavier nr. 1 in A-majeur ([[1861]]-[[1884]]). * Mazurka vir klavier nr. 2 in c mineur ([[1861]]-[[1884]]). * [[Rusland (simfoniese gedig)]] (Rus'), tweede ouverture op Russiese temas vir orkes, simfoniese gedig ([[1863]]-[[1864]], hers. [[1884]]). * Jota aragonesa vir klavier (na Glinka) ([[1864]]). * "''De Leeuwerik''" ("Zhavronok") vir klavier, transkripsie van 'n lied van Glinka ([[1864]]). * [[Simfonie nr. 1 (Balakirev)]] in C majeur ([[1864]]-[[1866]]). * Ouverture op Tsjeggiese temas "In Bohemia" ("V Chechii"), simfoniese gedig, ([[1867]], hersien [[1905]]). * [[Tamara (simfoniese gedig)]], simfoniese gedig ([[1867]]-[[1882]]). * ''[[Islamey]],'' vir klavier, op.18 ([[1869]]) * "''Au jardin, étude-idylle''" vir klavier in D majeur ([[1884]]). * "''In die tuin''", vir klavier ([[1884]]). * Mazurka vir klavier nr. 3 in b-mineur ([[1886]]). * Mazurka vir klavier nr. 4 in G-majeur ([[1886]]). * [[Nocturne (musiek)]] vir klavier nr. 1 in b-mineur ([[1898]]). * Dumka vir Klavier ([[1900]]). * Mazurka vir klavier nr. 5 in D majeur ([[1900]]). * Scherzo vir klavier nr. 2 in B-mol mineur ([[1900]]). * [[Wals (musiek)]] vir klavier nr. 1 in G majeur "Valse di bravura" ([[1900]]). * Wals vir klavier nr. 2 in f mineur "Valse mélancholique" ([[1900]]). * [[Simfonie nr. 2 (Balakirev)]] in d mineur ([[1900]]-[[1908]]). * [[Slaaplied|Berceuse]] vir klavier in D majeur ([[1901]]). * Gondellied, vir klavier in a-mineur ([[1901]]). * Nocturne vir klavier nr. 2 in b-mineur ([[1901]]). * Scherzo vir Klavier no 3 in F mol majeur ([[1901]]). * [[Tarantella (dans)|Tarantella]] vir klavier in B-majeur ([[1901]]). * Wals vir klavier nr. 3 in D majeur "Valse-impromptu" ([[1901]]). * Suite in B ([[1901]]-[[1908]]). * Capriccio vir klavier in D majeur ([[1902]]). * Mazurka vir klavier nr. 6. vir klavier in A-majeur ([[1902]]). * Nocturne vir klavier nr. 3 in D mineur ([[1902]]). * Spaanse melodie vir klavier ([[1902]]). * Spaanse serenade vir klavier ([[1902]]). * Toccata in C vir klavier ([[1902]]). * Tyrolienne ([[1902]]). * Wals vir klavier nr. 4 in B-majeur "Valse de concert" ([[1902]]). * Cantate vir die inhuldiging van die Glinka Gedenkteken (opgedra aan Mikhail Glinka), vir koor en orkes ([[1902]]-[[1904]]). * "''Chant du pecheur''" ([[1903]]). * Humoresque vir klavier in D majeur ([[1903]]). * Fantasiestuk vir klavier in D majeur ([[1903]]). * "''Rêverie''", vir klavier in F majeur ([[1903]]). * Wals vir klavier nr. 5 in D majeur ([[1903]]). * Wals vir klavier nr. 6 in f mineur ([[1903]]-[[1904]]). * [[Romance (musiek)]] (transkripsie vir soloklavier van die tweede deel van [[Frédéric Chopin|Chopin]] se eerste concerto vir klavier en orkes, op. 11) ([[1905]]). * "''La fileuse''" vir klavier in b-mineur ([[1906]]). * Mazurka vir klavier nr. 7 in e mineur ([[1906]]). * Novelette vir klavier in A-majeur ([[1906]]). * Wals vir klavier nr. 7 in g mineur ([[1906]]). * Impromptu vir klavier (na aanleiding van Chopin se preludes in e mineur en B-majeur) ([[1907]]). * Esquisses (Sonatina) vir klavier in G majeur ([[1909]]). === Ongedateerde werke === * Complainte vir klavier. * Fantasie vir klavier. * Ouverture op die temas van 3 Russiese liedere vir orkes. * "''Zeg dat de liefde niet voorbij gaat''" vir klavier, transkripsie van 'n lied van Glinka. == Eksterne skakels == * {{de}} [http://www.russisches-musikarchiv.de/werkverzeichnisse/balakirew-werkverzeichnis.htm Werklijst in het Russische muziekarchief] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20110717205447/http://pianosociety.com/cms/index.php?section=26 Biografie op de internetpagina van de Piano Society] == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Mili_Balakirev }} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Balakiref, Mili}} [[Kategorie:Russiese komponiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1837]] [[Kategorie:Sterftes in 1910]] pdjwzpe2le7y07rquen3m3pzr241jgl 0 268144 2894975 2472151 2026-04-19T10:00:35Z Jcb 223 2894975 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas | naam = Münchner Philharmoniker, {{af}} München Filharmoniese Orkes | beeld = Muenchner Philharmoniker Logo 2015.svg | onderskrif = Amptelike kenteken | gestig = 1893 | konsertsaal = [[Gasteig]] | webblad = {{URL|www.mphil.de}} | hoofdirigent = [[Waleri Gergijef]] }} Die '''München Filharmoniese Orkes''' ([[Duits]]:'''Münchner Philharmoniker''') is 'n Duitse simfonieorkes wat geleë is in [[München]]. Dit is een van München se vier vernaamste orkeste saam met die [[Beierse Radio-simfonieorkes]], die ''München Radio-orkes'' en die ''Beiere Staatsorkes''. Die simfonieorkes word sedert 1985 in die Gasteig-kultuursentrum gehuisves. == Musikale direkteurs == {{Kolomme3 |Kolom1= *1893–1895 [[Hans Winderstein]] *1895–1897 [[Hermann Zumpe]] *1897–1898 [[Ferdinand Löwe]] *1898–1905 [[Felix Weingartner]] *1905–1908 [[Georg Schnéevoigt]] *1908–1914 [[Ferdinand Löwe]] *1919–1920 [[Hans Pfitzner]] *1920–1938 [[Siegmund von Hausegger]] *1938–1944 [[Oswald Kabasta]] |Kolom2= *1945–1948 [[Hans Rosbaud]] *1949–1966 [[Fritz Rieger]] *1967–1976 [[Rudolf Kempe]] *1979–1996 [[Sergiu Celibidache]] *1999–2004 [[James Levine]] *2004–2011 [[Christiaan Thielemann]] *2012–2014 [[Lorin Maazel]] *2015–tans [[Waleri Gergijef]] }} {{vertaalvanaf| taalafk=en| il=Munich_Philharmonic}} == Eksterne skakels == * [http://www.mphil.de/en/ Münchner Philharmoniker amptelike webtuiste] *{{Allmusic|class=artist|id=q42094}} * [http://www.oehmsclassics.de/interpret.php?interpretid=192&inhalt=bio Artikel by oehmsclassics.com in Duits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716185742/http://www.oehmsclassics.de/interpret.php?interpretid=192&inhalt=bio |date=16 Julie 2012 }} {{Normdata}} [[Kategorie:München]] [[Kategorie:Musiek van Duitsland]] [[Kategorie:Simfonieorkeste]] mcduqv89oehtu1r3msb7urlobxyupmd 0 270740 2894944 2816382 2026-04-19T08:57:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894944 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Donna Leon.jpg|duimnael|Donna Leon in 2010 [[Lêer:Donna Leon Signature.svg|200px|senter]]]] '''Donna Leon''' [ˈdɒnə ˈliːɒn] (* [[28 September]] [[1942]], in Montclair, [[New Jersey]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] skryweres wat bekendheid verwerf het met 'n reeks [[misdaadroman]]s wat in [[Venesië]] afspeel, met die fiktiewe polisiespeurder en fynproewer Commissario Guido Brunetti as hoofkarakter. Die [[Engeland|Engelse]] [[dagblad]] ''[[The Times]]'' het Leon as een van die vyftig voorste skrywers in die genre gelys.<ref>[https://www.penguin.co.uk/authors/1010772/donna-leon.html?tab=penguin-biography ''penguin.co.uk: Donna Leon - Biography. Besoek op 14 Augustus 2019'']</ref> Sedert 1992 het jaarliks een Brunetti-roman uit Donna Leon se pen gekom<ref>Heather Worthington: ''Key Concepts in Crime Fiction''. Basingstoke: Palgrave Macmillan 2011, bl. 150</ref> - die mees onlangse 28ste werk, ''Unto Us a Son Is Given'', het in 2019 verskyn. Interessant genoeg mag Brunetti-romans in enige taal vertaal word (haar werke het in 35 tale verskyn) - maar nie in [[Italiaans]] nie. Anders sou haar Venesiaanse vriende en kennisse hulself moontlik herken.<ref>{{Cite web |url=https://www.ndr.de/kultur/buch/Donna-Leon-Stille-Wasser,stillewasser102.html |title=''www.ndr.de: NDR Kultur. Brunetti - Commissario seit 25 Jahren. Besoek op 15 Augustus 2019'' |access-date=15 Augustus 2019 |archive-date=15 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815174917/https://www.ndr.de/kultur/buch/Donna-Leon-Stille-Wasser,stillewasser102.html |url-status=dead }}</ref> Die hoofkarakter Commissario Brunetti word as intelligent en melancholies beskryf. Sy missie is om die wêreld van die bose te bevry, en dikwels los hy 'n moord op 'n ongewone manier op. Tot sy groot verdriet kom talle misdadigers, wat hy vasgetrek het, uiteindelik ongestraf weg. Dikwels behandel Donna Leon sosiale en ekologiese kwelvrae in haar werke - met 'n wye spektrum wat van [[korrupsie]], restourasiewerk en oorstromings in Venesië of die negatiewe gevolge van massatoerisme tot die skrikwekkende afname van byebevolkings strek. Soms is dit vir hom moeilik om te bepaal of iemand werklik as misdadiger beskou moet word - soos 'n moeder wat aan haar geestelik gestremde seun bystand tot selfmoord verleen het - 'n doodsonde volgens kerklike leerstellings, en 'n oortreding van die wet, maar nogtans 'n daad wat onder die moeilikste denkbare omstandighede gepleeg is en waar geregtigheid nog nouliks gedefinieer kan word. Brunetti vind steeds weer 'n balans in sy familie (sy vrou Paola en sy kinders Raffi en Chiara) en in kulinêre genot. Maaltye, wat deur Paola (of Brunetti se moeder) berei word, word uitvoerig beskryf. So het een van Donna Leon se Italiaanse vriendinne, Roberta Pianaro, ook reeds 'n kookboek met resepte uit die boekreeks saamgestel wat in verskeie tale vertaal is.<ref>''A Taste of Venice. At Table with Brunetti. Culinary Stories by Donna Leon. Recipes by Roberta Pianaro''. London: William Heinemann 2009. Amerikaanse hardebanduitgawe gepubliseer in 2010 deur ''Atlantic Monthly Press'', New York, NY as ''Brunetti's Cookbook''</ref> Terwyl Venesiaanse misdaadromans in 'n dubbele sin as fiktief beskryf mag word (die stad het 'n redelik lae misdaadsyfer, en moord-insidente kom nouliks voor), speel Leon se Brunetti-romans op werklike plekke in Venesië af. Vir [[Duits]]sprekende markte (die Brunetti-romans word deur die [[Switserland|Switserse]] uitgewery ''Diogenes'' in [[Zürich]] gepubliseer,<ref>[https://www.diogenes.ch/leser/autoren/l/donna-leon.html ''www.diogenes.ch: Donna Leon. Besoek op 15 Augustus 2019'']</ref> terwyl die openbare Duitse televisienetwerk [[ARD]] Donna Leon se werke vir 'n televisiereeks verfilm het<ref>[https://www.daserste.de/unterhaltung/film/donna-leon/index.html ''www.daserste.de: Donna Leon. Besoek op 15 Augustus 2019'']</ref>) is 'n aantal toergidse gepubliseer wat belangrike Venesiaanse tonele uit die reeks - soos koffiehuise, kroeë, markte, ''palazzi'' en kerke - beskryf. Hulle is onder meer in Engels vertaal.<ref>Toni Sepeda: ''Brunetti's Venice. Walks through Venice with the City's Best-loved Detective''. London: William Heinemann 2009</ref> Donna Leon het haar akademiese opleiding in New Jersey begin en haar in 1965 in Italië gevestig om haar studies in Perugia en Siena voort te sit. Sy het haar loopbaan as reisgids in [[Rome]] en teksskrywer in 'n [[Londen]]se advertensie-agentskap begin. As onderwyseres het sy aan Amerikaanse skole in Switserland, [[Iran]], [[China]] en [[Saoedi-Arabië]] onderrig. Leon het vanaf 1981 meer as 30 jaar lank in Venesië gewoon en bly tans in 'n klein dorpie in die Switserse kanton Graubünden (Grischun) of in haar stadswoning in Zürich.<ref>[https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/zwischen-der-schweiz-und-italien-donna-leon-in-den-bergen/14796738.html ''Der Tagesspiegel, 4 November 2016: Zwischen der Schweiz und Italien - Donna Leon in den Bergen. Besoek op 14 Augustus 2019'']</ref> Sy bring dikwels besoeke aan die Strandmeerstad. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == ;Onderhoude * [https://www.theguardian.com/books/2017/apr/15/donna-leon-interview-commissario-brunetti-earthly-remains ''The Guardian, 15 April 2017 - Donna Leon: Why I became an eco-detective writer''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Leon, Donna}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] ocfoxwwh8loz093s9jsdk8mqmyv24q8 0 274201 2894984 2892841 2026-04-19T10:04:57Z Jcb 223 2894984 wikitext text/x-wiki Die [[Noord-Kaap]] het talle erfenisterreine wat amptelik by [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap|die Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] (SAEHA) geregistreer is en op ʼn lys verskyn. In die Herbert-distrik staan ʼn [[Anglo-Boereoorlog]] [[blokhuis]], terwyl die ou wabrug oor die [[Oranjerivier]], van klip gebou om die [[Kimberley|Kimberle]]<nowiki/>y-myne met die Kaap te verbind, as erfenisterrein in die [[Hopetown]]-distrik gelys is. Die waterpomp op [[Okiep]] en die Rooms Katolieke sendingstasie op [[Pella]] verskyn ook op die lys en die NG kerke op [[Strydenburg]], [[Pofadder, Noord-Kaap|Pofadder]], [[Sutherland]], [[Williston, Noord-Kaap|Williston]] en [[Nieuwoudtville]] geniet erfenisstatus. Hier volg die erfenisterreine in verskillende Noord-Kaapse dorpe wat deur SAEHA erken word: == Barkly-Wes == Die ou tolhuis is ’n klipkonstruksie met ʼn sinkplaatdak. Die pad van Kimberley na [[Barkly-Wes]] loop in ʼn noord-westelike rigting en kruis die [[Vaalrivier]] by hierdie brug net voordat Barkly-Wes bereik word. Die tolhuis staan op Barkly-Wes se kant van die rivier en is as ʼn provinsiale erfenisterrein geregistreer. Eweneens is die brug oor die Vaalrivier ook op die erfenislys. Dit bestaan uit vyf vakke van 75 voet (23 m) elk en een van 108 voet (33 m). Met konstruksie het die ysterwerk 271 ton geweeg. St. Mary se kerk was die eerste permanente kerkgebou wat in die Klipdrift area gebou is ná die ontdekking van diamante in 1869. Die hoeksteen is in Februarie 1872 deur Sir [[Henry Barkly]] gelê. Dit is as ʼn provinsiale erfenisterrein geregistreer. Barkly-Wes se magistraatsgebou in Campbellstraat is ʼn uitstekende voorbeeld van ʼn laat 19de eeuse openbare gebou. Die gebou bestaan uit Ventersdorp lawa en het ʼn sinkplaatdak met twee skoorstene. Die gebou is in 1897 deur Grant en Dowie kontrakteurs gebou. [[Sydney on Vaal|Sydney-on-Vaal]] is ʼn goeie voorbeeld van ʼn dorpie wat volgens die Engelse tradisie beplan is. Die myndorpie is rondom ʼn markplein gebou en bestaan uit enkelverdieping Victoriaanse geboue. Dit is in 1902 deur die New Vaal River Diamond Exploration Co gestig en as ʼn provinsiale erfenisterrein geregistreer. == [[Calvinia]] == Die NG Kerk in Voortrekkerstraat, [[Brandvlei]], is ʼn tipies neo-Gotiese kruisvormige kerkgebou met baie detail binne en buite. Die hoeksteen is op 15 Julie 1905 gelê en die gebou is aan die einde van 1905 ingewy. Dit is as ʼn provinsiale erfenisterrein geregistreer. Dorpstraat se NG Kerk is ook ʼn indrukwekkende neo-Gotiese kruisvormige kerk, waarvan die hoeksteen op 30 September 1899 gelê is. == Carnarvon == Op [[Carnarvon]] is die NG Sendingkerkkompleks op Unieplein ʼn erfenisterrein. Die kompleks bestaan uit ʼn NG Kerk, ʼn Edwardiaanse pastorie, die oorspronklike sendingskool wat in 1864 gebou is en aanbouings wat uit 1902 dateer. Daar is ook kliprondawelkomplekse by Stuurmansfontein, T'Kokoboos en Konka in die Carnarvon-distrik. Dit bestaan uit byekorfvormige kamers van sowat 5 m in diameter en 7 m hoog. Die kliprondawels van die Karoo is tussen 1825 en 1875 gebou, met die koms van die trekboere.   Talle huise op Carnarvon geniet erfenisstatus, veral in strate soos Hanaustraat, Danielstraat, Sterrenbergstraat, Victoriastraat, Greystraat en Johannastraat. Die Standard Bank is ook ʼn historiese gebou. Die Van Wyksvlei Dam is tussen 1882 en 1885 gebou. == De Aar == Die [[Olive Schreiner]]-huis op [[De Aar]], waar Schreiner en haar man tussen 1908 en 1913 gewoon het, is ʼn erfenisterrein. So ook die St Paul's Church in Friedlanderstraat, wat in 1894 as ʼn Anglikaanse kerk gebou is, en die Standard Bank. == [[Fraserburg]] == Die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|Afrikaanse Protestante Kerk]] in Cilliersstraat is in 1861 deur Adam Jacobs gebou, volgens ʼn plan wat deur ds. Bamberger ontwerp is. Die gebou het baie interessante argitektoniese aspekte, soos die heksagoon-vorm en kloktoring. Die ou pastorie-museum is in hoofsaaklik [[Kaaps-Hollandse Styl|Kaaps-Hollandse styl]] deur die argitek H.J.R. Burnett ontwerp en in 1856 voltooi. == Kakamas == Op [[Kakamas]] is die noordelike voor as erfenisterrein gelys, asook ʼn slagveld, verskeie waterwiele en ʼn museum. == [[Keimoes]] == Dié dorp se NG Sendingkerk en historiese waterwiel is erfenisterreine. == Upington == Die palmlaning, oftewel ‘eiland’ van [[Upington]], is deel van die munisipale area en bestaan uit ʼn groot hoeveelheid riviergrond. Hierdie laning van volgroeide palmbome strek oor ʼn afstand van 1 041 m en is in 1903 deur die Departement van Waterwese geplant. Dit is blykbaar die langste palmboonlaning in die [[Suidelike Halfrond|Suidelike Halfron]]<nowiki/>d. Die Katedraal van St Augustine op Upington is tussen 1942 en 1949 in neo-Gotiese styl gebou met ʼn indrukwekkende kloktoring. Ds. Karl Simbruner en broeder Hugo het dit met behulp van skoolkinders en Upington se inwoners opgerig. Die NG Kerk is in 1911 gebou en daar is ʼn museumkompleks wat uit ʼn kerkgebou en pastorie bestaan, onderskeidelik in 1875 en 1883 gebou. Daar is ook ʼn ou waterwiel wat uit 1870 dateer. == Hanover == [[Hanover]] se erfenisterreine sluit die magistraathof en magistraatkantoor, asook poskantoor, polisiestasie en tronk in. Die Olive Schreiner House in Gracestraat word bewaar omdat sy tussen 1900 en 1907 daar gewoon het. Die oudste gebou in Hanover is die Camdeboo House in Viljoenstraat en is tans as museum ingerig. Die NG Kerk is ook as erfenishulpbron geregistreer. Erwe 92 and 93, op die hoek van Christoffel- en Darlingstrate, is goeie voorbeelde van [[Kaaps-Hollandse Styl|Kaaps-Hollandse argitektuur.]] Die mees noordelike grens van hierdie erwe is in Januarie 1859 gemeet, kort na die stigting van die dorp Hanover. Verder word Hanover se markplein, laerskool, Standard Bank, ʼn winkelkompleks, die biblioteek, ʼn aantal bloekombome en ʼn historiese besproeiingskanaal, asook talle huise as erfenisterreine erken. == Griekwastad == Die Mary Moffat Museum in [[Griekwastad|Griekwasta]]<nowiki/>d is gedurende die eerste helfte van die 19de eeu gebou. Mary Moffat, dogter van die sendeling [[Robert Moffat]], is in hierdie huis gebore. Die postkantoor en magistraathof geniet erfenisstatus, asook die sendingkerk wat in 1831 in gebruik geneem is. == Kenhardt == Die ou biblioteekgebou, in 1897 opgerig, is ʼn tipiese voorbeeld van ʼn pioniershuis. Dit is een van die oudste geboue in [[Kenhardt]] en dien tans as museum. == Kuruman == Die fondasie van die sendingkerk op [[Kuruman]] is in 1830 deur Robert Moffat gelê. Die Oog van Kuruman, ʼn permanente waterbron, is die rede vir die stigting van Kuruman en het daarom erfeniswaarde. == Garies == Die Letterklip is ʼn unieke rotsformasie wat versterk is en in 1901 tot 1902 deur die Britse magte tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] beset is. Verskeie regimentsbalkies en offisiere se name is in die rots gegraveer. == Leliefontein == Hier staan ʼn Metodistiese kerk wat in 1855 gebou is. Dit was die derde kerk wat by [[Leliefontein]] se sendingstasie gebou is. Die sendingstasie is in 1816 deur Barnabas Shaw gestig. == Nababeep == Die [[stoomlokomotief]] “Clara” is een van die laaste stoomenjins wat gebruik is om kopererts op die historiese spoorlyn van [[Okiep]] en [[Nababeep]] na [[Port Nolloth]] te vervoer en word in die Okiep Copper Company Museum bewaar. == Springbok == Die eerste NG kerk op [[Springbok, Noord-Kaap|Springbok]] is in 1877 gebou en die tweede in 1921. Die Joodse [[sinagoge]] langs die oudste NG Kerk is in 1929 gebou. Daar is ook ʼn historiese kopersmelteryskoorsteen op Springbok. == Noupoort == ʼn Ou Anglikaanse kerkgebou is in 1901 deur Britse troepe gebou, wie se hoofkwartier by [[Noupoort]] was. Die Anglo-Boereoorlog blokhuis wat hier te siene is, is die enigste oorblywende een van sy soort. == Philipstown == Die Hervormde Kerk se hoeksteen is in 1876 gelê, hoewel die gemeente in 1864 reeds gestig is. Daar is ook ʼn historiese magistraathof op [[Philipstown]]. == [[Danielskuil|Daniëlskuil]] == Dié dorp het twee historiese NG kerke, ʼn ou polisiestasie en ʼn Anglo-Boereoorlog blokhuis wat as erfenisterreine gelys is. == Prieska == Daar is ʼn Anglo-Boereoorlog blokhuis, ʼn historiese NG Kerk en ʼn ou munisipale begraafplaas op [[Prieska]]. == Carolusberg, Namakwaland == By Van der Stel se kopermyn op [[Carolusberg]] in die [[Namakwaland]] is ʼn stuk grond waar kommandant [[Simon van der Stel|Simon van der Ste]]<nowiki/>l in 1685 tydens ʼn ekspedisie ʼn mynskag gesink het. == Sien ook == * [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] p0ofk0lzvu8entizmnhuf5l0vv5lhdv 0 277939 2894897 2705859 2026-04-18T23:34:26Z Jcb 223 2894897 wikitext text/x-wiki [[Lêer:2008.06.09. Michel Houellebecq Fot Mariusz Kubik 01.jpg|duimnael|Michel Houellebecq, [[Warskou]] ([[Pole]]), 9 Junie 2008]] [[Lêer:2008.06.09. Michel Houellebecq Fot Mariusz Kubik 12.JPG|duimnael|Michel Houellebecq (2008)]] '''Michel Houellebecq''' ({{IPA|miʃɛl wɛlˈbɛk}}; gebore '''Michel Thomas'''; [[26 Februarie]] [[1956]], [[Réunion]])<ref>Hoewel ander bronne dieselfde dag in 1958 noem, het sy biograaf Denis Demonpion dit duidelik gemaak dat Houellebecq sistematies en doelbewus sy geboortejaar gewysig het van 1956 na 1958.</ref> is 'n [[Frankryk|Franse]] romansier, digter, toneelskrywer en rolprentregisseur. == Biografie == Sy vader, 'n berggids, en moeder, 'n [[narkotiseur]], het weinig in die klein Michel belanggestel, en op sesjarige leeftyd word hy aan sy ouma toevertrou, wat in 1978 oorlede is. Hy neem later sy ouma se van as skrywersnaam aan. In 1980 verwerf hy 'n diploma in landbouingenieurswese en tree hy ook in die huwelik. Sy seun Etienne word in 1981 gebore. Hierop volg egter 'n egskeiding, waarna hy vanweë [[depressie|kliniese depressie]] meermale behandel moes word in instellings vir geestesversteurdes. Op twintigjarige leeftyd word sy literêre belangstellings ontlok, en in 1985 vind 'n ontmoeting met Michel Bulteau; wat aan Houellebecq die geleentheid bied om sy eerste boek te publiseer (naamlik 'n biografie van [[H.P. Lovecraft|Howard P. Lovecraft]] getiteld ''Contre le monde, contre la vie''); plaas. Sy eerste literêre werk, die [[novelle]] ''Extension du domaine de la lutte'', verskyn in 1994. In 1998 hertrou hy met Marie-Pierre Gauthier. Na die publikasie van 'n ingekorte onderhoud in die tydskrif ''Lire'' en sy roman ''Plateforme'' word Houellebecq en die uitgewer van die blad voor die gereg gedaag deur verskillende moslem-organisasies in [[Frankryk]] asook [[moskee]]s van [[Parys]] en [[Lyon]], wat vergeefs poog om skadevergoeding te eis.<ref>[https://www.theguardian.com/books/2002/sep/17/michelhouellebecq ''Houellebecq in die hof oor bewerings van rassehaat'']</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2260922.stm 'Franse outeur ontken rassehaat'']</ref><ref>[http://www.thesocialcontract.com/artman2/publish/tsc1402/article_1196.shtml ''The Strange Trial of Michel Houellebecq'']</ref> Omdat sy werk kritiek op die [[Islam]] (anti-islamities elemente) bevat, en net voor die aanslae op die [[Wêreldhandelsentrum]] verskyn, beskou 'n beduidende aantal aanhangers hom as 'n visioenêre leier. Vanaf 1998 leef Houellebecq in vrywillige ballingskap, eers in [[Ierland]] en vanaf 2003 (deels) in [[Spanje|Suid-Spanje]], in die buurt Almería. Teenswoordig woon hy weer in Parys, naamlik in ''Chinatown''.<ref>{{en}} [http://www.france24.com/en/20150107-houellebecq-frances-deadpan-provocateur/ Houellebecq: France's deadpan provocateur] 7 Januarie 2015</ref> In September 2011 verskyn 'n berig dat Houellebecq moontlik vermis sou wees, nadat hy afsprake in Nederland en België nie nakom nie. Sedert einde Junie 2011 reageer hy nie meer op e-posse en oproepe van sy uitgewer nie.<ref>[http://www.telegraaf.nl/binnenland/10540325/___Michel_Houellebecq_vermist___.html 'Michel Houellebecq vermist'], ''[[De Telegraaf]]'', 13 september 2011</ref> In dieselfde week duik hy egter weer op. Hy bied as verklaring vir sy geheimsinnige verdwyning die verskoning aan dat hy skynbaar sy afsprake vergeet het.<ref>[http://www.volkskrant.nl/recensies/michel-houellebecq-is-weer-terecht~a2909985/ Michel Houellebecq is weer terecht] de Volkskrant, 15 September 2011</ref> ''L'enlèvement de Michel Houellebecq'' (2014) is 'n ''mockumentary''; 'n komiese drama wat op spitsvondige en vernuftige wyse op die gerugte sinspeel wat die rondte gedoen het tydens sy "verdwyning".<ref>[http://www.hpdetijd.nl/2015-01-09/recensie-de-vermakelijke-ontvoering-van-michel-houellebecq/ Recensie: de vermakelijke ontvoering van Michel Houellebecq] HP de Tijd, 9 Januarie 2015</ref> == Oeuvre == In sy oeuvre beskryf hy die bankrotskap van die [[liberalisme|libertynse]] en [[liberalisme|neo-liberale]] westerse maatskappy wat ''individuele vryheid'' as die hoogste maatstaf aanneem, maar ontspoor in 'n koue, egoïstiese samelewing waarin onder andere [[New Age-beweging|new age]], ''vrye liefde'', [[aborsie]]s, [[Genadedood|eutanasie]] en [[selfmoord]], maar ook 'n tot vervelens gedrewe kommersialisering en ontspoorde markdenke, alomteenwoordige en gebanaliseerde verskynsels word. Nie alleen diverse [[Links (politiek)|linkse]] groeperinge en [[feminisme|feministiese groepe]] reageer met verontwaardiging op sy werk nie, maar ook georganiseerde beroepe en bedrywe soos byvoorbeeld die reisindustrie, neem aanstoot in sy werk. Ondanks die kritiek van die grootste deel van die gevestigde (hoofstroom) media, blyk sy werk egter uitermate gewild in Frankryk en ook oorsee te wees. So word sy roman ''Les Particules élémentaires'' (1998, ''Elementêre deeltjies''), reeds in ongeveer 25 tale vertaal. Vele beskou dit as bewys daarvan dat 'n groeiende deel van die generasies wat te jonk is om die gebeure van ''Mei 1968'' te kon meemaak of bewus daarvan is, simpatiseer met sy analise van die huidige verwronge samelewing en die links-liberale vergrype daarvan. Volgens Houellebecq sou die hedendaagse roman uiteenlopende aspekte van die menslike ervaring moet bevat, van suiwer emosies tot filosofiese betragtinge en teoretiese uiteensettings. In sy eerste boek, ''Extension du domaine de la lutte'' (1994, ''Die wêreld as mark en stryd''), neem hy die ''verbruikersmaatskappy'' in die loep. Seksuele begeerte en frustrasie saai haat en verdriet onder ''geatomiseerde individue''. Dat dit hier deels om 'n reaksie op die [[eksistensialisme|eksistentialistiese]] vryheidsdenke gaan, blyk uit 'n dubbele verwysing na [[Albert Camus|Camus]]: 'n poging tot moord op 'n strand (vgl. Camus, ''L'Étranger'') misluk jammerlik, en een van die hoofkarakters kom om tydens 'n motorongeluk. In ''Les Particules élémentaires'' (1998, ''Elementêre deeltjies'') pak hy die bul by die horings: die hippies en die aktiviste van ''Mei '68'' het volgens sy denke die ou waardestelsels omvergegooi sonder om iets in die plek daarvan te stel; inteendeel, hulle is opgeneem in die [[kapitalisme|kapitalistiese]] ''verbruikersmanie en - beheptheid'' wat hulle grotendeels self vorm aan gegee het, en troos hulself met die verdrywing van die ''New age'' beweging. Die lewenspaaie wat in die roman beskryf word, is tekenend van die bankrotskap van die liberale Westerse samelewing. Die roman, wat hoofsaaklik op die styl van [[Aldous Huxley]] gebaseer is, het daarom verwarring en woede veroorsaak, veral wat klassieke linkses aanbetref. 'n Siniese reaksie op liefdeloosheid word in ' 'Plateforme' '(2001,' 'Platform' ') vervat, waarin die hoofkarakter uiteindelik liefde vind in 'n seksueel bevredigende verhouding, en 'n reisagentskap vir sekstoerisme begin. Sy droom word egter verwoes tydens 'n wrede aanval deur [[terrorisme|Moslemterroriste]], wat terloops sterk trek op die aanval in 'n nagklub op [[Bali]] in Oktober 2002 wat ná die verskyning van die roman plaasgevind het. Ook in hierdie werk verwys Houellebecq met 'n knipoog na [[Albert Camus|Camus]] wanneer hy met die sin begin: "My vader is 'n jaar gelede oorlede." "Die vreemdeling" van [[Albert Camus|Camus]] begin met: "Vandag is moeder oorlede." In September 2010 word Houellebecq van [[plagiaat]] beskuldig vanweë die gebruik van stukke uit onder andere [[Wikipedia]] in sy nuwe roman ''La carte et le territoire''.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=PT2UU924 Houellebecq kopieert Wikipedia] De Standaard, 6 September 2010</ref><ref>[https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/houellebecq-tweemaal-beschuldigd-van-plagiaat~bf0a830f/ ''Houellebecq tweemaal beschuldigd van plagiaat'']</ref> Dit werp die outeursregtelike vraag, betreffende die mate waarin 'n roman gebruik mag maak van bestaande tekste sonder bronvermelding en dit mag namaak, op. ('n prosedure wat deur Houellebecq - en vele andere - met reëlmaat toegepas word). Sy kontroversieel maatskappykritiese toekomsroman ''Soumission'' - Frans vir 'onderworpenheid/onderwerping', wat ook 'islam' in die Arabies heet - verskyn op 7 Januarie 2015. Na die Franse presidentsverkiesing van 2022 word die leier van die party ''La Fraternité musulmane'' (Die Islamitiese broederskap), die ambisieuse Mohammed Ben Abbes, in die tweede ronde verkies, nadat andere partye in 'n poging om [[Front National]] van die mag te weer, sy kandidatuur ondersteun. Frankryk word 'n islamitiese staat wat [[sjaria]]wette invoer. Die roman beskryf die lewe van die misantropiese [[lektor|dosent]] van Franse lettere aan die Universiteit van Parys (Sorbonne), François ('n subtiele verwysing van Houellebecq na homself), wat 'n spesialis in en bewonderaar is van die werk van Joris-Karl Huysmans. Na sy bekering tot die [[Islam]], vind François opnuut geborgenheid en geluk. In die boek het Houellebecq ook sy mes in vir politici soos [[François Hollande]], wat in sy tweede ampstermyn as president dien, en [[François Bayrou]], synde in die karaktertekening 'n islamitiese premier.<ref>Houellebecq égratigne Bayrou dans son roman ''Soumission'', La République des Pyrénées.fr, 7 januari 2015 [http://www.larepubliquedespyrenees.fr/2015/01/01/07/quand-houellebecq-égratigne-bayrou,1227187.php]</ref> Die Nederlandse vertaling se titel is ''Onderworpen'', en dit verskyn op 12 Mei 2015.<ref>[http://www.hofhaan.nl/ Aankondiging vertaling Soumission]</ref> In Januarie 2019 verskyn sy boek ''Sérotonine'' in Frankryk<ref>[https://www.themodernnovel.org/europe/w-europe/france/houellebecq/serotonin/ ''Michel Houellebecq: Sérotonine (Serotonin)'']</ref><ref>[https://www.tzum.info/2019/01/nieuws-de-eerste-reacties-uit-frankrijk-op-serotonine-van-michel-houellebecq/ ''Nieuws: De eerste reacties uit Frankrijk op Sérotonine van Michel Houellebecq'']</ref>; en in Maart 2019 verskyn die Nederlandse vertaling daarvan onder die titel ''Serotonine''. Die titel van die werk verwys na die [[neurotransmitter|senuoordraers]] wat in verband gebring word met gevoelens van geluk en [[depressie]], en waarvan die vervaardiging in die roman gestimuleer word deur die [[fiksie|fiktiewe]] [[antidepressant]] ''Captorix''. Theodore Dalrymple merk in sy resensie van die eweneens misantropiese roman op dat daar op elke bladsy galgehumor te vind is, en dat die teiken daarvan dikwels die westerse beskawing is.<ref>[https://www.lawliberty.org/2019/02/28/michel-houellebecq-serotonine-review/ ''Michel Houellebecq: Chronicler of Our Mass Incompetence in the Art of Living'']</ref> Kort voor die verskyning van ''Serotonine'' skryf Houellebecq 'n artikel in die Amerikaanse tydskrif ''Harper’s Magazine'' waarin hy hom vierkantig skaar agter [[Donald Trump|President D.J. Trump]] se politieke beleid en sieninge.<ref>''[https://harpers.org/archive/2019/01/donald-trump-is-a-good-president/ Donald Trump Is a Good President]'', ''Harper's Magazine'', januari 2019.</ref> Die werk van Houellebecq word in [[Nederlands]] vertaal deur Martin de Haan. In [[Afrikaans]] verskyn vertalings van sy werk in die vorm van ''Tagtig gedigte en twee essays - Verskeie'' (vertaal deur Catherine du Toit en medewerkers) (2012), asook die bloemlesing ''Tussen die abjekte en die eteriese - 'n Keur uit die poësie van Michel Houellebecq'' (vertaal deur [[Henning Pieterse|H.J. Pieterse]]) (2018) onder die uitgewer [[Protea Boekhuis]], en ''vernietig'' (vertaal deur [[Johann Rossouw]], 2023) by naledi. == Onvergeetlike sêgoed deur Houellebecq == ''Je kunt je voorstellen dat het mannendom heel lang geleden, toen er veel beren waren, een specifieke, onvervangbare rol speelde; <br/> is dat nog maar de vraag. – 04/01/2013. Michel Houellebecq, De koude revolutie, vert. M.d.H.''<br/> == Rolprente en toneelstukke == In 2006 word sy roman ''Elementaire deeltjes'' verfilm in [[Duits]]. Vroeër was daar 'n rolprentaanpassing van sy debuutroman, ''De wereld als markt en strijd'' gewees. ''Platform'' is ook in 2004 deur Johan Simons in 'n toneelstuk omskep. In 2008 is die rolprent "La Possibilité d'une île", wat deur Houellebecq geregisseer is, uitgebring. Die dokumentêre prent "Derniers Mots"; met musiek deur Iggy Pop, word ook ingevolge Houellebecq se kreatiewe proses vervaardig. In die rolprent uit 2014, ''Kidnapping of Michel Houellebecq'', (Frans: ''L'enlèvement de Michel Houellebecq'')<ref name="vk">[http://www.volkskrant.nl/recensies/the-kidnapping-of-michel-houellebecq-is-expressief~a3825012/ Volkskrant, 8 Januarie 2015]</ref><ref>{{en}} [http://www.imdb.com/title/tt3504542/ IMdB]</ref> geregisseer deur Guillaume Nicloux, speel Houellebecq homself. Met die rolprent poog Houellebecq om op spitsvondige wyse 'n verklaring te bied vir 'n tydperk in 2011<ref name="vk" /> toe hy enkele dae vermis was. In die rolprent word hy ontvoer deur 3 amateur ontvoerders. In 2014 verskyn ook die rolprent ''Near Death Experience'', geproduseer deur Benoît Delépine en Gustave Kervern.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt3800012/ Imdb over Near Death Experience]</ref> Die rolprent handel oor 'n werknemer wat by 'n oproepsentrum werksaam is en wat 'n insinking beleef, gespeel deur Houellebecq. Hy vlug na die berge waar hy 'n unieke ervaring beleef.<ref>{{fr}} [http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=228624.html Allocine over Near Death experience]</ref> In 2016 verskyn 'n rolprent in 'n nuwe samewerking met Iggy Pop, te wete 'n verfilming van Houllebecq se manifes en oproep tot die maak van ''Rester Vivant'' kuns. In ''To Stay Alive: A Method'' speel Houllebecq die mislukte kunstenaar Vincent wat 'n besoek ontvang van Pop, wat terloops 'n groot bewonderaar van die skrywer is. ==Vertalings van sy poësie in [[Afrikaans]]== * Tagtig gedigte en twee essays - Verskeie (vertaal deur Catherine du Toit en medewerkers) (2012) * Tussen die abjekte en die eteriese - 'n Keur uit die poësie van Michel Houellebecq (vertaal deur [[Henning Pieterse|H.J. Pieterse]]) (2018) ([[Protea Boekhuis]]) ==Sien ook== * [[Lys van vertalings in Afrikaans]] == Onderskeidings == * 1992 Prix Tristan Tzara vir ''La Poursuite du bonheur'' * 1996 Prix de Flore vir ''Le Sens du combat'' * 1998 Prix Novembre en die Impact Dublin Literêre-prys vir ''Les Particules élémentaires'' * 2005 Prix Interallié vir ''La Possibilité d'une île'' * 2010 Prix Goncourt vir ''La Carte et le territoire'' * 2016 Frank Schirrmacher-prys * 2018 Oswald Spengler-prys<ref>[[Sid Lukassen]], [https://doorbraak.be/houellebecq-demography-is-destiny/ Houellebecq: Demography is Destiny], [[Doorbraak.be]], 23 Oktober 2018</ref> == Bibliografie == *''H.P. Lovecraft: contre le monde, contre la vie'' (1991, essay oor H.P. Lovecraft; opgeneem in ''De koude revolutie'', vert. Martin de Haan, 2004) *''Rester vivant'' (1991, venynige beskouing oor die digterskap, ''Leven, lijden, schrijven - methode'', vert. Martin de Haan, 2003; opgeneem in ''De koude revolutie'') *''La poursuite du bonheur'' (1992, poësie) *''Extension du domaine de la lutte'' (1994, roman; ''De wêreld als markt en strijd'', vert. Martin de Haan, 2000) *''Le sens du combat'' (1996, poësie) *''Les Particules élémentaires'' (1998, roman; ''Elementaire deeltjes'', vert. Martin de Haan, 1999) *''Interventions'' (1998, essays; opgeneem in ''De koude revolutie'', vert. Martin de Haan) *''Renaissance'' (1999, poësie) *''Lanzarote'' (2000, novelle met fotoboek; ''Lanzarote'', vert. Kiki Coumans, 2001) *''Plateforme'' (2001, roman; ''Platform. Midden in de wêreld'', vert. Martin de Haan, 2002) *''La possibilité d'une île'' (2005, roman; ''Mogelijkheid van een eiland'', vert. Martin de Haan, 2005) *''Ennemis publics'' (2008, briefwisseling met [[Bernard-Henri Lévy]]; ''Publieke vijanden. Een steekspel in brieven'', vert. Martin de Haan en Rokus Hofstede, 2009) *''Interventions 2 - traces'' (2009, essays; grotendeels opgeneem in ''De koude revolutie'', vert. Martin de Haan) *''La carte et le territoire'' (September 2010, roman; ''De kaart en het gebied'', vert. Martin de Haan, 2011) *''Configuration du dernier rivage'' (April 2013, gedigte) *''Soumission'' (januari 2015, roman, die Nederlandse vertaling van Martin de Haan verskyn in Mei 2015, met as titel ''Onderworpen''<ref>{{Citeer web |url=http://www.hofhaan.nl/2015/martin-de-haan/soumission-verschenen-maar-hoe/ |title=Soumission verschenen, maar hoe… |first=Martin |last= de Haan |publisher=Hof/Haan |date=10 Januarie 2015 |accessdate=12 Januarie 2015 |lang=nl}}</ref>) *''En présence de Schopenhauer'' (2017, essays. Nederlandse vertaling: ''In aanwezigheid van Schopenhauer''. Vertaal deur Martin de Haan. Arbeiderspers, Amsterdam, 2018. {{ISBN|9789029525619}}) *''Sérotonine'' (2019, roman. Nederlandse vertaling: ''Serotonine''. Vertaal deur Martin de Haan. Arbeiderspers, Amsterdam, 2019. {{ISBN|9789029529020}}) == Literatuur == * Dominique Noguez, ''Houellebecq, en fait''. [Parys], 2003. * Fernando Arrabal, ''Houellebecq''. Parys, 2005. * Denis Demonpion, ''Houellebecq. De ongeautoriseerde biografie''. Amsterdam, 2006 (Vertaling van: ''Houellebecq non autorisé. Enquête sur un phénomène''. Parys, 2005). * Aurélien Bellanger, ''Houellebecq, écrivain romantique''. Parys, 2010. * ''L'unité de l'oeuvre de Michel Houellebecq''. Parys, 2013. * Martin de Haan, ''Aan de rand van de wereld. Michel Houellebecq. Portret in dertig korte stukken''. Amsterdam, 2015. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [https://web.archive.org/web/20160304111609/http://literatuurlinks.net/index.php?auteurid=5763&m=a Houellebecq via literatuurlinks.net] * [http://www.maximen.nl/auteur/houellebecq Aforismes] van Houellebecq. * [http://praag.co.za/?p=46790 Van die sagte realisme van Edward Hopper tot die beperkte verbeelding van Michel Houellebecq]{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Artikel deur Leon Lemmer op PRAAG. == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Michel_Houellebecq }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Houellebecq, Michel}} [[Kategorie:Franse essayiste]] [[Kategorie:Franse skrywers]] [[Kategorie:Franse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Franse rolprentregisseurs]] lfykgx3wbgpi2geatx4qd2w1k2dwwaf 0 282729 2894979 2555873 2026-04-19T10:01:49Z Jcb 223 2894979 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Nicolaas Beets | beeld = Portrait of Nicolaas Beets by Thérèse Schwartze Centraal Museum 8246.jpg | beeldonderskrif = Portret van Beets deur Thérèse Schwartze (1881) | volledigenaam = | geboorteplek = [[Haarlem]] | geboortedatum = [[13 September]] [[1814]] | sterfplek = [[Utrecht (stad)|Utrecht]] | sterfdatum = [[13 Maart]] [[1903]] | nasionaliteit = [[Nederland]] | beroep = [[Skrywer]], [[digter]], [[predikant]] en hoogleraar | bekend_vir = | religie = | politiek = | webwerf = | handtekening = Handtekening Nicolaas Beets.png }} [[Lêer:Leiden371.JPG|duimnael|Breestraat 114 in Leiden, waar Beets die ''Camera Obscura'' skryf]] '''Nicolaas Beets''' ([[Haarlem]], [[13 September]] [[1814]] – [[Utrecht (stad)|Utrecht]], [[13 Maart]] [[1903]]<ref>[https://www.openarch.nl/show.php?archive=hua&identifier=738B8C3E-37E3-4FEF-A14D-AB6A964636FA Overlijdensakte Burgerlijke Stand Utrecht 1903, aktenummer 420]</ref>), ook bekend onder die [[skuilnaam]] ''Hildebrand'', was 'n [[Nederlanders|Nederlandse]] [[skrywer]], [[digter]], [[predikant]] en hoogleraar. == Biografie == [[Lêer:Gedenksteen Beets.jpg|duimnael|Gedenksteen aan die Beetshuis in Boothstraat in Utrecht]] [[Lêer:Brief van Nicolaas Beets (1814-1903) aan Petrus Augustus de Genestet (1829-1861) LTK BEETS A 1, LTK BEETS A 1..pdf|duimnael|page=4|Brief van Nicolaas Beets uit 1851]] Nicolaas Beets word in [[Haarlem]] gebore as die seun van 'n [[apteker]] en studeer vanaf 1833 tot 1839 teologie aan die Rijksuniversiteit van [[Leiden]] (toe nog bekend as 'n Akademie), waar hy in 1839 promoveer tot doktor in [[teologie]]. In sy studentetyd maak hy danksy sy vriend van Engeland, John Ingram Lockhart (1812-1889), kennis met die werk van die Engelse digter [[Lord Byron|Byron]], en skryf hy digstukke in dieselfde trant, soos byvoorbeeld 'José' (1834), 'Kuser' (1835) en 'Guy de Vlaming' (1837). Hy was bevriend gewees met Johannes Kneppelhout ('Klikspaan'), Bernard Gewin ('Vlerk') en Johannes Petrus Hasebroek ("Jonathan") saam met wie hy, saam met ander studente, 'n letterkundige klub gevorm het. In 1840 word Beets beroep tot [[predikant]] aan die Nederlandse Hervormde Kerk in Heemstede, waar hy in dieselfde jaar met Aleida van Foreest trou, die suster van sy studentevriend Cornelis van Foreest (1817-1875) en 'n kleindogter van die Leidse hoogleraar en redenaar Johannes van der Palm. Hy het in 1852 in Heemstede saam met sy ouers 'n basisskool opgerig. Dit bestaan vandag nog en heet nou die Nicolaas Beets-skool. In 1854 word hy beroep na [[Utrecht (stad)|Utrecht]]. Van 1874 tot 1884 was hy hoogleraar in kerkgeskiedenis aan die Rijksuniversiteit Utrecht. Beets het [[prosa]], [[poësie]], en preke geskryf. Sy bekendste werk is die verhale ''Camera Obscura'' wat hy onder die skuilnaam ''Hildebrand'' in sy studentetyd geskryf het en waarvan die eerste uitgawe in 1839 verskyn. Hy bly tydens die jare daarna toevoegings tot die werk maak en die werk het eers in 1851 'n definitiewe vorm gekry. Moontlik sy bekendste gedig is: De moerbeitoppen ruischten;<br/> God ging voorbij;<br/> Neen, niet voorbij, hij toefde;<br/> Hij wist wat ik behoefde,<br/> En sprak tot mij;<br/> Sprak tot mij in de stille,<br/> De stille nacht;<br/> Gedachten, die mij kwelden,<br/> Vervolgden en onstelden,<br/> Verdreef hij zacht.<br/> Hij liet zijn vrede dalen<br/> Op ziel en zin;<br/> 'k Voelde in zijn' vaderarmen<br/> Mij koestren en beschermen,<br/> En sluimerde in.<br/> De morgen, die mij wekte<br/> Begroette ik blij.<br/> Ik had zo zacht geslapen,<br/> En Gij, mijn Schild en Wapen,<br/> Waart nog nabij."<br/> Die Kerkmusikant Willem Vogel het die gedig in [[2004]] getoonset. Vogel het ook Beets se gedig ''Het putje van Heiloo'' getoonset. Beets sterf op 88-jarige leeftyd in [[Utrecht (stad)|Utrecht]] aan serebrale bloeding en word begrawe in die ''Eerste Algemene Begraafplaats Soestbergen''. (Sy graf is in 2016 opgeknap en op 10 September dieselfde jaar "onthul".) Die Willem Pompe-instituut, die strafregtelike afdeling van die Fakulteit Regsgeleerdheid, Ekonomie, Administrasie en Organisasie van die Utrecht-universiteit, is in sy huis aan Boothstraat no. 6 (naby die Jans-kerkhof) geleë. In 1962 is die Hildebrand-monument van die [[beeldhouer]], professor Jan Bronner, in ''Haarlemmerhout'' onthul. Nadat die monument verskeie kere erg beskadig is as gevolg van vandalisme is die oorspronklike beelde verwyder. Dit word nou in die beeldetuin van die ''Museum De Fundatie, kasteel 't Nijenhuis, Heino (Ov.)'' gehuisves. In 2014 is daar na herstelwerk bronsreplikas in die plek daarvan staan gemaak; die fontein en die omliggende park is ook herstel; en die monument op 13 September 2014 (Beets se 200ste verjaardag) volledig herstel. Net soos ander predikantsdigters, is Beets ook deur ''Cornelis Paradijs'' ([[Frederik van Eeden]]) geparodieer in die bundel ''Grassprietjes of Liederen op het gebied van Deugd, Godsvrucht en Vaderland'': "Maar van allen toch de baas.<br/> Is de groote Nicolaas; -<br/> Wat heeft hij niet saâmgedicht!<br/> Hoeveel harten niet gesticht<br/> Goethe met Homerus samen<br/> Kunnen nooit zijn roem beschamen:<br/> Want hij heeft wat hun ontbrak:<br/> Echte vroomheid ... door zijn vak." <br/> <small>Bron: fragment uit die Predikantelied (''hulde aan onzen geestelijken stand'') in: Grassprietjes, W. Versluys uitgewery, Amsterdam (1916)</small> == Bibliografie == === Publikasies met Beets as outeur === * 1832 - ''Het leven is geen kunst'', (handgeskrewe) gedigte gedateer 31 Julie 1832. Geen opdrag, aan John Ingram Lockhart? Nie in die versamelde gedigte nie. * 1834 - ''Jose. Een Spaansch verhaal'' * 1835 - ''De Masquerade (9 Februari 1835). Een gedicht'' * 1836 - ''Kuser. Een verhaal'' * 1837 - ''Guy de Vlaming. Een verhaal''<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/beet005guyv01_01/index.php Guy de Vlaming] by [[Digitale Biblioteek vir Nederlandse Letterkunde|DBNL]]</ref> * 1838 - ''Spreken. Iets ten voordeel van het Groningsch Instituut voor doof-stommen'' * 1838 - ''N. Anslijn, Nz. Een woord aan allen die den Braven Hendrik gelezen hebben'' * 1838 - ''Gedichten'' * 1839 - ''Rijmbijbel'' * 1839 - ''De Aenea Silvio, qui postea Pius papa secundus, morum mentisque mutationis rationibus'' (akademiese proefskrif) * 1839 - ''Camera Obscura''<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/beet005wvan01_01/ Camera Obscura] by DBNL</ref> * 1839 - ''Aan de Bruid van den Erfprins'' * 1840 - ''Proza en poëzy. Verzameling van verspreide opstellen en verzen'' * 1840 - ''Ada van Holland. Een gedicht'' * 1840 - ''Aan mijn vader'' , gedicht ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van Beets' vader (in verwerkte vorm in die versamelde gedigte) * 1842 - ''Leven en karakter van J.H. van der Palm'' * 1843 - ''De Kruiswoorden. Zeven lijdenspreêken'' * 1845 - ''Een Paaschgezang'' * 1845 - ''Twaalf Preêken'' * 1845 - ''Troost der armen. Een lied in hunne woning op Kersavond 1845'' * 1846 - ''De Christen bij en op het ziekbed. Woorden van bestuur en vermaning in onze dagen'' *1846 - ''Aan den heer Mr. Isaäc da Costa, op den 25sten verjaardag zijner Echtvereeniging. 11 Juli 1846''. Nie in die handel nie. * 1847 - ''De herstelde kranke. Woorden van bestuur en vermaning'' * 1847 - ''Christelijke lesjes voor jonge kinderen'' * 1847 - ''Een oud randschrift voor de nieuwe munt'' * 1847 - ''Chronologische kaart voor de geschiedenis van het volk van Israël tot op de verwoesting van Jeruzalem, ten gebruike bij de historische kanonieke en apokrieve Bijbelboeken. Naar de nieuwste Schrijvers opgemaakt'' * 1848 - ''Des Christens schuld aan den Heidens Redevoering uitgesproken te Zeist, in de Broedergemeente'' * 1848-1851 - ''Stichtelijke uren'' * 1849 - ''Achttien Junij 1849. Een woord op den jongsten dank- en bededag, gesproken door een Evangeliedienaar'' * 1849 - ''Herinneringen en indrukken van een kleine uitstap naar Londen in Mei 1847. Brieven aan een vriend'' * 1849 - ''Houdt dat gij hebt. Leerreden over Openbaringen III:11b'' * 1850 - ''Des Heidens loon aan den Christen. Met belangrijke aanteekeningen en bijvoegsels'' * 1851 - ''Het Oranjewater; 11 November 1851'' * 1851-1853 - ''Paulus in de gewichtigste oogenblikken van zijn leven en werkzaamheid voorgesteld'' * 1852 - ''Fantasie en werkelijkheid met betrekking tot het openbaar onderwijs. Openlijk schrijvend aan Dr. H.J. Spijker'' * 1854 - ''Korenbloemen, Nieuwe gedichten'' * 1854 - ''De blijvende Heiland. Afscheidsrede gehouden te Heemstede, op den 25 Mei 1854'' * 1854 - ''Een leeuw op de straten. Zendingsrede, gehouden te Haarlem, 16 Februarij 1854'' * 1856 - ''De bevrijding der slaven. Redevoering, gehouden in de openbare vergadering van de Nederlandsche Maatschappij tot bevordering van de afschaffing der slaven'' * 1856 - ''Lijden dienstbaar aan eeuwig heil. Vroegpreek, enz.'' * 1856 - ''Verpoozingen op letterkundig gebied'' * 1857 - ''Nieuwe gedichten'' * 1858 - ''Nicolaas Beets,’s Heilands goedkeuring op de Christelijke Zending. Redevoering uitgesproken te Rotterdam 21 Julij 1858, ter gelegenheid der algemeene Vergadering van het Nederlandsch Zendelingen Genootschap'' * 1858 - ''Het volmaakte werk der lijdzaamheid'' * 1858-1873 - ''Verscheidenheden meest op letterkundig gebied. Een tijdschrift op onbepaalde tijden'' * 1859 - ''Kleine verzameling uit de Stichtelijke uren'' * 1860 - ''God ons betrouwen. Woorden gesproken in den Utrechtschen dank- en bedestond van Zondagavond. 25 November 1860'' * 1861 - ''Gesprek met Vondel, naar aanleiding van ’t hem toegedacht standbeeld. Eene voorlezing in de maand Februarij 1861 gehouden'' * 1861 - ''Iona. Overgedrukt uit „de Vereeniging. Christelijke Stemmen.”'' * 1863 - ''Twaalf leerredenen'' * 1863 - ''Verstrooide gedichten uit vroeger en later tijd (1831-1861)'' * 1863 - ''Voor henlieden geen plaats. Leerrede gehouden op den eersten Kerstdag'' * 1865 - ''Aan mijne landgenooten op den 18en Juni 1865'' * 1865 - ''De wandel met God. Leerrede gehouden den zondag na het overlijden van den eerwaarde Jorissen, emeritus predikant te Utrecht'' * 1865 - ''Gods woord waarheid. Leerrede'' * 1865 - ''Laat ons het goede doende niet vertragen. Redevoering uitgesproken te Zeist in de kerk der Evangelistische Broedergemeente, den 27 Julij 1865, den dag der algemeene vergadering der Broedersociëteit tot uitbreiding van het Evangelie onder de heidenen.'' * 1867 - ''De martelaren. Vaderlandsche herinnering aan de hervormde gemeente bij de viering van den gedenkdag der hervorming'' * 1867 - ''Ten dage van den feestelijken optogt van H.H. studenten der Utrechtsche hoogeschool ter viering van haar XLVIe lustrum, 25 Junij 1867. Welkomstgroet enz.'' * 1867 - ''Waakt en bidt. Leerrede over Mattheüs 26:41, ter bevestiging van lidmaten'' * 1868 - ''Een vaderlandsch lied op het veld bij Heiligerlee, vorst en volk toegezongen'' * 1868 - ''Kort begrip der christelijke heilsleer. Leidraad bij de catechisatiën'' * 1869 - ''Feestcantate voor den dag der onthulling van het Nationaal Gedenkteeken voor 1813, 17 november 1869. Tekst van Nicolaas Beets bij muziek van W.F.G. Nicolai (1829 - 1896)'' * 1869 - ''Madelieven. Nieuwe dichtbundel'' * 1870 - ''De kerk op den Vluchtheuvel ingewijd (19 Juni 1870). Een gedicht'' * 1870 - ''Kerkredenen onder den indruk der tijdsomstandigheden uitgesproken'' * 1871 - ''De reizangen in Vondel’s treurspelen, benevens andere opstellen'' * 1871 - ''Een lied op het jaarfeest der Utrechtsche Zendingsvereeniging in April 1871. Uitgegeven ten voordeele der Utrechtsche Zendingsvereeniging'' * 1872 - ''Geschenk aan jonge lidmaten der gemeente van Christus'' * 1872 - ''Lijden op de weg tot heerlijkheid. Kerkrede gehouden op den 2en Paaschdag 1872 voor de hervormde gemeente in de Nicolaï-kerk te Utrecht'' * 1873 - ''Op den dag der bevestiging. Aan jonge lidmaten der gemeente'' * 1873 - ''De onthulling van het monument te Heiligerlee, in tegenwoordigheid van Z.M. den Koning den 23 Mei 1873. Dichtregelen uitgesproken te Winschoten'' * 1873-1900 - ''Dichtwerken. Compleet in chronologische volgorde verzameld'' **Hieruit los verschenen: *** ''Nog eens najaarsbladen. Gemengde gedichten 1880-1884'' *** ''Winterloof. Late gedichten. 1884-1887'' *** ''Dichtwerken. Deel 4 (1874-1884)'' *** ''Nog eens winterloof. Nieuwste gedichten 1887-1892'' *** ''Dennennaalden. Laatste gedichten 1892-1900. Met des schrijvers laatste portret en een eigenhandig geschreven gedicht'' * 1873 - ''Een woord der Schrift over de rijken en armen'' * 1873 - ''Gesprek over letterdieverij, navolging en oorspronkelijkheid en andere opstellen'' * 1873 - ''Eenige opmerkingen met betrekkingen tot de denkbeelden van de dag in de richting van de emancipatie der vrouw'' * 1873 - ''Kerstzegen'' * 1873 - ''Navolgingen van Lord Byron'' * 1873 - ''Te Alkmaar, 8 October 1873. Reevoering ter gelegenheid van de plechtige steenlegging door Z.M. de Koning tot het op te richten gedenkteeken van Alkmaars ontzet 8 October 1873 uitgesproken'' * 1874 - ''Paaschvreugde'' * 1874 - ''[[Dorkas|Tabitha]]. Leerrede gesproken te Utrecht, des Zondags na de begrafenis van Mejonkvrouwe Anne Henriëtte Swellengrebel,<ref>Eerste besturende zuster van de Diaconessen-inrichting in Utrecht.</ref> overleden 30 Mei 1874'' * 1875 - ''De wijsheid, die van boven is. Leerrede over Jacobus III, vers 17. Gehouden te Utrecht in de Domkerk ter opening van het academiejaar 1875-1876'' * 1875 - ''Karakter. Karakterschaarschte, karaktervorming. Redevoering aan de Utrechtsche Hoogeschool, uitgesproken den 16 Maart 1875'' * 1875 - ''Toespraak gehouden den 14en Junij 1875 voor oud-studenten en studenten der Leidsche hoogeschool'' * 1875 - ''Zelfverheerlijking. Leerrede van 28 November 1875. Utrechts gedenkdag van Nederlands verlossing van de Fransche heerschappij. Uitgesproken in de Domkerk'' * 1876 - ''Ter nagedachtenis aan Otto Gerhard Heldring. Uitgegeven ten voordeel der Heldring-Stichtingen te Zetten'' * 1877 - ''Houdt dat gij hebt. Kerkrede op den gedenkdag der Hervorming'' * 1878 - ''Groote mannen en ware grootheid. Redevoering op den gedenkdag der stichting van de Utrechtsche Hoogeschool, 26 Maart 1878'' * 1879 - ''Lectuur voor het ziekvertrek, bijeengebracht uit de „Stichtelijke Uren” en andere geschriften'' * 1880 - ''Uit Nicolaas Beets’ dichtwerken. Een bloemlezing. Naar aanwijzing van den dichter'' * 1881 - ''Dichtwerken. 4e deel. 1e st. (Najaarsbladen, Gemengde gedichten 1874-1880)'' * 1882 - ''Sparsa. Verzameling van verstrooide opstellen en kleine geschriften'' * 1882 - ''Wie moet veranderen?'' * 1883 - ''Orgelinwijding op Paaschmorgen in de Buurkerk (24 maart 1883)'' * 1885 - ''Gedenkboek'' * 1885-1902 - ''Nieuwe verscheidenheden meest op letterkundig gebied'' **Hieruit los verschenen: *** ''Everhardus Johannes Potgieter. Persoonlijke herinneringen'' * 1887 - ''Hildebrand, Na vijftig jaar. Noodige en overbodige opheldering van de "Camera obscura"'' * 1891 - ''Brokkelvoer van rijmspreuken, oud en jong, ontleend en eigen. Uitgegeven ten behoeve van den bouw eener protestantsche kerk te Valkenburg (L.)'' * 1891 - ''De man van Smarten, de Heer der Heerlijkheid. Door den schrijver van de »Stichtelijke uren.”'' * 1900 - ''Dennenaalden". Laatste dichtbundel, 1892-1900. Genummerde editie met door Beets handgeschreven gedicht.'' * 1903-1906 - ''Al de leerreden. Opnieuw uitgegeven naar de eerste drukken en naar tijdsorde gerangschikt'' * 1903 - ''Verjaardag-album'' * 1906 - ''Gedenkboek. Nieuwe uitgave'' * 1906 - ''Verscheidenheden: De paradijsgeschiedenis en de Nederlandsche dichters. Vondel’s reizangen. Vondel en Rembrandt.'' * 1939 - ''Hildebrand, De familie Kegge.'' * 1961 - ''Hildebrand, Een oude kennis van Teun de Jager. Bezorgd door A.A. Boudens'' * 1988 - ''Hildebrand, De Leydse peuëraar'' * 1999 - ''Hildebrand, Koppermaandag'' * 2000 - ''Hildebrand, Een onaangenaam mensch in den Haarlemmerhout. Ingeleid en toegelicht door Dick Welsink'' === Publikasies met Beets as vertaler === * 1837 - ''Byron, Parisina en andere gedichten. Uit Engels vertaal deur N. Beets'' * 1843 - ''F. Strauss, Helon’s bedevaart naar Jeruzalem. Uit Hoogduits deur A. Kleyn, gebore Ockerse met 'n voorrede van J.H. van der Palm, en opgehelderde aantekeninge deur J. Clarisse. 2de uitgawe. Die vertaling hersien deur N. Beets'' * 1844 - ''J.A. James, Geschenk van een Christelijken vader aan zijne opwassende kinderen. Na aanleiding van die 14de druk van die Engelse werk vir die Hollandse leser bewerk deur N. Beets'' * 1849 - ''A. Rochat, De Christelijke moeder in den omgang met hare kinderen geschetst. Uit die Frans vertaal met 'n voorwoord oor die skrywer, deur N. Beets'' * 1849 - ''De roem der dagen. Uit die Engels vertaal deur N. Beets'' * 1855 - ''J.A. James, De Christelijke belijder, vertaal deur N. Beets'' * 1863 - ''F. Strauss, De doop in de Jordaan. Een tafereel uit de tweede eeuw der Christelijke kerk. Uit die Hoogduits, deur A. Klein, gebore Ockerse. Die vertaling is hersien deur Nicolaas Beets'' * 1867 - ''Is. Watts, Godsdienstige en zedelijke zangen voor kinderen (na die Engels) deur Nicolaas Beets'' === Publikasies met Beets as redakteur of samesteller === *1838 - ''L.(Lieuwe) Schipper, Gedichtjes voor kinderen. ''Beets redigeer die teks op versoek van die uitgewer (Erven F. Bohn), die brief wat hy aan die outeur geskryf het is as voorwoord in die boek opgeneem. *1839 - N. Anslijn: 'Viertal verhandelingen nagelaten door N. Anslijn, Nz., uitgegee deur N. Beets'. Alkmaar, H.J. van Vloten, 1839, VIII , 100p. Inhoud: 1. Elk heeft zijn popje; 2. De gedichtjes van Van Alphen als een zedelijk handboekje voor de jeugd beschouwd; 3. Middelen om den mensch ongelukkig te maken; 4. De natuurlijke historie als een voortreffelijk hulpmiddel bij de opvoeding der jeugd beschouwd. Anslijn, bekend door zijn 'Brave Hendrik', was enige tijd huisonderwijzer in het gezin Beets in Haarlem. * 1859 - ''Het huisaltaar.'' Handboek vir godsdienstige huisgesinne. Saamgestel en uitgegee ten behoewe van die ''Asyl Steenbeek'' deur Nicolaas Beets […] * 1862 - ''[[A.C.W. Staring]], Gedichten. Ter 3e uitgave nogmaals door wijlen den dichter herzien en met eene inleiding door N. Beets.'' * 1870 - ''Bijbel bevattende al de Canonieke boeken van het Oude&Nieuwe Testament volgens de staten-overzetting, met tweehonderd platen van Gustav Doré, voorzien van een voorbericht en uitgegeven onder toezicht van Nicolaas Beets. Opgedragen aan H.M. de koningin der Nederlanden'' * 1870 - ''Geka [mejuffrouw G. Knutzen], Gezangen. In het licht gegeven door Nicolaas Beets'' * 1881-1882 - ''Constantijn Huygens, Volledige dichtwerken, met aanteekeningen van P. Leendertz Wz. Uitgegeven door de Hollandsche maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen en onder toezicht van N. Beets.'' * 1881 - ''Anna Roemers Visscher, Al de gedichten vroeger bekend en gedrukt of eerst onlangs in handschrift ontdekt naar tijdsorde en in verband met hare levensbijzonderheden, uitgegeven en toegelicht door Nicolaas Beets. Met portretten, plaat en facsimiles.'' * 1885 - ''Tekst- en spreukkalender voor 1886'' * 1885-1887 - ''Beets scheurkalender voor 1885-1887'' * 1888 - ''Spreuk- en tekstkalender voor 1889'' * 1904-1907 - ''Nicolaas Beets scheurkalender 1905-1908'' == Bronne == *''Brinkmans Catalogus van Boeken'' * [http://www.nicolaasbeetsschool.nl/ Nicolaas Beetsschool] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonscat|Nicolaas Beets}} * [http://hdl.handle.net/1887.1/item:1843469 Leidse tentoonstelling oor Beets] * [http://profs.library.uu.nl/index.php/profrec/getprofdata/122/7/125/0 Profiel by die Universiteit Utrecht] * [http://www.dbnl.org/auteurs/beeld.php?id=beet005 Afbeelding in die databank van die Nederlandse Taal] * [http://librivox.org/camera-obscura/ Librivox luisterboek en e-boek] Camera Obscura {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Nicolaas_Beets }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Beets, Nicolaas}} [[Kategorie:Nederlandse digters]] [[Kategorie:Nederlandse predikante]] [[Kategorie:Nederlandse teoloë]] [[Kategorie:Nederlandse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1814]] [[Kategorie:Sterftes in 1903]] 53hqg22gxyzbudtl39fjt7v8k7v0axh 0 287155 2894973 2521699 2026-04-19T09:59:52Z Jcb 223 2894973 wikitext text/x-wiki In [[wiskunde]] is '''modelteorie''' die studie van klasse van wiskundige strukture (bv. [[groep (wiskunde)|groep]], veld, grafiek, vorme van [[stelteorie]]) uit die perspektief van [[wiskundige logika]]. Die oogmerke van die studie is modelle van teorie in 'n formele taal. 'n stel sinne in 'n formele taal is een van die komponente wat 'n '''teorie''' vorm. 'n '''Model''' van 'n teorie is 'n struktuur (bv. 'n uitleg) wat die sinne van daardie teorie bevredig. Modelteorie erken, en is intiem gemoeid, met 'n dualiteit: dit ondersoek [[semantiek|semantiese]] elemente (betekenis en waarheid) deur middel van sintaktiese elemente (formules en bewyse) van 'n ooreenstemmende taal: in 'n samevattende definisie, van 1973, :universele algebra + [[logika]] = '''modelteorie'''.<ref name="C-en-K" /> Modelteorie het gedurende die 1990's snel ontwikkel; 'n meer moderne definisie daarvan is deur Wilfrid Hote verskaf (1997): : '''Modelteorie''' = algebraïese meetkunde − veld. Ander nabygeleë gebiede van wiskunde sluit in kombinatorika, getallestelsels, rekenkundige dinamika, analitiese funksies, en nie-standaard analise. Op 'n soortgelyke wyse as [[bewysteorie]], is modelteorie geleë in 'n gebied van [[interdissiplinariteit]] onder wiskunde, [[filosofie]], en [[rekenaarwetenskap]]. Die mees prominente professionele organisasie op die gebied van modelteorie is die Vereniging vir Simboliese Logika. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="C-en-K">Chang and Keisler, [https://books.google.com/books?id=uiHq0EmaFp0C&pg=PA1 p. 1]</ref> }} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Model theory}} == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Model_theory }} {{saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wiskundige logika]] s53l0qy4vpq62ghmann4t7p19slwgn0 0 289658 2894985 2391074 2026-04-19T10:05:19Z Jcb 223 2894985 wikitext text/x-wiki <!--{{Infobox German location |type = Stadt |image_coa = Wappen Ochsenhausen.svg |coordinates = {{coord|48|4|20|N|9|56|53|E|format=dms|display=inline,title}} |image_photo = Ochsenhausen - Kloster v SO 01.jpg |image_caption = [[Ochsenhausen Abbey]] |image_plan = Ochsenhausen in BC.svg |state = Baden-Württemberg |region = Tübingen |district = Biberach |elevation = 613 |area = 59.96 |population = 8831 |Stand = 2006-12-31 |postal_code = 88416 |area_code = 07352 |licence = BC |Gemeindeschlüssel = 08 4 26 087 |divisions = 3 |Straße = Marktplatz 1 |website = [http://www.ochsenhausen.de/ www.ochsenhausen.de] |mayor = Andreas Denzel }} --> '''Ochsenhausen''' ([[Duits]]e uitspraak: ɔksn̩haʊ̯zn̩) is 'n [[stad]] in die Biberach-distrik, [[Baden-Württemberg]], [[Duitsland]], geleë in die hartland van Bo-Swabe. Die grootste nabygeleë nedersettings is [[Biberach]] en [[Memmingen]]. Dit beskik oor 'n bevolking van 8 856 (soos op 31 Desember 2018). Naas sy hoë lewensgehalte en toeristiese waarde (Ochsenhausen word amptelik as herstellingsoord erken) word die stad deur 'n florerende ekonomie gekenmerk. In die plaaslike groot aanleg van ''Liebherr'' (''Liebherr-Hausgeräte Ochsenhausen GmbH''), een van die grootste vervaardigers van koel- en vrieskaste in Duitsland en belangrike rolspeler op die wêreldmark met 'n jaarlikse omset van meer as €10 miljard, vervaardig bykans 2&nbsp;000 medewerkers jaarliks meer as 800&nbsp;000 toestelle.<ref>[https://www.liebherr.com/de/deu/über-liebherr/liebherr-weltweit/deutschland/ochsenhausen/ochsenhausen-gmbh.html ''Liebherr.com: Ochsenhausen. Besoek op 4 Februarie 2020'']</ref> Ochsenhausen is langs 'n argitektoniese en kulturele toerismeroete geleë, die ''Oberschwäbische Barockstraße'' of Bo-Swabiese Barokroete wat oor 'n afstand van 500 km tussen Ulm en Friedrichshafen aan die Bomeer (''Bodensee'') loop. Vanweë die digtheid van eersterangse monumente van barokargitektuur word na die streek ook verwys as die «Hemelryk van Barok». Ochsenhausen se eie barokjuweel is die grootskaalse kloosterkompleks, 'n voormalige Ryksabdy van die Benediktyne-orde. == Geskiedenis == Die Ryksklooster Ochsenhausen (''Reichskloster Ochsenhausen'', die eerste keer vermeld in 1093) was vir baie eeue 'n selfregerende prinslike abdy binne die [[Heilige Romeinse Ryk]] wat deur 'n Ryksprelaat ('n ab wat net aan die keiser ondergeskik en dus «ryksvry» was) regeer is, waarby die oppervlakte van sy omliggende besittings sowat 250 km² beloop het. In 1803, tydens die verloop van die groot territoriale herstrukturering wat tussen 1802 en 1814 in Duitsland en die aangrensende streek plaasgevind het, was die abdy gesekulariseer en omvorm tot 'n sekulêre prinsdom wat aan Hertog Franz Georg Karl von Metternich verleen is ter vergoeding vir die verlies van sy ''Ryksvrye'' (''Reichsfreiheit'' of ''Reichsunmittelbarkeit'' (In Afrikaans: ''Ryksvryheid''), was 'n bevoorregte grondwetlike en politieke status wat gewortel was in die Duitse feodale reg; ingevolge waarvan keiserlike landgoedere van die [[Heilige Romeinse Ryk]], soos byvoorbeeld keiserlike stede, prinsbiskop-ryke en sekulêre owerhede, en individue soos die keiserlike ridders; vry verklaar is van die gesag van enige plaaslike heer en onder die direkte ("onmiddellik", in die sin van "sonder 'n tussenganger") gesag van die Heilige Romeinse keiser, en later van die instellings van die Ryk soos die Dieet (''Reichstag'') en die Rykskamer van Justisie, geplaas is) feodale landgoedere op die linkeroewer van die [[Ryn]], nadat die area deur rewolusionêre Frankryk geannekseer is. In 1806 is die prinsdom by die Koninkryk van Württemberg gevoeg, wat in 1871 deel geword het van die [[Duitse Keiserryk]]. Die abdy bied 'n goeie uitsig oor die stad vanaf sy dominante posisie op 'n heuwel. == Besienswaardighede == Elke jaar vind die ''Öchsle-Fest'' plaas. Dit is vernoem na 'n historiese smalspoor treinspoor genaamd '' Öchsle '' wat van Ochsenhausen na Biberach geloop het. * ''Kirche St. Georg'' (kerk) * ''Krummbach'' (kunsmatige stroom) * ''Rathaus'', 1606 * ''Gasthof zur Post'', 1650 * ''Klosterapotheke'', 1736 * ''Gottesackerkapelle St. Veit'', 1679 (kapel) * Die musiek - en kabaretverhoog ''Scharfrichterhaus'' * ''Dr.-Hans-Liebherr-Sporthalle'', 2010 (gimnasium/sportsaal) == Noemenswaardige mense == * Anton Schranz (1769 - 1839), hoof van die Schranz-familie van kunstenaars wat in Minorca, Malta, Egipte, Athene, Griekeland en Turkye gewerk het.<ref> Celebrating 200 years of Schranz; Fondazjoni Patrimomju Malta ed G Bonello Malta 2017</ref> * Joseph Ersing (1882–1956), politikus (Sentrum Party (Duitsland), [[Christelik-Demokratiese Unie van Duitsland|CDU]]), lid van die Reichstag, lid van die Landtag ([[Württemberg-Baden]]) * Josef Hecht (1882–1956), onderwyser en omgewingsbewaarder * Hans-Karl Riedel (1893–1967), entrepreneur en plaaslike politikus * Werner Simmling (gebore in 1944), politikus (FDP), lid van die Bundestag 2009-2013 * Hanns-Friedrich Kunz (gebore 1945), sanger en [[dirigent|koordirigent]] * Gerhard Baur (gebore 1947), bergklimmer en kameraman * Hans J. Briegel (gebore 1962), teoretiese fisikus * Matthias Dolderer (gebore 1970), vlieënier (resies) * Sandro Cortese (gebore 1990), motorfiets renjaer * Nicole Rolser (gebore 1992), voetbal (sokker) speler == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.ochsenhausen.de/ Webwerf van die stad] == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Ochsenhausen }} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Baden-Württemberg]] 7lkph2rbz09jf5g9eek3ftvfizjj7gy 0 295400 2894899 2789688 2026-04-18T23:34:56Z Jcb 223 2894899 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Minki van der Westhuizen | bynaam = | beeld = Minki van der Westhuizen.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Willemien van der Westhuizen | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1984|2|26}} | geboorteplek = [[Durbanville]], [[Wes-Kaap]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | familie = | titel = | nasionaliteit = {{ZAF}} | alma_mater = | beroep = Model en televisiepersoonlikheid | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | kleinkinders = | webblad = https://www.minkivanderwesthuizen.com/ | handtekening = }} '''Willemien “Minki” van der Westhuizen''' (gebore [[26 Februarie]] [[1984]]) is 'n Suid-Afrikaanse [[Model (persoon)|model]] en televisiepersoonlikheid. == Vroeë lewe == Van der Westhuizen is in [[Durbanville]], [[Wes-Kaap]], gebore en matrikuleer aan Hoërskool Stellenberg, naby [[Bellville]]. == Loopbaan == === Modelwerk === Van der Westhuizen het op die ouderdom van 16 met modelwerk begin. In haar matriekjaar, [[2002]], is sy gekies deur 'n modehuis, [[Guess]], om deel van 'n internasionale veldtog te wees. Van der Westhuizen word deur Max Models in [[Kaapstad]] verteenwoordig. In 2002, [[2003]], [[2006]] en [[2007]] verskyn sy in die swemdraguitgawe van die Suid-Afrikaanse tydskrif ''Sports Illustrated'', asook op die voorblad van die tydskrif ''GQ''. Sy is deur die tydskrif, Maxim, as nommer 24 van 100 mooiste vroue in 2003 gelys en is as die sexy’ste vrou ter wêreld aangewys deur die lesers van die tydskrif ''FHM'' in [[2004]]. In 2003 is sy ook gekies as die gewildste prikkelpop deur die Amerikaanse weermagtroepe wat diensplig in [[Irak]] gedoen het. === Televisie === Van der Westhuizen het in die spesiale uitsending van 2006 ''Sports Illustrated'' se swemdrag uitgawe verskyn op die [[M-Net]] kanaal. In [[2007]] was sy in 'n episode van ''Behind the Name'', 'n dokumentêre reeks op [[E.tv]] wat in elke episode op 'n bekende persoon fokus. Van der Westhuize het haar eerste ontmoeting met televisieaanbieding gehad met die [[SABC2]]-reeks, Pasella in 2007. Kykers kon haar as persoon beter leer ken en haar toenemendheid en sprankelende persoonlikheid het die vloei van die onderhoudvoering vergemaklik. Van der Westhuizen was ook vir twee seisoene die aanbieder van die realiteitsreeks op [[kykNET]], [[Boer Soek 'n Vrou]], wat ook gemaak het dat sy die Aanbieder van die Jaar-toekenning gewen het by die Huisgenoot Tempo-toekennings. Sedert [[2019]] het sy haar eie geselsprogram op die Via-kanaal op [[DStv]], ''Minki''. == Film == In [[2007]] vertolk van der Westhuizen die rol van Mimi in die film, ''Big Fellas''. == Toekennings == * Huisgenoot Tempo-toekenning: Aanbieder van die Jaar (2018) == Persoonlike lewe == Van der Westhuizen het vanaf 2004 tot 2006 met oud-Proteakrieketkaptein [[Graeme Smith]] uitgegaan. In 2007 is sy met 'n sakeman van [[Stellenbosch]], Constant Visser, getroud, maar in November 2009 is hulle geskei. In Junie [[2012]] is sy met die rugbyspeler [[Ernst Joubert]] getroud. Die egpaar het drie dogters: Katerien (gebore Julie 2013), Elise (gebore Augustus 2014) en Elsa (gebore Maart 2018). == Bronnelys == * https://briefly.co.za/34875-minkie-van-der-westhuizen-biography-age-baby-husband-wedding-family-stunning-hair-instagram-contact-details.html * https://peoplepill.com/people/minki-van-der-westhuizen/ * https://informationcradle.com/minki-van-der-westhuizen/ == Eksterne skakels == * https://www.minkivanderwesthuizen.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017175742/https://www.minkivanderwesthuizen.com/ |date=17 Oktober 2020 }} {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van der Westhuizen, Minki}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse modelle]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisieaanbieders]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisiepersoonlikhede]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] sazzxfhr4k213sr1innvk9c2jxhhd0l 0 298726 2894778 2894776 2026-04-18T12:02:35Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Lewende mense]] verwyder; [[:Kategorie:Sterftes in 2026]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2894778 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nathalie Baye | Beeld = Nathalie Baye Cannes 2019.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nathalie Marie Andrée Baye | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1948|7|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = 2026 | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = [[Laura Smet]] | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1970–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000882 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nathalie Baye''' (gebore 6 Julie 1948-2026) is 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''An Affair of Love'' (1999), ''Venus Beauty Institute'' (1999), ''Catch Me If You Can'' (2002), en ''Laurence Anyways'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 1974: ''The Mouth Agape'' * 1975: ''Un jour, la fête'' * 1976: ''The Honeymoon Trip'' * 1977: ''Monsieur Papa'' * 1978: ''The Green Room'' * 1978: ''Mon premier amour'' * 1979: ''Short Memory'' * 1980: ''Every Man for Himself'' * 1980: ''Rat Race'' * 1980: ''La provinciale'' * 1980: ''Une semaine de vacances'' * 1981: ''L'ombre rouge'' * 1981: ''Strange Affair'' * 1982: ''La balance'' * 1982: ''The Return of Martin Guerre'' * 1983: ''J'ai épousé une ombre'' * 1984: ''Notre histoire'' * 1984: ''Rive droite, rive gauche'' * 1985: ''Détective'' * 1985: ''Honeymoon'' * 1985: ''Beethoven's Nephew'' * 1987: ''Engagements of the Heart'' * 1988: ''En toute innocence'' * 1989: ''Massacre Play'' * 1990: ''C'est la vie'' * 1990: ''The Man Inside'' * 1990: ''Un week-end sur deux'' * 1991: ''Les contes sauvages'' * 1992: ''La voix'' * 1993: ''The Lie'' * 1994: ''La machine'' * 1996: ''Bastard Brood'' * 1997: ''Food of Love'' * 1998: ''Beware of My Love'' * 1999: ''An Affair of Love'' * 1999: ''Venus Beauty Institute'' * 2000: ''Tomorrow's Another Day'' * 2000: ''To Matthieu'' * 2001: ''Barnie et ses petites contrariétés'' * 2001: ''Absolutely Fabulous'' * 2002: ''Catch Me If You Can'' * 2003: ''The Flower of Evil'' * 2003: ''Feelings'' * 2004: ''Une vie à t'attendre'' * 2005: ''One Stays, the Other Leaves'' * 2005: ''Le petit lieutenant'' * 2006: ''My Son'' * 2006: ''La Californie'' * 2007: ''Michou d'Auber'' * 2007: ''The Price to Pay'' * 2008: ''Off and Running'' * 2010: ''Beautiful Lies'' * 2010: ''Together Is Too Much'' * 2012: ''Laurence Anyways'' * 2013: ''Wrestling Queens'' * 2013: ''Tony Frank devant l'objectif'' * 2014: ''Lou! Journal infime'' * 2014: ''SK1'' * 2015: ''The Assistant'' * 2016: ''Moka'' * 2017: ''The Guardians'' * 2019: ''La beauté du geste'' * 2020: ''Garçon chiffon'' * 2020: ''Amadeo'' === Televisiereekse === * 1976: ''La nuit des Césars'' * 1987: ''Le divan'' * 1987: ''Mon zénith à moi'' * 1998: ''100 films par 100 personnalités'' * 2005: ''L'hebdo cinéma'' * 2006: ''50 Minutes Inside'' * 2011: ''La collection - Écrire pour... 5 fois Nathalie Baye'' * 2014: ''Lundi en histoires'' === Televisierolprente === * 1973: ''L'inconnu'' * 1978: ''Sacré farceur'' * 1979: ''Madame Sourdis'' * 1993: ''And the Band Played On'' * 1996: ''François Truffaut: The Man Who Loved Cinema - The Wild Child'' * 1998: ''Irrésistiblement... Sylvie'' * 2003: ''L'aventure Spielberg'' * 2003: ''Jacques Dutronc: L'ère de rien'' * 2004: ''François Truffaut, une autobiographie'' * 2006: ''San Sebastián 2006: Crónica de Carlos Boyero'' * 2008: ''Marie Octobre'' * 2009: ''L'une chante, l'autre aussi'' * 2009: ''Le cinéma français est en voyage d'affaires'' * 2016: ''Xavier Dolan: Bound to Impossible'' * 2018: ''Tous au Festival'' * 2019: ''Soirée pyjama'' === Video's === * 2003: '''Catch Me If You Can': The Casting of the Film'' * 2016: ''Bhagwan Ham Pe'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000882|Nathalie Baye}} * {{Instagram|nathaliebaye.officiel|Nathalie Baye}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Baye, Nathalie}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] rth0mfkyxk8ylkxy27hiy89ahhq72zr 2894779 2894778 2026-04-18T12:03:29Z Dumbassman 62009 2894779 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nathalie Baye | Beeld = Nathalie Baye Cannes 2019.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nathalie Marie Andrée Baye | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1948|7|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|df=yes|2026|4|17|1948|7|6}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = [[Laura Smet]] | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1970–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000882 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nathalie Baye''' (gebore 6 Julie 1948 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''An Affair of Love'' (1999), ''Venus Beauty Institute'' (1999), ''Catch Me If You Can'' (2002), en ''Laurence Anyways'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 1974: ''The Mouth Agape'' * 1975: ''Un jour, la fête'' * 1976: ''The Honeymoon Trip'' * 1977: ''Monsieur Papa'' * 1978: ''The Green Room'' * 1978: ''Mon premier amour'' * 1979: ''Short Memory'' * 1980: ''Every Man for Himself'' * 1980: ''Rat Race'' * 1980: ''La provinciale'' * 1980: ''Une semaine de vacances'' * 1981: ''L'ombre rouge'' * 1981: ''Strange Affair'' * 1982: ''La balance'' * 1982: ''The Return of Martin Guerre'' * 1983: ''J'ai épousé une ombre'' * 1984: ''Notre histoire'' * 1984: ''Rive droite, rive gauche'' * 1985: ''Détective'' * 1985: ''Honeymoon'' * 1985: ''Beethoven's Nephew'' * 1987: ''Engagements of the Heart'' * 1988: ''En toute innocence'' * 1989: ''Massacre Play'' * 1990: ''C'est la vie'' * 1990: ''The Man Inside'' * 1990: ''Un week-end sur deux'' * 1991: ''Les contes sauvages'' * 1992: ''La voix'' * 1993: ''The Lie'' * 1994: ''La machine'' * 1996: ''Bastard Brood'' * 1997: ''Food of Love'' * 1998: ''Beware of My Love'' * 1999: ''An Affair of Love'' * 1999: ''Venus Beauty Institute'' * 2000: ''Tomorrow's Another Day'' * 2000: ''To Matthieu'' * 2001: ''Barnie et ses petites contrariétés'' * 2001: ''Absolutely Fabulous'' * 2002: ''Catch Me If You Can'' * 2003: ''The Flower of Evil'' * 2003: ''Feelings'' * 2004: ''Une vie à t'attendre'' * 2005: ''One Stays, the Other Leaves'' * 2005: ''Le petit lieutenant'' * 2006: ''My Son'' * 2006: ''La Californie'' * 2007: ''Michou d'Auber'' * 2007: ''The Price to Pay'' * 2008: ''Off and Running'' * 2010: ''Beautiful Lies'' * 2010: ''Together Is Too Much'' * 2012: ''Laurence Anyways'' * 2013: ''Wrestling Queens'' * 2013: ''Tony Frank devant l'objectif'' * 2014: ''Lou! Journal infime'' * 2014: ''SK1'' * 2015: ''The Assistant'' * 2016: ''Moka'' * 2017: ''The Guardians'' * 2019: ''La beauté du geste'' * 2020: ''Garçon chiffon'' * 2020: ''Amadeo'' === Televisiereekse === * 1976: ''La nuit des Césars'' * 1987: ''Le divan'' * 1987: ''Mon zénith à moi'' * 1998: ''100 films par 100 personnalités'' * 2005: ''L'hebdo cinéma'' * 2006: ''50 Minutes Inside'' * 2011: ''La collection - Écrire pour... 5 fois Nathalie Baye'' * 2014: ''Lundi en histoires'' === Televisierolprente === * 1973: ''L'inconnu'' * 1978: ''Sacré farceur'' * 1979: ''Madame Sourdis'' * 1993: ''And the Band Played On'' * 1996: ''François Truffaut: The Man Who Loved Cinema - The Wild Child'' * 1998: ''Irrésistiblement... Sylvie'' * 2003: ''L'aventure Spielberg'' * 2003: ''Jacques Dutronc: L'ère de rien'' * 2004: ''François Truffaut, une autobiographie'' * 2006: ''San Sebastián 2006: Crónica de Carlos Boyero'' * 2008: ''Marie Octobre'' * 2009: ''L'une chante, l'autre aussi'' * 2009: ''Le cinéma français est en voyage d'affaires'' * 2016: ''Xavier Dolan: Bound to Impossible'' * 2018: ''Tous au Festival'' * 2019: ''Soirée pyjama'' === Video's === * 2003: '''Catch Me If You Can': The Casting of the Film'' * 2016: ''Bhagwan Ham Pe'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000882|Nathalie Baye}} * {{Instagram|nathaliebaye.officiel|Nathalie Baye}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Baye, Nathalie}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] 0jgj84twsd1n362fihm9wm23qncbkma 2894906 2894779 2026-04-19T01:19:10Z ~2026-22705-10 206200 Geboort Mainneville, FRA; sterf Paris, FRA. 2894906 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nathalie Baye | Beeld = Nathalie Baye Cannes 2019.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nathalie Marie Andrée Baye | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1948|7|6}} | Geboorteplek = Mainneville, [[Frankryk]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|df=yes|2026|4|17|1948|7|6}} | Sterfplek = [[Paris]], Frankryk | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = [[Laura Smet]] | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1970–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000882 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nathalie Baye''' (gebore 6 Julie 1948 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''An Affair of Love'' (1999), ''Venus Beauty Institute'' (1999), ''Catch Me If You Can'' (2002), en ''Laurence Anyways'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 1974: ''The Mouth Agape'' * 1975: ''Un jour, la fête'' * 1976: ''The Honeymoon Trip'' * 1977: ''Monsieur Papa'' * 1978: ''The Green Room'' * 1978: ''Mon premier amour'' * 1979: ''Short Memory'' * 1980: ''Every Man for Himself'' * 1980: ''Rat Race'' * 1980: ''La provinciale'' * 1980: ''Une semaine de vacances'' * 1981: ''L'ombre rouge'' * 1981: ''Strange Affair'' * 1982: ''La balance'' * 1982: ''The Return of Martin Guerre'' * 1983: ''J'ai épousé une ombre'' * 1984: ''Notre histoire'' * 1984: ''Rive droite, rive gauche'' * 1985: ''Détective'' * 1985: ''Honeymoon'' * 1985: ''Beethoven's Nephew'' * 1987: ''Engagements of the Heart'' * 1988: ''En toute innocence'' * 1989: ''Massacre Play'' * 1990: ''C'est la vie'' * 1990: ''The Man Inside'' * 1990: ''Un week-end sur deux'' * 1991: ''Les contes sauvages'' * 1992: ''La voix'' * 1993: ''The Lie'' * 1994: ''La machine'' * 1996: ''Bastard Brood'' * 1997: ''Food of Love'' * 1998: ''Beware of My Love'' * 1999: ''An Affair of Love'' * 1999: ''Venus Beauty Institute'' * 2000: ''Tomorrow's Another Day'' * 2000: ''To Matthieu'' * 2001: ''Barnie et ses petites contrariétés'' * 2001: ''Absolutely Fabulous'' * 2002: ''Catch Me If You Can'' * 2003: ''The Flower of Evil'' * 2003: ''Feelings'' * 2004: ''Une vie à t'attendre'' * 2005: ''One Stays, the Other Leaves'' * 2005: ''Le petit lieutenant'' * 2006: ''My Son'' * 2006: ''La Californie'' * 2007: ''Michou d'Auber'' * 2007: ''The Price to Pay'' * 2008: ''Off and Running'' * 2010: ''Beautiful Lies'' * 2010: ''Together Is Too Much'' * 2012: ''Laurence Anyways'' * 2013: ''Wrestling Queens'' * 2013: ''Tony Frank devant l'objectif'' * 2014: ''Lou! Journal infime'' * 2014: ''SK1'' * 2015: ''The Assistant'' * 2016: ''Moka'' * 2017: ''The Guardians'' * 2019: ''La beauté du geste'' * 2020: ''Garçon chiffon'' * 2020: ''Amadeo'' === Televisiereekse === * 1976: ''La nuit des Césars'' * 1987: ''Le divan'' * 1987: ''Mon zénith à moi'' * 1998: ''100 films par 100 personnalités'' * 2005: ''L'hebdo cinéma'' * 2006: ''50 Minutes Inside'' * 2011: ''La collection - Écrire pour... 5 fois Nathalie Baye'' * 2014: ''Lundi en histoires'' === Televisierolprente === * 1973: ''L'inconnu'' * 1978: ''Sacré farceur'' * 1979: ''Madame Sourdis'' * 1993: ''And the Band Played On'' * 1996: ''François Truffaut: The Man Who Loved Cinema - The Wild Child'' * 1998: ''Irrésistiblement... Sylvie'' * 2003: ''L'aventure Spielberg'' * 2003: ''Jacques Dutronc: L'ère de rien'' * 2004: ''François Truffaut, une autobiographie'' * 2006: ''San Sebastián 2006: Crónica de Carlos Boyero'' * 2008: ''Marie Octobre'' * 2009: ''L'une chante, l'autre aussi'' * 2009: ''Le cinéma français est en voyage d'affaires'' * 2016: ''Xavier Dolan: Bound to Impossible'' * 2018: ''Tous au Festival'' * 2019: ''Soirée pyjama'' === Video's === * 2003: '''Catch Me If You Can': The Casting of the Film'' * 2016: ''Bhagwan Ham Pe'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000882|Nathalie Baye}} * {{Instagram|nathaliebaye.officiel|Nathalie Baye}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Baye, Nathalie}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] m6x6qd5paoyera7fd9ok769rqk91p84 2894907 2894906 2026-04-19T01:20:53Z ~2026-22705-10 206200 Eure. 2894907 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nathalie Baye | Beeld = Nathalie Baye Cannes 2019.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nathalie Marie Andrée Baye | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1948|7|6}} | Geboorteplek = Mainneville, [[Eure]], [[Frankryk]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|df=yes|2026|4|17|1948|7|6}} | Sterfplek = [[Paris]], Frankryk | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = [[Laura Smet]] | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1970–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000882 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nathalie Baye''' (gebore 6 Julie 1948 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''An Affair of Love'' (1999), ''Venus Beauty Institute'' (1999), ''Catch Me If You Can'' (2002), en ''Laurence Anyways'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 1974: ''The Mouth Agape'' * 1975: ''Un jour, la fête'' * 1976: ''The Honeymoon Trip'' * 1977: ''Monsieur Papa'' * 1978: ''The Green Room'' * 1978: ''Mon premier amour'' * 1979: ''Short Memory'' * 1980: ''Every Man for Himself'' * 1980: ''Rat Race'' * 1980: ''La provinciale'' * 1980: ''Une semaine de vacances'' * 1981: ''L'ombre rouge'' * 1981: ''Strange Affair'' * 1982: ''La balance'' * 1982: ''The Return of Martin Guerre'' * 1983: ''J'ai épousé une ombre'' * 1984: ''Notre histoire'' * 1984: ''Rive droite, rive gauche'' * 1985: ''Détective'' * 1985: ''Honeymoon'' * 1985: ''Beethoven's Nephew'' * 1987: ''Engagements of the Heart'' * 1988: ''En toute innocence'' * 1989: ''Massacre Play'' * 1990: ''C'est la vie'' * 1990: ''The Man Inside'' * 1990: ''Un week-end sur deux'' * 1991: ''Les contes sauvages'' * 1992: ''La voix'' * 1993: ''The Lie'' * 1994: ''La machine'' * 1996: ''Bastard Brood'' * 1997: ''Food of Love'' * 1998: ''Beware of My Love'' * 1999: ''An Affair of Love'' * 1999: ''Venus Beauty Institute'' * 2000: ''Tomorrow's Another Day'' * 2000: ''To Matthieu'' * 2001: ''Barnie et ses petites contrariétés'' * 2001: ''Absolutely Fabulous'' * 2002: ''Catch Me If You Can'' * 2003: ''The Flower of Evil'' * 2003: ''Feelings'' * 2004: ''Une vie à t'attendre'' * 2005: ''One Stays, the Other Leaves'' * 2005: ''Le petit lieutenant'' * 2006: ''My Son'' * 2006: ''La Californie'' * 2007: ''Michou d'Auber'' * 2007: ''The Price to Pay'' * 2008: ''Off and Running'' * 2010: ''Beautiful Lies'' * 2010: ''Together Is Too Much'' * 2012: ''Laurence Anyways'' * 2013: ''Wrestling Queens'' * 2013: ''Tony Frank devant l'objectif'' * 2014: ''Lou! Journal infime'' * 2014: ''SK1'' * 2015: ''The Assistant'' * 2016: ''Moka'' * 2017: ''The Guardians'' * 2019: ''La beauté du geste'' * 2020: ''Garçon chiffon'' * 2020: ''Amadeo'' === Televisiereekse === * 1976: ''La nuit des Césars'' * 1987: ''Le divan'' * 1987: ''Mon zénith à moi'' * 1998: ''100 films par 100 personnalités'' * 2005: ''L'hebdo cinéma'' * 2006: ''50 Minutes Inside'' * 2011: ''La collection - Écrire pour... 5 fois Nathalie Baye'' * 2014: ''Lundi en histoires'' === Televisierolprente === * 1973: ''L'inconnu'' * 1978: ''Sacré farceur'' * 1979: ''Madame Sourdis'' * 1993: ''And the Band Played On'' * 1996: ''François Truffaut: The Man Who Loved Cinema - The Wild Child'' * 1998: ''Irrésistiblement... Sylvie'' * 2003: ''L'aventure Spielberg'' * 2003: ''Jacques Dutronc: L'ère de rien'' * 2004: ''François Truffaut, une autobiographie'' * 2006: ''San Sebastián 2006: Crónica de Carlos Boyero'' * 2008: ''Marie Octobre'' * 2009: ''L'une chante, l'autre aussi'' * 2009: ''Le cinéma français est en voyage d'affaires'' * 2016: ''Xavier Dolan: Bound to Impossible'' * 2018: ''Tous au Festival'' * 2019: ''Soirée pyjama'' === Video's === * 2003: '''Catch Me If You Can': The Casting of the Film'' * 2016: ''Bhagwan Ham Pe'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000882|Nathalie Baye}} * {{Instagram|nathaliebaye.officiel|Nathalie Baye}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Baye, Nathalie}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] fa1q0tvhrpzv6effwksy5uim1k1ifnk 2894908 2894907 2026-04-19T01:21:32Z ~2026-22705-10 206200 1970-2.026. 2894908 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nathalie Baye | Beeld = Nathalie Baye Cannes 2019.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nathalie Marie Andrée Baye | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1948|7|6}} | Geboorteplek = Mainneville, [[Eure]], [[Frankryk]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|df=yes|2026|4|17|1948|7|6}} | Sterfplek = [[Paris]], Frankryk | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = [[Laura Smet]] | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1970–2026 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000882 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nathalie Baye''' (gebore 6 Julie 1948 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''An Affair of Love'' (1999), ''Venus Beauty Institute'' (1999), ''Catch Me If You Can'' (2002), en ''Laurence Anyways'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 1974: ''The Mouth Agape'' * 1975: ''Un jour, la fête'' * 1976: ''The Honeymoon Trip'' * 1977: ''Monsieur Papa'' * 1978: ''The Green Room'' * 1978: ''Mon premier amour'' * 1979: ''Short Memory'' * 1980: ''Every Man for Himself'' * 1980: ''Rat Race'' * 1980: ''La provinciale'' * 1980: ''Une semaine de vacances'' * 1981: ''L'ombre rouge'' * 1981: ''Strange Affair'' * 1982: ''La balance'' * 1982: ''The Return of Martin Guerre'' * 1983: ''J'ai épousé une ombre'' * 1984: ''Notre histoire'' * 1984: ''Rive droite, rive gauche'' * 1985: ''Détective'' * 1985: ''Honeymoon'' * 1985: ''Beethoven's Nephew'' * 1987: ''Engagements of the Heart'' * 1988: ''En toute innocence'' * 1989: ''Massacre Play'' * 1990: ''C'est la vie'' * 1990: ''The Man Inside'' * 1990: ''Un week-end sur deux'' * 1991: ''Les contes sauvages'' * 1992: ''La voix'' * 1993: ''The Lie'' * 1994: ''La machine'' * 1996: ''Bastard Brood'' * 1997: ''Food of Love'' * 1998: ''Beware of My Love'' * 1999: ''An Affair of Love'' * 1999: ''Venus Beauty Institute'' * 2000: ''Tomorrow's Another Day'' * 2000: ''To Matthieu'' * 2001: ''Barnie et ses petites contrariétés'' * 2001: ''Absolutely Fabulous'' * 2002: ''Catch Me If You Can'' * 2003: ''The Flower of Evil'' * 2003: ''Feelings'' * 2004: ''Une vie à t'attendre'' * 2005: ''One Stays, the Other Leaves'' * 2005: ''Le petit lieutenant'' * 2006: ''My Son'' * 2006: ''La Californie'' * 2007: ''Michou d'Auber'' * 2007: ''The Price to Pay'' * 2008: ''Off and Running'' * 2010: ''Beautiful Lies'' * 2010: ''Together Is Too Much'' * 2012: ''Laurence Anyways'' * 2013: ''Wrestling Queens'' * 2013: ''Tony Frank devant l'objectif'' * 2014: ''Lou! Journal infime'' * 2014: ''SK1'' * 2015: ''The Assistant'' * 2016: ''Moka'' * 2017: ''The Guardians'' * 2019: ''La beauté du geste'' * 2020: ''Garçon chiffon'' * 2020: ''Amadeo'' === Televisiereekse === * 1976: ''La nuit des Césars'' * 1987: ''Le divan'' * 1987: ''Mon zénith à moi'' * 1998: ''100 films par 100 personnalités'' * 2005: ''L'hebdo cinéma'' * 2006: ''50 Minutes Inside'' * 2011: ''La collection - Écrire pour... 5 fois Nathalie Baye'' * 2014: ''Lundi en histoires'' === Televisierolprente === * 1973: ''L'inconnu'' * 1978: ''Sacré farceur'' * 1979: ''Madame Sourdis'' * 1993: ''And the Band Played On'' * 1996: ''François Truffaut: The Man Who Loved Cinema - The Wild Child'' * 1998: ''Irrésistiblement... Sylvie'' * 2003: ''L'aventure Spielberg'' * 2003: ''Jacques Dutronc: L'ère de rien'' * 2004: ''François Truffaut, une autobiographie'' * 2006: ''San Sebastián 2006: Crónica de Carlos Boyero'' * 2008: ''Marie Octobre'' * 2009: ''L'une chante, l'autre aussi'' * 2009: ''Le cinéma français est en voyage d'affaires'' * 2016: ''Xavier Dolan: Bound to Impossible'' * 2018: ''Tous au Festival'' * 2019: ''Soirée pyjama'' === Video's === * 2003: '''Catch Me If You Can': The Casting of the Film'' * 2016: ''Bhagwan Ham Pe'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000882|Nathalie Baye}} * {{Instagram|nathaliebaye.officiel|Nathalie Baye}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Baye, Nathalie}} [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] jrtuvp06ul0rw7uwfzxme9nob09xyom 0 303553 2894895 2736905 2026-04-18T23:33:53Z Jcb 223 2894895 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas4 | titlestyle = | title = Mejuffrou Groot Internasionaal | subheaderstyle = background-color:#CDAD00; | subheader= {{en}} Miss Grand International | subheader2 = | image1 = | image2 = | headerstyle = background:Goldenrod; | labelstyle = background:#EEE685; | datastyle = | header2 = Algemene inligting | label3 = Sinonieme | data3 = MGI | label4 = Tipe | data4 = Beperkte aanspreeklikheidsmaatskappy | label5 = Leuse | data5 = {{en}} Stop the wars and violence | header6 = Geskiedenis | label7 = Gestig | data7 = {{start date and age|2013|11|06}} | label8 = Stigter | data8 = {{vlagikoon|Thailand}} Nawat Itsaragrisil | header9 = Bestuur | label10 = President | data10 = {{vlagikoon|Thailand}} Nawat Itsaragrisil | label11 = Visepresident | data11 = {{vlagikoon|Thailand}} Teresa Chaivisut | label12 = Miss Grand international | data12 = {{vlagikoon|Indië}} Rachel Gupta ''<small>(2024)</small>'' | label13 = Operasionele gebied | data13 = Wêreldwyd | label14 = Hoofkantoor | data14 = {{vlagikoon|Thailand}} [[Bangkok]], [[Thailand]] | label16 = Lede | data16 = Meer as 70 lande | header17 = Verwante organisasie | label18 = Eienaar | data18 = Miss Grand International Co, Ltd. | label19 = Sub-organisasie | data19 = Miss Grand Thailand | header20 = Aanlynmedia | label21 = Amptelike webwerf | data21 = {{url|http://www.missgrandinternational.com/|MissGrandInternational.com}} | belowstyle = | below = [[File:2023 Facebook icon.svg|25px|link=https://www.facebook.com/MISSGRANDINTERNATIONAL]]&nbsp;[[File:Instagram logo 2022.svg|25px|link=https://www.instagram.com/missgrandinternational/]]&nbsp;[[File:X logo 2023.svg|25px|link=https://twitter.com/MissGrandInter]]&nbsp;[[File:YouTube full-color icon (2024).svg|25px|link=https://www.youtube.com/user/missgrandinter]]</br>[[File:Gnome globe current event.svg|25px]] ''[[Mejuffrou Groot Internasionaal 2020]]'' }} '''Mejuffrou Groot Internasionaal''' (Engels: ''Miss Grand International''), gewoonlik as '''MGI''' geskryf, is die titel van die wenner van 'n internasionale skoonheidskompetisie vir ongetroude [[Vrou|dames]], Dit is die eerste keer in 2013 in [[Thailand]] gehou. Die funksie van die Mej. Groot Internasionaal-wenner is om die leuse van die kompetisie, "Stop die oorloë en geweld", uit te leef deur bewustheid te skep. Die eerste Mej. Groot Internasionaal was Janelee Chaparro van [[Puerto Rico]]. Mej. Groot Internasionaal-wenners is ook verantwoordelik vir bemarkings- en gemeenskapswerk.<ref name="tayang">{{cite web |url=https://www.rappler.com/life-and-style/specials/185963-miss-grand-international-primer-2017-elizabeth-clenci-stop-the-war-advocacy |title=Miss Grand International: A Pageant for Peace |author=Voltaire E. Tayag |date=21 Oktober 2017 |access-date=11 November 2019 |work=The Rappler |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715010955/https://www.rappler.com/life-and-style/specials/185963-miss-grand-international-primer-2017-elizabeth-clenci-stop-the-war-advocacy |archive-date=15 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="villano">{{cite web |url=https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/243115-things-to-know-about-miss-grand-international-pageant |title=What you need to know about the Miss Grand International pageant |author=Alexa Villano |work=The Rappler |date=23 Oktober 2019 |access-date=11 November 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024003443/https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/243115-things-to-know-about-miss-grand-international-pageant |archive-date=24 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die huidige Mej. Groot Internasionaal is op Saterdag 4 Desember 2021 in [[Bangkok]], Thailand gekroon. '''Nguyễn Thúc Thùy Tiên''' van Viëtnam het tydens die 9de Mej. Groot Internasionaal-kompetisie met die kroon weggestap. ''Andrea Aguilera'' van [[Ecuador]] is aangewys as eerste prinses en ''Lorena Rodrigues'' van [[Brasilië]] as tweede prinses.<ref name=abena/> In 2019 het Belindé Schreuder (23), van [[Centurion]] in die [[Gauteng]]provinsie, [[Suid-Afrika]] verteenwoordig en deurgedring tot die top-20. Deelnemers van 60 lande het aan die kompetisie deelgeneem.<ref name=channel24>{{cite web |url=https://www.channel24.co.za/The-Juice/News/belinde-bella-schreuder-returns-home-after-miss-grand-international-journey-comes-to-an-end-in-venezuela-20191030 |title=Belindé Bella Schreuder returns home after Miss Grand International journey comes to an end in Venezuela |date=30 Oktober 2019 |access-date=30 Mei 2020 |author=Graye Morkel |publisher=Channel24.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105054841/https://www.channel24.co.za/The-Juice/News/belinde-bella-schreuder-returns-home-after-miss-grand-international-journey-comes-to-an-end-in-venezuela-20191030 |archive-date=26 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Vorige wenners == {| class="wikitable sortable" |+ ! Jaar ! Mej. Groot Internasionaal ! Land ! Gasheerplek ! Deelnemers |- | align="center"|2013 | Janelee Chaparro<ref name=tayang/> | [[Beeld:Flag of Puerto Rico.svg|23px]] [[Puerto Rico]] | IMPACT Muang Thong Thani, [[Bangkok]], [[Thailand]] | align="center"|71 |- | align="center"|2014 |Lees García<ref name=leesg>{{cite web |url=https://hotinjuba.com/miss-grand-international-daryanne-lees-garcia-is-in-juba/ |title=Miss Grand International Lees Garcia is in Juba |author=Hot in Juba |date=2014 |access-date=12 November 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927070901/http://hotinjuba.com/miss-grand-international-daryanne-lees-garcia-is-in-juba |archive-date=27 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=lees>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rqfdBdjS09Y |title=Lees Garcia - Miss Grand International 2014 Inside The Refugee Camp |author=Miss Grand International |date=23 Mei 2015 |access-date=11 November 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410063428/https://www.youtube.com/watch?v=rqfdBdjS09Y |archive-date=10 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |{{CUB}} | Indoor Stadium Huamark, [[Bangkok]], [[Thailand]] | align="center"|85 |- | rowspan="2" align="center"| 2015 |<s>Anea Garcia</s><ref name=anea>{{cite web |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/sexual-assault-allegations-engulf-miss-grand-international-as-claire-parker-adopts-crown-20160401-gnvkz3.html |title=Sexual assault allegations engulf Miss Grand International as Claire Parker adopts crown |date=2 Maart 2016 |access-date=11 November 2019 |author=Jenna Clarke |work=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111164238/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/sexual-assault-allegations-engulf-miss-grand-international-as-claire-parker-adopts-crown-20160401-gnvkz3.html?js-chunk-not-found-refresh=true |archive-date=11 November'' 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |{{DOM}} | rowspan="2"|Indoor Stadium Huamark, [[Bangkok]], [[Thailand]] | rowspan="2" align="center"|78 |- | Claire Elizabeth Parker<ref name=anea/> | {{AUS}} |- | align="center"| 2016 |Ariska Putri Pertiwi<ref name=tayang/><ref name=brazil>{{cite web |url=http://www.concursonacionaldebeleza.com.br/internacionais/2017/4/21/conhea-detalhes-sobre-o-miss-grand-international-2017 |title=Conheça os detalhes sobre o Miss Grand International 2017! |author=Concurso Nacionalde Beleza |date=21 April 2017 |access-date=27 April 2018 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508071430/http://www.concursonacionaldebeleza.com.br/internacionais/2017/4/21/conhea-detalhes-sobre-o-miss-grand-international-2017 |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |{{vlagland|Indonesië}} | Westgate Las Vegas, [[Las Vegas]], [[VSA]] | align="center"|76 |- | align="center"| 2017 |María José Lora<ref name=winner>{{cite web |url=https://www.globalbeauties.com/news/2017/10/25/miss-grand-international-2017-is-miss-xxx |title=Miss Grand International 2017 is Miss Peru! |author=Global Beauties |date=25 Oktober 2017 |access-date=27 April 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508071430/https://www.globalbeauties.com/news/2017/10/25/miss-grand-international-2017-is-miss-xxx |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |{{vlagland|Peru}} | Vinpearl Convention Center, Phu Quoc, [[Viëtnam]]<ref name=press>{{cite web |url=https://www.globalbeauties.com/news/2017/5/24/miss-grand-international-2017-in-vietnam-official-press-conference |title=Miss Grand International 2017 in Vietnam – Official Press Conference |author=Global Beauties |date=24 Mei 2017 |access-date=27 April 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508071431/https://www.globalbeauties.com/news/2017/5/24/miss-grand-international-2017-in-vietnam-official-press-conference |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | align="center"|77 |- | align="center"| 2018 |Clara Sosa<ref name=clara>{{cite web |url=https://www.rappler.com/life-and-style/specials/215210-miss-grand-international-2018-winner-clara-sosa-faints-on-stage |title=Miss Grand International 2018 Clara Sosa faints on stage after winning title |author=Rappler.com |date=26 Oktober 2018 |access-date=12 November 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123064856/https://www.rappler.com/life-and-style/specials/215210-miss-grand-international-2018-winner-clara-sosa-faints-on-stage |archive-date=23 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=india>{{cite book|url=https://books.google.co.th/books?id=JdqZDwAAQBAJ&pg=PA28&lpg=PA28&dq=Miss+Grand+International+Asia+America&source=bl&ots=fgthRK-HAX&sig=ACfU3U2wXTs1b7TR9mFWrQAjk0Hp6E0zPw&hl=th&sa=X&ved=2ahUKEwif36TflePlAhXbiHAKHXv1At84ChDoATAPegQICRAB#v=onepage&q=Miss%20Grand%20International%20Asia%20America&f=false|title=Current Affairs Capsule October 2018|page=28|volume=October 2018|year=2018|author=Testbook.com|publisher=Testbook.com|language=en}}</ref> |{{PAR}} | The ONE Entertainment Park, [[Yangon]], [[Mianmar]] | align="center"|75 |- | align="center"| 2019 |Valentina Figuera<ref name=metro>{{cite web |url=https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2019/10/28/valentina-figuera-conquista-miss-grand-international-tierra.html |title=Valentina Figuera conquista Miss Grand International en su tierra |author=Metro Puerto Rico |date=28 Oktober 2019 |access-date=30 Oktober 2019 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105070631/https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2019/10/28/valentina-figuera-conquista-miss-grand-international-tierra.html |archive-date=5 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |{{vlagland|Venezuela}} | Poliedro de Caracas, [[Caracas]], [[Venezuela]] | align="center"|60 |- | align="center"| 2020 | Abena Appiah<ref name=abena>{{cite web|url=https://conandaily.com/2021/03/27/usas-abena-appiah-crowned-miss-grand-international-2020-in-bangkok-thailand/|title=USA’s Abena Appiah crowned Miss Grand International 2020 in Bangkok, Thailand|date=27 Maart 2021|accessdate=28 Maart 2021|language=en|work=Conan Daily|archivedate=27 Maart 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210327233004/https://conandaily.com/2021/03/27/usas-abena-appiah-crowned-miss-grand-international-2020-in-bangkok-thailand/}}</ref> | {{USA}} | Show DC Hall, [[Bangkok]], [[Thailand]]<ref>{{cite news|url=https://www.mots.go.th/News-view.php?nid=13210|title=รมว.พิพัฒน์ เป็นประธานงานแถลงข่าวการประกวด Miss Grand International 2020|date=15 February 2021|accessdate=20 February 2021|language=th|author=Ministry of Tourism and Sports of Thailand|archivedate=20 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210220172031/https://www.mots.go.th/News-view.php?nid=13210}}</ref> | align="center"|63 |- | align="center"| 2021 | Nguyễn Thúc Thùy Tiên | {{VNM}} | Show DC Hall, [[Bangkok]], [[Thailand]] | align="center"|59 |- | align="center"| 2022 | [[Isabella Menin]] | {{BRA}} | Sentul International Convention Center, [[Djakarta]], [[Indonesië]] | align="center"|68 |- | align="center"| 2023 | Luciana Fuster | {{vlagland|Peru}} | Phú Thọ Indoor Stadium, [[Ho Chi Minh-stad]], [[Viëtnam]] | align="center"|69 |- | align="center"| 2024 | Rachel Gupta | {{IND}} | MGI Hall, [[Bangkok]], [[Thailand]] | align="center"|68 |} == Galery == <gallery> File:Rachel Gupta MGI24.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2024'''}}{{Middel|Rachel Gupta<br/>[[Indië]]}} File:Luciana Fuster 2023.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2023'''}}{{Middel|Luciana Fuster<br/>[[Peru]]}} File:Isabella Menin.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2022'''<br/>[[Isabella Menin]]<br/>[[Brasilië]]}} File:Nguyễn Thúc Thùy Tiên 2021.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2021'''<br/>Nguyễn Thúc Thùy Tiên<br/>[[Viëtnam]]}} File:Abena Akuaba Appiah.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2020'''<br/>Abena Appiah<br/>[[VSA|Verenigde State]]}} File:Valentina Figuera Morales.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2019'''<br/>Valentina Figuera<br/>[[Venezuela]]}} File:Clara Sosa on FarangDay.jpg|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2018'''}}{{Middel|Clara Sosa<br/>[[Paraguay]]}} File:Miss Grand International 2017 visited Embassy of Peru in Bangkok 01 (cropped).jpg|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2017'''}}{{Middel|María José Lora<br/>[[Peru]]}} File:Ariska Putri Pertiwi in Ministry of Tourism and Creative Economy of The Republic of Indonesia Press Conference (1) (cropped).jpg|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2016'''}}{{Middel|Ariska Putri Pertiwi<br/>[[Indonesië]]}} File:Claire Parker.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2015'''}}{{Middel|Claire Elizabeth Parker<br/>[[Australië]]}} File:Daryanne Lees.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2014'''}}{{Middel|Lees Garcia<br/>[[Kuba]]}} File:Janelee Chaparro.png|{{Middel|'''Mej. Groot Internasionaal 2013'''}}{{Middel|Janelee Chaparro<br/>[[Puerto Rico]]}} </gallery> == Verteenwoordigers van Suid-Afrika == * 2015: Lenie Pieterse * 2016: Caitlin Harty * 2017: Yajna Debideen * 2018: Misha Christi * 2019: Belindé Schreuder (Top 20)<ref name=channel24/> * 2020: Anrónet Roelofsz<ref>{{cite web|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-South-Africa-2020-Anronet-Roelofsz-Crowning-Winner-Delegate-South-Africa/51694|title=Anrónet Roelofsz crowned Miss Grand South Africa 2020|date={{date|2020-08-30}}|accessdate={{date|2020-09-11}}|language=en|author=Ana Walia|website=Angelopedia.com|archivedate={{date|2020-09-10}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200910210823/https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-South-Africa-2020-Anronet-Roelofsz-Crowning-Winner-Delegate-South-Africa/51694|url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verteenwoordigers van Namibië == * 2013: Grace Montace Diaz Khakhane * 2014: Maila Kalipi * 2015: Unongo Kutako == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.missgrandinternational.com Mej. Groot Internasionaal se amptelike webtuiste] * {{Commonskat-inlyn|Miss Grand International|Mejuffrou Groot Internasionaal}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lyste van skoonheidskompetisies]] 3xqa11lkv2kbcm9w18ldt87aokm262s 6 304417 2895016 2199879 2026-04-19T11:45:50Z JMK 649 JMK het 'n nuwe weergawe van [[Lêer:Skotse kilt-mode in 'n toonvenster in Glasgow.jpg]] opgelaai 2199879 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Skotse kilt-mode in 'n toonvenster in Glasgow |bron=Selfgemaakte media |datum=17 September 2018 |daarsteller=Gebruiker Voyageur |outeur=Gebruiker Voyageur |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Skotland]] == Lisensiëring == {{cc-by-sa-2.5}} hm4nbfwqmznwin29xvuii3dtf17xulp 2895017 2895016 2026-04-19T11:48:17Z JMK 649 JMK het 'n nuwe weergawe van [[Lêer:Skotse kilt-mode in 'n toonvenster in Glasgow.jpg]] opgelaai 2199879 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Skotse kilt-mode in 'n toonvenster in Glasgow |bron=Selfgemaakte media |datum=17 September 2018 |daarsteller=Gebruiker Voyageur |outeur=Gebruiker Voyageur |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Skotland]] == Lisensiëring == {{cc-by-sa-2.5}} hm4nbfwqmznwin29xvuii3dtf17xulp 0 308579 2894843 2770553 2026-04-18T19:45:43Z SpesBona 2720 /* Indië */ + skakels 2894843 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Aiga_mail_inverted.svg|duimnael|160px|'n Universele simbool vir posdiens: 'n koevert.]] Die '''posstelsel''' is ontwikkel vir die fisiese vervoer van poskaarte, briewe en pakkies.<ref>{{en}} In Australia, Canada, and the U.S., the term "mail" is commonly used for the postal system and for the letters, postcards, and parcels it carries; in New Zealand, "post" is more common for the postal system and "mail" for the material delivered; in the UK, "post" prevails in both senses. However, the British, American, Australian, and Canadian national postal services are called, respectively, the "[[Royal Mail]]", the "[[United States Postal Service]]", "Australia Post", and "Canada Post".</ref> 'n Posdiens kan privaat of openbaar wees, hoewel baie regerings beperkings op private stelsels plaas. Sedert die middel van die 19de eeu is nasionale posstelsels meestal as 'n monopolie van die regering gevestig, met 'n vooruitbetaalde fooi vir elke artikel. Bewys van betaling is gewoonlik in die vorm van 'n geplakte [[posseël]]. Posowerhede vervul dikwels ook ander funksies, buiten die vervoer van briewe. In sommige lande hou 'n pos-, [[Telegrafie|telegraaf]]- en [[telefoon]]diens toesig oor die posstelsel. Sekere lande se posstelsels maak voorsiening vir spaarrekeninge en hanteer aansoeke vir paspoorte . Die [[Wêreldposunie]] (UPU), wat in 1874 gestig is, sluit 192 lidlande in en stel die reëls vir internasionale posuitruilings vas. == Etimologie == [[Lêer:Mail_Sample_(back_to_back).jpg|duimnael|Poskoevert (rug aan rug)]] Die '''selfstandige naamwoord''' 'pos', wat verwys na die amptelike diens wat versending van posstukke administreer, is afkomstig van die Nederlandse ''post'' (1658 - 1659). Die oudste betekenig van die Nederlandse woord ''post'' (1525) was 'standplaas', te wete die plek waar posperde op 'n verkeersweg, of posweg, hulle bevind het. Uit die betekenis 'plek, vervoermiddel, bode' ontwikkel die betekenis 'tyding deur die pos gebring', 'stukke deur die pos gebring' en 'posdiens'. Die Nederlandse woord ''post'' stam weer uit die Franse ''poste'' (1480), wat beteken 'plek waar posperde verwissel word'. Die '''werkwoord''' 'pos', wat beteken om posstukke in 'n posbus gooi, kom uit die Engelse ''post'' (1837). Die Nederlandse woord ''posten'' (1896) is 'n jong woord, en indien die werkwoord ''pos'' nie in Afrikaans self uit die selfstandige naawoord ''pos'' ontwikkel het nie, is dit eerder 'n ontlening aan Engels. == Geskiedenis == [[Lêer:Houttakin_postitalo.jpg|regs|duimnael|Talle vroeë posstelsels het uit vaste koerierroetes bestaan. Hier is 'n poshuis op 'n posroete in die 19de eeuse [[Finland]]]] Die praktyk van kommunikasie deur geskrewe dokumente wat deur 'n tussenganger van een persoon of plek na 'n ander oorgedra word, strek byna sekerlik terug tot die uitvinding van die [[skryfkuns]]. Die ontwikkeling van formele posstelsels het egter veel later plaasgevind. Die eerste gedokumenteerde gebruik van 'n georganiseerde [[koerier]]diens vir die verspreiding van geskrewe dokumente is in [[Egipte]], waar [[Farao]]'s koeriers gebruik het vir die verspreiding van hul bevele op die grondgebied van die staat (2400 vC). Die vroegste pos wat oorleef het, is ook Egipties en dateer uit 255 vC.<ref>Universal Postal Union. "[http://www.upu.int/en/the-upu/history/about-history.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510150428/http://www.upu.int/en/the-upu/history/about-history.html |date=10 Mei 2020 }}". Accessed 2 October 2013.</ref> === Persië (Iran) === Die eerste geloofwaardige aanspraak op die ontwikkeling van 'n regte posstelsel kom uit Antieke [[Persië]], maar die plek van uitvinding bly onseker. Die bes gedokumenteerde aanspraak (Xenophon) skryf die uitvinding toe aan die Persiese koning [[Kores die Grote]] (550 v.C.), wat die opdrag gegee het dat elke provinsie in sy koninkryk ontvangs en aflewering van pos aan elkeen van sy burgers sou reël. Hy het ook met buurlande onderhandel om dieselfde te doen en het paaie gebou vanaf die stad Post in Wes-Iran tot by die stad Hakha in die Ooste. Ander skrywers voer aan dit was sy opvolger [[Dareios I van Persië|Darius I van Persië]] (521 v.C.), terwyl nog ande bronne beweer dat 'n Assiriese posstelsel baie vroeër reeds bestaan het, met krediet aan [[Hammoerabi]] (1700 v.C.) en [[Sargon II]] (722 vC). Dit is egter moontlik dat pos nie die primêre missie van hierdie posdiens was nie. Die rol van die stelsel as 'n voertuig om intelligensie te versameling is goed gedokumenteer, en die diens is (later) ''angariae'' genoem, 'n term wat mettertyd 'n belastingstelsel sou aandui. Die [[Ou Testament]] ([[Toevoegings tot die boek van Ester|Ester]], VIII) maak melding van hierdie stelsel: [[Ahasveros]], die koning van [[Mede|Medië]], het koeriers gebruik om sy besluite te kommunikeer. Die [[Achaemenidiese Ryk|Persiese]] stelsel het met stasies (Chapar-Khaneh) gewerk, waarvandaan die boodskapper (Chapar genoem) na die volgende pos sou ry, waarna hy 'n vars perd sou kry vir maksimum dienslewering en afleweringspoed. [[Herodotos|Herodotus]] het die stelsel op hierdie manier beskryf: ''Daar word gesê dat soveel dae as wat daar in die reis is, soveel mans en perde staan daar wat langs die pad, elke perd en man in die interval van 'n dagreis; en geen sneeu of reën of hitte of duisternis het hulle belemmer om hul vasgestelde koers met spoed te voltooi nie''.<ref>Herodotus, trans. A.D. Godley, vol. 4, book 8, verse 98, pp. 96–97 (1924).</ref> Die vers verskyn prominent in Engels op die James Farley Poskantoor in New York: ''Neither snow nor rain nor heat nor gloom of night stays these couriers from the swift completion of their appointed rounds''. === Indië === [[Lêer:Red_Scinde_Dawk_stamp.jpg|regs|duimnael|Die gebruik van die kleefstempel Scinde Dawk om die vooruitbetaling van posgeld aan te dui, het op 1 Julie 1852 in die Scinde/Sindh-distrik begin,<ref>{{Cite web|url=http://www.firstissues.org/ficc/details/scinde_1.shtml|title=First Issues Collectors Club of stamps and philatelic material|archive-url=https://archive.is/20120904135544/http://www.firstissues.org/ficc/details/scinde_1.shtml|archive-date=2012-09-04|access-date=2007-07-28}}</ref> as deel van 'n omvattende hervorming van die distrik se posstelsel.]] Die ekonomiese groei en politieke stabiliteit in die tyd van die [[Mauryaryk]] (322–185 v.C.) het die volgehoue ontwikkeling van burgerlike infrastruktuur in antieke [[Indië]] gestimuleer. Die Mauryas het vroeë Indiese posdienste sowel as openbare putte, rushuise en ander geriewe vir die publiek ontwikkel.<ref>Dorn 2006: 145</ref> Algemene strydwaens wat ''Dagana'' genoem is, is soms in eertydse Indië as ''poswaens'' gebruik.<ref>Prasad 2003: 104</ref> Koeriers is militêr deur konings en plaaslike heersers gebruik om inligting deur hardlopers en ander vervoerders af te lewer. Die posmeester, wat ook die hoof van die intelligensiediens was, was verantwoordelik vir die instandhouding van die koerierstelsel. Koeriers is ook gebruik om persoonlike briewe af te lewer.<ref>Mazumdar 1990: 1</ref> In Suid-Indië het die Wodeyar-dinastie (1399–1947) van die Koninkryk Mysore posdienste gebruik vir spioenasiedoeleindes en sodoende kennis verkry oor sake wat oor groot afstande plaasgevind het.<ref>Aiyangar 2004: 302</ref> Teen die einde van die 18de eeu was 'n posstelsel in Indië in werking. Later het hierdie stelsel 'n volledige modernisering ondergaan toe die [[Brits-Indië|Britse Raj]] sy beheer oor die grootste deel van Indië gevestig het. Die ''Poskantoorwet XVII'' van 1837 het bepaal dat die goewerneur-generaal van Indië in die Raad die eksklusiewe reg gehad het om briewe per posdienste binne die gebiede van die Oos-Indiese Kompanjie te verhuur. Die posstelsel was kosteloos beskikbaar vir sekere amptenare, wat 'n omstrede voorreg geword het met die verloop van die jare. Op hierdie wyse is die Indiese Poskantoor op 1 Oktober 1837 tot stand gebring.<ref>Lowe 1951: 134</ref> === Rome === Die eerste goed gedokumenteerde posdiens was dié van [[Rome]]. Georganiseer in die tyd van [[Keiser Augustus]] (62 vC-14 nC), is die diens ''cursus publicus genoem'' en van ligte waens (''rhedæ'') voorsien wat deur vinnige perde getrek is. Teen die tyd van [[Diocletianus]] is 'n parallelle diens tot stand gebring met tweewielkarretjies (''birotæ'') wat deur [[Os|osse]] getrek is. Hierdie diens was vir regeringskorrespondensie gereserveer. Nog 'n diens vir burgers is later bygevoeg. === China === [[Lêer:Stamp_China_1949_4c_on_100_silver_ovpt.jpg|duimnael| ]] Sommige Chinese bronne beweer dat posstelsels uit die dinastieë van Xia of Shang dateer, wat die oudste posdiens ter wêreld sou wees. Die vroegste geloofwaardige stelsel van koeriers is deur die [[Han-dinastie]] (206 v.C.- 20 n.C.) van stapel gestuur, wat aflosstasies elke 30 li (Chinese myl) langs die hoofroetes gehad het. Die [[Tang-dinastie]] (618-907 nC) het 1 639 poshuise, insluitend maritieme kantore, bedryf en het ongeveer 20 000 mense in diens gehad. Die stelsel is deur die Ministerie van Oorlog geadministreer en privaat korrespondensie was verbode. Die [[Ming-dinastie]] (1368-1644) wou 'n posstelsel ontwikkel om pos vinnig en goedkoop af te lewer. Voldoende spoed was altyd 'n probleem vanweë die stadige vervoer oor land, en onderbefondsing. Die netwerk het 1 936 poshuise elke 60 li op hoofroetes gehad, met vars perde elke 10 li tussenin.<ref>Chelsea Zi Wang, "More Haste, Less Speed: Sources of Friction in the Ming Postal System." ''Late Imperial China'' 40.2 (2019): 89-140.</ref> Die [[Qing-dinastie|Qing]] het 1 700 poshuise bedryf. Die stelsel wat die internasionale nedersettings gekoppel het, rondom Sjanghai en die hawens gesentreer, was egter doeltreffender. Dit was die belangrikste kommunikasiestelsel vir China se internasionale handel.<ref>Lane J. Harris, "Stumbling towards empire: the Shanghai Local Post Office, the transnational British community and informal empire in China, 1863–97." ''Journal of Imperial and Commonwealth History'' 46.3 (2018): 418-445.</ref> === Mongoolse Ryk === [[Djengis Khan]] het 'n ryk-wye boodskapper- en ''posstasie-''stelsel met die naam ''Örtöö'' binne die [[Mongoolse Ryk]] begin. Gedurende die [[Yuan-dinastie]] onder [[Koeblai Khan]] het hierdie stelsel ook die gebied van China gedek. Posstasies is nie net gebruik vir die versending en aflewering van amptelike pos nie, maar was ook beskikbaar vir reisende beamptes, militêre mans en buitelandse hoogwaardigheidsbekleërs. Hierdie stasies het spesifiek die vervoer van buitelandse en binnelandse goedere en die handel in die algemeen vergemaklik. Teen die einde van Koeblai Khan se bewind was daar meer as 1 400 posstasies in China alleen, wat op hul beurt ongeveer 50 000 perde, 1 400 osse, 6 700 muile, 400 waens, 6 000 bote, meer as 200 honde en 1 150 skape gehad het .<ref name="Mote">Mote 1978: 450</ref> Die stasies was 25 tot 65 km uitmekaar en het betroubare dienaars gehad wat vir die posdiens gewerk het. Buitelandse waarnemers, soos [[Marco Polo]], het getuig van die doeltreffendheid van hierdie vroeë posstelsel.<ref name="Mote">Mote 1978: 450</ref> === Japan === Die moderne Japannese stelsel is in die middel van die 19de eeu ontwikkel en het die Europese modelle nougeset gekopieër. Japan was baie innoverend in die ontwikkeling van die wêreld se grootste en suksesvolste posbesparingstelsel en later ook 'n posversekeringsstelsel. Posmeesters het 'n sleutelrol gespeel om die Japannese politieke stelsel aan plaaslike politiek te koppel. Die posmeesters het hoë aansien gehad en hul rang is dikwels oorgeërf.<ref>Patricia L. Maclachlan, ''The people’s post office: The history and politics of the Japanese postal system, 1871–2010'' (Brill, 2012).</ref> Die posstelsel het 'n groot bydrae gelewer tot die enorme befondsing wat nodig was om Japan in die laat 19de eeu vinnig te industrialiseer.<ref>Sheldon Garon, ''Beyond Our Means: Why America Spends While the World Saves'' (2012) pp 143-67.</ref> === Ander stelsels === [[Lêer:Poczta_Główna_(Main_post_office)_(9159136558).jpg|duimnael|'n Voorbeeld van 'n hoofposkantoorgebou in [[Krakau]], [[Pole]].]] 'n Ander belangrike posdiens is in die [[Islam|Islamitiese]] wêreld geskep deur die ''[[Kalifaat|kalief]]'' Mu'awiyya; die diens is 'barid' genoem, na die torings wat gebou is om die paaie te beskerm waardeur koeriers gereis het. Teen 3000 vC het Egipte [[Posduif|posduiwe]] vir posaflewering gebruik, omdat hierdie voël die sonderlinge vermoë het om, as hy ver van sy nes af weg is, in staat is om terug te keer as gevolg van 'n besonder goed ontwikkelde oriënteringsvermoë. Boodskappe is toe om die bene van die duif vasgemaak, waarna die duif losgelaat is om na sy oorspronklike nes terug te vlieg. Teen die negentiende eeu is duiwe dikwels vir militêre kommunikasie gebruik.<ref>Carter W. Clarke, "Signal Corps Pigeons." ''The Military Engineer'' 25.140 (1933): 133-138 [https://www.jstor.org/stable/44563742 Online].</ref> [[Karel die Grote]] het die stelsel wat die [[Franke]] in die noorde van [[Gallië]] gebruik het, uitgebrei en het hierdie diens met dié van ''[[:en:Missus_dominicus|missi dominici]]'' verbind.<ref>François L. Ganshof, "The impact of Charlemagne on the institutions of the Frankish realm." ''Speculum'' 40.1 (1965): 47-62 [http://spraguehs.com/staff/curry_michael/02%20World%20Humanities/DRAG/DBQs/CharlemagneDBQ.pdf Online .] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727132801/http://spraguehs.com/staff/curry_michael/02%20World%20Humanities/DRAG/DBQs/CharlemagneDBQ.pdf |date=27 Julie 2020 }}</ref> In die middel van die 11de eeu het vlashandelaars bekend as die Cairo Geniza-handelaars uit Fustat, Egipte geskryf oor die gebruik van 'n posdiens bekend as die ''kutubi.'' Die ''kutubi-''stelsel het roetes tussen die stede Jerusalem, Ramla, Tirus, Ascalon, Damaskus, Aleppo en Fustat bestuur met gereelde posaflewering deur die hele jaar.<ref>Goldberg, Jessica, "Trade and Institutions in the Medieval Mediterranean : The Geniza Merchants and Their Business World." ''Cambridge University Press'', (2012): 189-193.</ref> Talle godsdienstige ordes het 'n privaat posdiens gehad. Die [[Cisterciënsers]] het een gehad wat meer as 6 000 [[Abdy|abdye]], [[klooster]]s en kerke met mekaar verbind het. Die beste organisasie is egter deur die [[Tempelridders]] geskep.<ref>Marco Mostert, "New approaches to medieval communication?." in ''New approaches to medieval communication'' (1999) pp. 15-37.</ref> In 1505 het die Heilige Romeinse keiser [[Maksimiliaan I]] 'n posstelsel in die Ryk opgerig en Franz von Taxis aangestel om dit te bestuur. Die familie Thurn und Taxis, destyds bekend as Tassis, het vanaf 1290 postdienste tussen Italiaanse stadstate bedryf. Na die afskaffing van die Ryk in 1806 het die Thurn-und-Taxis-posstelsel as 'n private organisasie in die posseël-era voortgegaan voordat dit na 1871 in die posstelsel van die nuwe Duitse Ryk opgeneem is. In 1716 is ''Correos y Telégrafos'' in Spanje gestig as openbare posdiens, beskikbaar vir alle burgers. Afleweringsposmanne is eers in 1756 in diens geneem en posbusse in 1762 geïnstalleer.<ref>Alvaro Escribano, Patricia González, and Julio Lasheras. "Evolution and Analysis of the Market Structure of Postal Services in Spain." in ''Competitive Transformation of the Postal and Delivery Sector'' (Springer, 2003) pp. 287-309.</ref> === Poshervormings === [[Lêer:Penny_black.jpg|links|duimnael|186x186px|The Penny Black, die wêreld se eerste posseël]] In die Verenigde Koninkryk voor 1840 het die ontvanger van die brief daarvoor betaal. Die koste is bepaal deur die afstand van die sender na die ontvanger en die aantal velle papier, eerder as deur 'n landswye vaste koers met gewigbeperkings. Sir Rowland Hill het die posstelsel hervorm op grond van die konsepte van pennie-posgeld en vooruitbetaling.<ref>{{Cite web|url=http://postalheritage.wordpress.com/2009/08/21/rowland-hill%E2%80%99s-postal-reforms/|title=Rowland Hill's Postal Reforms|date=2009-08-21|website=The British Postal Museum & Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224185335/http://postalheritage.wordpress.com/2009/08/21/rowland-hill%e2%80%99s-postal-reforms/|archive-date=24 December 2014|access-date=27 December 2014}}</ref> In sy voorstel vra Hill ook vir amptelike voorafgedrukte koeverte en gegomde [[posseël]]s as alternatiewe maniere om die sender te laat betaal vir die posgeld, op 'n tydstip waarop vooruitbetaling opsioneel was, wat gelei het tot die uitvinding van die posseël, die Penny Black. === Moderne vervoer en tegnologie === [[Lêer:Bundesarchiv_Bild_183-R36070,_Luftpost.jpg|duimnael|Die eerste lugposvlug in Duitsland, 1912.]] Die posstelsel was belangrik in die ontwikkeling van moderne vervoer. Spoorweë het spoorwegposkantore gehad. Gedurende die 20ste eeu het lugpos die eerste keuse vir interkontinentale posaflewering geword. Posmanne het posvragmotors begin gebruik. Die hantering van pos het toenemend outomaties geword. Die [[internet]] het die voorwaardes vir fisiese pos verander. E-pos (en in onlangse jare ook sosiale netwerke) het 'n strawwe mededinger vir fisiese posstelsels geword, maar aanlynveilings en internet-inkopies het nuwe sakegeleenthede moontlik gemaak, aangesien mense gereeld artikels wat aanlyn gekoop is, deur posdienste laat aflewer. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Posdienste]] pslkih8uxu4hhpyk6o61p6m8z80qh5o 2 310311 2894929 2756944 2026-04-19T08:32:47Z Túrelio 9953 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:German Wikipedia Good Articles Rugby.png]] → [[File:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png]] 2894929 wikitext text/x-wiki <gallery class="center centered"> Afrikaans Wikipedia Featured Articles.PNG|duimnael|links|150px|Landartikels volgens status op die [[Afrikaanse Wikipedia]] Afrikaans Wikipedia Featured Articles Flags.png|duimnael|links|150px|[[Nasionale vlag|Nasionale vlae]] volgens status op die Afrikaanse Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[krieket]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[rugby]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia German Wikipedia Good Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale krieketspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale rugbyspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia </gallery> ; Nuwe voorbladartikels {| class="wikitable" |'''Artikel''' |'''Rede waarom die artikel uitgebrei word''' |'''Stand van sake''' |'''Prioriteit''' |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Papoea-Nieu-Guinee]]<br />'''(Klaar)''' |Self geskepte artikel, derde grootste eilandstaat wêreldwyd en ná Australië en Nieu-Seeland een van die mees interessante lande in die streek. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederland]]<br />'''(Klaar)''' |Baie mooi land wat ek al selfs aanskou het. Vir Afrikaanssprekendes waarskynlik nog voor Duitsland, Frankryk en die Verenigde Koninkryk die belangrikste land buite Suider-Afrika. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Australiese nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Beste nasionale span van Australië nog voor die [[Wallabies]]. Vorm bowendien deel van ons krieketreeks om al die twaalf toetsnasies tot op voorbladstatus te bring. Australië (saam met Engeland) was die eerste nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as eerste nasionale krieketspan op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Een van Engeland se drie suksesvolle nasionale spanne (krieket, rugby, sokker). Vorm bowendien deel van ons krieketreeks om al die twaalf toetsnasies tot op voorbladstatus te bring. Engeland (saam met Australië) was die eerste nasie om toetsstatus te verkry, hulle het het as tweede nasionale krieketspan op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Proteas]]<br />'''(Klaar)''' |'''Suid-Afrika''', hoe anders? Tweede beste nasionale span van Suid-Afrika net na die suksesvolle [[Springbokke]]. Vorm bowendien deel van ons krieketreeks om al die twaalf toetsnasies tot op voorbladstatus te bring. Suid-Afrika was die derde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as derde nasionale krieketspan (ná die Engelse en Aussies) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Baie stoute span, die Karibiese lande het veral deur hierdie sportsoort respek verdien, veral teen die ou beheerder Engeland. Kyk maar ''Fire in Babylon'' op YouTube. Wes-Indië was die vierde "nasie" om toetsstatus te verkry, hulle het dus as vierde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies en Proteas) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Tweede beste nasionale span van Nieu-Seeland net na die suksesvolle [[All Blacks]]. Nieu-Seeland was die vyfde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as vyfde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas en Windies) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Indiese nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Almal in Indië is mal oor hulle, moenie steur as hulle speel nie, hoor! Veral toetswedstryde teen Pakistan voel altyd soos 'n oorlog. Indië was die sesde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as sesde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies and Black Caps) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, April 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Pakistanse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Groot teenstander van Indië, meer as een miljard mense hou hierdie mededinging dop. Pakistan was die sewende nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as sewende nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps en Indiërs) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Sri Lanka was die agste nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as agste nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs en Pakistanis) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Een van die groter suksesverhale in 'n deur korrupsie en armoed geteisterde nasie. Die tweede groot krieketnasie in Afrika net ná Suid-Afrika en by verre die suksesvolste nasionale span van Zimbabwe. Zimbabwe was die negende nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as negende nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs, Pakistanis en Sri Lankane) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Bengaalse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Bangladesj was die tiende nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as tiende nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs, Pakistanis, Sri Lankane en Zimbabwiërs) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ierse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Tweede beste nasionale span van Ierland net na die [[Ierse nasionale rugbyspan]]. Ierland was saam met Afghanistan die twaalfde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as elfde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs, Pakistanis, Sri Lankane, Zimbabwiërs en Bengale) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Afghaanse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Een van die grootste suksesverhale in 'n deur oorlog en terrorisme geteisterde nasie. Afghanistan was saam met Ierland die twaalfde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as twaalfde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs, Pakistanis, Sri Lankane, Zimbabwiërs, Bengale en Iere) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieketwêreldbeker 2003]]<br />'''(Klaar)''' |Een van die groot toernooie wat in Suid-Afrika aangebied is. Tot dusver die enigste toernooi wat in drie Afrikalande aangebied is en waaraan vier Afrikalande deelgeneem het; Kenia het die beste toernooi in sy geskiedenis gehad. Die artikel het ter geleentheid van die 20ste herdenking op die voorblad verskyn. Dink maar ook aan die beplande voorbladartikel [[Rugbywêreldbeker 2003]]. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieketwêreldbeker 2007]]<br />'''(Klaar)''' |Een van die groot toernooie wat in die Amerikas aangebied is. Tot dusver die enigste toernooi wat in Wes-Indië aangebied is en waaraan drie Europese, maar ook drie Noord-Amerikaanse spanne deelgeneem het. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, April 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieketwêreldbeker 2011]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde formaat as in 2015 en een van dieselfde gashere as in 2023. Vorm deel van die reeks drie toernooie in die 2010's wat deur die onderskeidelike gasheer gewen is. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Rugbywêreldbeker 2003]]<br />'''(Klaar)''' |Eerste toernooi wat deur 'n Europese span (Engeland) gewen is. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Rugbywêreldbeker 2023]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde rede as by al die vorige toernooie. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieketwêreldbeker 2023]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde rede as by al die vorige toernooie. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Junie 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2021]]<br />'''(Klaar)''' |Dit was die eerste internasionale kriekettoernooi wat in beide Oman en die Verenigde Arabiese Emirate aangebied is, asook die eerste vername kriekettoernooi wat geheel en al deur geassosieerde lede van die IKR gehuisves is. Tydens die toernooi het ook Namibië geskiedenis gemaak en vir die eerste keer die tweede rondte van enige IKR-toernooi gehaal. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2022]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde formaat as in 2021. Dié keer het Zimbabwe pleks van Namibië (wat wel deelgeneem het) geskiedenis gemaak en vir die eerste keer die tweede rondte van 'n T20I-toernooi gehaal. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2024]]<br />'''(Klaar)''' |Nuwe en uitgebreide formaat. Kanada, Uganda en die Verenigde State het hul T20I-wêreldbekerdebuut gemaak. Die Proteas het ook geskiedenis gemaak deur vir die eerste keer die eindstryd van 'n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekertoernooi vir mans te haal. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, April 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieket]]<br />'''(Klaar)''' |Die artikel is ná die voorbeeld van die opgeknapte, ou voorbladartikel [[rugby]] uitgebrei. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kampioenetrofee 2025]]<br />'''(Klaar)''' |Terugkeer van 'n internasionale kriekettoernooi na Pakistan, maar Indië het daarop aangedring om op 'n neutrale plek te speel. Afghanistan het sy Kampioenetrofeedebuut gemaak en kon 'n skokoorwinning oor Engeland aanteken. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, iewers in 2026 |} ; Projek van uitstekende voorbladartikels in twee tale (in Afrikaans en Duits). 32 uit 32 rugbyartikels en 26 uit 26 krieketartikels is reeds klaar, d.w.s. 58 uit 58 sportartikels in albei tale is identies en klaar. Elke Afrikaanse voorbladartikel is nou 'n lesenswaardige artikel op die Duitstalige Wikipedia. {| class="wikitable" |'''Afrikaanse artikel''' |'''Duitse artikel''' |'''Vergelyking''' |'''Maand se werk''' |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[All Blacks]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon Exzellent.svg|15px]] [[:de:Neuseeländische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Neuseeländische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] (selfde status)<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, tussenin afgehandel |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Springbokke]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Südafrikanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Südafrikanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Englische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Englische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Franse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Französische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Französische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Walliese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Walisische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Walisische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wallabies]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Australische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Australische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Skotse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Schottische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Schottische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ierse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Irische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Irische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Italienische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Italienische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Argentynse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Argentinische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Argentinische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />'''(Klaar)''' |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Junie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Japannese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Japanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Japanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />'''(Klaar)''' |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Rugby-Union-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten|Rugby-Union-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten]]<br />'''(Klaar)''' |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Englische Cricket-Nationalmannschaft|Englische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Australiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Australische Cricket-Nationalmannschaft|Australische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Proteas]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Südafrikanische Cricket-Nationalmannschaft|Südafrikanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:West Indies Cricket Team|West Indies Cricket Team]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Neuseeländische Cricket-Nationalmannschaft|Neuseeländische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Indiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Indische Cricket-Nationalmannschaft|Indische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Junie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Pakistanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Pakistanische Cricket-Nationalmannschaft|Pakistanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Sri-lankische Cricket-Nationalmannschaft|Sri-lankische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Simbabwische Cricket-Nationalmannschaft|Simbabwische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Bengaalse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Bangladeschische Cricket-Nationalmannschaft|Bangladeschische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ierse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Irische Cricket-Nationalmannschaft|Irische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Afghaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Afghanische Cricket-Nationalmannschaft|Afghanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Keniaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Kenianische Cricket-Nationalmannschaft|Kenianische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kanadese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Kanadische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Kanadische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nepalese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Nepalesische Cricket-Nationalmannschaft|Nepalesische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Fidschianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Fidschianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlandse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Niederländische Cricket-Nationalmannschaft|Niederländische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Samoaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Samoanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Samoanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Skotse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Schottische Cricket-Nationalmannschaft|Schottische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Tongaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Tongaische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Tongaische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Namibiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Namibische Cricket-Nationalmannschaft|Namibische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Roemeense nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Rumänische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Rumänische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kanadese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Kanadische Cricket-Nationalmannschaft|Kanadische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Georgiese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Georgische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Georgische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde State se nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten|Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, April 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Uruguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Uruguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Bermudaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Bermudische Cricket-Nationalmannschaft|Bermudische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Namibiese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Namibische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Namibische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Arabischen Emirate|Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Arabischen Emirate]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Simbabwische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Simbabwische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Omaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Omanische Cricket-Nationalmannschaft|Omanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Portugese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Portugiesische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Portugiesische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Hongkongse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Hongkonger Cricket-Nationalmannschaft|Hongkonger Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Spaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Spanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Spanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Papua-neuguineische Cricket-Nationalmannschaft|Papua-neuguineische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ugandese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Ugandische Cricket-Nationalmannschaft|Ugandische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Chileense nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Chilenische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Chilenische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Deutsche Rugby-Union-Nationalmannschaft|Deutsche Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Junie 2023 |- style="background-color:#990000; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |<s>[[:de:Deutsche Cricket-Nationalmannschaft|Deutsche Cricket-Nationalmannschaft]]<br />(nie langer beplan nie)</s> |Die kandidatuur vir lesenswaardige status op die Duitstalige Wikipedia het misluk, terwyl die Afrikaanse kandidatuur vir voorbladstatus geslaag het. |{{uitgevoer}}, Mei 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Britse en Ierse Leeus]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:British and Irish Lions|British and Irish Lions]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Belgiese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Belgische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Belgische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Brasilianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Brasilianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Ivorische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Ivorische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Hongkongse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Hongkonger Rugby-Union-Nationalmannschaft|Hongkonger Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Keniaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Kenianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Kenianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Koreaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlandse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Niederländische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Niederländische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2024 |} == Sien ook == * [[Gebruiker:SpesBona/Artikels]] * [[Gebruiker:SpesBona/Beelde]] * [[Gebruiker:SpesBona/Bydraes]] * [[Gebruiker:SpesBona/Voorbladreeks]] 23daftlnxeautrk7k0z2gw2gjhmv7ye 0 310967 2894873 2648717 2026-04-18T20:28:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894873 wikitext text/x-wiki [[Lêer:VCF 2010 Domesday tray open.jpg|duimnael|'n BBC Domesday-stelsel tydens die Vintage Computer Festival 2010, Bletchley, VK]] Die '''digitale donker era''' verwys na 'n gebrek aan historiese inligting in die [[digitaal|digitale]] era as 'n direkte gevolg van verouderde lêerformate, [[sagteware]] of [[hardeware]] wat onleesbaar, skaars of ontoeganklik raak namate [[tegnologie|tegnologieë]] ontwikkel en [[digitale verrotting|data verval]].<ref>{{Cite news|url=https://apps.sciencefriday.com/data/reawakening.html|title=Data Reawakening|work=Science Friday|access-date=2018-03-01|language=en}}</ref>Toekomstige geslagte kan dit moeilik of onmoontlik vind om elektroniese dokumente en multimedia op te spoor, omdat dit in 'n verouderde en onduidelike lêerformaat opgeneem is, of op 'n verouderde fisiese medium, byvoorbeeld, [[slapskyf]]diskette gestoor. Die naam is afgelei van die term Donker Eeue in die sin dat daar 'n relatiewe gebrek aan rekords in die digitale era kan wees, aangesien dokumente na digitale formate oorgedra word en oorspronklike kopieë verlore gaan. 'n Vroeë vermelding van die term was op 'n konferensie van die International Federation of Library Association and Institutions (IFLA) in 1997.<ref name="Kuny, 1997">{{cite journal |title = A Digital Dark Ages? Challenges in the Preservation of Electronic Prevention Information |first = Terry |last = Kuny |journal = 63RD IFLA (International Federation of Library Associations and Institutions) Council and General Conference |date = September 1997 |url = http://archive.ifla.org/IV/ifla63/63kuny1.pdf |accessdate = 7 November 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080509145855/http://www.ifla.org/IV/ifla63/63kuny1.pdf |archivedate = 9 Mei 2008 |url-status = live}}</ref> Die term is ook in 1998 genoem tydens die ''Time and Bits''-konferensie,<ref name="MacLean, 1999">{{cite book |first = Margaret |last = MacLean |editor= MacLean, Margaret |editor2=Davis, Ben |title = Time and Bits, Managing Digital Continuity |publisher = Getty Research Institute |year = 1999 |isbn = 978-0-89236-583-8}}</ref><ref name="Brand, 1999">{{cite journal |title = Escaping The Digital Dark Age |last = Brand |first = Steven |authorlink = Steven Brand |journal = Library Journal |volume = 124 |issue = 2 |pages = 46–69 |date = 1 Februarie 1999 |issn = 0363-0277 |url = http://library.colstate.edu/libr1105/kramer/cadeau/deadm2.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050923024519/http://library.colstate.edu/libr1105/kramer/cadeau/deadm2.html |archivedate = 23 September 2005 |url-status = dead}}</ref> wat mede-geborg is deur die Long Now-stigting en die Getty Conservation Institute. == Eiendom sagteware en verouderde lêerformate == Die probleem is nie net beperk tot teksdokumente nie, maar is net so van toepassing op [[foto]]'s, [[video]], [[klank]] en ander elektroniese dokumente. 'n Kwessie wat lei tot die gebruik van die term, is dat dokumente op fisiese media geberg word wat spesiale hardeware benodig om gelees te word en dat hierdie hardeware nie beskikbaar sal wees binne 'n paar dekades vanaf die skepping van die dokument nie. Dit is alreeds byvoorbeeld die geval dat skyfstasies wat 5¼-duim-diskette kan lees, nie geredelik beskikbaar is nie. Die digitale donker era is ook van toepassing op die probleme wat ontstaan as gevolg van verouderde lêerformate. In so 'n geval is dit 'n gebrek aan nodige sagteware wat probleme veroorsaak om gestoorde dokumente oop te maak. Dit is veral problematies wanneer eienaarsformate gebruik word, in welke geval dit onmoontlik kan wees om toepaslike sagteware te skryf om die lêer te lees. == Berging van magnetiese banddata == Berging van magnetiese banddata is 'n metode om data op magnetiese band te stoor. Dit word gebruik as 'n rugsteunmetode vir bewaring van digitale data en is een manier om 'n moontlike digitale donker era te verlig. In 2011 is byvoorbeeld honderde duisende [[Google]]-rekeninge teruggestel en die data in daardie rekeninge het verdwyn. Google kon die data na die [[e-pos]]rekeninge herstel vanaf die data wat op magnetiese band gestoor is.<ref>{{Cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/304135|title=Thousands of Gmail users find emails missing|date=2011-02-28|access-date=2018-02-28}}</ref> Opberging van magnetiese data word ook deur finansiële instellings, hospitale, filmstudio's en vervaardigingsondernemings gebruik om inhoud te rugsteun.<ref>{{Cite news|url=https://apps.sciencefriday.com/data/ghosts.html|title=Ghosts In The Reels|work=Science Friday|access-date=2018-02-28|language=en}}</ref> Magnetiese band kan honderde [[teragreep]] data bevat.<ref>{{Cite news|url=https://www.pri.org/stories/2018-01-01/scientists-warn-we-may-be-creating-digital-dark-age|title=Scientists warn we may be creating a 'digital dark age'|work=Public Radio International|access-date=2018-03-01|language=en-US}}</ref> == Argiveer van die internet == Die Internetargief het verklaar dat een van hul doelwitte is om die digitale donker era te voorkom.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/about/|title=About the Internet Archive|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002231304/https://archive.org/about/|archivedate=2 Oktober 2013|url-status=live|accessdate=5 Oktober 2013|df=dmy}}</ref> Selfs Vinton Cerf, vise-president van Google, het sy kommer oor die bewaring van data op die jaarvergadering van die Amerikaanse vereniging vir die bevordering van wetenskap in 2015 uitgespreek: "Soos die manier waarop ons [[inligting]] oor onsself bewaar, ontwikkel, word herinneringe gestoor in lêers wat ouer tegnologie gebruik terwyl toegang tot sodanige tegnologie moeiliker word. Dit kan beteken dat historici van die toekoms nie oor ons lewens kan leer nie.” Sy voorgestelde oplossing bestaan uit die bewaring van 'n monster van elke stukkie sagteware en hardeware wat al ooit bestaan het, sodat dit nooit verouderd raak nie. Hy het voorgestel dat hy 'n beeld van die inhoud, die toepassing en die bedryfstelsel met [[X-straal|X-strale]] opneem, asook 'n beskrywing van die masjien. Hierdie inligting moet dan in plaas van in 'n [[museum]] op bedieners in die wolk gestoor word.<ref>Pallab, Ghosh. 2015. [https://www.bbc.com/news/science-environment-31450389 "Google's Vint Cerf warns of 'digital Dark Age'"]. ''BBC News, Science & Environment''.</ref> == Historiese voorbeelde == 'n Bekende voorbeeld is [[NASA]], waarvan die vroeë ruimte-rekords meer as een keer 'n donker era situasie ondervind het. Vir meer as 'n dekade was magnetiese bande vanaf die landing van [[Viking 2]] op [[Mars]] in 1976 onverwerk gelaat. Toe dit later geanaliseer word, was die data onleesbaar, aangesien dit in 'n onbekende formaat was, en die oorspronklike programmeerders gesterf óf NASA verlaat het. Die beelde is uiteindelik onttrek na baie maande se soeke deur die gegewens en ondersoek na die werking van die opnamemasjiene.<ref>{{cite news |url = https://www.nytimes.com/1990/03/20/science/lost-on-earth-wealth-of-data-found-in-space.html |title = Lost on Earth: Wealth of Data Found in Space |work = New York Times |first = Sandra |last = Blakeslee |date = 20 Maart 1990 |accessdate = 7 Julie 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121109203504/http://www.nytimes.com/1990/03/20/science/lost-on-earth-wealth-of-data-found-in-space.html |archivedate= 9 November 2012 |url-status = live}}</ref> Nog 'n voorbeeld is die BBC Domesday-projek waarin 'n opname van die land, 900 jaar nadat die ''[[Domesday Book]]'' gepubliseer is, saamgestel is. Alhoewel die oorspronklike ''Domesday Book'' van [[1086]] vandag nog leesbaar is, was daar groot vrees dat die disket van die 1986 ''Domesday Project'' onleesbaar sou word namate sagteware en skyfaandrywers wat die formaat kon lees, skaarser word. In 2002 het die CAMiLEON-projek egter die inligting na 'n stelsel genaamd DomesEm gemigreer om toegang tot die moderne rekenaars te verkry.<ref>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/uk/2002/mar/03/research.elearning |title = Digital Domesday Book lasts 15 years not 1000 |publisher = The Observer |first1 = Robin |last1 = McKie |first2 = Vanessa |last2 = Thorpe |date = 3 Maart 2002 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130120125028/http://www.guardian.co.uk/uk/2002/mar/03/research.elearning |archivedate= 20 Januarie 2013 |url-status = live}}</ref>Meer onlangs het die Domesday86-projek hierdie bewaringspoging voortgesit deur 'n digitaliseerder vir die oorspronklike laserskywe en emulasiesagteware vir die oorspronklike BBC Domesday-rekenaarstelsel te ontwikkel. == Enkripsie en bewaring van data == [[Versleuteling|Enkripsie]] kan die probleem van die bewaring van data vererger, aangesien dekodering kompleksiteit toevoeg, selfs as die relevante sagteware beskikbaar is.<ref>{{cite web |url = http://www.dpconline.org/advice/preservationhandbook/media-and-formats/compression-and-encryption |title = Media and Formats - Compression and Encryption |author = Digital Preservation Coalition |year = 2012 |work = Digital Preservation Handbook |accessdate = 17 Augustus 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120729192407/http://dpconline.org/advice/preservationhandbook/media-and-formats/compression-and-encryption |archivedate = 29 Julie 2012 |url-status = dead }}</ref> Histories is geënkripteerde data redelik skaars, maar selfs met die baie eenvoudige middele wat deur die geskiedenis beskikbaar is, het baie voorbeelde voorgekom van dokumente wat slegs met groot moeite gelees kan word. Dit het byvoorbeeld die kapasiteit van 'n verspreide rekenaarprojek geneem om die meganies gegenereerde kode van 'n enkele kort [[duikboot]]-taktiese boodskap van die [[Tweede Wêreldoorlog]] te breek.<ref>{{cite news |url = http://news.cnet.com/2100-1029_3-6043572.html?part=rss |archiveurl = https://www.webcitation.org/5v6Esfshc?url=http://news.cnet.com/2100-1029_3-6043572.html?part=rss |archivedate = 19 Desember 2010 |title = Distributed computing cracks Enigma code |publisher = CNET News |first = Graeme |last = Wearden |date = 27 Februarie 2006 |url-status = live |df = dmy-all }}</ref> Moderne enkripsie word in baie meer dokumente en media gebruik omdat uitgewers die beloofde beskerming van digitale regtebestuur (DRM) wil bekom. == Oopbron-lêerformate == Aangesien meer rekords in digitale vorm gestoor word, is daar verskeie maatreëls getref om elektroniese lêerformate te standaardiseer, sodat sagteware wat dit kan lees, wyd beskikbaar is Dit kan dan, indien nodig, weer op nuwe platforms geïmplementeer word. PDF/A is 'n oop standaard gebaseer op [[Adobe Systems]] se [[PDF]]-formaat.<ref>{{cite web|url = http://acroeng.adobe.com/wp/?page_id=303|title = Adobe Acrobat Engineering:PDF Standards|accessdate = 7 Julie 2013|date = 12 Maart 2013|publisher = Adobe|archiveurl = https://web.archive.org/web/20130707172612/http://acroeng.adobe.com/wp/?page_id=303|archivedate = 7 Julie 2013|url-status = dead|df = dmy-all}}</ref> Dit is wyd aanvaar deur regerings en argiewe regoor die wêreld, soos in die [[Verenigde Koninkryk]].<ref>{{cite web|title=Viewing government documents|url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/viewing-government-documents|publisher=Cabinet Office|website=GOV.UK|date=6 Augustus 2015|accessdate=10 September 2015}}</ref> Die oopdokumentformaat vir Office-toepassings (OpenDocument) is in 2005 deur OASIS gestandaardiseer en deur die [[Internasionale Standaardeorganisasie]] (ISO) in 2006. Sedertdien is ondersteuning vir OpenDocument geïmplementeer in 'n groot aantal [[oopbron]] en eiendomssagteware. Daarom is die gebruik van OpenDocument een opsie vir die argivering van bewerkbare dokumente vanaf kantoortoepassings. Meer breedweg is die gebruik van [[oopbron sagteware]] 'n voorkomingsmaatreël<ref>{{cite web |last=Cassia |first=Fernando |title=Open Source, the only weapon against 'planned obsolescence' |date=Maart 28, 2007 |publisher=The Inquirer |url=http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1001739/open-source-weapon-planned-obsolescence |accessdate=2 Augustus 2012 |archive-date=20 Januarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120192512/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1001739/open-source-weapon-planned-obsolescence |url-status=dead }}</ref> Aangesien die [[bronkode]] vir die lees en skryf van 'n lêerformaat oop is, kan die kode gebruik word as basis vir toekomstige implementerings. In 2007 het die hoofinligtingsbeampte van die VK se nasionale argiewe gesê: "Ons verwelkom oopbron-sagteware omdat dit ons lewens vergemaklik."<ref>{{cite web |url = http://www.zdnet.co.uk/news/it-strategy/2007/07/19/defending-against-the-digital-dark-age-39288099/ |title = Defending against the digital dark age |publisher = ZDNet |first = Andrew |last = Donoghue |date = 19 Julie 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121023075347/http://www.zdnet.com/defending-against-the-digital-dark-age-3039288099/ |archivedate= 23 Oktober 2012 |url-status = live}}</ref> == Standaardisering van databerging == In 2007 het [[Microsoft]] 'n vennootskap met die VK se Nasionale Argiewe aangegaan om die digitale donker era te voorkom en "miljoene onleesbare rekenaarlêers te ontsluit."<ref>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/technology/2007/jul/04/news.uknews |title = National Archive project to avert digital dark age |last = Kennedy |first = Maev |date = 4 Julie 2007 |work = News:Technology |publisher = The Guardian |accessdate = 7 Oktober 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100717121702/http://www.guardian.co.uk/technology/2007/jul/04/news.uknews |archivedate= 17 July 2010 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.businessweek.com/globalbiz/content/jul2007/gb2007075_877434.htm |title = Microsoft Helps Archives Save the Past |last = Ferguson |first = Tim |date = 5 Julie 2007 |work = Technology |publisher = Business Week |accessdate = 7 Oktober 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070710062846/http://www.businessweek.com/globalbiz/content/jul2007/gb2007075_877434.htm |archivedate = 10 Julie 2007 |url-status = live |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url = https://www.telegraph.co.uk/technology/3353826/How-to-stave-off-a-digital-dark-age.html |title = How to stave off a digital 'dark age' |last = Colvile |first = Robert |date = 5 Julie 2007 |publisher = Telegraph |accessdate = 7 Oktober 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120424121440/http://www.telegraph.co.uk/technology/3353826/How-to-stave-off-a-digital-dark-age.html |archivedate= 24 April 2012 |url-status = live}}</ref> Die VK se Nasionale Argiewe aanvaar nou verskillende lêerformate vir langtermyn berging, insluitend Office Open XML, PDF en OpenDocument. <ref>{{cite web|url = http://www.nationalarchives.gov.uk/information-management/manage-information/selection-and-transfer/digital-records-transfer/file-formats-transfer/|title = File formats for transfer - The National Archives}}</ref> == Kritiek == Sommige wetenskaplikes het die idee van die digitale donker era gekritiseer. Sommige hiervan beskou dit as 'n alarmistiese retoriek, soos David Anderson en Jon Tilbury wat beweer dat sodanige 'donker era' die huidige toestand verkeerd weergee. Hulle het aangevoer dat daar aansienlike vordering met digitale bewaring gemaak is en blyk uit die manier waarop organisasies voortgaan om kritieke langtermyn-digitale inligting op te spoor en te [[hergebruik]] terwyl hulle nuwe maniere vind om dit met die publiek te deel.<ref>{{Cite book|title=Preserving Digital Materials, Third Edition|last=Harvey|first=Ross|last2=Weatherburn|first2=Jaye|publisher=Rowman & Littlefield|year=2018|isbn=9781538102961|location=Lanham, MD|pages=25}}</ref> Sommige geskiedkundiges vind ook fout met voorstanders van die digitale donker era vir historiese onakkuraathede. Dit sluit in die bewering van Marilyn Deegan en Simon Tanner dat die Gutenberg-drukrewolusie [[Europa]] uit die Donker Eeue gelei het, 'n periode wat gesê word gekenmerk is deur die verlies aan kennis van die antieke Grieke en Romeine.<ref>{{Cite book|title=History in the Digital Age|last=Weller|first=Toni|publisher=Routledge|year=2013|isbn=9780415666961|location=Oxon|pages=58}}</ref> Daar word aangevoer dat kennis en inligting oor klassieke leer gedurende die [[Middeleeue]] herwin is en dit was nie hoofsaaklik as gevolg van die drukrewolusie nie, maar grotendeels agv die intellektuele uitruiling tussen Islamitiese en Christelike kulture.<ref>{{Cite book|title=Digital Information Culture: The Individual and Society in the Digital Age|last=Tredinnick|first=Luke|publisher=Chandos Publishing|year=2008|isbn=9781843341703|location=Oxford|pages=155}}</ref> == Sien ook == * [[Digitale verrotting]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Digital dark age }} {{Normdata}} [[Kategorie:Rekenaarterminologie]] 0810f7asmq2kuo9chp827eeuthm0wek 2894881 2894873 2026-04-18T20:51:54Z Dumbassman 62009 2894881 wikitext text/x-wiki [[Lêer:VCF 2010 Domesday tray open.jpg|duimnael|'n BBC Domesday-stelsel tydens die Vintage Computer Festival 2010, Bletchley, VK]] Die '''digitale donker era''' verwys na 'n gebrek aan historiese inligting in die [[digitaal|digitale]] era as 'n direkte gevolg van verouderde lêerformate, [[sagteware]] of [[hardeware]] wat onleesbaar, skaars of ontoeganklik raak namate [[tegnologie|tegnologieë]] ontwikkel en [[digitale verrotting|data verval]].<ref>{{Cite news|url=https://apps.sciencefriday.com/data/reawakening.html|title=Data Reawakening|work=Science Friday|access-date=2018-03-01|language=en}}</ref> Toekomstige geslagte kan dit moeilik of onmoontlik vind om elektroniese dokumente en multimedia op te spoor, omdat dit in 'n verouderde en onduidelike lêerformaat opgeneem is, of op 'n verouderde fisiese medium, byvoorbeeld, [[slapskyf]]diskette gestoor. Die naam is afgelei van die term Donker Eeue in die sin dat daar 'n relatiewe gebrek aan rekords in die digitale era kan wees, aangesien dokumente na digitale formate oorgedra word en oorspronklike kopieë verlore gaan. 'n Vroeë vermelding van die term was op 'n konferensie van die International Federation of Library Association and Institutions (IFLA) in 1997.<ref name="Kuny, 1997">{{cite journal |title = A Digital Dark Ages? Challenges in the Preservation of Electronic Prevention Information |first = Terry |last = Kuny |journal = 63RD IFLA (International Federation of Library Associations and Institutions) Council and General Conference |date = September 1997 |url = http://archive.ifla.org/IV/ifla63/63kuny1.pdf |accessdate = 7 November 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080509145855/http://www.ifla.org/IV/ifla63/63kuny1.pdf |archivedate = 9 Mei 2008 |url-status = live}}</ref> Die term is ook in 1998 genoem tydens die ''Time and Bits''-konferensie,<ref name="MacLean, 1999">{{cite book |first = Margaret |last = MacLean |editor= MacLean, Margaret |editor2=Davis, Ben |title = Time and Bits, Managing Digital Continuity |publisher = Getty Research Institute |year = 1999 |isbn = 978-0-89236-583-8}}</ref><ref name="Brand, 1999">{{cite journal |title = Escaping The Digital Dark Age |last = Brand |first = Steven |authorlink = Steven Brand |journal = Library Journal |volume = 124 |issue = 2 |pages = 46–69 |date = 1 Februarie 1999 |issn = 0363-0277 |url = http://library.colstate.edu/libr1105/kramer/cadeau/deadm2.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050923024519/http://library.colstate.edu/libr1105/kramer/cadeau/deadm2.html |archivedate = 23 September 2005 |url-status = dead}}</ref> wat mede-geborg is deur die Long Now-stigting en die Getty Conservation Institute. == Eiendom sagteware en verouderde lêerformate == Die probleem is nie net beperk tot teksdokumente nie, maar is net so van toepassing op [[foto]]'s, [[video]], [[klank]] en ander elektroniese dokumente. 'n Kwessie wat lei tot die gebruik van die term, is dat dokumente op fisiese media geberg word wat spesiale hardeware benodig om gelees te word en dat hierdie hardeware nie beskikbaar sal wees binne 'n paar dekades vanaf die skepping van die dokument nie. Dit is alreeds byvoorbeeld die geval dat skyfstasies wat 5¼-duim-diskette kan lees, nie geredelik beskikbaar is nie. Die digitale donker era is ook van toepassing op die probleme wat ontstaan as gevolg van verouderde lêerformate. In so 'n geval is dit 'n gebrek aan nodige sagteware wat probleme veroorsaak om gestoorde dokumente oop te maak. Dit is veral problematies wanneer eienaarsformate gebruik word, in welke geval dit onmoontlik kan wees om toepaslike sagteware te skryf om die lêer te lees. == Berging van magnetiese banddata == Berging van magnetiese banddata is 'n metode om data op magnetiese band te stoor. Dit word gebruik as 'n rugsteunmetode vir bewaring van digitale data en is een manier om 'n moontlike digitale donker era te verlig. In 2011 is byvoorbeeld honderde duisende [[Google]]-rekeninge teruggestel en die data in daardie rekeninge het verdwyn. Google kon die data na die [[e-pos]]rekeninge herstel vanaf die data wat op magnetiese band gestoor is.<ref>{{Cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/304135|title=Thousands of Gmail users find emails missing|date=2011-02-28|access-date=2018-02-28}}</ref> Opberging van magnetiese data word ook deur finansiële instellings, hospitale, filmstudio's en vervaardigingsondernemings gebruik om inhoud te rugsteun.<ref>{{Cite news|url=https://apps.sciencefriday.com/data/ghosts.html|title=Ghosts In The Reels|work=Science Friday|access-date=2018-02-28|language=en}}</ref> Magnetiese band kan honderde [[teragreep]] data bevat.<ref>{{Cite news|url=https://www.pri.org/stories/2018-01-01/scientists-warn-we-may-be-creating-digital-dark-age|title=Scientists warn we may be creating a 'digital dark age'|work=Public Radio International|access-date=2018-03-01|language=en-US}}</ref> == Argiveer van die internet == Die Internetargief het verklaar dat een van hul doelwitte is om die digitale donker era te voorkom.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/about/|title=About the Internet Archive|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002231304/https://archive.org/about/|archivedate=2 Oktober 2013|url-status=live|accessdate=5 Oktober 2013|df=dmy}}</ref> Selfs Vinton Cerf, vise-president van Google, het sy kommer oor die bewaring van data op die jaarvergadering van die Amerikaanse vereniging vir die bevordering van wetenskap in 2015 uitgespreek: "Soos die manier waarop ons [[inligting]] oor onsself bewaar, ontwikkel, word herinneringe gestoor in lêers wat ouer tegnologie gebruik terwyl toegang tot sodanige tegnologie moeiliker word. Dit kan beteken dat historici van die toekoms nie oor ons lewens kan leer nie.” Sy voorgestelde oplossing bestaan uit die bewaring van 'n monster van elke stukkie sagteware en hardeware wat al ooit bestaan het, sodat dit nooit verouderd raak nie. Hy het voorgestel dat hy 'n beeld van die inhoud, die toepassing en die bedryfstelsel met [[X-straal|X-strale]] opneem, asook 'n beskrywing van die masjien. Hierdie inligting moet dan in plaas van in 'n [[museum]] op bedieners in die wolk gestoor word.<ref>Pallab, Ghosh. 2015. [https://www.bbc.com/news/science-environment-31450389 "Google's Vint Cerf warns of 'digital Dark Age'"]. ''BBC News, Science & Environment''.</ref> == Historiese voorbeelde == 'n Bekende voorbeeld is [[NASA]], waarvan die vroeë ruimte-rekords meer as een keer 'n donker era situasie ondervind het. Vir meer as 'n dekade was magnetiese bande vanaf die landing van [[Viking 2]] op [[Mars]] in 1976 onverwerk gelaat. Toe dit later geanaliseer word, was die data onleesbaar, aangesien dit in 'n onbekende formaat was, en die oorspronklike programmeerders gesterf óf NASA verlaat het. Die beelde is uiteindelik onttrek na baie maande se soeke deur die gegewens en ondersoek na die werking van die opnamemasjiene.<ref>{{cite news |url = https://www.nytimes.com/1990/03/20/science/lost-on-earth-wealth-of-data-found-in-space.html |title = Lost on Earth: Wealth of Data Found in Space |work = New York Times |first = Sandra |last = Blakeslee |date = 20 Maart 1990 |accessdate = 7 Julie 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121109203504/http://www.nytimes.com/1990/03/20/science/lost-on-earth-wealth-of-data-found-in-space.html |archivedate= 9 November 2012 |url-status = live}}</ref> Nog 'n voorbeeld is die BBC Domesday-projek waarin 'n opname van die land, 900 jaar nadat die ''[[Domesday Book]]'' gepubliseer is, saamgestel is. Alhoewel die oorspronklike ''Domesday Book'' van [[1086]] vandag nog leesbaar is, was daar groot vrees dat die disket van die 1986 ''Domesday Project'' onleesbaar sou word namate sagteware en skyfaandrywers wat die formaat kon lees, skaarser word. In 2002 het die CAMiLEON-projek egter die inligting na 'n stelsel genaamd DomesEm gemigreer om toegang tot die moderne rekenaars te verkry.<ref>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/uk/2002/mar/03/research.elearning |title = Digital Domesday Book lasts 15 years not 1000 |publisher = The Observer |first1 = Robin |last1 = McKie |first2 = Vanessa |last2 = Thorpe |date = 3 Maart 2002 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130120125028/http://www.guardian.co.uk/uk/2002/mar/03/research.elearning |archivedate= 20 Januarie 2013 |url-status = live}}</ref>Meer onlangs het die Domesday86-projek hierdie bewaringspoging voortgesit deur 'n digitaliseerder vir die oorspronklike laserskywe en emulasiesagteware vir die oorspronklike BBC Domesday-rekenaarstelsel te ontwikkel. == Enkripsie en bewaring van data == [[Versleuteling|Enkripsie]] kan die probleem van die bewaring van data vererger, aangesien dekodering kompleksiteit toevoeg, selfs as die relevante sagteware beskikbaar is.<ref>{{cite web |url = http://www.dpconline.org/advice/preservationhandbook/media-and-formats/compression-and-encryption |title = Media and Formats - Compression and Encryption |author = Digital Preservation Coalition |year = 2012 |work = Digital Preservation Handbook |accessdate = 17 Augustus 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120729192407/http://dpconline.org/advice/preservationhandbook/media-and-formats/compression-and-encryption |archivedate = 29 Julie 2012 |url-status = dead }}</ref> Histories is geënkripteerde data redelik skaars, maar selfs met die baie eenvoudige middele wat deur die geskiedenis beskikbaar is, het baie voorbeelde voorgekom van dokumente wat slegs met groot moeite gelees kan word. Dit het byvoorbeeld die kapasiteit van 'n verspreide rekenaarprojek geneem om die meganies gegenereerde kode van 'n enkele kort [[duikboot]]-taktiese boodskap van die [[Tweede Wêreldoorlog]] te breek.<ref>{{cite news |url = http://news.cnet.com/2100-1029_3-6043572.html?part=rss |archiveurl = https://www.webcitation.org/5v6Esfshc?url=http://news.cnet.com/2100-1029_3-6043572.html?part=rss |archivedate = 19 Desember 2010 |title = Distributed computing cracks Enigma code |publisher = CNET News |first = Graeme |last = Wearden |date = 27 Februarie 2006 |url-status = live |df = dmy-all }}</ref> Moderne enkripsie word in baie meer dokumente en media gebruik omdat uitgewers die beloofde beskerming van digitale regtebestuur (DRM) wil bekom. == Oopbron-lêerformate == Aangesien meer rekords in digitale vorm gestoor word, is daar verskeie maatreëls getref om elektroniese lêerformate te standaardiseer, sodat sagteware wat dit kan lees, wyd beskikbaar is Dit kan dan, indien nodig, weer op nuwe platforms geïmplementeer word. PDF/A is 'n oop standaard gebaseer op [[Adobe Systems]] se [[PDF]]-formaat.<ref>{{cite web|url = http://acroeng.adobe.com/wp/?page_id=303|title = Adobe Acrobat Engineering:PDF Standards|accessdate = 7 Julie 2013|date = 12 Maart 2013|publisher = Adobe|archiveurl = https://web.archive.org/web/20130707172612/http://acroeng.adobe.com/wp/?page_id=303|archivedate = 7 Julie 2013|url-status = dead|df = dmy-all}}</ref> Dit is wyd aanvaar deur regerings en argiewe regoor die wêreld, soos in die [[Verenigde Koninkryk]].<ref>{{cite web|title=Viewing government documents|url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/viewing-government-documents|publisher=Cabinet Office|website=GOV.UK|date=6 Augustus 2015|accessdate=10 September 2015}}</ref> Die oopdokumentformaat vir Office-toepassings (OpenDocument) is in 2005 deur OASIS gestandaardiseer en deur die [[Internasionale Standaardeorganisasie]] (ISO) in 2006. Sedertdien is ondersteuning vir OpenDocument geïmplementeer in 'n groot aantal [[oopbron]] en eiendomssagteware. Daarom is die gebruik van OpenDocument een opsie vir die argivering van bewerkbare dokumente vanaf kantoortoepassings. Meer breedweg is die gebruik van [[oopbron sagteware]] 'n voorkomingsmaatreël<ref>{{cite web |last=Cassia |first=Fernando |title=Open Source, the only weapon against 'planned obsolescence' |date=Maart 28, 2007 |publisher=The Inquirer |url=http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1001739/open-source-weapon-planned-obsolescence |accessdate=2 Augustus 2012 |archive-date=20 Januarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120192512/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1001739/open-source-weapon-planned-obsolescence |url-status=dead }}</ref> Aangesien die [[bronkode]] vir die lees en skryf van 'n lêerformaat oop is, kan die kode gebruik word as basis vir toekomstige implementerings. In 2007 het die hoofinligtingsbeampte van die VK se nasionale argiewe gesê: "Ons verwelkom oopbron-sagteware omdat dit ons lewens vergemaklik."<ref>{{cite web |url = http://www.zdnet.co.uk/news/it-strategy/2007/07/19/defending-against-the-digital-dark-age-39288099/ |title = Defending against the digital dark age |publisher = ZDNet |first = Andrew |last = Donoghue |date = 19 Julie 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121023075347/http://www.zdnet.com/defending-against-the-digital-dark-age-3039288099/ |archivedate= 23 Oktober 2012 |url-status = live}}</ref> == Standaardisering van databerging == In 2007 het [[Microsoft]] 'n vennootskap met die VK se Nasionale Argiewe aangegaan om die digitale donker era te voorkom en "miljoene onleesbare rekenaarlêers te ontsluit."<ref>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/technology/2007/jul/04/news.uknews |title = National Archive project to avert digital dark age |last = Kennedy |first = Maev |date = 4 Julie 2007 |work = News:Technology |publisher = The Guardian |accessdate = 7 Oktober 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100717121702/http://www.guardian.co.uk/technology/2007/jul/04/news.uknews |archivedate= 17 July 2010 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.businessweek.com/globalbiz/content/jul2007/gb2007075_877434.htm |title = Microsoft Helps Archives Save the Past |last = Ferguson |first = Tim |date = 5 Julie 2007 |work = Technology |publisher = Business Week |accessdate = 7 Oktober 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070710062846/http://www.businessweek.com/globalbiz/content/jul2007/gb2007075_877434.htm |archivedate = 10 Julie 2007 |url-status = live |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url = https://www.telegraph.co.uk/technology/3353826/How-to-stave-off-a-digital-dark-age.html |title = How to stave off a digital 'dark age' |last = Colvile |first = Robert |date = 5 Julie 2007 |publisher = Telegraph |accessdate = 7 Oktober 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120424121440/http://www.telegraph.co.uk/technology/3353826/How-to-stave-off-a-digital-dark-age.html |archivedate= 24 April 2012 |url-status = live}}</ref> Die VK se Nasionale Argiewe aanvaar nou verskillende lêerformate vir langtermyn berging, insluitend Office Open XML, PDF en OpenDocument. <ref>{{cite web|url = http://www.nationalarchives.gov.uk/information-management/manage-information/selection-and-transfer/digital-records-transfer/file-formats-transfer/|title = File formats for transfer - The National Archives}}</ref> == Kritiek == Sommige wetenskaplikes het die idee van die digitale donker era gekritiseer. Sommige hiervan beskou dit as 'n alarmistiese retoriek, soos David Anderson en Jon Tilbury wat beweer dat sodanige 'donker era' die huidige toestand verkeerd weergee. Hulle het aangevoer dat daar aansienlike vordering met digitale bewaring gemaak is en blyk uit die manier waarop organisasies voortgaan om kritieke langtermyn-digitale inligting op te spoor en te [[hergebruik]] terwyl hulle nuwe maniere vind om dit met die publiek te deel.<ref>{{Cite book|title=Preserving Digital Materials, Third Edition|last=Harvey|first=Ross|last2=Weatherburn|first2=Jaye|publisher=Rowman & Littlefield|year=2018|isbn=9781538102961|location=Lanham, MD|pages=25}}</ref> Sommige geskiedkundiges vind ook fout met voorstanders van die digitale donker era vir historiese onakkuraathede. Dit sluit in die bewering van Marilyn Deegan en Simon Tanner dat die Gutenberg-drukrewolusie [[Europa]] uit die Donker Eeue gelei het, 'n periode wat gesê word gekenmerk is deur die verlies aan kennis van die antieke Grieke en Romeine.<ref>{{Cite book|title=History in the Digital Age|last=Weller|first=Toni|publisher=Routledge|year=2013|isbn=9780415666961|location=Oxon|pages=58}}</ref> Daar word aangevoer dat kennis en inligting oor klassieke leer gedurende die [[Middeleeue]] herwin is en dit was nie hoofsaaklik as gevolg van die drukrewolusie nie, maar grotendeels agv die intellektuele uitruiling tussen Islamitiese en Christelike kulture.<ref>{{Cite book|title=Digital Information Culture: The Individual and Society in the Digital Age|last=Tredinnick|first=Luke|publisher=Chandos Publishing|year=2008|isbn=9781843341703|location=Oxford|pages=155}}</ref> == Sien ook == * [[Digitale verrotting]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Digital dark age }} {{Normdata}} [[Kategorie:Rekenaarterminologie]] nam5b8kgdcfwfpgni4jmbvnyqwtyryl 3 311752 2894919 2257547 2026-04-19T08:04:15Z KonstantinaG07 95209 KonstantinaG07 het bladsy [[Gebruikerbespreking:Dahila26]] na [[Gebruikerbespreking:Gohar26]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Dahila26|Dahila26]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Gohar26|Gohar26]]" 2257547 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br />Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening – sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 23:08, 28 Augustus 2020 (UTC) epdw4ooja6ce37op6zzt1heqkddpcat 0 314101 2894850 2625287 2026-04-18T19:46:07Z SpesBona 2720 /* Gebeure */ + skakels 2894850 wikitext text/x-wiki {{jaarboks|jaar=-184}} == Gebeure == * Die [[Mauryaryk]] kom tot 'n einde.<ref>{{cite journal|authors=BELL, J. FRANKLIN. |title=“The Lands and Peoples of India.” |journal=The Military Engineer|volume=34|issue=200|year=1942|pages=271–75}}</ref> * Publius Claudius en Lucius Porcius is konsul en Cato is censor.<ref>{{cite journal|authors=MARSHALL, R. M. A.|title=“VARRO, ATTICUS, AND ANNALES.”|journal= Bulletin of the Institute of Classical Studies|volume= 60|issue= 2|year=2017|pages= 61–75}}</ref> ==Sterftes== *[[Plautus|Titus Macc(i)us Plautus]] -- Romeins skrywer (*~254 v.C.) ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:184 v.C.| ]] 0fnwoo2vgcs645idtmw5rusgsnqej8n 0 314102 2894851 2648808 2026-04-18T19:46:11Z SpesBona 2720 /* Indië */ + skakels 2894851 wikitext text/x-wiki {{jaarboks|jaar=-185}} ==Gebeure== ===Indië=== * Pusyamitra Sunga, die senapati van die laaste [[Mauryaryk|Mauryakeiser]] Brihadratha probeer om die mag oor te neem. Die ryk val uit mekaar en daar ontstaan verskeie state soos Pancala, Surasena, Kosala en Vatsa. 'n Tyd van verdeeldheid en verwarring begin vir Indië.<ref>{{cite journal|authors=Bajpai, K. D|title=“THE PROBLEM OF ‘PUSYAMITRAS.’” |journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=28|year=1966|pages=39–44}}</ref> ===Rome=== *2 000 mense word gearresteer op vermoede van sameswering om ander mense te vergiftig. Die praetor hou 'n 'streng ondersoek' na 'n soort komplot van herders en slawe rondom Tarentum. Die onderdrukking van die laer klasse gaan voort.<ref name="Potter">{{cite book|authors=Potter, David.|title= "9. The Home Front". The Origin of Empire: Rome from the Republic to Hadrian, |place=Cambridge, MA London, England|publisher= Harvard University Press|year=2019|pages=101-115|doi=10.4159/9780674240223-012}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:185 v.C.| ]] hgy19cjw8mrjcyl050lu8uxsgldv8xi 0 315923 2894780 2894777 2026-04-18T12:03:59Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Lewende mense]] verwyder; [[:Kategorie:Sterftes in 2026]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2894780 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Farès | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1968|12|20}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = 2026 | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en komponis | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0268626 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nadia Farès''' (gebore 20 Desember 1968-2026) is 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en komponis. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Crimson Rivers'' (2000), ''Wasabi'' (2001), ''War'' (2007), en ''Killer Elite'' (2011) en in die televisiereeks ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Elles n'oublient jamais'' * 1995: ''Poliziotti'' * 1995: ''Dis-moi oui...'' * 1997: ''Les démons de Jésus'' * 1999: ''The Loudmouths'' * 2000: ''The Crimson Rivers'' * 2001: ''Wasabi'' * 2002: ''The Nest'' * 2004: ''Everybody Is a Killer'' * 2004: ''L'ex-femme de ma vie'' * 2007: ''War'' * 2007: ''Storm Warning'' * 2011: ''Killer Elite'' * 2017: ''Everyone's Life'' * 2020: ''Connectés'' === Televisiereekse === * 1991: ''The Exile'' * 2005: ''L'empire du tigre'' * 2016: ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' * 2017: ''SuperHigh'' * 2019: ''Les Ombres Rouges'' * ''La Promesse'' === Televisierolprente === * 1995: ''Le cavalier des nuages'' * 1996: ''Flairs ennemis'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://nadiafares.com}} * {{IMDb|0268626|Nadia Farès}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fares, Nadia}} [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] fkiji3veaa5v06xvs2esgtinzzeg2az 2894781 2894780 2026-04-18T12:04:40Z Dumbassman 62009 2894781 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Farès | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1968|12|20}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|04|17|1968|12|20|df=y}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en komponis | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0268626 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nadia Farès''' (gebore 20 Desember 1968 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en komponis. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Crimson Rivers'' (2000), ''Wasabi'' (2001), ''War'' (2007), en ''Killer Elite'' (2011) en in die televisiereeks ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Elles n'oublient jamais'' * 1995: ''Poliziotti'' * 1995: ''Dis-moi oui...'' * 1997: ''Les démons de Jésus'' * 1999: ''The Loudmouths'' * 2000: ''The Crimson Rivers'' * 2001: ''Wasabi'' * 2002: ''The Nest'' * 2004: ''Everybody Is a Killer'' * 2004: ''L'ex-femme de ma vie'' * 2007: ''War'' * 2007: ''Storm Warning'' * 2011: ''Killer Elite'' * 2017: ''Everyone's Life'' * 2020: ''Connectés'' === Televisiereekse === * 1991: ''The Exile'' * 2005: ''L'empire du tigre'' * 2016: ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' * 2017: ''SuperHigh'' * 2019: ''Les Ombres Rouges'' * ''La Promesse'' === Televisierolprente === * 1995: ''Le cavalier des nuages'' * 1996: ''Flairs ennemis'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://nadiafares.com}} * {{IMDb|0268626|Nadia Farès}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fares, Nadia}} [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] 988pzba8erd1t2gtufpj8bp0osidqz3 2894900 2894781 2026-04-19T01:05:17Z ~2026-22705-10 206200 2894900 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Farès | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1968|12|20}} | Geboorteplek = [[Marrakesh]], [[Marocco]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|04|17|1968|12|20|df=y}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en komponis | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0268626 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nadia Farès''' (gebore 20 Desember 1968 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en komponis. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Crimson Rivers'' (2000), ''Wasabi'' (2001), ''War'' (2007), en ''Killer Elite'' (2011) en in die televisiereeks ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Elles n'oublient jamais'' * 1995: ''Poliziotti'' * 1995: ''Dis-moi oui...'' * 1997: ''Les démons de Jésus'' * 1999: ''The Loudmouths'' * 2000: ''The Crimson Rivers'' * 2001: ''Wasabi'' * 2002: ''The Nest'' * 2004: ''Everybody Is a Killer'' * 2004: ''L'ex-femme de ma vie'' * 2007: ''War'' * 2007: ''Storm Warning'' * 2011: ''Killer Elite'' * 2017: ''Everyone's Life'' * 2020: ''Connectés'' === Televisiereekse === * 1991: ''The Exile'' * 2005: ''L'empire du tigre'' * 2016: ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' * 2017: ''SuperHigh'' * 2019: ''Les Ombres Rouges'' * ''La Promesse'' === Televisierolprente === * 1995: ''Le cavalier des nuages'' * 1996: ''Flairs ennemis'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://nadiafares.com}} * {{IMDb|0268626|Nadia Farès}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fares, Nadia}} [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] 8vowd15x9bi1nyvfrq7ijko7jjyjrj1 2894901 2894900 2026-04-19T01:05:48Z ~2026-22705-10 206200 Marokko. 2894901 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Farès | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1968|12|20}} | Geboorteplek = [[Marrakesh]], [[Marokko]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|04|17|1968|12|20|df=y}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en komponis | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0268626 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nadia Farès''' (gebore 20 Desember 1968 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en komponis. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Crimson Rivers'' (2000), ''Wasabi'' (2001), ''War'' (2007), en ''Killer Elite'' (2011) en in die televisiereeks ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Elles n'oublient jamais'' * 1995: ''Poliziotti'' * 1995: ''Dis-moi oui...'' * 1997: ''Les démons de Jésus'' * 1999: ''The Loudmouths'' * 2000: ''The Crimson Rivers'' * 2001: ''Wasabi'' * 2002: ''The Nest'' * 2004: ''Everybody Is a Killer'' * 2004: ''L'ex-femme de ma vie'' * 2007: ''War'' * 2007: ''Storm Warning'' * 2011: ''Killer Elite'' * 2017: ''Everyone's Life'' * 2020: ''Connectés'' === Televisiereekse === * 1991: ''The Exile'' * 2005: ''L'empire du tigre'' * 2016: ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' * 2017: ''SuperHigh'' * 2019: ''Les Ombres Rouges'' * ''La Promesse'' === Televisierolprente === * 1995: ''Le cavalier des nuages'' * 1996: ''Flairs ennemis'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://nadiafares.com}} * {{IMDb|0268626|Nadia Farès}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fares, Nadia}} [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] nhcm31f4m4n8xbc47kfjzijbtgwhcik 2894902 2894901 2026-04-19T01:06:49Z ~2026-22705-10 206200 Paris, Frankryk. 2894902 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Farès | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1968|12|20}} | Geboorteplek = [[Marrakesh]], [[Marokko]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|04|17|1968|12|20|df=y}} | Sterfplek = [[Paris]], [[Frankryk]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en komponis | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0268626 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nadia Farès''' (gebore 20 Desember 1968 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en komponis. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Crimson Rivers'' (2000), ''Wasabi'' (2001), ''War'' (2007), en ''Killer Elite'' (2011) en in die televisiereeks ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Elles n'oublient jamais'' * 1995: ''Poliziotti'' * 1995: ''Dis-moi oui...'' * 1997: ''Les démons de Jésus'' * 1999: ''The Loudmouths'' * 2000: ''The Crimson Rivers'' * 2001: ''Wasabi'' * 2002: ''The Nest'' * 2004: ''Everybody Is a Killer'' * 2004: ''L'ex-femme de ma vie'' * 2007: ''War'' * 2007: ''Storm Warning'' * 2011: ''Killer Elite'' * 2017: ''Everyone's Life'' * 2020: ''Connectés'' === Televisiereekse === * 1991: ''The Exile'' * 2005: ''L'empire du tigre'' * 2016: ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' * 2017: ''SuperHigh'' * 2019: ''Les Ombres Rouges'' * ''La Promesse'' === Televisierolprente === * 1995: ''Le cavalier des nuages'' * 1996: ''Flairs ennemis'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://nadiafares.com}} * {{IMDb|0268626|Nadia Farès}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fares, Nadia}} [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] l1zfp105pzpt9kkjy49zrnkvrrsgagg 2894903 2894902 2026-04-19T01:09:22Z ~2026-22705-10 206200 1992-2.026. 2894903 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Farès | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1968|12|20}} | Geboorteplek = [[Marrakesh]], [[Marokko]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|04|17|1968|12|20|df=y}} | Sterfplek = [[Paris]], [[Frankryk]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en komponis | Aktiewe jare = 1992-2016 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0268626 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nadia Farès''' (gebore 20 Desember 1968 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en komponis. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Crimson Rivers'' (2000), ''Wasabi'' (2001), ''War'' (2007), en ''Killer Elite'' (2011) en in die televisiereeks ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Elles n'oublient jamais'' * 1995: ''Poliziotti'' * 1995: ''Dis-moi oui...'' * 1997: ''Les démons de Jésus'' * 1999: ''The Loudmouths'' * 2000: ''The Crimson Rivers'' * 2001: ''Wasabi'' * 2002: ''The Nest'' * 2004: ''Everybody Is a Killer'' * 2004: ''L'ex-femme de ma vie'' * 2007: ''War'' * 2007: ''Storm Warning'' * 2011: ''Killer Elite'' * 2017: ''Everyone's Life'' * 2020: ''Connectés'' === Televisiereekse === * 1991: ''The Exile'' * 2005: ''L'empire du tigre'' * 2016: ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' * 2017: ''SuperHigh'' * 2019: ''Les Ombres Rouges'' * ''La Promesse'' === Televisierolprente === * 1995: ''Le cavalier des nuages'' * 1996: ''Flairs ennemis'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://nadiafares.com}} * {{IMDb|0268626|Nadia Farès}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fares, Nadia}} [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] fhznasiwzqydp4tcvki4qxfujrfa7gj 2894904 2894903 2026-04-19T01:09:54Z ~2026-22705-10 206200 1992-2.026. 2894904 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Farès | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1968|12|20}} | Geboorteplek = [[Marrakesh]], [[Marokko]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|04|17|1968|12|20|df=y}} | Sterfplek = [[Paris]], [[Frankryk]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en komponis | Aktiewe jare = 1992-2026 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0268626 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nadia Farès''' (gebore 20 Desember 1968 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en komponis. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Crimson Rivers'' (2000), ''Wasabi'' (2001), ''War'' (2007), en ''Killer Elite'' (2011) en in die televisiereeks ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Elles n'oublient jamais'' * 1995: ''Poliziotti'' * 1995: ''Dis-moi oui...'' * 1997: ''Les démons de Jésus'' * 1999: ''The Loudmouths'' * 2000: ''The Crimson Rivers'' * 2001: ''Wasabi'' * 2002: ''The Nest'' * 2004: ''Everybody Is a Killer'' * 2004: ''L'ex-femme de ma vie'' * 2007: ''War'' * 2007: ''Storm Warning'' * 2011: ''Killer Elite'' * 2017: ''Everyone's Life'' * 2020: ''Connectés'' === Televisiereekse === * 1991: ''The Exile'' * 2005: ''L'empire du tigre'' * 2016: ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' * 2017: ''SuperHigh'' * 2019: ''Les Ombres Rouges'' * ''La Promesse'' === Televisierolprente === * 1995: ''Le cavalier des nuages'' * 1996: ''Flairs ennemis'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://nadiafares.com}} * {{IMDb|0268626|Nadia Farès}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fares, Nadia}} [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] saazsl459ci8njtv3cqdz0n27kfd5xc 2894905 2894904 2026-04-19T01:10:23Z ~2026-22705-10 206200 Was. 2894905 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Farès | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1968|12|20}} | Geboorteplek = [[Marrakesh]], [[Marokko]] | Nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|04|17|1968|12|20|df=y}} | Sterfplek = [[Paris]], [[Frankryk]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en komponis | Aktiewe jare = 1992-2026 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0268626 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nadia Farès''' (gebore 20 Desember 1968 – 17 April 2026) was 'n [[Frankryk|Franse]] aktrise en komponis. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Crimson Rivers'' (2000), ''Wasabi'' (2001), ''War'' (2007), en ''Killer Elite'' (2011) en in die televisiereeks ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Elles n'oublient jamais'' * 1995: ''Poliziotti'' * 1995: ''Dis-moi oui...'' * 1997: ''Les démons de Jésus'' * 1999: ''The Loudmouths'' * 2000: ''The Crimson Rivers'' * 2001: ''Wasabi'' * 2002: ''The Nest'' * 2004: ''Everybody Is a Killer'' * 2004: ''L'ex-femme de ma vie'' * 2007: ''War'' * 2007: ''Storm Warning'' * 2011: ''Killer Elite'' * 2017: ''Everyone's Life'' * 2020: ''Connectés'' === Televisiereekse === * 1991: ''The Exile'' * 2005: ''L'empire du tigre'' * 2016: ''[[Marseille (televisiereeks)|Marseille]]'' * 2017: ''SuperHigh'' * 2019: ''Les Ombres Rouges'' * ''La Promesse'' === Televisierolprente === * 1995: ''Le cavalier des nuages'' * 1996: ''Flairs ennemis'' == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://nadiafares.com}} * {{IMDb|0268626|Nadia Farès}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fares, Nadia}} [[Kategorie:Franse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Franse aktrises van die 20ste eeu]] dakw99pmtfxk1j046co6rnrz04h00aa 0 367596 2894888 2679121 2026-04-18T21:00:11Z SpesBona 2720 + Inligtingskas & Eksterne skakels 2894888 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =गुप्त ([[Sanskrit]]) |gewone_lang_naam =''Guptaryk'' |gewone_naam =Guptaryk |kontinent =Asië |gebied =Suid-Asië |land =Bangladesj, Indië, Nepal, Pakistan |era =Middeleeue |status =Ryk |status_teks =Ryk |ryk =Guptaryk |bestaanstydperk =ca. 240–579 |jaar_begin =240 |jaar_einde =579 |datum_begin =ca. 240 |datum_einde =ca. 579 |gebeurtenis_begin =Stigting |gebeurtenis_einde =Ontbinding |gebeurtenis1 =Kroning van Chandragupta I |datum_gebeurtenis1 =26 Februarie 320 |gebeurtenis2 =Gupta-Saka-oorloë |datum_gebeurtenis2 =ca. 375–385 |gebeurtenis3 =Gupta-Kidarite-konflikte |datum_gebeurtenis3 =390–450 |gebeurtenis4 =Gupta-Hunniese oorloë |datum_gebeurtenis4 =460–500 |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na = |datum_na = |v1 =Westelike Satrape |vlag_v1 =Gupta ashoka m.svg |v2 =Panchala |vlag_v2 = |v3 =Mahameghavahana-dinastie |vlag_v3 = |v4 =Murunda-dinastie |vlag_v4 = |v5 =Kushano-Sasanian Koninkryk |vlag_v5 = |n1 =Pushyabhuti-dinastie |vlag_n1 =Harshavardhana Circa AD 606-647.jpg |n2 =Koninkryk Valabhi |vlag_n2 =Valabhi Trident Coat of Arms.png |n3 =Pushyabhuti-dinastie |vlag_n3 =Harshavardhana Circa AD 606-647.jpg |n4 =Aulikaras |vlag_n4 =Late Brahmi letter Au in the Risthal inscription.png |n5 =Maukhari-dinastie |vlag_n5 =Maukharis of Kanauj. Isanavarman. Circa AD 535-553.jpg |beeld_vlag = |vlag = |beeld_wapen = |wapen = |beeld_kaart =Map for Gupta Empire and tributaries.svg |beeld_kaart_byskrif =Die Guptaryk op sy grootste |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied = |wetgewer= |godsdiens=Vaishnava-[[Hindoeïsme]] (amptelik), [[Boeddhisme]], [[Djainisme]] |hoofstad =Pataliputra<br />Ayodhya (ná 455) |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =[[Sanskrit]] (literêre en akademiese taal)<br />Prakrit (omgangstaal) |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Maharajadhiraja |leier1 =Gupta <small>(eerste)</small> |jaar_leier1 =ca. 240–280 |leier2 =Vishnugupta <small>(laaste)</small> |jaar_leier2 =540–550 |leier3 = |jaar_leier3 = |leier4 = |jaar_leier4 = |leier5 = |jaar_leier5 = |leier6 = |jaar_leier6 = |leier7 = |jaar_leier7 = |leier8 = |jaar_leier8 = |leier9 = |jaar_leier9 = |titel_verteenwoordiger = |verteenwoordiger1 = |jaar_verteenwoordiger1= |verteenwoordiger2 = |jaar_verteenwoordiger2 = |verteenwoordiger3 = |jaar_verteenwoordiger3 = |verteenwoordiger4 = |jaar_verteenwoordiger4 = |verteenwoordiger5 = |jaar_verteenwoordiger5 = |verteenwoordiger6 = |jaar_verteenwoordiger6 = |verteenwoordiger7 = |jaar_verteenwoordiger7 = |verteenwoordiger8 = |jaar_verteenwoordiger8 = |verteenwoordiger9 = |jaar_verteenwoordiger9 = |stat_jaar1 =400 |stat_bev1 = |stat_opp1 =3500000 |bev_digtheid1 = |stat_jaar2 =440 |stat_bev2 = |stat_opp2 =1700000 |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 =5de eeu |stat_bev3 =75000000 |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid =Dinara (goudmunte), Rupaka (silwermunte), Karshapana (kopermunte), Cowries |nota= }} Die '''Guptaryk''' ([[Sanskrit]]: गुप्त, ''gupta'') was 'n [[dinastie]] op die [[Indiese subkontinent]] tussen die laat 3de en 6de eeue. In die 4de en 5de eeu het hulle 'n ryk regeer wat byna die hele Noord-Indië beslaan het. Alhoewel hul ryk nooit so groot was soos die vroeëre [[Mauryaryk]] of die latere [[Mogolryk]] nie, word die '''Guptas''' as een van die belangrikste dinastieë in die geskiedenis van Indië beskou. Dit is hoofsaaklik as gevolg van die sosiale en kulturele ontwikkelings wat gedurende hulle heerskappy plaasgevind het. In die tydperk voor die Guptaperiode het die inval van mense uit die noordweste politieke onstabiliteit meegebring maar ook die ontwikkeling van [[kultuur]]. In die tydperk van die Guptas het Indië 'n stabiele tydperk beleef waarin handel met die [[Middellandse See]] vir [[China]] en Sentraal- en Suidoos-[[Asië]] groter welvaart gebring het. Die [[wetenskap]], nywerheidswese,[[letterkunde]] en kunste het in hul tyd floreer. Die Guptas het 'n groeiende belangstelling in antieke [[Vediese religie|Vediese]] en Brahmaniese tekste gestimuleer. Terselfdertyd het nuwe kultusvorms ontstaan wat gebaseer was op persoonlike toewyding. Die ontwikkelings vorm die basis vir die opkoms van moderne [[Hindoeïsme]]. In die Guptaperiode het Indië 'n groot kulturele invloed op ander dele van die wêreld gehad, veral [[Sentraal-Asië]], Suidoos-Asië en China. Guptakuns en [[argitektuur]] het ook die standaard gestel vir latere ontwikkelings in Indië. Die politieke en godsdienstige instellings van die Indiese samelewing sou vanaf die Guptatydperk tot in die 13de eeu onveranderd bly. == Bronnelys == * Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (December 2006). "East-West Orientation of Historical Empires". Journal of World-Systems Research. 12 (2): 223. doi:10.5195/JWSR.2006.369. ISSN 1076-156X. * Taagepera, Rein (1979). "Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D". Social Science History. 3 (3/4): 121. doi:10.2307/1170959. JSTOR 1170959. * Dikshitar, V. R. Ramachandra (1993). The Gupta Polity. Motilal Banarsidass Publ. <nowiki>ISBN 978-81-208-1024-2</nowiki>. Gupta Dynasty – MSN [[Encarta]]. Archived from the original on 29 October 2009. * N. Jayapalan, History of India, Vol. I, (Atlantic Publishers, 2001), 130. Jha, D.N. (2002). Ancient India in Historical Outline. Delhi: Manohar Publishers and Distributors. pp. 149–73. <nowiki>ISBN 978-81-7304-285-0</nowiki>. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Gupta Empire|Guptaryk}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Gupta-dynasty|title=Gupta dynasty|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 April 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Bangladesj]] [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nepal]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pakistan]] mckqq9x5q1cmb51c82nt5494o45p40c 0 368582 2894870 2684392 2026-04-18T20:25:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894870 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Erica galioides | image = Erica galioides.jpg | image2 = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Erica galioides | authority = Lam. | synonyms = * ''Eleutherostemon galioides'' <small>(Lam.) Klotzsch</small> * ''Eleutherostemon multiglandulosus'' <small>Klotzsch</small> * ''Erica borbonica'' <small>Willd. ex Klotzsch</small> * ''Erica multiglandulosa'' <small>Willd. ex Klotzsch</small> * ''Erica ramosissima'' <small>Kunth ex Klotzsch</small> * ''Erica viscaria'' <small>Bory ex Benth.</small> * ''Philippia galioides'' <small>(Lam.) Benth.</small> * ''Philippia intricata'' <small>Cordem.</small> * ''Philippia multiglandulosa'' <small>(Klotzsch) Alm & T.C.E.Fr.</small> * ''hilippia ramosissima'' <small>Benth.</small> * ''Philippia viscosa'' <small>Benth.</small> * ''Salaxis galioides'' <small>(Lam.) D.Dietr.</small> * ''Salaxis ramosissima'' <small>(Benth.) D.Dietr.</small> * ''Salaxis viscosa'' <small>(Benth.) D.Dietr.</small> | range_map = }} '''''Erica galioides''''' is 'n plant wat tot die [[genus]] ''[[Erica]]'' behoort.<ref name = "COL"/> Die [[spesie]] se wetenskaplike naam is die eerste keer deur Jean-Baptiste de Lamarck in 1792 en deur Jean Louis Marie Poiret in 1793 gepubliseer.<ref name = "C132"/> Die plant is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Réunion]]. == Sien ook == * [[Lys van Erica-spesies]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16613181|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 3 Februarie 2021}}</ref> <ref name = "C132">Poir., 1793 ''In: Encyc. Suppl. 1: 723''</ref> }} == Bronne == * [http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328753-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Erica|galioides]] [[Kategorie:Flora van Réunion]] [[Kategorie:Endemiese plante van Réunion]] friaexwvdxbu2zdk2ecmu3yf91ungla 0 368601 2894871 2685977 2026-04-18T20:25:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894871 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image2 = | status = VU | status_system = iucn3.1 | taxon = Erica glumiflora | authority = Klotzsch ex Benth., (1839) | synonyms = * ''Erica leucosepala'' <small>Klotzsch ex Benth.</small> * ''Erica setula'' <small>Klotzsch ex Benth.</small> | range_map = }} '''''Erica glumiflora''''' is 'n plant wat tot die [[genus]] ''[[Erica]]'' behoort<ref name = "COL" /> en deel van die [[fynbos]] vorm. Die spesie se wetenskaplike naam is die eerste keer deur Johann Friedrich Klotzsch en George Bentham gepubliseer.<ref name = "C132"/> Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Oos-Kaap]] en [[Wes-Kaap]] waar dit voorkom van die [[Wildernis]] tot by [[Grahamstad]]. Aan die westlike kant van die [[voorkomsgebied]] is daar vier subpopulasies wat in natuurresevate voorkom waar hulle beskermd is. Die subpopulasies in die oostelike kant word bedreig deur ontwikkeling van die kus en [[indringerplant]]e. == Sien ook == * [[Lys van Erica-spesies]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16613229|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 3 Februarie 2021}}</ref> <ref name = "C132">Klotzsch ex Benth., ''In: DC. Prod. 7: 689''</ref> }} == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1820-389 REDLIST Sanbi] * [http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328789-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Erica|glumiflora]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] e0jqmpy6ke6mmbcm6o591ilybyo1su1 0 368739 2894918 2890663 2026-04-19T08:01:02Z ~2026-22644-11 206133 /* Vlagverklaring */ 2894918 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Denemarke | Artikel = | Beeld = Flag of Denmark.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = ''Dannebrog'' | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = | Verhouding = 28:37 nasionaal<ref name="R.1748">{{da}} {{cite web |url=https://www.retsinformation.dk/Forms/R0710.aspx?id=59171 |title=Forordning om Coffardi-Skibes og Commis-Farernes samt de octrojerede Compagniers Skibes Flag og Giøs, samt Vimpeler og Fløie af 11. juli 1748 |accessdate=21 Augustus 2016}}</ref><ref name="encyklopædien" /><br />56:107 koninklik | Goedgekeur_op = 15 Junie 1219 (Dannebrog-legende)<ref name="Britannica">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Denmark|title=Vlag van Denemarke|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Julie 2025}}</ref><br />8 Mei 1625 (erken as nasionale vlag)<ref name="world-record" /> | Ontwerp = ’n Wit [[Skandinawiese kruis]] op ’n rooi veld. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif. | Ontwerper = | Beeld2 = Flag of Denmark (state).svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = ''Rigets flag'', ''Splitflaget'' | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 011010 | Simbool2 = {{FIAV|normal}} | Verhouding2 = 56:107<ref name="encyklopædien" /> | Goedgekeur_op2= | Ontwerp2 = | Ontwerper2 = | Beeld3 = Naval Ensign of Denmark.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = 1 | Bynaam3 = ''Orlogsflag'' | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 000001 | Simbool3 = {{FIAV|normal}} | Verhouding3 = 7:17<ref name="encyklopædien" /> | Goedgekeur_op3= 11 Junie 1748 | Ontwerp3 = | Ontwerper3 = }} Die '''nasionale vlag van [[Denemarke]]''' ([[Deens]]: ''Dannebrog'', [ˈtænəˌpʁoˀ]) word volgens die Dannebrog-legende sedert 15 Junie 1219 gebruik en is op 8 Mei 1625 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n wit [[Skandinawiese kruis]] op ’n rooi veld. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif volgens die patroon van die ander Skandinawiese vlae. Die Skandinawiese kruis verteenwoordig [[Christendom|Christenskap]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Jeroen Temperman |title=State Religion Relationships and Human Rights Law |year=2010 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-9004181489 |url=https://books.google.de/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88&redir_esc=y#v=snippet&q=flag%20of%20sweden%20christian&f=false |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{fi}} {{cite book |author=Yrjö Varpio |title=Väinö Linna: toisen tasavallan kirjailija |year=1980 |publisher=Söderström |isbn=9789510100813 |page=235 |url=https://books.google.de/books?id=3CshAAAAMAAJ&redir_esc=y |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Carol A. Foley |title=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon |publisher=William Gaunt & Sons |year=1996 |isbn=978-1-86287-188-5 |url=https://books.google.de/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10&redir_esc=y |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref name="Andrew Evans">{{en}} {{cite book |url=https://books.google.de/books?id=9_GfdBAASUQC&pg=PA27&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |author=Andrew Evans |title=Iceland |year=2008 |publisher=Bradt |isbn=978-1-84162-215-6 |quote=Die legende lui dat ’n rooi kleed met die wit kruis bloot uit die lug geval het gedurende die slag van Valdemar in die middel van die 13de eeu, waarna die Dene seëvierend was. As teken van die goddelike reg het Denemarke sy kruis in die ander Skandinawiese lande waar hy regeer het, vertoon en soos elke volk onafhanklikheid verkry het, het hulle die Christelike simbool geïnkorporeer. |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{fi}} {{cite web |url=http://www.rauhantervehdys.fi/cgi-bin/linnea.pl?document=00011185 |title=Suomen lippu muistuttaa kristillisistä arvoista |publisher=Rauhantervehdys 41/2013 |accessdate=9 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309140040/http://www.rauhantervehdys.fi/cgi-bin/linnea.pl?document=00011185 |archive-date=9 Maart 2017 |url-status=dead}}</ref> ’n Banier met ’n wit-op-rooi kruis word sedert die 14de eeu deur Deense konings gebruik.<ref name=bjerg>{{da}} {{cite book |title=Dannebrog |author=Hans Christian Bjerg |page=12 |isbn=87-7739-906-4}}</ref> ’n Ontstaanlegende met noemenswaardige invloed op nasionale Deense historiografie koppel die bekendstelling van die vlag aan die [[Slag van Lyndanisse]] op 15 Junie 1219.<ref name="Andrew Evans" /><ref>{{da}} Inge Adriansen, ''Nationale symboler'', Museum Tusculanum Press, 2003, bl. 129: “Fra begyndelsen af 1400-tallet kan Dannebrog med sikkerhed dokumenteres som rigsflag, det vil sige statsmagtens og kongens flag” (Afrikaans: “Dannebrog kan met sekerheid gedokumenteer word as die vlag van die ryk, dit is die vlag van die outoriteit van staat en koning, sedert die begin van die 1400’s")</ref> Die verlengde Nordiese kruis verteenwoordig Christenskap en weerspieël die gebruik as seevlag in die 18de eeu.<ref>Die middeleeuse vlae waarop kruise vertoon word kan na die [[Kruistog]]te teruggespoor word en is later gebruik om heiliges te verteenwoordig (soos die [[vlag van Sint Joris]], die kruis wat die [[Christendom]] verteenwoordig. {{en}} {{cite book |author=Jeroen Temperman |title=State Religion Relationships and Human Rights Law |year=2010 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-9004181489 |quote=Talle oorwegend Christelike state vertoon ’n kruis op hul nasionale vlag as verteenwoordigend van die Christendom. Skandinawiese of Noordse kruise op die vlae van die Noordse lande – Denemarke, Finland, Ysland, Noorweë en Swede – verteenwoordig ook die Christendom. |url=https://books.google.de/books?id=Khag6tbsIn4C&pg=PA88&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |accessdate=7 Julie 2025}}. Die verlengdekruisontwerp is gevolglik deur ander Noordse lande aanvaar: [[Vlag van Swede|Swede]], [[Vlag van Noorweë|Noorweë]], [[Vlag van Finland|Finland]], [[Vlag van Ysland|Ysland]], [[Vlag van Åland|Åland]] en die [[Vlag van die Faroëreilande|Faroëreilande]], asook die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] argipels [[Shetland]] en [[Orkney, Skotland|Orkney]].</ref> Die vlag het in die vroeë 16de eeu gewildheid as nasionale vlag begin kry. Privaat gebruik van die vlag is in 1834 onwettig verklaar, maar in 1854 weer toegestaan deur ’n regulasie. Die vlag hou die wêreldrekord as die oudste nasionale vlag wat steeds in gebruik is.<ref name="world-record">{{en}} {{cite web |url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/oldest-continuously-used-national-flag/ |title=Oudste nasionale vlag in gebruik |publisher=Guinness World Records |accessdate=28 November 2016}}</ref> == Etimologie == Daar word algemeen aanvaar dat die tweede deel (''-brog'') van die woord ''Dannebrog'' ’n kledingstuk aandui<ref>{{da}} {{cite web |url=https://ordnet.dk/ods/ordbog?&query=Brog,2 |title=Brog,2 |publisher=Ordbog over det Danske sprog |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> (en dus ook ’n vlag). Daar is voorgestel dat die eerste term (''danne-'') dieselfde is as in woorde soos Danevirke en Denemarke (''Danmark''),<ref>{{da}} {{cite book |author=A. D. Jørgensen |title=Om Danebroges Oprindelse |publisher=Historisk Tidsskrift |edition=4de uitgawe |volume=5 |year=1875 |pages=419 |url=http://img.kb.dk/tidsskriftdk/pdf/hto/hto_4rk_0005-PDF/hto_4rk_0005_96523.pdf |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> dit wil sê ''dan(sk)ernes'' (“die Dene”). Dit het gelei tot die tradisionele interpretasie van die woord as ''danernes fane'' (“die vlag van die Dene”). ’n Ander moontlikheid wat die afgelope tyd meer ondersteuning gekry het, is dat die woord verwant is aan ''dan'', die [[Fries]]e woord vir “rooi (gekleurd)”.<ref>{{da}} {{cite web |url=https://ordnet.dk/ods/ordbog?query=Dannebrog |title=Dannebrog |publisher=Ordbog over det Danske sprog |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{da}} {{cite web |url=https://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=dannebrog |title=dannebrog |publisher=Den Danske Ordbog |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Hierdie teorie word ondersteun deur die byvoeglike naamwoord ''dannebroget'' wat “rooi met wit kolletjies” of “bont” beteken.<ref>{{da}} {{cite web |url=https://ordnet.dk/ods/ordbog?query=dannebroget |title=dannebroget |publisher=Ordbog over det Danske sprog |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Met hierdie teorie lui die verduideliking: “rooi gekleurde vlag”. Hierdie teorie word vandag as die waarskynlikste beskou en in die meeste woordeboeke genoem. == Ontwerp == Die Deense vlag het die volgende tegniese ontwerp: <center>[[Lêer:Flag of Denmark-proportions-da.svg|350px|senter|Konstruksietekening]]</center> === Kleure === Die kleurskema word hieronder gelys: {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of Denmark.svg|40px]]<br />Kleurskema ! style="background:#CE1126; width:100px; color:white;"| Rooi ! style="background:#FFFFFF; width:100px; color:black;"| Wit |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]] || 198/12/48 || 255/255/255 |- | [[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]] || #CE1126 || #F9F9F9 |} === Beskrywing === [[Lêer:CyclingTeamPursuitBeijing2008.jpg|duimnael|Die vlag van Denemarke tydens die [[Olimpiese Somerspele 2008]] in Beijing se medaljeseremonie]] Volgens ’n regulasie uit 1748, wat steeds van krag is, bestaan die vlag uit uit twee vierkante van {{breuk|4|4}} met ’n wit kruis wat {{breuk|1|7}} die hoogte van die vlag is en die twee reghoekige velde as {{breuk|6|4}}.<ref name="R.1748" /> Deur die proporsies met drie te vermenigvuldig om heelgetalle te kry, gee die proporsies in die konstruksieblad hierbo (28 gedeel deur 4 wat 7 gee vir die wit kruis). === Kleure === Die vlag van Denemarke toon op ’n rooi veld ’n wit [[Skandinawiese kruis]]. Die twee rooi vierkantige velde aan die vlagpaalkant is twaalf dele breed. Die wit kruis is vier dele breed. Die twee rooi reghoeke is twaalf dele in hoogte en 21 dele in lengte. Dit vorm ’n totale hoogte van 12+4+12 = 28 dele en ’n breedte van 12+4+21 = 37 dele. Die rooi op die koningshuis se vlae en op die [[oorlogsvlag]] is ’n donkerder rooi as die sogenaamde ''Dannebrogsrot'' ([[RGB-kleurmodel|RGB]]-Hex-kode E31836) en staan bekend as ''Krapprooi'' (RGB-Hex-kode AC0234). Die swawelstert is ’n nasionale embleem en word net deur die koningshuis, openbare instellings, die weermag en gekose private persone (veral van die jagklub ''Kongelig Dansk Yachtklub'') gebruik. Daar bestaan geen amptelike beskrywing van “Dannebrog rød” nie. Die private maatskappy ''Dansk Standard'', regulasienommer 359 (2005), bepaal die vlag se rooikleur as Pantone 186c. == Geskiedenis == === Oorspronglegende van 1219 === [[Lêer:Danmarks flag 1219 Lorentzen.jpg|duimnael|Dannebrog val uit die lug gedurende die [[Slag van Lyndanisse]], 15 Junie 1219. In 1809 geskilder deur Christian August Lorentzen en gehuisves in die Statens Museum for Kunst, Denemarke.]] ’n Tradisie wat in die 16de eeu opgeneem is, spoor die oorsprong van die vlag terug na die kampanjes van [[Waldemar II van Denemarke]] (regent van 1202 tot 1241). Die oudste daarvan is in Christiern Pedersen se “''Danske Krønike''” wat ’n opvolg is van [[Saxo Grammaticus|Saxo]] se ''[[Gesta Danorum]]'', wat tussen 1520 en 1523 geskryf is. Hier het die vlag uit die lug geval gedurende een van Waldemar se oorsese militêre veldtogte. Pedersen noem ook dat daardie einste vlag in 1440 deur [[Erik van Pommere]] in ballingskap geneem is. Die tweede bron is die geskrifte van Petrus Olai (ook Peder Olsen, oorlede in 1570) van [[Roskilde]], ’n [[Franciskane|Franciskaanse]] [[monnik]]. Hierdie optekening beskryf die slag in 1208 naby [[Viljandi|Fellin]] gedurende die Estiese kampanje van Koning Waldemar II. Die [[Dene]] is so te sê verslaan toe ’n banier van lamsvel, waarop ’n wit kruis uitgebeeld is, uit die lug geval en ’n wonderbaarlike sege vir die Dene tot gevolg gehad het. In ’n derde vertelling, ook deur Peder Olsen in “Denemarke se Twaalf Heerlikhede” (''Danmarks Tolv Herligheder''), waar in die negende heerlikheid dieselfde storie byna verbatim oorvertel word, met ’n paragraaf wat ingevoeg is waarin die jaartal as 1219 gekorrigeer is.<!--Die bestaan van so ’n werk kan nie geverifieer word nie buiten vir terloopse vermeldings in hierdie konteks (Dannebrog). Indien dit wel bestaan, is dit ook onduidelik of “Peder Olsen” dieselfde Peder is as Petrus Oldai van Roskilde--> Nou val die vlag uit die lug gedurende die Slag van Lyndanisse, ook bekend as die Waldemarslag (Deens: ''Volmerslaget'') naby Lindanise ([[Tallinn]]) in [[Estland]] op 15 Junie 1219.<ref name="Andrew Evans" /> Dit is hierdie derde vertelling wat die invloedrykste was en sommige historici beskou dit as die primêre vertelling wat uit ’n (verlore) bron opgeneem is wat uit die eerste helfte van die 15de eeu dateer. In Olai se relaas het die veldslag sleg verloop en ’n neerlaag was haas onvermydelik. Die Deense biskop [[Anders Sunesen]] (ook Andreas Sunesøn), wat op ’n heuwel gestaan en die slag aanskou het, het met sy arms opgehef tot God gebid, wat beteken het dat die Dene nader aan ’n sege gekom het hoe meer daar gebid is. Wanneer sy arms opgehef was, het die Dene die oorhand gehad en wanneer sy arms weens moegheid laat sak is, het die [[Este]] die oorhand begin kry. Diensdoeners het vorentoe gesnel en sy arms weer opgelig en die Dene het weer momentum gekry. Nogmaals het sy arms so moeg geword dat hy dit laat sak sodat die Dene al hoe nader aan ’n neerlaag gekom het. Hy het twee soldate benodig om sy hande opgehef te hou (’n verhaal byna identies aan die geveg wat beskryf word in Eksodus 17:11-12) en toe die Dene op die punt van die neerlaag gestaan het, het ‘Dannebrog’ op wonderbaarlike wyse uit die lug geval waarop die koning dit opgetel het, dit aan die soldate gewys het en hulle harte so met moed gevul is dat die Dene uiteindelik die slag gewen het. Die moontlike historiese kern agter hierdie oorspronglegende is in die 19de en 20ste eeue breedvoerig deur Deense historici bespreek. Een van hierdie voorbeelde is Adolf Ditlev Jørgensen wat aangevoer het dat Biskop Theoderich die oorspronklike aanstigter was van die nasporing in 1218 van Albert van Buxhoeveden aan koning Waldemar II wat gelei het tot die Deense deelname aan die Baltiese kruistogte. Jørgensen spekuleer dat biskop Theorerich die ridder Hospitaller se banier in die slag van 1219 vertoon het en dat “die vyand gedag het dat dit die koning se simbool was en per abuis biskop Theorerich se tent bestorm het. Hy beweer dat die oorsprong van die legende van die vallende vlag ontspring uit hierdie verwarring tydens die slag.”<ref name="Adolf Ditlev Jørgensen 1875" /> L. P. Fabricius (1934),<ref>{{da}} L. P. Fabricius ''Sagnet om Dannebrog og de ældste Forbindelser med Estland'' (1934)</ref> die Deense kerkhistorikus, skryf die oorsprong toe aan die Slag van Fellin in 1208, nie die Slag van Lyndanisse in 1219 nie. Dit is gebaseer op die vroegste beskikbare bron oor die verhaal. Fabricius spekuleer dat dit aartsbiskop Anders Sunesen se persoonlike kerklike banier of selfs die vlag van aartsbiskop Absalon was, onder wie se inisiatief en toesig verskeie kleiner kruistogte reeds in Estland gevoer is. Die banier sou dan reeds in Estland bekend gewees het. Fabricius herhaal Jørgensen se voorstel van dat die vlag voor Biskop Theoderich se tent geplant is, wat per abuis aangeval is met die idee dat dit die koning se tent is. ’n Ander teorie word vlugtig deur Fabricius aangeroer en deur Helge Bruhn (1949) uitgebrei. Bruhn interpreteer die verhaal in die konteks van die wydverspreide tradisie van die wonderbaarlike verskyning van kruise in die lug in Christelike legendes. Hy vergelyk dit spesifiek met ’n soortgelyke gebeure wat in die slag van 10 September 1217 naby Alcazar plaasgevind het, waarvan gesê word dat ’n goue kruis op ’n wit veld in die lug verskyn het om ’n oorwinning vir die [[Christene]] te gee.<ref name="Bruhn1949">{{da}} {{cite book |author=Helge Bruhn |title=Dannebrog: og danske faner gennem tiderne |url=https://books.google.com/books?id=WIXUAAAAMAAJ |year=1949 |publisher=Jespersen og Pio |pages=17–}}</ref> In Sweedse nasionale historiografie van die 18de eeu is ’n vertelling wat soortgelyk aan die Deense legende is, waarin ’n goue kruis in die blou lug verskyn tydens ’n veldslag in [[Finland]] in 1157.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skaneflaggan.nu/04_flaggskriften/flageng/index.html |title=Flag of Scania – ENG Part 1 |publisher=Skane Flaggan |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> === Middeleeue === [[Lêer:Gelre Folio 55v.jpg|duimnael|Wapenboek Gelre (fol. 55v), die inskrywing vir die Deense koning met ’n wit-op-rooi kruis afgebeeld]] Die wit-op-rooi embleem het in die tyd van die [[kruistog]]te ontstaan. Dit is in die 12de eeu ook gebruik as oorlogsvlag van die [[Heilige Romeinse Ryk]]. In die ''[[Wapenboek Gelre]]'' wat uit c. 1340–1370 dateer word so ’n banier naas die wapenskild van die koning van Denemarke aangedui.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.flaggenlexikon.de/fdaen.htm |title=National Flagge des Königreich Dänemark |accessdate=14 Februarie 2005 |author=Volker Preuß}}</ref> Dit is die vroegste onbetwiste kleurweergawe van die Dannebrog. In naastenby dieselfde tyd vertoon [[Waldemar IV van Denemarke]] ’n kruis in sy wapenskild op sy ''Danælog''-seël (''Rettertingsseglet'' van 1356). Die afbeelding in die Wapenboek Gelre is feitlik identies aan ’n beeld wat in ’n 15de eeuse wapenskildboek gevind is wat tans in die Sweedse Ryksargief is. Die seël van [[Erik van Pommere]] (1398) as koning van die [[Kalmarunie]] toon die wapen van Denemarke regs in die skildhoof by drie leeus. In hierdie weergawe hou die leeus ’n Dannebrog-banier was. <gallery class="center"> Lêer:War flag of the Holy Roman Empire (1200-1350).svg| Oorlogsvlag van die Heilige Romeinse Ryk Lêer:Royal Banner of Denmark (14th Century).svg| {{FIAV|historical}} Die koninklike banier van die Deense konings op die koninklike wapenskild Lêer:Erikafpommernsdanskeunionssegl.jpg| Seël van Erik van Pommere as koning van die Kalmarunie, 1398. ’n Klein Dannebrog-banier word afgebeeld waar dit deur die drie Deense leeus vasgehou word (bo-links) </gallery> Die rede waarom die konings van Denemarke in die 14de eeu die kruisbanier in hul wapenskilde begin gebruik het, is onduidelik. Caspar Paludan-Müller (1873) is van mening dat dit moontlik ’n banier weergee wat deur die [[pous]] aan die Deense koning gestuur is ter ondersteuning van die [[Baltiese lande]].<ref>{{da}} Caspar Paludan-Müller ''Sagnet om den himmelfaldne Danebrogsfane'' (1873)</ref> Adolf Ditlev Jørgensen (1875) identifiseer die banier as dié van die Hospitallerridders, van die orde van Malta wat in die 12de eeu in Denemarke teenwoordig was.<ref name="Adolf Ditlev Jørgensen 1875">{{da}} Adolf Ditlev Jørgensen, ''Danebroges Oprindelse'' (1875)</ref> Verskeie munte, seëls en beelde van die 13de tot 15de eeue en vroeër, binne- en buitelands, bestaan waarop heraldiese ontwerpe soortgelyk aan Dannebrog naas die koninklike wapenskild (drie blou leeus op ’n goue skild) afgebeeld word. [[Lêer:Saxo Chr P front version 002.png|duimnael|upright|Die Deense vlag op die voorblad van Christiern Pedersen se weergawe van [[Saxo Grammaticus|Saxo]] se '[[Gesta Danorum]]'', 1514 ([[:Lêer:Saxo Chr P front version 001.jpg|groter weergawe]])]] Daar is rekords wat voorstel dat die Deense leër in die 16de eeu ’n “hoofbanier” gehad het. So ’n banier word in 1570 deur Niels Hemmingsøn genoem in die konteks van ’n slag in 1520 tussen Dene en [[Swede (volk)|Swede]] naby [[Uppsala]] en dat die banier byna deur die Swede verower is, maar deur die heldedade van die banierdrae Mogens Gyldenstierne en Peder Skram behoue gebly het. Die legende wat die [[#Oorspronglegenve van 1912|wonderbaarlike oorsprong]] van die vlag aan die kampanjes van [[Waldemar II van Denemarke]] (regeer tussen 1202 en 1241) toeskryf, is in die 1520’s deur Christiern Pedersen en Petrus Olai opgeteken. Hans Svaning se ''Geskiedenis van Koning Hans'' van 1559 tot 1559 en Johan Rantzau se ''Geskiedenis van die laaste Dithmarschenoorlog'' van 1569 het die verdere lot van die Deense “hoofbanier” opgeteken: Volgens hierdie tradisie is die oorspronklike vlag van die Slag van Lyndanisse gebruik in die klein kampanje van 1500 toe [[Hans van Denemarke|koning Hans]] Dithmarschen (in Wes-Holstein in [[Noord-Duitsland]]) probeer verower het. Die vlag is op 17 Februarie 1500 verloor in ’n verpletterende nederlaag by die Slag van Hemmingstedt . In 1559 het [[Frederik II van Denemarke|koning Frederik II]] dit tydens sy eie kampanje na Dithmarschen herower. In 1576 het Henrik Rantzau, seun van Johan, ook oor die oorlog en die lot van die vlag geskryf en genoem dat dit in ’n slegte toestand teruggekeer het. Hy skryf ook dat die vlag, nadat dit aan Denemarke teruggegee is, in die katedraal van Schlweswig gehuisves is. Ulrik Petersen, Schlweswigse historikus (1656–1735) het in die vroeë 17de eeu die teenwoordigheid van die banier bevestig en opgeteken dat dit teen ongeveer 1660 byna totaal verkrummel het. Kontemporêre vertellinge van die Slag van Hemmingstedt verwys nie na die verlies van die oorspronklike Dannebrog nie, hoewel, volgens die kapitulasie, alle Deense baniere wat in 1500 verloor is teruggegee moet word. In ’n brief gedateer 22 Februarie 1500 aan Oluf Stigsøn beskryf koning Hans die slag maar noem egter nie die verlies van die belangrike vlag nie. Die hele brief gee trouens die indruk dat die verlore slag nie baie belangrik was nie. In 1598 het Neocorus geskryf dat die banier wat in 1500 verower is, na die kerk in Wöhrden geneem is en vir 59 jaar daar vertoon is tot dit as deel van die vredesooreenkoms in 1559 aan die Dene terugbesorg is. === Moderne era === [[Lêer:Otto Bache - Soldaternes hjemkomst til København i 1849.jpg|duimnael|links|Deense soldate keer na [[Kopenhagen]] terug na die Slag van Fredericia (1849), ’n Deense oorwinning oor Duitse insurgente in Holstein en Schleswig in die Eerste Duits-Deense Oorlog (deur Otto Bache in 1894)]] [[Lêer:Skandinavism.jpg|duimnael|Omstreeks 1850 was Skandinawië ’n politieke visioen. Die Noorse en Sweedse vlae op hierdie beeld toon albei die uniekenmerk]] Die Dannebrog word sedert die 16de eeu as vlootvlag gebruik, in 1785 is dit as regimentele vlag in die Deense leër begin gebruik en in 1801 vir die burgerwag (''landeværn''). Van 1842 af is dit vir die hele weermag gebruik.<ref name=Achen108>{{da}} Sven Tito Achen, '' Heraldikkens femten glæder'' (1978), bl. 108f.</ref> Samelopend met die ontwikkeling van romantiese nasionalisme in ander Europese lande gedurende die eerste helfte van die 19de eeu, is die militêre vlag toenemend gesien as verteenwoordigend van die volk. Gedigte van hierdie tyd wat die Dannebrog oproep is geskryf deur o.m. B.S. Ingemann, N.F.S. Grundtvig, Oehlenschläger, Chr. Winther en [[Hans Christian Andersen|H.C. Andersen]].<ref name="Achen108" /> Teen die 1830’s het die militêre vlag baie gewild geword as nieamptelike vlag en die gebruik daarvan deur privaat indiwidue is op 7 Januarie 1834 onwettig verklaar. In die nasionale entoesiasme na afloop van die Eerste Duits-Deense Oorlog gedurende 1848–1850 is die vlag steeds wyd vertoon en die verbod op privaat gebruik is in ’n regulasie van 7 Julie 1854 herroep. Hierdeur is Deense burgers vir die eerste maal toegelaat om die Dannebrog (maar nie die swawelstertvariant ''Splitflag'' nie) te vertoon.<ref>{{da}} ''[https://www.retsinformation.dk/Forms/R0710.aspx?id=58409 Cirkulærer om ophævelse af forbuddet mod flagning i kanceli cirkulære af 7. januar 1834]'' (retsinformation.dk)</ref> Spesiale toestemming om die ''Sprlitflag'' te gebruik is aan enkele instellings en privaat maatskappye toegestaan, veral na 1870. Op 10 April 1915 is die hys van enige ''ander'' vlag op Deense grondgebied verbied.<ref>{{en}} ''International Law Studies'', Naval War College (U.S.), 1918, [https://books.google.ch/books?id=trmPvyYVRhgC&pg=PA83 bl. 83].</ref> Dié verbod is op 24 Junie 2023 ná ’n beslissing deur die Hooggeregshof opgehef.<ref>{{da}} {{cite web |url=https://www.dr.dk/nyheder/seneste/paa-loerdag-er-der-fri-bane-til-flage-med-andre-nationers-flag-i-danmark |title=Fra på lørdag er der fri bane til at flage med andre nationers flag i Danmark |publisher=DR |author=Karen Orris Maschoreck |date=23 Junie 2023 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> In 1886 het die oorlogsministerie ’n regulasie bekendgestel wat aandui dat die vlag op dertien gespesifiseerde dae, insluitend koninklike verjaardae, die datum waarop die [[grondwet]] onderteken is (5 Junie 1849) en dae ter herinnering aan militêre veldslae, vertoon moet word. In 1913 het die vloot sy eie lys van vlagdae vrygestel. Van 1939 tot 2012 het die jaarboek ''Hvem-Hvad-Hvor'' ’n lys van vlagdae ingesluit. Sedert 2019 kan vlagdae by die Departement van Justisie (''Justitsministeriet'') asook die Denemarke-vereniging (''Danmarks-Samfundet'') gesien word.<ref>{{da}} {{cite web |url=https://www.justitsministeriet.dk/temaer/flagning/flagdage/ |title=Flagdage |publisher=Departement van Justisie |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{da}} {{cite web |url=http://www.danmarks-samfundet.dk/ |title=Danmarks-Samfundet |publisher=Die Denemarke-vereniging |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> == Variante == === Maritieme vlag en ooreenstemmende koninkrykvlag === [[Lêer:DannebrogUpDSR.ogv|duimnael|links|Die ''Rigets flag/Splitflag'' word tydens die opening van die DSR-roeiklub gehys]] [[Lêer:Danish West Indies, from Flags of All Nations, Series 2 (N10) for Allen & Ginter Cigarettes Brands MET DP841370.jpg|duimnael|Sigaretkaart van 1890 waarop die koninklike standaard van Deens-Wes-Indië uitgebeeld word]] Die grootte en form van die burgerlike vaandel (“''Koffardiflaget''”) vir handelskepe word in die regulasie van 11 Junie 1748 as volg weergegee: “’n Rooi vlag met ’n wit kruis sonder gesplete punt. Die wit kruis moet {{breuk|7}} van die hoogte van die vlag wees. Die eerste twee velde moet vierkantig wees en die buitenste twee velde moet {{breuk|6|4}} van daardie lengte wees.” Die verhouding is dus 3:1:3 op die vertikale as en 3:1:4,5 op die horisontale as. Hierdie definisie is tot vandag die absolute verhouding vir die Deense nasionale vlag, te wete die burgerlike weergawe van die vlag (“''Stutflaget''”) asook die handelsvlag (“''Handelsflaget''”). Die burgerlike vlag en die handelsvlag is identies in kleur en ontwerp. ’n Regulasie wat in 1758 deurgevoer is het vereis dat Deense skepe wat in die [[Middellandse See]] vaar die koninklike monogram in die middel van die vlag moet hê om dit te onderskei van Maltese skepe weens die ooreenkoms met die vlag van die [[Soewereine Militêre Orde van Malta]]. Volgens die regulasie van 11 Junie 1748 was die kleur eenvoudig rooi, wat vandag algemeen bekend staan as “Dennabrog rød” (“''Dannebrogrooi''”). Die enigste beskikbare kleurstof in 1748 is gemaak van krapwortel (’n beetagtige plant) wat verwerk kan word om ’n helderrooi kleurstof te verkry (wat ook gebruik is om die baadjies van Britse en Deense soldate te kleur). ’n Regulasie van 1927 herhaal dat Deense handelskepe vlae moet vertoon volgens die regulasie van 1748. Die eerste regulasie omtrent die ''Splitflag'' dateer ui 27 Maart 1630 waarin koning [[Christiaan IV van Denemarke|Christiaan IV]] beveel dat Noorse gewapende handelskepe slegs die ''Splitflag'' mag gebruik indien hulle in Deense oorlogsdiens staan. In 1685 noem ’n bevel wat aan ’n aantal stede in Schlweswig gestuur is, dat alle skepe die Deense vlag moet vertoon, en in 1690 word alle handelskepe verbied om die ''Splitflag'' te vertoon met die uitsondering van skepe wat in Oos-Indië, [[Wes-Indië]] en langs die kus van [[Afrika]] vaar. In 1741 is dit bevestig dat die regulasie van 1690 steeds geld; dat handelskepe nie die ''Splitflag'' mag vertoon nie. Terselfdertyd word die Deense Oos-Indiese Kompanjie toegelaat om die ''Splitflag'' te vertoon wanneer dit die ewenaar oorgesteek het. ’n Mate van verwarring het moontlik bestaan betreffende die ''Splitflag''. In 1696 het die admiraliteit ’n voorstel aan die koning gedoen vir ’n standaard wat die grootte en vorm van die ''Splitflag'' reguleer. In dieselfde jaar definieer ’n koninklike resolusie die verhouding van die ''Splitflag'', wat in hierdie resolusie die koningsvlag (''Kongeflaget'') genoem word, soos volg: ''Die kruis moet {{breuk|7}} van die hoogte van die vlag wees. Die eerste twee velde moet vierkantig wees met die sye drie maar die breedte van die kruis. Die buitenste twee velde is reghoekig en moet {{breuk|1|1|2}} van die vierkantige velde wees. Die swawelsterte is die lengte van die vlag.'' Hierdie syfers, hoewel effens aangepas, is die basis vir die ''Splitflag'', of ''Orlogsflag'' vandag. Die term ''Orlogsflag'' dateer uit 1806 en dui gebruik deur die Deense Vloot aan. Van ongeveer 1750 tot die vroeë 19de eeu het ’n aantal skepe en maatskappye waarin die regering ’n belang het, toestemming ontvang om die ''Splitflag'' te gebruik. In die koninklike resolusie van 25 Oktober 1939 vir die Deense Vloot word genoem dat die ''Orlogsflag'' ’n ''Splitflag'' is met ’n dieprooi (“''dybrød''”) of kraprooi (“''kraprød''”) kleur. Soos die nasionale vlag word geen nuanse verskaf nie, maar in die moderne tyd word dit as 195U gegee. Voorts is die grootte en vorm in hierdie resolusie soos volg gekorrigeer: “Die kruis moet {{breuk|7}} van die vlag se hoogte wees. Die eerste twee velde moet vierkantig met ’n hoogte van {{breuk|3|7}} van die vlag se hoogte wees. Die twee buitevelde is reghoekig en {{breuk|5|4}} van die lengte van die vierkantige velde. Die swawelsterte is {{breuk|6|4}} die lengte van die reghoekige velde.” Indien dit dus met die standaard van 1696 vergelyk word, het die reghoekige velde en die swawelsterte effens kleiner geword. Die vorm van die ''Splitflag'' en ''Orlogsflag'' is eners, maar in verskillende groottes en skakerings van rooi. Dit is volgens wet twee verskillende vlae. Die ''Splitflag'' is ’n Deense vlag met ’n swawelstert in Dannebrogrooi en word op land gebruik. Die ''Orlogsflag'' is ’n uitgerekte ''Splitflag'' met ’n donkerder rooi kleur en word op see gebruik. Die skoon ''Orlogsflag'', sonder enigeiets op, mag slegs deur die Koninklike Deense Vloot gebruik word. Daar is egter ’n paar uitsonderings op hierdie reël. ’n Paar instansies het toestemming om die skoon ''Orlogsflag'' te vertoon. Dieselfde vlag met merke van welke aard ook al op, is deur die jare goedgekeur vir gebruik deur ’n handvol maatskappye en instansies. Voorts word die ''Orlogsflag'' slegs beskryf asof daar geen bykomende merke op aangebring is nie. Enige swawelstertvlag, ongeag die kleur word ’n ''Splitflag'' genoem gegewe dat daar bykomende merke op aangebring is. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Denmark (state).svg| {{FIAV|011010}} {{FIAV|normal}} ''Rigets flag'' – die Deense staatsvlag, ook bekend as die ''Splitflag'' in die verhouding 56:107<ref name="encyklopædien">{{da}} Store Danske Encyklopædi – inskrywing “Danmark -nationalflag”</ref><!--verhouding word dikwels na verwys as: horisontaal: 3+1+5 5/8 ; vertikaal: 3+1+3--> Lêer:Naval Ensign of Denmark.svg| <small>56:107</small> {{FIAV|000001}} {{FIAV|normal}} Die ''Orlogsflag'' – die Deense vlootvlag in die verhouding 7:17<ref name="encyklopædien" /><!--verhouding word dikwels na verwys as: horisontaal: 3+1+13 ; vertikaal: 3+1+3--> </gallery> === Koninklike standaarde === Die huidige weergawe van die koninklike standaard is op 1 Januarie 2025 bekendgestel<ref>{{da}} {{cite web |url=https://www.kongehuset.dk/nyheder/nye-kongelige-flag |title=Nye kongelige flag |publisher=Deense koningshuis |date=1 Januarie 2025 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> nadat koning [[Frederik X van Denemarke|Frederik X]] ’n nuwe weergawe van sy persoonlike wapenskild op 20 Desember 2024 aanvaar het.<ref>{{da}} {{cite web |url=https://www.kongehuset.dk/nyheder/fastsaettelse-af-nyt-kongevaaben |title=Fastsættelse af nyt kongevåben |publisher=Deense koningshuis |date=1 Januarie 2025 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Die koninklike standaard is die vlag van Denemarke met ’n swawelstert en waarop die monarg se wapenskild in ’n wit vierkant aangebring is. Die wit vierkant is 32 dele in ’n vlag met die verhouding 56:107. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Royal Standard of Denmark.svg| <small>56:107</small> {{FIAV|normal}} [[Lêer:FIAV mirror.svg]] Koninklike standaard van Denemarke Lêer:Standard of Queen Mary of Denmark (2025).svg| <small>56:107</small> {{FIAV|normal}} [[Lêer:FIAV mirror.svg]] Koninklike standaard van Mary Donaldson Lêer:Standard of the Crown Prince of Denmark (2025).svg| <small>56:107</small> {{FIAV|normal}} [[Lêer:FIAV mirror.svg]] Standaard van [[Christian, kroonprins van Denemarke]] Lêer:Standard of the Regent of Denmark.svg| <small>56:107</small> {{FIAV|normal}} [[Lêer:FIAV mirror.svg]] Standaard van die Deense regent Lêer:Standard of the Royal House of Denmark.svg| <small>56:107</small> {{FIAV|normal}} [[Lêer:FIAV mirror.svg]] Standaard van die koningshuis, gebruik deur ander lede Lêer:Standard of Frederik the Crown Prince of Denmark at Amalienborg.jpg| Standaard van [[Frederik X van Denemarke|Frederik]], kroonprins van Denemarke (nou koning van Denemarke) wat by [[Amalienborg]] vertoon word Lêer:Royal Banner of Denmark (14th Century).svg| {{FIAV|historical}} Die koninklike vaandel toon die rykswapen met drie [[luiperd]]s op, 14de eeu </gallery> === Militêre standaarde === <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Standard of the Minister of Defense of Denmark.svg| Vlag van die Minister van Verdediging Lêer:Standard of the Chief of the Defense Staff of Denmark.svg| <small>56:107</small> Vlag van die Weermag se opperbevelhebber </gallery> === Historiese weergawes === <gallery class="center" widths="150"> Lêer:East Asiatic Company.svg| {{FIAV|historical}} Deense Oos-Asiatiese Kompanjie Lêer:Flag of Iceland (KGH).svg| {{FIAV|historical}} Koninklike Groenlandse Handel Lêer:Postal Flag of Denmark.svg| {{FIAV|historical}} Posvlag </gallery> == Vlagverklaring == In Denemarke is dit belangrik dat die toegelate weergawe gebruik word en dat die vlae wat gebruik word aan die regte spesifikasies voldoen. Dit is ’n kriminele oortreding om ’n vlag te maak of uit te steek wat nie aan die vereistes voldoen nie. Volgens die Deense vlagverklaring mag elke Deen bedags die burgerlike weergawe van die vlag hys. Wanneer dit donker word mag die vlag nie wapper nie, maar ’n mens mag wel ’n wimpel in die kleure van die Deense vlag aan die vlagpaal hys. Daar is twee soorte Deense wimpels: ’n lange kleiner een (''vimpel'' genoem) en ’n wyer een (''stander''). Die gebruik van die ''Splitflag'' en die ''Orlogsflag'' is, soos hierbo genoem, gewoonlik beperk tot onderskeidelik die Deense regering en die vloot. Die knoppie aan die einde van die mas, indien teenwoordig, is rooi van kleur. === Vlagdae === [[Lêer:Dannebrog.jpg|duimnael|’n Wapperende vlag van Denemarke]] [[Lêer:Folketinget facade Copenhagen Denmark.jpg|duimnael|Die parlementsgebou Folketing in Kopenhagen se ingang versier met Deense staatsvlae]] [[Lêer:Holte Kirke 2005.jpg|duimnael|’n Deense vlag by ’n [[Deense Volkskerk|kerk in Denemarke]]]] In Denemarke word die vlag op die volgende dae gehys:<ref>{{da}} {{cite web |url=https://www.justitsministeriet.dk/temaer/flagning/flagdage/ |title=Flagdage |publisher=Departement van Justisie |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Datum !! Afrikaanse naam !! Deense naam !! Opmerkings |- | 1 Januarie || [[Nuwejaarsdag]] || ''Nytårsdag'' || |- | 5 Februarie || Verjaardag van prinses Mary Donaldson || ''Hendes Majestæt Dronning Marys fødselsdag'' || |- | 6 Februarie || Verjaardag van prinses Marie || ''Hendes Kongelige Højhed Prinsesse Maries fødselsdag'' || |- | Tweede dag vóór Sondag ná die eerste volmaan op of ná 21 Maart || [[Goeie Vrydag]] || ''Langfredag'' || Halfstok |- | Eerste Sondag ná die eerste volmaan op of ná 21 Maart || [[Paasfees]] || ''Påskedag'' || |- | 9 April || Besettingsdag || ''Besættelsesdagen'' || Halfstok tot twaalf uur, twee minute van stilte, dan hys tot aan die spits): herdenking van die begin van die besetting deur [[Nazi-Duitsland]] in 1940 |- | 16 April || Verjaardag van [[Margrethe II van Denemarke|koningin Margrethe II]] || ''Hendes Majestæt Dronning Margrethes fødselsdag'' || |- | 21 April || Verjaardag van prinses Isabella || ''Hendes Kongelige Højhed Prinsesse Isabellas fødselsdag'' || |- | 29 April || Verjaardag van prinses Benedikte || ''Hendes Kongelige Højhed Prinsesse Benediktes fødselsdag'' || |- | 5 Mei || Bevrydingsdag || ''Befrielsesdagen'' || Bevryding van Denemarke in 1945 |- | Tien dae voor Pinkster || [[Hemelvaartsdag]] || ''Kristi Himmelfartsdag'' || |- | Sewende Sondag ná Paassondag || [[Pinkster]] || ''Pinsedag'' || 50 dae ná Paasfees |- | 26 Mei || Verjaardag van [[Frederik X van Denemarke|koning Frederik X]] || ''Hans Majestæt Kongens fødselsdag'' || |- | 5 Junie || [[Grondwet]]dag || ''Grundlovsdag'' || Ondertekening van die grondwet deur [[Frederik VII van Denemarke|koning Frederik VII]] in 1849 |- | 7 Junie || Verjaardag van prins Joachim || ''Hans Kongelige Højhed Prins Joachims fødselsdag'' || |- | 15 Junie || Waldemarsdag en Herenigingsdag || ''Valdemarsdag og genforeningsdag'' || Slag van Lyndanisse op 15 Junie 1219, Dannebrog-legende |- | 21 Junie || Nasionale Dag van Groenland || ''Grønlands nationaldag'' || Saam met die [[vlag van Groenland]] |- | 29 Julie || Nasionale Dag van die Faroëreilande || ''Færøernes nationale festdag'' || Saam met die [[vlag van die Faroëreilande]] |- | 5 September || Vlagdag van Denemarke se uitgewekenes || ''Danmarks udsendte'' || |- | 15 Oktober || Verjaardag van [[Christian, kroonprins van Denemarke|kroonprins Christian]] || ''Hans Kongelige Højhed Kronprins Christians fødselsdag'' || |- | 25 Desember || [[Kersfees]] || ''Juledag'' || |} == Wimpels == [[Lêer:Vimpel dansk.jpg|duimnael|’n Deense wimpel]] Wimpels is ’n redelik algemene Nordiese en Skandinawiese tradisie. ’n Wimpel kan gehys word op enige dag wat nie ’n amptelike vlagdag is nie en dit is meestal ’n manier om aan te dui dat die “baas van die huis” tuis is of bloot ter versiering. Gevolglik is wimpels gewoonlik meer algemeen sigbaar as die onderskeidelike nasionale vlag van die land. Hierdie wimpels het ’n lang, smal, driehoekige vorm, gewoonlik ’n derde tot die helfte van die lengte van die vlagpaal. In sommige lande word wimpels ook gebruik om die windrigting te bepaal. Anders as die nasionale vlag, wat gewoonlik ’n bepaalde tydsraamwerk het waartydens dit amptelik gedurende die dag gehys kan word, word wimpels as meer informeel beskou en kan hulle heeldag en nag gehys word totdat hulle verslyt is. Die Deense wimpel toon die kruisontwerp van die Dannebrog en dit is oor die algemeen baie lank en dun. Die wimpel kan aan die paal gebind word soos ’n tradisionele vlag of met ’n enkele koord wat dit die vermoë gee om rond te waai wanneer dit gehys is. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Danish-Pennant.png| Deense wimpel Lêer:Royal Pennant of Denmark.svg| Koninklike wimpel Lêer:Monarch's Pennant of Denmark.svg| Koninklike wimpel wat deur [[Margrethe II van Denemarke|Margrethe II]] gebruik is Lêer:Bornholm-Pennant.png| Wimpel van [[Bornholm]] Lêer:Faroe-Pennant.png| wimpel van die [[Faroëreilande]] </gallery></center> == Ander vlae == [[Groenland]] en die [[Faroëreilande]] is outonome gebiede<ref name=territory>* {{en}} {{cite web |url=http://www.gfbv.it/3dossier/eu-min/autonomy.html |title=The werkende outonomieë in Europa |publisher=Vereniging vir Bedreigde Volkere |quote=Denemarke het baie spesifieke territoriale outonomieë met sy twee eilandgebiede gevestig |last=Benedikter |first=Thomas |date=19 Junie 2006 |accessdate=30 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309063149/http://www.gfbv.it/3dossier/eu-min/autonomy.html |archive-date=9 Maart 2008 |url-status=dead}} * {{en}} {{cite web |url=http://www.world-autonomies.info/tas/Greenland/Pages/default.aspx |title=Groenland |last=Ackrén |first=Maria |publisher=Autonomy Arrangements in the World |date=November 2017 |quote=Faroëes en Groenlands word gesien as amptelike streekstale in die selfregerende gebiede van Denemarke. |accessdate=30 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830110832/http://www.world-autonomies.info/tas/Greenland/Pages/default.aspx|archive-date=30 Augustus 2019 |url-status=dead}} * {{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/europeaid/countries/greenland_en |title=Groenland |date=3 Junie 2013 |website=International Cooperation and Development |publisher=[[Europese Kommissie]] |accessdate=27 Augustus 2019 |quote=Groenland […] is ’n outonome gebied in die Koninkryk Denemarke }} * {{en}} {{cite web |url=http://www.norden.org/en/fakta-om-norden-1/the-nordic-countries-the-faroe-islands-greenland-and-aaland/facts-about-the-faroe-islands |title=Feite oor die Faroëreilande |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=1 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180423094907/http://www.norden.org/en/fakta-om-norden-1/the-nordic-countries-the-faroe-islands-greenland-and-aaland/facts-about-the-faroe-islands |archive-date=23 April 2018 |url-status=dead |df=dmy-all |quote=Die Faroëreilande […] is een van drie outonome gebiede in die Noordse streek}}</ref> binne die [[Koninkryk van Denemarke]]. Hulle beskik oor hul eie amptelike vlae. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Faroe Islands.svg| <small>8:11</small> {{FIAV|110110}} {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Faroëreilande]] Lêer:Flag of Greenland.svg| <small>2:3</small> {{FIAV|110110}} {{FIAV|normal}} [[Vlag van Groenland]] </gallery> Sommige areas in Denemarke het nieamptelike vlae. Hoewel hulle geen wetlike erkenning of bepaling het nie, kan hulle vrylik gebruik word. Die streeksvlae van Bornholm en Ærø word soms deur plaaslike inwoners en toeristeverwante besighede gebruik. Die voorgestelde vlag van Jutland word skaars gebruik, miskien deels weens sy eienaardige ontwerp.<ref>{{da}} {{cite web |url=http://www.harteg.dk/bornholmsflag/?Artikler:Bornholms_omr%E5deflag_afvist |title=Bornholms områdeflag afvist |publisher=Harteg |accessdate=12 April 2013 |archive-url=https://archive.is/20130412104039/http://www.harteg.dk/bornholmsflag/?Artikler:Bornholms_omr%E5deflag_afvist |archive-date=12 April 2013 |url-status=dead}}</ref> Die vlag van Vendsyssel (Vendelbrog) word selde gesien, maar die plaaslike bevolking herken dit. Volgens ’n artikel in die koerant ''Nordjyske'' is die vlag in die 1980’s gebruik in die destydse kentekens van vlugeskader 723 van die Aalborg Lugbasis. {| class="wikitable" ! width="110"|Vlag!!width="100"|Datum bekendgestel!!width="250"|Gebruik!!width="250"|Beskrywing |- | [[Lêer:Flag of Ærø.svg|100px|border]] || 1633 || {{FIAV|defacto}} Nieamptelike vlag van [[Ærø]] || ’n Byna vierkantige driekleur in geel, groen en rooi wat drie keer herhaal. ’n Histories verkeerde weergawe soortgelyk aan die [[vlag van Litaue]] is tot in 2015 gebruik. |- | [[Lêer:Flag of Denmark Bornholm.svg|100px|border]] || 1970’s || {{FIAV|defacto}} Nieamptelike vlag van [[Bornholm]] || ’n [[Skandinawiese kruis]] in rooi en groen. Ook in ’n weergawe met ’n wit fraiing om die groen kruis, soortgelyk aan die [[vlag van Noorweë]]. |- | [[Lêer:Flag of Jutland.svg|100px]] || 1975 || {{FIAV|defacto}} Nieamptelike vlag van [[Jutland]] || [[Skandinawiese kruis]] in blou, groen en rooi. In 1975 ontwerp deur Per Kramer.<ref>{{da}} {{cite web |url=http://www.klauber-flag.dk/flag.asp?cmd%3Ddetails%26flag%3D1796 |title=Flag navn : Den Jydske Fane – Jylland Danmark |publisher=Klauber Flag |accessdate=30 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530234340/http://www.klauber-flag.dk/flag.asp?cmd=details&flag=1796 |archive-date=30 Mei 2013 |url-status=dead}}</ref> Selde in gebruik gesien. |- | [[Lêer:Unofficial flag of Vendsyssel.svg|100px|border]] || 1976 || {{FIAV|defacto}} Nieamptelike vlag van Vendsyssel || ’n Skandinawiese kruis in blou, oranje en groen<ref>{{da}} {{cite web |url=http://www.klauber-flag.dk/flag.asp?cmd%3Ddetails%26flag%3D3884 |title=Flag, Danneborg, dannebrogsflag, dannebrogsvimpler og dannebrogsstander |accessdate=30 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530205252/http://www.klauber-flag.dk/flag.asp?cmd=details&flag=3884 |archive-date=30 Mei 2013 |url-status=dead}}</ref> Ontwerp deur Mogens Bohøj.<ref>{{da}} {{cite web |url=http://nordjyske.dk/nyheder/det-faldt-ikke-nedfra-himlen----/d7dd1a00-9f34-4eef-ab98-c88111bbf75e/4/1513 |title=Det faldt ikke nedfra himlen … |publisher=Nordjyske |accessdate=14 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214122551/http://nordjyske.dk/nyheder/det-faldt-ikke-nedfra-himlen----/d7dd1a00-9f34-4eef-ab98-c88111bbf75e/4/1513 |archive-date=14 Desember 2016 |url-status=dead}}</ref> |} == Subnasionale vlae == === Provinsiale vlae === Denemarke bestaan uit vyf [[Administratiewe streke van Denemarke|streke]] wat elkeen oor sy eie vlag beskik. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Capital Region of Denmark.svg| {{FIAV|normal}} Hovedstaden Lêer:Flag of Region Midtjylland.svg| {{FIAV|normal}} Midtjylland Lêer:Flag of Region Nordjylland.svg| {{FIAV|normal}} Nordjylland Lêer:Flag of Region Sjælland.svg| {{FIAV|normal}} Sjælland Lêer:Flag of Region Syddanmark.svg| {{FIAV|normal}} Syddanmark </gallery> === Munisipale vlae === Sommige van die Deense munisipaliteite beskik oor hul eie vlae. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Copenhagen Municipality, Denmark.svg| {{FIAV|normal}} [[Kopenhagen]] </gallery> == Verwante vlae == <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Finland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Finland]] Lêer:Flag of Norway.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Noorweë]] Lêer:Flag of Sweden.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Swede]] Lêer:Flag of Iceland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Ysland]] Lêer:Flag of Åland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Åland]] Lêer:Flag of the Faroe Islands.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Faroëreilande]] </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{da}} Sven Tito Achen: ''Heraldikkens femten glæder''; Kopenhagen 1978; {{ISBN|87-12-00222-4}} * {{en}} Janus Møller Jensen: ''Denmark and the Crusades, 1400–1650''. Gepubliseer deur Brill, 2007. Hersiene weergawe van die PhD-proefskrif aan die Universiteit van Suid-Denemarke, 2005. * {{da}} {{cite web |url=https://tidsskrift.dk/historisktidsskrift/article/view/54466 |title=Undersøgelser vedrørende Danebroge og del danske kongevåben |publisher=Historisk Tidsskrift |author=A. D. Jørgensen |date=1 Januarie 1888 |accessdate=7 Julie 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Denmark|Vlae van Denemarke}} * {{en}} [https://www.fotw.info/flags/dk.html Denemarke] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Denmark|title=Vlag van Denemarke|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Julie 2025}} {{Europavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Denmark}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Denemarke]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Denemarke]] di7ltwm9b75k7ikpe9pylycrpcy4jux 0 370618 2894983 2683734 2026-04-19T10:03:52Z Jcb 223 2894983 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rolprent | naam = Nomadland | beeld = Nomadlandlogo.png | poster-op-enwp = Nomadland poster.jpeg | regisseur = Chloé Zhao | vervaardiger = [[Frances McDormand]]<br />Peter Spears<br />Mollye Asher<br />Dan Janvey<br />Chloé Zhao | draaiboek = Chloé Zhao | akteurs = Frances McDormand<br />[[David Strathairn]] | musiek = Ludovico Einaudi | kinematografie = Joshua James Richards | produksiemaatskappy= Highwayman Films<br />Hear/Say Productions<br />Cor Cordium Productions | verspreider = Searchlight Pictures | première = 11 September 2020<br>([[Filmfestival van Venetië|Venetië]] & [[Internationaal filmfestival van Toronto|TIFF]]) | genre = Dramafilm | lengte = 108 minute | taal = [[Engels]] | land = Verenigde State | imdb = 9770150 | moviemeter = 1123511 }} '''''Nomadland''''' is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] dramafilm uit 2020 wat geskryf en geregisseur is deur Chloé Zhao. Die film is geïnspireer deur die gelyknamige nie-fiksieboek van die [[skrywer|skryfster]] Jessica Bruder. Die hoofrolle word vertolk deur [[Frances McDormand]] en [[David Strathairn]]. ''Nomadland'' is tydens die Venesiaanse Rolprentfees van 2020 bekroon met die Goue Leeu, die prys vir die beste film.<ref>{{en}} ''[https://deadline.com/2020/09/venice-film-festival-winners-2020-golden-lion-full-list-1234575829/ 'Nomadland' Scoops Golden Lion At Venice Film Festival – Full List Of Winnners]'' Deadline.com, 12 September 2020</ref> ==Verhaal== Wanneer 'n middeljarige vrou deur die finansiële krisis van 2007–2008 (Groot Resessie) haar loopbaan en besittings verloor, besluit sy om soos 'n hedendaagse nomade met 'n minibus deur die Westelike Verenigde State te reis. ==Rolverdeling== * [[Frances McDormand]] as Fern * [[David Strathairn]] as Dave * Linda May as Linda May * Charlene Swankie as Swankie * Bob Wells as Homself * Derek Endres as Derek * Peter Spears as Peter * Tay Strathairn as James ==Vervaardiging== In [[2017]] het die skryfster Jessica Bruder die boek getiteld ''Nomadland: Surviving America in the Twenty-First Century'' vrygestel. Dit is nie-fiksie werk wat die uitwerking van die [[kredietkrisis]] van 2007-2008 op Amerikaanse werkers beskryf, en hoe hulle daardeur gedwing is om as hedendaagse nomade en werksoekers rond te swerf. Die regte op die boek is in 2017 aan die aktrise [[Frances McDormand]] en die vervaardiger Peter Spears verkoop. <ref name="idw">{{en}} ''[https://www.indiewire.com/2019/02/nomadland-first-look-frances-mcdormand-chloe-zhao-1202043624/ 'Nomadland' First Look: Frances McDormand Stars in Chloe Zhao's 'The Rider' Followup]'' Indiewire.com, 12 Februarie 2019</ref> Chloé Zhao is in 2018 aangestel om 'n draaiboek te skryf en die filmprojek te regisseur. McDormand het Zhao gehuur nadat sy haar film ''The Rider'' uit 2017 gesien het. <ref name="rpt">{{en}} ''[https://www.hollywoodreporter.com/features/director-chloe-zhao-arrives-with-hot-oscar-contender-nomadland-and-next-years-eternals Director Chloe Zhao Arrives With Early Oscar Contender 'Nomadland' and Next Year's 'Eternals': "It's a Bit Surreal"]'' The Hollywood Reporter, 2 September 2020</ref> In Februarie 2019 is aangekondig dat Searchlight Pictures die projek sou versprei en dat David Strathairn 'n rol sou vertolk. <ref name="ddl">{{en}} ''[https://deadline.com/2019/02/chloe-zhao-nomadland-frances-mcdormand-fox-searchlight-acquisition-1202555791/ Chloé Zhao's 'Nomadland' Starring Frances McDormand Lands At Fox Searchlight]'' Deadline.com, 12 Februarie 2019</ref> Soos in die eerste twee films van Zhao, is die res van die rolverdeling aangevul deur nie-professionele akteurs. <ref name = "idw" /> <ref name = "ddl"/> Die skiet van die film het vier maande geduur en in sewe deelstate plaasgevind. Die verfilming is gedoen in o.a. die Black Rock-woestyn in [[Nevada]], die ''badlands'' van [[Suid-Dakota]], en die beetlande van [[Nebraska]]. <ref name = "rpt" /> ==Vrystelling== Die rolprent het op 11 September 2020 sy buiging gemaak tydens die Venesiaanse Rolprentfees en Internasionale Rolprentfees van [[Toronto]] (TIFF).<ref>{{en}} ''[https://variety.com/2020/film/global/chloe-zhao-nomadland-playing-venice-toronto-new-york-1234717009/ Chloe Zhao's 'Nomadland' to Play Venice, Toronto, New York Under Fest Alliance]'' Variety, 27 juli 2020</ref> Op 4 Desember 2020 is die rolprent in 'n geselekteerde aantal Amerikaanse bioskope gewys.<ref>{{en}} ''[https://twitter.com/TheFilmStage/status/1295346390680457216 Chloé Zhao's #Nomadland, starring Frances McDormand, will open in theaters on December 4, 2020.]'' The Film Stage op Twitter, 17 Augustus 2020</ref> In [[Europa]] sal die rolprent op [[30 April]] [[2021]] vrygestel word via die stromingsdiens Disney+.<ref>{{en}} ''[https://www.hollywoodreporter.com/news/nomadland-disney-plus-uk 'Nomadland' Heading Straight to Disney+ in U.K.]'' The Hollywood Reporter, 4 Maart 2021</ref> ==Pryse en benoemings== {| class="wikitable" !Jaar !Prys / Fees !Kategorie !Genomineerde(s) !Uitslag |- | rowspan="2"|2020 || 2020 Venesiaanse Rolprentfees || Goue Leeu || Chloé Zhao || Gewen |- | 2020 Internasionale Toronto Rolprentfees|| Publieksprys || Chloé Zhao || Gewen |- | rowspan=25|2021 || rowspan=2|National Board of Review || colspan=2|Top 10 films van die jaar || Gewen |- | Beste kamerawerk || Joshua James Richards || Gewen |- | rowspan=4|78ste Golden Globe-toekennings || colspan=2|Beste dramafilm || Gewen |- | Beste regie || Chloé Zhao || Gewen |- | Beste aktrise (drama) || Frances McDormand || Benoem |- | Beste scenario || Chloé Zhao || Benoem |- | rowspan=6|Critics' Choice Awards || colspan=2|Critics' Choice Award vir beste film || Gewen |- | Beste regie || Chloé Zhao || Gewen |- | Beste aktrise || Frances McDormand || Benoem |- | Beste bewerkte scenario || Chloé Zhao || Gewen |- | Beste kamerawerk || Joshua James Richards || Gewen |- | Beste montage || Chloé Zhao || Benoem |- | rowspan=7|BAFTA-toekennings<ref> https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/sa-dokkie-wen-by-baftas/ Besoek en opgespoor op 12 April 2021</ref>|| colspan=2|Beste film || Gewen |- | Beste regie || Chloé Zhao || Gewen |- | Beste aktrise || Frances McDormand || Gewen |- | Beste bewerkte scenario || Chloé Zhao || Benoem |- | Beste kamerawerk || Joshua James Richards || Gewen |- | Beste montage || Chloé Zhao || Benoem |- | Beste klank || Chloé Zhao || Benoem |- | rowspan=6|Academy Awards || colspan=2|Beste film || rowspan=6|''Uitreiking op<br>25 April 2021'' |- | Oscar vir beste regisseur || Chloé Zhao |- | Oscar vir beste aktrise || Frances McDormand |- | Oscar vir beste bewerkte scenario || Chloé Zhao |- | Oscar vir beste kamerawerk || Joshua James Richards |- | Oscar vir beste montage || Chloé Zhao |- |} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Nomadland }} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] hiczqdoo9naerkcqcd1r97iiu455ag3 0 372751 2894872 2540381 2026-04-18T20:26:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894872 wikitext text/x-wiki {{Skuinse titel}} {{Inligtingskas Maatskappy |naam = ENGIE |kenteken = [[Lêer:Logo-engie.svg|220px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 2008 |ligging_stad = [[La Défense]], [[Parys]] |ligging_land = [[Frankryk]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Jean-Pierre Clamadieu ([[hoof- uitvoerende beampte]]) |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = Energievoorsiening en dienste |produkte = Aardgas, elektrisiteit, energiedienste |dienste = |inkomste = €60,1 miljard |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = 171&nbsp;100 |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = {{Amptelike URL}} |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''ENGIE''' is 'n [[Franse]] energiegroep. Dit was die derde grootste wêreldwye groep in die energiesektor, uitgesonderd olie, in 2015. Sy hoofaandeelhouer is die Franse regering, wat 'n kwart van die kapitaal besit (23,64% van die kapitaal en 33,84% van Engie se stemreg).<ref>{{fr}}[https://www.lesechos.fr/2018/02/de-gdf-suez-a-engie-retour-sur-dix-annees-mouvementees-984684 De GDF Suez à Engie, retour sur dix années mouvementées]</ref> ENGIE is van 2016 tot 2020 deur Isabelle Kocher bestuur, wat die groep diepgaande getransformeer het, merkbaar deur die besluit om van steenkool afstand te doen en massief te belê in hernubare energie en energie-verplasingsdienste. In 2018 het ENGIE 158&nbsp;505 werknemers in diens gehad en sy omset beloop 60,6 miljard euro. Die groep is in [[Brussel]], [[Luxemburg]] en [[Parys]] genoteer en is teenwoordig in die volgende aandelemarkindekse: [[CAC 40]], BEL20 en Euronext 100.<ref>{{fr}}[https://www.boursorama.com/cours/1rPENGI/ ENGI]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{normdata}} [[Kategorie:Franse maatskappye]] [[Kategorie:Parys]] n7vf45f5hbvol7snkz3dz38g28rvws8 0 384029 2894789 2892309 2026-04-18T14:11:59Z Suidpunt 13232 /* Voordele en nadele */ Nie gevrywaar van muskiete nie. Selfs New York se daktuine het muskiete geken in die Somer van 1901. 2894789 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dakterras_Amsterdam.jpg|duimnael|regs|'n Dakterras op 'n plat dak in Amsterdam]] [[Lêer:Riad_Maroc_022.JPG|duimnael|regs|'n Dakterras van 'n riad in Marokko]] [[Lêer:Penthouses 002.JPG|duimnael|regs|'n Dakterras op 'n Paryse dak]] [[Lêer:Salling_Rooftop_09.jpg|duimnael|regs|Twee dames geniet die herfssonnetjie op 'n dakterras in Salling, Denemarke]] 'n '''Dakterras''' is die ingerigte ruimte bo-op 'n plat dak of 'n plat gedeelte van 'n dak (soos bo-op 'n motorhuis) wat in die opelug vir tuinmaak of as 'n ontspanningsterrein geskik is. 'n Dakterras is dus nie 'n uitsteeksel van 'n gebou soos 'n balkon nie. 'n Dakterras het ook gewoonlik geen dak nie. == Voordele en nadele == Die dakterras kom veral tot sy reg in digbevolkte en digbeboude stede waar die aanlê van grasperke, tuine of parke aan die skraal kant is. Met mooiweer bied die dakterras van 'n woning (of woonstel) byna doodse stilte, soms tot 360º-uitsig oor die stad, 'n onbelemmerde uitsig op die sterrehemel, volop son en, bowenal, privaatheid, weg van die rumoer benede.<ref name=tuinmaak>Celliers, A. & Visser, T. 2010. ''Tuinmaak met eiegoed''. Kaapstad: Metz Press, pp. 32-37</ref> Maar helaas nie van die natuurlewe, met name voëls, nie. Ook is mens nie gevrywaar van muskiete nie, soos reeds te sien by die daktuine in New York van 1901.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 21 September, p.3: DE DAKTUINEN. — In de heete zomermaanden zijn de zoogenaamden "roofgardens" (daktuinen) te New York altijd druk bezocht, maar deze zomer maakten zij slechte zaken. Het was des avonds te New York dit jaar te warm. De gevels der huizen straalden een gloed af, de verzengende dampkring, gevuld met muskieten, maakten de roofgardens onbezocht. Bovendien waren de prijzen der Ferrybooten en trams des 's avonds na 7 uur verlaagd, zoodat voor een paar centen de verschillende badplaatsen bereikt konden worden. Vele eigenaars van roofgardens hebben duizenden dollars schade dezen zomer.</ref> Natuurlik is hierdie stukkie paradys in die kleine aan die elemente uitgelewer. Die vloerbedekking van die loopvlak is aan wind en weer (ook UV-strale) blootgestel en verdien ekstra sorg en aandag. Die duursaamste materiaalkeuse is aan te beveel.<ref name=tuinmaak /> Ook moet hetsy die boumateriaal lig genoeg wees (soos 'n houtdek wat met verloop van tyd sal verbleik), hetsy die draagkonstruksie sterk genoeg wees om hierdie ekstra gewig te kan dra. 'n Regte grasperk is hopeloos te swaar (en onprakties) en 'n lappie kunsgras is veel beter.<ref name=tuinmaak /> Sonder byna 'n druppel skadu is die temperatuur tot 5ºC warmer op die dak as op die grond. Die sagte suisende briesie onder kan hoër op in 'n tierende stormwind ontaard; rukwinde kan die ligte plastiekstoele en -tafel skep. Juis weens hierdie volop wind en son verdamp die water vinniger vir dakplante. Ook hoërige plante (soos [[boomaalwyn]]e in potte geplant) groei windskeef.<ref name=tuinmaak /> Swaar blombakke en swaar fokuspunte word dikwels op die grense van die ontwerp geplaas (dus, op die mure). Hierdie blombakke moet dan stewig geanker of ingebou wees, anders beteken dit 'n voetganger se dood. Waterfonteintjies moet liefs kettings gebruik waarteen die water kan afdrup.<ref name=tuinmaak /> Benewens meubels wat buite staan en sal natreën, is waterdigting van kardinale belang; die reënwater kan in elke hoekie en krakie deursyfer. Klam kolle slaan dan op die mees ongeleë plekke uit. Die reënwater kan egter op 'n slim wyse opgevang en vir latere gebruik geberg word.<ref name=tuinmaak /> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture]] 2bdouobant6ig4p7a67sd3gjgftc75b 2894790 2894789 2026-04-18T14:12:39Z Suidpunt 13232 /* Voordele en nadele */ 2894790 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dakterras_Amsterdam.jpg|duimnael|regs|'n Dakterras op 'n plat dak in Amsterdam]] [[Lêer:Riad_Maroc_022.JPG|duimnael|regs|'n Dakterras van 'n riad in Marokko]] [[Lêer:Penthouses 002.JPG|duimnael|regs|'n Dakterras op 'n Paryse dak]] [[Lêer:Salling_Rooftop_09.jpg|duimnael|regs|Twee dames geniet die herfssonnetjie op 'n dakterras in Salling, Denemarke]] 'n '''Dakterras''' is die ingerigte ruimte bo-op 'n plat dak of 'n plat gedeelte van 'n dak (soos bo-op 'n motorhuis) wat in die opelug vir tuinmaak of as 'n ontspanningsterrein geskik is. 'n Dakterras is dus nie 'n uitsteeksel van 'n gebou soos 'n balkon nie. 'n Dakterras het ook gewoonlik geen dak nie. == Voordele en nadele == Die dakterras kom veral tot sy reg in digbevolkte en digbeboude stede waar die aanlê van grasperke, tuine of parke aan die skraal kant is. Met mooiweer bied die dakterras van 'n woning (of woonstel) byna doodse stilte, soms tot 360º-uitsig oor die stad, 'n onbelemmerde uitsig op die sterrehemel, volop son en, bowenal, privaatheid, weg van die rumoer benede.<ref name=tuinmaak>Celliers, A. & Visser, T. 2010. ''Tuinmaak met eiegoed''. Kaapstad: Metz Press, pp. 32-37</ref> Maar helaas nie van die natuurlewe, met name voëls, nie. Ook is mens nie gevrywaar van muskiete nie, soos reeds te sien by die daktuine in New York van 1901.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 21 September, p.3: DE DAKTUINEN. — In de heete zomermaanden zijn de zoogenaamden "roofgardens" (daktuinen) te New York altijd druk bezocht, maar deze zomer maakten zij slechte zaken. Het was des avonds te [[New York]] dit jaar te warm. De gevels der huizen straalden een gloed af, de verzengende dampkring, gevuld met muskieten, maakten de roofgardens onbezocht. Bovendien waren de prijzen der Ferrybooten en trams des 's avonds na 7 uur verlaagd, zoodat voor een paar centen de verschillende badplaatsen bereikt konden worden. Vele eigenaars van roofgardens hebben duizenden dollars schade dezen zomer.</ref> Natuurlik is hierdie stukkie paradys in die kleine aan die elemente uitgelewer. Die vloerbedekking van die loopvlak is aan wind en weer (ook UV-strale) blootgestel en verdien ekstra sorg en aandag. Die duursaamste materiaalkeuse is aan te beveel.<ref name=tuinmaak /> Ook moet hetsy die boumateriaal lig genoeg wees (soos 'n houtdek wat met verloop van tyd sal verbleik), hetsy die draagkonstruksie sterk genoeg wees om hierdie ekstra gewig te kan dra. 'n Regte grasperk is hopeloos te swaar (en onprakties) en 'n lappie kunsgras is veel beter.<ref name=tuinmaak /> Sonder byna 'n druppel skadu is die temperatuur tot 5ºC warmer op die dak as op die grond. Die sagte suisende briesie onder kan hoër op in 'n tierende stormwind ontaard; rukwinde kan die ligte plastiekstoele en -tafel skep. Juis weens hierdie volop wind en son verdamp die water vinniger vir dakplante. Ook hoërige plante (soos [[boomaalwyn]]e in potte geplant) groei windskeef.<ref name=tuinmaak /> Swaar blombakke en swaar fokuspunte word dikwels op die grense van die ontwerp geplaas (dus, op die mure). Hierdie blombakke moet dan stewig geanker of ingebou wees, anders beteken dit 'n voetganger se dood. Waterfonteintjies moet liefs kettings gebruik waarteen die water kan afdrup.<ref name=tuinmaak /> Benewens meubels wat buite staan en sal natreën, is waterdigting van kardinale belang; die reënwater kan in elke hoekie en krakie deursyfer. Klam kolle slaan dan op die mees ongeleë plekke uit. Die reënwater kan egter op 'n slim wyse opgevang en vir latere gebruik geberg word.<ref name=tuinmaak /> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture]] bjwcr7vpni8t37r6kacecmqsj1mww96 2894791 2894790 2026-04-18T14:12:59Z Suidpunt 13232 /* Voordele en nadele */ 2894791 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dakterras_Amsterdam.jpg|duimnael|regs|'n Dakterras op 'n plat dak in Amsterdam]] [[Lêer:Riad_Maroc_022.JPG|duimnael|regs|'n Dakterras van 'n riad in Marokko]] [[Lêer:Penthouses 002.JPG|duimnael|regs|'n Dakterras op 'n Paryse dak]] [[Lêer:Salling_Rooftop_09.jpg|duimnael|regs|Twee dames geniet die herfssonnetjie op 'n dakterras in Salling, Denemarke]] 'n '''Dakterras''' is die ingerigte ruimte bo-op 'n plat dak of 'n plat gedeelte van 'n dak (soos bo-op 'n motorhuis) wat in die opelug vir tuinmaak of as 'n ontspanningsterrein geskik is. 'n Dakterras is dus nie 'n uitsteeksel van 'n gebou soos 'n balkon nie. 'n Dakterras het ook gewoonlik geen dak nie. == Voordele en nadele == Die dakterras kom veral tot sy reg in digbevolkte en digbeboude stede waar die aanlê van grasperke, tuine of parke aan die skraal kant is. Met mooiweer bied die dakterras van 'n woning (of woonstel) byna doodse stilte, soms tot 360º-uitsig oor die stad, 'n onbelemmerde uitsig op die sterrehemel, volop son en, bowenal, privaatheid, weg van die rumoer benede.<ref name=tuinmaak>Celliers, A. & Visser, T. 2010. ''Tuinmaak met eiegoed''. Kaapstad: Metz Press, pp. 32-37</ref> Maar helaas nie van die natuurlewe, met name voëls, nie. Ook is mens nie gevrywaar van muskiete nie, soos reeds te sien by die daktuine in [[New York]] van 1901.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 21 September, p.3: DE DAKTUINEN. — In de heete zomermaanden zijn de zoogenaamden "roofgardens" (daktuinen) te New York altijd druk bezocht, maar deze zomer maakten zij slechte zaken. Het was des avonds te New York dit jaar te warm. De gevels der huizen straalden een gloed af, de verzengende dampkring, gevuld met muskieten, maakten de roofgardens onbezocht. Bovendien waren de prijzen der Ferrybooten en trams des 's avonds na 7 uur verlaagd, zoodat voor een paar centen de verschillende badplaatsen bereikt konden worden. Vele eigenaars van roofgardens hebben duizenden dollars schade dezen zomer.</ref> Natuurlik is hierdie stukkie paradys in die kleine aan die elemente uitgelewer. Die vloerbedekking van die loopvlak is aan wind en weer (ook UV-strale) blootgestel en verdien ekstra sorg en aandag. Die duursaamste materiaalkeuse is aan te beveel.<ref name=tuinmaak /> Ook moet hetsy die boumateriaal lig genoeg wees (soos 'n houtdek wat met verloop van tyd sal verbleik), hetsy die draagkonstruksie sterk genoeg wees om hierdie ekstra gewig te kan dra. 'n Regte grasperk is hopeloos te swaar (en onprakties) en 'n lappie kunsgras is veel beter.<ref name=tuinmaak /> Sonder byna 'n druppel skadu is die temperatuur tot 5ºC warmer op die dak as op die grond. Die sagte suisende briesie onder kan hoër op in 'n tierende stormwind ontaard; rukwinde kan die ligte plastiekstoele en -tafel skep. Juis weens hierdie volop wind en son verdamp die water vinniger vir dakplante. Ook hoërige plante (soos [[boomaalwyn]]e in potte geplant) groei windskeef.<ref name=tuinmaak /> Swaar blombakke en swaar fokuspunte word dikwels op die grense van die ontwerp geplaas (dus, op die mure). Hierdie blombakke moet dan stewig geanker of ingebou wees, anders beteken dit 'n voetganger se dood. Waterfonteintjies moet liefs kettings gebruik waarteen die water kan afdrup.<ref name=tuinmaak /> Benewens meubels wat buite staan en sal natreën, is waterdigting van kardinale belang; die reënwater kan in elke hoekie en krakie deursyfer. Klam kolle slaan dan op die mees ongeleë plekke uit. Die reënwater kan egter op 'n slim wyse opgevang en vir latere gebruik geberg word.<ref name=tuinmaak /> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture]] q2mf2thatgn3ws6ydx9qy2n8q0pc571 0 389786 2894937 2874495 2026-04-19T08:49:54Z Túrelio 9953 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr-010914-0082-Ochna thomasiana-fruits-Lahaina-Maui (24516038006).jpg]] → [[File:Starr 010914-0082 Ochna thomasiana.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 010914-0082 Ochna thomasiana.jpg]] 2894937 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image_caption = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Ochna thomasiana | authority = [[Adolf Engler|Engl.]] & Gilg, (1903) | synonyms = * ''Ochna hildebrandtii'' <small>Engl.</small> * ''Polythecium hildebrandtii'' <small>(Engl.) Tiegh.</small> * ''Polythecium thomasianum'' <small>(Engl. & Gilg) Tiegh.</small> }} '''''Ochna thomasiana''''' is 'n [[struik]] wat tot die ''[[Ochnaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]], [[Somalië]] en [[Tanzanië]], insluitend [[Zanzibar]] en [[Pemba]]. == Galery == <gallery> A shrub of ochna serrulata.jpg Gardenology.org-IMG 7226 qsbg11mar.jpg Starr 010914-0082 Ochna thomasiana.jpg Starr 010914-0082 Ochna thomasiana.jpg Starr-020530-9001-Ochna thomasiana-branch-Kaapahu HNP-Maui (23922093633).jpg Starr-091021-8460-Ochna thomasiana-fruit and leaves-Wells Park Wailuku-Maui (24359793103).jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:606804-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Ochna|thomasiana]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 8ftjp25ejri0mtmx3sl7dfumox42lek 2894938 2894937 2026-04-19T08:50:04Z Túrelio 9953 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr-020530-9001-Ochna thomasiana-branch-Kaapahu HNP-Maui (23922093633).jpg]] → [[File:Starr 020530-9001 Ochna thomasiana.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 020530-9001 Ochna thomasiana.jpg]] 2894938 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image_caption = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Ochna thomasiana | authority = [[Adolf Engler|Engl.]] & Gilg, (1903) | synonyms = * ''Ochna hildebrandtii'' <small>Engl.</small> * ''Polythecium hildebrandtii'' <small>(Engl.) Tiegh.</small> * ''Polythecium thomasianum'' <small>(Engl. & Gilg) Tiegh.</small> }} '''''Ochna thomasiana''''' is 'n [[struik]] wat tot die ''[[Ochnaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]], [[Somalië]] en [[Tanzanië]], insluitend [[Zanzibar]] en [[Pemba]]. == Galery == <gallery> A shrub of ochna serrulata.jpg Gardenology.org-IMG 7226 qsbg11mar.jpg Starr 010914-0082 Ochna thomasiana.jpg Starr 010914-0082 Ochna thomasiana.jpg Starr 020530-9001 Ochna thomasiana.jpg Starr-091021-8460-Ochna thomasiana-fruit and leaves-Wells Park Wailuku-Maui (24359793103).jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:606804-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Ochna|thomasiana]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] oqj0rvvf1inh7wvfy3j3ot99rrpox98 2894966 2894938 2026-04-19T09:46:34Z Oesjaar 7467 /* Galery */ Ai! 2894966 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image_caption = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Ochna thomasiana | authority = [[Adolf Engler|Engl.]] & Gilg, (1903) | synonyms = * ''Ochna hildebrandtii'' <small>Engl.</small> * ''Polythecium hildebrandtii'' <small>(Engl.) Tiegh.</small> * ''Polythecium thomasianum'' <small>(Engl. & Gilg) Tiegh.</small> }} '''''Ochna thomasiana''''' is 'n [[struik]] wat tot die ''[[Ochnaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]], [[Somalië]] en [[Tanzanië]], insluitend [[Zanzibar]] en [[Pemba]]. == Galery == <gallery> A shrub of ochna serrulata.jpg Gardenology.org-IMG 7226 qsbg11mar.jpg Starr 010914-0082 Ochna thomasiana.jpg Starr 020530-9001 Ochna thomasiana.jpg Starr-091021-8460-Ochna thomasiana-fruit and leaves-Wells Park Wailuku-Maui (24359793103).jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:606804-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Ochna|thomasiana]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 5inwm923brw5pf14ofjgom7k67xjgu9 2894967 2894966 2026-04-19T09:47:36Z Oesjaar 7467 /* Galery */ Verbeter 2894967 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | image_caption = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Ochna thomasiana | authority = [[Adolf Engler|Engl.]] & Gilg, (1903) | synonyms = * ''Ochna hildebrandtii'' <small>Engl.</small> * ''Polythecium hildebrandtii'' <small>(Engl.) Tiegh.</small> * ''Polythecium thomasianum'' <small>(Engl. & Gilg) Tiegh.</small> }} '''''Ochna thomasiana''''' is 'n [[struik]] wat tot die ''[[Ochnaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]], [[Somalië]] en [[Tanzanië]], insluitend [[Zanzibar]] en [[Pemba]]. == Galery == <gallery> A shrub of ochna serrulata.jpg Gardenology.org-IMG 7226 qsbg11mar.jpg Ochna serrulata 5D6150041.JPG Starr 010914-0082 Ochna thomasiana.jpg Starr 020530-9001 Ochna thomasiana.jpg Starr-091021-8460-Ochna thomasiana-fruit and leaves-Wells Park Wailuku-Maui (24359793103).jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:606804-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Ochna|thomasiana]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] ls1u39w9i2ngg64r4atewm3e7yba4z1 0 390739 2894823 2844380 2026-04-18T19:01:36Z JMK 649 +kaart 2894823 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Bobbejaankos |image = Pachypodium bispinosum1.jpg |taxon = Pachypodium bispinosum |binomial_authority = (L.f.) A.DC., (1844) |synonyms = * ''Belonites bispinosus'' <small>(L.f.) [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Echites bispinosus'' <small>L.f.</small> * ''Pachypodium glabrum'' <small>G.Don</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, P bispinosum & P succulentum.jpg |range_map_caption = gekombineerde verspreiding van ''P. bispinosum'' en ''[[Pachypodium succulentum|P. succulentum]] }} '''Bobbejaankos''' (''Pachypodium bispinosum'') is 'n struik wat tot die ''[[Apocynaceae ]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] in die [[Oos-Kaap]]. == Fotogalery == <gallery> Pachypodium bispinosum 05.jpg Pachypodium bispinosum Orto botanico Palermo 031.jpg Pachypodium bispinosum3.jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80692-1 Plants of the World Online] == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Pachypodium bispinosum}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] ikqmb6ct4s2yqry3azxn0tfz08jlk33 2894828 2894823 2026-04-18T19:19:40Z JMK 649 notoc, sleutel 2894828 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Bobbejaankos |image = Pachypodium bispinosum1.jpg |taxon = Pachypodium bispinosum |binomial_authority = (L.f.) A.DC., (1844) |synonyms = * ''Belonites bispinosus'' <small>(L.f.) [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Echites bispinosus'' <small>L.f.</small> * ''Pachypodium glabrum'' <small>G.Don</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, P bispinosum & P succulentum.jpg |range_map_caption = {{legend0|#f0cb63|gekombineerde verspreiding van<br>''P. bispinosum'' en ''[[Pachypodium succulentum|P. succulentum]]}} }} __NOTOC__ '''Bobbejaankos''' (''Pachypodium bispinosum'') is 'n struik wat tot die ''[[Apocynaceae ]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] in die [[Oos-Kaap]]. == Fotogalery == <gallery> Pachypodium bispinosum 05.jpg Pachypodium bispinosum Orto botanico Palermo 031.jpg Pachypodium bispinosum3.jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80692-1 Plants of the World Online] == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Pachypodium bispinosum}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 6egtpu8ee82m2h9voxta8pmpm7oj3gr 2894830 2894828 2026-04-18T19:21:55Z JMK 649 2894830 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Bobbejaankos |image = Pachypodium bispinosum1.jpg |taxon = Pachypodium bispinosum |binomial_authority = (L.f.) A.DC., (1844) |synonyms = * ''Belonites bispinosus'' <small>(L.f.) [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Echites bispinosus'' <small>L.f.</small> * ''Pachypodium glabrum'' <small>G.Don</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, P bispinosum & P succulentum.jpg |range_map_caption = {{legend0|#f0cb63|&nbsp;gekombineerde verspreiding van<br>''P. bispinosum'' en ''[[Pachypodium succulentum|P. succulentum]]}} }} __NOTOC__ '''Bobbejaankos''' (''Pachypodium bispinosum'') is 'n struik wat tot die ''[[Apocynaceae ]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] tot die [[Oos-Kaap]]. == Fotogalery == <gallery> Pachypodium bispinosum 05.jpg Pachypodium bispinosum Orto botanico Palermo 031.jpg Pachypodium bispinosum3.jpg </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80692-1 Plants of the World Online] == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Pachypodium bispinosum}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] aluvyjzsn4l3vnuu00dnfnz733upazw 0 390741 2894827 2548335 2026-04-18T19:13:39Z JMK 649 +kaart 2894827 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Koedoelelie |image = Pachypodium saundersii - Lundi Star - desc-mature plant.jpg |taxon = Pachypodium saundersii |binomial_authority = N.E.Br., (1892) |synonyms = * ''Pachypodium lealii subsp. saundersii'' <small>(N.E.Br.) G.D.Rowley</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, Pachypodium saundersii.jpg |range_map_caption = verspreiding van ''P. saundersii'' }} Die '''koedoelelie''' (''Pachypodium saundersii'') is 'n struik wat tot die ''[[Apocynaceae ]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[inheems]] in [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] asook [[Eswatini]], [[Mosambiek]] en [[Zimbabwe]]. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-9 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80714-1 Plants of the World Online] == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Pachypodium saundersii}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 0wryandlv60y99mdbj9mkxxmerwgf71 2894834 2894827 2026-04-18T19:28:59Z JMK 649 sleutel 2894834 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Koedoelelie |image = Pachypodium saundersii - Lundi Star - desc-mature plant.jpg |taxon = Pachypodium saundersii |binomial_authority = N.E.Br., (1892) |synonyms = * ''Pachypodium lealii subsp. saundersii'' <small>(N.E.Br.) G.D.Rowley</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, Pachypodium saundersii.jpg |range_map_caption = {{legend0|#f0cb63|&nbsp;verspreiding van ''P. saundersii''}} }} Die '''koedoelelie''' (''Pachypodium saundersii'') is 'n struik wat tot die ''[[Apocynaceae ]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] asook [[Eswatini]], [[Mosambiek]] en suidelike [[Zimbabwe]]. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-9 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80714-1 Plants of the World Online] == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Pachypodium saundersii}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 77xusng9jtla9aqud8ktipjnss12hgh 0 390742 2894824 2844385 2026-04-18T19:04:30Z JMK 649 +kaart 2894824 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Dikvoet | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = Pachypodium succulentum 3.jpg | image_caption= | taxon = Pachypodium succulentum | binomial_authority = (L.f.) Sweet, (1830) | synonyms = * ''Barleria rigida'' <small>Spreng. ex Schltdl.</small> * ''Belonites succulentus'' <small>(L.f.) [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Echites succulentus'' <small>L.f.</small> * ''Echites tuberosus'' <small>Haw. ex Steud.</small> * ''Pachypodium griquense'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Pachypodium jasminiflorum'' <small>L.Bolus</small> * ''Pachypodium tomentosum'' <small>G.Don</small> * ''Pachypodium tuberosum'' <small>Lindl.</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, P bispinosum & P succulentum.jpg |range_map_caption = gekombineerde verspreiding van ''P. succulentum'' en ''[[Pachypodium bispinosum|P. bispinosum]]'' }} '''''Pachypodium succulentum''''' is 'n [[struik]] wat tot die ''[[Apocynaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]]. Die plant staan ook as die ''bergkambroo'', ''bobbejaankambroo'', ''bobbejaankos'', ''kafferkambroo'' en die ''ystervarkkambroo'' bekend. == Galery == <gallery> Pachypodium succulentum 1.jpg Pachypodium succulentum 2.jpg Pachypodium succulentum 4.jpg Pachypodium succulentum flowers2.jpg Pachypodium succulentum Succulents exhibition in Botanical Garden of Charles University 2016.jpg </gallery> == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-10 REDLIST Sanbi][ * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80716-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] bwh16zrfprzebik5njx1gjj2mvqvnoz 2894829 2894824 2026-04-18T19:21:00Z JMK 649 sleutel 2894829 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Dikvoet | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = Pachypodium succulentum 3.jpg | image_caption= | taxon = Pachypodium succulentum | binomial_authority = (L.f.) Sweet, (1830) | synonyms = * ''Barleria rigida'' <small>Spreng. ex Schltdl.</small> * ''Belonites succulentus'' <small>(L.f.) [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Echites succulentus'' <small>L.f.</small> * ''Echites tuberosus'' <small>Haw. ex Steud.</small> * ''Pachypodium griquense'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Pachypodium jasminiflorum'' <small>L.Bolus</small> * ''Pachypodium tomentosum'' <small>G.Don</small> * ''Pachypodium tuberosum'' <small>Lindl.</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, P bispinosum & P succulentum.jpg |range_map_caption = {{legend0|#f0cb63|&nbsp;gekombineerde verspreiding van<br>''P. succulentum'' en ''[[Pachypodium bispinosum|P. bispinosum]]''}} }} '''''Pachypodium succulentum''''' is 'n [[struik]] wat tot die ''[[Apocynaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]]. Die plant staan ook as die ''bergkambroo'', ''bobbejaankambroo'', ''bobbejaankos'', ''kafferkambroo'' en die ''ystervarkkambroo'' bekend. == Galery == <gallery> Pachypodium succulentum 1.jpg Pachypodium succulentum 2.jpg Pachypodium succulentum 4.jpg Pachypodium succulentum flowers2.jpg Pachypodium succulentum Succulents exhibition in Botanical Garden of Charles University 2016.jpg </gallery> == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-10 REDLIST Sanbi][ * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80716-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] isnavsihlox4l21gitj4gtsefbghlt7 2894831 2894829 2026-04-18T19:23:41Z JMK 649 verspr-detail 2894831 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Dikvoet | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = Pachypodium succulentum 3.jpg | image_caption= | taxon = Pachypodium succulentum | binomial_authority = (L.f.) Sweet, (1830) | synonyms = * ''Barleria rigida'' <small>Spreng. ex Schltdl.</small> * ''Belonites succulentus'' <small>(L.f.) [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Echites succulentus'' <small>L.f.</small> * ''Echites tuberosus'' <small>Haw. ex Steud.</small> * ''Pachypodium griquense'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Pachypodium jasminiflorum'' <small>L.Bolus</small> * ''Pachypodium tomentosum'' <small>G.Don</small> * ''Pachypodium tuberosum'' <small>Lindl.</small> |range_map = Phylogeny-of-the-plant-genus-Pachypodium-(Apocynaceae)-peerj-01-70-g001, P bispinosum & P succulentum.jpg |range_map_caption = {{legend0|#f0cb63|&nbsp;gekombineerde verspreiding van<br>''P. succulentum'' en ''[[Pachypodium bispinosum|P. bispinosum]]''}} }} '''''Pachypodium succulentum''''' is 'n [[struik]] wat tot die ''[[Apocynaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] tot Suid-Afrika, en word in die westelike [[Vrystaat]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] aangetref. Die plant staan ook as die ''bergkambroo'', ''bobbejaankambroo'', ''bobbejaankos'', ''kafferkambroo'' en die ''ystervarkkambroo'' bekend. == Galery == <gallery> Pachypodium succulentum 1.jpg Pachypodium succulentum 2.jpg Pachypodium succulentum 4.jpg Pachypodium succulentum flowers2.jpg Pachypodium succulentum Succulents exhibition in Botanical Garden of Charles University 2016.jpg </gallery> == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=983-10 REDLIST Sanbi][ * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:80716-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Pachypodium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] aan9i0ltof3fm9lga4wcrkjsr7b9zjd 0 392687 2894950 2517946 2026-04-19T09:03:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894950 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Edgar von Wahl | image = Edgar de Wahl 1926.jpg | caption = Edgar de Wahl | birth_date = {{birth date|1867|8|23|df=yes}} | birth_place = Olwiopol, Kherson, [[Russiese Ryk]] | death_date = {{death date and age|1948|3|9|1867|8|23|df=yes}} | death_place = [[Tallinn]], [[Estland]] | known_for = Uitvinder van [[Interlingue]] (Occidental) | citizenship = Rusland (1867 – 1918) <br> Estland (1917 – 1948) }} '''Edgar Alexei Robert von Wahl''' of ''' de Wahl''' ([[23 Augustus]] [[1867]] – [[9 Maart]] [[1948]]) was 'n Baltiese Duitse onderwyser, wiskundige en taalkundige. Hy is veral bekend daarvoor dat hy die skepper was van [[Interlingue]] (bekend as Occidental dwarsdeur sy lewe), 'n naturalistiese [[kunsmatige taal]] gebaseer op die [[Indo-Europese tale]], wat aanvanklik in 1922 gepubliseer is. De Wahl is gebore in Olwiopol (volgens sommige bronne in Bohopil, 'n nabygeleë dorp),<ref>{{cite journal |last1= Mäeorg|first1= Kalmer|last2= Rahi-Tamm|first2= Aigi|year= 2016|title= Edgar von Wahl 1867–1948: keelemees ja poliitiline prohvet|journal= Ajalooline Ajakiri|issue= 2|pages= 295|doi= 10.12697/AA.2016.2.08|doi-access= free}}</ref><ref>{{cite book |last= Ojalo|first= Jaan|year= 2000|title= Enciklopedio pri la Estona Esperanto-movado|page= 82|isbn= 9985913043}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.planlingvoj.ch/Edgar_Wahl_Tartu2009.pdf|title= Edgar von Wahl (1867-1948). Aldonaj biografiaj notoj pri lia familia deveno kaj atentigo pri grava libro pri la genealogio de la familio von Wahl|last= Künzli|first= Andreas|website= planlingvoj.ch|access-date= 30 November 2019}}</ref><ref>{{cite book |title=Stammtafeln nicht immatrikulierter baltischer Adelsgeschlechter. Band I |url= https://www.digar.ee/viewer/et/nlib-digar:72016/105235/page/29|page= 27|isbn= 9789949262694}}</ref> Kherson gebied, [[Russiese Ryk]] (nou deel van Pervomaisk, Mykolaiv Oblast, [[Oekraïne]]). Die gesin het etlike jare in die Oekraïne deurgebring, aangesien De Wahl se pa daar as 'n spoorwegingenieur gewerk het. Daarna het die gesin vir etlike jare in [[Tallinn]] gebly en toe na [[Sint Petersburg]] verhuis. Wahl het daar gestudeer en toe begin diens in die Imperiale Russiese vloot. Vanaf 1894 het de Wahl as onderwyser in Tallinn gewerk. De Wahl het eers 'n aanhanger van [[Volapük]] geword nadat hy deur Waldemar Rosenberger ('n kollega van de Wahl se pa) aan die taal bekendgestel is en 'n leksikon vir mariene terminologie begin saamstel. 'n Paar maande later in 1888 het hy 'n brosjure oor die taal [[Esperanto]] in 'n boekwinkel ontdek en 'n sterk ondersteuner van die nuwe taal geword. Een van die eerste gebruikers van Esperanto, het hy [[Ludwik Lejzer Zamenhof]] oor sommige punte van [[grammatika]] en woordeskat geadviseer. Na etlike jare het hy Esperanto laat vaar ná die mislukte stemming om die taal te hervorm in 1894 (de Wahl was een van die min wat gestem het vir 'n heeltemal ingrypende hervorming), en in die volgende dekades het hy gewerk aan die probleem van die ideale vorm van 'n internasionale hulptaal. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1867]] [[Kategorie:Sterftes in 1948]] [[Kategorie:Interlingue]] [[Kategorie:Taalkundiges]] [[Kategorie:Estoniese geleerdes]] nbf9eigyycy3dew4eyo8trwtmrqg6le 0 395581 2894909 2893025 2026-04-19T01:26:56Z Atcovi 57396 mujawwad --> murattal 2894909 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|الطلاق}}<br>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|65}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Medina|Medinees]] |ander_titels = ''At-Talâ’k'' |ander_name = "Egskeiding" |openbaring = |djoes = 28 |ajat = 12 |klank = [[Lêer:Chapter 65, At-Talaq (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} '''''At-Talâ’k''''' ([[Arabies]]: الطلاق, "'''Ekskeiding'''") is die 65ste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]]. Dit bevat 12 [[ajat]], of verse, en is vermoedelik in [[Medina]] aan [[Mohammed]] geopenbaar. [[Beeld:Quran - year 1874 - Page 117.jpg|thumb|links|140px|'n Bladsy uit 'n Koran van 1874, met die hoofstuk "Egskeiding" in die middel.]] ==Opsomming== "Egskeiding" is nie net die naam van die hoofstuk nie, maar ook die onderwerp waaroor die inhoud handel.<ref name = "Quran 4 U">{{cite web|url=http://www.quran4u.com/Tafsir%20Ibn%20Kathir/065%20Talaq.htm |title=Surah Al Talaq |work=Quran 4 U|author=Ibn Kathir|publisher=Tafsir|access-date=29 December 2019}}</ref> Dit bevat gebooie oor egskeiding<ref>Sayyid Maududi, ''Tafhim al-Qur'an'', Lahore: Islamic Publications, Ltd. (1981)</ref> en bepaal dat die duur van rou (''iddah'') drie [[menstruasie]]tydperke moet wees. Vir vroue voor of ná menstruasie is dit drie maande en in die geval van 'n [[swangerskap]] tot ná die geboorte van die kind.<ref>{{cite web|url=http://www.alim.org/library/quran/surah/introduction/65/MAL#sthash.c2X0P0Fj.dpuf|title=Surah 65. At-Talaq |publisher=alim.org}}</ref> Nadat egskeiding en 'n paar gevolglike familiesake bespreek is, raai die hoofstuk mense sterk aan om [[Allah|God]] se regulasies en leiding te volg, en herinner dit mense aan vroeëre ongehoorsames en ongelowiges wat gestraf is.<ref>Muhammad Farooq-i-Azam Malik (vertaler), ''Al-Qur'an, the Guidance for Mankind - English with Arabic Text ''</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = At-Talaq}} {{Soera|65|At-Tagrhabun|At-Tahrim}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:At Talak}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] 75qkzs8m2etj88zaxvxxu3wofu06rbd 0 396269 2894981 2816842 2026-04-19T10:03:19Z Jcb 223 2894981 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} {{Inligtingskas Heilige |naam=Nikolaas van Mira |geboortedatum=Tradisioneel 15 Maart 270<ref name="bom" /> |geboorteplek= |sterftedatum=Tradisioneel {{SDEO|343|12|6|270|3|15|}} |sterfteplek= |feesdag= |venerated_in=vereer_in |beeld=Jaroslav Čermák (1831 - 1878) - Sv. Mikuláš.jpg |beeldgrootte=225 |byskrif= |titels= |saligverklaringsdatum= |saligverklaringplek= |saligverklaar_deur |heiligverklaringsdatum= |heiligverklaringsplek= |heiligverklaring_deur |attribute= |beskermheilige= |pelgrimsoord= |onderdrukkingsdatum= |onderdrukking_deur= |omstredenhede= }} '''Sint Nikolaas van Myra''' {{voetnota|{{lang-el|Ἅγιος Νικόλαος}}, {{transl|el|''Hágios Nikólaos''}}; {{lang-la|Sanctus Nicolaus}}}} (tradisioneel n. 15 martie 270, Patara, provincia),<ref name="center">{{Cite web|url=http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=38|title=Who is St. Nicholas?|publisher=St. Nicholas Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010104847/http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=38|archive-date=10 October 2010|access-date=7 December 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.roca.org/OA/5/5m.htm|title=St. Nicholas|publisher=Orthodox America|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907060906/http://www.roca.org/OA/5/5m.htm|archive-date=7 September 2011|access-date=7 December 2010}}</ref> {{voetnota|Data nașterii și anul decesului sunt incerte,{{sfn|Seal|2005|page=2}} dar 6 decembrie este de multă vreme stabilită drept zi a decesului.{{sfn|Seal|2005|page=2}} Jeremy Seal remarca: „cum vampirii se feresc de lumina zilei, și sfinții se disting de muritorii de rând după aniversările pe care le țin. Se comemorează data morții lor, și nu cea a nașterii.”{{sfn|Seal|2005|pages=2–3}}}} ook bekend as '''Nicholas van Bari''', was 'n [[Creștinismul timpuriu|vroeë Christelike]] [[biskop]] van die [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] seestad Myra in [[Anatolië|Klein-Asië]] ( greacă veche Μύρα, die moderne stad Demre, Turkye) tydens [[Romeinse Ryk|die Romeinse Ryk]]. As gevolg van die vele wonderwerke wat aan sy voorbidding toegeskryf word, staan hy ook bekend as '''Nicholas die Wonderwerker'''. Sint Nikolaas is [[Beskermheilige|die beskermheer van]] : matrose, handelaars, [[Boogskiet|boogskutters]], diewe wat spyt is, kinders en studente uit verskeie stede en lande in Europa. Sy reputasie het onder die gelowiges ontwikkel, soos algemeen was vir [[Lista sfinților creștini timpurii|vroeë Christelike heiliges]], en sy legendariese gewoonte om geheime geskenke te gee het aanleiding gegee tot die tradisionele model van Kersvader ("Sint Nikolaas") deur [[Sinterklaas]]. Baie min is bekend oor die historiese Sint Nikolaas. Die vroegste verslae van sy lewe is eeue na sy dood geskryf en bevat baie legendariese uitwerkings. Daar word gesê dat hy in die Griekse hawe [[Patara]], in die [[Lisië|Lycia-]] streek van Klein-Asië, vir ryk Christenouers gebore is. In een van die vroegste getuigde en bekendste voorvalle van sy lewe, word gesê dat hy drie meisies gered het om tot prostitusie gedwing te word deur elke aand vir drie nagte 'n sak goue munte by die venster van hul huis uit te gooi, so dat hulle pa 'n bruidskat vir elkeen van hulle kon betaal. Ander vroeë verhale vertel van hom wat 'n storm op see stilgemaak het, drie onskuldige soldate gered het van mislukte teregstelling, en 'n demoonbesete boom afgesaag het. In sy jeug word gesê dat hy 'n pelgrimstog na [[Egipte]] en die gebied van Palestina gemaak het. Kort na sy terugkeer het hy biskop van Myra geword. Hy is later in die tronk gegooi tydens die vervolging van Diocletianus, maar is vrygelaat na die toetrede van [[Konstantyn die Grote|Konstantyn]]. 'n Vroeë lys maak van hom 'n deelnemer aan [[Eerste Konsilie van Nicea|die Eerste Konsilie van Nicaea]] in 325, maar hy word nooit in enige geskrifte genoem deur mense wat werklik by die konsilie was nie. Laat, ongegronde legendes beweer dat hy tydelik geëkskommunikeer en gevange geneem is tydens die Raad vir die klap van die ketter Arius. Nog 'n laat bekende legende vertel hoe hy drie kinders opgewek het wat deur 'n slagter vermoor en [[Piekel-inmaak|gepekel is]] in pekel wat beplan het om hulle as varkvleis te verkoop tydens 'n hongersnood. Minder as 200 jaar na Nicholas se dood is [[Biserica Sf. Nicolae din Demre|die "St. Nicholas"-kerk]] in Mira gebou onder bevel van [[Theodosius II van Bisantium|Theodosius II]] oor die terrein van die kerk waar hy as biskop gedien het, en Nicholas se oorskot is verskuif na -'n sarkofaag van daardie kerk. In 1087, terwyl die Christelike Griekse inwoners van die streek deur die nuut aangekome [[Dinastia Selgiuc|Moslem Seljuk Turke]] onderwerp is, en kort nadat hul kerk deur die Katolieke Kerk [[Oos-Wes-skisma|tot skeuring]] verklaar is, het 'n groep handelaars uit die Italiaanse stad [[Bari]] die meeste Nicholas se beendere verwyder. van sy sarkofaag in die kerk, sonder magtiging, en het hulle na sy tuisdorp gebring, waar hulle nou in <nowiki><i id="mwPA">die Basilica di San Nicola</i></nowiki> vasgelê is. Die oorblywende beenfragmente van die sarkofaag is later deur Venesiese matrose verwyder en tydens die Eerste Kruistog na [[Venesië]] geneem. Daar word gesê dat sy oorblyfsels in Bari 'n wonderbaarlike waterige stof uitstraal, bekend as " [[Mană|manna]] " of " [[mirre]] ", wat sommige lede van die gelowiges glo bonatuurlike kragte besit. == Biografie == Alle biografiese elemente is laat en twyfelagtig. Sint Nikolaas van Mira word vir die eerste keer in die 6de eeu genoem, in die [[Martirologiul roman|Romeinse Martyrologie]] ; dit het nie gegaan oor enige melding van die heilige as sodanig nie, maar slegs oor die visioen toe Sint Nikolaas die Lycian in 'n droom aan [[Konstantyn die Grote]] verskyn het en hom gevra het om drie ter dood veroordeelde soldate te vergewe. Trouens, die fees op [[6 Desember]] herdenk juis hierdie visioen. Ook in die 6de eeu sou [[Nicolae Sionitul|Nicolae Sionite]], biskop van [[Pinara]], 'n kerk gebou het ter ere van Saint Nicolae de Mira van Lycia. Alle ander biografiese elemente oor Sint Nikolaas kom na ons uit [[Legenda aurea|''die Goue Legende'']] van [[Iacob de Voragina]], geskryf in [[1264]]. Un cult neînsemnat al sfântului Nicolae de Mira își face apariția în Occident, o dată cu [[Pous Nicolaas I|Nicolae I]] († [[867]]), [[Pous|papa]] [[Rome|Romei]], care zidește, în bazilica <nowiki><i id="mwVQ">Santa Maria Maggiore</i></nowiki>, un altar lateral dedicat patronului său. In die 10de eeu begin die kultus van Sint Nikolaas in die Weste versprei: Othon III, in Duitsland, het 'n kerk van die Bisantynse rite by [[Burtscheid]] (naby [[Aken]] ), gebou waarvan Sint Nikolaas die beskermheer is. Die gewilde kultus van Sint Nikolaas dateer uit die 11de eeu. Die Kruisvaarders het oorblyfsels uit die Ooste gebring, en gewoonlik het die groot Westerse stede wat die oorblyfsels van 'n Oosterse heilige ontvang het, daardie heilige as hul beskermheer geneem. So het die kruisvaarders van [[Bari]] (in [[Italië]] ) die oorblyfsels van Sint Nikolaas van Mira saamgebring. Destyds het Aartsbiskop Nikolaas van [[Venesië]] twee kerke gebou, een in [[1036]], waarskynlik in Bari, en die ander in [[1039]] in Venesië, waarin die oorblyfsels geplaas kon word. Twee diplomas van hierdie biskop word bewaar, asook die name van die twee-en-sestig mans wat die oorblyfsels uit die Ooste gebring het. Die twee kerke is op [[9 Mei]] [[1098]] ingewy. Die twee aartsbiskoppe, Ilie van Bari en Nikolaas van Venesië, het die kultus van Sint Nikolaas in die Weste versprei. Boonop het die Pous van Rome, [[Pous Urbanus II|Urban II]], die kultus van Sint Nikolaas in Bari geken, waar wonderwerke na bewering verrig is, iets waarvoor die Pous aan Elia die homophorus toegeken het. [[Lêer:Chapkanov-Saint-Nicholas.jpg|duimnael|230x230px| <small>'n Moderne metaalikoon van St. Nicholas, deur die Bulgaarse kunstenaar Gheorghi 'Ciapa' Ciapkanov, wat die beskermheilige van vissermanne uitbeeld wat 'n vis vashou.</small> <small>Die ikoon word gevind by "Gilbert" House in Stanley, Falkland/Malvinas-eilande.</small>]] Ná die kerstening van die Slawiërs het die kultus van Sint Nikolaas dié van die god Mikula, die god van landbou, vervang. Maar eintlik is sommige van mening dat die Russe Sint Nikolaas sou geken het danksy die Russiese diaspora van Bari. Hier het die Russe hul kerk aan Sint Nikolaas opgedra, toe die hospitaal en die hospies. ''Die goue legende'' is in Slawies vertaal, vanwaar dit die Russiese synaxar binnegegaan het. In die twaalfde eeu betree Sint Nikolaas die diensboeke van die klooster "Saint Trudo" (Belgiese dorp [[Sint-Truiden]] ). Van hier af bereik sy kultus [[Roskilde]] ( [[Denemarke]] ), Vadstena ( [[Swede]] ) en ongeveer veertig dorpe in [[Ysland]]. In die 13de eeu bereik fragmente van die oorblyfsels van Sint Nikolaas [[Canterbury|die Canterbury-]] katedraal, en die kultus van die heilige begin versprei, danksy invloed van die vasteland. Bekend as la ''Nikolaus'' in [[Duitsland]], ''Sinterklaas'' in [[België]] en [[Nederland|Nederland,]] en ''Kleeschen'' in [[Luxemburg]], is dit 'n vakansiedag wat verband hou met die historiese figuur Nikolaas van Myra. ''Kersvader'' in die Engelstalige wêreld (Santa Claus in Roemenië) het ontstaan deur die vervorming van die Nederlandse woord ''Sinterklaas''. Die vakansie van Kersvader het dié van Sint Nikolaas in baie lande vervang, 'n geleentheid geword om geskenke te gee en vir handelaars 'n geleentheid om hul verkope te verhoog, en het verskyn selfs in lande met geen direkte kulturele verbintenis met Sint Nikolaas nie, soos China. Sint Nicolaas is die geestelike beskermheer van [[Nederland]], [[Rusland]], die Franse provinsie [[Lotaringe|Lotharingen]], asook verskeie Wes-Europese stede, insluitend [[Bari]], ens. Sint Nicolaas staan bekend as die beskermer van die onregverdige beskuldigdes, handelaars, reisigers, ongetroude meisies, bruide en veral jong kinders. == Plekke van aanbidding == === In Roemenië === * "St. Nicholas" Kerk van Bacău, Rooms-Katoliek * [[Biserica Sfântul Nicolae din Brăila|"St. Nicholas"-kerk van Brăila]], Roemeens-Ortodokse * Die Russiese Kerk in Boekarest, Russies-Ortodoks * [[Biserica Sfântul Nicolae din Constanța|"St. Nicholas"-kerk in Constanța]], Roemeens-Ortodokse * "St. Nicholas"-kerk in Cuhea, verenigde Roemeens (Grieks-Katoliek) * Die Koninklike Kerk van Curtea de Argeș, Roemeens-Ortodokse * "St. Nicolae"-kerk in Densuș, Roemeens-Ortodokse en United Romanian * Die aartsbiskopale katedraal van Galați, Roemeens-Ortodokse * "St. Nicolae Domnesc" Kerk van Iași, Roemeens Ortodoks * [[Catedrala episcopală din Miercurea Ciuc|Die biskoplike katedraal van Miercurea Ciuc]], Roemeens-Ortodokse * "St. Nicholas" Kerk van Odorheiu Secuiesc, Rooms-Katoliek * "St. Nicholas"-katedraal in Oradea, Verenigde Roemeens (Grieks-Katoliek) * "St. Nicholas" Kerk van Suceava, Roemeens-Ortodokse * "St. Alexander en St. Nicholas"-katedraal van Sulina, Roemeens-Ortodokse * "St. Nicholas" Kerk van Şcheii Brașovului, Roemeens-Ortodokse * "St. Nicholas"-kerk in Timișoara, Serwies-Ortodoks * [[Catedrala episcopală din Tulcea|Die biskoplike katedraal van Tulcea]], Roemeens-Ortodokse * "St. Nicholas"-katedraal van Oltenița, Roemeens-Ortodoks * Kerk "St. Hiërarg Nicolae" van Sângeorz-Băi, Roemeens-Ortodokse * Saint Nicholas-kerk in Dorohoi == Die legende == [[Lêer:Tintoretto_Nikolaus_von_Bari@Kunsthist._Museum_Wien.jpg|regs|duimnael| "Saint Nicholas", skildery deur [[Jacopo Tintoretto|Tintoretto]] (1518-1594). [[Wene]] Museum vir Kunsgeskiedenis.]] Die legende sê dat drie susters, die dogters van 'n arm edelman, nie kon trou nie weens hul swak finansiële situasie. Daar word gesê dat toe die oudste meisie die tyd van huwelik bereik het, Nicolae, wat reeds [[Biskop|'n biskop]] geword het, 'n klein sakkie goud snags by die deur van die edelman se huis gelos het. Die storie is herhaal presies toe dit tyd was vir die tweede meisie om te trou. Toe die tyd vir die derde dogter aanbreek, het die edelman wag gehou om uit te vind wie dit was wat goed gedoen het aan sy dogters. Daardie aand het hy gesien hoe die biskop die sak goud los. Daar word gesê dat Sint Nikolaas op die dak geklim het en die sak deur die skoorsteen van die huis losgelaat het, in 'n sokkie wat gelaat is om droog te word, en daarom het die gebruik ontstaan om sokkies aan die kaggel te hang. Nadat die meisies se pa gesien het wat gebeur het, het Nicolae hom gevra om dit geheim te hou, maar hy kon nie die versoeking weerstaan om meer te vertel nie. Sedertdien het enigiemand wat ’n onverwagse geskenk ontvang het, Nicolae daarvoor bedank. Die drie sakke goud wat as geskenk aan adellike meisies gegee is, het die simbool van Sint Nikolaas geword in die vorm van drie goue balle (in Westerse ikonografie). Ook volgens die legende sou Nicolae de Mira een van die 318 deelnemers van die Raad van Nicaea (vandag İznik, Turkye) gewees het. === vier === * in die Bisantynse kalender: [[6 Desember]] (de facto gevier op [[19 Desember]] deur die meeste Ortodokse kerke, as gevolg van die gaping tussen die burgerlike en kerklike kalenders) * in die Latynse kalender: [[6 Desember]] * in die Lutherse kalender: [[6 Desember]] * in die Anglikaanse kalender: [[6 Desember]] == oorblyfsels == Die heilige se regterhand, ontvang deur Mihai die Dapper as 'n beloning vir sy verdienste in die oorlog teen die Moslems, selfs van die kardinaal van [[Bari]], is deur hom geskenk aan die "Saint Gheorghe Nou" Kerk in Boekarest, iewers rondom die jaar 1600<ref name="MOASTEevz2014-07-20">[http://www.evz.ro/o-enigma-istorica-descifrata-de-evenimentul-zilei-mana-dreapta-a-sfantului-nicolae-este-la-bucuresti.html O enigmă istorică descifrată de EVZ: Mâna dreaptă a Sfântului Nicolae este la București!], 19 iulie 2014, Mihnea-Petru Pârvu, ''Evenimentul zilei'', accesat la 20 iulie 2014</ref> 'n Deel van die heilige oorblyfsels is ook by die "Vatra Luminoasa"-kerk. == Die beeld van Kersvader in die wêreld van kinders == In die nag van 5 tot 6 Desember laat kinders gewoonlik hul skoongemaakte stewels voor die deur en wag in die hoop dat hulle geskenke, gewoonlik uit lekkers, sal ontvang. In sommige gebiede laat kinders Santa-water of wortels vir sy perd. In baie streke van Roemenië en die Republiek van Moldawië vind kinders op die oggend van 6 Desember, benewens lekkers, lekkergoed en vrugte (of 'n speelding of 'n paar munte) - as dit goed was, 'n stomp (of 'n aartappel of ’n steenkool) – as hulle stout was.<ref>[http://www.9am.ro/stiri-revista-presei/Social/113364/Legenda-lui-Mos-Nicolae.html Legenda lui Mos Nicolae]</ref><ref>{{Cite web|url=https://mondonews.ro/mos-nicolae-traditii-obiceiuri-si-legende/|title=Moș Nicolae: Tradiții, obiceiuri și legende din România și Europa|authors=Ioana Alexandra|publisher=mondonews.ro|access-date=1.XII.2021|archive-date= 7 Desember 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207151021/https://mondonews.ro/mos-nicolae-traditii-obiceiuri-si-legende/|url-status=dead}}</ref> Sint Nikolaas word op [[9 Mei]] in Sinaxar herdenk. Ook op hierdie dag, die herdenking van die verskuiwing van die oorblyfsels van Sint Nikolaas van Mira na [[Bari]], in [[1087]], toe die streek [[Mira Lichiei|Mira Lichia]] in die hande van die Mohammedaanse [[Turke]] geval het. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="bom">{{cite book |title=Book of Martyrs |publisher=Catholic Book Publishing |year=1948}}</ref> }} == Notas == {{Notas}} == Eksterne skakels == {{Portal|Creștinism}} * Despre Nicolae al Mirelor la enciclopedia OrthodoxWiki * [http://www.sfantulnicolae.info/ Viața, minuni, icoane, cântări, etc] * [http://www.crestinortodox.ro/sfinti/sfantul-ierarh-nicolae-127444.html Sfantul Ierarh Nicolae], 6 decembrie 2012, Teodor Dănălache, ''CrestinOrtodox.ro'' * [http://www.revistamagazin.ro/content/view/2261/7/ Panteon creștin - Sfântul Ierarh Nicolae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711100842/http://www.revistamagazin.ro/content/view/2261/7/|date=2012-07-11}}, 11 decembrie 2002, ''Revista Magazin'' * [http://www.jurnalul.ro/culinar/sfantul-care-deschide-iarna-6493.htm Sfantul care deschide iarna] [nefuncțională] , 6 decembrie 2006, Simona Chiriac, ''Jurnalul Național'' * [http://www.evz.ro/detalii/stiri/taina-sfantului-nicolae-cum-a-putut-sa-l-loveasca-pe-aproapele-1014373.html TAINA SFÂNTULUI NICOLAE: Cum a putut să-l lovească pe aproapele?], 5 decembrie 2012, Adrian Pătrușcă, ''Evenimentul zilei'' * [http://www.romanialibera.ro/cultura/aldine/sfantul-nicolae-sau-craciunul-copiilor-141023.html Sfantul Nicolae sau Craciunul Copiilor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223191046/http://www.romanialibera.ro/cultura/aldine/sfantul-nicolae-sau-craciunul-copiilor-141023.html|date=2014-02-23}}, 4 decembrie 2008, Adrian Bucurescu, ''România liberă'' * [http://ziarullumina.ro/vietile-sfintilor/sfantul-nicolae-intruchiparea-darniciei-lui-dumnezeu Sfântul Nicolae, întruchiparea dărniciei lui Dumnezeu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212140236/http://www.ziarullumina.ro/vietile-sfintilor/sfantul-nicolae-intruchiparea-darniciei-lui-dumnezeu|date=2013-12-12}}, 6 decembrie 2007, Narcisa Elena Balaban, ''Ziarul Lumina'' * [http://ziarullumina.ro/vietile-sfintilor/milostivul-si-aparatorul-dreptei-credinte Milostivul și apărătorul dreptei credințe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215092014/http://ziarullumina.ro/vietile-sfintilor/milostivul-si-aparatorul-dreptei-credinte|date=2014-12-15}}, 5 decembrie 2009, Grigore Meșteroaie, ''Ziarul Lumina'' * [http://ziarullumina.ro/vietile-sfintilor/documentele-care-ne-vorbesc-despre-sfantul-nicolae Documentele care ne vorbesc despre Sfântul Nicolae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215092001/http://ziarullumina.ro/vietile-sfintilor/documentele-care-ne-vorbesc-despre-sfantul-nicolae|date=2014-12-15}}, 6 decembrie 2009, Nicolae Preda, ''Ziarul Lumina'' * [http://ziarullumina.ro/documentar/ierarhul-mirelor-lichiei-raul-imbelsugat-de-daruri Ierarhul Mirelor Lichiei, râul îmbelșugat de daruri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215092005/http://ziarullumina.ro/documentar/ierarhul-mirelor-lichiei-raul-imbelsugat-de-daruri|date=2014-12-15}}, 5 decembrie 2010, Augustin Păunoiu, ''Ziarul Lumina'' * [http://ziarullumina.ro/documentar/sfantul-nicolae-ierarhul-cel-darnic Sfântul Nicolae, ierarhul cel darnic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020014709/http://ziarullumina.ro/documentar/sfantul-nicolae-ierarhul-cel-darnic|date=2013-10-20}}, 6 decembrie 2008, Narcisa Elena Balaban, ''Ziarul Lumina'' * [http://ziarullumina.ro/memoria-bisericii/cultul-sfantului-ierarh-nicolae-la-romani Cultul Sfântului Ierarh Nicolae la români] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217095254/http://ziarullumina.ro/memoria-bisericii/cultul-sfantului-ierarh-nicolae-la-romani|date=2013-12-17}}, 6 decembrie 2010, Adrian Nicolae Petcu, ''Ziarul Lumina'' * [http://www.crestinortodox.ro/sfinti/sfantul-nicolae-obiceiuri-sfantul-nicolae-98062.html Sfantul Nicolae, obiceiuri de Sfantul Nicolae], 24 mai 2012, ''CrestinOrtodox.ro'' * [http://www.crestinortodox.ro/religie/sfantul-macarie-mare-patericul-egiptean-128351.html Sfantul Macarie cel Mare in Patericul Egiptean], 27 iulie 2012, Radu Alexandru, ''CrestinOrtodox.ro'' {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 280]] 9okedk3lxhm7pnhbvwxm14a94vvnxo9 0 397359 2894977 2729900 2026-04-19T10:01:20Z Jcb 223 2894977 wikitext text/x-wiki [[File:Heinrich Vogtherr d. J. Schalksnarr.JPG|thumb|''Die Nar'' (Heinrich Vogtherr, 1540) ]] Die [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] (''WAT'') definieer ’n '''nar''' as ’n “komediant wat gewoonlik in ’n [[sirkus]], karnaval, of by ander feesgeleenthede optree, wat ’n vreemdsoortige kostuum, grimering en hooftooisel dra en mense met allerlei lagwekkende toertjies, mimiek en nabootsings van alledaagse situasies op ’n oordrewe, absurde of verspotte wyse vermaak”. <ref name="mieliestronk" /><ref name="gesellig" /><ref name="ref1" /><ref name="ref2" /><ref name="ref3" /><ref name="ref4" /> As [[Sinoniem|sinonieme]] bied die ''WAT'' vir ''nar'' die alternatiewe benamings '''''hanswors''''' en '''''harlekyn''''' aan, en as minder gebruiklik, die naam '''''paljas'''''.<ref>{{af}} {{cite web |url=https://www.woordeboek.co.za/ |title=nar |publisher=[[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] |accessdate=26 Oktober 2024}}</ref> In Afrikaans word die woorde ''nar'', ''hanswors'', ''harlekyn'' en ''paljas'' vandag dus as min of meer uitruilbaar beskou, as verwysings na dieselfde figuur, maar histories was daar tussen hierdie komediante bepaalde verskille. == Die hofnar == [[File:Schalksnarr.jpg|thumb|left|’n Nar met staf op ’n houtsneewerk van 1658.]] [[File:Portret van een nar. NL-HlmNHA 1477 53008458.JPG|left|thumb|''Portret van ’n nar'' (Philips Galle, ca.1559-1561) ]] Aan die hof van ’n vors of van ’n rederykerskamer was ’n nar – die hofnar – eens die amptelike grapmaker. Hy kon dikwels ook liedere sing. Die hofnar was veral in die [[Middeleeue]] gewild, maar teen die 18de eeu is hy al hoe minder gesien.<ref>{{cite book |title= Fools Are Everywhere. The Court Jester Around the World. |last= Otto |first=Beatrice K. |year= 2001 |publisher= Chicago: University of Chicago Press |page=}}</ref><ref>{{cite book |title=“De hofnar als instituut”, Spiegel Historiael |last= Zijderveld |first=Anton |year=1976 |publisher= |page=}}</ref> Soms was die nar iemand wat weens ’n bepaalde liggaamlike of geestelike eienskap of kenmerk die aandag getrek het, wat daartoe gelei het dat ander, van wie hy verskil het, bewustelik of onbewustelik met hom die spot gedryf het (die Engelse ''buffoon'', in Afrikaans ’n “sot”). Maar dit was nie altyd die geval nie. Daar was ook ’n ander soort nar, die een wat (as die Engelse ''jester'') ’n fyn intellektuele spel gespeel het, wat self die spot op hom verenig het en soms selfs politieke invloed gehad het. Hierdie nar het gewoonlik ’n spesiaal gemaakte pak en ’n narrekap of sotskap gedra, ’n veelkleurige mus met punte waaraan klokkies vasgewerk was. Hy het gewoonlik ’n staf, ’n narrestok of sotstok, saamgedra. In die [[Middeleeue]] het die nar ’n besondere sosiale posisie gehad. Aan die een kant het hy die indruk geskep dat hy aan die onderpunt van die sosiale leer was. Aan die ander kant was hy in staat om lede en gaste van die hof, die koningshuis, -paleis, te deurgrond, met hulle die gek te skeer, die draak te steek. Alleen die nar kon teen heersende opvattings ingaan sonder die gevaar van straf. In dié opsig het die nar dus eintlik ’n hoë sosiale status gehad. === Kaarte === * In [[Kaartspeletjie|kaartspele]] stel die Engelse ''joker'' (die kaart met die afbeelding van die sot of dwaas, wat elke willekeurige waarde kan verteenwoordig) die hofnar voor. * Die dwaas of nar is ook op een van die 78 kaarte van die [[Tarotkaart|Tarot]] te sien. == Harlekyn == [[File:Arlequin-comedie.jpg|left|thumb|Harlekyn in die commedia dell’arte.]]Harlekyn (in Italiaans ''Arlecchino'') – soms komies, soms tragies – was ’n karakter van die [[Commedia dell'arte|commedia dell’arte]], Italiaanse volksteater, straatteater. Die komiese harlekyn word soms ’n paljas genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Harlequin-theatrical-character |title=Harlequin |publisher=[[Brittanica]] |accessdate=26 Oktober 2024}}</ref> In die commedia dell’arte is Harlekyn een van die zanni (dienaars), ’n akrobatiese jong man wat wissel van ondeund, ’n onnut, tot ’n deugniet. Hy dra ’n veelkleurige kostuum met ’n ruitpatroon en ’n hoed. Sy gesig is agter ’n swart halfmasker versteek. By hom, aan sy gordel, soos ’n swaard, dra hy ’n stok. Met dié stok word hy gereeld afgeransel, wanneer iemand dit by hom afvat. In die afranseling van die harlekyn, lê die oorsprong van die Engelse ''slapstick''. Harlekyn is verlief op Colombina, wat ook dikwels ’n geruite kostuum dra, maar Colombina wil niks van hom weet nie en bestee meestal weinig aandag aan hom. Harlekyn is dikwels onsigbaar vir die ander karakters. Hy kan wel met die gehoor kommunikeer en lewer dikwels satiriese kommentaar op wat op die verhoog gebeur. === Geskiedenis === Oor die oorsprong van die naam ''Arlecchino'' (''Harlekyn'') is daar verskillende teorieë. Volgens een teorie kom sy naam van die Latynse ''Herculinus'' (“klein [[Hercules]]”). ’n Ander teorie is dat ''Harlekyn'' moontlik ’n verbastering van die bynaam ''Harlayquino'' kon gewees het, wat die bynaam was van ’n toenmalige Italiaanse akteur wat ’n beskermheer met die naam Hachille du Harlay gehad het. ’n Derde teorie soek die oorsprong van ''Harlekyn'' in die Franse [[mitologie]], by die mitologiese figuur ''Hellequin'', wat snags saam met ’n groep demone te perd deur die lug sou gejaag het in wat as die “Wilde Jag” of “Wilde Jaagtog” bekend was, ’n lugverskynsel wat die ou [[Germane]] as voorbode van nadere onweer, storms beskou het. Harlekyn het dus van ’n wilde, duiwelse booswig in die [[Middeleeue]] tot die ondeunde skelm, swendelaar, niksnut(s) (''trickster'') van die commedia dell’arte in die [[Renaissance]] ontwikkel. Tydens die [[Verligting]] is die irrasionele, anarchistiese, magiese, duiwelse Harlekyn verfoei. Die Duitse dramaturg en literatuurteoretikus Johann Christoph Gottsched (1700–1766), wat die teater in ’n klassisistiese sin hervorm het, kon die harlekyn nie verdra nie. Ook nie sy navolgers nie. In 1737 het ’n Duitse aktrise, Friederike Caroline Neuber, as ’n simboliese daad om narre uit die teater te verban, ’n harlekynpop op die verhoog verbrand. === Harlekinade === Aan die begin van die 18de eeu het Harlekyn die sentrale figuur van die harlekinade geword, ’n Engelse klugspel, ’n pantomimiese weergawe van die commedia dell’arte waarin een of meer harlekyne die hoofrol gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.peopleplayuk.org.uk/collections/default.php?ter_id=88 |title=Harlequinade |publisher=[[Britse Teatermuseum]] |accessdate=26 Oktober 2024 |archive-date= 2 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202011019/http://www.peopleplayuk.org.uk/collections/default.php?ter_id=88 |url-status=dead }}</ref> Gewoonlik het ’n harlekinade oor die liefdespaar Harlekyn en Colombina gehandel. Hulle (hard)loop weg en word deur Colombina se pa, Pantaloon, en sy dienaar, Clown, agternagesit. Een van die bekendste akteurs in dié harlekinades was Joseph Grimaldi, wat die rol van Clown vertolk het. In dié rol het Grimaldi só uitgeblink dat Clown gaandeweg die sentrale figuur van die harlekinade geword het. In die [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse tyd]] het die harlekinadedeel van pantomimes tot ’n agtervolgingstoneel afgewater geraak, en teen die einde van die 19de eeu het die harlekinade heeltemal uit die pantomime verdwyn. === Harlekyne, kuns en populêre kultuur === * Vandag word die harlekyn nog in karnavalle gesien. In die Karnaval van [[Venesië]] is hy byvoorbeeld een van die sentrale figure. * Harlekyne is onder andere deur [[Paul Cézanne]] en [[Pablo Picasso]] geskilder. * In [[Ferruccio Busoni]] se opera ''Arlecchino'' (1917) speel Harlekyn die hoofrol, maar interessant genoeg ’n praatrol; hy sing nie. * Harley Quinn, ’n superskurk in die fiktiewe wêreld van [[Batman]], is op die harlekyn gebaseer. Sy trek aan soos ’n harlekyn, en haar naam is ’n woordspeling op ''harlekyn''. * Die karakter Harlequin Demon in Tim Burton se animasiefilm ''The Nightmare Before Christmas'' is op die harlekyn gegrond. * ''The Mysterious Mr. Quin'', ’n versameling kortverhale deur [[Agatha Christie]], is na die karakter Harley Quin genoem. == Paljas == [[Lêer:Pagliacci Original Score Cover.jpg|links|duimnael|Omslag van die oorspronklike partituur van die opera ''Pagliacci.'' ]] ’n Paljas was oorspronklik ’n soort harlekyn of nar met strooi wat uit sy klere steek – ’n lewende [[voëlverskrikker]]. Sy werk was om ander narre te [[Parodie|parodieer]], en dié figuur het in verskillende lande verskillend ontwikkel. In [[Nederland]] is sy klere rooi-wit-en-blou geruit, in [[Italië]] is sy gesig wit geverf en dra hy ’n wit pak en ’n keëlvormige hoed. === Etimologie === Die naam paljas kom vandie [[Frans|Franse]] woord ''paillasse'' vir ’n strooipop, van ''paille'', “strooi”. In [[Spaans]] ''payaso'', [[Katalaans]] ''pallasso'', [[Portugees]] ''palhaço'' en [[Italiaans]] ''pagliaccio'' of ''bajazzo''. Laasgenoemde het in [[Duits]] tot ''Bajass'' ontwikkel. In [[Nederlands]] word ''paljas'' soms neerhalend of skertsend gebruik vir iemand wat as ’n grap beskou word, iemand van wie die spreker dus ’n lae dunk het. === Musiek === * ''Pagliacci'' (''Die paljasse'') is die naam van ’n opera deur die Italiaanse komponis [[Ruggiero Leoncavallo|Ruggero Leoncavallo]]. == Hanswors == [[Lêer:34 Ulica - Teatr Pinezka - Epidemia śmiechu - 20210709 1808 8190.jpg|duimnael|’n Hanswors in [[Krakow]], [[Pole]].]] Die naam Hanswors, wat pejoratief gelaai kan wees as dit as skelnaam teenoor iemand gebruik word, kry Afrikaans eweneens uit die toneel en teater. === Geskiedenis === Afrikaans se ''hanswors'', vir ’n nar, was in Nederlands ''Hansworst'' en oorspronklik ''Hanswurst'' of ''Hans Wurst''. ’n Naam, dus, wat uit [[Duits]] ontleen is. In 1541 skryf [[Martin Luther]] ’n grof bewoorde pamflet met die titel ''Wider Hans Worst'', gemik teen hertog Hendrik II van Brunswijk-Wolfenbüttel en dié se buite-egtelike verhouding met ’n hofdame.<ref>{{cite book |last=Lohse |first=Bernhard |title=Martin Luther: an introduction to his life and work |publisher=Fortress Press |year=1980 |page=87}}</ref> In 1775 gebruik ook die jong [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], in ’n kort karnavalklug, ''Hanswursts Hochzeit'', die naam as skelnaam. Van omstreeks die 18de eeu af, veral in [[Oostenryk]], is Hanswurst die naam van ’n komiese hoofkarakter wat in straatopvoerings en veral poppespele van dié tyd te sien is. Van daar word Hanswurst in [[Nederlands]] Hansworst''.'' Totdat die naam Jan Klaassen dié van Hansworst as die naam van ’n soortgelyke karakter in die ou Hollandse poppespel vervang. Die eerste bekende Hanswurst was ’n Weense tandarts, Joseph Anton Stranitzky. Stranitzky het van omstreeks 1706 af in kleurvolle klere in [[Oostenryk]] opgetree. Stranitzky se bont drag bly vandag die standaarduitrusting vir ’n hanswors. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="mieliestronk">{{Cite web |url=http://www.mieliestronk.com/hhh_harlekyn.html |title=argiefkopie |access-date=25 Januarie 2023 |archive-date= 6 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106180354/http://www.mieliestronk.com/hhh_harlekyn.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="gesellig">https://gesellig.co.za/t/30660-hanswors/</ref> <ref name="ref1">{{cite journal | last1 = Rogers | first1 = Phyllis | date = 1980 | title = My Favorite Foods are Dr Pepper, Collard Greens, and Pizza. I'm sure I'll Be a Good Clown | url = https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1090&context=svc | department = ScholarlyCommons | journal = Studies in Visual Communication | publisher = University of Pennsylvania | volume = 6 | issue = 1 | pages = 44–45 | doi = 10.1111/j.2326-8492.1980.tb00116.x | access-date = 1 January 2021 | quote = Your face was your fortune, and to copy another man's face without his permission was theft, punishable by ostracism. Every man had some kind of special trick which made his makeup look perfect...The old clowns feel that the quickest and easiest way for a person to distinguish between a clown and a person in makeup is the clown's ability to make his face move...The old clowns say that anyone can apply greasepaint to his face but very few practitioners of the art of clowning ever acquire the skill to make their faces move.}}</ref> <ref name="ref2">{{cite journal |last1 = Butler |first1 = Laurel |date = March 2012 |title = 'Everything seemed new': Clown as Embodied Critical Pedagogy |url = https://repository.upenn.edu/svc/vol6/iss1/7/ |journal = Theatre Topics |publisher = Johns Hopkins University Press |volume = 22 |issue = 1 |pages = 63–72 |doi = 10.1353/tt.2012.0014 |s2cid = 191476878 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210429000133/https://repository.upenn.edu/svc/vol6/iss1/7/ |archive-date = 29 April 2021 |access-date = 1 January 2021 |quote = Italian clown pedagogue Giovanni Fusetti proposes...conceiving of clown as a state of being...'a state of playing where everyone has access to the key question: what is so funny about myself?' Lecoq describes entering into 'the clown dimension,' which requires 'a state of openness, entirely without defense...a state of reaction and surprise' (146). John Wright...[says] 'the state of bafflement that we see in clown...as a common state of humanity...Clown reminds us that, deep down, we're all in exactly the same bemused state' (218). John Flax (2009)...says that, for Lecoq, 'theatrical clown was just about finding that basic state of vulnerability and allowing the audience to exist in that state with you...A clown state is a state of innocence and poetry and naivety that allows the audience to draw their own conclusions. That's the state that you bring them to, and they'll make the connections or not, but they love to be in that state because we don't go there very often. It's a state of anti-intellectualism, a kind of pure emotion.' |url-status = bot: unknown }}</ref> <ref name="ref3">{{cite journal | last1 = Keisalo | first1 = Marianna | date = 24 March 2017 | title = 'Picking People to Hate': Reversible reversals in stand-up comedy | url = https://journal.fi/suomenantropologi/article/view/63057 | journal = Suomen Antropologi | volume = 41 | issue = 4 | page = 62 | access-date = 22 March 2021 | quote = Reversals, broadly defined as switching to the opposite of what is considered 'the normal order' ... Reversals are an important aspect of the performance of many ritual clown figures (Keisalo-Galvan 2011; Steward 1991 [1929]) as well as more everyday instances of clowning and humor (e.g., Basso 1979).}}</ref> <ref name="ref4">{{cite book |last=Double |first=Oliver |date=2014 |orig-date=2005 |chapter=Licence |title=Getting the Joke: the inner workings of stand-up comedy |others=Quote by [[Stewart Lee]] |edition=2nd |location=New York |publisher=Bloomsbury Methuen Drama |page=264 |isbn=978-1-4081-7460-9 |quote=According to Stewart Lee, 'By reversing the norms and breaking the taboos, the clowns show us what we have to lose, and what we might also stand to gain, if we stand outside the restrictions of social convention and polite everyday discourse.'}}</ref> }} == Bronne == * {{citation |last1=Berger |first1=Peter L. |author-link=Peter Ludwig Berger |title=Redeeming Laughter: The Comic Dimension of Human Experience |publisher=Walter de Gruyter |year=1997 |isbn=3-11-015562-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/redeeminglaughte0000berg }} * {{citation |last1=Callery |first1=Dymphna |title=Through the Body: A Practical Guide to Physical Theatre |publisher=Nick Hern Books |year=2001 |isbn=1-85459-630-6}} * {{cite book | last1= McConnell Stott| first1=Andrew | year=2009| title=The Pantomime Life of Joseph Grimaldi| location=Edinburgh | publisher=Canongate Books Ltd| isbn=978-1-84767-761-7}} * {{cite book| last1=Neville| first1=Giles| year=1980| title=Incidents In the Life of Joseph Grimaldi| location=London| publisher=Jonathan Cape Ltd| isbn=0-224-01869-8| url=https://archive.org/details/incidentsinlifeo0000nevi}} == Notas == * Hierdie artikel is ’n vertaling van die artikels ''Nar'', ''Harlekijn'', ''Hansworst'' en ''Paljas'' in die Nederlandse Wikipedia, soos op 26 Oktober 2024, met enkele byvoegings. {{Normdata}} rk7278c3ez6250z7bc1hekojcbbw8nc 0 405283 2894810 2889865 2026-04-18T16:38:00Z Lefcentreright 92804 Skakel 2894810 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Soutrivier-spoorwegstasie''' is 'n [[Metrorail#Wes-Kaapstreek|Metrorail]]-spoorwegstasie in [[Soutrivier]], [[Kaapstad]]. Dit is die tweede stasie vanaf die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-terminus]] op die ou hooflyn (nou die [[Noordelike Lyn]]) na [[Bellville]], en die aansluiting waar die [[Suidelike Lyn|Suidelike]] en [[Kaapse Vlakte Lyn|Kaapse Vlakte]]-lyne van die hooflyn aftak. Dienste op al Metrorail se lyne loop deur dié stasie.<ref name=Timetables>{{Cite web |url=http://www.metrorail.co.za/Timetables.html |title=Metrorail Timetables |access-date=12 Augustus 2014 |archive-date= 8 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190908041450/http://www.metrorail.co.za/Timetables.html |url-status=dead }}</ref> Die stasie het drie eilandplatforms en een syplatform, wat altesaam sewe spore bedien. Die stasiegebou is in Foundrystraat suid van die spoorlyne geleë. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Treinstasies (Suid-Afrika)]] [[Kategorie:Kaapse Vlakte Lyn]] [[Kategorie:Suidelike Lyn]] k24jqb8d9uydrvgcpem2729auyoawsm 0 409396 2894958 2634918 2026-04-19T09:21:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894958 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Eilande |naam = Egadi-argipel |beeld naam = Chiesa madre Erice 08 10 2017 11.jpg |beeld byskrif = Uitsig oor die Egadi-eilande (en [[Trapani]]) vanaf [[Erice]] |liggingkaart = Aegadian Islands map it.png |ligging = Weskus van Sisilië |Arcipelago = |oppervlak = 37,45 [[Vierkante kilometer|vk km]] <!--Geografia politica --> |land=Italië |bevolking = 4300 |bevolking as of = 2011 }} Die '''Egadi-eilande''' (''Ìsuli Ègadi'' in [[Sisiliaans]]) is 'n [[eilandgroep]] van [[Italië]], in die [[Tirreense See]]. Dit is ongeveer 7 km vanaf die westelike kus van [[Sisilië]] geleë, oorkant die stad [[Trapani]]. Die argipel bestaan ​uit drie eilande en twee eilandjies, plus 'n reeks van [[skeer|skere]] en rotse in see.<ref>[http://www.ampisoleegadi.it/ Egadi-eilande mariene beskermde gebied]</ref> Reeds in die antieke tye was dit bekend onder die [[Latyn]]se naam ''Aegates'' wat van die [[Griekse taal|Griekse taal]] ''Aigatai'', of "''bok-eilande''" kom. Op hierdie argipel is die Mariene Natuurreservaat van die Egadi-eilande geleë. == Geografie == Uit geologiese oogpunt is die Egadi-eilande nou verbind met Sisilië; die eilandgroep, van 37,45&nbsp;km², bestaan ​​uit die eilande Favignana, Marettimo en Levanzo asook verskeie ander eilandjies. Die meeste is nouliks meer as rotse. Die [[klimaat]] is uiters gematig in die wintermaande en daar is lang warm en sonnige somers. Die gemiddelde minimum wintertemperatuur, in die maande Januarie en Februarie, is 5 grade [[Celsius]], terwyl die maksimum in Julie-Augustus 45 grade is. Daar is min [[neerslag (meteorologie)|neerslag]]. == Geskiedenis == Spore van baie ou menslike nedersettings word hoofsaaklik op Levanzo en in 'n mindere mate op Favignana gevind. Dit word beskou as 'n gevolg van die laaste ystydperk, wat 'n natuurlike verbinding tussen Afrika en Sisilië geskep het. In [[241 v.C.]] het die Romeine die eilande verower na die Slag van die Egadi-eilande. Dit was die laaste vlootgeveg van die [[Puniese Oorloë#Eerste Puniese Oorlog|Eerste Puniese Oorlog]], waarin [[Gaius Lutatius Catulus]] Kartago se vloot verslaan het. Na die ineenstorting van die [[Romeinse Ryk]] het die eilande in die hande van die [[Vandale]] en die [[Gote]] en later van die [[Sarasene]] geval. In [[1081]] is hulle deur die [[Normandiërs]] beset en versterk. Hulle het toe die lot van Sisilië gevolg tot in die 16de eeu, toe hulle die eiendom geword het van die familie Pallavicini-Rusconi van [[Genua]] en toe, in [[1874]], van die Florio wat die tonynvangs op Favignana en Formica gevestig het. Die eilande is administratief deel van die munisipaliteit Favignana. == Voëllewe == Die avifauna van die Egadi sluit in die korttoonslangarend (''Circaetus gallicus''), die [[swerfvalk]], die aasvoël ''[[Gyps fulvus]]'',, die [[Egiptiese aasvoël]], die arend ''[[Aquila fasciata]]'' (op Marettimo), die [[toringvalk]], die [[kleinrooivalk]], die [[pelikaan]], die [[grootflamink]], die [[Europese stormswael]], die [[Europese malgas]], die [[geelbekpylstormvoël]], die [[Swartbekpylstormvoël]], die meeu ''[[Larus michahellis]]'', die kormorant ''[[Phalacrocorax aristotelis]]'', die [[witpenswindswael]], die [[nonnetjie-uil]], die kliplyster ''[[Monticola solitarius]]'', die kuiflewerik ''[[Galerida cristata]]'', die [[raaf]] en die swart skaapwagter ''[[Oenanthe hispanica]]'' (op Marettimo-eiland). ==Bronne== * Gin Racheli, ''Egadi, mare e vita'', Mursia, 1979. * Barbara Bernabò, ''I possessi dei Pallavicini nelle Isole Egadi'', in "Quaderni Obertenghi", IV, 2014, pp. 297-314. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{It-vertaal|pl=https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Isole_Egadi&oldid=136599099}} [[Kategorie:Sisilië]] 6cl7os83dpz8uilbu3l44s3eruttxiz 0 410683 2894980 2644634 2026-04-19T10:02:52Z Jcb 223 2894980 wikitext text/x-wiki {{Image frame|content=<score sound="1"> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 4/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 80 c4 \tuplet 3/2 { c8 c c } c4 \tuplet 5/4 { c16 c c c c } c4 } </score>|width=300|caption=Rhythm with tuplets: a triplet on the second beat and a quintuplet on the fourth}} In musiek is 'n niemetriese figuur (ook genoem '''irrasionele ritme''' of '''groeperings''', '''kunsmatige verdeling''' of '''groeperings''', '''abnormale verdelings''', '''onreëlmatige ritme''', '''gruppetto''', '''ekstra-metriese groeperings''', of, selde, '''kontrametriese ritme''') enige [[ritme]] wat behels die verdeling van die maat in 'n ander getal van gelyke onderverdelings anders as wat normaalweg deur die tydmaatteken toegelaat word. Voorbeelde sluit die doeplet en triool in.<ref>Sien Humphries 2002, bl. 266.</ref> Dit word aangedui deur 'n getal, of soms twee getalle, wat die betrokke verhouding aandui. Die betrokke note word ook dikwels met 'n hakie gegroepeer, of 'n boog in ouer notasies. Die algemeenste antiritmiese figuur is die triool. [[Lêer:Duplet and quadruplet.png|duimnael|638x638px|'n Ritme met niemetriese figure: 'n duool (in die eerste deel van die eerste maat) en 'n kwartool (eerste deel van die tweede maat) ]] == Terminologie == Alternatiewe terme wat uit die Engels ontleen kan word, is ''kunsmatige verdeling'',<ref>Sien Jones 1974, bl. 19.</ref> ''abnormale verdeling'',<ref>Sien Donato 1964, bl. 34.</ref> ''onreëlmatige ritme''<ref>Sien Read 1964, bl. 181.</ref> en ''onreëlmatige ritmiese groeperings''.<ref>Sien Kennedy 1994.</ref> Die Afrikaanse vertaling ''niemetriese figuur'' is egter ontleen aan die Nederlandse term ''antimetrische figuur''. Die term ''poliritme'' (of polimetrum) word soms verkeerd gebruik word en verwys eintlik na die gelyktydige gebruik van opponerende tydmate.<ref>Sien Read 1964, bl. 167.</ref> Die vertaling van ''tuplet'' as ''duool'' is ook verkeerd, want 'n ''duool'' is twee note wat in dieselfde tyd as drie note van dieselfde tydwaarde gespeel word. Benewens die triool, word die niemetriese figure duool, kwartool, kwintool, sekstool, septool en oktool gereeld gebruik. Die nootwaardes van elkeen word hier onder uitgebeeld: [[Lêer:Duool.png|geen|duimnael|120x120px|Duool]] [[Lêer:Triool.png|geen|duimnael|120x120px|Triool]] [[Lêer:Kwartool.png|geen|duimnael|192x192px|Kwartool]] [[Lêer:Kwintool.png|geen|duimnael|167x167px|Kwintool]] [[Lêer:Sextool.png|geen|duimnael|191x191px|Sekstool]] [[Lêer:Septimool.png|geen|duimnael|Septool]] [[Lêer:Octool.png|geen|duimnael|276x276px|Oktool]] Die terme ''novemool'', ''desimool'', ''undesimool'', ''dodesimool'' en ''tridesimool'' (die vertaling van die terme terme is gebaseer op die Afrikaanse patroon) is al voorgestel, maar het tot 1925 nie aanklank gevind nie.<ref>Sien Dunstan 1925.</ref> Teen 1964 het die terme ''novemool'' en ''desimool'' gebruiklik geword, terwyl figure met groter getalle meer algemeen beskryf is as "groep van elf note", "groep van twaalf note", ensovoorts.<ref>Sien Read 1964, bl. 189.</ref> == Die triool == Net so is drie trioolagtstenote gelyk aan die duur van een kwartnoot. As verskeie nootwaardes onder die trioolhakie verskyn, word hulle almal op dieselfde wyse beïnvloed, naamlik verminder tot twee derdes van hul oorspronklike duur. : <score sound="1"> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 2/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 c4 c \tuplet 3/2 { c4 c c } } </score> Die algemeenste niemetriese figuur is die '''triool'''.<ref>Sien Schonbrun 2007, bl. 8.</ref> In Duits staan dit as ''Triole'', bekend, en in Frans ''triolet'', Italiaans ''terzina'' of ''tripletta'', en in Spaans ''tresillo''. Waar twee kwartnote gewoonlik dieselfde duur as 'n halfnoot het, het drie trioolkwartnote presies dieselfde duur; dus is die duur van 'n trioolkwartnoot twee derdes die duur van 'n standaard kwartnoot. : <score sound="1"> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 2/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 c8 c c c \tuplet 3/2 { c8 c c } \tuplet 3/2 { c8 c c } } </score> Die trioolaanduiding kan ook van toepassing wees op note van verskillende waardes, byvoorbeeld 'n kwartnoot gevolg deur een agtstenoot, in welke geval die kwartnoot beskou kan word as twee trioolagstes wat saamgebind is.<ref>Sien Gehrkens 1921, bl. 19.</ref> : <score sound="1"> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 2/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 \tuplet 3/2 { c4 c8 } \tuplet 3/2 { c8 c4 } } </score> In sommige ouer partiture sal ritmes soos hierdie as 'n gepunteerde agtstenoot en 'n sestiendenoot as 'n soort snelskrif<ref>Sien Troeger 2003, bl. 172.</ref> aangeteken word, vermoedelik sodat die dwarsbalk die maatslae duideliker uitwys. Hier onder is 'n opsomming van die algemeenste trioolvariasies: [[Lêer:Triool variaties.png|geen|duimnael|334x334px|Verskillende trioolvariasies]] == Notasie van niemetriese figure == === Notasie === Niemetriese figure word tipies óf met 'n hakie óf met 'n nommer bo of onder die dwarsbalk gemerk as dié note onder een dwarsbalk saamgevoeg word. Soms word die niemtriese figuur met 'n [[Verhouding|ratio]] (pleks van net 'n getal) aangedui, waarvan die eerste getal in die ratio die hoeveelheid note in die niemetriese figuur aandui; die tweede getal dui die hoeveelheid normale note aan waarvan die eerste getal dieselfde duur het. Dit kan ook met 'n ratio en nootwaarde aangedui word. : <score> { \override Score.TimeSignature #'stencil = ##f \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 5/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 \tuplet 3/2 { c8 c c } \once \override TupletBracket.bracket-visibility = ##t \tuplet 3/2 { c8 c c } \once \override TupletNumber.text = "3:2" \tuplet 3/2 { c8 c c } \once \override TupletNumber.text = "3:2♪" \tuplet 3/2 { c8 c c } } } </score> === Ritme === ==== Eenvoudige metrum ==== Vir ander niemetriese figure dui die getal 'n [[Verhouding|ratio]] tot die volgende ''laer'' normale waarde in die heersende metrum aan ('n kwadraat in enkelvoudige metrum). In die voorbeeld hier onder word 'n '''kwintool''' aangedui met die syfer 5, wat beteken dat die lengte van vyf van die aangeduide nootwaarde gelyk is aan die lengte wat normaalweg deur vier beslaan word (of drie as 'n verdeling van 'n gepunteerde noot in saamgestelde tyd), gelykstaande aan die ''tweede'' hoër nootwaarde. Byvoorbeeld, vyf kwintoolagstenote het dieselfde duur as 'n halfnoot (of, in 3/8 en ander saamgestelde tydmate soos 6/8 en 9/8, 'n gepunteerde noot). : <score sound="1"> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 2/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 c8 c c c \tuplet 5/4 { c8 c c c c } c2 } </score> Sommige getalle word inkonsekwent gebruik: 'n '''septool''' dui byvoorbeeld gewoonlik 7 note vir die duur van 4 aan – of 7 vir 6 in saamgestelde metrum – maar kan soms ook gebruik word om 7 note vir die duur van 8 aan te dui.<ref>Sien Read 1964, bl. 183–184.</ref> Dus kan 'n septool wat 'n heelnoot duur óf met kwartnote (7:4), óf agstenote (7:8) geskryf word. : <score> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 4/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 \tuplet 7/4 { c4 c c c c c c } \tuplet 7/8 { c8 c c c c c c } } </score> Om dié dubbelsinnigheid te vermy, skryf komponiste soms die verhouding eksplisiet pleks van net 'n enkele getal. Dit word ook gedoen vir gevalle soos 7:11, waar die geldigheid van hierdie praktyk vasgestel word deur die kompleksiteit van die figuur. 'n Franse alternatief is om ''pour'' ("vir") of ''de'' ("van") in die plek van die dubbelpunt te skryf, of bo die hakie van die "onreëlmatige" nommer.<ref>Sien Read 1964, bl. 219–221.</ref> Dit weerspieël die Franse gebruik van byvoorbeeld "six-pour-quatre" as 'n alternatiewe naam vir die sekstool.<ref>Sien Damour, Burnett & Elwart 1838, bl. 79.</ref><ref>Sien Hubbard 1924, bl. 480.</ref> Daar is meningsverskille oor die '''sekstool'''. Dié sesdelige verdeling kan beskou word as 'n triool waarvan elke noot in die helfte gedeel word (dus 2 + 2 + 2 met 'n aksent op die eerste, derde en vyfde note), of anders as 'n gewone duoolpatroon waarvan elke noot van die duool in 'n triool onderverdeel word (dus 3 + 3 met 'n aksent op die eerste en vierde note). Dit word aangedui deur die dwarsbalke in die voorbeeld hieronder: : <score> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 2/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 \tuplet 6/4 { c16 \set stemRightBeamCount = #1 c \set stemLeftBeamCount = #1 c \set stemRightBeamCount = #1 c \set stemLeftBeamCount = #1 c c } \tuplet 6/4 { c16 c \set stemRightBeamCount = #1 c \set stemLeftBeamCount = #1 c c c } } </score> Sommige kenners behandel beide groeperings as geldige vorme,<ref>Sien Damour, Burnett & Elwart 1838, bl. 80.</ref><ref>Sien Köhler 1858, volume 2, bl. 52–53.</ref><ref>Sien Latham 2002. </ref><ref>Sien Marx 1853, bl. 114.</ref><ref>Sien Read 1964, bl. 215.</ref> terwyl ander dit betwis en die eerste tipe as die ware (of egte) sekstool beskou, en die tweede as 'n dubbeltriool, wat altyd so geskryf en benoem moet word.<ref>Sien Kastner 1838, bl. 94.</ref><ref>Sien Riemann 18848, bl. 134–135.</ref><ref name=":0">Sien Taylor 1879–1889, volume 3, bl. 478.</ref> Sommige gaan so ver as om laasgenoemde, wanneer dit met 'n syfer 6 geskryf is, 'n "onegte" sekstool te noem.<ref>Sien Baker 1895, bl. 177.</ref><ref>Sien Lobe 1881, bl. 31.</ref><ref>Sien Shedlock 1876, bl. 62.</ref> Aan die anderkant definieer ander die sekstool streng en uitsluitlik as 'n dubbeltriool,<ref>Sien Stainer & Barrett 1876, bl. 395.</ref><ref>Sien Sembos 2006, bl. 86.</ref> terwyl ander die onderskeid aanvaar, maar voer aan dat die ware sekstool geen interne onderverdelings het nie – slegs die eerste noot van die groep moet beklemtoon word.<ref>Sien Riemann 1884, bl. 134.</ref><ref name=":0" /><ref>Sien Taylor 2001.</ref> ==== Saamgestelde metrum ==== In saamgestelde metrum kan ewegenommerde niemetriese figure aandui dat 'n nootwaarde verander word in verhouding tot die gepunteerde weergawe van die volgende hoër nootwaarde. Dus, twee '''duoolagtstenote''' (dit word die meeste in 6/8-metrum aangtref) duur dieseflde tyd as wat drie agste note duur, gelykstaande aan 'n gepunteerde kwartnoot. Vier '''kwartoolagtstenote''' is ook gelyk aan 'n gepunteerde kwartnoot. Die duoolagtstenoot duur dus presies so lank as 'n gepunteerde agtstenoot, maar die duoolnotasie is baie meer algemeen in saamgestelde metrums. {{Sfn|Jones|1974}} : <score sound="1"> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 6/8 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 c8 c c c c c \tuplet 2/3 { c8 c } c8. c \tuplet 4/3 { c8 c c c } c16. c c c c2. } </score> 'n Duool in saamgestelde tyd word meer dikwels geskryf as 2:3 ('n gepunteerde kwartnoot wat in twee duoolagtstenote verdeel is) eerder as 2:{{Breuk|1|1|2}} ('n gepunteerde kwartnoot wat in twee duoolwartnote verdeel is), hoewel eersgenoemde teenstrydig is met 'n kwartool wat ook as 4:3 geskryf word ('n gepunteerde kwartnoot verdeel in vier kwartoolagstenote).<ref>Sien Anoniem 1997–2000.</ref> === Ingebedde niemetriese figure === Soms word een niemetriese figre "binne-in" 'n niemetriese ritmiese figure gebruik. Daar word ná dié gevalle is i''ngebedde niemetriese figure'' verwys. : <score sound="1"> \new RhythmicStaff { \clef percussion \time 2/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 68 \once \override TupletBracket.bracket-visibility = ##t \tuplet 5/4 {c8[ \tuplet 3/2 { c16 c c] } c4 \tuplet 7/4 { c32[ c c c c c c] } } c2 } </score> == Tel == Niemetriese figure kan ritmes soos die [[hemiool]] tot gevolg hê of kan poliritmies gebruik word wanneer dit teen die normale duur gespeel word.Dit staan dan bekend as [[Ritme|ekstrametriese]] [[Ritme|ritmiese eenhede]]. Die voorbeeld hieronder toon 'n sekstool in kwintooltyd. : <score sound="1" override_midi="Sextuplet against five rhythm.mid"> << \relative c' { \override Staff.StaffSymbol.line-positions = #'(-2 2) \clef percussion \time 5/4 \override TupletNumber.text = #tuplet-number::calc-fraction-text \tuplet 6/5 { e4 e e e e e } e4 } \\ \relative c' { a4 a a a a a } >> </score> Niemetriese figure kan getel word (maar meestal teen uiters stadige tempo's) deur die kleinste gemene veelvoud (KGV) tussen die oorspronklike en tuple-afdelings te gebruik. Kom ons neem 'n voorbeeld: Met 'n 3-teen-2-niemetriese figuur (dus 'n triool) is die kleinste gemene veelvoud 6. Aangesien {{Nowrap|1=6 ÷ 2 = 3}} en {{Nowrap|1=6 ÷ 3 = 2}} val die kwartnote op elke derde telling (oorstreep) en die triool op elke twee (onderstreep): [[Lêer:Triool vs kwartnote.png|geen|duimnael|'n Voorbeeld van 'n triool (onderlyn) wat teenoor kwartnote gespeel word (oorlyn)]] Dit kan redelik maklik uiteindelik op die korrekte tempo gespeel word, en afhangende van die musiek kan dit in tempo getel word. Aan die ander kant word 'n 7-teen-4-figuur, met 'n grootste gemene veelvoud van 28, teen 'n uiters stadige tempo getel, maar dit sal intuïtief teen die regte tempo gespeel moet word: [[Lêer:Vier-tot-sewe-figuur.png|geen|duimnael|1081x1081px|'n Voorbeeld van 'n septool (oorlyn) wat teen kwartnote (onderlyn) gespeel word]] Om 'n halfnoottriool akkuraat in 'n [[Maatstreep|maat]] van 4/4 te speel, tel mens agstenootriole en bind dit saam in groepe van vier. : <score> << \relative c' { \override Staff.StaffSymbol.line-positions = #'(-2 2) \clef percussion \time 4/4 \tuplet 3/2 { e4.~ e8 e4~ e e8~ e4. } e4 } \\ \relative c' { \tuplet 3/2 { a2 a a } a4 } >> </score> Met 'n klem op elke teikennoot, sal 'n mens tel: '''1''' – 2 – 3&nbsp;&nbsp;1 – '''2''' – 3&nbsp;&nbsp;1 – 2 – '''3'''&nbsp;&nbsp;1 – 2 – 3&nbsp;&nbsp;'''1''' Dieselfde beginsel kan toegepas word op kwintole, septole en so meer. == Verwysings == {{Verwysings|18em}} == Bronne == * Anoniem. 1997–2000. [http://www.graphire.com/Pages/Support/supportnotefaq.htm ''Music notation questions answered.''] Graphire Corporation. Geraadpleeg op 11 Januarie 2024. * Baker, T. (red.). 1895. A dictionary of musical terms. New York: G Schirmer. * Damour, A., Burnett, A & Elwart, É. 1838. [https://books.google.co.za/books?id=Fk0QAAAAYAAJ&redir_esc=y É''tudes élémentaires de la musique: depuis ses premières notions jusqu'à celles de la composition: divisées en trois parties: Connaissances préliminaires. Méthode de chant. Méthode d’harmonie.''] Paris: Bureau des Études élémentaires de la musique. * Donato, A. 1963. ''Preparing music manuscript''. Englewood Cliffs, New Jersy: Prentcie-Hall. Onveranderde herdruk in 1977 deur Greenwood Press, Connecticut. * Dunstan, R. 1925. ''A cyclopædic dictionary of music''. Vierde uitgawe. Londen: J. Curwen & Sons. Herdruk in 1973 deur DaCapo Press, New York. * Gehrkens, K.W. 1921. ''Music notation and terminology.'' New York: A. S. Barnes. * Hubbard, W.L. 1924. ''Musical dctionary''. Hersiene en vergrote uitgawe. Toledo: Squire Cooley. Herdruk in 2005 as ''The American history and encyclopedia of music'' deur Kessinger Publishing, Whitefish, Montana. * Humphries, C. 2002. ''The piano handbook''. San Francisco: Backbeat Books. * Jones, G.T. 1974. ''Music theory: The fundamental concepts of tonal music including notation, terminology, and harmony''. New York: Barnes & Noble Books. * Kastner, J.-G. 1838. ''Tableaux analytiques et résumé général des principes élémentaires de musique''. Parys. * Lobe, J.C. 1881. ''Catechism of music.'' Nuwe en verbeterde uitgawes, verwerk en hersien vanuit 20ste eeuse Duitste uitgawes deur John Henry Cornell, vertaal deur Fanny Raymond Ritter. New York: G. Schirmer. (Eerste uitgawe van die Engelse vertaling deur Fanny Raymond Ritter in 1867 deur J. Schuberth in New York.) * Kennedy, M. 1994. Irregular rhythmic rroupings. (Duplets, triplets, quadruplets). In Bourne, J. (red.). ''Oxford dictionary of music''. Tweede uitgawe. Oxford: Oxford University Press. * Köhler, L. 1858. ''Systematische Lehrmethode für Clavierspiel und Musik: Theoretisch und praktisch''. Twee volumes. Leipzig: Breitkopf & Härtel. * Latham, A. (red.). 2002. Sextuplet [sextolet]. In ''The Oxford companion to music''. Oxford: Oxford University Press. * Marx, A.B. 1853. ''Universal school of music''. Vertaal uit die vyfde uitgawe van die oorspronklike Duits deur August Heinrich Wehrhan. Londen. * Read, G. 1964/1969. ''Music notation: A manual of modern practice''. Tweede uitgawe. Boston: Alleyn and Bacon. Herdruk in 1979 as A Crescendo Book deur Taplinger in New York. * Riemann, H. 1884. ''Musikalische Dynamik und Agogik: Lehrbuch der musikalischen Phrasirung auf Grund einer Revision der Lehre von der musikalischen Metrik und Rhythmik''. Hamburg: D. Rahtert. * Schonbrun, M. 2007. ''The Everything Music Theory Book: A complete guide to taking Your understanding of music to the next level''. Avon, Massachusetts: Adams Media. * Sembos, E.C. 2006. ''Principles of music theory: A practical guide''. Tweede uitgawe. Morrisville, North Carolina: Lulu Press. * Shedlock, E.L. 1876. ''A trip to Music-Land: An allegorical and pictorial exposition of the elements of music''. Londen: Blackie & Son. * Stainer, J., & Barret, W.A. 1876. ''A dictionary of musical terms''. Londen: Novello, Ewer & Co. * Taylor, F. 1879–1889. Sextolet. In Grove, G. ''A dictionary of music and musicians (A.D. 1450–1883) by eminent writers, English and foreign''. Cambridge: Cambridge University Press. * Taylor, F. 2001. Sextolet, Sextuplet. In Sadie, S. & Tyrrell, J. (reds.). ''The new Grove dictionary of music and musicians''. Tweede uitgawe. Londen: Macmillan. * Troeger, R. 2003. Playing Bach on the keyboard: A practical guide. Pompton Plains, New Jersey: Amadeus Press. {{Normdata}} ed40f7qv9fi87l64tbj7tovl8by64pr 0 411805 2894860 2651053 2026-04-18T20:06:06Z HermanvanAswegen988 200973 2894860 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Boek | titel = ''The Fountainhead'' | beeld = The Fountain Head (1943 1st ed) - Ayn Rand.jpg | breedte = 200 | beeldonderskrif = Die 1943-voorblad van The Fountainhead. | outeur = Ayn Rand | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | genre = Filosofiese fiksie | uitgewer = Bobbs Merrill | uitgewingsdatum = 1943 | bladsye = 753 (1ste uitgawe) }} '''''The Fountainhead''''' is 'n roman van 1943 deur die Russies-Amerikaanse skrywer [[Ayn Rand]]. Dit was haar eerste groot letterkundige sukses. Die roman se hoofkarakter, Howard Roark, is 'n onversetlike jong [[argitek]] wat baklei teen konvensionele standaarde en weier om toe te gee aan 'n argitektuurestablishment wat nie innovasie wil aanvaar nie. Roark verteenwoordig wat Rand glo die ideale man is,<ref>{{harvnb|Gladstein|1999|p=8}}</ref><ref>{{harvnb|Sciabarra|1995|p=97}}</ref> en sy stryd weerspieël Rand se siening dat individualisme beter is as kollektivisme. {{beeldgroep2|perrow = 2|total_width=302 |image1= Mcgraw-hill-42nd-st 1.jpg|width1=140 |image2= NY woolworth building.JPG|width2=160 | footer=New Yorkse wolkekrabbers soos die McGraw Hill-gebou (links) en die [[Woolworth-gebou]] het Rand geïnspireer om oor argitektuur te skryf.}} Roark word teengestaan deur mense wat waarde heg aan konformasie eerder as onafhanklikheid<ref>Smith, Tara. "Unborrowed Vision: Independence and Egoism in ''The Fountainhead''". In {{harvnb|Mayhew|2006|pp=287–289}}</ref> en integriteit.<ref>Schein, Dina. "Roark's Integrity". In {{harvnb|Mayhew|2006|p=305}}</ref> Dit sluit Roark se voormalige klasmaat Peter Keating in wat sukses behaal deur gewilde style te volg, maar hom tot Roark wend vir hulp met ontwerpprobleme. Ellsworth Toohey, 'n sosialistiese argitektuurresensent wat sy invloed gebruik om sy politieke en sosiale agenda te bevorder, probeer om Roark se loopbaan te vernietig. Die uitgewer van 'n sensasiekoerant, Gail Wynand, probeer die openbare opinie vestig. Hy bevriend Roark, en verraai hom wanneer die openbare opinie in 'n rigting draai wat hy nie kan beheer nie. Die roman se mees omstrede karakter is Roark se minnares, Dominique Francon. Sy glo niekonformiteit kan nie wen nie, en daarom help en ondermyn sy Roark beurtelings. Twaalf uitgewers het die manuskrip van die hand gewys<ref name="Branden170">{{harvnb|Branden|1986|pp=170–171}}</ref><ref name="Burns80">{{harvnb|Burns|2009|p=80}}</ref><ref>{{harvnb|Heller|2009|p=186}}</ref> voordat 'n redakteur by Bobbs-Merrill Company sy werk op die spel geplaas het om dit te publiseer.<ref>Ralston, Richard E. "Publishing The Fountainhead". In {{harvnb|Mayhew|2006|p=68}}</ref><ref name="Heller 2009 144–145">{{harvnb|Heller|2009|pp=144–145}}</ref> Resensies was uiteenlopend. Sommige resensente het die boek geprys as 'n kragtige loflied aan individualisme, terwyl ander gedink het dit is te lank en dat die karakters nie simpatie wek nie. Verkope was aanvanklik traag, maar die boek het 'n gevolg opgebou deur mondelinge oordrag en het 'n topverkoper geword. Meer as 9&nbsp;miljoen eksemplare van ''The Fountainhead'' is wêreldwyd verkoop en dit is in meer as 20 tale vertaal. Die roman het Rand as skrywer gewild gemaak en 'n blywende invloed gehad, veral onder argitekte en [[entrepreneur]]s.<ref name="Yannella17">{{harvnb|Yannella|2011|p=17}}</ref> Die roman is verskeie kere vir ander media verwerk. 'n Geïllustreerde uitgawe is in 1945 in koerante gepubliseer en Warner Bros. het dit in 1949 verfilm; Rand het die draaiboek geskryf en [[Gary Cooper]] het die rol van Roark vertolk. Die prent het nie goeie resensies gekry nie en het nie sy geld by die loket terugverdien nie. In 2014 is dit deur 'n Belgiese verhoogregisseur in 'n toneelstuk verwerk, en dit het oor die algemeen positiewe resensies ontvang. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ===Bibliografie=== {{refbegin|3}} * {{Cite book |title=Goddess of the Market: Ayn Rand and the American Right |last=Burns |first=Jennifer |location=New York |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-532487-7}} * {{Cite book |title=The New Ayn Rand Companion |last=Gladstein |first=Mimi Reisel |location=Westport, Connecticut |publisher=Greenwood Press |year=1999 |isbn=0-313-30321-5}} * {{Cite book |title=Feminist Interpretations of Ayn Rand |editor1-last=Gladstein |editor1-first=Mimi Reisel |editor2-last=Sciabarra |editor2-first=Chris Matthew |location=University Park, Pennsylvania |publisher=Pennsylvania State University Press |year=1999 |isbn=0-271-01830-5 |series=Re-reading the Canon |name-list-style=amp}} * {{Cite book |title=Ayn Rand and the World She Made |last=Heller |first=Anne C. |location=New York |publisher=Doubleday |year=2009 |isbn=978-0-385-51399-9}} * {{Cite book |title=Essays on Ayn Rand's The Fountainhead |editor-last=Mayhew |editor-first=Robert |location=Lanham, Maryland |publisher=Lexington Books |year=2006 |isbn=0-7391-1577-4}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Fountainhead}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse romans]] m43fwm5gn8kxvfzuqaw0x19oim6mb9h 0 418174 2894949 2854724 2026-04-19T09:02:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894949 wikitext text/x-wiki [[Lêer:VuaDinhTienHoang.jpg|duimnael|Đinh Bộ Lĩnh]] '''Đinh Bộ Lĩnh''' (丁部領; 924–979; r. 968–979), regte naam na bewering '''Đinh Hoàn''' (丁桓<ref name="ref1" /> of 丁環) of '''Đinh Hoàng''' (丁璜) of '''Đinh Bái Đính''' (丁沛嵿),<ref>[https://soha.vn/nguon-goc-khong-the-tuong-tuong-noi-cua-cai-ten-dinh-bo-linh-20161213225123558.htm Nguồn gốc "không thể tưởng tượng nổi" của cái tên Đinh Bộ Lĩnh]</ref> was die stigterskeiser van die kortstondige [[Đinh-dinastie]] wat sy onafhanklikheid van [[Viëtnam]] verklaar het nadat hy van die [[Volksrepubliek China|Chinese]] onafhanklikheid verklaar het.<ref name="ref0" /> [[Suidelike Han-dinastie]]. Hy was 'n belangrike figuur in die vestiging van Viëtnamese onafhanklikheid en politieke eenheid in die [[10de eeu]]. Hy het Viëtnam verenig deur twaalf rebelse krygshere te verslaan en het die eerste keiser van Viëtnam geword. Met sy hemelvaart het hy die land herdoop tot [[Đại Cồ Việt]]. Đinh Bộ Lĩnh was ook bekend as '''Đinh Tiên Hoàng''' (丁先皇; letterlik "die voormalige Đinh-keiser"). == Lewe en loopbaan == Đinh Bộ Lĩnh is in 924 in [[Hoa Lư]] (suid van die [[Rooirivierdelta]], in wat vandag [[Ninh Bình-provinsie]] is) gebore. Toe hy in 'n plaaslike dorpie grootgeword het tydens die verbrokkeling van die Chinese [[Tang-dinastie]] wat Viëtnam vir eeue oorheers het, het Đinh Bộ Lĩnh op 'n baie jong ouderdom 'n plaaslike militêre leier geword. Uit hierdie onstuimige era het die eerste onafhanklike Viëtnamese regering ontstaan ​​toe die krygsheer [[Ngô Quyền]] die Suidelike Han se magte in die Eerste Slag van die Bạch Đằng-rivier in 938 verslaan het. Die [[Ngô-dinastie]] was egter swak en nie in staat om Viëtnam effektief te verenig nie. Gekonfronteer met die binnelandse anargie wat voortgebring is deur die kompetisie van twaalf feodale krygshere om beheer oor die land, sowel as die eksterne bedreiging verteenwoordig deur Suider-Han, wat homself beskou het as die erfgenaam van die antieke koninkryk van [[Nanyue]] wat nie net suidelike China omvat het nie. maar ook die Bac Bo-streek van Noord-Viëtnam, het Đinh Bộ Lĩnh 'n strategie gesoek om die Viëtnamese polities te verenig. Met die dood van die laaste Ngô-koning in 965, het hy die mag oorgeneem en 'n nuwe koninkryk gestig waarvan die hoofstad in sy tuisdistrik Hoa Lư was. Om sy legitimiteit met betrekking tot die vorige dinastie vas te stel, het hy met 'n vrou van die Ngô-familie getrou.<ref name="ref2" /> In die eerste jare van sy bewind was Đinh Bộ Lĩnh veral versigtig om te verhoed dat Suider-Han antagoniseer. In 968 het hy egter die uitdagende stap geneem om die titel van Keiser (Hoàng Đế) aan te neem en sodoende sy onafhanklikheid van Chinese heerskappy te verklaar. Hy het die Đinh-dinastie gestig en sy koninkryk Đại Cồ Việt genoem. Sy uitkyk het egter verander toe die magtige [[Song-dinastie]] Suider-Han in 971 geannekseer het. In 972 het Đinh Bộ Lĩnh homself met die Song ingelyf deur 'n huldigingssending te stuur om sy trou aan die Chinese keiser te demonstreer. Keiser [[Song Taizu|Taizu]] van Song het die Viët-heerser vervolgens erken as [[Giao Chỉ]] Quận Vương (Koning van Giao Chi), 'n titel wat 'n teoretiese verhouding van vasalage in onderwerping aan die ryk uitdruk. Goed bewus van Song se militêre mag, en gretig om die onafhanklikheid van sy land te beskerm, het Đinh Bộ Lĩnh 'n nie-aanvalsooreenkoms verkry in ruil vir huldeblyke wat elke drie jaar aan die Chinese hof betaalbaar is. == Buitelandse betrekkinge == Benewens die bestuur van betrekkinge met China, het Đinh Bộ Lĩnh die administrasie en die gewapende magte van Viëtnam energiek hervorm om die fondamente van die nuwe staat te versterk. Hy het 'n koninklike hof en 'n hiërargie van staats- en militêre amptenare tot stand gebring. Đinh Bộ Lĩnh het ook 'n streng regstelsel ingestel waarin hoogverraad strafbaar was deur in 'n vat kokende olie gekook te word of deur aan 'n ingehokte tier gevoer te word, om sodoende 'n afskrikmiddel te bied aan almal wat die nuwe orde in die koninkryk bedreig het. == Dood == === Sluipmoord op Đinh Bộ Lĩnh === Đinh Bộ Lĩnh se bewind het egter nie lank geduur nie. In 979 het 'n paleisbeampte, geïnspireer deur 'n droom, beide Đinh Bộ Lĩnh en sy oudste seun [[Đinh Liễn]] vermoor terwyl hulle in die paleis binnehof geslaap het. Die moordenaar is vinnig deur generaal [[Nguyễn Bặc]] aangekeer en tereggestel. Bộ Lĩnh is opgevolg deur sy sesjarige oorlewende seun [[Đinh Phế Đế]]. Die Song-dinastie wou voordeel trek uit die onstuimige situasie in Đại Cồ Việt om Chinese beheer oor die land te herstel, en het 'n leër gestuur om Viëtnam binne te val. In hierdie krisis het [[Lê Hoàn]], die opperbevelvoerder van Đinh Bộ Lĩnh se weermag, in die magsvakuum ingestap, die kinderkeiser onttroon, sy opponente by die hof uitgeskakel en onwettige verhoudings met die Keiserin Dowager [[Dương Vân Nga]] aangegaan. Lê Hoàn het die Song-inval verslaan, homself tot keiser uitgeroep en die [[vroeë Lê-dinastie]] gestig. Hy het voortgegaan om die land "Đại Cồ Việt" te noem. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="ref0">🖉{{Cite web|url=http://vietsciences.free.fr/vietnam/danhnhan/vua/dinhtienhoang.htm|title=Vietsciences; Viet; Sciences|website=vietsciences.free.fr|accessdate=21 Augustus 2024}}</ref> <ref name="ref1">[[Trần Trọng Kim]] says in [[:vi:s:Việt Nam sử lược/Quyển I/Phần III/Chương II|Việt Nam sử lược]]:"{{lang|vi|Có sách chép rằng Đinh Tiên-hoàng tên là Hoàn 桓, chứ không phải là Bộ Lĩnh. Bộ Lĩnh là một tước quan của Trần Lãm phong cho Đinh Hoàn. Nhưng xét trong " Khâm-định Việt-sử " và các sách khác thì thấy chép Đinh bộ Lĩnh chứ không thấy Đinh Hoàn. Vậy nay cứ theo sách Khâm-định mà chép.}}" Translation: "According to some books, the Former Đinh Emperor's original name is Hoàn 桓, not Bộ Lĩnh, which was an official title bestowed upon him by Trần Lãm. Still, considering that "Khâm-định Việt-sử" and other books attested to only Đinh Bộ Lĩnh, not Đinh Hoàn. I'll just follow Khâm-định then.")</ref> <ref name="ref2">Hữu Ngọc ''Wandering through Vietnamese culture'' 2004- Page 393 "[[Nguyễn Bặc]]... and statesmen who helped Đinh Bộ Lĩnh put an end to the period of anarchy of the Twelve Warlords before the [[Đinh Dynasty]]."</ref> }} == Bronnelys == * Taylor, Keith. The Birth of Vietnam. Berkeley, 1983. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dinh Bo Linh}} [[Kategorie:Geboortes in 924]] [[Kategorie:Sterftes in 979]] [[Kategorie:Geskiedenis van Viëtnam]] blpwv1nhw2s71q2y7mx5leakl4riwi8 0 418601 2894974 2838708 2026-04-19T10:00:17Z Jcb 223 2894974 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Uyinene "Nene" Mrwetyana'''<ref>{{Cite web|url=http://www.news.uct.ac.za/article/-2019-09-02-remembering-nene|title=Remembering Nene|last=Phakeng|first=Mamokgethi|date=2 September 2018|website=[[Universiteit van Kaapstad]]|access-date=24 August 2020}}</ref> (20 April 2000 – 24 Augustus 2019)<ref>{{Cite web|url=https://www.dispatchlive.co.za/classifieds/2019-09-04-funeral-notice-uyinene-uthixo-mrwetyana/|title=Funeral notice: UYINENE (UTHIXO) MRWETYANA|date=4 September 2018|website=[[Daily Dispatch]]|access-date=24 Maart 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2019-09-03-post-office-where-uct-student-uyinene-mrwetyana-was-killed-closes-its-doors-after-walk-in/|title=Post office where UCT student Uyinene Mrwetyana was killed closes its doors after walk-in|last=Tanya Ferber|date=3 September 2019|website=[[The Times]]|issn=1996-5516|access-date=3 September 2019}}</ref> was 'n Suid-Afrikaanse student aan die [[Universiteit van Kaapstad]].<ref>https://www.news.uct.ac.za/article/-2024-08-27-eliminate-the-fear-remembering-uyinene-mrwetyana-five-years-on</ref> Op 24 Augustus 2019 is sy in die [[Claremont, Kaapstad|Claremont-voorstad van Kaapstad]] verkrag en vermoor. Haar moord het 'n breër nasionale probleem van geslagsgebaseerde geweld en vrouemoord in Suid-Afrika uitgelig<ref>{{Cite web|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/uyinene-mrwetyana-gender-violence-south-africa/|title=Uyinene Mrwetyana's Death Shows South Africa's Femicide Crisis|last=Mogoatlhe|first=Lerato|date=2 September 2019|website=Global Citizen|language=en|access-date=24 August 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/capeargus/news/anger-and-frustration-grips-sa-over-gender-based-violence-31809029|title=Anger and frustration grips SA over gender-based violence|last=Charles|first=Marvin|last2=Ishmail|first2=Sukaina|date=4 September 2019|website=[[Cape Argus]]|language=en|oclc=848273689|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2019-09-04-watch-we-want-cyril-gender-violence-protesters-chant-at-wef/|title='We want Cyril', gender-violence protesters chant at WEF|last=Hyman|first=Aron|last2=Meyer|first2=Dan|date=4 September 2019|website=[[The Times]]|language=en-ZA|issn=1996-5516|access-date=4 September 2019}}</ref> en die moord word gekrediteer met "die verskuiwing van die Suid-Afrikaanse [[kollektiewe bewussyn]]"<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.sowetanlive.co.za/opinion/columnists/2019-09-12-reforming-your-own-humanity-first-is-key-solution/|title=Reforming your own humanity first, is key solution|last=Khan|first=Jamil|date=12 September 2019|website=[[The Sowetan]]|language=en-ZA|oclc=660155591|access-date=24 August 2020}}</ref> en die aanvuur van 'n protesbeweging.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7sTPRoCLHyU|title=#IamNene: How Uyinene Mrwetyana's murder ignited a movement|date=25 September 2019|website=[[News24]]|access-date=25 Augustus 2020}}</ref> == Agtergrond == Mrwetyana is in [[Oos-Londen]] vir ouers Noma en Philip Mrwetyana gebore. Sy het grootgeword in die voorstad Beacon Bay in Oos-Londen en was op Hoërskool Hudson Park in Vincent,<ref>{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/sunday-times/news/2019-09-08-murder-in-a-post-office-that-touched-the-entire-country/|title=Murder in a post office that touched the entire country|last=Farber|first=Tanya|date=8 September 2019|website=The Times|language=en-ZA|issn=1996-5516|access-date=25 Augustus 2020}}</ref> waar sy op die skool se leerlingraad gedien en die "Hudsonian van die Jaar"-toekenning ontvang het.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/hudsonparkps/posts/hudson-park-is-devastated-by-news-of-the-loss-of-uyinene-mrwetyana-uyinene-chair/2513196742072715/|title=Hudson Park is devastated by news of the loss of Uyinene Mrwetyana. Uyinene chaired our Student Council in 2013, and was awarded the Hudsonian of the Year award...|date=15 Augustus 2018|website=Facebook|publisher=Hudson Park High School|language=en|access-date=25 August 2020}}</ref> Mrwetyana het hoërskool by Kingswood College bygewoon waar sy in 2018 gematrikuleer het, en postuum die skool se Neil Aggett-gedenktoekenning in 2020 ontvang.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/uyinene-mrwetyana-receives-posthumous-award/|title=Uyinene Mrwetyana receives posthumous award|last=Dordley|first=Lucinda|date=13 March 2020|website=Cape Town Etc|access-date=25 Augustus 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dispatchlive.co.za/news/2020-03-12-uyinene-honoured-with-neil-aggett-memorial-award/|title=Uyinene honoured with Neil Aggett memorial award|last=Carlisle|first=Adrienne|date=12 Maart 2020|website=[[Daily Dispatch]]|language=en-ZA|access-date=25 August 2020}}</ref> kort nadat sy matriek geslaag het, het sy in film en media aan die [[Universiteit van Kaapstad]] begin studeer.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2019-09-02-breaking-missing-uct-student-was-bludgeoned-with-a-scale-in-post-office/|title=Missing UCT student Uyinene Mrwetyana was 'bludgeoned with a scale' in post office|last=Meyer|first=Dan|date=2 September 2019|website=The Times|issn=1996-5516|access-date=24 Augustus 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Moord in Suid-Afrika]] cn925jpdv12mj9xz9y206w3zns9l0eq 2 419836 2894930 2756945 2026-04-19T08:32:48Z Túrelio 9953 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:German Wikipedia Good Articles Rugby.png]] → [[File:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png]] 2894930 wikitext text/x-wiki <gallery class="center centered"> Afrikaans Wikipedia Featured Articles.PNG|duimnael|links|150px|Landartikels volgens status op die [[Afrikaanse Wikipedia]] Afrikaans Wikipedia Featured Articles Flags.png|duimnael|links|150px|[[Nasionale vlag|Nasionale vlae]] volgens status op die Afrikaanse Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[krieket]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[rugby]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia German Wikipedia Good Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale krieketspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale rugbyspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia </gallery> {| class="wikitable" |'''Land''' |'''Hoofstad''' |'''Ampstaal''' |'''Nasionale vlag''' |'''Nasionale sportspan''' |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Argentinië}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Buenos Aires]] |[[Spanje]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Argentinië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Argentynse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Armenië}}''' |[[Jerewan]] |[[Armeens]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Armenië]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Australië}}''' |[[Canberra]] |[[Engels]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Australië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Australiese nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wallabies]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Azerbeidjan}}''' |[[Bakoe]] |[[Azerbeidjans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Azerbeidjan]] |– |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|België}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Brussel]] |[[Duits]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Frans]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlands]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van België]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Belgiese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Brasilië}}''' |[[Brasília]] |[[Portugees]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Brasilië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Chili}}''' |[[Santiago de Chile]] |[[Spaans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Chili]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Chileense nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Denemarke}}''' |[[Kopenhagen]] |[[Deens]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Denemarke]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Duitsland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Berlyn]] |[[Duits]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Duitsland]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Estland}}''' |[[Tallinn]] |[[Esties]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Estland]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Finland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Helsinki]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Fins]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Sweeds]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Finland]] |– |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Frankryk}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Parys]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Frans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Frankryk]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Franse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Georgië}}''' |[[Tbilisi]] |[[Georgies]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Georgië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Georgiese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |'''{{vlagland|Hongkong}}''' |Hongkong |[[Chinees]], [[Engels]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Hongkong]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Hongkongse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Hongkongse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |'''{{vlagland|Indië}} |[[Nieu-Delhi]] |[[Engels]], [[Hindi]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Indië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Indiese nasionale krieketspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Italië}}''' |[[Rome]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaans]] |– |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Japan}}''' |[[Tokio]] |[[Japannees]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Japan]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Japannese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Kanada}}''' |[[Ontario]] |[[Engels]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Frans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Kanada]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kanadese nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kanadese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |'''{{vlagland|Kenia}}''' |[[Nairobi]] |[[Engels]], [[Swahili]] |[[Vlag van Kenia]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Keniaanse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Letland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Riga]] |[[Lets]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Litaue}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vilnius]] |[[Litaus]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Meksiko}}''' |[[Meksikostad]] |[[Spaans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Meksiko]] |– |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Namibië}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Windhoek]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Duits]], [[Herero (taal)|Herero]], [[Kwangali]], [[Lozi]], [[Nama]], [[Oshiwambo]], [[Tswana]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Namibië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Namibiese nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Namibiese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Nederland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Amsterdam]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlands]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Nederland]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlandse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |[[Engels]], [[Maori (taal)|Maori]], [[Gebaretaal]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Nieu-Seeland]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[All Blacks]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Noorweë}}''' |[[Oslo]] |[[Noors]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Noorweë]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |[[Wene]] |[[Duits]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Papoea-Nieu-Guinee}}''' |[[Port Moresby]] |[[Engels]], [[Hiri Motu]], [[Tok Pisin]] |[[Vlag van Papoea-Nieu-Guinee]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Pole}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Warskou]] |[[Pools]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Portugal}}''' |[[Lissabon]] |[[Portugees]] |– |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Portugese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Republiek China}}''' |[[Taipei]] |[[Chinees]]-[[Mandaryns]], [[Formosaanse tale|Formosaans]], [[Taiwannees]], [[Hakka]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van die Republiek China]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Roemenië}}''' |[[Boekarest]] |[[Roemeens]] |– |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Roemeense nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Rusland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Moskou]] |[[Russies]] |[[Vlag van Rusland]] |[[Russiese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Singapoer}}''' |Singapoer |[[Chinees]], [[Engels]], [[Maleis]], [[Tamil]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Singapoer]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Spanje}}''' |[[Madrid]] |[[Spaans]] |– |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Spaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Bloemfontein]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kaapstad]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Pretoria]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]], [[Zoeloe]], [[Gebaretaal]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Suid-Afrika]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Proteas]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Springbokke]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |[[Seoel]] |[[Koreaans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Suid-Korea]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Swede}}''' |[[Stockholm]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Sweeds]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Switserland}}''' |[[Bern]] |[[Duits]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Frans]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaans]], [[Romansch]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Uruguay}}''' |[[Montevideo]] |[[Spaans]] |[[Vlag van Uruguay]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Londen]] |[[Engels]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale rugbyspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Skotse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Skotse nasionale rugbyspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Walliese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Washington, D.C.]] |[[Engels]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van die Verenigde State]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde State se nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Ysland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Reykjavik]] |[[Yslands]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |'''{{vlagland|Zimbabwe}}''' |[[Harare]] |[[Engels]] |[[Vlag van Zimbabwe]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] |} == Sien ook == * [[Gebruiker:SpesBona/Artikels]] * [[Gebruiker:SpesBona/Beelde]] * [[Gebruiker:SpesBona/Bydraes]] * [[Gebruiker:SpesBona/Werksbank]] fpbwbpkr3qz8q30vpjxfju9l45tpqbq 0 421366 2894869 2716521 2026-04-18T20:24:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894869 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = IUCN2.3 | name = Kleinpeulseeboontjie | image = | taxon = Entada wahlbergii | authority = Harv., (1862) | synonyms =* ''Entada flexuos'' <small>Hutch. & Dalziel</small> * ''Entadopsis flexuosa'' <small>(Hutch. & Dalziel) G.C.C.Gilbert & Boutique</small> * ''Entadopsis wahlbergii'' <small>(Harv.) Pedro</small> * ''Pusaetha wahlbergii'' <small>(Harv.) Kuntze</small> }} Die '''kleinpeulseeboontjie''' (''Entada wahlbergii'') is 'n rankende [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Benin]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eswatini]], [[Ghana]], [[Guinee]], [[Guinee-Bissau]], [[Ivoorkus]], [[Kameroen]], [[Mali]], [[Mosambiek]], [[Nigerië]], [[Senegal]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Togo]], [[Tsjad]], [[Uganda]] en [[Zimbabwe]]. Die boom FSA-nommer is 193.4.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=228-10 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:493894-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Entada|wahlbergii]] [[Kategorie:Flora van Benin]] [[Kategorie:Flora van Burkina Faso]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Guinee-Bissau]] [[Kategorie:Flora van Ivoorkus]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Mali]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van Senegal]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Togo]] [[Kategorie:Flora van Tsjad]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 5o2u78jq3hdu38sg0i89qce1lou519t 0 424000 2894947 2886172 2026-04-19T09:00:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894947 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = ''Douglas Aircraft Company |kenteken = [[Lêer:Douglas Aircraft Company logo.svg|200px]] |tipe = Openbare maatskappy |stigting = 21 Junie, 1921 |stigter = Donald Douglas |ontbind = 28 April, 1967 |ligging_stad = [[Santa Monica, Kalifornië]] |ligging_land = [[Verenigde State van Amerika]] |ligging = |liggings = |gebied_bedien = Internasionaal |industrie =Lug- en ruimtevaart |produkte = |dienste = |inkomste = |url-status = |df = |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |bates= |sleutelpersone = {{Unbulleted list|Bill Bridgeman|LaVerne Ward Browne|Carl Cover|Ed Heinemann|Ted R. Smith}} |getal_werknemers = |ouer= |successor = [[McDonnell Douglas]] |afdelings= |dogtermaatskappye= |slagspreuk= |tuisblad= |voetnotas= |intl= }} Die '''Douglas Aircraft Company''' was 'n Amerikaanse lugvaart- en verdedigingsmaatskappy gesetel in [[Suid-Kalifornië]], [[VSA]]. Dit is in 1921 deur Donald Wills Douglas Sr. gestig, en het in 1967 met McDonnell Aircraft saamgesmelt om McDonnell Douglas te vorm, waar dit as 'n afdeling gefunksioneer het. McDonnell Douglas het in 1997 met [[Boeing]] saamgesmelt. Die Douglas Aircraft Company Inc, wat sedert die vroeë 1920’s in [[Kalifornië]] in die VSA gesetel was, het vir 25 jaar meer suierenjintransportvliegtuie as enige ander vervaardiger in die wêreld gebou. Nadat die maatskappy vir ’n kort tydjie die voortou geneem het toe sy DC-8 aanvanklik beter as die [[Boeing 707]] verkoop het, is Douglas vinnig deur Boeing verbygesteek en het verder agter die nuwe handelsvliegtuigleier geraak. ’n Haastige samesmelting in 1967 het op die geboorte van die McDonnell Douglas Corporation uitgeloop. Dertig jaar later is die nuwe korporasie op sy beurt deur Boeing oorgeneem. Die maatskappy se suksesse gedurende die 1930’s tot 1950’s, asook die probleme wat hy gedurende die 1960’s ondervind het, kan grotendeels tot die persoonlikheid van sy briljante stigter, Donald Wills Douglas, teruggevoer word.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=8 |language=en}}</ref> == Die geskiedenis van die Douglas Aircraft Company == === Die Douglas Aircraft Company word gestig === Donald Douglas en David R Davis het die Davis-Douglas Company op 22 Julie 1920 geregistreer. Die publiseerder van die ''Los Angeles Times'' en nege ander Kaliforniese sakemanne het saam borggestaan vir ’n banklening wat die Douglas Company in staat gestel het om in Julie 1921 bekend gestel te word. Die naam van die maatskappy is in 1928 na Douglas Aircraft Company Inc verander. Die firma het tot 1967 onder die beheer van Donald Douglas en sy familie gebly.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=8, 13 |language=en}}</ref> Die Douglas Company het op 30 November 1928 plek vir die Douglas Aircraft Company Inc gemaak.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=18 |language=en}}</ref> === Produksie by die Santa Monica-aanleg === Die Douglas DC-1 tot die DC-7 is almal, met die uitsondering van die militêre weergawes van die [[Douglas DC-3|DC-3]] en die [[Douglas DC-4|DC-4]], in die Santa Monica-aanleg gebou.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=18 |language=en}}</ref> === Die El Segundo-afdeling van die Douglas Aircraft Company === Die Northrop Corporation het op 5 April 1937 die El Segundo-afdeling van die Douglas Aircraft Company geword. Hierdie nuwe afdeling van Douglas het tot 1962 in bedryf gebly. Die vliegdekskipgebaseerde [[Douglas SBD Dauntless]], Skyraider, Skynight, Skyray, Skywarrior en Skyhawk het onder die talle beroemde vliegtuie getel wat gedurende hierdie 25-jaartydperk deur die El Segundo-afdeling geproduseer is. Wat die geskiedenis van die DC-lynvliegtuie betref, was Jack Northrop se belangrikste bydrae sy meersel-vlerkontwerp.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=19 |language=en}}</ref> === Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het === Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan verskeie vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die DC-1 (Douglas Commercial 1) bekend sou word nie.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20 |language=en}}</ref> === Die DC-1, DC-2, DC-3 en ander vliegtuie === Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, en vliegtoetse het bewys dat sy werkverrigting uitstekend was. TWA het ’n aanvanklike bestelling geplaas van 20 DC-2’s, wat die produksiemodel van die DC-1 was en ’n ekstra ry sitplekke gehad het om 14 in plaas van 12 passasiers te akkommodeer. Die Santa Monica-lugvaartfirma het altesaam 197 DC-2’s en militêre variante gebou voordat hy met die produksie van die DC-3 voortgegaan het. Die DC-3 het ’n wyer romp gehad. Douglas het altesaam 10,655 DC-3’s en DC-3-variante gebou. Boonop is hierdie beroemde vliegtuig onder lisensie in [[Japan]] en die [[Sowjet-Unie]] gebou. Hierdie aktiwiteite het die Douglas Aircraft Company in staat gestel om die eerste plek onder die wêreldvliegtuigvervaardigers te beklee namate sy inkomste en wins vinnig toegeneem het. Die prototipes van die DF- burgerlike vliegboot en ’n eerste DC-4 (die toekomstige DC-4E) is gedurende dieselfde tydperk gerealiseer.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20, 21 |language=en}}</ref> === Militêre vliegtuie, die Douglas-aanlegte, Douglas-hoofkwartier na Santa Monica verskuif en vliegtuie geproduseer === Douglas het hom gedurende die tweede helfte van die 1930’s op militêre programme toegespits. Die uitsondering was die burgerlike tweemotorige DC-5. Enersyds het lugrederye voortgegaan om groot bestellings te plaas (met Douglas wat die grootste voordeel hieruit getrek het). Andersyds het Frankryk en Groot-Brittanje, beginnende in 1938, begin om groot getalle militêre vliegtuie van vervaardigers in die VSA te bestel. Omdat meer vliegtuie geproduseer moes word, moes die lugvaartbedryf aanlegte vergroot en/of nuwes bou. Douglas het grond aan die rand van die munisipale lughawe in Long Beach verkry en ’n nuwe aanleg gebou. Douglas het ook aanlegte van die regering gehuur. Hierdie aanlegte was in [[Chicago]], [[Illinois]] en in [[Oklahoma City]] en Tulsa, Oklahoma, geleë. As gevolg van ’n toename in bestellings rondom die tyd wat die VSA tot die oorlog toegetree het, het Douglas vliegtuie in ses aanlegte gebou, naamlik Chicago (DC), El Segundo (DE), Long Beach (DL), Oklahoma City (DK), Santa Monica (DO) en Tulsa (DT). (Die kodes tussen hakies word in die benamings van die Douglas-skroefvliegtuie gebruik: “Douglas C-54A-15-DC” beteken byvoorbeeld dat die vliegtuig ’n [[Douglas C-54 Skymaster|Skymaster]] is wat in die Chicago-aanleg gebou was en “Douglas C-47B-35-DK” beteken dat die vliegtuig in die Oklahoma City-aanleg gebou is.) Die aanlegte in Chicago en Oklahoma het elk net een soort vliegtuig gebou: Chicago het 655 C-54-DC’s (die militêre weergawe van die DC-4) en die aanleg in Oklahoma City het 5409 C-47-DK’s en C-117-DK’s gebou. Toe die meeste militêre kontrakte ná die oorlog beëindig is, is hierdie twee aanlegte aan die regering teruggegee. Die produksie in die ander vier aanlegte was meer gediversifiseer. Die toe nuwe Long Beach-aanleg het op 1 Februarie 1942 die eerste nuwe vliegtuig wat gebou is, die C-47-DL met die reeksnommer 41-7722, aan die [[United States Army Air Forces|USAAF]] afgelewer. Hierdie aanleg het gedurende die oorlog 4284 bykomende Skytrains, Dakotas en ander vliegtuie geproduseer. Ná die oorlog is hierdie aanleg na die regering oorgeplaas, maar in November 1946 het Douglas begin om deel van die aanleg weer te verkry om C-124-DL Globemaster II’s te produseer. Later het Douglas die hele aanleg gekoop en dit omvattend uitgebrei om vervaardigingsale vir die DC-8’s, DC-9’s en DC-10’s te huisves, en sy hoofkwartier is vanaf Santa Monica verskuif. Veel later, toe produksieaktiwiteite begin afneem het, is die deel van die fasiliteit wat gebruik is, kleiner gemaak. Uiteindelik is net die C-17A Globemaster III in Long Beach vervaardig nadat Douglas deur Boeing oorgeneem is. Hierdie [[Tweede Wêreldoorlog]]-fasiliteite en die Douglas-hoofkwartier in Long Beach is nou gesloop. Die tradisionele aanlegte in Santa Monica (in gebruik sedert 1929) en El Segundo (in 1932 geopen) se aktiwiteite is gedurende die Tweede Wêreldoorlog tussen onderskeidelik produksie vir die USAAF en die VSA-vloot verdeel. Die Santa Monica-aanleg, wat deur die USAAF beheer is, het vir ’n kort tyd DC-3’s vir burgerlike klante gebou en toe begin om minimumverandering-variante van die DC-3 ingevolge militêre kontrakte te bou. Die aanleg het gedurende die oorlogsjare verskillende vliegtuie gebou, insluitende 589 C-54 Skymasters. Die Douglas Aircraft Company het gedurende die Tweede Wêreldoorlog ’n uiters belangrike rol gespeel. Sy aanlegte in Kalifornië, Illinois en Oklahoma het van 1 Januarie 1940 tot 31 Augustus 1945 ’n totaal van 30,903 vliegtuie geproduseer.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=21, 23, 24 |language=en}}</ref> [[Lêer:Fbvjh 1985-09-07 FAGM 078 shd75 crop stof 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Hierdie vliegtuig is ’n Douglas C-47A-5-DL. Die “DL” wys daarop dat die vliegtuig in die Long Beach-aanleg vervaardig is.]] === Die gevolge van die beëindiging van vyandelikhede === Aan die einde van vyandelikhede is militêre kontrakte gekanselleer en het die getal werknemers by Douglas van ’n hoogtepunt van 140,000 in 1943 tot net 24,900 in 1946 afgeneem. Die aanlegte in Chicago, Oklahoma City en Tulsa is toegemaak en produksieaktiwiteite in Long Beach is drasties verminder. Die getal afgelewerde vliegtuie het van 11598 in 1944 (’n onoortroffe rekord vir Douglas) tot 5353 in 1945 en 127 in 1946 afgeneem. Die El Segundo-afdeling het op VSA-vloot-bestellings vir die AD Skyraider en ander vliegtuie oorleef.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=24 |language=en}}</ref> === Die modernisering van lugrederyvlote === Ná die Tweede Wêreldoorlog moes kommersiële operateurs hulle vliegtuigvlote dringend moderniseer. Douglas was in ’n beter posisie as ander vervaardigers om hiermee te help want groot getalle C-47’s en C-54’s was surplus weens veranderde militêre behoeftes en was beskikbaar om tot passasiersvliegtuie gemodifiseer te word. Daarbenewens is ’n aantal lugrame, wat as gevolg van gekanselleerde militêre kontrakte nie voltooi is nie, in Santa Monica as DC-3D’s en DC-4-1009’s omgebou. Die langtermyn- burgerlike mark het belowend vir Douglas gelyk.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=24 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsfrm 1978-00-00 FAJS 123 dust LR 600x364.jpg|links|duimnael|250x250px|Die vliegtuig in hierdie foto is een van ’n aantal C-47-lugrame wat aan die einde van vyandelikhede weens gekanselleerde militêre kontrakte nie vooltooi is nie en as DC-3D’s in Santa Monica gebou is.]] === Die DC-6, DC-7, DC-8 en ander vliegtuie === Met die [[Douglas DC-6|DC-6]] het Douglas groot sukses behaal. Talryke burgerlike en militêre variante asook die DC-7-reeks het uit die DC-6 voortgespruit. Daarteenoor het niks van die Model 415 en die Model 1004 gekom nie. Douglas het toe probeer om nuwe lewe in die DC-3 te blaas deur dit in die Super DC-3 te omskep. Hierdie weergawe van die DC-3 kon egter nie met die vinniger en groter Convair-produkte meeding nie. Douglas het met die ontwikkeling van sy eerste straallynvliegtuig, die DC-8, geaarsel en dit het die maatskappy duur te staan gekom. Gedurende die 1950’s het die konflik in Korea en die Koue Oorlog tot hernude militêre aktiwiteite vir vliegtuigvervaardigers aanleiding gegee. Die Douglas El Segundo-span het die meeste voordeel hieruit getrek, met aansienlike VSA-vloot-bestellings vir AD Skyraiders en A4D Skyhawks. Aan die ander kant het die ontwerpspanne in Santa Monica en Long Beach slegs kleiner produksiekontrakte vir C-124 Globemaster II’s, B-66 Destroyers en C-133 Cargomasters gewen.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=24, 25 |language=en}}</ref> === Vader en seun === Donald W Douglas was sedert die begin van die firma die president asook die Voorsitter van die Direksie, en vir baie jare het die Douglas-familie die meerderheid maatskappyaandele gehou. Donald W Douglas junior het in 1957 sy vader as president opgevolg; sy vader het die Voorsitter van die Direksie gebly, maar sy betrokkenheid by bedrywighede geleidelik verminder. Vader en seun het ’n meerderheid van hulle maatskappyaandele verkoop en in vaste eiendom belê. Omdat hulle minder aandag aan hulle vliegtuigbesigheid gegee het en minderheidsaandeelhouers in die Douglas Aircraft Company geword het, was dit skadelik vir die maatskappy.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=25 |language=en}}</ref> === Die DC-8 vlieg === Die DC-8 is op 20 Mei 1958 vir die eerste keer gevlieg en dit het gelyk asof hy ’n briljante toekoms het. Maar verskeie groot en duur probleme het verhoed dat vroeëproduksie-DC-8’s aan werkverrigtingwaarborge voldoen. Douglas het die nodige gedoen om hierdie tekortkominge reg te stel, maar swaar verliese is gely. Hierdie probleme het verhoed dat Douglas die ontwikkeling van ’n tweede straallynvliegtuig finansier wat met die Convair 880 en 990 en die Boeing 720 sou meeding. Daar was ’n rampspoedige ooreenkoms met Sud Aviation om die tweestraalmotorige Caravelle te bou (die driemotorige [[Boeing 727]] se werkverrigting was beter en hy was beter geskik).<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=25, 26 |language=en}}</ref> === Drie van die Douglas-aanlegte === Santa Monica en Long Beach het gesukkel maar El Segundo het Douglas gehelp om steeds militêre produkte te lewer, hoofsaaklik te danke aan sy A-4 Skyhawk. Mededinging tussen ingenieurs in Santa Monica en El Segundo het daartoe aanleiding gegee dat die ontwerpspan wat sedert die 1930’s so doeltreffend deur Ed Heinemann bestuur is, ontbind word. Die El Segundo-aanleg is toegemaak en die produksie van die Skyhawk is na Long Beach oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=26 |language=en}}</ref> === Die einde van die Douglas Aircraft Company === Foute het toegeneem. Die vinnige en indrukwekkende verkoopsukses van die DC-9-program (en die opgedateerde MD-80-, MD-90- en Boeing 717-weergawes) sedert 1965 het die Douglas Aircraft Company onkant betrap. Douglas het ook beheer oor koste verloor. Die maatskappy het terselfdertyd die fout begaan om ’n straallynvliegtuig met dubbelvlakke en ’n groot kapasiteit aan te bied, wat deur die lugrederye geïgnoreer is. Die Douglas Aircraft Company was in die verknorsing en die enigste oplossing was om vinnig saam te smelt, en die McDonnell Douglas Corporation het op 28 April 1967 tot stand gekom. Douglas het verdwyn toe MDC deur Boeing oorgeneem is.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=26 |language=en}}</ref> == Produkte == === DC-4 === Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om die voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika behoorlik tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=216 |language=en}}</ref> Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Die kajuit van hierdie model kon gedrukreël of nie gedrukreël nie wees. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. United Airlines was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies het en het op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die Suid-Afrikaanse Lugdiens was een van die klante. Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54, C-54A, C-54B, C-54D, C-54E, C-54G, XC-114, YC-116 (die vorige twee een elk) en DC-4 bestaan.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=226, 308 |language=en}}</ref> Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die bgin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=217 |language=en}}</ref> Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die VSA-vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die Britse Koninklike Lugmag gegaan.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=217, 218, 308, 318 |language=en}}</ref> In die meegaande foto word twee Douglas C-54’s geïllustreer. Die naaste vliegtuig is die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 en die registrasienommer 7Q-YYY van Africa Cargo Airlines. Die ander vliegtuig is die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 en die registrasienommer C9-ATF van Interocean Airways.<ref>{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=231, 246 |language=en}}</ref> [[Lêer:Doug props 1994-04-23 FALA 227 her 72dpi.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die C-54A met die konstruksienommer 10417 (links) en die C-54D met die konstruksienommer 10811 (regs) word op 23 April 1994 by Lanseria-lughawe gesien.]]Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens die boek ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang,<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=219 |language=en}}</ref> maar die vliegtuig in die meegaande foto het ’n dubbelvragdeur. Hy is as ’n C-54G-1-DO met die konstruksienommer 35936 gebou en toe die foto geneem is, was hy as 9Q-COC geregistreer en is hy deur AMAZ gebruik.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=219, 308, 319 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=260 |language=en}}</ref> [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54G met die konstruksienommer 35936 word op 16 Desember 1976 as 9Q-COC van AMAZ gesien.]] Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 na die Suid-Afrikaanse Lugdiens gegaan het, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was ZS-BMH by die SAL geregistreer.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=226, 319 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 met die konstruksienommer 43157 was ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] === DC-6 === Die lugrederye wat nie die Lockheed Constellation bestel het nie, het gevind dat die XC-112A, die militêre prototipe van die DC-6, goed in hulle behoefte aan ’n gedrukreëlde lynvliegtuig sou kon voorsien. Gevolglik het American Airlines en United Air Lines die bal aan die rol gesit deur die DC-6 eerste te bestel. Die DC-6 is in drie hoof- burgerlike weergawes, naamlik die DC-6, die DC-6A en die DC-6B, gebou. Die DC-6 het aanvanklik 50 sitplekke gehad (twee weerskante van die gang). Dit is later tot 68 en toe 86 verhoog (deur die vliegtuig met vyf sitplekke langs mekaar toe te rus en die afstand tussen die sitplekke te verminder). Die DC-6A het kragtiger weergawes van die Double Wasp-enjins met water-metanol-inspuiting gehad. Die romp van die DC-6A was langer en ruimer en die vliegtuig het ’n groter brandstofvermoë en beter werkverrigting as die DC-6 gehad. Die DC-6B was vir die vervoer van passasiers geoptimaliseer en het dus nie die versterkte vloer en twee vragdeure van die vragvliegtuig gehad nie. Die DC-6B het aanvanklik 52 sitplekke gehad en later 82 of selfs 102 vir huurvlugte. Die militêre variante van die DC-6 het bestaan uit die VC-118 (vir gebruik deur die President van Amerika), C-118A’s vir die USAF, R6D-1’s vir die VSA-vloot (later C-118B’s hernoem), VC-118A’s vir die USAF, R6D-1Z’s vir die VSA-vloot (later VC-118B’s), RC-118A’s en een EC-118A. Die meeste van die C-118A’s en R6D-1’s was toegerus om 74 militêre passasiers of 27000 pond se vrag te dra. Die produksiesyfer vir die DC-6 en sy variante was 704 eenhede. Die Douglas DC-6 is as die DC-6 (171), DC-6A (78), DC-6B (287), XC-112A (1), VC-118 (1), C-118A (101) en R6D-1 (65) gebou.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=253 to 255; 261 to 262; 308 |language=en}}</ref> [[Lêer:9qcgz 2003-05-04 FAGM P5045486 crhor 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Hierdie vliegtuig is volgens sy dataplaat as ’n C-118A deur Douglas in Santa Monica, Kalifornië, in die VSA met die konstruksienommer 43573 en die reeksnommer 51-3826 gebou.]] Die vliegtuig wat in die meegaande drie foto’s geïllustreer word, is volgens sy dataplaat as ’n C-118A deur Douglas in Santa Monica, Kalifornië, in die VSA met die konstruksienommer 43573 en die reeksnommer 51-3826 gebou. Die vliegtuig met die konstruksienommer 43573 is op 18 Oktober 1952 as ’n C-118A met die reeksnommer 51-3826 aan die USAF afgelewer en hy is in Desember 1996 as 9Q-CGZ geregistreer.<ref>{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=290 |language=en}}</ref> [[Lêer:9qcgz 1997-07-00 FALA 068 dust shd25 her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die Douglas C-118A met die konstruksienommer 43573 word in Julie 1997 as 9Q-CGZ by Lanseria-lughawe gesien. Daar is vragdeure voor en agter op die romp van die vliegtuig.]] [[Lêer:9qcgz 2003-05-04 FAGM P5045482 LR 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die versterkte kajuitvloer en vragbinneruim van die C-118A met die registrasienommer 9Q-CGZ word hier gesien.]] Dit was die Koreaanse Oorlog (1951) wat die VSA se Departement van Verdediging daartoe gelei het om ’n variant van die DC-6A as die standaard- militêre transportvliegtuig vir sowel die USAF as die VSA-vloot aan te skaf. Die USAF het 101 vliegtuie as C-118A’s bestel. Die meeste van die C-118A’s was toegerus om óf 74 militêre passasiers in redelik beskeie gemak óf 27000 pond se vrag te vervoer. Die DC-6A (die variant waarop die C-118A geskoei was) was as ’n vragvliegtuig met ’n versterkte kajuitvloer en twee vragdeure aan die linkerkant van die romp (een voor en een agter die vlerke) geoptimaliseer.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=254, 261, 262 |language=en}}</ref> (Die twee vragdeure van die C-118A kan in die foto van 9Q-CGZ gesien word.) === DC-8 === Die DC-8 het sy eerste vlug op 30 Mei 1958 in Long Beach gehad. Altesaam 556 DC-8’s is vervaardig (eers deur Douglas en toe deur McDonnell Douglas Corporation). Die DC-8 is in vyf reekse gebou, naamlik die Reeks 10 (JT3C-turbostraalenjins) , Reeks 20 en Reeks 30 (JT4-enjins), Reeks 40 (Rolls-Royce Conway-enjins) en Reeks 50 (JT3D-turbowaaierenjins). Dan was daar ook die langer Reeks (Model) 61, 62 en 63 (JT3D-enjins). Nadat produksie beëindig is, het Cammacorp die DC-8-71, -72 en -73 (CFM56-enjins) geskep. Die Model 61 was gemik op die langer en besiger binnelandse roetes in die VSA. Hierdie vliegtuig het die standaardvlerk behou, maar die romp was langer en kon ’n maksimum van 259 sitplekke akkommodeer. Die Model 62 was vir langer afstande bedoel en is op 22 Mei 1967 deur SAS in diens gestel. Die Model 63 het die lang romp  van die DC-8-61 met die groter vlerk van die DC-8-62 gekombineer en is vir trans-Atlantiese roetes ontwerp.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=353 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |location=Avenel, New Jersey |pages=643, 644 |language=en}}</ref> === DC-9 === Die eerste vlug van die DC-9 was op 25 Februarie 1965 by Long Beach.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=354 |language=en}}</ref> Die DC-9 het tot die Long Beach California-familie van lynvliegtuie behoort. Nadat die Douglas Aircraft Corporation met Boeing saamgesmelt het, het dit as die Douglas-produkte-afdeling van Boeing bekendgestaan.<ref>{{Cite book |last=Pearcy |first=Arthur |title=McDonnell Douglas MD-80 and MD-90 |date=1999 |publisher=Airlife Publishing Ltd |year=1999 |isbn=1 85310 956 8 |location=Shrewsbury, England |pages=6 |language=en}}</ref> [[Lêer:Fboli 1974-09-02 FAJS 203 864x576.jpg|duimnael|250x250px|Die Reeks 50 DC-8’s het JT3D-turbowaaierenjins gehad en die DC-8-55F is die vragweergawe – let op op die vragdeur in die voorste deel van die romp.]] [[Lêer:Fbolh 1976-11-07 FAJS 343 spot crop shd25 her 600x364.jpg|duimnael|250x250px|Die DC-8-62 het JT3D-turbowaaierenjins gehad. Die DC-8-62 met die konstruksienommer 46028 word op 7 November 1976 by Jan Smuts-lughawe gesien.]] Die Douglas-bestuur het gedetailleerde ingenieurswerk op die ontwerp van ’n tweestraalmotorige lynvliegtuig in Februarie 1963 gemagtig, en in Mei 1963 is die verkoop van 15 nuwe lynvliegtuie bekend as die DC-9 aan Delta Air Lines aangekondig. Verskillende vervaardigers was by die bou van die vliegtuig betrokke: die neus is gebou by Santa Monica, die vlerk- en stertsamestel is deur De Havilland van Kanada gebou, romppanele is deur Aerfer in Italië gebou en ander komponente is in die VSA vervaardig. Die Long Beach-aanleg was vir die produksie van die romp en die finale montering verantwoordelik. Aanvanklik het hierdie proses plaasgevind op ’n enkele monteerbaan waar die DC-8 en die DC-9 gesamentlik geproduseer is. Die DC-9 het groot sukses behaal en in 1965 alleen is 170 van die tweestraalmotige lynvliegtuie verkoop en teen die einde van 1966 het totale verkope 424 eenhede bereik. Die aanvanklike gesamentlike DC-8-en-DC-9-produksielyn by Long Beach is vervang deur ’n enkele DC-8-produksielyn en twee parallelle DC-9-lyne. ’n Nuwe filiaal, Douglas Aircraft Company of Canada het verantwoordelikheid vir die produksie van sowel DC-9-vlerksamestelle as DC-9-stertsamestelle aanvaar. Douglas het gedeeltes van die De Havilland Canada-aanleg in Malton, Ontario, met ingang van 1 Desember 1965 gehuur en bedryf.<ref>{{Cite book |last=Pearcy |first=Arthur |title=McDonnell Douglas MD-80 and MD-90 |date=1999 |publisher=Airlife Publishing Ltd |year=1999 |isbn=1 85310 956 8 |location=Shrewsbury, England |pages=12, 14 |language=en}}</ref> ==== DC-9 Reeks 30 ==== Die eerste Reeks 30 het op 1 Augustus 1966 vir die eerste keer gevlieg. Die eerste aflewering, aan Eastern Air Lines, het op 27 Januarie 1967 geskied en geskeduleerde dienste het op 1 Februarie 1967 begin.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=John |title=Jane’s all the World’s Aircraft 1981-82 |date=October 1981 |publisher=Jane’s Publishing Company Ltd |year=1981 |isbn=0 7106-0729-6 |location=London, United Kingdom |pages=408 |language=en}}</ref> Die USAF het gedurende 1967 die C-9A Nightingale-weergawe van die kommersiële DC-9 Reeks 30 gekies om in ’n behoefte aan ’n nuwe vliegtuig vir die vervoer van pasiënte te voorsien. Die C-9A kan tot 40 pasiënte op draagbare of meer as 40 in standaardsitplkekke vervoer en het ’n kompartement vir die spesiale versorging van pasiënte.<ref>{{Cite book |last=Taylor and Swanborough |first=John and Gordon |title=Military Aircraft of the World |date=1975 |publisher=Ian Alan Ltd |year=1975 |isbn=0 7110 0049 0-102/74 |edition=3rd |location=Shepperton, Surrey, United Kingdom |pages=207 |language=en}}</ref> Die eerste C-9A Nightingale is op 17 Junie 1968 by Long Beach in Kalifornië onthul.<ref>{{Cite book |last=Pyle |first=Mark |title=Chronicle of Aviation |date=1992 |publisher=JOL International Publishing |year=1992 |isbn=1 872031 30 7 |pages=658 |language=en}}</ref> Daar is eers agt van hierdie vliegtuie bestel en daarna is nog 13 bestel. Die eerste C-9A is op 10 Augustus 1968 afgelewer.<ref>{{Cite book |last=Taylor and Swanborough |first=John and Gordon |title=Military Aircraft of the World |date=1975 |publisher=Ian Alan Ltd |year=1975 |isbn=0 7110 0049 0-102/74 |edition=3rd |location=Shepperton, Surrey, United Kingdom |pages=207 |language=en}}</ref> In totaal is 21 Nightingales tussen 1968 en 1973 aan die USAF afgelewer.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=John |title=Jane’s all the World’s Aircraft 1981-82 |date=October 1981 |publisher=Jane’s Publishing Company Ltd |year=1981 |isbn=0 7106-0729-6 |location=London, United Kingdom |pages=408 |language=en}}</ref> [[Lêer:710881 2002-09-18 FAWK 194 reg shd25 800x486.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-9A Nigthingale met die reeksnommer 71-0881 van die USAF word op 18 September 2002 by Lugmagbasis Waterkloof naby Pretoria in Suid-Afrika gesien.]] [[Lêer:Zsnra 2005-11-28 FACT 075 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|250x250px|In hierdie foto word ’n DC-9-32 van 1Time Airline op 28 November 2005 by Kaapstad Internasionale Lughawe gesien. Die konstruksienommer van die vliegtuig is 47430 en sy registrasie is ZS-NRA.]] {{Commons|Douglas Aircraft Company}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie| ]] 09dewsve6qp6jv2yoag7nqtyopd1wsb 0 424669 2894910 2894547 2026-04-19T02:09:42Z Sheknowssimmy 206366 2894910 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} '''The Kardashians''' is 'n [[Amerikaanse]] realiteitstelevisiereeks wat fokus op die persoonlike lewens van die [[Kylie Jenner|Kardashian-Jenner]] familie. 2021 Na 'n 20-seisoen lopie, op E!. == Konsep == Die reeks gee kykers toegang tot die familie besighede, verhoudings, moederskap en openbare kontroversies. Anders as die vorige reeks op [[E! Entertainment]], het die familie volle kreatiewe beheer en besit die inhoud deur hul produksiemaatskappy Fulwell 73.<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/gettyimages-1328114867/|title=Sean Penn – Getty – H – 2022|last=Gajewski|first=Ryan|date=2022-03-13|website=The Hollywood Reporter|language=en-US|access-date=2026-04-17}}</ref>Kris Jenner dien as uitvoerende vervaardiger saam met Ben Winston. == Rolverdeling == [[Kris Jenner]] [[Kourtney Kardashian]] [[Kim Kardashian]] [[Khoè Kardashian|Khloè Kardashian]] [[Kendall Jenner]] [[Kylie Jenner]] Kinders en lewensmaats verskyn gereeld insluitend [[Travis Barker]], [[Tristan Thompson]] en Corey Gamble. <ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.64628/aa.n5j43mumx|title=Are flu cases already 100 times higher than last year? Here’s what we really know about the 2023 flu season|last=Booy|first=Robert|last2=Barr|first2=Ian|date=2023-03-17|website=doi.org|access-date=2026-04-17}}</ref> == Ontvangs == Die eerste seisoen het Hulu se rekord vir meesgekykte reekspremière.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt15390692/|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-17}}</ref>Resensies was gemeng. [[The Guardian]] het dit "polished maar minder chaoties" as die E!-weergawe genoem. == Eksterne Skakels == aey1qbq32vk4kbokk399p2pvcafc8qq 0 429487 2894946 2775759 2026-04-19T08:59:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894946 wikitext text/x-wiki Die '''dorpsroman''', 'n [[Genre|subgenre]] wat dikwels oor die hoof gesien word, het 'n belangrike plek in die Suid-Afrikaanse letterkunde, veral in die vroeë Engelse literatuur van die land. Terwyl die [[plaasroman]] 'n oorheersende genre in Afrikaans was, het die dorpsroman 'n ander soort sosiale en kulturele ruimte ondersoek. Dit het gefokus op die klein dorpe, wat as mikrokosmosse van die groter Suid-Afrikaanse samelewing gedien het. Die dorpsroman bied 'n blik op die sosiale dinamika, politieke intriges en die alledaagse lewe van die mense wat hierdie gemeenskappe bewoon het. Dit is belangrik om te onthou dat hierdie dorpe nie bloot agtergronde vir stories was nie, maar eerder aktiewe ruimtes wat die verhale en karakters gevorm het. In haar DLitt-tesis, "The small-town novel in South African English literature (1910–1948)",<ref>Snyman, Magrieta Salome. 2010. The small-town novel in South African English literature (1910-1948). D.Litt-proefskrif: Universiteit van Pretoria</ref> ondersoek Snyman die dorpsroman as 'n subgenre wat tot dusver min kritiese aandag ontvang het. Sy argumenteer dat hierdie werke, wat in die geografiese spesifieke ligging van die Suid-Afrikaanse dorp afspeel, 'n belangrike bydrae tot die vroeë Suid-Afrikaanse Engelse literatuur (die Unie-periode, 1910-1948) lewer. Snyman wys daarop dat werke soos [[Herman Charles Bosman]] se ''Willemsdorp'', [[Stephen Black]] se ''The Dorp'', [[C. Louis Leipoldt]] se ''The Mask'', en [[Alan Paton]] se ''Too Late the Phalarope'' gebruik maak van die dorp-milieu om satiriese kommentaar te lewer op kritieke aspekte van die Suid-Afrikaanse samelewing in die algemeen. Die klein dorpie word dus 'n mikrokosmos van die groter Suid-Afrikaanse samelewing, waar die sosio-politieke euwels wat met die na-Boereoorlogse opkoms van [[Afrikanernasionalisme]] geassosieer word. Snyman beklemtoon die belangrikheid van die dorp as 'n allegoriese ruimte. Die skrywers gebruik die klein dorpie om groter sosiale en politieke kwessies aan te spreek wat Suid-Afrika in die Unie-era gekenmerk het. Byvoorbeeld, Black se ''The Dorp'' satiriseer sosiale intriges in 'n fiktiewe dorp genaamd Unionstad, wat die gevolge van historiese gebeure soos die Boereoorlog en die 1914-Rebellie onthul. Leipoldt se ''The Mask'' bied 'n somber prentjie van die Suid-Afrikaanse dorpslewe wat emblematies is van die ineenstorting van Leipoldt se utopiese ideaal vir 'n egalitêre Suid-Afrikaanse samelewing. Paton se ''Too Late the Phalarope'' dramatiseer die verwoestende persoonlike gevolge van rassediskriminerende wette, terwyl Bosman se ''Willemsdorp'' waarskynlik die mees gesofistikeerde exposé van die dorpskultuur bied as 'n voorbeeld van alles wat verkeerd was in die samelewing waaruit apartheid ontstaan het. [[Herman Charles Bosman]] se idees oor die Suid-Afrikaanse dorpslewe het 'n groot invloed op die ontwikkeling van die dorpsroman gehad. Bosman beskryf die Suid-Afrikaanse dorpe as plekke van oënskynlike rustigheid, maar onder daardie oppervlak lê daar "gis". Hy wys op die skinderstories, die kleingeestigheid, en die sosiale stratifikasie wat kenmerkend is van die dorpslewe. Die verskil tussen die [[plaasroman]] en die dorpsroman is belangrik. Snyman wys daarop dat terwyl die plaas 'n "hoër grond" in die gemeenskaplike bewussyn beset het, met die besit van grond wat die oorwinning van die grenstradisie verteenwoordig, die dorp op die periferie van die plase gegewe het. Die dorp het gefunksioneer om die boerderygemeenskap te diens en te ondersteun deur die verskaffing van die nodige infrastruktuur. Die sosiale kaste-sisteem in die dorp het ook bygedra tot die verskillende ervarings en verhale wat in die literatuur uitgebeeld is. Die professionele dorpenaars in die bo-dorp het 'n ander lewe gehad as die ambagsmanne, sosiale uitgeworpenes en werklose blankes in die onderdorp, terwyl die swart en kleurling werkers en hul families wettiglik uitgesluit was van eiendomsbesit in die dorp en in die lokasie gewoon het. Die impak van die [[Anglo-Boereoorlog]] (1899-1902) op die sosiale profiel van die dorp is ook 'n belangrike aspek wat in die literatuur weerspieël word. Armblankes en swart mense wat hul werk as huurboere verloor het, het na die dorpe getrek in die hoop om werk te kry, volgens Snyman. Die opkoms van Afrikaner-nasionalisme en geassosieerde ideo-politieke onderdrukking het 'n belangrike kenmerk van die dorpskultuur geword, 'n sleutel tema in die romans wat in Snyman se studie ondersoek is. Die dorpsroman bied dus 'n waardevolle insig in die sosiale, politieke en ekonomiese dinamika van die Suid-Afrikaanse samelewing in die vroeë 20ste eeu. In die breër konteks van die Suid-Afrikaanse literatuur, kan die dorpsroman gesien word as 'n noodsaaklike aanvulling tot die plaasroman. Terwyl die plaasroman die verhouding tussen die mens en die grond ondersoek, die kwessie van identiteit, en die impak van historiese gebeure op die landelike gemeenskap, fokus die dorpsroman op die sosiale interaksies, die magstrukture, en die alledaagse lewe in die klein dorpe. Beide genres bied belangrike perspektiewe op die Suid-Afrikaanse ervaring en dra by tot 'n meer volledige begrip van die land se literêre en kulturele erfenis. Die dorpsroman, met sy fokus op die mikrokosmos van die klein dorpie, lewer 'n belangrike bydrae tot die begrip van 'n bepaalde tyd en plek in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse letterkunde]] fqcqnz9xohcgtm733dz2r5ep9bq8q1w 1 449868 2894891 2811084 2026-04-18T21:15:21Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladkandidaat]] 2894891 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} dlwmmtq2mgfjq07pz33fgwlbnlxztft 0 451202 2894940 2823014 2026-04-19T08:53:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894940 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Dirk Kuyt | image = [[Lêer:Dirk Kuijt-Feyenoord-DSC 0058 (cropped).jpg|220px]] | caption = Kuyt in 2015 | full_name = Dirk Kuijt<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players: Netherlands |publisher=FIFA |page=25 |date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203092301/https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |archive-date=3 February 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1980|7|22|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/11189/dirk-kuyt |title=Dirk Kuyt: Overview |publisher=ESPN |access-date=19 February 2021}}</ref> | birth_place = [[Katwijk]],<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/dirk-kuyt/ |title=Dirk Kuyt: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=19 February 2021}}</ref> [[Zuid-Holland]], [[Nederland]] | height = 1,84 m<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/3135/Dirk-Kuyt/overview |title=Dirk Kuyt: Overview |publisher=Premier League |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219195445/https://www.premierleague.com/players/3135/Dirk-Kuyt/overview |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.liverpoolfc.tv/team/first-team/player/18-dirk-kuyt |title=18. Dirk Kuyt |publisher=Liverpool F.C. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415080451/http://www.liverpoolfc.tv/team/first-team/player/18-dirk-kuyt |archive-date=15 April 2012 |url-status=dead }}</ref> | position = Aanvaller, regsvleuel | currentclub = [[FC Dordrecht]] (afrigter) | youthyears1 = 1985–1998 | youthclubs1 = [[Quick Boys]] | years1 = 1997–1998 | clubs1 = [[Quick Boys]] | caps1 = 6 | goals1 = 3 | years2 = 1998–2003 | clubs2 = [[FC Utrecht|Utrecht]] | caps2 = 160 | goals2 = 51 | years3 = 2003–2006 | clubs3 = [[Feyenoord]] | caps3 = 101 | goals3 = 71 | years4 = 2006–2012 | clubs4 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps4 = 208 | goals4 = 51 | years5 = 2012–2015 | clubs5 = [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] | caps5 = 95 | goals5 = 26 | years6 = 2015–2017 | clubs6 = [[Feyenoord]] | caps6 = 63 | goals6 = 31 | years7 = 2018 | clubs7 = [[Quick Boys]] | caps7 = 3 | goals7 = 0 | totalcaps = 636 | totalgoals = 233 | nationalyears1 = 1998–1999 | nationalteam1 = Nederland o/18 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2000–2001 | nationalteam2 = Nederland o/21 | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 6 | nationalyears3 = 2004–2014 | nationalteam3 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps3 = 104 | nationalgoals3 = 24 | manageryears1 = 2018–2020 | managerclubs1 = [[Feyenoord]] (o/19) | manageryears2 = 2022 | managerclubs2 = [[ADO Den Haag]] | manageryears3 = 2023–2025 | managerclubs3 = [[K Beerschot VA|Beerschot]] | manageryears4 = 2025– | managerclubs4 = [[FC Dordrecht]] }} '''Dirk Kuijt''' (professioneel gespel as '''Kuyt'''; gebore [[22 Julie]] [[1980]]) is ’n voormalige [[Nederland|Nederlandse]] professionele [[sokkerspeler]] en tans afrigter van [[Eerste Liga (Nederland)|Eerste Divisie]]-klub [[FC Dordrecht]]. Hy het sy loopbaan oorspronklik as aanvaller begin, maar het meestal op regtervleuel gespeel. Kuyt het sy professionele loopbaan in 1998 by [[FC Utrecht|Utrecht]] begin en het gou deel van die eerste span geword. Hy het vyf jaar by die klub vertoef, en in sy laaste seisoen sy eerste senior sukses, die [[KNVB-beker]], gewen en is as die Nederlandse Goue Skoen-wenner van die seisoen aangewys. Daarna het hy Utrecht verlaat in ’n oordrag van €1 miljoen na [[Feyenoord]]. Hy word in 2005 klubkaptein en ’n uitstaande doelpuntemaker by Feyenoord. Hy was die klub se toppuntemaker vir drie agtereenvolgende seisoene, die toppuntemaker in die 2004–05 [[Eredivisie]]-seisoen en die Nederlandse Sokkerspeler van die Jaar 2005–06. Kuyt het tussen 1999 en 2006 net vyf wedstryde misgeloop en het 179 agtereenvolgende wedstryde gespeel tussen 2001 en 2006, waar hy ’n suksesvolle vennootskap met Salomon Kalou opgebou het. Na drie jaar by Feyenoord, waar hy 71 liga-doelwitte in 101 wedstryde geskop het, het hy in ’n £10 miljoen-oordrag by [[Liverpool FC|Liverpool]] in die [[Premier League]] aangesluit. Hy het ’n doel geskop in die [[UEFA Champions League|Champions League]]-eindstryd wat Liverpool teen [[AC Milan|Milan]] verloor het. Kuyt het ook ander doelwitte vir Liverpool aangeteken, insluitend sewe in die 2007–08 Champions League, onder meer in die kwarteindstryd teen [[Arsenal FC|Arsenal]] en die halfeindstryd teen [[Chelsea FC|Chelsea]], asook twee strafskopdoelwitte teen [[Everton FC|Everton]] in dieselfde seisoen se [[Derby (sport)|derby]]. In Maart 2011 het hy sy eerste driekuns vir Liverpool teen [[Manchester United]] aangeteken, In die 2012 [[EFL Cup|League Cup]]-eindstryd het sy beslissende ekstratyd-doel vir Liverpool teen Cardiff City die trofee verseker en was sy enigste trofee by Liverpool. Kuyt het van 2004 tot 2014 vir die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] gespeel en die land verteenwoordig by vyf groot internasionale toernooie: die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbekers]] van [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]], en die [[UEFA Europa-beker|Europese kampioenskappe]] van 2008 en [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|2012]]. Hy het in 2017 van sokker uitgetree nadat hy ’n driekuns in Feyenoord se laaste wedstryd van die seisoen behaal het om die klub se eerste titel sedert 1999 te verower. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kuyt, Dirk}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] c7lggtisudrpcc2dfvov5z5mrj6jmmy 0 453657 2894821 2837223 2026-04-18T18:30:52Z Sobaka 328 skakel 2894821 wikitext text/x-wiki '''Voorspellingsmarkte''', ook bekend as '''weddenskapmarkte''', '''inligtingsmarkte''', '''besluitnemingsmarkte''', '''idee-termynkontrakte''' of '''gebeurtenisderivate''', is oop markte wat die voorspelling van spesifieke uitkomste moontlik maak deur finansiële aansporings te gebruik. Hulle is beursverhandelde markte wat gevestig is vir die verhandeling van weddenskappe in die uitkoms van verskeie gebeurtenisse.<ref>{{Cite web |title=Prediction Market |url=https://www.investopedia.com/terms/p/prediction-market.asp |publisher=Investopedia}}</ref> Die markpryse kan aandui wat die skare dink die waarskynlikheid van die gebeurtenis is. 'n Tipiese voorspellingsmarkkontrak word opgestel om tussen 0 en 100% te verhandel. Die mees algemene vorm van 'n voorspellingsmark is 'n binêre opsiemark, wat teen die prys van 0 of 100% sal verval. Voorspellingsmarkte kan beskou word as deel van die meer algemene konsep van skarefinansiering, wat spesiaal ontwerp is om inligting oor spesifieke onderwerpe van belang te versamel. Die hoofdoel van voorspellingsmarkte is om samevoegende oortuigings oor 'n onbekende toekomstige uitkoms te ontlok. Handelaars met verskillende oortuigings verhandel op kontrakte waarvan die uitbetalings verband hou met die onbekende toekomstige uitkoms en die markpryse van die kontrakte word as die saamgevoegde oortuiging beskou. ==Geskiedenis== Voor die era van wetenskaplike meningspeilings het vroeë vorme van voorspellingsmarkte dikwels in die vorm van politieke weddenskappe bestaan. Een so 'n politieke weddenskap dateer terug na 1503, waarin mense gewed het op wie die pouslike opvolger sou wees. Selfs toe is dit reeds as "'n ou praktyk" beskou.<ref>{{Cite journal |last1=Rhode |first1=Paul |last2=Strumpf |first2=Koleman |year=2008 |title=Historical Election Betting Markets: An International Perspective |url=http://users.wfu.edu/strumpks/papers/Int_Election_Betting_Formatted_FINAL_NoComments.pdf |journal=Perspectives on Politics}}</ref> Volgens Paul Rhode en Koleman Strumpf, wat die geskiedenis van voorspellingsmarkte nagevors het, is daar rekords van verkiesingsweddenskappe in Wall Street wat terugdateer na 1884.<ref>{{Cite journal |last1=Rhode |first1=Paul |last2=Strumpf |first2=Koleman |year=2004 |title=Historical Presidential Betting Markets. |url=http://users.wfu.edu/strumpks/papers/JEP_2004.pdf |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=18 |issue=2 |pages=127–142 |citeseerx=10.1.1.360.4347 |doi=10.1257/0895330041371277}}</ref> Rhode en Strumpf skat dat die gemiddelde weddenskapomset per Amerikaanse presidentsverkiesing gelykstaande is aan meer as 50 persent van die veldtogbesteding. So ver terug as 1907 het Francis Galton bevind dat die mediaanberaming van 'n groep meer akkuraat kan wees as individuele kundigeberamings.<ref>{{Cite journal |last=Galton |first=Francis |date=1907 |title=Vox Populi |journal=Nature |language=en |volume=75 |issue=1949 |pages=450–451 |doi=10.1038/075450a0 |bibcode=1907Natur..75..450G |issn=0028-0836 |doi-access=free}}</ref> Dit staan nou bekend as die wysheid van die skare.<ref>{{cite journal |title=How social influence can undermine the wisdom of crowd effect |date=16 Mei 2011 |author=Jan Lorenz, Heiko Rauhut, Frank Schweitzer, and Dirk Helbing|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=22 |pages=9020–9025 |doi=10.1073/pnas.1008636108 |doi-access=free |pmid=21576485 |bibcode=2011PNAS..108.9020L |pmc=3107299 }}</ref> Ekonomiese teorie vir die idees agter voorspellingsmarkte kan toegeskryf word aan [[Friedrich August Hayek|Friedrich Hayek]] in sy 1945-artikel "The Use of Knowledge in Society" en [[Ludwig von Mises]] in sy "Economic Calculation in the Socialist Commonwealth". Moderne ekonome stem saam dat Mises se argument gekombineer met Hayek se uiteensetting daarvan, korrek is.<ref>"''Biography of Ludwig Edler von Mises'' (1881–1973)", ''The Concise Encyclopedia of Economics''</ref> Voorspellingsmarkte word ondersteun in James Surowiecki se 2004-boek ''The Wisdom of Crowds'', Cass Sunstein se 2006 ''Infotopia,'' en Douglas Hubbard se ''How to Measure Anything: Finding the Value of Intangibles in Business.''<ref name="how-to-measure-anything">Douglas Hubbard "How to Measure Anything: Finding the Value of Intangibles in Business" John Wiley & Sons, 2007</ref> Die navorsingsliteratuur word saamgevoeg in die eweknie-geëvalueerde ''The Journal of Prediction Markets'', geredigeer deur Leighton Vaughan Williams en gepubliseer deur die University of Buckingham Press. ==Rol in Toekomsstudies== Voorspellingsmarkte speel 'n belangrike rol in [[toekomsstudies]] as 'n unieke instrument om kollektiewe insigte oor onseker toekomstige gebeure te versamel en te organiseer. Deur die beginsels van markdinamika toe te pas, bied hierdie markte 'n gestruktureerde manier om [[Waarskynlikheid| waarskynlikhede]] en verwagtinge te kwantifiseer, wat waardevolle bydraes lewer tot strategiese beplanning en besluitneming. Hieronder word die betekenis, rol en beperkings van voorspellingsmarkte in die konteks van toekomsstudies bespreek. ===Betekenis en Rol=== ====Kollektiewe Intelligensie==== Voorspellingsmarkte maak gebruik van die beginsel van "wysheid van die skare". Deelnemers in hierdie markte belê simboliese "bewyse” ([[Engels]]: ''tokens'')" of werklike [[geld]] in die uitkomste wat hulle as die waarskynlikste beskou. Die pryse wat uit hierdie markte ontstaan, weerspieël die gekombineerde oordeel van 'n diverse groep individue. Navorsing toon dat hierdie pryse dikwels meer akkuraat is as tradisionele metodes soos meningspeilings of voorspellings deur individuele kundiges, aangesien dit 'n breë spektrum van perspektiewe en inligting integreer. ====Dinamiese Waarskynlikhede==== In teenstelling met statiese verslae of eenmalige voorspellings, bied voorspellingsmarkte 'n dinamiese benadering tot die evaluering van toekomstige gebeure. Markpryse word voortdurend bygewerk namate nuwe inligting beskikbaar word, wat die markte 'n "lewende barometer" maak van veranderende verwagtinge. Hierdie intydse aanpassing maak dit moontlik om vinnige verskuiwings in persepsies of gebeure te identifiseer, wat veral waardevol is in vinnig veranderende omgewings. ===Besluitnemingsondersteuning=== Voorspellingsmarkte bied praktiese ondersteuning vir besluitneming in verskeie sektore. Beleidsmakers, besighede en ander belanghebbendes kan hierdie markte gebruik om vroeë aanwysings te kry oor die waarskynlikheid van spesifieke uitkomste, soos die aanvaarding van 'n nuwe [[tegnologie]], die uitslag van 'n politieke verkiesing, of 'n ekonomiese verskuiwing. Hierdie insigte stel organisasies in staat om beter ingeligte strategiese besluite te neem en risiko's te bestuur. ====Eksperimentering met Moontlikhede==== In die konteks van toekomsstudies moedig voorspellingsmarkte aktiewe deelname aan deur individue te betrek in die verbeelding en evaluering van moontlike toekomste. Deelnemers word aangespoor om verskillende [[Scenariobeplanning|scenario's]] te oorweeg en hul oortuigings kwantitatief uit te druk, wat bydra tot 'n dieper begrip van komplekse toekomstige moontlikhede. Hierdie interaktiewe benadering bevorder [[Kreatiwiteit|kreatiewe denke]] en verkenning van alternatiewe uitkomste. ====Vergelykingswaarde==== Voorspellingsmarkte word nie as 'n onfeilbare metode beskou nie, maar eerder as een van verskeie gereedskappe in die arsenaal van toekomsstudies. Hulle word dikwels gebruik in kombinasie met ander metodes soos scenario-beplanning, die Delphi-metode en tendensanalise. Deur hierdie benaderings te kombineer, kan navorsers en beleidsmakers 'n meer omvattende en genuanseerde beeld van moontlike toekomste bou, wat die beperkings van enige enkele metode oorkom. ===Beperkings=== Ten spyte van hul voordele, is voorspellingsmarkte nie sonder beperkings nie. Een groot uitdaging is die potensiaal vir manipulasie deur groot spelers wat aansienlike hulpbronne kan inspan om markpryse te beïnvloed, wat die akkuraatheid van die resultate kan ondermyn. Verder is voorspellingsmarkte die doeltreffendste wanneer dit toegepas word op goed gedefinieerde en meetbare uitkomste, soos "Wie sal die volgende verkiesing wen?" Vrae met vae of langtermyn-uitkomste, soos "Hoe sal die wêreldorde in 2050 lyk?", is minder geskik vir hierdie benadering. Laastens kan [[Etiek|etiese]] en wetlike beperkings ontstaan, veral wanneer voorspellingsmarkte gebruik word vir politieke gebeure of finansiële spekulasie, aangesien dit risiko's van misbruik of onbedoelde gevolge kan inhou. ==Sien ook== * [[Polymarket]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Toekomsstudies]] d98kvc92n49al3gly5ylyhwzkxwknmm 0 453887 2894853 2893303 2026-04-18T19:48:14Z Sobaka 328 /* 2026 */ opdateer 2894853 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Munisipale Verkiesing 2026.png|duimnael|KI-gegenereerde beeld ter illustrasie van die munisipale verkiesing.]] Die '''Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026''' is ‘n komende verkiesing in [[Suid-Afrika]], wat dien om rade vir alle distrik-, metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite in elk van die land se nege provinsies te verkies.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Hierdie verkiesings word elke vyf jaar gehou. Die vorige munisipale verkiesing is in [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021]] gehou. Die vyfde termyn van plaaslike regering in Suid-Afrika sal op 1 November 2026 eindig. Op 13 November 2024 het die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], in [[Kaapstad]] aangekondig dat die verkiesing tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/cabinet-approves-establishment-imc-2026-municipal-elections |title= Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections |author= |publisher= SAnews |date= 13 November 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die verkiesing deel te neem.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> Die totale aantal stemdistrikte voor die verkiesing was 4 488.<ref name= "Ward boundaries finalised ahead of local elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/ward-boundaries-finalised-ahead-local-elections |title= Ward boundaries finalised ahead of local elections |author= |publisher= The South African Government News Agency |date= 11 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Teen Desember 2025 was 'n totaal van 27,67 miljoen Suid-Afrikaners geregistreer om te stem, volgens die Verkiesingskommissie. Die grootste stemblok was burgers tussen 30 en 39 jaar oud. 55% van geregistreerde kiesers was vroue.<ref name= "Voter registration statistics">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/StatsData/Voter-Registration-Statistics |title= Voter registration statistics |author= |publisher= The Electoral Commission of South Africa |date= 31 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Die Suid-Afrikaanse kabinet het die stigting van 'n Interministeriële Komitee (IMK) goedgekeur wat toesig sal hou oor die voorbereidings vir die 2026 Plaaslike Regeringsverkiesing. Die IMK sal byeengeroep word deur die Minister van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake, [[Velenkosini Hlabisa]], en bestaan uit verskeie regeringsdepartemente wat 'n rol te speel het in die versekering van 'n suksesvolle verkiesing. Die IMK sal saam met die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] (OVK) en ander relevante liggame werk om te verseker dat die proses wat tot die verkiesing lei, glad en vreedsaam verloop.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Soos met alle groot regeringsverkiesings in Suid-Afrika, sal die 2026 munisipale verkiesing georganiseer word deur die land se onafhanklike verkiesingsbestuursliggaam, die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK). Dit is volgens die liggaam se stigting kragtens hoofstuk nege van die Grondwet, en volgens sy verpligtinge in Artikel 190 van die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet]], en pligte in Artikel 5 van die Verkiesingskommissiewet, 1996.<ref name= "What we do - Electoral Commission of South Africa">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/About-Us/What-We-Do |title= What we do - Electoral Commission of South Africa |author= |publisher= Electoral Commission of South Africa |date= |access-date= 1 Mei 2025 }}</ref> ==Verkiesingstelsel== Plaaslike regering in Suid-Afrika bestaan uit [[munisipaliteit]]e van verskillende tipes. Die grootste metropolitaanse gebiede word deur metropolitaanse munisipaliteite beheer, terwyl die res van die land in distriksmunisipaliteite verdeel is, wat elk uit verskeie plaaslike munisipaliteite bestaan. Na die 2016-verkiesing was daar agt metropolitaanse munisipaliteite, 44 distriksmunisipaliteite en 205 plaaslike munisipaliteite.<ref>[https://www.gov.za/about-government/government-system/local-government Local government]. Besoek op 1 Junie 2019</ref> Die rade van metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite word verkies deur 'n stelsel van gemengde-lid proporsionele verteenwoordiging, waarin die helfte van die setels in elke munisipaliteit verkies word op die eerste-oor-die-wenstreep-stelsel in enkellid-wyke en die ander helfte van die setels toegeken word volgens die proporsionele verteenwoordiging (PV)-stelsel. Laasgenoemde neem die aantal wyksetels wat deur 'n party gewen word in ag en verseker dat die finale aantal setels wat deur daardie party gehou word, proporsioneel is tot hul persentasie van die totale stem.<ref>[https://www.elections.org.za/content/Elections/FAQ-Elections/ Frequently Asked Questions: Elections]. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> Distriksmunisipaliteitrade word gedeeltelik verkies deur proporsionele verteenwoordiging (DC 40% stemme) en gedeeltelik aangestel deur die rade van die samestellende plaaslike munisipaliteite (DC 60% stemme). Kiesers in beide metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite kies 'n enkele wykskandidaat sowel as 'n proporsionele verteenwoordiger in hul munisipale raad. Inwoners van munisipaliteite wat deel vorm van distriksrade (dit wil sê, metropolitaanse munisipaliteite uitgesluit) bring ook 'n derde stem uit om 'n proporsionele verteenwoordiger vir hul distriksraad te kies, benewens die twee stemme wat hulle vir hul plaaslike raad uitbring.<ref>[https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ National, provincial and municipal elections explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508073838/https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ |date=8 Mei 2019 }}, ''Alberton Record'', 7 Mei 2019. Besoek 1 Junie 2019.</ref><ref>[https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html Local Government Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311081726/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html |date=11 Maart 2021 }}. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> ==Agtergrond== Die 2026 Munisipale Verkiesing is die eerste wat plaasvind sedert die stigting van Suid-Afrika se [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024| Regering van Nasionale Eenheid]] (RNE), wat na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] gevorm is.<ref name= "Government of National Unity">{{cite web |url= https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |title= Government of National Unity |author= |publisher= The Presidency of the Republic of South Africa |date= |access-date= 29 March 2025 |archive-date= 19 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250419121958/https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |url-status= dead }}</ref><ref name= "Which parties make up South Africa's unity government?">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/which-parties-make-up-south-africas-unity-government-2024-06-24/ |title= Which parties make up South Africa's unity government? |author= Tannur Anders |publisher= Reuters |date= 24 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Aangesien Suid-Afrika se huidige President en Leier van die [[ANC]], [[Cyril Ramaphosa]], beperk word deur sy twee ampstermyne, sal hy nie sy party as Leier tydens die 2026 Munisipale Verkiesing verteenwoordig nie.<ref name= "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive">{{cite web|url= https://www.gov.za/documents/constitution/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national |title= Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive |author= |publisher= The Government of South Africa |date= |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref><ref name= "National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect">{{cite web|url= https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-elects-cyril-ramaphosa-president-elect |title= National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect |author= |publisher= The Parliament of the Republic of South Africa |date= 14 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Sy opvolger moet nog bepaal word. ===Aanlynkieserregistrasie=== In 2025 het die OVK die doeltreffendheid van aanlyn-kieserselfregistrasie in Suid-Afrika erken, wat tydens die 2021 munisipale verkiesing uitgerol is.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die Kommissie het verklaar dat die aanlynregistrasiestelsel 'n positiewe impak het op die instandhouding van die kieserslys en die geldigheid van die kiesersinligting op die lys.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Nuwe kiesers=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat 258 838 nuwe kiesers via sy verskeie platforms geregistreer het, en dat die meerderheid van hulle jongmense was.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Befondsing=== Soos gebruiklik in Suid-Afrikaanse verkiesings, sal politieke partye openbare befondsing ontvang vir die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing. Meer as R355 miljoen uit die nasionale begroting vir die 2024-boekjaar is deur die OVK aan 20 politieke partye verskaf.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-04-23-iec-rules-out-e-voting-for-2026-local-government-elections/ |title= IEC rules out e-voting for 2026 local government elections |author= Nonkululeko Njilo |publisher= Daily Maverick |date= 23 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die Verkiesingskommissie het 'n afname in politieke fondsinsamelingsaktiwiteit opgemerk, met minder partye wat skenkings verklaar het wat die R100 000-drempel oorskry (soos vereis deur Suid-Afrikaanse wetgewing) as in die tydperk voor die 2024-algemene verkiesing.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Elektroniese stemming=== Suid-Afrika gebruik 'n stelsel van fisiese stembriewe vir al sy verkiesings en het nog nooit voorheen elektroniese stemming gebruik nie. In April 2025 het die OVK bevestig dat geen vorm van e-stemming in die 2026 munisipale verkiesing gebruik sal word nie. Dit het gevolg op 'n driedaagse konferensie, gehou deur die Kommissie, wat 'n nasionale bespreking oor die uitvoerbaarheid en moontlike implementering van stemming vir toekomstige verkiesings begin het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die hoofdirekteur van die Nasionale Tesourie se Openbare Finansies-afdeling, Gillian Wilson, het tydens 'n konferensie in Maart 2025 gesê dat daar nie aangeneem moet word dat stemming geld tydens verkiesings sal bespaar nie. Sy het verder gesê dat dit waarskynlik is dat stemming 'n beduidende uitgawe sal wees, en dat 'n deeglike koste-analise uitgevoer moet word voordat 'n besluit geneem word.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Wilson het ook opgemerk dat die koste vir nasionale en provinsiale verkiesings met 294% van 1994 tot 2024 gestyg het, en vir plaaslike verkiesings met 193% van 2001 tot 2021. Faktore vir die stygings sluit in inflasie, veldtoguitgawes en logistiek wat tot die stygende koste bygedra het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Munisipale wyke== Vir munisipale verkiesings dien Suid-Afrikaanse kiesers stembriewe binne hul wyk in, wat gebaseer is op die gebied waarin hulle hoofsaaklik woon (en dus registreer om te stem). Kiesers word verteenwoordig deur 'n spesifieke Wyksraadslid, wat dalk 'n verbintenis met 'n politieke party het of nie. In Mei 2025 het die Munisipale Afbakeningsraad (MAR) verklaar dat hul werk vir Suid-Afrikaanse munisipale wyksafbakenings goed op koers was. Suid-Afrika het destyds 4 468 wyke gehad.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/countrys-municipal-wards-in-for-a-shake-up-ahead-of-2026-lge/ |title= Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE |author= Ntebo Mokobo |publisher= SABC News |date= 3 Mei 2025 |access-date= 12 Junie 2025}}</ref> Wyke word verdeel as die toename in die aantal mense wat daarin woon, die norm oorskry (die toename oor alle wyke gedurende die 5-jaar periode tussen verkiesings). Wyksverdeling word streng gereguleer in Suid-Afrika, en as deel van die verdeelproses moet motiverings vir die begeerte om dit te doen, aangevoer en beoordeel word. Daar moet aangedui word wat die implikasies van die verdeling is, of dit in stryd met die [[Suid-Afrikaanse Grondwet]] sou wees, en of mense gesegregeer word of gemeenskappe op 'n onvanpaste wyse verdeel word.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> As deel van die proses het die MDB 'n landwye openbare konsultasieproses oor wyksafbakening van stapel gestuur. Aansoeke vir die herbepaling van munisipale wyke word deur die MDB ontvang, waarna daar 'n 14-dae-periode is waartydens lede van die publiek besware kan indien. Daarna gaan dit na die Raad vir besluitneming. Indien 'n wyk verdeel word, stel die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) kiesers in kennis en herregistreer hulle as deel van hul nuwe wyke. Die OVK bevestig ook dat sy stemdistrikgrense met die wyke ooreenstem. Teen Mei 2025 het die OVK altesaam 23 292 stemdistrikte gelys.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> Die Raad het verklaar dat hy sy verslag oor wyksafbakenings in Oktober 2025 aan die OVK sou oorhandig.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> ==Politieke partye== ''Sien ook'': [[Lys van politieke partye in Suid-Afrika]] 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die plaaslike verkiesing van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die vorige munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered"></ref> Met 'n stemaandeel van 45,59% was die [[African National Congress]] (ANC) die grootste party in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|vorige munisipale verkiesing]], wat in 2021 plaasgevind het. Nadat dit egter onder 50 persent gedaal het, was dit die party se swakste vertoning in munisipale verkiesings sedert die instelling van algemene stemreg. Die ANC het 'n skerp afname in sy stemaandeel in munisipale verkiesings gesien sedert sy hoogtepunt in 2011, toe dit 64,82% behaal het. Van die skerpste dalings in die ANC se stemaandeel het in Suid-Afrika se grootste stede plaasgevind. In die drie [[Gauteng]]se metropolitaanse munisipaliteite ([[Johannesburg]], [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]]) het die ANC se stemaandeel tot in die 30 persent-reeks gedaal, terwyl [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit|Buffalo City]] die enigste metropolitaanse munisipaliteit was waar dit daarin geslaag het om 'n absolute meerderheid te wen. Ten spyte van hierdie afname beklee die ANC steeds ses van die agt burgemeestersposte in metropolitaanse gebiede, asook om deel te wees van die regerende koalisie in [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]].<ref>{{cite news|url=https://mg.co.za/politics/2024-10-09-actionsa-clinches-its-first-mayor-in-tshwane/|title=ActionSA clinches its first mayor in Tshwane|date=9 Oktober 2024|work=[[Mail & Guardian]]|access-date=31 Mei 2025|language=en-ZA|archive-date=}}</ref> Suid-Afrika se tweede grootste party, die [[Demokratiese Alliansie]], het 'n afname in stemaandeel in die munisipale verkiesings van 2021 gesien, maar hulle het 8 munisipaliteite gewen om die hoogste resultaat in daardie opsig in onlangse jare te behaal. Dit is die tweede munisipale verkiesing vir die party onder die leierskap van [[John Steenhuisen]]. Die Stad Johannesburg is 'n sleutelmetrogebied vir die party. Dit is ook die eerste munisipale verkiesing waartydens die Demokratiese Alliansie deel was van die Suid-Afrikaanse regering. In vorige sulke verkiesings het die party die status van amptelike opposisie beklee, maar vir die 2026-verkiesings sal hulle deel wees van die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) - President Ramaphosa se Derde Kabinet. Die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) party sal vir die eerste keer in 2026 aan munisipale verkiesings deelneem. Die leierskap het verklaar dat die party op talle metropolitaanse gebiede in Gauteng gefokus is, met die doel om die ANC uit die posisie te verwyder. Die party, wat die land se derde grootste is in terme van setels in die Parlement, het 15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2024 ontvang.<ref name= "MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/04/13/mk-party-eyes-gauteng-metros-in-bid-to-unseat-anc-in-2026-municipal-elections |title= MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections |author= Nokukhanya Mntambo |publisher= EWN |date= 13 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) het as 'n politieke party geregistreer en is van voorneme om aan die 2026-verkiesings deel te neem. Terwyl die SAKP histories die ANC gesteun het, staan dit nou onafhanklik. In onlangse jare het die ANC-SAKP-alliansie verbrokkel, met die SAKP wat toenemend krities raak oor die ANC se ekonomiese beleid, bestuur en hantering van korrupsieskandale.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-03-18-sacp-will-contest-2026-municipal-elections-independent-of-anc/ |title= SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 18 March 2025 |access-date= 12 June 2025 }}</ref> Die enigste keer dat die SAKP onafhanklik van die ANC aan 'n verkiesing deelgeneem het, was tydens die tussenverkiesings van die Metsimaholo-munisipaliteit in 2017.<ref name= "SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/14/sacp-resolves-to-contest-all-municipalities-in-2026-local-govt-elections |title= SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 14 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die OVK het aanvanklik verklaar dat die SAKP nie aan die vereistes vir verkiesing voldoen het nie en het die party opdrag gegee om homself vir die 2026-verkiesings te deregistreer. Saam met ander partye wat deur die OVK opdrag gegee is om te deregistreer, het die SAKP nie aan die statutêre vereistes voldoen nie, was nie in enige wetgewende liggaam verteenwoordig nie, het nie sedert hul registrasie aan plaaslike regeringsverkiesings deelgeneem nie, en het hulle versuim om hul registrasie teen die sperdatum van 31 Januarie 2025 te hernu.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC"></ref> Die OVK het egter later geoordeel dat die SAKP geskik was om aan die verkiesing deel te neem, en het die party toestemming gegee om dit te doen.<ref name= "ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/1027430-2/ |title= ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own |author= Ntlantla Kgatlane |publisher= SABC News |date= 7 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===Partyderegistrasie=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat hulle, as deel van standaard administrasieprosedures, van voorneme is om 192 politieke partye te deregistreer. Van daardie partye het 136 vertoë gerig om hul status as geregistreerde partye te behou. 3 politieke partye het die OVK versoek om hul registrasies te kanselleer, en 53 partye het nie op die uitnodiging gereageer om vertoë te rig nie.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die OVK het destyds verklaar dat die kansellasie van registrasies van onaktiewe politieke partye nodig was om te verseker dat slegs aktiewe politieke partye op die partyregister bly. Die Kommissie het ook gesê dat die kansellasie van onaktiewe partye die gebruik van name, verkorte name, logo's en kleurskemas vir aspirantpartye sou vrystel.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Tydlyn== ===2024=== *6 November: Die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], het in [[Kaapstad]] aangekondig dat die volgende munisipale verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> *13 Desember: [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste vakbond, het verklaar dat dit steeds nie seker is of dit die African National Congress (ANC) of die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) in die 2026-verkiesing sal steun nie. Dit het tradisioneel 'n alliansie met beide entiteite gehad, en 2026 is die eerste groot verkiesing waarin die ANC en SAKP afsonderlik sal deelneem.<ref name= "COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/13/cosatu-still-mulling-if-it-will-back-the-anc-or-sacp-in-2026-municipal-elections |title= COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 13 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===2025=== *'''15 Januarie''': [[ActionSA]] en die [[Forum for Service Delivery|Forum 4 Service Delivery]] (F4SD) kondig 'n samesmelting aan, waardeur hulle saam onder eersgenoemde se vaandel aan die komende verkiesing sal deelneem, maar dubbele lidmaatskap sal behou om hul bestaande munisipale verteenwoordiging te beskerm. [[Herman Mashaba]] het verklaar dat dit 'n stap is om opposisiepartye te verenig om teen die GNU en die EFF-MK-koalisie op te staan.<ref name= "ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-01-15-actionsa-forms-alliance-with-f4sd-for-2026-local-government-elections/ |title= ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 15 Januarie 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> *'''23 April''': Die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) het in [[Centurion]] aangekondig dat hulle met voorbereidings vir die 2026-verkiesing begin het. Die Kommissie het ook die toewysing van die politieke partybefondsing aangekondig. *'''9 Junie''': [[Helen Zille]], Federale Raadsvoorsitter en voormalige leier van die Demokratiese Alliansie, het aangekondig dat sy ernstig oorweeg om vir die posisie van [[Burgemeester van Johannesburg]] te staan. Sy het verder verklaar dat sy sal fokus op die stabilisering van die stad se finansies en om wanbestuur reg te stel. Zille het gesê sy sal haar besluit openbaar maak voor die sluitingsdatum vir kandidaataansoeke op 15 Junie 2025.<ref name= "Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post">{{cite web |url= https://www.daily/ |title= Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post |author= Ferial Haffajee |publisher= Daily Maverick |date= 9 Junie 2025 |access-date= 10 Junie 2025 |archive-date= 25 Julie 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130725152640/http://daily/ |url-status= dead }}</ref> *'''15 Junie''': Daar is berig dat Helen Zille haar aansoek voor die sperdatum ingedien het om vir burgemeester van Johannesburg te staan. Zille het gesê sy is al 'n geruime tyd deur mede-DA-lede genader wat wou hê sy moes vir die amp staan, voordat sy die aankondiging gemaak het.<ref name= "Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post ">{{cite web|url= https://sundayworld.co.za/news/helen-zille-officially-throws-hat-into-the-ring-for-joburg-mayor-post/ |title= Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post |author= Mandisa Nyathi |publisher= Sunday World |date= 15 Junie 2025 |access-date= 19 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': President Ramaphosa het 'n brief aan DA-adjunkminister [[Andrew Whitfield]] gestuur waarin hy hom ontslaan het vir insubordinasie. Whitfield het voorheen 'n goed gereguleerde parlementêre reël oortree wat lede van die Nasionale Vergadering verbied om amptelike oorsese reise sonder presidensiële goedkeuring te onderneem. Whitfield het, sonder Ramaphosa se goedkeuring, na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gereis as deel van 'n 2025-afvaardiging. Hy het aansoek gedoen om toestemming om te reis, maar het geen antwoord ontvang nie. Hy het besluit om in elk geval te reis en het dus die reël oortree. Die President het die voormalige adjunkminister bedank vir die tyd wat hy in die rol gedien het. Destyds is geen rede vir die ontslag openbaar gemaak nie.<ref name= "Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-06-26-ramaphosa-axes-das-whitfield-as-deputy-minister-of-trade-industry/ |title= Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry |author= Kgothatso Madisa |publisher= Times Live |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], het 'n ultimatum aan die President gestel en verklaar dat Ramaphosa nie op 'n soortgelyke wyse opgetree het teenoor ANC-lede wat beskuldig word van of skuldig is aan korrupsie, soos Thembi Simelane, [[David Mahlobo]] en [[Zweli Mkhize]] nie. Steenhuisen het ook verklaar dat Ramaphosa nie 'n bespreking oor die ontslag met enigiemand van die DA gefasiliteer het nie, wat 'n algemene hoflikheid sou gewees het. Die ultimatum het geëis dat die President die sittende ANC-kabinetslede Thembi Simelane en [[Nobuhle Nkabane]] binne 48 uur verwyder, anders sou die DA ongespesifiseerde gevolge meebring.<ref name= "‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-06-26-this-is-the-moment-of-truth-steenhuisen-gives-ramaphosa-48-hour-ultimatum-after-whitfields-axing/ |title= ‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing |author= Victoria O’Regan |publisher= Daily Maverick |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''28 Junie''': Nadat hy 'n amptelike besoek aan [[Sevilla]], [[Spanje]], gekanselleer het en die taak aan die Minister van Buitelandse Sake [[Ronald Lamola]] gedelegeer het, het President Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy die DA se ultimatum veroordeel het. Die President het gesê dat hy Whitfield afgedank het weens die oortreding van parlementêre reëls, bevestig dat hy die gesag en verantwoordelikheid het om dit eensydig te doen, en gesê dat hy Steenhuisen van sy besluit om dit te doen in kennis gestel het voordat hy die ontslagbrief aan Whitfield gestuur het. Die President het verklaar dat hy nie aan dreigemente sou swig nie, en dat daar geen gronde was vir die DA om die soort ultimatum uit te reik wat dit gehad het nie.<ref name= "‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-06-27-i-will-not-yield-to-threats-ramaphosa-responds-to-das-48-hour-ultimatum-on-ministerial-corruption/ |title= ‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 28 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''21 Julie''': Nadat vasgestel is dat die destydse Minister van Hoër Onderwys, [[Nobuhle Nkabane]], vir die Parlement gelieg het, dat haar sogenaamde SETA-aanstellingspaneel 'n klug was, en nadat sy 'n Parlementêre verhoor oor haar gedrag rakende die SETA-raadaanstellingssaak gemis het, het President Ramaphosa haar afgedank. Nkabane se Adjunkminister, [[Buti Manamela]], is as die nuwe Minister ingehuldig, saam met die nuwe Adjunkminister, Nomsa Ncube-Dube. Na aanleiding van hierdie veranderinge het die Demokratiese Alliansie gesê dat hulle sal voortgaan om oor begrotingswetsontwerpe te stem.<ref name= "Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-07-22-fired-minister-nkabanes-seta-panel-existed-in-name-only-mps-conclude/ |title= Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude |author= Siyabonga Goni |publisher= Daily Maverick |date= 22 Julie 2025 |access-date= 24 Julie 2025 }}</ref> *'''23 Julie''': Na 'n sitting by die Kaapstad Internasionale Konferensiesentrum het die Nasionale Vergadering 'n Begrotingswetsontwerp ([[begroting]]) aangeneem. Dit baan die weg vir die goedkeuring van die volledige skedule van stemmings vir 42 departementele en ander entiteite, sowel as die tweede lesing van die Wetsontwerp. Die Wetsontwerp het maklik die vereiste eenvoudige meerderheid van 201 stemme bereik en dit aansienlik oortref, met 262 stemme ten gunste. Die ANC, DA, GOOD, IFP, PA, FF+, ActionSA, UDM, Al-Jama-ah, BOSA, Rise Mzansi, en PAC het ten gunste van die wetsontwerp gestem, wat 'n positiewe eenheid binne die koalisie-nasionale regering aandui.<ref name= "National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-23-national-assembly-passes-appropriation-bill-amid-opposition-objections/ |title= National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections |author= |publisher= IOL |date= 23 Julie 2025 |access-date= 17 November 2024 }}</ref> *'''31 Julie''': Adjunkpresident [[Paul Mashatile]], 'n lid van die ANC, het eienaarskap van twee luukse eiendomme met 'n gekombineerde waarde van R65 miljoen verklaar. Een eiendom ter waarde van R37 miljoen is in Waterfall, Midrand, geleë. Die ander, 'n huis van R28,9 miljoen in [[Constantia]], Kaapstad, is een wat Mashatile voorheen ontken het dat hy besit het, en eerder gesê het dat dit deur sy skoonseun se maatskappy besit word. Ander eiendomme is ook as besit deur Mashatile verklaar. Mashatile se kantoor het verklaar dat geen provinsiale of nasionale departement onder sy toesig as Adjunkpresident ooit tenders toegeken is, daarvan beskuldig is dat hulle toegeken het, of ondersoek is vir die toekenning van tenders aan enige maatskappye wat met sy familie verbind word nie. Die [[Valke (SAPD)|Valke]] (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) se nasionale woordvoerder, Brigadier Thandi Mbambo, het bevestig dat die eenheid korrupsieverwante eise ondersoek wat fondse behels wat gebruik is om die Constantia-huis te koop.<ref name= "Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-30-mashatile-declares-r65-million-mansions-in-constantia-and-waterfall-on-r3million-salary/ |title= Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 31 Julie 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref><ref name= "all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time">{{cite web |url= https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |title= all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time |author= Justice Malala |publisher= Times LIVE |date= 4 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 |archive-date= 4 Augustus 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250804032306/https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |url-status= dead }}</ref> *'''1 Augustus''': Na aanleiding van 'n aankondiging dat Adjunkpresident Paul Mashatile nie 'n [[diamant]] verklaar het wat deur die diamanthandelaar [[Louis Liebenberg]] aan sy vrou geskenk is nie, het die Parlementêre Gesamentlike Etiekkomitee besluit om hom te sanksioneer. President Cyril Ramaphosa het homself van die kwessie gedistansieer en gesê dat Mashatile vir homself moet antwoord. Die kwessie het oproepe vir verhoogde regeringsverantwoordbaarheid laat ontstaan <ref name= "Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/ramaphosa-distances-himself-mashatile-scandal |title= Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal |author= |publisher= eNCA |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> Die Demokratiese Alliansie het 'n ondersoek na Mashatile versoek en gesê die Parlementêre teregwysing en boete was nie genoeg nie.<ref name= "DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/01/da-wants-mashatile-probed-over-diamond-gift-from-liebenberg-says-rebuke-fine-not-enough |title= DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> *'''5 Augustus''': Talle minderheidspartye in Johannesburg se Regering van Plaaslike Eenheid (RPE) het gedreig om hul steun vir die ANC binne die stadsraad te onttrek. Die minderheidspartye het verklaar dat hulle nie deur die ANC gerespekteer voel nie, en dat hulle nie deur die ANC as stigterslede van die RPE erken word nie. Die tussentydse voorsitter van die Johannesburgse Minderheidsregerende Partye (MRP) het verklaar dat die posisie in die Johannesburgse Finansiële MMC aan een van sy lede moet gaan, in plaas van 'n lid van die ANC. Na aanleiding van die verklarings het die ANC opgemerk dat hulle geen ooreenkoms oortree het nie, en genoeg stemme het om Johannesburg voort te sit as die minderheidspartye hul steun onttrek.<ref name= "Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/joburg-political-drama-deepens-as-minority-parties-threaten-to-pull-support-for-coalition-20250804-1223 |title= Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 5 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''6 Augustus''': ANC-sekretaris-generaal [[Fikile Mbalula]] het die Demokratiese Alliansie, 'n RNE-lid, daarvan beskuldig dat hulle die katalisator was vir die onlangs geïmplementeerde straftariewe en dreigemente van sanksies teen ANC-leiers deur die Verenigde State. Mbalula het gesê die rede hiervoor was die DA se sogenaamde veldtog teen Suid-Afrika se transformerende beleid tydens die party se reise na die VSA. Hy het die DA daarvan beskuldig dat hulle verklarings gemaak het wat die ongedaanmaking van [[Swart Ekonomiese Bemagtiging]] (SEB)-beleide in Suid-Afrika ondersteun, bloot om die Amerikaanse regering te paai. Mbalula het die Suid-Afrikaanse regering se steun vir SEB-beleide herbevestig en die VSA uitgedaag om sanksies teen ANC-leiers op te lê en gesê dat sulke dreigemente deur Amerikaanse kongreslede die ANC nie sou afskrik om sy transformasie-agenda na te streef nie.<ref name= "Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-08-06-mbalula-blames-da-for-trumps-tariffs-and-us-threats-to-sanction-anc-leaders/ |title= Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders |author= Lizeka Tandwa |publisher= Times Live |date= 6 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''11 Augustus''': Voormalige COSATU-vakbondlid en [[Mail & Guardian]]-politieke kommentator, Ebrahim Harvey, het Helen Zille, voorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad, vir die posisie van burgemeester van Johannesburg onderskryf. Harvey het gesê dat Johannesburg in sy ergste toestand van verval in die geskiedenis is, en het Kaapstad erken as Suid-Afrika se bes bestuurde metropolitaanse munisipaliteit. Hy het verder gesê dat Zille se prestasiegeskiedenis as voormalige burgemeester van Kaapstad en Wes-Kaapse premier haar een van die geskikste kandidate maak om Johannesburg om te keer.<ref name= "Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/11/zilles-running-as-a-mayoral-candicate-get-a-nod |title= Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 11 August 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''8 September''': [[Floyd Shivambu]] het sy nuwe politieke party, die Afrika Mayibuye-beweging, tydens 'n media-inligtingsessie in Johannesburg aangekondig. Shivambu het verklaar dat die party reeds geregistreer is ingevolge die Verkiesingskommissiewet van 1996, wat dit toelaat om aan verkiesings deel te neem. Hy het verder gesê dat die party alle wyke in die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 sal deelneem.<ref name= "Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-08-floyd-shivambu-mayibuye-afrika-movement-will-win-2026-and-2029-elections/ |title= Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’ |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 8 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''10 September''': In 'n [[SABC]]-onderhoud het AMM-leier Floyd Shivambu sy voormalige party, die EFF, "rigtingloos" genoem en nie op die mense gefokus nie. Hy het verder gesê die EFF het korrupte regeringspraktyke aangeneem, sy stigtingswaardes laat vaar en is ongeskik om die ANC te vervang. Shivambu het ook gesê die EFF het 'n giftige kultuur van selfverryking en is nie gefokus op mandate soos dienslewering en werkskepping nie.<ref name= "Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-10-floyd-shivambu-eff-is-just-like-the-anc-directionless-and-unfit-to-lead/ |title= Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead |author= |publisher= IOL |date= 10 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die Suid-Afrikaanse en ANC-president Cyril Ramaphosa het erken dat munisipaliteite onder leiding van die Demokratiese Alliansie (DA) baie beter bestuur word as ANC-geleide munisipaliteite. Tydens 'n ANC-geleentheid by die [[FNB-stadion]] in [[Soweto]] het Ramaphosa gesê dat die ANC bekwame mense moet ontplooi om plaaslike regerings te bestuur, en dat die party by DA-munisipaliteite, soos [[Kaapstad]] en [[Stellenbosch]], kan leer oor hoe om hul dienslewering te verbeter.<ref name= "‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-15-da-run-municipalities-better-learn-from-them-ramaphosa-tells-anc-councillors/ |title= ‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors |author= Kamogelo Moichela |publisher= IOL |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die ANC het om verskoning gevra aan die mense van die [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] en gesê dat hulle beter bestuur van die party verdien. Die twee provinsies het die ANC histories sterk ondersteun, maar hulle bevat van Suid-Afrika se swakste bestuurde munisipaliteite. Sommige van daardie munisipaliteite is onder administrasie of staar ernstige finansiële probleme in die gesig. Die adjunkvoorsitter van die ANC se Plaaslike Regeringsintervensiekomitee, Dickson Masemola, het gesê die party het nie die vertroue wat die mense in die Noordwes en Vrystaat daarin gestel het, ten volle terugbetaal nie.<ref name= "ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/15/anc-apologises-to-people-of-nw-and-fs-says-they-deserve-better-governance-from-party |title= ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''16 September''': Die [[Patriotiese Alliansie]] (PA) het aangekondig dat hul kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg die party se Adjunkpresident, [[Kenny Kunene]], is. Dit, ten spyte van Kunene se bestaande skorsing. Die party het ook aangekondig dat, ten spyte daarvan dat hy net 'n maand tevore ingehuldig is, Johannesburgse raadslid [[Liam Jacobs]] uit die posisie sou bedank en die PA se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad sou word.<ref name= "PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/16/pa-reveals-kenny-kunene-as-mayoral-candidate-for-joburg |title= PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 16 September 2025 |access-date= 16 September 2025 }}</ref> * '''20 September''' Die Demokratiese Alliansie (DA) het [[Helen Zille]] as die party se kandidaat vir [[Burgemeester van Johannesburg]] aangewys. Indien sy as burgemeester verkies word, het Zille beter lewering van water, elektrisiteit, padherstelwerk en vullisverwyderingsdienste belowe. Die party beoog om die sukses wat dit in die regering van [[Kaapstad]] behaal het, 'n stad wat beskou word as 'n stad met konsekwent baie beter dienslewering as Johannesburg, te herhaal.<ref name= "South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/safricas-da-names-former-leader-zille-candidate-johannesburg-mayor-2025-09-20/ |title= South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor |author= Nqobile Dludla |publisher= Reuters |date= 20 September 2025 |access-date= 21 September 2025 }}</ref> * '''23 September''': Die Patriotiese Alliansie se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is van enige oortreding vrygespreek, en sy skorsing is omvergewerp. Dus het die party versoek dat hy as raadslid na die [[Johannesburg|Stad Johannesburg]] terugbesorg word.<ref name= "Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/pa-deputy-president-kenny-kunene-cleared-wrongdoing |title= Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing |author= |publisher= eNCA |date= 23 September 2025 |access-date= 25 September 2025 }}</ref> * '''26 September''': PA-leier [[Gayton McKenzie]]] het verklaar dat sy party gevoel het dat dit deel was van 'n koalisie waar dit nie gerespekteer word nie, en daarom sou hy op 30 September 2025 aan die [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] (GNU) onttrek. Hy het verder verklaar dat hy op dieselfde dag as Minister van Sport, Kuns en Kultuur sou bedank. McKenzie het die burgemeester van Johannesburg, [[Dada Morero]], 'n ultimatum gegee om die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, weer aan te stel as sy voormalige burgemeesterslid vir 'n vervoerrol, of om die PA aan die stad se koalisieregering te onttrek. Morero het dit nie gedoen nie. In McKenzie se verklaring het hy bevestig dat die PA aan koalisies op alle vlakke van regering sou onttrek. Indien dit deurgevoer word, sou die PA die eerste party wees wat die GNU verlaat.<ref name= "Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/26/gayton-mckenzie-says-patriotic-alliance-will-withdraw-from-government-of-national-unity-vows-to-resign-as-minister-on-tuesday |title= Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 26 September 2025 |access-date= 27 September 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Na 'n vergadering met die ANC het die PA aangekondig dat die twee partye gemeenskaplike grond gevind het, en dat die PA nie die regerende koalisie sou verlaat nie.<ref name= "Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/unity-in-uncertainty-pa-stays-in-coalitions-as-kunenes-fate-hangs-in-balance-20251001-0640 |title= Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance |author= Siyamtanda Capa |publisher= news24 |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) party en parlementslid, [[Julius Malema]], is skuldig bevind aan vyf oortredings, insluitend die onwettige besit van 'n vuurwapen en ammunisie, die onwettige afvuur van 'n wapen in die openbaar, en roekelose bedreiging. Hierdie oortredings het verband gehou met 'n EFF-byeenkoms, waar Malema tussen 14 en 15 skerp skote op 'n verhoog, voor 20 000 EFF-ondersteuners, afgevuur het. Bekend vir sy strydlustigheid, sal Malema in Januarie 2026 voor vonnisoplegging ondergaan, waar hy kragtens Suid-Afrikaanse wetgewing 'n minimum tronkstraf van 15 jaar in die gesig staar. Verder, volgens die Grondwet van Suid-Afrika, sal Malema dan verbied word om as 'n parlementslid te dien.<ref name= "South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public">{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/articles/c79vj85px54o |title= South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public |author= Khanyisile Ngcobo |publisher= BBC |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 Oktober''': Die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, is herstel as Johannesburg se burgemeesterslid vir vervoer.<ref name= "Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/kunene-reinstated-as-johannesburg-transport-mmc-after-coalition-dispute-20251003-1218 |title= Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute |author= Noxolo Sibiya |publisher= news24 |date= 3 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''4 Oktober''': [[ActionSA]] het aangekondig dat Xolani Khumalo hul burgemeesterskandidaat vir [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] is.<ref name= "Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/sizoktholas-xolani-khumalo-announced-actionsas-ekurhuleni-mayoral-candidate |title= Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 4 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''5 Oktober''': [[Unite for Change]] word in [[Johannesburg]], gestig. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sal geregistreer word om aan die munisipale verkiesings in 2026 deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> *'''12 Oktober''': Daar is berig dat die ANC oorweeg om tradisie te breek en sy burgemeesterskandidaat van Johannesburg aan te kondig. Histories het die party dit nie gedoen nie, maar DA-kandidaat Helen Zille se hoëprofielkandidatuur kan die ANC dwing om iemand aan te kondig in 'n poging om beheer oor die metro te behou.<ref name= "The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate">{{cite web|url= https://www.news24.com/citypress/politics/the-helen-zille-effect-anc-plans-to-break-tradition-by-revealing-mayoral-candidate-20251011-0935 |title= The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate |author= Dawie Boonzaaier |publisher= City Press |date= 12 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''21 Oktober''': [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste [[vakbond]], het gesê dat hulle nog nie besluit het watter van sy voormalige drieparty-alliansievennote hulle in die plaaslike verkiesings van 2026 moet steun nie. Dit is die eerste verkiesing waar die SAKP en ANC teen mekaar meeding, en daar word verwag dat COSATU een van die partye sal steun.<ref name= "COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/10/21/cosatu-yet-to-decide-on-which-alliance-partner-to-back-in-2026-municipal-elections |title= COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 21 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''24 Oktober''': Net drie maande na sy stigting het die [[Afrika Mayibuye Movement]] (AMM) die party se eerste adjunkpresident, Nolubabalo Mcinga, weens wangedrag verwyder. Mcinga was onlangs betrokke by 'n uitval met partyleier Floyd Shivambu. Sy het ook 'n ongemagtigde vergadering namens die party met 'n reklame-firma gehad, en 'n ongemagtigde vergadering met MK-leier Jacob Zuma.<ref name= "Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-24-floyd-shivambu-fires-deputy-nolubabalo-mcinga-over-unsanctioned-meeting-with-mk-partys-jacob-zuma/ |title= Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 24 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''27 Oktober''': Die Suid-Afrikaanse Adjunkpresident (en ANC Adjunkpresident) [[Paul Mashatile]] het partylede tydens 'n byeenkoms in [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] meegedeel dat die ANC nie genoeg gedoen het om die lewens van Suid-Afrikaners te verbeter nie, en gesê dat die party daarvoor aanspreeklikheid moet neem. Hy het ook gevra vir beter aanstellings van staatsamptenare in die toekoms.<ref name= "Mashatile: ANC has failed to improve South Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-27-mashatile-anc-has-failed-to-improve-south-africa/ |title= Mashatile: ANC has failed to improve South Africa |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 27 Oktober 2025 |access-date= 29 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 November''': Die Suid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa het herbevestig dat die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal voortgaan. Hy het verder gesê dat die 16 maande oue koalisieregering vasbeslote was om meer maniere te vind om saam te werk, en te fokus op hoe om die lewens van Suid-Afrikaners die beste te verbeter. Die aankondiging het gevolg op 'n terugtrekking (strategiese sessie) met RNE-partyleiers, sonder 'n agenda en 'n mandaat om sake privaat te hou, sodat leiers vrylik met mekaar kon praat oor hoe om die beste saam te werk in die voortgesette RNE. President Ramaphosa het gesê die terugtrekking het "uitsonderlik goed verloop", dat leiers die RNE se vordering en transformasiewerk gevier het, en dat verdere sulke vergaderings sou plaasvind. Ander RNE-partyleiers het ook verklaar dat die terugtrekking 'n sukses was.<ref name= "‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-11-03-the-gnu-is-here-to-stay-ramaphosa |title= ‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa |author= |publisher= Times Live |date= 3 November 2025 |access-date= 7 November 2025 }}</ref> *'''4 November''': Die Verkiesingskommissie het bevestig dat 508 politieke partye geregistreer het om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die laaste munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> *'''6 November''': Helen Zille, die federale voorsitter van die Demokratiese Alliansie (DA), het verklaar dat haar party vier voormalige senior lede van die African National Congress (ANC) in die Wes-Kaap verwelkom het om by die DA aan te sluit, insluitend Neville Delport, die ANC se voormalige provinsiale sekretaris in die Wes-Kaap. Die verskuiwing het gevolg op interne verdeeldheid in die ANC, nadat die nasionale leierskap onlangs sy provinsiale uitvoerende strukture herkonfigureer het. Zille het gesê die vier voormalige ANC-lede het die DA direk genader en verklaar dat hulle nie saamstem met die rigting waarin die ANC op pad is nie, en versoek het om by die DA aan te sluit.<ref name= "Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/11/06/helen-zille-senior-anc-western-cape-members-joining-da-driven-by-disillusionment-not-money |title= Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money |author= Celeste Martin |publisher= EWN |date= 6 November 2025 |access-date= 8 November 2025 }}</ref> *'''5 Desember''': Die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika het aangekondig dat hulle 'n nuwe [[podsending]]platform en 'n opgedateerde WhatsApp-kanaal in 2026 sal loods, as deel van 'n inisiatief om meer jong Suid-Afrikaners te motiveer om aan die [[Demokrasie|demokratiese proses]] deel te neem deur in verkiesings te stem.<ref name= "South Africa to launch elections podcast to attract young voters">{{cite web|url= https://htxt.co.za/2025/12/south-africa-to-launch-elections-podcast-to-attract-young-voters/ |title= South Africa to launch elections podcast to attract young voters |author= Luis Monzon |publisher= htxt |date= 5 Desember 2025 |access-date= 6 Desember 2025 }}</ref> ===2026=== *'''20 Januarie''': Leier van die Patriotiese Alliansie en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Gayton McKenzie]], het verontwaardiging ontlok oor sy optrede, wat daartoe gelei het dat Suid-Afrika onttrek het aan die 61ste Venesië Biënnale, 'n kontemporêre kunsuitstalling met 'n internasionale aanhang. McKenzie het 'n onafhanklike kuratoriale paneel se eenparige keuse van 'n werk deur die kunstenaar Gabrielle Goliath tersyde gestel. Goliath se langlopende opvoeringswerk ''Energy'' spreek temas soos geslagsgebaseerde geweld en die oorlog in Gaza aan. Dus het McKenzie se besluit vrae laat ontstaan oor of sy optrede deur sensuur en politieke inmenging gemotiveer was.<ref name= "South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/20/south-africa-pulls-out-of-venice-biennale-after-minister-mckenzie-overrules-curators |title= South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators |author= Kabous Le Roux |publisher= EWN |date= 20 Januarie 2026 |access-date= 21 Januarie 2026 }}</ref> *'''21 Januarie''': Helen Zille het bevestig dat sy nie vir nog 'n termyn as Voorsitter van die Federale Raad van die Demokratiese Alliansie sal staan nie. Zille het gesê sy is van voorneme om te fokus op haar veldtog om Johannesburg se volgende Burgemeester te word, en verklaar dat sy voel haar taak is nou om te probeer om plaaslike regering te help herstel, met funksionele metro's wat Suid-Afrika as geheel bevoordeel.<ref name= "Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/21/zille-rules-out-standing-for-another-term-as-das-federal-council-chair |title= Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 21 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''22 Januarie''': Die Suid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath het besluit om PA-leier en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Gayton McKenzie, te dagvaar oor sy besluit om haar uitstalling van die 61ste Venesië Biënnale-geleentheid te onttrek. Goliath se prokureurs het die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof in Pretoria gevra om te verklaar dat McKenzie se pogings om in te meng met en die onafhanklike keurkomitee se besluit om haar werk te kies, te belemmer, ongrondwetlik, onwettig en ongeldig was. Hulle het die hof verder gevra om McKenzie se besluit om haar kunswerk van die geleentheid te onttrek, tersyde te stel en hom te verbied om enige verdere stappe te doen om in te meng met of te belemmer om by die 61ste Venesië Biënnale vertoon te word.<ref name= "Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-01-22-artist-gabrielle-goliath-sues-gayton-mckn-mckenzie-over-cancellation-of-work-for/ |title= Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale |author= Niren Tolsi |publisher= ''Daily Maverick'' |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''26 Januarie 2026''': Die president van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat twee politieke formasies formeel met sy party saamgesmelt het, 'n stap wat hy gesê het nog 'n mylpaal in die groeiende konsolidasie van opposisiemagte voor die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 was. Hy het aangekondig dat die Azanian Independent Community Movement en die Creatives Congress Movement saamgesmelt het, met ActionSA en sodoende ActionSA se openbare verteenwoordiging met sewe plaaslike raadslede verhoog, wat die party se nasionale totaal tot byna 150 verteenwoordigers opstoot.<ref>Mbalenhle Butale (26 Januarie 2026). ActionSA boosts representation ahead of 2026 elections with new councillors. MSN, https://www.msn.com/en-za/news/other/actionsa-boosts-representation-ahead-of-2026-elections-with-new-councillors/ar-AA1V0z3V?ocid=BingNewsVerp Besoek 27 Januarie 2026.</ref> *'''31 Januarie 2026''': Helen Zille, voorsitter van die DA se federale raad het bekend gemaak dat die DA se interne peilings daarop dui dat die party ‘n volstrekte meerderheid in Tshwane tydens die munisipale verkiesing kan behaal.<ref>Van der Westhuizen, Gert. 1 Februarie 2026. DA kan Tshwane vat, wys sy eie peilings. [[Netwerk24]]. https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-kan-tshwane-vat-wys-sy-eie-peilings-20260201-0912 Besoek 2 Februarie 2026.</ref> *'''4 Februarie 2026''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], verklaar dat hy nie vir herverkiesing as die party se leier in April 2026 in die DA sal staan nie. Die DA sal dus ‘n nuwe leier vir die Munisipale verkiesings in 2026 verkies.<ref>News24, ‘Mission accomplished’ for Steenhuisen as he bows out of DA leadership contest. 4 Februarie 2026. https://www.news24.com/politics/live-steenhuisen-briefing-on-matters-of-national-importance-20260204-0431 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> *'''16 Februarie''': Die leier van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat hy vir sy party se nominasie vir die burgemeestersverkiesing van Johannesburg sal meeding.<ref name= "Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-makes-his-move-as-he-enters-race-for-joburg-mayor-20260216-0582 |title= Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 16 Februarie 2026 |access-date= 17 Februarie 2026 }}</ref> *'''20 Februarie''': Helen Zille, die federale uitvoerende leier van die Demokratiese Alliansie, het in Johannesburg se Wyk 102 veldtog gevoer vir Bea Campbell-Cloete, wat gehoop het om die wyk se nuwe raadslid te word. Wyk 102 bestaan uit die voorstede Bryanston, Hurlingham, Blairgowrie, Bordeaux en Randburg se middestad. Indien Campbell-Cloete die wyk se volgende raadslid word, sal haar proporsionele verteenwoordiging (PR) raadslid se setel vakant word. Dit sal Zille toelaat om daardie setel te vul en by die Johannesburgse Stadsraad aan te sluit, wat Zille beplan om te doen indien die geleentheid hom voordoen. Ten spyte daarvan dat Wyk 102 tradisioneel 'n DA-vesting is, het die party gesê dat hulle niks aan die toeval oorlaat nie en steeds 'n gefokusde veldtog voer.<ref name= "Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/political-chess-ward-102-win-could-unlock-zilles-path-to-the-joburg-mayoral-chain-20260220-0464 |title= Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 20 Februarie 2026 |access-date= 21 Februarie 2026 }}</ref> *'''21 Februarie''': ActionSA het aangekondig dat hul leier, [[Herman Mashaba]], hul kandidaat vir burgemeester van Johannesburg sal wees, nadat hulle as die voorkeurkandidaat uit 'n kortlys van vyf na vore gekom het.<ref name= "Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/breaking-news-herman-mashaba-named-actionsa-joburg-mayoral-candidate |title= Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 21 Februarie 2026 |access-date= 22 Februarie 2026 }}</ref> *'''23 Februarie''': Die [[Msunduzi Plaaslike Munisipaliteit]] het tydens 'n media-inligtingsessie aangekondig dat munisipale werknemers wat verbonde is aan die uMkhonto weSizwe Party (MKP) gekoppel is aan beweerde [[sabotasie]] van die munisipaliteit se waterinfrastruktuur. Daar is opgemerk dat die watertoevoer na regeringsinstellings ingemeng is en 'n wateronderbreking tot gevolg gehad het. Die munisipaliteit het gesê die inmenging was polities gemotiveerd en het bevestig dat hulle 'n ondersoek na die saak van stapel gestuur het.<ref name= "MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mk-party-linked-municipal-workers-accused-of-sabotaging-pietermaritzburg-water-supply-20260223-0704 |title= MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply |author= Sakhiseni Nxumalo |publisher= news24 |date= 23 Februarie 2026 |access-date= 24 Februarie 2026 }}</ref> *'''26 Februarie''': 'n Voormalige ActionSA Johannesburg PR-raadslid het die party verlaat om by die Demokratiese Alliansie aan te sluit. Mandla Nyaqela het ActionSA-leier [[Herman Mashaba]] daarvan beskuldig dat hy 'n diktator is en gesê dat geen keuse of outonomie aan die partylede gegee is nie, en dat almal moes stem volgens wat Mashaba wou hê. Hy het 'n voorbeeld van 'n komende Johannesburgse raadsvergadering aangehaal om 'n adjunkburgemeester te verkies, waar hy gesê het dat alle ActionSA-raadslede aangesê is om volgens Mashaba se besluit te stem, en hy het verder beweer dat die party 'n kultus was. Ongeveer 50 ander ActionSA-lede het die party verlaat en terselfdertyd by die DA aangesluit. Die lede was meestal van [[Soweto]] en was voorheen by vyf ActionSA-takke, insluitend Dobsonville, Zondi, Jabulani, Braamfischerville en Mofolo. DA Federale uitvoerende-voorsitter en Johannesburgse burgemeesterskandidaat Helen Zille het die nuwe partylede verwelkom tydens 'n vergadering in Dobsonville, Soweto op 26 Februarie 2026, waar sy gesê het dat daar verwag word dat verskeie meer ActionSA-lede by die DA sal aansluit.<ref name= "Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-is-a-dictator-actionsa-councillor-defects-to-da-along-with-soweto-branches-20260226-0650 |title= Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref><ref name= "Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/02/26/zille-welcomes-former-actionsa-member-mandla-nyaqela-to-da |title= Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die burgemeester van Kaapstad, [[Geordin Hill-Lewis]], het aangekondig dat hy vir die posisie van Leier van die Demokratiese Alliansie sal staan. Met die bekendstelling van sy veldtog in Elsie's River het hy gesê dat hy 'n diep liefde vir Suid-Afrika het en die land wil laat werk. Sy kandidatuur vir die rol is genomineer deur mede-DA-lid en Minister van Basiese Onderwys, [[Siviwe Gwarube]], wat gesê het sy doen dit met oortuiging en glo in 'n nuwe generasie leiers. By die aankondiging het senior partylede die DA se beduidende voortgesette suksesse met regering en dienslewering in Kaapstad uitgelig.<ref name= "Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-02-27-time-to-renew-hilllewis-declares-bid-for-das-top-job/ |title= Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job |author= Alpha Ramushwana |publisher= [[Daily Maverick]] |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 28 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die Demokratiese Alliansie (DA) se Gautengse Wetgewerleier, [[Solly Msimanga]], het bevestig dat hy 'n nominasie aanvaar het om vir die posisie van DA Federale Voorsitter te staan. By sy aankondiging in Pretoria het Msimanga, wat die party sedert 2023 in die Gautengse Wetgewer gelei het, gesê hy is nederig oor die nominasie en gesê dat hy dit nie vir titel of prestige aanvaar nie, maar vir 'n doel. Hy het hom daartoe verbind om te werk om die aantal DA-burgemeesters buite die Wes-Kaap te verhoog.<ref name= "Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/geordin-hill-lewis-solly-msimanga-enter-da-leadership-race |title= Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race |author= |publisher= eNCA |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 1 Maart 2026 }}</ref> *'''28 Februarie''': Daar is berig dat Suid-Afrikaners die meerderheid van die politieke skenkings wat vir die tydperk September tot Desember 2025 verklaar is, aan die Demokratiese Alliansie gegee het. Van die totale veldtogbefondsing wat aan die vyf politieke partye gegee is wat skenkings vir daardie tydperk verklaar het, het Suid-Afrikaanse skenkers meer as 89% aan die DA gegee.<ref name= "DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/da-gets-lions-share-of-r35m-political-donations-declared-for-september-to-december-20260227-1143 |title= DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December |author= Jan Gerber |publisher= news24 |date= 28 Februarie 2026 |access-date= 2 Maart 2026 }}</ref> *'''1 Maart''': Die [[Demokratiese Alliansie]] het verklaar dat, gebaseer op vorige kiesersopkomsdata, indien 490 000 geregistreerde DA-kiesers in Johannesburg in die munisipale verkiesings opdaag en op beide stembriewe vir die DA stem, die party 'n volstrekte meerderheid in die Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit sou verseker.<ref name= "DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille">{{cite web|url= https://www.businessday.co.za/politics/2026-03-01-da-needs-490000-voters-to-win-outright-majority-in-joburg-says-zille/ |title= DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille |author= Hajra Omarjee |publisher= Business Day |date= 1 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''3 Maart''': Meer aankondigings is gemaak met betrekking tot diegene wat vir topposisies in die DA se Federale Uitvoerende Gesag staan. Die party se Nasionale Vergadering Huisvoorsitter [[Werner Horn]] en Adjunkminister van Finansies [[Ashor Sarupen]] het veldtogte vir die rol van Federale Raadsvoorsitter van stapel gestuur.<ref name= "After Zille: The battle for the DA’s power engine begins">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/after-zille-the-battle-for-the-das-power-engine-begins-20260303-0528 |title= After Zille: The battle for the DA’s power engine begins |author= Velani Ludidi |publisher= news24 |date= 3 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''9 Maart''': Die Verkiesingskommissie het begin met 'n landwye poging vir aanlyn kieserregistrasie. Die Kommissie het alle in aanmerking komende burgers aangemoedig om sy OVK-selfbedieningsportaal te gebruik om te registreer, hul besonderhede op te dateer en hul kieserstatus aanlyn na te gaan, voor die verkiesingsdag. Verder het die Kommissie ook begin om sy registrasieveldtogte en burgerlike opvoedingspogings by skole en universiteite te verhoog.<ref name= "IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/iec-pushes-online-voter-registration-ahead-2026-municipal-polls |title= IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls |author= |publisher= eNCA |date= 9 Maart 2026 |access-date= 14 Maart 2026 }}</ref> *'''1 April''': Daar is berig dat die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK) besig was om meer as 70 000 werknemers te werf en op te lei om te help met die registrasienaweek wat op 20 en 21 Junie 2026 plaasvind. Die OVK het sy verkiesingslogo en slagspreuk, "Get Up, Show Up, Vote", by die Gallagher-konferensiesentrum onthul. OVK-voorsitter Mosotho Moepya het gesê albei is ontwerp om die jeugstem te lok.<ref name= "IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/04/01/iec-to-recruit-over-70k-staffers-to-oversee-voter-registration-weekend |title= IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 1 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''3 April''': [[News24]] het berig oor hoe DA-kandidaat vir Johannesburg se burgemeester, Helen Zille, 'n nuwe soort veldtog voer - een wat humor en [[sosiale media]] gebruik om ernstige infrastruktuurkwessies aan te spreek. Zille het gesê sy voer 'n digitale-eerste veldtog wat 'n aanpassing was van hoe die verbruik van nuus en media in die algemeen as gevolg van tegnologie ontwikkel het. Sy het haar jong veldtogspan geprys vir innoverend wees en vir enigiets gereed wees, wat die veldtoginhoud prettig maak. news24 het ook opgemerk hoe die ANC-beheerde Stad Johannesburg aandag gegee het aan infrastruktuurkwessies onmiddellik nadat Zille se veldtog inhoud daaroor vrygestel het. Dit, ten spyte daarvan dat dieselfde probleme reeds deur inwoners deur amptelike kanale aangemeld is.<ref name= "TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/tiktok-and-trenches-zilles-digital-election-campaign-stunts-shake-up-joburg-politics-20260402-1228 |title= TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 3 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''12 April''': Tydens die [[Demokratiese Alliansie Federale Kongres van 2026]] is [[Geordin Hill-Lewis]]] as Federale Party Leier verkies. [[Solly Msimanga]] as die party se federale voorsitter. [[Solly Malatsi]], [[Cilliers Brink]] en [[Siviwe Gwarube]] is verkies as die drie adjunk-federale voorsitters. [[Ashor Sarupen]] is verkies tot voorsitter van die Federale Raad met JP Smith, Thomas Walters en Carl Pophaim as sy adjunkte.<ref name="MGResults">{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2026-04-12 |title=Hill-Lewis takes helm of DA leadership |url=https://mg.co.za/politics/2026-04-12-hill-lewis-takes-helm-of-da-leadership/ |access-date=2026-04-12 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Die federale leierskap wat by hierdie kongres verkies is, sal die party na die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesings lei.<ref>{{Cite web |last=Kotze |first=Dirk |date=2026-02-10 |title=South Africa’s biggest opposition party will head to municipal elections with new leaders: what does it all mean? |url=http://theconversation.com/south-africas-biggest-opposition-party-will-head-to-municipal-elections-with-new-leaders-what-does-it-all-mean-275404 |access-date=2026-02-22 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> *'''16 April''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF), Julius Malema, is tot vyf jaar tronkstraf gevonnis nadat hy skuldig bevind is aan aanklagte wat verband hou met die onwettige besit van 'n [[vuurwapen]] en ammunisie, die openbare afvuur van 'n vuurwapen en roekelose bedreiging. Die dade is deur Malema tydens 'n saamtrek gepleeg. Daar is bevind dat hierdie dade deur Malema voor die geleentheid beplan is. Malema is ook onbevoeg verklaar om 'n vuurwapen te besit. Vonnisoplegging het in die Oos-Londense Landdroshof plaasgevind.<ref name= "Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/julius-malema-sentenced-to-direct-imprisonment-and-fines/ |title= Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines |author= Vhahangwele Nemakonde and Molefe Seeletsa |publisher= The Citizen |date= 16 April 2026 |access-date= 16 April 2026 }}</ref> ==Meningspeilings== {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2"|Peilingsorganisasie ! rowspan="2"|Veldwerkdatum ! rowspan="2"|Steekproef-<br>grootte ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[African National Congress|ANC]] ! class="unsortable" style="width:60px;" |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EVV]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[ActionSA|ASA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Patriotic Alliance|PA]] ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|Ander]] ! rowspan="2"|Onseker{{Efn|Sluit onthouding en geen-antwoord reaksies in}} ! rowspan="2" data-sort-type="number"|Voorsprong |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|African National Congress}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Demokratiese Alliansie}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{Party color|uMkhonto we Sizwe (political party)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Ekonomiese Vryheidsvegters}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Inkatha Vryheidsparty}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Vryheidsfront Plus}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|ActionSA}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Patriotic Alliance}};"| |- |Social Research Foundation/The Common Sense<ref>{{cite web|url=https://www.thecommonsense.co.za/Polls/anc-leads-da-by-11-points-in-latest-poll|title=ANC loop DA met 11 punte voor in jongste peiling |website=The Common Sense}}</ref> |Maart 2026 |2&nbsp;222 |style="background:#CCFFCC;"|'''39%''' |28% |10% |6% |5% |4% |3% |3% |Nvt |Nvt |style="background:{{party color|African National Congress}};color:#FFFFFF;"|11 |- |} {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] q2t1jn0xh4xl258ncsn5mj2m49xehco 2894857 2894853 2026-04-18T20:01:09Z Sobaka 328 /* 2026 */ bywerk 2894857 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Munisipale Verkiesing 2026.png|duimnael|KI-gegenereerde beeld ter illustrasie van die munisipale verkiesing.]] Die '''Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026''' is ‘n komende verkiesing in [[Suid-Afrika]], wat dien om rade vir alle distrik-, metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite in elk van die land se nege provinsies te verkies.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Hierdie verkiesings word elke vyf jaar gehou. Die vorige munisipale verkiesing is in [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021]] gehou. Die vyfde termyn van plaaslike regering in Suid-Afrika sal op 1 November 2026 eindig. Op 13 November 2024 het die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], in [[Kaapstad]] aangekondig dat die verkiesing tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/cabinet-approves-establishment-imc-2026-municipal-elections |title= Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections |author= |publisher= SAnews |date= 13 November 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die verkiesing deel te neem.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> Die totale aantal stemdistrikte voor die verkiesing was 4 488.<ref name= "Ward boundaries finalised ahead of local elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/ward-boundaries-finalised-ahead-local-elections |title= Ward boundaries finalised ahead of local elections |author= |publisher= The South African Government News Agency |date= 11 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Teen Desember 2025 was 'n totaal van 27,67 miljoen Suid-Afrikaners geregistreer om te stem, volgens die Verkiesingskommissie. Die grootste stemblok was burgers tussen 30 en 39 jaar oud. 55% van geregistreerde kiesers was vroue.<ref name= "Voter registration statistics">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/StatsData/Voter-Registration-Statistics |title= Voter registration statistics |author= |publisher= The Electoral Commission of South Africa |date= 31 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Die Suid-Afrikaanse kabinet het die stigting van 'n Interministeriële Komitee (IMK) goedgekeur wat toesig sal hou oor die voorbereidings vir die 2026 Plaaslike Regeringsverkiesing. Die IMK sal byeengeroep word deur die Minister van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake, [[Velenkosini Hlabisa]], en bestaan uit verskeie regeringsdepartemente wat 'n rol te speel het in die versekering van 'n suksesvolle verkiesing. Die IMK sal saam met die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] (OVK) en ander relevante liggame werk om te verseker dat die proses wat tot die verkiesing lei, glad en vreedsaam verloop.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Soos met alle groot regeringsverkiesings in Suid-Afrika, sal die 2026 munisipale verkiesing georganiseer word deur die land se onafhanklike verkiesingsbestuursliggaam, die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK). Dit is volgens die liggaam se stigting kragtens hoofstuk nege van die Grondwet, en volgens sy verpligtinge in Artikel 190 van die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet]], en pligte in Artikel 5 van die Verkiesingskommissiewet, 1996.<ref name= "What we do - Electoral Commission of South Africa">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/About-Us/What-We-Do |title= What we do - Electoral Commission of South Africa |author= |publisher= Electoral Commission of South Africa |date= |access-date= 1 Mei 2025 }}</ref> ==Verkiesingstelsel== Plaaslike regering in Suid-Afrika bestaan uit [[munisipaliteit]]e van verskillende tipes. Die grootste metropolitaanse gebiede word deur metropolitaanse munisipaliteite beheer, terwyl die res van die land in distriksmunisipaliteite verdeel is, wat elk uit verskeie plaaslike munisipaliteite bestaan. Na die 2016-verkiesing was daar agt metropolitaanse munisipaliteite, 44 distriksmunisipaliteite en 205 plaaslike munisipaliteite.<ref>[https://www.gov.za/about-government/government-system/local-government Local government]. Besoek op 1 Junie 2019</ref> Die rade van metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite word verkies deur 'n stelsel van gemengde-lid proporsionele verteenwoordiging, waarin die helfte van die setels in elke munisipaliteit verkies word op die eerste-oor-die-wenstreep-stelsel in enkellid-wyke en die ander helfte van die setels toegeken word volgens die proporsionele verteenwoordiging (PV)-stelsel. Laasgenoemde neem die aantal wyksetels wat deur 'n party gewen word in ag en verseker dat die finale aantal setels wat deur daardie party gehou word, proporsioneel is tot hul persentasie van die totale stem.<ref>[https://www.elections.org.za/content/Elections/FAQ-Elections/ Frequently Asked Questions: Elections]. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> Distriksmunisipaliteitrade word gedeeltelik verkies deur proporsionele verteenwoordiging (DC 40% stemme) en gedeeltelik aangestel deur die rade van die samestellende plaaslike munisipaliteite (DC 60% stemme). Kiesers in beide metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite kies 'n enkele wykskandidaat sowel as 'n proporsionele verteenwoordiger in hul munisipale raad. Inwoners van munisipaliteite wat deel vorm van distriksrade (dit wil sê, metropolitaanse munisipaliteite uitgesluit) bring ook 'n derde stem uit om 'n proporsionele verteenwoordiger vir hul distriksraad te kies, benewens die twee stemme wat hulle vir hul plaaslike raad uitbring.<ref>[https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ National, provincial and municipal elections explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508073838/https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ |date=8 Mei 2019 }}, ''Alberton Record'', 7 Mei 2019. Besoek 1 Junie 2019.</ref><ref>[https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html Local Government Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311081726/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html |date=11 Maart 2021 }}. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> ==Agtergrond== Die 2026 Munisipale Verkiesing is die eerste wat plaasvind sedert die stigting van Suid-Afrika se [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024| Regering van Nasionale Eenheid]] (RNE), wat na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] gevorm is.<ref name= "Government of National Unity">{{cite web |url= https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |title= Government of National Unity |author= |publisher= The Presidency of the Republic of South Africa |date= |access-date= 29 March 2025 |archive-date= 19 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250419121958/https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |url-status= dead }}</ref><ref name= "Which parties make up South Africa's unity government?">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/which-parties-make-up-south-africas-unity-government-2024-06-24/ |title= Which parties make up South Africa's unity government? |author= Tannur Anders |publisher= Reuters |date= 24 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Aangesien Suid-Afrika se huidige President en Leier van die [[ANC]], [[Cyril Ramaphosa]], beperk word deur sy twee ampstermyne, sal hy nie sy party as Leier tydens die 2026 Munisipale Verkiesing verteenwoordig nie.<ref name= "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive">{{cite web|url= https://www.gov.za/documents/constitution/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national |title= Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive |author= |publisher= The Government of South Africa |date= |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref><ref name= "National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect">{{cite web|url= https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-elects-cyril-ramaphosa-president-elect |title= National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect |author= |publisher= The Parliament of the Republic of South Africa |date= 14 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Sy opvolger moet nog bepaal word. ===Aanlynkieserregistrasie=== In 2025 het die OVK die doeltreffendheid van aanlyn-kieserselfregistrasie in Suid-Afrika erken, wat tydens die 2021 munisipale verkiesing uitgerol is.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die Kommissie het verklaar dat die aanlynregistrasiestelsel 'n positiewe impak het op die instandhouding van die kieserslys en die geldigheid van die kiesersinligting op die lys.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Nuwe kiesers=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat 258 838 nuwe kiesers via sy verskeie platforms geregistreer het, en dat die meerderheid van hulle jongmense was.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Befondsing=== Soos gebruiklik in Suid-Afrikaanse verkiesings, sal politieke partye openbare befondsing ontvang vir die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing. Meer as R355 miljoen uit die nasionale begroting vir die 2024-boekjaar is deur die OVK aan 20 politieke partye verskaf.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-04-23-iec-rules-out-e-voting-for-2026-local-government-elections/ |title= IEC rules out e-voting for 2026 local government elections |author= Nonkululeko Njilo |publisher= Daily Maverick |date= 23 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die Verkiesingskommissie het 'n afname in politieke fondsinsamelingsaktiwiteit opgemerk, met minder partye wat skenkings verklaar het wat die R100 000-drempel oorskry (soos vereis deur Suid-Afrikaanse wetgewing) as in die tydperk voor die 2024-algemene verkiesing.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Elektroniese stemming=== Suid-Afrika gebruik 'n stelsel van fisiese stembriewe vir al sy verkiesings en het nog nooit voorheen elektroniese stemming gebruik nie. In April 2025 het die OVK bevestig dat geen vorm van e-stemming in die 2026 munisipale verkiesing gebruik sal word nie. Dit het gevolg op 'n driedaagse konferensie, gehou deur die Kommissie, wat 'n nasionale bespreking oor die uitvoerbaarheid en moontlike implementering van stemming vir toekomstige verkiesings begin het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die hoofdirekteur van die Nasionale Tesourie se Openbare Finansies-afdeling, Gillian Wilson, het tydens 'n konferensie in Maart 2025 gesê dat daar nie aangeneem moet word dat stemming geld tydens verkiesings sal bespaar nie. Sy het verder gesê dat dit waarskynlik is dat stemming 'n beduidende uitgawe sal wees, en dat 'n deeglike koste-analise uitgevoer moet word voordat 'n besluit geneem word.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Wilson het ook opgemerk dat die koste vir nasionale en provinsiale verkiesings met 294% van 1994 tot 2024 gestyg het, en vir plaaslike verkiesings met 193% van 2001 tot 2021. Faktore vir die stygings sluit in inflasie, veldtoguitgawes en logistiek wat tot die stygende koste bygedra het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Munisipale wyke== Vir munisipale verkiesings dien Suid-Afrikaanse kiesers stembriewe binne hul wyk in, wat gebaseer is op die gebied waarin hulle hoofsaaklik woon (en dus registreer om te stem). Kiesers word verteenwoordig deur 'n spesifieke Wyksraadslid, wat dalk 'n verbintenis met 'n politieke party het of nie. In Mei 2025 het die Munisipale Afbakeningsraad (MAR) verklaar dat hul werk vir Suid-Afrikaanse munisipale wyksafbakenings goed op koers was. Suid-Afrika het destyds 4 468 wyke gehad.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/countrys-municipal-wards-in-for-a-shake-up-ahead-of-2026-lge/ |title= Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE |author= Ntebo Mokobo |publisher= SABC News |date= 3 Mei 2025 |access-date= 12 Junie 2025}}</ref> Wyke word verdeel as die toename in die aantal mense wat daarin woon, die norm oorskry (die toename oor alle wyke gedurende die 5-jaar periode tussen verkiesings). Wyksverdeling word streng gereguleer in Suid-Afrika, en as deel van die verdeelproses moet motiverings vir die begeerte om dit te doen, aangevoer en beoordeel word. Daar moet aangedui word wat die implikasies van die verdeling is, of dit in stryd met die [[Suid-Afrikaanse Grondwet]] sou wees, en of mense gesegregeer word of gemeenskappe op 'n onvanpaste wyse verdeel word.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> As deel van die proses het die MDB 'n landwye openbare konsultasieproses oor wyksafbakening van stapel gestuur. Aansoeke vir die herbepaling van munisipale wyke word deur die MDB ontvang, waarna daar 'n 14-dae-periode is waartydens lede van die publiek besware kan indien. Daarna gaan dit na die Raad vir besluitneming. Indien 'n wyk verdeel word, stel die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) kiesers in kennis en herregistreer hulle as deel van hul nuwe wyke. Die OVK bevestig ook dat sy stemdistrikgrense met die wyke ooreenstem. Teen Mei 2025 het die OVK altesaam 23 292 stemdistrikte gelys.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> Die Raad het verklaar dat hy sy verslag oor wyksafbakenings in Oktober 2025 aan die OVK sou oorhandig.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> ==Politieke partye== ''Sien ook'': [[Lys van politieke partye in Suid-Afrika]] 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die plaaslike verkiesing van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die vorige munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered"></ref> Met 'n stemaandeel van 45,59% was die [[African National Congress]] (ANC) die grootste party in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|vorige munisipale verkiesing]], wat in 2021 plaasgevind het. Nadat dit egter onder 50 persent gedaal het, was dit die party se swakste vertoning in munisipale verkiesings sedert die instelling van algemene stemreg. Die ANC het 'n skerp afname in sy stemaandeel in munisipale verkiesings gesien sedert sy hoogtepunt in 2011, toe dit 64,82% behaal het. Van die skerpste dalings in die ANC se stemaandeel het in Suid-Afrika se grootste stede plaasgevind. In die drie [[Gauteng]]se metropolitaanse munisipaliteite ([[Johannesburg]], [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]]) het die ANC se stemaandeel tot in die 30 persent-reeks gedaal, terwyl [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit|Buffalo City]] die enigste metropolitaanse munisipaliteit was waar dit daarin geslaag het om 'n absolute meerderheid te wen. Ten spyte van hierdie afname beklee die ANC steeds ses van die agt burgemeestersposte in metropolitaanse gebiede, asook om deel te wees van die regerende koalisie in [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]].<ref>{{cite news|url=https://mg.co.za/politics/2024-10-09-actionsa-clinches-its-first-mayor-in-tshwane/|title=ActionSA clinches its first mayor in Tshwane|date=9 Oktober 2024|work=[[Mail & Guardian]]|access-date=31 Mei 2025|language=en-ZA|archive-date=}}</ref> Suid-Afrika se tweede grootste party, die [[Demokratiese Alliansie]], het 'n afname in stemaandeel in die munisipale verkiesings van 2021 gesien, maar hulle het 8 munisipaliteite gewen om die hoogste resultaat in daardie opsig in onlangse jare te behaal. Dit is die tweede munisipale verkiesing vir die party onder die leierskap van [[John Steenhuisen]]. Die Stad Johannesburg is 'n sleutelmetrogebied vir die party. Dit is ook die eerste munisipale verkiesing waartydens die Demokratiese Alliansie deel was van die Suid-Afrikaanse regering. In vorige sulke verkiesings het die party die status van amptelike opposisie beklee, maar vir die 2026-verkiesings sal hulle deel wees van die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) - President Ramaphosa se Derde Kabinet. Die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) party sal vir die eerste keer in 2026 aan munisipale verkiesings deelneem. Die leierskap het verklaar dat die party op talle metropolitaanse gebiede in Gauteng gefokus is, met die doel om die ANC uit die posisie te verwyder. Die party, wat die land se derde grootste is in terme van setels in die Parlement, het 15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2024 ontvang.<ref name= "MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/04/13/mk-party-eyes-gauteng-metros-in-bid-to-unseat-anc-in-2026-municipal-elections |title= MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections |author= Nokukhanya Mntambo |publisher= EWN |date= 13 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) het as 'n politieke party geregistreer en is van voorneme om aan die 2026-verkiesings deel te neem. Terwyl die SAKP histories die ANC gesteun het, staan dit nou onafhanklik. In onlangse jare het die ANC-SAKP-alliansie verbrokkel, met die SAKP wat toenemend krities raak oor die ANC se ekonomiese beleid, bestuur en hantering van korrupsieskandale.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-03-18-sacp-will-contest-2026-municipal-elections-independent-of-anc/ |title= SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 18 March 2025 |access-date= 12 June 2025 }}</ref> Die enigste keer dat die SAKP onafhanklik van die ANC aan 'n verkiesing deelgeneem het, was tydens die tussenverkiesings van die Metsimaholo-munisipaliteit in 2017.<ref name= "SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/14/sacp-resolves-to-contest-all-municipalities-in-2026-local-govt-elections |title= SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 14 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die OVK het aanvanklik verklaar dat die SAKP nie aan die vereistes vir verkiesing voldoen het nie en het die party opdrag gegee om homself vir die 2026-verkiesings te deregistreer. Saam met ander partye wat deur die OVK opdrag gegee is om te deregistreer, het die SAKP nie aan die statutêre vereistes voldoen nie, was nie in enige wetgewende liggaam verteenwoordig nie, het nie sedert hul registrasie aan plaaslike regeringsverkiesings deelgeneem nie, en het hulle versuim om hul registrasie teen die sperdatum van 31 Januarie 2025 te hernu.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC"></ref> Die OVK het egter later geoordeel dat die SAKP geskik was om aan die verkiesing deel te neem, en het die party toestemming gegee om dit te doen.<ref name= "ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/1027430-2/ |title= ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own |author= Ntlantla Kgatlane |publisher= SABC News |date= 7 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===Partyderegistrasie=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat hulle, as deel van standaard administrasieprosedures, van voorneme is om 192 politieke partye te deregistreer. Van daardie partye het 136 vertoë gerig om hul status as geregistreerde partye te behou. 3 politieke partye het die OVK versoek om hul registrasies te kanselleer, en 53 partye het nie op die uitnodiging gereageer om vertoë te rig nie.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die OVK het destyds verklaar dat die kansellasie van registrasies van onaktiewe politieke partye nodig was om te verseker dat slegs aktiewe politieke partye op die partyregister bly. Die Kommissie het ook gesê dat die kansellasie van onaktiewe partye die gebruik van name, verkorte name, logo's en kleurskemas vir aspirantpartye sou vrystel.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Tydlyn== ===2024=== *6 November: Die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], het in [[Kaapstad]] aangekondig dat die volgende munisipale verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> *13 Desember: [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste vakbond, het verklaar dat dit steeds nie seker is of dit die African National Congress (ANC) of die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) in die 2026-verkiesing sal steun nie. Dit het tradisioneel 'n alliansie met beide entiteite gehad, en 2026 is die eerste groot verkiesing waarin die ANC en SAKP afsonderlik sal deelneem.<ref name= "COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/13/cosatu-still-mulling-if-it-will-back-the-anc-or-sacp-in-2026-municipal-elections |title= COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 13 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===2025=== *'''15 Januarie''': [[ActionSA]] en die [[Forum for Service Delivery|Forum 4 Service Delivery]] (F4SD) kondig 'n samesmelting aan, waardeur hulle saam onder eersgenoemde se vaandel aan die komende verkiesing sal deelneem, maar dubbele lidmaatskap sal behou om hul bestaande munisipale verteenwoordiging te beskerm. [[Herman Mashaba]] het verklaar dat dit 'n stap is om opposisiepartye te verenig om teen die GNU en die EFF-MK-koalisie op te staan.<ref name= "ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-01-15-actionsa-forms-alliance-with-f4sd-for-2026-local-government-elections/ |title= ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 15 Januarie 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> *'''23 April''': Die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) het in [[Centurion]] aangekondig dat hulle met voorbereidings vir die 2026-verkiesing begin het. Die Kommissie het ook die toewysing van die politieke partybefondsing aangekondig. *'''9 Junie''': [[Helen Zille]], Federale Raadsvoorsitter en voormalige leier van die Demokratiese Alliansie, het aangekondig dat sy ernstig oorweeg om vir die posisie van [[Burgemeester van Johannesburg]] te staan. Sy het verder verklaar dat sy sal fokus op die stabilisering van die stad se finansies en om wanbestuur reg te stel. Zille het gesê sy sal haar besluit openbaar maak voor die sluitingsdatum vir kandidaataansoeke op 15 Junie 2025.<ref name= "Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post">{{cite web |url= https://www.daily/ |title= Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post |author= Ferial Haffajee |publisher= Daily Maverick |date= 9 Junie 2025 |access-date= 10 Junie 2025 |archive-date= 25 Julie 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130725152640/http://daily/ |url-status= dead }}</ref> *'''15 Junie''': Daar is berig dat Helen Zille haar aansoek voor die sperdatum ingedien het om vir burgemeester van Johannesburg te staan. Zille het gesê sy is al 'n geruime tyd deur mede-DA-lede genader wat wou hê sy moes vir die amp staan, voordat sy die aankondiging gemaak het.<ref name= "Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post ">{{cite web|url= https://sundayworld.co.za/news/helen-zille-officially-throws-hat-into-the-ring-for-joburg-mayor-post/ |title= Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post |author= Mandisa Nyathi |publisher= Sunday World |date= 15 Junie 2025 |access-date= 19 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': President Ramaphosa het 'n brief aan DA-adjunkminister [[Andrew Whitfield]] gestuur waarin hy hom ontslaan het vir insubordinasie. Whitfield het voorheen 'n goed gereguleerde parlementêre reël oortree wat lede van die Nasionale Vergadering verbied om amptelike oorsese reise sonder presidensiële goedkeuring te onderneem. Whitfield het, sonder Ramaphosa se goedkeuring, na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gereis as deel van 'n 2025-afvaardiging. Hy het aansoek gedoen om toestemming om te reis, maar het geen antwoord ontvang nie. Hy het besluit om in elk geval te reis en het dus die reël oortree. Die President het die voormalige adjunkminister bedank vir die tyd wat hy in die rol gedien het. Destyds is geen rede vir die ontslag openbaar gemaak nie.<ref name= "Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-06-26-ramaphosa-axes-das-whitfield-as-deputy-minister-of-trade-industry/ |title= Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry |author= Kgothatso Madisa |publisher= Times Live |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], het 'n ultimatum aan die President gestel en verklaar dat Ramaphosa nie op 'n soortgelyke wyse opgetree het teenoor ANC-lede wat beskuldig word van of skuldig is aan korrupsie, soos Thembi Simelane, [[David Mahlobo]] en [[Zweli Mkhize]] nie. Steenhuisen het ook verklaar dat Ramaphosa nie 'n bespreking oor die ontslag met enigiemand van die DA gefasiliteer het nie, wat 'n algemene hoflikheid sou gewees het. Die ultimatum het geëis dat die President die sittende ANC-kabinetslede Thembi Simelane en [[Nobuhle Nkabane]] binne 48 uur verwyder, anders sou die DA ongespesifiseerde gevolge meebring.<ref name= "‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-06-26-this-is-the-moment-of-truth-steenhuisen-gives-ramaphosa-48-hour-ultimatum-after-whitfields-axing/ |title= ‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing |author= Victoria O’Regan |publisher= Daily Maverick |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''28 Junie''': Nadat hy 'n amptelike besoek aan [[Sevilla]], [[Spanje]], gekanselleer het en die taak aan die Minister van Buitelandse Sake [[Ronald Lamola]] gedelegeer het, het President Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy die DA se ultimatum veroordeel het. Die President het gesê dat hy Whitfield afgedank het weens die oortreding van parlementêre reëls, bevestig dat hy die gesag en verantwoordelikheid het om dit eensydig te doen, en gesê dat hy Steenhuisen van sy besluit om dit te doen in kennis gestel het voordat hy die ontslagbrief aan Whitfield gestuur het. Die President het verklaar dat hy nie aan dreigemente sou swig nie, en dat daar geen gronde was vir die DA om die soort ultimatum uit te reik wat dit gehad het nie.<ref name= "‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-06-27-i-will-not-yield-to-threats-ramaphosa-responds-to-das-48-hour-ultimatum-on-ministerial-corruption/ |title= ‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 28 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''21 Julie''': Nadat vasgestel is dat die destydse Minister van Hoër Onderwys, [[Nobuhle Nkabane]], vir die Parlement gelieg het, dat haar sogenaamde SETA-aanstellingspaneel 'n klug was, en nadat sy 'n Parlementêre verhoor oor haar gedrag rakende die SETA-raadaanstellingssaak gemis het, het President Ramaphosa haar afgedank. Nkabane se Adjunkminister, [[Buti Manamela]], is as die nuwe Minister ingehuldig, saam met die nuwe Adjunkminister, Nomsa Ncube-Dube. Na aanleiding van hierdie veranderinge het die Demokratiese Alliansie gesê dat hulle sal voortgaan om oor begrotingswetsontwerpe te stem.<ref name= "Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-07-22-fired-minister-nkabanes-seta-panel-existed-in-name-only-mps-conclude/ |title= Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude |author= Siyabonga Goni |publisher= Daily Maverick |date= 22 Julie 2025 |access-date= 24 Julie 2025 }}</ref> *'''23 Julie''': Na 'n sitting by die Kaapstad Internasionale Konferensiesentrum het die Nasionale Vergadering 'n Begrotingswetsontwerp ([[begroting]]) aangeneem. Dit baan die weg vir die goedkeuring van die volledige skedule van stemmings vir 42 departementele en ander entiteite, sowel as die tweede lesing van die Wetsontwerp. Die Wetsontwerp het maklik die vereiste eenvoudige meerderheid van 201 stemme bereik en dit aansienlik oortref, met 262 stemme ten gunste. Die ANC, DA, GOOD, IFP, PA, FF+, ActionSA, UDM, Al-Jama-ah, BOSA, Rise Mzansi, en PAC het ten gunste van die wetsontwerp gestem, wat 'n positiewe eenheid binne die koalisie-nasionale regering aandui.<ref name= "National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-23-national-assembly-passes-appropriation-bill-amid-opposition-objections/ |title= National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections |author= |publisher= IOL |date= 23 Julie 2025 |access-date= 17 November 2024 }}</ref> *'''31 Julie''': Adjunkpresident [[Paul Mashatile]], 'n lid van die ANC, het eienaarskap van twee luukse eiendomme met 'n gekombineerde waarde van R65 miljoen verklaar. Een eiendom ter waarde van R37 miljoen is in Waterfall, Midrand, geleë. Die ander, 'n huis van R28,9 miljoen in [[Constantia]], Kaapstad, is een wat Mashatile voorheen ontken het dat hy besit het, en eerder gesê het dat dit deur sy skoonseun se maatskappy besit word. Ander eiendomme is ook as besit deur Mashatile verklaar. Mashatile se kantoor het verklaar dat geen provinsiale of nasionale departement onder sy toesig as Adjunkpresident ooit tenders toegeken is, daarvan beskuldig is dat hulle toegeken het, of ondersoek is vir die toekenning van tenders aan enige maatskappye wat met sy familie verbind word nie. Die [[Valke (SAPD)|Valke]] (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) se nasionale woordvoerder, Brigadier Thandi Mbambo, het bevestig dat die eenheid korrupsieverwante eise ondersoek wat fondse behels wat gebruik is om die Constantia-huis te koop.<ref name= "Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-30-mashatile-declares-r65-million-mansions-in-constantia-and-waterfall-on-r3million-salary/ |title= Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 31 Julie 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref><ref name= "all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time">{{cite web |url= https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |title= all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time |author= Justice Malala |publisher= Times LIVE |date= 4 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 |archive-date= 4 Augustus 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250804032306/https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |url-status= dead }}</ref> *'''1 Augustus''': Na aanleiding van 'n aankondiging dat Adjunkpresident Paul Mashatile nie 'n [[diamant]] verklaar het wat deur die diamanthandelaar [[Louis Liebenberg]] aan sy vrou geskenk is nie, het die Parlementêre Gesamentlike Etiekkomitee besluit om hom te sanksioneer. President Cyril Ramaphosa het homself van die kwessie gedistansieer en gesê dat Mashatile vir homself moet antwoord. Die kwessie het oproepe vir verhoogde regeringsverantwoordbaarheid laat ontstaan <ref name= "Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/ramaphosa-distances-himself-mashatile-scandal |title= Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal |author= |publisher= eNCA |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> Die Demokratiese Alliansie het 'n ondersoek na Mashatile versoek en gesê die Parlementêre teregwysing en boete was nie genoeg nie.<ref name= "DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/01/da-wants-mashatile-probed-over-diamond-gift-from-liebenberg-says-rebuke-fine-not-enough |title= DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> *'''5 Augustus''': Talle minderheidspartye in Johannesburg se Regering van Plaaslike Eenheid (RPE) het gedreig om hul steun vir die ANC binne die stadsraad te onttrek. Die minderheidspartye het verklaar dat hulle nie deur die ANC gerespekteer voel nie, en dat hulle nie deur die ANC as stigterslede van die RPE erken word nie. Die tussentydse voorsitter van die Johannesburgse Minderheidsregerende Partye (MRP) het verklaar dat die posisie in die Johannesburgse Finansiële MMC aan een van sy lede moet gaan, in plaas van 'n lid van die ANC. Na aanleiding van die verklarings het die ANC opgemerk dat hulle geen ooreenkoms oortree het nie, en genoeg stemme het om Johannesburg voort te sit as die minderheidspartye hul steun onttrek.<ref name= "Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/joburg-political-drama-deepens-as-minority-parties-threaten-to-pull-support-for-coalition-20250804-1223 |title= Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 5 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''6 Augustus''': ANC-sekretaris-generaal [[Fikile Mbalula]] het die Demokratiese Alliansie, 'n RNE-lid, daarvan beskuldig dat hulle die katalisator was vir die onlangs geïmplementeerde straftariewe en dreigemente van sanksies teen ANC-leiers deur die Verenigde State. Mbalula het gesê die rede hiervoor was die DA se sogenaamde veldtog teen Suid-Afrika se transformerende beleid tydens die party se reise na die VSA. Hy het die DA daarvan beskuldig dat hulle verklarings gemaak het wat die ongedaanmaking van [[Swart Ekonomiese Bemagtiging]] (SEB)-beleide in Suid-Afrika ondersteun, bloot om die Amerikaanse regering te paai. Mbalula het die Suid-Afrikaanse regering se steun vir SEB-beleide herbevestig en die VSA uitgedaag om sanksies teen ANC-leiers op te lê en gesê dat sulke dreigemente deur Amerikaanse kongreslede die ANC nie sou afskrik om sy transformasie-agenda na te streef nie.<ref name= "Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-08-06-mbalula-blames-da-for-trumps-tariffs-and-us-threats-to-sanction-anc-leaders/ |title= Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders |author= Lizeka Tandwa |publisher= Times Live |date= 6 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''11 Augustus''': Voormalige COSATU-vakbondlid en [[Mail & Guardian]]-politieke kommentator, Ebrahim Harvey, het Helen Zille, voorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad, vir die posisie van burgemeester van Johannesburg onderskryf. Harvey het gesê dat Johannesburg in sy ergste toestand van verval in die geskiedenis is, en het Kaapstad erken as Suid-Afrika se bes bestuurde metropolitaanse munisipaliteit. Hy het verder gesê dat Zille se prestasiegeskiedenis as voormalige burgemeester van Kaapstad en Wes-Kaapse premier haar een van die geskikste kandidate maak om Johannesburg om te keer.<ref name= "Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/11/zilles-running-as-a-mayoral-candicate-get-a-nod |title= Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 11 August 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''8 September''': [[Floyd Shivambu]] het sy nuwe politieke party, die Afrika Mayibuye-beweging, tydens 'n media-inligtingsessie in Johannesburg aangekondig. Shivambu het verklaar dat die party reeds geregistreer is ingevolge die Verkiesingskommissiewet van 1996, wat dit toelaat om aan verkiesings deel te neem. Hy het verder gesê dat die party alle wyke in die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 sal deelneem.<ref name= "Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-08-floyd-shivambu-mayibuye-afrika-movement-will-win-2026-and-2029-elections/ |title= Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’ |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 8 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''10 September''': In 'n [[SABC]]-onderhoud het AMM-leier Floyd Shivambu sy voormalige party, die EFF, "rigtingloos" genoem en nie op die mense gefokus nie. Hy het verder gesê die EFF het korrupte regeringspraktyke aangeneem, sy stigtingswaardes laat vaar en is ongeskik om die ANC te vervang. Shivambu het ook gesê die EFF het 'n giftige kultuur van selfverryking en is nie gefokus op mandate soos dienslewering en werkskepping nie.<ref name= "Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-10-floyd-shivambu-eff-is-just-like-the-anc-directionless-and-unfit-to-lead/ |title= Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead |author= |publisher= IOL |date= 10 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die Suid-Afrikaanse en ANC-president Cyril Ramaphosa het erken dat munisipaliteite onder leiding van die Demokratiese Alliansie (DA) baie beter bestuur word as ANC-geleide munisipaliteite. Tydens 'n ANC-geleentheid by die [[FNB-stadion]] in [[Soweto]] het Ramaphosa gesê dat die ANC bekwame mense moet ontplooi om plaaslike regerings te bestuur, en dat die party by DA-munisipaliteite, soos [[Kaapstad]] en [[Stellenbosch]], kan leer oor hoe om hul dienslewering te verbeter.<ref name= "‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-15-da-run-municipalities-better-learn-from-them-ramaphosa-tells-anc-councillors/ |title= ‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors |author= Kamogelo Moichela |publisher= IOL |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die ANC het om verskoning gevra aan die mense van die [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] en gesê dat hulle beter bestuur van die party verdien. Die twee provinsies het die ANC histories sterk ondersteun, maar hulle bevat van Suid-Afrika se swakste bestuurde munisipaliteite. Sommige van daardie munisipaliteite is onder administrasie of staar ernstige finansiële probleme in die gesig. Die adjunkvoorsitter van die ANC se Plaaslike Regeringsintervensiekomitee, Dickson Masemola, het gesê die party het nie die vertroue wat die mense in die Noordwes en Vrystaat daarin gestel het, ten volle terugbetaal nie.<ref name= "ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/15/anc-apologises-to-people-of-nw-and-fs-says-they-deserve-better-governance-from-party |title= ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''16 September''': Die [[Patriotiese Alliansie]] (PA) het aangekondig dat hul kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg die party se Adjunkpresident, [[Kenny Kunene]], is. Dit, ten spyte van Kunene se bestaande skorsing. Die party het ook aangekondig dat, ten spyte daarvan dat hy net 'n maand tevore ingehuldig is, Johannesburgse raadslid [[Liam Jacobs]] uit die posisie sou bedank en die PA se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad sou word.<ref name= "PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/16/pa-reveals-kenny-kunene-as-mayoral-candidate-for-joburg |title= PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 16 September 2025 |access-date= 16 September 2025 }}</ref> * '''20 September''' Die Demokratiese Alliansie (DA) het [[Helen Zille]] as die party se kandidaat vir [[Burgemeester van Johannesburg]] aangewys. Indien sy as burgemeester verkies word, het Zille beter lewering van water, elektrisiteit, padherstelwerk en vullisverwyderingsdienste belowe. Die party beoog om die sukses wat dit in die regering van [[Kaapstad]] behaal het, 'n stad wat beskou word as 'n stad met konsekwent baie beter dienslewering as Johannesburg, te herhaal.<ref name= "South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/safricas-da-names-former-leader-zille-candidate-johannesburg-mayor-2025-09-20/ |title= South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor |author= Nqobile Dludla |publisher= Reuters |date= 20 September 2025 |access-date= 21 September 2025 }}</ref> * '''23 September''': Die Patriotiese Alliansie se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is van enige oortreding vrygespreek, en sy skorsing is omvergewerp. Dus het die party versoek dat hy as raadslid na die [[Johannesburg|Stad Johannesburg]] terugbesorg word.<ref name= "Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/pa-deputy-president-kenny-kunene-cleared-wrongdoing |title= Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing |author= |publisher= eNCA |date= 23 September 2025 |access-date= 25 September 2025 }}</ref> * '''26 September''': PA-leier [[Gayton McKenzie]]] het verklaar dat sy party gevoel het dat dit deel was van 'n koalisie waar dit nie gerespekteer word nie, en daarom sou hy op 30 September 2025 aan die [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] (GNU) onttrek. Hy het verder verklaar dat hy op dieselfde dag as Minister van Sport, Kuns en Kultuur sou bedank. McKenzie het die burgemeester van Johannesburg, [[Dada Morero]], 'n ultimatum gegee om die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, weer aan te stel as sy voormalige burgemeesterslid vir 'n vervoerrol, of om die PA aan die stad se koalisieregering te onttrek. Morero het dit nie gedoen nie. In McKenzie se verklaring het hy bevestig dat die PA aan koalisies op alle vlakke van regering sou onttrek. Indien dit deurgevoer word, sou die PA die eerste party wees wat die GNU verlaat.<ref name= "Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/26/gayton-mckenzie-says-patriotic-alliance-will-withdraw-from-government-of-national-unity-vows-to-resign-as-minister-on-tuesday |title= Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 26 September 2025 |access-date= 27 September 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Na 'n vergadering met die ANC het die PA aangekondig dat die twee partye gemeenskaplike grond gevind het, en dat die PA nie die regerende koalisie sou verlaat nie.<ref name= "Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/unity-in-uncertainty-pa-stays-in-coalitions-as-kunenes-fate-hangs-in-balance-20251001-0640 |title= Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance |author= Siyamtanda Capa |publisher= news24 |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) party en parlementslid, [[Julius Malema]], is skuldig bevind aan vyf oortredings, insluitend die onwettige besit van 'n vuurwapen en ammunisie, die onwettige afvuur van 'n wapen in die openbaar, en roekelose bedreiging. Hierdie oortredings het verband gehou met 'n EFF-byeenkoms, waar Malema tussen 14 en 15 skerp skote op 'n verhoog, voor 20 000 EFF-ondersteuners, afgevuur het. Bekend vir sy strydlustigheid, sal Malema in Januarie 2026 voor vonnisoplegging ondergaan, waar hy kragtens Suid-Afrikaanse wetgewing 'n minimum tronkstraf van 15 jaar in die gesig staar. Verder, volgens die Grondwet van Suid-Afrika, sal Malema dan verbied word om as 'n parlementslid te dien.<ref name= "South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public">{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/articles/c79vj85px54o |title= South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public |author= Khanyisile Ngcobo |publisher= BBC |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 Oktober''': Die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, is herstel as Johannesburg se burgemeesterslid vir vervoer.<ref name= "Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/kunene-reinstated-as-johannesburg-transport-mmc-after-coalition-dispute-20251003-1218 |title= Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute |author= Noxolo Sibiya |publisher= news24 |date= 3 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''4 Oktober''': [[ActionSA]] het aangekondig dat Xolani Khumalo hul burgemeesterskandidaat vir [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] is.<ref name= "Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/sizoktholas-xolani-khumalo-announced-actionsas-ekurhuleni-mayoral-candidate |title= Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 4 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''5 Oktober''': [[Unite for Change]] word in [[Johannesburg]], gestig. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sal geregistreer word om aan die munisipale verkiesings in 2026 deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> *'''12 Oktober''': Daar is berig dat die ANC oorweeg om tradisie te breek en sy burgemeesterskandidaat van Johannesburg aan te kondig. Histories het die party dit nie gedoen nie, maar DA-kandidaat Helen Zille se hoëprofielkandidatuur kan die ANC dwing om iemand aan te kondig in 'n poging om beheer oor die metro te behou.<ref name= "The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate">{{cite web|url= https://www.news24.com/citypress/politics/the-helen-zille-effect-anc-plans-to-break-tradition-by-revealing-mayoral-candidate-20251011-0935 |title= The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate |author= Dawie Boonzaaier |publisher= City Press |date= 12 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''21 Oktober''': [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste [[vakbond]], het gesê dat hulle nog nie besluit het watter van sy voormalige drieparty-alliansievennote hulle in die plaaslike verkiesings van 2026 moet steun nie. Dit is die eerste verkiesing waar die SAKP en ANC teen mekaar meeding, en daar word verwag dat COSATU een van die partye sal steun.<ref name= "COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/10/21/cosatu-yet-to-decide-on-which-alliance-partner-to-back-in-2026-municipal-elections |title= COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 21 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''24 Oktober''': Net drie maande na sy stigting het die [[Afrika Mayibuye Movement]] (AMM) die party se eerste adjunkpresident, Nolubabalo Mcinga, weens wangedrag verwyder. Mcinga was onlangs betrokke by 'n uitval met partyleier Floyd Shivambu. Sy het ook 'n ongemagtigde vergadering namens die party met 'n reklame-firma gehad, en 'n ongemagtigde vergadering met MK-leier Jacob Zuma.<ref name= "Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-24-floyd-shivambu-fires-deputy-nolubabalo-mcinga-over-unsanctioned-meeting-with-mk-partys-jacob-zuma/ |title= Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 24 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''27 Oktober''': Die Suid-Afrikaanse Adjunkpresident (en ANC Adjunkpresident) [[Paul Mashatile]] het partylede tydens 'n byeenkoms in [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] meegedeel dat die ANC nie genoeg gedoen het om die lewens van Suid-Afrikaners te verbeter nie, en gesê dat die party daarvoor aanspreeklikheid moet neem. Hy het ook gevra vir beter aanstellings van staatsamptenare in die toekoms.<ref name= "Mashatile: ANC has failed to improve South Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-27-mashatile-anc-has-failed-to-improve-south-africa/ |title= Mashatile: ANC has failed to improve South Africa |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 27 Oktober 2025 |access-date= 29 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 November''': Die Suid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa het herbevestig dat die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal voortgaan. Hy het verder gesê dat die 16 maande oue koalisieregering vasbeslote was om meer maniere te vind om saam te werk, en te fokus op hoe om die lewens van Suid-Afrikaners die beste te verbeter. Die aankondiging het gevolg op 'n terugtrekking (strategiese sessie) met RNE-partyleiers, sonder 'n agenda en 'n mandaat om sake privaat te hou, sodat leiers vrylik met mekaar kon praat oor hoe om die beste saam te werk in die voortgesette RNE. President Ramaphosa het gesê die terugtrekking het "uitsonderlik goed verloop", dat leiers die RNE se vordering en transformasiewerk gevier het, en dat verdere sulke vergaderings sou plaasvind. Ander RNE-partyleiers het ook verklaar dat die terugtrekking 'n sukses was.<ref name= "‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-11-03-the-gnu-is-here-to-stay-ramaphosa |title= ‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa |author= |publisher= Times Live |date= 3 November 2025 |access-date= 7 November 2025 }}</ref> *'''4 November''': Die Verkiesingskommissie het bevestig dat 508 politieke partye geregistreer het om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die laaste munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> *'''6 November''': Helen Zille, die federale voorsitter van die Demokratiese Alliansie (DA), het verklaar dat haar party vier voormalige senior lede van die African National Congress (ANC) in die Wes-Kaap verwelkom het om by die DA aan te sluit, insluitend Neville Delport, die ANC se voormalige provinsiale sekretaris in die Wes-Kaap. Die verskuiwing het gevolg op interne verdeeldheid in die ANC, nadat die nasionale leierskap onlangs sy provinsiale uitvoerende strukture herkonfigureer het. Zille het gesê die vier voormalige ANC-lede het die DA direk genader en verklaar dat hulle nie saamstem met die rigting waarin die ANC op pad is nie, en versoek het om by die DA aan te sluit.<ref name= "Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/11/06/helen-zille-senior-anc-western-cape-members-joining-da-driven-by-disillusionment-not-money |title= Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money |author= Celeste Martin |publisher= EWN |date= 6 November 2025 |access-date= 8 November 2025 }}</ref> *'''5 Desember''': Die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika het aangekondig dat hulle 'n nuwe [[podsending]]platform en 'n opgedateerde WhatsApp-kanaal in 2026 sal loods, as deel van 'n inisiatief om meer jong Suid-Afrikaners te motiveer om aan die [[Demokrasie|demokratiese proses]] deel te neem deur in verkiesings te stem.<ref name= "South Africa to launch elections podcast to attract young voters">{{cite web|url= https://htxt.co.za/2025/12/south-africa-to-launch-elections-podcast-to-attract-young-voters/ |title= South Africa to launch elections podcast to attract young voters |author= Luis Monzon |publisher= htxt |date= 5 Desember 2025 |access-date= 6 Desember 2025 }}</ref> ===2026=== *'''20 Januarie''': Leier van die Patriotiese Alliansie en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Gayton McKenzie]], het verontwaardiging ontlok oor sy optrede, wat daartoe gelei het dat Suid-Afrika onttrek het aan die 61ste Venesië Biënnale, 'n kontemporêre kunsuitstalling met 'n internasionale aanhang. McKenzie het 'n onafhanklike kuratoriale paneel se eenparige keuse van 'n werk deur die kunstenaar Gabrielle Goliath tersyde gestel. Goliath se langlopende opvoeringswerk ''Energy'' spreek temas soos geslagsgebaseerde geweld en die oorlog in Gaza aan. Dus het McKenzie se besluit vrae laat ontstaan oor of sy optrede deur sensuur en politieke inmenging gemotiveer was.<ref name= "South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/20/south-africa-pulls-out-of-venice-biennale-after-minister-mckenzie-overrules-curators |title= South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators |author= Kabous Le Roux |publisher= EWN |date= 20 Januarie 2026 |access-date= 21 Januarie 2026 }}</ref> *'''21 Januarie''': Helen Zille het bevestig dat sy nie vir nog 'n termyn as Voorsitter van die Federale Raad van die Demokratiese Alliansie sal staan nie. Zille het gesê sy is van voorneme om te fokus op haar veldtog om Johannesburg se volgende Burgemeester te word, en verklaar dat sy voel haar taak is nou om te probeer om plaaslike regering te help herstel, met funksionele metro's wat Suid-Afrika as geheel bevoordeel.<ref name= "Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/21/zille-rules-out-standing-for-another-term-as-das-federal-council-chair |title= Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 21 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''22 Januarie''': Die Suid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath het besluit om PA-leier en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Gayton McKenzie, te dagvaar oor sy besluit om haar uitstalling van die 61ste Venesië Biënnale-geleentheid te onttrek. Goliath se prokureurs het die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof in Pretoria gevra om te verklaar dat McKenzie se pogings om in te meng met en die onafhanklike keurkomitee se besluit om haar werk te kies, te belemmer, ongrondwetlik, onwettig en ongeldig was. Hulle het die hof verder gevra om McKenzie se besluit om haar kunswerk van die geleentheid te onttrek, tersyde te stel en hom te verbied om enige verdere stappe te doen om in te meng met of te belemmer om by die 61ste Venesië Biënnale vertoon te word.<ref name= "Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-01-22-artist-gabrielle-goliath-sues-gayton-mckn-mckenzie-over-cancellation-of-work-for/ |title= Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale |author= Niren Tolsi |publisher= ''Daily Maverick'' |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''26 Januarie 2026''': Die president van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat twee politieke formasies formeel met sy party saamgesmelt het, 'n stap wat hy gesê het nog 'n mylpaal in die groeiende konsolidasie van opposisiemagte voor die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 was. Hy het aangekondig dat die Azanian Independent Community Movement en die Creatives Congress Movement saamgesmelt het, met ActionSA en sodoende ActionSA se openbare verteenwoordiging met sewe plaaslike raadslede verhoog, wat die party se nasionale totaal tot byna 150 verteenwoordigers opstoot.<ref>Mbalenhle Butale (26 Januarie 2026). ActionSA boosts representation ahead of 2026 elections with new councillors. MSN, https://www.msn.com/en-za/news/other/actionsa-boosts-representation-ahead-of-2026-elections-with-new-councillors/ar-AA1V0z3V?ocid=BingNewsVerp Besoek 27 Januarie 2026.</ref> *'''31 Januarie 2026''': Helen Zille, voorsitter van die DA se federale raad het bekend gemaak dat die DA se interne peilings daarop dui dat die party ‘n volstrekte meerderheid in Tshwane tydens die munisipale verkiesing kan behaal.<ref>Van der Westhuizen, Gert. 1 Februarie 2026. DA kan Tshwane vat, wys sy eie peilings. [[Netwerk24]]. https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-kan-tshwane-vat-wys-sy-eie-peilings-20260201-0912 Besoek 2 Februarie 2026.</ref> *'''4 Februarie 2026''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], verklaar dat hy nie vir herverkiesing as die party se leier in April 2026 in die DA sal staan nie. Die DA sal dus ‘n nuwe leier vir die Munisipale verkiesings in 2026 verkies.<ref>News24, ‘Mission accomplished’ for Steenhuisen as he bows out of DA leadership contest. 4 Februarie 2026. https://www.news24.com/politics/live-steenhuisen-briefing-on-matters-of-national-importance-20260204-0431 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> *'''16 Februarie''': Die leier van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat hy vir sy party se nominasie vir die burgemeestersverkiesing van Johannesburg sal meeding.<ref name= "Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-makes-his-move-as-he-enters-race-for-joburg-mayor-20260216-0582 |title= Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 16 Februarie 2026 |access-date= 17 Februarie 2026 }}</ref> *'''20 Februarie''': Helen Zille, die federale uitvoerende leier van die Demokratiese Alliansie, het in Johannesburg se Wyk 102 veldtog gevoer vir Bea Campbell-Cloete, wat gehoop het om die wyk se nuwe raadslid te word. Wyk 102 bestaan uit die voorstede Bryanston, Hurlingham, Blairgowrie, Bordeaux en Randburg se middestad. Indien Campbell-Cloete die wyk se volgende raadslid word, sal haar proporsionele verteenwoordiging (PR) raadslid se setel vakant word. Dit sal Zille toelaat om daardie setel te vul en by die Johannesburgse Stadsraad aan te sluit, wat Zille beplan om te doen indien die geleentheid hom voordoen. Ten spyte daarvan dat Wyk 102 tradisioneel 'n DA-vesting is, het die party gesê dat hulle niks aan die toeval oorlaat nie en steeds 'n gefokusde veldtog voer.<ref name= "Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/political-chess-ward-102-win-could-unlock-zilles-path-to-the-joburg-mayoral-chain-20260220-0464 |title= Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 20 Februarie 2026 |access-date= 21 Februarie 2026 }}</ref> *'''21 Februarie''': ActionSA het aangekondig dat hul leier, [[Herman Mashaba]], hul kandidaat vir burgemeester van Johannesburg sal wees, nadat hulle as die voorkeurkandidaat uit 'n kortlys van vyf na vore gekom het.<ref name= "Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/breaking-news-herman-mashaba-named-actionsa-joburg-mayoral-candidate |title= Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 21 Februarie 2026 |access-date= 22 Februarie 2026 }}</ref> *'''23 Februarie''': Die [[Msunduzi Plaaslike Munisipaliteit]] het tydens 'n media-inligtingsessie aangekondig dat munisipale werknemers wat verbonde is aan die uMkhonto weSizwe Party (MKP) gekoppel is aan beweerde [[sabotasie]] van die munisipaliteit se waterinfrastruktuur. Daar is opgemerk dat die watertoevoer na regeringsinstellings ingemeng is en 'n wateronderbreking tot gevolg gehad het. Die munisipaliteit het gesê die inmenging was polities gemotiveerd en het bevestig dat hulle 'n ondersoek na die saak van stapel gestuur het.<ref name= "MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mk-party-linked-municipal-workers-accused-of-sabotaging-pietermaritzburg-water-supply-20260223-0704 |title= MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply |author= Sakhiseni Nxumalo |publisher= news24 |date= 23 Februarie 2026 |access-date= 24 Februarie 2026 }}</ref> *'''26 Februarie''': 'n Voormalige ActionSA Johannesburg PR-raadslid het die party verlaat om by die Demokratiese Alliansie aan te sluit. Mandla Nyaqela het ActionSA-leier [[Herman Mashaba]] daarvan beskuldig dat hy 'n diktator is en gesê dat geen keuse of outonomie aan die partylede gegee is nie, en dat almal moes stem volgens wat Mashaba wou hê. Hy het 'n voorbeeld van 'n komende Johannesburgse raadsvergadering aangehaal om 'n adjunkburgemeester te verkies, waar hy gesê het dat alle ActionSA-raadslede aangesê is om volgens Mashaba se besluit te stem, en hy het verder beweer dat die party 'n kultus was. Ongeveer 50 ander ActionSA-lede het die party verlaat en terselfdertyd by die DA aangesluit. Die lede was meestal van [[Soweto]] en was voorheen by vyf ActionSA-takke, insluitend Dobsonville, Zondi, Jabulani, Braamfischerville en Mofolo. DA Federale uitvoerende-voorsitter en Johannesburgse burgemeesterskandidaat Helen Zille het die nuwe partylede verwelkom tydens 'n vergadering in Dobsonville, Soweto op 26 Februarie 2026, waar sy gesê het dat daar verwag word dat verskeie meer ActionSA-lede by die DA sal aansluit.<ref name= "Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-is-a-dictator-actionsa-councillor-defects-to-da-along-with-soweto-branches-20260226-0650 |title= Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref><ref name= "Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/02/26/zille-welcomes-former-actionsa-member-mandla-nyaqela-to-da |title= Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die burgemeester van Kaapstad, [[Geordin Hill-Lewis]], het aangekondig dat hy vir die posisie van Leier van die Demokratiese Alliansie sal staan. Met die bekendstelling van sy veldtog in Elsie's River het hy gesê dat hy 'n diep liefde vir Suid-Afrika het en die land wil laat werk. Sy kandidatuur vir die rol is genomineer deur mede-DA-lid en Minister van Basiese Onderwys, [[Siviwe Gwarube]], wat gesê het sy doen dit met oortuiging en glo in 'n nuwe generasie leiers. By die aankondiging het senior partylede die DA se beduidende voortgesette suksesse met regering en dienslewering in Kaapstad uitgelig.<ref name= "Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-02-27-time-to-renew-hilllewis-declares-bid-for-das-top-job/ |title= Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job |author= Alpha Ramushwana |publisher= [[Daily Maverick]] |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 28 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die Demokratiese Alliansie (DA) se Gautengse Wetgewerleier, [[Solly Msimanga]], het bevestig dat hy 'n nominasie aanvaar het om vir die posisie van DA Federale Voorsitter te staan. By sy aankondiging in Pretoria het Msimanga, wat die party sedert 2023 in die Gautengse Wetgewer gelei het, gesê hy is nederig oor die nominasie en gesê dat hy dit nie vir titel of prestige aanvaar nie, maar vir 'n doel. Hy het hom daartoe verbind om te werk om die aantal DA-burgemeesters buite die Wes-Kaap te verhoog.<ref name= "Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/geordin-hill-lewis-solly-msimanga-enter-da-leadership-race |title= Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race |author= |publisher= eNCA |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 1 Maart 2026 }}</ref> *'''28 Februarie''': Daar is berig dat Suid-Afrikaners die meerderheid van die politieke skenkings wat vir die tydperk September tot Desember 2025 verklaar is, aan die Demokratiese Alliansie gegee het. Van die totale veldtogbefondsing wat aan die vyf politieke partye gegee is wat skenkings vir daardie tydperk verklaar het, het Suid-Afrikaanse skenkers meer as 89% aan die DA gegee.<ref name= "DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/da-gets-lions-share-of-r35m-political-donations-declared-for-september-to-december-20260227-1143 |title= DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December |author= Jan Gerber |publisher= news24 |date= 28 Februarie 2026 |access-date= 2 Maart 2026 }}</ref> *'''1 Maart''': Die [[Demokratiese Alliansie]] het verklaar dat, gebaseer op vorige kiesersopkomsdata, indien 490 000 geregistreerde DA-kiesers in Johannesburg in die munisipale verkiesings opdaag en op beide stembriewe vir die DA stem, die party 'n volstrekte meerderheid in die Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit sou verseker.<ref name= "DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille">{{cite web|url= https://www.businessday.co.za/politics/2026-03-01-da-needs-490000-voters-to-win-outright-majority-in-joburg-says-zille/ |title= DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille |author= Hajra Omarjee |publisher= Business Day |date= 1 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''3 Maart''': Meer aankondigings is gemaak met betrekking tot diegene wat vir topposisies in die DA se Federale Uitvoerende Gesag staan. Die party se Nasionale Vergadering Huisvoorsitter [[Werner Horn]] en Adjunkminister van Finansies [[Ashor Sarupen]] het veldtogte vir die rol van Federale Raadsvoorsitter van stapel gestuur.<ref name= "After Zille: The battle for the DA’s power engine begins">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/after-zille-the-battle-for-the-das-power-engine-begins-20260303-0528 |title= After Zille: The battle for the DA’s power engine begins |author= Velani Ludidi |publisher= news24 |date= 3 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''9 Maart''': Die Verkiesingskommissie het begin met 'n landwye poging vir aanlyn kieserregistrasie. Die Kommissie het alle in aanmerking komende burgers aangemoedig om sy OVK-selfbedieningsportaal te gebruik om te registreer, hul besonderhede op te dateer en hul kieserstatus aanlyn na te gaan, voor die verkiesingsdag. Verder het die Kommissie ook begin om sy registrasieveldtogte en burgerlike opvoedingspogings by skole en universiteite te verhoog.<ref name= "IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/iec-pushes-online-voter-registration-ahead-2026-municipal-polls |title= IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls |author= |publisher= eNCA |date= 9 Maart 2026 |access-date= 14 Maart 2026 }}</ref> *'''1 April''': Daar is berig dat die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK) besig was om meer as 70 000 werknemers te werf en op te lei om te help met die registrasienaweek wat op 20 en 21 Junie 2026 plaasvind. Die OVK het sy verkiesingslogo en slagspreuk, "Get Up, Show Up, Vote", by die Gallagher-konferensiesentrum onthul. OVK-voorsitter Mosotho Moepya het gesê albei is ontwerp om die jeugstem te lok.<ref name= "IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/04/01/iec-to-recruit-over-70k-staffers-to-oversee-voter-registration-weekend |title= IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 1 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''3 April''': [[News24]] het berig oor hoe DA-kandidaat vir Johannesburg se burgemeester, Helen Zille, 'n nuwe soort veldtog voer - een wat humor en [[sosiale media]] gebruik om ernstige infrastruktuurkwessies aan te spreek. Zille het gesê sy voer 'n digitale-eerste veldtog wat 'n aanpassing was van hoe die verbruik van nuus en media in die algemeen as gevolg van tegnologie ontwikkel het. Sy het haar jong veldtogspan geprys vir innoverend wees en vir enigiets gereed wees, wat die veldtoginhoud prettig maak. news24 het ook opgemerk hoe die ANC-beheerde Stad Johannesburg aandag gegee het aan infrastruktuurkwessies onmiddellik nadat Zille se veldtog inhoud daaroor vrygestel het. Dit, ten spyte daarvan dat dieselfde probleme reeds deur inwoners deur amptelike kanale aangemeld is.<ref name= "TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/tiktok-and-trenches-zilles-digital-election-campaign-stunts-shake-up-joburg-politics-20260402-1228 |title= TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 3 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''12 April''': Tydens die [[Demokratiese Alliansie Federale Kongres van 2026]] is [[Geordin Hill-Lewis]]] as Federale Party Leier verkies. [[Solly Msimanga]] as die party se federale voorsitter. [[Solly Malatsi]], [[Cilliers Brink]] en [[Siviwe Gwarube]] is verkies as die drie adjunk-federale voorsitters. [[Ashor Sarupen]] is verkies tot voorsitter van die Federale Raad met JP Smith, Thomas Walters en Carl Pophaim as sy adjunkte.<ref name="MGResults">{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2026-04-12 |title=Hill-Lewis takes helm of DA leadership |url=https://mg.co.za/politics/2026-04-12-hill-lewis-takes-helm-of-da-leadership/ |access-date=2026-04-12 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Die federale leierskap wat by hierdie kongres verkies is, sal die party na die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesings lei.<ref>{{Cite web |last=Kotze |first=Dirk |date=2026-02-10 |title=South Africa’s biggest opposition party will head to municipal elections with new leaders: what does it all mean? |url=http://theconversation.com/south-africas-biggest-opposition-party-will-head-to-municipal-elections-with-new-leaders-what-does-it-all-mean-275404 |access-date=2026-02-22 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> *'''12 April''': Die drie partye ([[Build One South Africa]], [[GOOD]] en [[BOSA]]) kondig aan dat die samesmelting bekend as [[Unite for Change]]] op ys te plaas en gesê dat "dit nie effektief geïmplementeer kan word onder die druk van 'n verkiesingsveldtog nie. Gevolglik het die partye bepaal dat die beste opsie is om individueel aan die plaaslike owerheidsverkiesings van 2026 deel te neem en daarna konsolidasie na te streef".<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=‘Unite for Change’ stalls as BOSA breaks ranks with new merger |url=https://www.news24.com/southafrica/news/unite-for-change-stalls-as-bosa-breaks-ranks-with-new-merger-20260414-1093 |access-date=2026-04-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref> *'''16 April''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF), Julius Malema, is tot vyf jaar tronkstraf gevonnis nadat hy skuldig bevind is aan aanklagte wat verband hou met die onwettige besit van 'n [[vuurwapen]] en ammunisie, die openbare afvuur van 'n vuurwapen en roekelose bedreiging. Die dade is deur Malema tydens 'n saamtrek gepleeg. Daar is bevind dat hierdie dade deur Malema voor die geleentheid beplan is. Malema is ook onbevoeg verklaar om 'n vuurwapen te besit. Vonnisoplegging het in die Oos-Londense Landdroshof plaasgevind.<ref name= "Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/julius-malema-sentenced-to-direct-imprisonment-and-fines/ |title= Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines |author= Vhahangwele Nemakonde and Molefe Seeletsa |publisher= The Citizen |date= 16 April 2026 |access-date= 16 April 2026 }}</ref> ==Meningspeilings== {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2"|Peilingsorganisasie ! rowspan="2"|Veldwerkdatum ! rowspan="2"|Steekproef-<br>grootte ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[African National Congress|ANC]] ! class="unsortable" style="width:60px;" |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EVV]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[ActionSA|ASA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Patriotic Alliance|PA]] ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|Ander]] ! rowspan="2"|Onseker{{Efn|Sluit onthouding en geen-antwoord reaksies in}} ! rowspan="2" data-sort-type="number"|Voorsprong |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|African National Congress}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Demokratiese Alliansie}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{Party color|uMkhonto we Sizwe (political party)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Ekonomiese Vryheidsvegters}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Inkatha Vryheidsparty}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Vryheidsfront Plus}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|ActionSA}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Patriotic Alliance}};"| |- |Social Research Foundation/The Common Sense<ref>{{cite web|url=https://www.thecommonsense.co.za/Polls/anc-leads-da-by-11-points-in-latest-poll|title=ANC loop DA met 11 punte voor in jongste peiling |website=The Common Sense}}</ref> |Maart 2026 |2&nbsp;222 |style="background:#CCFFCC;"|'''39%''' |28% |10% |6% |5% |4% |3% |3% |Nvt |Nvt |style="background:{{party color|African National Congress}};color:#FFFFFF;"|11 |- |} {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] bmqvuoazkhkkuaqqj6n8mkbmrcc2ja6 2894858 2894857 2026-04-18T20:02:59Z Sobaka 328 /* 2026 */ skakel 2894858 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Munisipale Verkiesing 2026.png|duimnael|KI-gegenereerde beeld ter illustrasie van die munisipale verkiesing.]] Die '''Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026''' is ‘n komende verkiesing in [[Suid-Afrika]], wat dien om rade vir alle distrik-, metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite in elk van die land se nege provinsies te verkies.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Hierdie verkiesings word elke vyf jaar gehou. Die vorige munisipale verkiesing is in [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021]] gehou. Die vyfde termyn van plaaslike regering in Suid-Afrika sal op 1 November 2026 eindig. Op 13 November 2024 het die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], in [[Kaapstad]] aangekondig dat die verkiesing tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/cabinet-approves-establishment-imc-2026-municipal-elections |title= Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections |author= |publisher= SAnews |date= 13 November 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die verkiesing deel te neem.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> Die totale aantal stemdistrikte voor die verkiesing was 4 488.<ref name= "Ward boundaries finalised ahead of local elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/ward-boundaries-finalised-ahead-local-elections |title= Ward boundaries finalised ahead of local elections |author= |publisher= The South African Government News Agency |date= 11 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Teen Desember 2025 was 'n totaal van 27,67 miljoen Suid-Afrikaners geregistreer om te stem, volgens die Verkiesingskommissie. Die grootste stemblok was burgers tussen 30 en 39 jaar oud. 55% van geregistreerde kiesers was vroue.<ref name= "Voter registration statistics">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/StatsData/Voter-Registration-Statistics |title= Voter registration statistics |author= |publisher= The Electoral Commission of South Africa |date= 31 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Die Suid-Afrikaanse kabinet het die stigting van 'n Interministeriële Komitee (IMK) goedgekeur wat toesig sal hou oor die voorbereidings vir die 2026 Plaaslike Regeringsverkiesing. Die IMK sal byeengeroep word deur die Minister van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake, [[Velenkosini Hlabisa]], en bestaan uit verskeie regeringsdepartemente wat 'n rol te speel het in die versekering van 'n suksesvolle verkiesing. Die IMK sal saam met die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] (OVK) en ander relevante liggame werk om te verseker dat die proses wat tot die verkiesing lei, glad en vreedsaam verloop.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Soos met alle groot regeringsverkiesings in Suid-Afrika, sal die 2026 munisipale verkiesing georganiseer word deur die land se onafhanklike verkiesingsbestuursliggaam, die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK). Dit is volgens die liggaam se stigting kragtens hoofstuk nege van die Grondwet, en volgens sy verpligtinge in Artikel 190 van die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet]], en pligte in Artikel 5 van die Verkiesingskommissiewet, 1996.<ref name= "What we do - Electoral Commission of South Africa">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/About-Us/What-We-Do |title= What we do - Electoral Commission of South Africa |author= |publisher= Electoral Commission of South Africa |date= |access-date= 1 Mei 2025 }}</ref> ==Verkiesingstelsel== Plaaslike regering in Suid-Afrika bestaan uit [[munisipaliteit]]e van verskillende tipes. Die grootste metropolitaanse gebiede word deur metropolitaanse munisipaliteite beheer, terwyl die res van die land in distriksmunisipaliteite verdeel is, wat elk uit verskeie plaaslike munisipaliteite bestaan. Na die 2016-verkiesing was daar agt metropolitaanse munisipaliteite, 44 distriksmunisipaliteite en 205 plaaslike munisipaliteite.<ref>[https://www.gov.za/about-government/government-system/local-government Local government]. Besoek op 1 Junie 2019</ref> Die rade van metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite word verkies deur 'n stelsel van gemengde-lid proporsionele verteenwoordiging, waarin die helfte van die setels in elke munisipaliteit verkies word op die eerste-oor-die-wenstreep-stelsel in enkellid-wyke en die ander helfte van die setels toegeken word volgens die proporsionele verteenwoordiging (PV)-stelsel. Laasgenoemde neem die aantal wyksetels wat deur 'n party gewen word in ag en verseker dat die finale aantal setels wat deur daardie party gehou word, proporsioneel is tot hul persentasie van die totale stem.<ref>[https://www.elections.org.za/content/Elections/FAQ-Elections/ Frequently Asked Questions: Elections]. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> Distriksmunisipaliteitrade word gedeeltelik verkies deur proporsionele verteenwoordiging (DC 40% stemme) en gedeeltelik aangestel deur die rade van die samestellende plaaslike munisipaliteite (DC 60% stemme). Kiesers in beide metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite kies 'n enkele wykskandidaat sowel as 'n proporsionele verteenwoordiger in hul munisipale raad. Inwoners van munisipaliteite wat deel vorm van distriksrade (dit wil sê, metropolitaanse munisipaliteite uitgesluit) bring ook 'n derde stem uit om 'n proporsionele verteenwoordiger vir hul distriksraad te kies, benewens die twee stemme wat hulle vir hul plaaslike raad uitbring.<ref>[https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ National, provincial and municipal elections explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508073838/https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ |date=8 Mei 2019 }}, ''Alberton Record'', 7 Mei 2019. Besoek 1 Junie 2019.</ref><ref>[https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html Local Government Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311081726/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html |date=11 Maart 2021 }}. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> ==Agtergrond== Die 2026 Munisipale Verkiesing is die eerste wat plaasvind sedert die stigting van Suid-Afrika se [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024| Regering van Nasionale Eenheid]] (RNE), wat na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] gevorm is.<ref name= "Government of National Unity">{{cite web |url= https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |title= Government of National Unity |author= |publisher= The Presidency of the Republic of South Africa |date= |access-date= 29 March 2025 |archive-date= 19 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250419121958/https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |url-status= dead }}</ref><ref name= "Which parties make up South Africa's unity government?">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/which-parties-make-up-south-africas-unity-government-2024-06-24/ |title= Which parties make up South Africa's unity government? |author= Tannur Anders |publisher= Reuters |date= 24 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Aangesien Suid-Afrika se huidige President en Leier van die [[ANC]], [[Cyril Ramaphosa]], beperk word deur sy twee ampstermyne, sal hy nie sy party as Leier tydens die 2026 Munisipale Verkiesing verteenwoordig nie.<ref name= "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive">{{cite web|url= https://www.gov.za/documents/constitution/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national |title= Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive |author= |publisher= The Government of South Africa |date= |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref><ref name= "National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect">{{cite web|url= https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-elects-cyril-ramaphosa-president-elect |title= National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect |author= |publisher= The Parliament of the Republic of South Africa |date= 14 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Sy opvolger moet nog bepaal word. ===Aanlynkieserregistrasie=== In 2025 het die OVK die doeltreffendheid van aanlyn-kieserselfregistrasie in Suid-Afrika erken, wat tydens die 2021 munisipale verkiesing uitgerol is.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die Kommissie het verklaar dat die aanlynregistrasiestelsel 'n positiewe impak het op die instandhouding van die kieserslys en die geldigheid van die kiesersinligting op die lys.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Nuwe kiesers=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat 258 838 nuwe kiesers via sy verskeie platforms geregistreer het, en dat die meerderheid van hulle jongmense was.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Befondsing=== Soos gebruiklik in Suid-Afrikaanse verkiesings, sal politieke partye openbare befondsing ontvang vir die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing. Meer as R355 miljoen uit die nasionale begroting vir die 2024-boekjaar is deur die OVK aan 20 politieke partye verskaf.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-04-23-iec-rules-out-e-voting-for-2026-local-government-elections/ |title= IEC rules out e-voting for 2026 local government elections |author= Nonkululeko Njilo |publisher= Daily Maverick |date= 23 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die Verkiesingskommissie het 'n afname in politieke fondsinsamelingsaktiwiteit opgemerk, met minder partye wat skenkings verklaar het wat die R100 000-drempel oorskry (soos vereis deur Suid-Afrikaanse wetgewing) as in die tydperk voor die 2024-algemene verkiesing.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Elektroniese stemming=== Suid-Afrika gebruik 'n stelsel van fisiese stembriewe vir al sy verkiesings en het nog nooit voorheen elektroniese stemming gebruik nie. In April 2025 het die OVK bevestig dat geen vorm van e-stemming in die 2026 munisipale verkiesing gebruik sal word nie. Dit het gevolg op 'n driedaagse konferensie, gehou deur die Kommissie, wat 'n nasionale bespreking oor die uitvoerbaarheid en moontlike implementering van stemming vir toekomstige verkiesings begin het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die hoofdirekteur van die Nasionale Tesourie se Openbare Finansies-afdeling, Gillian Wilson, het tydens 'n konferensie in Maart 2025 gesê dat daar nie aangeneem moet word dat stemming geld tydens verkiesings sal bespaar nie. Sy het verder gesê dat dit waarskynlik is dat stemming 'n beduidende uitgawe sal wees, en dat 'n deeglike koste-analise uitgevoer moet word voordat 'n besluit geneem word.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Wilson het ook opgemerk dat die koste vir nasionale en provinsiale verkiesings met 294% van 1994 tot 2024 gestyg het, en vir plaaslike verkiesings met 193% van 2001 tot 2021. Faktore vir die stygings sluit in inflasie, veldtoguitgawes en logistiek wat tot die stygende koste bygedra het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Munisipale wyke== Vir munisipale verkiesings dien Suid-Afrikaanse kiesers stembriewe binne hul wyk in, wat gebaseer is op die gebied waarin hulle hoofsaaklik woon (en dus registreer om te stem). Kiesers word verteenwoordig deur 'n spesifieke Wyksraadslid, wat dalk 'n verbintenis met 'n politieke party het of nie. In Mei 2025 het die Munisipale Afbakeningsraad (MAR) verklaar dat hul werk vir Suid-Afrikaanse munisipale wyksafbakenings goed op koers was. Suid-Afrika het destyds 4 468 wyke gehad.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/countrys-municipal-wards-in-for-a-shake-up-ahead-of-2026-lge/ |title= Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE |author= Ntebo Mokobo |publisher= SABC News |date= 3 Mei 2025 |access-date= 12 Junie 2025}}</ref> Wyke word verdeel as die toename in die aantal mense wat daarin woon, die norm oorskry (die toename oor alle wyke gedurende die 5-jaar periode tussen verkiesings). Wyksverdeling word streng gereguleer in Suid-Afrika, en as deel van die verdeelproses moet motiverings vir die begeerte om dit te doen, aangevoer en beoordeel word. Daar moet aangedui word wat die implikasies van die verdeling is, of dit in stryd met die [[Suid-Afrikaanse Grondwet]] sou wees, en of mense gesegregeer word of gemeenskappe op 'n onvanpaste wyse verdeel word.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> As deel van die proses het die MDB 'n landwye openbare konsultasieproses oor wyksafbakening van stapel gestuur. Aansoeke vir die herbepaling van munisipale wyke word deur die MDB ontvang, waarna daar 'n 14-dae-periode is waartydens lede van die publiek besware kan indien. Daarna gaan dit na die Raad vir besluitneming. Indien 'n wyk verdeel word, stel die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) kiesers in kennis en herregistreer hulle as deel van hul nuwe wyke. Die OVK bevestig ook dat sy stemdistrikgrense met die wyke ooreenstem. Teen Mei 2025 het die OVK altesaam 23 292 stemdistrikte gelys.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> Die Raad het verklaar dat hy sy verslag oor wyksafbakenings in Oktober 2025 aan die OVK sou oorhandig.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> ==Politieke partye== ''Sien ook'': [[Lys van politieke partye in Suid-Afrika]] 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die plaaslike verkiesing van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die vorige munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered"></ref> Met 'n stemaandeel van 45,59% was die [[African National Congress]] (ANC) die grootste party in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|vorige munisipale verkiesing]], wat in 2021 plaasgevind het. Nadat dit egter onder 50 persent gedaal het, was dit die party se swakste vertoning in munisipale verkiesings sedert die instelling van algemene stemreg. Die ANC het 'n skerp afname in sy stemaandeel in munisipale verkiesings gesien sedert sy hoogtepunt in 2011, toe dit 64,82% behaal het. Van die skerpste dalings in die ANC se stemaandeel het in Suid-Afrika se grootste stede plaasgevind. In die drie [[Gauteng]]se metropolitaanse munisipaliteite ([[Johannesburg]], [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]]) het die ANC se stemaandeel tot in die 30 persent-reeks gedaal, terwyl [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit|Buffalo City]] die enigste metropolitaanse munisipaliteit was waar dit daarin geslaag het om 'n absolute meerderheid te wen. Ten spyte van hierdie afname beklee die ANC steeds ses van die agt burgemeestersposte in metropolitaanse gebiede, asook om deel te wees van die regerende koalisie in [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]].<ref>{{cite news|url=https://mg.co.za/politics/2024-10-09-actionsa-clinches-its-first-mayor-in-tshwane/|title=ActionSA clinches its first mayor in Tshwane|date=9 Oktober 2024|work=[[Mail & Guardian]]|access-date=31 Mei 2025|language=en-ZA|archive-date=}}</ref> Suid-Afrika se tweede grootste party, die [[Demokratiese Alliansie]], het 'n afname in stemaandeel in die munisipale verkiesings van 2021 gesien, maar hulle het 8 munisipaliteite gewen om die hoogste resultaat in daardie opsig in onlangse jare te behaal. Dit is die tweede munisipale verkiesing vir die party onder die leierskap van [[John Steenhuisen]]. Die Stad Johannesburg is 'n sleutelmetrogebied vir die party. Dit is ook die eerste munisipale verkiesing waartydens die Demokratiese Alliansie deel was van die Suid-Afrikaanse regering. In vorige sulke verkiesings het die party die status van amptelike opposisie beklee, maar vir die 2026-verkiesings sal hulle deel wees van die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) - President Ramaphosa se Derde Kabinet. Die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) party sal vir die eerste keer in 2026 aan munisipale verkiesings deelneem. Die leierskap het verklaar dat die party op talle metropolitaanse gebiede in Gauteng gefokus is, met die doel om die ANC uit die posisie te verwyder. Die party, wat die land se derde grootste is in terme van setels in die Parlement, het 15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2024 ontvang.<ref name= "MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/04/13/mk-party-eyes-gauteng-metros-in-bid-to-unseat-anc-in-2026-municipal-elections |title= MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections |author= Nokukhanya Mntambo |publisher= EWN |date= 13 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) het as 'n politieke party geregistreer en is van voorneme om aan die 2026-verkiesings deel te neem. Terwyl die SAKP histories die ANC gesteun het, staan dit nou onafhanklik. In onlangse jare het die ANC-SAKP-alliansie verbrokkel, met die SAKP wat toenemend krities raak oor die ANC se ekonomiese beleid, bestuur en hantering van korrupsieskandale.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-03-18-sacp-will-contest-2026-municipal-elections-independent-of-anc/ |title= SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 18 March 2025 |access-date= 12 June 2025 }}</ref> Die enigste keer dat die SAKP onafhanklik van die ANC aan 'n verkiesing deelgeneem het, was tydens die tussenverkiesings van die Metsimaholo-munisipaliteit in 2017.<ref name= "SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/14/sacp-resolves-to-contest-all-municipalities-in-2026-local-govt-elections |title= SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 14 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die OVK het aanvanklik verklaar dat die SAKP nie aan die vereistes vir verkiesing voldoen het nie en het die party opdrag gegee om homself vir die 2026-verkiesings te deregistreer. Saam met ander partye wat deur die OVK opdrag gegee is om te deregistreer, het die SAKP nie aan die statutêre vereistes voldoen nie, was nie in enige wetgewende liggaam verteenwoordig nie, het nie sedert hul registrasie aan plaaslike regeringsverkiesings deelgeneem nie, en het hulle versuim om hul registrasie teen die sperdatum van 31 Januarie 2025 te hernu.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC"></ref> Die OVK het egter later geoordeel dat die SAKP geskik was om aan die verkiesing deel te neem, en het die party toestemming gegee om dit te doen.<ref name= "ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/1027430-2/ |title= ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own |author= Ntlantla Kgatlane |publisher= SABC News |date= 7 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===Partyderegistrasie=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat hulle, as deel van standaard administrasieprosedures, van voorneme is om 192 politieke partye te deregistreer. Van daardie partye het 136 vertoë gerig om hul status as geregistreerde partye te behou. 3 politieke partye het die OVK versoek om hul registrasies te kanselleer, en 53 partye het nie op die uitnodiging gereageer om vertoë te rig nie.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die OVK het destyds verklaar dat die kansellasie van registrasies van onaktiewe politieke partye nodig was om te verseker dat slegs aktiewe politieke partye op die partyregister bly. Die Kommissie het ook gesê dat die kansellasie van onaktiewe partye die gebruik van name, verkorte name, logo's en kleurskemas vir aspirantpartye sou vrystel.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Tydlyn== ===2024=== *6 November: Die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], het in [[Kaapstad]] aangekondig dat die volgende munisipale verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> *13 Desember: [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste vakbond, het verklaar dat dit steeds nie seker is of dit die African National Congress (ANC) of die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) in die 2026-verkiesing sal steun nie. Dit het tradisioneel 'n alliansie met beide entiteite gehad, en 2026 is die eerste groot verkiesing waarin die ANC en SAKP afsonderlik sal deelneem.<ref name= "COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/13/cosatu-still-mulling-if-it-will-back-the-anc-or-sacp-in-2026-municipal-elections |title= COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 13 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===2025=== *'''15 Januarie''': [[ActionSA]] en die [[Forum for Service Delivery|Forum 4 Service Delivery]] (F4SD) kondig 'n samesmelting aan, waardeur hulle saam onder eersgenoemde se vaandel aan die komende verkiesing sal deelneem, maar dubbele lidmaatskap sal behou om hul bestaande munisipale verteenwoordiging te beskerm. [[Herman Mashaba]] het verklaar dat dit 'n stap is om opposisiepartye te verenig om teen die GNU en die EFF-MK-koalisie op te staan.<ref name= "ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-01-15-actionsa-forms-alliance-with-f4sd-for-2026-local-government-elections/ |title= ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 15 Januarie 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> *'''23 April''': Die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) het in [[Centurion]] aangekondig dat hulle met voorbereidings vir die 2026-verkiesing begin het. Die Kommissie het ook die toewysing van die politieke partybefondsing aangekondig. *'''9 Junie''': [[Helen Zille]], Federale Raadsvoorsitter en voormalige leier van die Demokratiese Alliansie, het aangekondig dat sy ernstig oorweeg om vir die posisie van [[Burgemeester van Johannesburg]] te staan. Sy het verder verklaar dat sy sal fokus op die stabilisering van die stad se finansies en om wanbestuur reg te stel. Zille het gesê sy sal haar besluit openbaar maak voor die sluitingsdatum vir kandidaataansoeke op 15 Junie 2025.<ref name= "Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post">{{cite web |url= https://www.daily/ |title= Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post |author= Ferial Haffajee |publisher= Daily Maverick |date= 9 Junie 2025 |access-date= 10 Junie 2025 |archive-date= 25 Julie 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130725152640/http://daily/ |url-status= dead }}</ref> *'''15 Junie''': Daar is berig dat Helen Zille haar aansoek voor die sperdatum ingedien het om vir burgemeester van Johannesburg te staan. Zille het gesê sy is al 'n geruime tyd deur mede-DA-lede genader wat wou hê sy moes vir die amp staan, voordat sy die aankondiging gemaak het.<ref name= "Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post ">{{cite web|url= https://sundayworld.co.za/news/helen-zille-officially-throws-hat-into-the-ring-for-joburg-mayor-post/ |title= Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post |author= Mandisa Nyathi |publisher= Sunday World |date= 15 Junie 2025 |access-date= 19 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': President Ramaphosa het 'n brief aan DA-adjunkminister [[Andrew Whitfield]] gestuur waarin hy hom ontslaan het vir insubordinasie. Whitfield het voorheen 'n goed gereguleerde parlementêre reël oortree wat lede van die Nasionale Vergadering verbied om amptelike oorsese reise sonder presidensiële goedkeuring te onderneem. Whitfield het, sonder Ramaphosa se goedkeuring, na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gereis as deel van 'n 2025-afvaardiging. Hy het aansoek gedoen om toestemming om te reis, maar het geen antwoord ontvang nie. Hy het besluit om in elk geval te reis en het dus die reël oortree. Die President het die voormalige adjunkminister bedank vir die tyd wat hy in die rol gedien het. Destyds is geen rede vir die ontslag openbaar gemaak nie.<ref name= "Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-06-26-ramaphosa-axes-das-whitfield-as-deputy-minister-of-trade-industry/ |title= Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry |author= Kgothatso Madisa |publisher= Times Live |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], het 'n ultimatum aan die President gestel en verklaar dat Ramaphosa nie op 'n soortgelyke wyse opgetree het teenoor ANC-lede wat beskuldig word van of skuldig is aan korrupsie, soos Thembi Simelane, [[David Mahlobo]] en [[Zweli Mkhize]] nie. Steenhuisen het ook verklaar dat Ramaphosa nie 'n bespreking oor die ontslag met enigiemand van die DA gefasiliteer het nie, wat 'n algemene hoflikheid sou gewees het. Die ultimatum het geëis dat die President die sittende ANC-kabinetslede Thembi Simelane en [[Nobuhle Nkabane]] binne 48 uur verwyder, anders sou die DA ongespesifiseerde gevolge meebring.<ref name= "‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-06-26-this-is-the-moment-of-truth-steenhuisen-gives-ramaphosa-48-hour-ultimatum-after-whitfields-axing/ |title= ‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing |author= Victoria O’Regan |publisher= Daily Maverick |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''28 Junie''': Nadat hy 'n amptelike besoek aan [[Sevilla]], [[Spanje]], gekanselleer het en die taak aan die Minister van Buitelandse Sake [[Ronald Lamola]] gedelegeer het, het President Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy die DA se ultimatum veroordeel het. Die President het gesê dat hy Whitfield afgedank het weens die oortreding van parlementêre reëls, bevestig dat hy die gesag en verantwoordelikheid het om dit eensydig te doen, en gesê dat hy Steenhuisen van sy besluit om dit te doen in kennis gestel het voordat hy die ontslagbrief aan Whitfield gestuur het. Die President het verklaar dat hy nie aan dreigemente sou swig nie, en dat daar geen gronde was vir die DA om die soort ultimatum uit te reik wat dit gehad het nie.<ref name= "‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-06-27-i-will-not-yield-to-threats-ramaphosa-responds-to-das-48-hour-ultimatum-on-ministerial-corruption/ |title= ‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 28 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''21 Julie''': Nadat vasgestel is dat die destydse Minister van Hoër Onderwys, [[Nobuhle Nkabane]], vir die Parlement gelieg het, dat haar sogenaamde SETA-aanstellingspaneel 'n klug was, en nadat sy 'n Parlementêre verhoor oor haar gedrag rakende die SETA-raadaanstellingssaak gemis het, het President Ramaphosa haar afgedank. Nkabane se Adjunkminister, [[Buti Manamela]], is as die nuwe Minister ingehuldig, saam met die nuwe Adjunkminister, Nomsa Ncube-Dube. Na aanleiding van hierdie veranderinge het die Demokratiese Alliansie gesê dat hulle sal voortgaan om oor begrotingswetsontwerpe te stem.<ref name= "Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-07-22-fired-minister-nkabanes-seta-panel-existed-in-name-only-mps-conclude/ |title= Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude |author= Siyabonga Goni |publisher= Daily Maverick |date= 22 Julie 2025 |access-date= 24 Julie 2025 }}</ref> *'''23 Julie''': Na 'n sitting by die Kaapstad Internasionale Konferensiesentrum het die Nasionale Vergadering 'n Begrotingswetsontwerp ([[begroting]]) aangeneem. Dit baan die weg vir die goedkeuring van die volledige skedule van stemmings vir 42 departementele en ander entiteite, sowel as die tweede lesing van die Wetsontwerp. Die Wetsontwerp het maklik die vereiste eenvoudige meerderheid van 201 stemme bereik en dit aansienlik oortref, met 262 stemme ten gunste. Die ANC, DA, GOOD, IFP, PA, FF+, ActionSA, UDM, Al-Jama-ah, BOSA, Rise Mzansi, en PAC het ten gunste van die wetsontwerp gestem, wat 'n positiewe eenheid binne die koalisie-nasionale regering aandui.<ref name= "National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-23-national-assembly-passes-appropriation-bill-amid-opposition-objections/ |title= National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections |author= |publisher= IOL |date= 23 Julie 2025 |access-date= 17 November 2024 }}</ref> *'''31 Julie''': Adjunkpresident [[Paul Mashatile]], 'n lid van die ANC, het eienaarskap van twee luukse eiendomme met 'n gekombineerde waarde van R65 miljoen verklaar. Een eiendom ter waarde van R37 miljoen is in Waterfall, Midrand, geleë. Die ander, 'n huis van R28,9 miljoen in [[Constantia]], Kaapstad, is een wat Mashatile voorheen ontken het dat hy besit het, en eerder gesê het dat dit deur sy skoonseun se maatskappy besit word. Ander eiendomme is ook as besit deur Mashatile verklaar. Mashatile se kantoor het verklaar dat geen provinsiale of nasionale departement onder sy toesig as Adjunkpresident ooit tenders toegeken is, daarvan beskuldig is dat hulle toegeken het, of ondersoek is vir die toekenning van tenders aan enige maatskappye wat met sy familie verbind word nie. Die [[Valke (SAPD)|Valke]] (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) se nasionale woordvoerder, Brigadier Thandi Mbambo, het bevestig dat die eenheid korrupsieverwante eise ondersoek wat fondse behels wat gebruik is om die Constantia-huis te koop.<ref name= "Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-30-mashatile-declares-r65-million-mansions-in-constantia-and-waterfall-on-r3million-salary/ |title= Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 31 Julie 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref><ref name= "all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time">{{cite web |url= https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |title= all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time |author= Justice Malala |publisher= Times LIVE |date= 4 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 |archive-date= 4 Augustus 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250804032306/https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |url-status= dead }}</ref> *'''1 Augustus''': Na aanleiding van 'n aankondiging dat Adjunkpresident Paul Mashatile nie 'n [[diamant]] verklaar het wat deur die diamanthandelaar [[Louis Liebenberg]] aan sy vrou geskenk is nie, het die Parlementêre Gesamentlike Etiekkomitee besluit om hom te sanksioneer. President Cyril Ramaphosa het homself van die kwessie gedistansieer en gesê dat Mashatile vir homself moet antwoord. Die kwessie het oproepe vir verhoogde regeringsverantwoordbaarheid laat ontstaan <ref name= "Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/ramaphosa-distances-himself-mashatile-scandal |title= Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal |author= |publisher= eNCA |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> Die Demokratiese Alliansie het 'n ondersoek na Mashatile versoek en gesê die Parlementêre teregwysing en boete was nie genoeg nie.<ref name= "DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/01/da-wants-mashatile-probed-over-diamond-gift-from-liebenberg-says-rebuke-fine-not-enough |title= DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> *'''5 Augustus''': Talle minderheidspartye in Johannesburg se Regering van Plaaslike Eenheid (RPE) het gedreig om hul steun vir die ANC binne die stadsraad te onttrek. Die minderheidspartye het verklaar dat hulle nie deur die ANC gerespekteer voel nie, en dat hulle nie deur die ANC as stigterslede van die RPE erken word nie. Die tussentydse voorsitter van die Johannesburgse Minderheidsregerende Partye (MRP) het verklaar dat die posisie in die Johannesburgse Finansiële MMC aan een van sy lede moet gaan, in plaas van 'n lid van die ANC. Na aanleiding van die verklarings het die ANC opgemerk dat hulle geen ooreenkoms oortree het nie, en genoeg stemme het om Johannesburg voort te sit as die minderheidspartye hul steun onttrek.<ref name= "Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/joburg-political-drama-deepens-as-minority-parties-threaten-to-pull-support-for-coalition-20250804-1223 |title= Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 5 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''6 Augustus''': ANC-sekretaris-generaal [[Fikile Mbalula]] het die Demokratiese Alliansie, 'n RNE-lid, daarvan beskuldig dat hulle die katalisator was vir die onlangs geïmplementeerde straftariewe en dreigemente van sanksies teen ANC-leiers deur die Verenigde State. Mbalula het gesê die rede hiervoor was die DA se sogenaamde veldtog teen Suid-Afrika se transformerende beleid tydens die party se reise na die VSA. Hy het die DA daarvan beskuldig dat hulle verklarings gemaak het wat die ongedaanmaking van [[Swart Ekonomiese Bemagtiging]] (SEB)-beleide in Suid-Afrika ondersteun, bloot om die Amerikaanse regering te paai. Mbalula het die Suid-Afrikaanse regering se steun vir SEB-beleide herbevestig en die VSA uitgedaag om sanksies teen ANC-leiers op te lê en gesê dat sulke dreigemente deur Amerikaanse kongreslede die ANC nie sou afskrik om sy transformasie-agenda na te streef nie.<ref name= "Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-08-06-mbalula-blames-da-for-trumps-tariffs-and-us-threats-to-sanction-anc-leaders/ |title= Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders |author= Lizeka Tandwa |publisher= Times Live |date= 6 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''11 Augustus''': Voormalige COSATU-vakbondlid en [[Mail & Guardian]]-politieke kommentator, Ebrahim Harvey, het Helen Zille, voorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad, vir die posisie van burgemeester van Johannesburg onderskryf. Harvey het gesê dat Johannesburg in sy ergste toestand van verval in die geskiedenis is, en het Kaapstad erken as Suid-Afrika se bes bestuurde metropolitaanse munisipaliteit. Hy het verder gesê dat Zille se prestasiegeskiedenis as voormalige burgemeester van Kaapstad en Wes-Kaapse premier haar een van die geskikste kandidate maak om Johannesburg om te keer.<ref name= "Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/11/zilles-running-as-a-mayoral-candicate-get-a-nod |title= Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 11 August 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''8 September''': [[Floyd Shivambu]] het sy nuwe politieke party, die Afrika Mayibuye-beweging, tydens 'n media-inligtingsessie in Johannesburg aangekondig. Shivambu het verklaar dat die party reeds geregistreer is ingevolge die Verkiesingskommissiewet van 1996, wat dit toelaat om aan verkiesings deel te neem. Hy het verder gesê dat die party alle wyke in die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 sal deelneem.<ref name= "Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-08-floyd-shivambu-mayibuye-afrika-movement-will-win-2026-and-2029-elections/ |title= Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’ |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 8 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''10 September''': In 'n [[SABC]]-onderhoud het AMM-leier Floyd Shivambu sy voormalige party, die EFF, "rigtingloos" genoem en nie op die mense gefokus nie. Hy het verder gesê die EFF het korrupte regeringspraktyke aangeneem, sy stigtingswaardes laat vaar en is ongeskik om die ANC te vervang. Shivambu het ook gesê die EFF het 'n giftige kultuur van selfverryking en is nie gefokus op mandate soos dienslewering en werkskepping nie.<ref name= "Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-10-floyd-shivambu-eff-is-just-like-the-anc-directionless-and-unfit-to-lead/ |title= Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead |author= |publisher= IOL |date= 10 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die Suid-Afrikaanse en ANC-president Cyril Ramaphosa het erken dat munisipaliteite onder leiding van die Demokratiese Alliansie (DA) baie beter bestuur word as ANC-geleide munisipaliteite. Tydens 'n ANC-geleentheid by die [[FNB-stadion]] in [[Soweto]] het Ramaphosa gesê dat die ANC bekwame mense moet ontplooi om plaaslike regerings te bestuur, en dat die party by DA-munisipaliteite, soos [[Kaapstad]] en [[Stellenbosch]], kan leer oor hoe om hul dienslewering te verbeter.<ref name= "‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-15-da-run-municipalities-better-learn-from-them-ramaphosa-tells-anc-councillors/ |title= ‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors |author= Kamogelo Moichela |publisher= IOL |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die ANC het om verskoning gevra aan die mense van die [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] en gesê dat hulle beter bestuur van die party verdien. Die twee provinsies het die ANC histories sterk ondersteun, maar hulle bevat van Suid-Afrika se swakste bestuurde munisipaliteite. Sommige van daardie munisipaliteite is onder administrasie of staar ernstige finansiële probleme in die gesig. Die adjunkvoorsitter van die ANC se Plaaslike Regeringsintervensiekomitee, Dickson Masemola, het gesê die party het nie die vertroue wat die mense in die Noordwes en Vrystaat daarin gestel het, ten volle terugbetaal nie.<ref name= "ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/15/anc-apologises-to-people-of-nw-and-fs-says-they-deserve-better-governance-from-party |title= ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''16 September''': Die [[Patriotiese Alliansie]] (PA) het aangekondig dat hul kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg die party se Adjunkpresident, [[Kenny Kunene]], is. Dit, ten spyte van Kunene se bestaande skorsing. Die party het ook aangekondig dat, ten spyte daarvan dat hy net 'n maand tevore ingehuldig is, Johannesburgse raadslid [[Liam Jacobs]] uit die posisie sou bedank en die PA se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad sou word.<ref name= "PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/16/pa-reveals-kenny-kunene-as-mayoral-candidate-for-joburg |title= PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 16 September 2025 |access-date= 16 September 2025 }}</ref> * '''20 September''' Die Demokratiese Alliansie (DA) het [[Helen Zille]] as die party se kandidaat vir [[Burgemeester van Johannesburg]] aangewys. Indien sy as burgemeester verkies word, het Zille beter lewering van water, elektrisiteit, padherstelwerk en vullisverwyderingsdienste belowe. Die party beoog om die sukses wat dit in die regering van [[Kaapstad]] behaal het, 'n stad wat beskou word as 'n stad met konsekwent baie beter dienslewering as Johannesburg, te herhaal.<ref name= "South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/safricas-da-names-former-leader-zille-candidate-johannesburg-mayor-2025-09-20/ |title= South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor |author= Nqobile Dludla |publisher= Reuters |date= 20 September 2025 |access-date= 21 September 2025 }}</ref> * '''23 September''': Die Patriotiese Alliansie se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is van enige oortreding vrygespreek, en sy skorsing is omvergewerp. Dus het die party versoek dat hy as raadslid na die [[Johannesburg|Stad Johannesburg]] terugbesorg word.<ref name= "Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/pa-deputy-president-kenny-kunene-cleared-wrongdoing |title= Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing |author= |publisher= eNCA |date= 23 September 2025 |access-date= 25 September 2025 }}</ref> * '''26 September''': PA-leier [[Gayton McKenzie]]] het verklaar dat sy party gevoel het dat dit deel was van 'n koalisie waar dit nie gerespekteer word nie, en daarom sou hy op 30 September 2025 aan die [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] (GNU) onttrek. Hy het verder verklaar dat hy op dieselfde dag as Minister van Sport, Kuns en Kultuur sou bedank. McKenzie het die burgemeester van Johannesburg, [[Dada Morero]], 'n ultimatum gegee om die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, weer aan te stel as sy voormalige burgemeesterslid vir 'n vervoerrol, of om die PA aan die stad se koalisieregering te onttrek. Morero het dit nie gedoen nie. In McKenzie se verklaring het hy bevestig dat die PA aan koalisies op alle vlakke van regering sou onttrek. Indien dit deurgevoer word, sou die PA die eerste party wees wat die GNU verlaat.<ref name= "Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/26/gayton-mckenzie-says-patriotic-alliance-will-withdraw-from-government-of-national-unity-vows-to-resign-as-minister-on-tuesday |title= Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 26 September 2025 |access-date= 27 September 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Na 'n vergadering met die ANC het die PA aangekondig dat die twee partye gemeenskaplike grond gevind het, en dat die PA nie die regerende koalisie sou verlaat nie.<ref name= "Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/unity-in-uncertainty-pa-stays-in-coalitions-as-kunenes-fate-hangs-in-balance-20251001-0640 |title= Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance |author= Siyamtanda Capa |publisher= news24 |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) party en parlementslid, [[Julius Malema]], is skuldig bevind aan vyf oortredings, insluitend die onwettige besit van 'n vuurwapen en ammunisie, die onwettige afvuur van 'n wapen in die openbaar, en roekelose bedreiging. Hierdie oortredings het verband gehou met 'n EFF-byeenkoms, waar Malema tussen 14 en 15 skerp skote op 'n verhoog, voor 20 000 EFF-ondersteuners, afgevuur het. Bekend vir sy strydlustigheid, sal Malema in Januarie 2026 voor vonnisoplegging ondergaan, waar hy kragtens Suid-Afrikaanse wetgewing 'n minimum tronkstraf van 15 jaar in die gesig staar. Verder, volgens die Grondwet van Suid-Afrika, sal Malema dan verbied word om as 'n parlementslid te dien.<ref name= "South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public">{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/articles/c79vj85px54o |title= South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public |author= Khanyisile Ngcobo |publisher= BBC |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 Oktober''': Die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, is herstel as Johannesburg se burgemeesterslid vir vervoer.<ref name= "Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/kunene-reinstated-as-johannesburg-transport-mmc-after-coalition-dispute-20251003-1218 |title= Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute |author= Noxolo Sibiya |publisher= news24 |date= 3 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''4 Oktober''': [[ActionSA]] het aangekondig dat Xolani Khumalo hul burgemeesterskandidaat vir [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] is.<ref name= "Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/sizoktholas-xolani-khumalo-announced-actionsas-ekurhuleni-mayoral-candidate |title= Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 4 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''5 Oktober''': [[Unite for Change]] word in [[Johannesburg]], gestig. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sal geregistreer word om aan die munisipale verkiesings in 2026 deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> *'''12 Oktober''': Daar is berig dat die ANC oorweeg om tradisie te breek en sy burgemeesterskandidaat van Johannesburg aan te kondig. Histories het die party dit nie gedoen nie, maar DA-kandidaat Helen Zille se hoëprofielkandidatuur kan die ANC dwing om iemand aan te kondig in 'n poging om beheer oor die metro te behou.<ref name= "The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate">{{cite web|url= https://www.news24.com/citypress/politics/the-helen-zille-effect-anc-plans-to-break-tradition-by-revealing-mayoral-candidate-20251011-0935 |title= The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate |author= Dawie Boonzaaier |publisher= City Press |date= 12 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''21 Oktober''': [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste [[vakbond]], het gesê dat hulle nog nie besluit het watter van sy voormalige drieparty-alliansievennote hulle in die plaaslike verkiesings van 2026 moet steun nie. Dit is die eerste verkiesing waar die SAKP en ANC teen mekaar meeding, en daar word verwag dat COSATU een van die partye sal steun.<ref name= "COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/10/21/cosatu-yet-to-decide-on-which-alliance-partner-to-back-in-2026-municipal-elections |title= COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 21 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''24 Oktober''': Net drie maande na sy stigting het die [[Afrika Mayibuye Movement]] (AMM) die party se eerste adjunkpresident, Nolubabalo Mcinga, weens wangedrag verwyder. Mcinga was onlangs betrokke by 'n uitval met partyleier Floyd Shivambu. Sy het ook 'n ongemagtigde vergadering namens die party met 'n reklame-firma gehad, en 'n ongemagtigde vergadering met MK-leier Jacob Zuma.<ref name= "Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-24-floyd-shivambu-fires-deputy-nolubabalo-mcinga-over-unsanctioned-meeting-with-mk-partys-jacob-zuma/ |title= Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 24 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''27 Oktober''': Die Suid-Afrikaanse Adjunkpresident (en ANC Adjunkpresident) [[Paul Mashatile]] het partylede tydens 'n byeenkoms in [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] meegedeel dat die ANC nie genoeg gedoen het om die lewens van Suid-Afrikaners te verbeter nie, en gesê dat die party daarvoor aanspreeklikheid moet neem. Hy het ook gevra vir beter aanstellings van staatsamptenare in die toekoms.<ref name= "Mashatile: ANC has failed to improve South Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-27-mashatile-anc-has-failed-to-improve-south-africa/ |title= Mashatile: ANC has failed to improve South Africa |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 27 Oktober 2025 |access-date= 29 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 November''': Die Suid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa het herbevestig dat die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal voortgaan. Hy het verder gesê dat die 16 maande oue koalisieregering vasbeslote was om meer maniere te vind om saam te werk, en te fokus op hoe om die lewens van Suid-Afrikaners die beste te verbeter. Die aankondiging het gevolg op 'n terugtrekking (strategiese sessie) met RNE-partyleiers, sonder 'n agenda en 'n mandaat om sake privaat te hou, sodat leiers vrylik met mekaar kon praat oor hoe om die beste saam te werk in die voortgesette RNE. President Ramaphosa het gesê die terugtrekking het "uitsonderlik goed verloop", dat leiers die RNE se vordering en transformasiewerk gevier het, en dat verdere sulke vergaderings sou plaasvind. Ander RNE-partyleiers het ook verklaar dat die terugtrekking 'n sukses was.<ref name= "‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-11-03-the-gnu-is-here-to-stay-ramaphosa |title= ‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa |author= |publisher= Times Live |date= 3 November 2025 |access-date= 7 November 2025 }}</ref> *'''4 November''': Die Verkiesingskommissie het bevestig dat 508 politieke partye geregistreer het om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die laaste munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> *'''6 November''': Helen Zille, die federale voorsitter van die Demokratiese Alliansie (DA), het verklaar dat haar party vier voormalige senior lede van die African National Congress (ANC) in die Wes-Kaap verwelkom het om by die DA aan te sluit, insluitend Neville Delport, die ANC se voormalige provinsiale sekretaris in die Wes-Kaap. Die verskuiwing het gevolg op interne verdeeldheid in die ANC, nadat die nasionale leierskap onlangs sy provinsiale uitvoerende strukture herkonfigureer het. Zille het gesê die vier voormalige ANC-lede het die DA direk genader en verklaar dat hulle nie saamstem met die rigting waarin die ANC op pad is nie, en versoek het om by die DA aan te sluit.<ref name= "Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/11/06/helen-zille-senior-anc-western-cape-members-joining-da-driven-by-disillusionment-not-money |title= Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money |author= Celeste Martin |publisher= EWN |date= 6 November 2025 |access-date= 8 November 2025 }}</ref> *'''5 Desember''': Die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika het aangekondig dat hulle 'n nuwe [[podsending]]platform en 'n opgedateerde WhatsApp-kanaal in 2026 sal loods, as deel van 'n inisiatief om meer jong Suid-Afrikaners te motiveer om aan die [[Demokrasie|demokratiese proses]] deel te neem deur in verkiesings te stem.<ref name= "South Africa to launch elections podcast to attract young voters">{{cite web|url= https://htxt.co.za/2025/12/south-africa-to-launch-elections-podcast-to-attract-young-voters/ |title= South Africa to launch elections podcast to attract young voters |author= Luis Monzon |publisher= htxt |date= 5 Desember 2025 |access-date= 6 Desember 2025 }}</ref> ===2026=== *'''20 Januarie''': Leier van die Patriotiese Alliansie en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Gayton McKenzie]], het verontwaardiging ontlok oor sy optrede, wat daartoe gelei het dat Suid-Afrika onttrek het aan die 61ste Venesië Biënnale, 'n kontemporêre kunsuitstalling met 'n internasionale aanhang. McKenzie het 'n onafhanklike kuratoriale paneel se eenparige keuse van 'n werk deur die kunstenaar Gabrielle Goliath tersyde gestel. Goliath se langlopende opvoeringswerk ''Energy'' spreek temas soos geslagsgebaseerde geweld en die oorlog in Gaza aan. Dus het McKenzie se besluit vrae laat ontstaan oor of sy optrede deur sensuur en politieke inmenging gemotiveer was.<ref name= "South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/20/south-africa-pulls-out-of-venice-biennale-after-minister-mckenzie-overrules-curators |title= South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators |author= Kabous Le Roux |publisher= EWN |date= 20 Januarie 2026 |access-date= 21 Januarie 2026 }}</ref> *'''21 Januarie''': Helen Zille het bevestig dat sy nie vir nog 'n termyn as Voorsitter van die Federale Raad van die Demokratiese Alliansie sal staan nie. Zille het gesê sy is van voorneme om te fokus op haar veldtog om Johannesburg se volgende Burgemeester te word, en verklaar dat sy voel haar taak is nou om te probeer om plaaslike regering te help herstel, met funksionele metro's wat Suid-Afrika as geheel bevoordeel.<ref name= "Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/21/zille-rules-out-standing-for-another-term-as-das-federal-council-chair |title= Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 21 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''22 Januarie''': Die Suid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath het besluit om PA-leier en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Gayton McKenzie, te dagvaar oor sy besluit om haar uitstalling van die 61ste Venesië Biënnale-geleentheid te onttrek. Goliath se prokureurs het die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof in Pretoria gevra om te verklaar dat McKenzie se pogings om in te meng met en die onafhanklike keurkomitee se besluit om haar werk te kies, te belemmer, ongrondwetlik, onwettig en ongeldig was. Hulle het die hof verder gevra om McKenzie se besluit om haar kunswerk van die geleentheid te onttrek, tersyde te stel en hom te verbied om enige verdere stappe te doen om in te meng met of te belemmer om by die 61ste Venesië Biënnale vertoon te word.<ref name= "Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-01-22-artist-gabrielle-goliath-sues-gayton-mckn-mckenzie-over-cancellation-of-work-for/ |title= Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale |author= Niren Tolsi |publisher= ''Daily Maverick'' |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''26 Januarie 2026''': Die president van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat twee politieke formasies formeel met sy party saamgesmelt het, 'n stap wat hy gesê het nog 'n mylpaal in die groeiende konsolidasie van opposisiemagte voor die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 was. Hy het aangekondig dat die Azanian Independent Community Movement en die Creatives Congress Movement saamgesmelt het, met ActionSA en sodoende ActionSA se openbare verteenwoordiging met sewe plaaslike raadslede verhoog, wat die party se nasionale totaal tot byna 150 verteenwoordigers opstoot.<ref>Mbalenhle Butale (26 Januarie 2026). ActionSA boosts representation ahead of 2026 elections with new councillors. MSN, https://www.msn.com/en-za/news/other/actionsa-boosts-representation-ahead-of-2026-elections-with-new-councillors/ar-AA1V0z3V?ocid=BingNewsVerp Besoek 27 Januarie 2026.</ref> *'''31 Januarie 2026''': Helen Zille, voorsitter van die DA se federale raad het bekend gemaak dat die DA se interne peilings daarop dui dat die party ‘n volstrekte meerderheid in Tshwane tydens die munisipale verkiesing kan behaal.<ref>Van der Westhuizen, Gert. 1 Februarie 2026. DA kan Tshwane vat, wys sy eie peilings. [[Netwerk24]]. https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-kan-tshwane-vat-wys-sy-eie-peilings-20260201-0912 Besoek 2 Februarie 2026.</ref> *'''4 Februarie 2026''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], verklaar dat hy nie vir herverkiesing as die party se leier in April 2026 in die DA sal staan nie. Die DA sal dus ‘n nuwe leier vir die Munisipale verkiesings in 2026 verkies.<ref>News24, ‘Mission accomplished’ for Steenhuisen as he bows out of DA leadership contest. 4 Februarie 2026. https://www.news24.com/politics/live-steenhuisen-briefing-on-matters-of-national-importance-20260204-0431 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> *'''16 Februarie''': Die leier van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat hy vir sy party se nominasie vir die burgemeestersverkiesing van Johannesburg sal meeding.<ref name= "Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-makes-his-move-as-he-enters-race-for-joburg-mayor-20260216-0582 |title= Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 16 Februarie 2026 |access-date= 17 Februarie 2026 }}</ref> *'''20 Februarie''': Helen Zille, die federale uitvoerende leier van die Demokratiese Alliansie, het in Johannesburg se Wyk 102 veldtog gevoer vir Bea Campbell-Cloete, wat gehoop het om die wyk se nuwe raadslid te word. Wyk 102 bestaan uit die voorstede Bryanston, Hurlingham, Blairgowrie, Bordeaux en Randburg se middestad. Indien Campbell-Cloete die wyk se volgende raadslid word, sal haar proporsionele verteenwoordiging (PR) raadslid se setel vakant word. Dit sal Zille toelaat om daardie setel te vul en by die Johannesburgse Stadsraad aan te sluit, wat Zille beplan om te doen indien die geleentheid hom voordoen. Ten spyte daarvan dat Wyk 102 tradisioneel 'n DA-vesting is, het die party gesê dat hulle niks aan die toeval oorlaat nie en steeds 'n gefokusde veldtog voer.<ref name= "Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/political-chess-ward-102-win-could-unlock-zilles-path-to-the-joburg-mayoral-chain-20260220-0464 |title= Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 20 Februarie 2026 |access-date= 21 Februarie 2026 }}</ref> *'''21 Februarie''': ActionSA het aangekondig dat hul leier, [[Herman Mashaba]], hul kandidaat vir burgemeester van Johannesburg sal wees, nadat hulle as die voorkeurkandidaat uit 'n kortlys van vyf na vore gekom het.<ref name= "Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/breaking-news-herman-mashaba-named-actionsa-joburg-mayoral-candidate |title= Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 21 Februarie 2026 |access-date= 22 Februarie 2026 }}</ref> *'''23 Februarie''': Die [[Msunduzi Plaaslike Munisipaliteit]] het tydens 'n media-inligtingsessie aangekondig dat munisipale werknemers wat verbonde is aan die uMkhonto weSizwe Party (MKP) gekoppel is aan beweerde [[sabotasie]] van die munisipaliteit se waterinfrastruktuur. Daar is opgemerk dat die watertoevoer na regeringsinstellings ingemeng is en 'n wateronderbreking tot gevolg gehad het. Die munisipaliteit het gesê die inmenging was polities gemotiveerd en het bevestig dat hulle 'n ondersoek na die saak van stapel gestuur het.<ref name= "MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mk-party-linked-municipal-workers-accused-of-sabotaging-pietermaritzburg-water-supply-20260223-0704 |title= MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply |author= Sakhiseni Nxumalo |publisher= news24 |date= 23 Februarie 2026 |access-date= 24 Februarie 2026 }}</ref> *'''26 Februarie''': 'n Voormalige ActionSA Johannesburg PR-raadslid het die party verlaat om by die Demokratiese Alliansie aan te sluit. Mandla Nyaqela het ActionSA-leier [[Herman Mashaba]] daarvan beskuldig dat hy 'n diktator is en gesê dat geen keuse of outonomie aan die partylede gegee is nie, en dat almal moes stem volgens wat Mashaba wou hê. Hy het 'n voorbeeld van 'n komende Johannesburgse raadsvergadering aangehaal om 'n adjunkburgemeester te verkies, waar hy gesê het dat alle ActionSA-raadslede aangesê is om volgens Mashaba se besluit te stem, en hy het verder beweer dat die party 'n kultus was. Ongeveer 50 ander ActionSA-lede het die party verlaat en terselfdertyd by die DA aangesluit. Die lede was meestal van [[Soweto]] en was voorheen by vyf ActionSA-takke, insluitend Dobsonville, Zondi, Jabulani, Braamfischerville en Mofolo. DA Federale uitvoerende-voorsitter en Johannesburgse burgemeesterskandidaat Helen Zille het die nuwe partylede verwelkom tydens 'n vergadering in Dobsonville, Soweto op 26 Februarie 2026, waar sy gesê het dat daar verwag word dat verskeie meer ActionSA-lede by die DA sal aansluit.<ref name= "Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-is-a-dictator-actionsa-councillor-defects-to-da-along-with-soweto-branches-20260226-0650 |title= Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref><ref name= "Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/02/26/zille-welcomes-former-actionsa-member-mandla-nyaqela-to-da |title= Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die burgemeester van Kaapstad, [[Geordin Hill-Lewis]], het aangekondig dat hy vir die posisie van Leier van die Demokratiese Alliansie sal staan. Met die bekendstelling van sy veldtog in Elsie's River het hy gesê dat hy 'n diep liefde vir Suid-Afrika het en die land wil laat werk. Sy kandidatuur vir die rol is genomineer deur mede-DA-lid en Minister van Basiese Onderwys, [[Siviwe Gwarube]], wat gesê het sy doen dit met oortuiging en glo in 'n nuwe generasie leiers. By die aankondiging het senior partylede die DA se beduidende voortgesette suksesse met regering en dienslewering in Kaapstad uitgelig.<ref name= "Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-02-27-time-to-renew-hilllewis-declares-bid-for-das-top-job/ |title= Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job |author= Alpha Ramushwana |publisher= [[Daily Maverick]] |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 28 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die Demokratiese Alliansie (DA) se Gautengse Wetgewerleier, [[Solly Msimanga]], het bevestig dat hy 'n nominasie aanvaar het om vir die posisie van DA Federale Voorsitter te staan. By sy aankondiging in Pretoria het Msimanga, wat die party sedert 2023 in die Gautengse Wetgewer gelei het, gesê hy is nederig oor die nominasie en gesê dat hy dit nie vir titel of prestige aanvaar nie, maar vir 'n doel. Hy het hom daartoe verbind om te werk om die aantal DA-burgemeesters buite die Wes-Kaap te verhoog.<ref name= "Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/geordin-hill-lewis-solly-msimanga-enter-da-leadership-race |title= Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race |author= |publisher= eNCA |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 1 Maart 2026 }}</ref> *'''28 Februarie''': Daar is berig dat Suid-Afrikaners die meerderheid van die politieke skenkings wat vir die tydperk September tot Desember 2025 verklaar is, aan die Demokratiese Alliansie gegee het. Van die totale veldtogbefondsing wat aan die vyf politieke partye gegee is wat skenkings vir daardie tydperk verklaar het, het Suid-Afrikaanse skenkers meer as 89% aan die DA gegee.<ref name= "DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/da-gets-lions-share-of-r35m-political-donations-declared-for-september-to-december-20260227-1143 |title= DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December |author= Jan Gerber |publisher= news24 |date= 28 Februarie 2026 |access-date= 2 Maart 2026 }}</ref> *'''1 Maart''': Die [[Demokratiese Alliansie]] het verklaar dat, gebaseer op vorige kiesersopkomsdata, indien 490 000 geregistreerde DA-kiesers in Johannesburg in die munisipale verkiesings opdaag en op beide stembriewe vir die DA stem, die party 'n volstrekte meerderheid in die Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit sou verseker.<ref name= "DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille">{{cite web|url= https://www.businessday.co.za/politics/2026-03-01-da-needs-490000-voters-to-win-outright-majority-in-joburg-says-zille/ |title= DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille |author= Hajra Omarjee |publisher= Business Day |date= 1 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''3 Maart''': Meer aankondigings is gemaak met betrekking tot diegene wat vir topposisies in die DA se Federale Uitvoerende Gesag staan. Die party se Nasionale Vergadering Huisvoorsitter [[Werner Horn]] en Adjunkminister van Finansies [[Ashor Sarupen]] het veldtogte vir die rol van Federale Raadsvoorsitter van stapel gestuur.<ref name= "After Zille: The battle for the DA’s power engine begins">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/after-zille-the-battle-for-the-das-power-engine-begins-20260303-0528 |title= After Zille: The battle for the DA’s power engine begins |author= Velani Ludidi |publisher= news24 |date= 3 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''9 Maart''': Die Verkiesingskommissie het begin met 'n landwye poging vir aanlyn kieserregistrasie. Die Kommissie het alle in aanmerking komende burgers aangemoedig om sy OVK-selfbedieningsportaal te gebruik om te registreer, hul besonderhede op te dateer en hul kieserstatus aanlyn na te gaan, voor die verkiesingsdag. Verder het die Kommissie ook begin om sy registrasieveldtogte en burgerlike opvoedingspogings by skole en universiteite te verhoog.<ref name= "IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/iec-pushes-online-voter-registration-ahead-2026-municipal-polls |title= IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls |author= |publisher= eNCA |date= 9 Maart 2026 |access-date= 14 Maart 2026 }}</ref> *'''1 April''': Daar is berig dat die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK) besig was om meer as 70 000 werknemers te werf en op te lei om te help met die registrasienaweek wat op 20 en 21 Junie 2026 plaasvind. Die OVK het sy verkiesingslogo en slagspreuk, "Get Up, Show Up, Vote", by die Gallagher-konferensiesentrum onthul. OVK-voorsitter Mosotho Moepya het gesê albei is ontwerp om die jeugstem te lok.<ref name= "IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/04/01/iec-to-recruit-over-70k-staffers-to-oversee-voter-registration-weekend |title= IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 1 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''3 April''': [[News24]] het berig oor hoe DA-kandidaat vir Johannesburg se burgemeester, Helen Zille, 'n nuwe soort veldtog voer - een wat humor en [[sosiale media]] gebruik om ernstige infrastruktuurkwessies aan te spreek. Zille het gesê sy voer 'n digitale-eerste veldtog wat 'n aanpassing was van hoe die verbruik van nuus en media in die algemeen as gevolg van tegnologie ontwikkel het. Sy het haar jong veldtogspan geprys vir innoverend wees en vir enigiets gereed wees, wat die veldtoginhoud prettig maak. news24 het ook opgemerk hoe die ANC-beheerde Stad Johannesburg aandag gegee het aan infrastruktuurkwessies onmiddellik nadat Zille se veldtog inhoud daaroor vrygestel het. Dit, ten spyte daarvan dat dieselfde probleme reeds deur inwoners deur amptelike kanale aangemeld is.<ref name= "TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/tiktok-and-trenches-zilles-digital-election-campaign-stunts-shake-up-joburg-politics-20260402-1228 |title= TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 3 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''12 April''': Tydens die [[Demokratiese Alliansie Federale Kongres van 2026]] is [[Geordin Hill-Lewis]]] as Federale Party Leier verkies. [[Solly Msimanga]] as die party se federale voorsitter. [[Solly Malatsi]], [[Cilliers Brink]] en [[Siviwe Gwarube]] is verkies as die drie adjunk-federale voorsitters. [[Ashor Sarupen]] is verkies tot voorsitter van die Federale Raad met JP Smith, Thomas Walters en Carl Pophaim as sy adjunkte.<ref name="MGResults">{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2026-04-12 |title=Hill-Lewis takes helm of DA leadership |url=https://mg.co.za/politics/2026-04-12-hill-lewis-takes-helm-of-da-leadership/ |access-date=2026-04-12 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Die federale leierskap wat by hierdie kongres verkies is, sal die party na die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesings lei.<ref>{{Cite web |last=Kotze |first=Dirk |date=2026-02-10 |title=South Africa’s biggest opposition party will head to municipal elections with new leaders: what does it all mean? |url=http://theconversation.com/south-africas-biggest-opposition-party-will-head-to-municipal-elections-with-new-leaders-what-does-it-all-mean-275404 |access-date=2026-02-22 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> *'''12 April''': Die drie partye ([[Build One South Africa]], [[GOOD]] en [[RISE Mzansi]]) kondig aan dat die samesmelting bekend as [[Unite for Change]]] op ys te plaas en gesê dat "dit nie effektief geïmplementeer kan word onder die druk van 'n verkiesingsveldtog nie. Gevolglik het die partye bepaal dat die beste opsie is om individueel aan die plaaslike owerheidsverkiesings van 2026 deel te neem en daarna konsolidasie na te streef".<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=‘Unite for Change’ stalls as BOSA breaks ranks with new merger |url=https://www.news24.com/southafrica/news/unite-for-change-stalls-as-bosa-breaks-ranks-with-new-merger-20260414-1093 |access-date=2026-04-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref> *'''16 April''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF), Julius Malema, is tot vyf jaar tronkstraf gevonnis nadat hy skuldig bevind is aan aanklagte wat verband hou met die onwettige besit van 'n [[vuurwapen]] en ammunisie, die openbare afvuur van 'n vuurwapen en roekelose bedreiging. Die dade is deur Malema tydens 'n saamtrek gepleeg. Daar is bevind dat hierdie dade deur Malema voor die geleentheid beplan is. Malema is ook onbevoeg verklaar om 'n vuurwapen te besit. Vonnisoplegging het in die Oos-Londense Landdroshof plaasgevind.<ref name= "Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/julius-malema-sentenced-to-direct-imprisonment-and-fines/ |title= Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines |author= Vhahangwele Nemakonde and Molefe Seeletsa |publisher= The Citizen |date= 16 April 2026 |access-date= 16 April 2026 }}</ref> ==Meningspeilings== {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2"|Peilingsorganisasie ! rowspan="2"|Veldwerkdatum ! rowspan="2"|Steekproef-<br>grootte ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[African National Congress|ANC]] ! class="unsortable" style="width:60px;" |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EVV]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[ActionSA|ASA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Patriotic Alliance|PA]] ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|Ander]] ! rowspan="2"|Onseker{{Efn|Sluit onthouding en geen-antwoord reaksies in}} ! rowspan="2" data-sort-type="number"|Voorsprong |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|African National Congress}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Demokratiese Alliansie}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{Party color|uMkhonto we Sizwe (political party)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Ekonomiese Vryheidsvegters}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Inkatha Vryheidsparty}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Vryheidsfront Plus}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|ActionSA}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Patriotic Alliance}};"| |- |Social Research Foundation/The Common Sense<ref>{{cite web|url=https://www.thecommonsense.co.za/Polls/anc-leads-da-by-11-points-in-latest-poll|title=ANC loop DA met 11 punte voor in jongste peiling |website=The Common Sense}}</ref> |Maart 2026 |2&nbsp;222 |style="background:#CCFFCC;"|'''39%''' |28% |10% |6% |5% |4% |3% |3% |Nvt |Nvt |style="background:{{party color|African National Congress}};color:#FFFFFF;"|11 |- |} {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] gn58pmq42pi0bwtsqjs6h3tpio1l45t 2894859 2894858 2026-04-18T20:03:45Z Sobaka 328 /* 2026 */ opruim 2894859 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Munisipale Verkiesing 2026.png|duimnael|KI-gegenereerde beeld ter illustrasie van die munisipale verkiesing.]] Die '''Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026''' is ‘n komende verkiesing in [[Suid-Afrika]], wat dien om rade vir alle distrik-, metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite in elk van die land se nege provinsies te verkies.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Hierdie verkiesings word elke vyf jaar gehou. Die vorige munisipale verkiesing is in [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021]] gehou. Die vyfde termyn van plaaslike regering in Suid-Afrika sal op 1 November 2026 eindig. Op 13 November 2024 het die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], in [[Kaapstad]] aangekondig dat die verkiesing tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/cabinet-approves-establishment-imc-2026-municipal-elections |title= Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections |author= |publisher= SAnews |date= 13 November 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die verkiesing deel te neem.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> Die totale aantal stemdistrikte voor die verkiesing was 4 488.<ref name= "Ward boundaries finalised ahead of local elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/ward-boundaries-finalised-ahead-local-elections |title= Ward boundaries finalised ahead of local elections |author= |publisher= The South African Government News Agency |date= 11 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Teen Desember 2025 was 'n totaal van 27,67 miljoen Suid-Afrikaners geregistreer om te stem, volgens die Verkiesingskommissie. Die grootste stemblok was burgers tussen 30 en 39 jaar oud. 55% van geregistreerde kiesers was vroue.<ref name= "Voter registration statistics">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/StatsData/Voter-Registration-Statistics |title= Voter registration statistics |author= |publisher= The Electoral Commission of South Africa |date= 31 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Die Suid-Afrikaanse kabinet het die stigting van 'n Interministeriële Komitee (IMK) goedgekeur wat toesig sal hou oor die voorbereidings vir die 2026 Plaaslike Regeringsverkiesing. Die IMK sal byeengeroep word deur die Minister van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake, [[Velenkosini Hlabisa]], en bestaan uit verskeie regeringsdepartemente wat 'n rol te speel het in die versekering van 'n suksesvolle verkiesing. Die IMK sal saam met die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] (OVK) en ander relevante liggame werk om te verseker dat die proses wat tot die verkiesing lei, glad en vreedsaam verloop.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Soos met alle groot regeringsverkiesings in Suid-Afrika, sal die 2026 munisipale verkiesing georganiseer word deur die land se onafhanklike verkiesingsbestuursliggaam, die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK). Dit is volgens die liggaam se stigting kragtens hoofstuk nege van die Grondwet, en volgens sy verpligtinge in Artikel 190 van die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet]], en pligte in Artikel 5 van die Verkiesingskommissiewet, 1996.<ref name= "What we do - Electoral Commission of South Africa">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/About-Us/What-We-Do |title= What we do - Electoral Commission of South Africa |author= |publisher= Electoral Commission of South Africa |date= |access-date= 1 Mei 2025 }}</ref> ==Verkiesingstelsel== Plaaslike regering in Suid-Afrika bestaan uit [[munisipaliteit]]e van verskillende tipes. Die grootste metropolitaanse gebiede word deur metropolitaanse munisipaliteite beheer, terwyl die res van die land in distriksmunisipaliteite verdeel is, wat elk uit verskeie plaaslike munisipaliteite bestaan. Na die 2016-verkiesing was daar agt metropolitaanse munisipaliteite, 44 distriksmunisipaliteite en 205 plaaslike munisipaliteite.<ref>[https://www.gov.za/about-government/government-system/local-government Local government]. Besoek op 1 Junie 2019</ref> Die rade van metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite word verkies deur 'n stelsel van gemengde-lid proporsionele verteenwoordiging, waarin die helfte van die setels in elke munisipaliteit verkies word op die eerste-oor-die-wenstreep-stelsel in enkellid-wyke en die ander helfte van die setels toegeken word volgens die proporsionele verteenwoordiging (PV)-stelsel. Laasgenoemde neem die aantal wyksetels wat deur 'n party gewen word in ag en verseker dat die finale aantal setels wat deur daardie party gehou word, proporsioneel is tot hul persentasie van die totale stem.<ref>[https://www.elections.org.za/content/Elections/FAQ-Elections/ Frequently Asked Questions: Elections]. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> Distriksmunisipaliteitrade word gedeeltelik verkies deur proporsionele verteenwoordiging (DC 40% stemme) en gedeeltelik aangestel deur die rade van die samestellende plaaslike munisipaliteite (DC 60% stemme). Kiesers in beide metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite kies 'n enkele wykskandidaat sowel as 'n proporsionele verteenwoordiger in hul munisipale raad. Inwoners van munisipaliteite wat deel vorm van distriksrade (dit wil sê, metropolitaanse munisipaliteite uitgesluit) bring ook 'n derde stem uit om 'n proporsionele verteenwoordiger vir hul distriksraad te kies, benewens die twee stemme wat hulle vir hul plaaslike raad uitbring.<ref>[https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ National, provincial and municipal elections explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508073838/https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ |date=8 Mei 2019 }}, ''Alberton Record'', 7 Mei 2019. Besoek 1 Junie 2019.</ref><ref>[https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html Local Government Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311081726/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html |date=11 Maart 2021 }}. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> ==Agtergrond== Die 2026 Munisipale Verkiesing is die eerste wat plaasvind sedert die stigting van Suid-Afrika se [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024| Regering van Nasionale Eenheid]] (RNE), wat na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] gevorm is.<ref name= "Government of National Unity">{{cite web |url= https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |title= Government of National Unity |author= |publisher= The Presidency of the Republic of South Africa |date= |access-date= 29 March 2025 |archive-date= 19 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250419121958/https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |url-status= dead }}</ref><ref name= "Which parties make up South Africa's unity government?">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/which-parties-make-up-south-africas-unity-government-2024-06-24/ |title= Which parties make up South Africa's unity government? |author= Tannur Anders |publisher= Reuters |date= 24 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Aangesien Suid-Afrika se huidige President en Leier van die [[ANC]], [[Cyril Ramaphosa]], beperk word deur sy twee ampstermyne, sal hy nie sy party as Leier tydens die 2026 Munisipale Verkiesing verteenwoordig nie.<ref name= "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive">{{cite web|url= https://www.gov.za/documents/constitution/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national |title= Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive |author= |publisher= The Government of South Africa |date= |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref><ref name= "National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect">{{cite web|url= https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-elects-cyril-ramaphosa-president-elect |title= National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect |author= |publisher= The Parliament of the Republic of South Africa |date= 14 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Sy opvolger moet nog bepaal word. ===Aanlynkieserregistrasie=== In 2025 het die OVK die doeltreffendheid van aanlyn-kieserselfregistrasie in Suid-Afrika erken, wat tydens die 2021 munisipale verkiesing uitgerol is.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die Kommissie het verklaar dat die aanlynregistrasiestelsel 'n positiewe impak het op die instandhouding van die kieserslys en die geldigheid van die kiesersinligting op die lys.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Nuwe kiesers=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat 258 838 nuwe kiesers via sy verskeie platforms geregistreer het, en dat die meerderheid van hulle jongmense was.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Befondsing=== Soos gebruiklik in Suid-Afrikaanse verkiesings, sal politieke partye openbare befondsing ontvang vir die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing. Meer as R355 miljoen uit die nasionale begroting vir die 2024-boekjaar is deur die OVK aan 20 politieke partye verskaf.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-04-23-iec-rules-out-e-voting-for-2026-local-government-elections/ |title= IEC rules out e-voting for 2026 local government elections |author= Nonkululeko Njilo |publisher= Daily Maverick |date= 23 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die Verkiesingskommissie het 'n afname in politieke fondsinsamelingsaktiwiteit opgemerk, met minder partye wat skenkings verklaar het wat die R100 000-drempel oorskry (soos vereis deur Suid-Afrikaanse wetgewing) as in die tydperk voor die 2024-algemene verkiesing.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Elektroniese stemming=== Suid-Afrika gebruik 'n stelsel van fisiese stembriewe vir al sy verkiesings en het nog nooit voorheen elektroniese stemming gebruik nie. In April 2025 het die OVK bevestig dat geen vorm van e-stemming in die 2026 munisipale verkiesing gebruik sal word nie. Dit het gevolg op 'n driedaagse konferensie, gehou deur die Kommissie, wat 'n nasionale bespreking oor die uitvoerbaarheid en moontlike implementering van stemming vir toekomstige verkiesings begin het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die hoofdirekteur van die Nasionale Tesourie se Openbare Finansies-afdeling, Gillian Wilson, het tydens 'n konferensie in Maart 2025 gesê dat daar nie aangeneem moet word dat stemming geld tydens verkiesings sal bespaar nie. Sy het verder gesê dat dit waarskynlik is dat stemming 'n beduidende uitgawe sal wees, en dat 'n deeglike koste-analise uitgevoer moet word voordat 'n besluit geneem word.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Wilson het ook opgemerk dat die koste vir nasionale en provinsiale verkiesings met 294% van 1994 tot 2024 gestyg het, en vir plaaslike verkiesings met 193% van 2001 tot 2021. Faktore vir die stygings sluit in inflasie, veldtoguitgawes en logistiek wat tot die stygende koste bygedra het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Munisipale wyke== Vir munisipale verkiesings dien Suid-Afrikaanse kiesers stembriewe binne hul wyk in, wat gebaseer is op die gebied waarin hulle hoofsaaklik woon (en dus registreer om te stem). Kiesers word verteenwoordig deur 'n spesifieke Wyksraadslid, wat dalk 'n verbintenis met 'n politieke party het of nie. In Mei 2025 het die Munisipale Afbakeningsraad (MAR) verklaar dat hul werk vir Suid-Afrikaanse munisipale wyksafbakenings goed op koers was. Suid-Afrika het destyds 4 468 wyke gehad.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/countrys-municipal-wards-in-for-a-shake-up-ahead-of-2026-lge/ |title= Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE |author= Ntebo Mokobo |publisher= SABC News |date= 3 Mei 2025 |access-date= 12 Junie 2025}}</ref> Wyke word verdeel as die toename in die aantal mense wat daarin woon, die norm oorskry (die toename oor alle wyke gedurende die 5-jaar periode tussen verkiesings). Wyksverdeling word streng gereguleer in Suid-Afrika, en as deel van die verdeelproses moet motiverings vir die begeerte om dit te doen, aangevoer en beoordeel word. Daar moet aangedui word wat die implikasies van die verdeling is, of dit in stryd met die [[Suid-Afrikaanse Grondwet]] sou wees, en of mense gesegregeer word of gemeenskappe op 'n onvanpaste wyse verdeel word.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> As deel van die proses het die MDB 'n landwye openbare konsultasieproses oor wyksafbakening van stapel gestuur. Aansoeke vir die herbepaling van munisipale wyke word deur die MDB ontvang, waarna daar 'n 14-dae-periode is waartydens lede van die publiek besware kan indien. Daarna gaan dit na die Raad vir besluitneming. Indien 'n wyk verdeel word, stel die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) kiesers in kennis en herregistreer hulle as deel van hul nuwe wyke. Die OVK bevestig ook dat sy stemdistrikgrense met die wyke ooreenstem. Teen Mei 2025 het die OVK altesaam 23 292 stemdistrikte gelys.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> Die Raad het verklaar dat hy sy verslag oor wyksafbakenings in Oktober 2025 aan die OVK sou oorhandig.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> ==Politieke partye== ''Sien ook'': [[Lys van politieke partye in Suid-Afrika]] 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die plaaslike verkiesing van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die vorige munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered"></ref> Met 'n stemaandeel van 45,59% was die [[African National Congress]] (ANC) die grootste party in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|vorige munisipale verkiesing]], wat in 2021 plaasgevind het. Nadat dit egter onder 50 persent gedaal het, was dit die party se swakste vertoning in munisipale verkiesings sedert die instelling van algemene stemreg. Die ANC het 'n skerp afname in sy stemaandeel in munisipale verkiesings gesien sedert sy hoogtepunt in 2011, toe dit 64,82% behaal het. Van die skerpste dalings in die ANC se stemaandeel het in Suid-Afrika se grootste stede plaasgevind. In die drie [[Gauteng]]se metropolitaanse munisipaliteite ([[Johannesburg]], [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]]) het die ANC se stemaandeel tot in die 30 persent-reeks gedaal, terwyl [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit|Buffalo City]] die enigste metropolitaanse munisipaliteit was waar dit daarin geslaag het om 'n absolute meerderheid te wen. Ten spyte van hierdie afname beklee die ANC steeds ses van die agt burgemeestersposte in metropolitaanse gebiede, asook om deel te wees van die regerende koalisie in [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]].<ref>{{cite news|url=https://mg.co.za/politics/2024-10-09-actionsa-clinches-its-first-mayor-in-tshwane/|title=ActionSA clinches its first mayor in Tshwane|date=9 Oktober 2024|work=[[Mail & Guardian]]|access-date=31 Mei 2025|language=en-ZA|archive-date=}}</ref> Suid-Afrika se tweede grootste party, die [[Demokratiese Alliansie]], het 'n afname in stemaandeel in die munisipale verkiesings van 2021 gesien, maar hulle het 8 munisipaliteite gewen om die hoogste resultaat in daardie opsig in onlangse jare te behaal. Dit is die tweede munisipale verkiesing vir die party onder die leierskap van [[John Steenhuisen]]. Die Stad Johannesburg is 'n sleutelmetrogebied vir die party. Dit is ook die eerste munisipale verkiesing waartydens die Demokratiese Alliansie deel was van die Suid-Afrikaanse regering. In vorige sulke verkiesings het die party die status van amptelike opposisie beklee, maar vir die 2026-verkiesings sal hulle deel wees van die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) - President Ramaphosa se Derde Kabinet. Die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) party sal vir die eerste keer in 2026 aan munisipale verkiesings deelneem. Die leierskap het verklaar dat die party op talle metropolitaanse gebiede in Gauteng gefokus is, met die doel om die ANC uit die posisie te verwyder. Die party, wat die land se derde grootste is in terme van setels in die Parlement, het 15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2024 ontvang.<ref name= "MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/04/13/mk-party-eyes-gauteng-metros-in-bid-to-unseat-anc-in-2026-municipal-elections |title= MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections |author= Nokukhanya Mntambo |publisher= EWN |date= 13 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) het as 'n politieke party geregistreer en is van voorneme om aan die 2026-verkiesings deel te neem. Terwyl die SAKP histories die ANC gesteun het, staan dit nou onafhanklik. In onlangse jare het die ANC-SAKP-alliansie verbrokkel, met die SAKP wat toenemend krities raak oor die ANC se ekonomiese beleid, bestuur en hantering van korrupsieskandale.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-03-18-sacp-will-contest-2026-municipal-elections-independent-of-anc/ |title= SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 18 March 2025 |access-date= 12 June 2025 }}</ref> Die enigste keer dat die SAKP onafhanklik van die ANC aan 'n verkiesing deelgeneem het, was tydens die tussenverkiesings van die Metsimaholo-munisipaliteit in 2017.<ref name= "SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/14/sacp-resolves-to-contest-all-municipalities-in-2026-local-govt-elections |title= SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 14 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die OVK het aanvanklik verklaar dat die SAKP nie aan die vereistes vir verkiesing voldoen het nie en het die party opdrag gegee om homself vir die 2026-verkiesings te deregistreer. Saam met ander partye wat deur die OVK opdrag gegee is om te deregistreer, het die SAKP nie aan die statutêre vereistes voldoen nie, was nie in enige wetgewende liggaam verteenwoordig nie, het nie sedert hul registrasie aan plaaslike regeringsverkiesings deelgeneem nie, en het hulle versuim om hul registrasie teen die sperdatum van 31 Januarie 2025 te hernu.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC"></ref> Die OVK het egter later geoordeel dat die SAKP geskik was om aan die verkiesing deel te neem, en het die party toestemming gegee om dit te doen.<ref name= "ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/1027430-2/ |title= ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own |author= Ntlantla Kgatlane |publisher= SABC News |date= 7 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===Partyderegistrasie=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat hulle, as deel van standaard administrasieprosedures, van voorneme is om 192 politieke partye te deregistreer. Van daardie partye het 136 vertoë gerig om hul status as geregistreerde partye te behou. 3 politieke partye het die OVK versoek om hul registrasies te kanselleer, en 53 partye het nie op die uitnodiging gereageer om vertoë te rig nie.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die OVK het destyds verklaar dat die kansellasie van registrasies van onaktiewe politieke partye nodig was om te verseker dat slegs aktiewe politieke partye op die partyregister bly. Die Kommissie het ook gesê dat die kansellasie van onaktiewe partye die gebruik van name, verkorte name, logo's en kleurskemas vir aspirantpartye sou vrystel.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Tydlyn== ===2024=== *6 November: Die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], het in [[Kaapstad]] aangekondig dat die volgende munisipale verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> *13 Desember: [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste vakbond, het verklaar dat dit steeds nie seker is of dit die African National Congress (ANC) of die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) in die 2026-verkiesing sal steun nie. Dit het tradisioneel 'n alliansie met beide entiteite gehad, en 2026 is die eerste groot verkiesing waarin die ANC en SAKP afsonderlik sal deelneem.<ref name= "COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/13/cosatu-still-mulling-if-it-will-back-the-anc-or-sacp-in-2026-municipal-elections |title= COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 13 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===2025=== *'''15 Januarie''': [[ActionSA]] en die [[Forum for Service Delivery|Forum 4 Service Delivery]] (F4SD) kondig 'n samesmelting aan, waardeur hulle saam onder eersgenoemde se vaandel aan die komende verkiesing sal deelneem, maar dubbele lidmaatskap sal behou om hul bestaande munisipale verteenwoordiging te beskerm. [[Herman Mashaba]] het verklaar dat dit 'n stap is om opposisiepartye te verenig om teen die GNU en die EFF-MK-koalisie op te staan.<ref name= "ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-01-15-actionsa-forms-alliance-with-f4sd-for-2026-local-government-elections/ |title= ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 15 Januarie 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> *'''23 April''': Die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) het in [[Centurion]] aangekondig dat hulle met voorbereidings vir die 2026-verkiesing begin het. Die Kommissie het ook die toewysing van die politieke partybefondsing aangekondig. *'''9 Junie''': [[Helen Zille]], Federale Raadsvoorsitter en voormalige leier van die Demokratiese Alliansie, het aangekondig dat sy ernstig oorweeg om vir die posisie van [[Burgemeester van Johannesburg]] te staan. Sy het verder verklaar dat sy sal fokus op die stabilisering van die stad se finansies en om wanbestuur reg te stel. Zille het gesê sy sal haar besluit openbaar maak voor die sluitingsdatum vir kandidaataansoeke op 15 Junie 2025.<ref name= "Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post">{{cite web |url= https://www.daily/ |title= Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post |author= Ferial Haffajee |publisher= Daily Maverick |date= 9 Junie 2025 |access-date= 10 Junie 2025 |archive-date= 25 Julie 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130725152640/http://daily/ |url-status= dead }}</ref> *'''15 Junie''': Daar is berig dat Helen Zille haar aansoek voor die sperdatum ingedien het om vir burgemeester van Johannesburg te staan. Zille het gesê sy is al 'n geruime tyd deur mede-DA-lede genader wat wou hê sy moes vir die amp staan, voordat sy die aankondiging gemaak het.<ref name= "Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post ">{{cite web|url= https://sundayworld.co.za/news/helen-zille-officially-throws-hat-into-the-ring-for-joburg-mayor-post/ |title= Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post |author= Mandisa Nyathi |publisher= Sunday World |date= 15 Junie 2025 |access-date= 19 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': President Ramaphosa het 'n brief aan DA-adjunkminister [[Andrew Whitfield]] gestuur waarin hy hom ontslaan het vir insubordinasie. Whitfield het voorheen 'n goed gereguleerde parlementêre reël oortree wat lede van die Nasionale Vergadering verbied om amptelike oorsese reise sonder presidensiële goedkeuring te onderneem. Whitfield het, sonder Ramaphosa se goedkeuring, na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gereis as deel van 'n 2025-afvaardiging. Hy het aansoek gedoen om toestemming om te reis, maar het geen antwoord ontvang nie. Hy het besluit om in elk geval te reis en het dus die reël oortree. Die President het die voormalige adjunkminister bedank vir die tyd wat hy in die rol gedien het. Destyds is geen rede vir die ontslag openbaar gemaak nie.<ref name= "Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-06-26-ramaphosa-axes-das-whitfield-as-deputy-minister-of-trade-industry/ |title= Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry |author= Kgothatso Madisa |publisher= Times Live |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], het 'n ultimatum aan die President gestel en verklaar dat Ramaphosa nie op 'n soortgelyke wyse opgetree het teenoor ANC-lede wat beskuldig word van of skuldig is aan korrupsie, soos Thembi Simelane, [[David Mahlobo]] en [[Zweli Mkhize]] nie. Steenhuisen het ook verklaar dat Ramaphosa nie 'n bespreking oor die ontslag met enigiemand van die DA gefasiliteer het nie, wat 'n algemene hoflikheid sou gewees het. Die ultimatum het geëis dat die President die sittende ANC-kabinetslede Thembi Simelane en [[Nobuhle Nkabane]] binne 48 uur verwyder, anders sou die DA ongespesifiseerde gevolge meebring.<ref name= "‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-06-26-this-is-the-moment-of-truth-steenhuisen-gives-ramaphosa-48-hour-ultimatum-after-whitfields-axing/ |title= ‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing |author= Victoria O’Regan |publisher= Daily Maverick |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''28 Junie''': Nadat hy 'n amptelike besoek aan [[Sevilla]], [[Spanje]], gekanselleer het en die taak aan die Minister van Buitelandse Sake [[Ronald Lamola]] gedelegeer het, het President Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy die DA se ultimatum veroordeel het. Die President het gesê dat hy Whitfield afgedank het weens die oortreding van parlementêre reëls, bevestig dat hy die gesag en verantwoordelikheid het om dit eensydig te doen, en gesê dat hy Steenhuisen van sy besluit om dit te doen in kennis gestel het voordat hy die ontslagbrief aan Whitfield gestuur het. Die President het verklaar dat hy nie aan dreigemente sou swig nie, en dat daar geen gronde was vir die DA om die soort ultimatum uit te reik wat dit gehad het nie.<ref name= "‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-06-27-i-will-not-yield-to-threats-ramaphosa-responds-to-das-48-hour-ultimatum-on-ministerial-corruption/ |title= ‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 28 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''21 Julie''': Nadat vasgestel is dat die destydse Minister van Hoër Onderwys, [[Nobuhle Nkabane]], vir die Parlement gelieg het, dat haar sogenaamde SETA-aanstellingspaneel 'n klug was, en nadat sy 'n Parlementêre verhoor oor haar gedrag rakende die SETA-raadaanstellingssaak gemis het, het President Ramaphosa haar afgedank. Nkabane se Adjunkminister, [[Buti Manamela]], is as die nuwe Minister ingehuldig, saam met die nuwe Adjunkminister, Nomsa Ncube-Dube. Na aanleiding van hierdie veranderinge het die Demokratiese Alliansie gesê dat hulle sal voortgaan om oor begrotingswetsontwerpe te stem.<ref name= "Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-07-22-fired-minister-nkabanes-seta-panel-existed-in-name-only-mps-conclude/ |title= Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude |author= Siyabonga Goni |publisher= Daily Maverick |date= 22 Julie 2025 |access-date= 24 Julie 2025 }}</ref> *'''23 Julie''': Na 'n sitting by die Kaapstad Internasionale Konferensiesentrum het die Nasionale Vergadering 'n Begrotingswetsontwerp ([[begroting]]) aangeneem. Dit baan die weg vir die goedkeuring van die volledige skedule van stemmings vir 42 departementele en ander entiteite, sowel as die tweede lesing van die Wetsontwerp. Die Wetsontwerp het maklik die vereiste eenvoudige meerderheid van 201 stemme bereik en dit aansienlik oortref, met 262 stemme ten gunste. Die ANC, DA, GOOD, IFP, PA, FF+, ActionSA, UDM, Al-Jama-ah, BOSA, Rise Mzansi, en PAC het ten gunste van die wetsontwerp gestem, wat 'n positiewe eenheid binne die koalisie-nasionale regering aandui.<ref name= "National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-23-national-assembly-passes-appropriation-bill-amid-opposition-objections/ |title= National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections |author= |publisher= IOL |date= 23 Julie 2025 |access-date= 17 November 2024 }}</ref> *'''31 Julie''': Adjunkpresident [[Paul Mashatile]], 'n lid van die ANC, het eienaarskap van twee luukse eiendomme met 'n gekombineerde waarde van R65 miljoen verklaar. Een eiendom ter waarde van R37 miljoen is in Waterfall, Midrand, geleë. Die ander, 'n huis van R28,9 miljoen in [[Constantia]], Kaapstad, is een wat Mashatile voorheen ontken het dat hy besit het, en eerder gesê het dat dit deur sy skoonseun se maatskappy besit word. Ander eiendomme is ook as besit deur Mashatile verklaar. Mashatile se kantoor het verklaar dat geen provinsiale of nasionale departement onder sy toesig as Adjunkpresident ooit tenders toegeken is, daarvan beskuldig is dat hulle toegeken het, of ondersoek is vir die toekenning van tenders aan enige maatskappye wat met sy familie verbind word nie. Die [[Valke (SAPD)|Valke]] (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) se nasionale woordvoerder, Brigadier Thandi Mbambo, het bevestig dat die eenheid korrupsieverwante eise ondersoek wat fondse behels wat gebruik is om die Constantia-huis te koop.<ref name= "Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-30-mashatile-declares-r65-million-mansions-in-constantia-and-waterfall-on-r3million-salary/ |title= Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 31 Julie 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref><ref name= "all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time">{{cite web |url= https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |title= all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time |author= Justice Malala |publisher= Times LIVE |date= 4 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 |archive-date= 4 Augustus 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250804032306/https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |url-status= dead }}</ref> *'''1 Augustus''': Na aanleiding van 'n aankondiging dat Adjunkpresident Paul Mashatile nie 'n [[diamant]] verklaar het wat deur die diamanthandelaar [[Louis Liebenberg]] aan sy vrou geskenk is nie, het die Parlementêre Gesamentlike Etiekkomitee besluit om hom te sanksioneer. President Cyril Ramaphosa het homself van die kwessie gedistansieer en gesê dat Mashatile vir homself moet antwoord. Die kwessie het oproepe vir verhoogde regeringsverantwoordbaarheid laat ontstaan <ref name= "Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/ramaphosa-distances-himself-mashatile-scandal |title= Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal |author= |publisher= eNCA |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> Die Demokratiese Alliansie het 'n ondersoek na Mashatile versoek en gesê die Parlementêre teregwysing en boete was nie genoeg nie.<ref name= "DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/01/da-wants-mashatile-probed-over-diamond-gift-from-liebenberg-says-rebuke-fine-not-enough |title= DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> *'''5 Augustus''': Talle minderheidspartye in Johannesburg se Regering van Plaaslike Eenheid (RPE) het gedreig om hul steun vir die ANC binne die stadsraad te onttrek. Die minderheidspartye het verklaar dat hulle nie deur die ANC gerespekteer voel nie, en dat hulle nie deur die ANC as stigterslede van die RPE erken word nie. Die tussentydse voorsitter van die Johannesburgse Minderheidsregerende Partye (MRP) het verklaar dat die posisie in die Johannesburgse Finansiële MMC aan een van sy lede moet gaan, in plaas van 'n lid van die ANC. Na aanleiding van die verklarings het die ANC opgemerk dat hulle geen ooreenkoms oortree het nie, en genoeg stemme het om Johannesburg voort te sit as die minderheidspartye hul steun onttrek.<ref name= "Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/joburg-political-drama-deepens-as-minority-parties-threaten-to-pull-support-for-coalition-20250804-1223 |title= Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 5 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''6 Augustus''': ANC-sekretaris-generaal [[Fikile Mbalula]] het die Demokratiese Alliansie, 'n RNE-lid, daarvan beskuldig dat hulle die katalisator was vir die onlangs geïmplementeerde straftariewe en dreigemente van sanksies teen ANC-leiers deur die Verenigde State. Mbalula het gesê die rede hiervoor was die DA se sogenaamde veldtog teen Suid-Afrika se transformerende beleid tydens die party se reise na die VSA. Hy het die DA daarvan beskuldig dat hulle verklarings gemaak het wat die ongedaanmaking van [[Swart Ekonomiese Bemagtiging]] (SEB)-beleide in Suid-Afrika ondersteun, bloot om die Amerikaanse regering te paai. Mbalula het die Suid-Afrikaanse regering se steun vir SEB-beleide herbevestig en die VSA uitgedaag om sanksies teen ANC-leiers op te lê en gesê dat sulke dreigemente deur Amerikaanse kongreslede die ANC nie sou afskrik om sy transformasie-agenda na te streef nie.<ref name= "Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-08-06-mbalula-blames-da-for-trumps-tariffs-and-us-threats-to-sanction-anc-leaders/ |title= Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders |author= Lizeka Tandwa |publisher= Times Live |date= 6 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''11 Augustus''': Voormalige COSATU-vakbondlid en [[Mail & Guardian]]-politieke kommentator, Ebrahim Harvey, het Helen Zille, voorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad, vir die posisie van burgemeester van Johannesburg onderskryf. Harvey het gesê dat Johannesburg in sy ergste toestand van verval in die geskiedenis is, en het Kaapstad erken as Suid-Afrika se bes bestuurde metropolitaanse munisipaliteit. Hy het verder gesê dat Zille se prestasiegeskiedenis as voormalige burgemeester van Kaapstad en Wes-Kaapse premier haar een van die geskikste kandidate maak om Johannesburg om te keer.<ref name= "Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/11/zilles-running-as-a-mayoral-candicate-get-a-nod |title= Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 11 August 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''8 September''': [[Floyd Shivambu]] het sy nuwe politieke party, die Afrika Mayibuye-beweging, tydens 'n media-inligtingsessie in Johannesburg aangekondig. Shivambu het verklaar dat die party reeds geregistreer is ingevolge die Verkiesingskommissiewet van 1996, wat dit toelaat om aan verkiesings deel te neem. Hy het verder gesê dat die party alle wyke in die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 sal deelneem.<ref name= "Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-08-floyd-shivambu-mayibuye-afrika-movement-will-win-2026-and-2029-elections/ |title= Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’ |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 8 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''10 September''': In 'n [[SABC]]-onderhoud het AMM-leier Floyd Shivambu sy voormalige party, die EFF, "rigtingloos" genoem en nie op die mense gefokus nie. Hy het verder gesê die EFF het korrupte regeringspraktyke aangeneem, sy stigtingswaardes laat vaar en is ongeskik om die ANC te vervang. Shivambu het ook gesê die EFF het 'n giftige kultuur van selfverryking en is nie gefokus op mandate soos dienslewering en werkskepping nie.<ref name= "Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-10-floyd-shivambu-eff-is-just-like-the-anc-directionless-and-unfit-to-lead/ |title= Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead |author= |publisher= IOL |date= 10 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die Suid-Afrikaanse en ANC-president Cyril Ramaphosa het erken dat munisipaliteite onder leiding van die Demokratiese Alliansie (DA) baie beter bestuur word as ANC-geleide munisipaliteite. Tydens 'n ANC-geleentheid by die [[FNB-stadion]] in [[Soweto]] het Ramaphosa gesê dat die ANC bekwame mense moet ontplooi om plaaslike regerings te bestuur, en dat die party by DA-munisipaliteite, soos [[Kaapstad]] en [[Stellenbosch]], kan leer oor hoe om hul dienslewering te verbeter.<ref name= "‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-15-da-run-municipalities-better-learn-from-them-ramaphosa-tells-anc-councillors/ |title= ‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors |author= Kamogelo Moichela |publisher= IOL |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die ANC het om verskoning gevra aan die mense van die [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] en gesê dat hulle beter bestuur van die party verdien. Die twee provinsies het die ANC histories sterk ondersteun, maar hulle bevat van Suid-Afrika se swakste bestuurde munisipaliteite. Sommige van daardie munisipaliteite is onder administrasie of staar ernstige finansiële probleme in die gesig. Die adjunkvoorsitter van die ANC se Plaaslike Regeringsintervensiekomitee, Dickson Masemola, het gesê die party het nie die vertroue wat die mense in die Noordwes en Vrystaat daarin gestel het, ten volle terugbetaal nie.<ref name= "ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/15/anc-apologises-to-people-of-nw-and-fs-says-they-deserve-better-governance-from-party |title= ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''16 September''': Die [[Patriotiese Alliansie]] (PA) het aangekondig dat hul kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg die party se Adjunkpresident, [[Kenny Kunene]], is. Dit, ten spyte van Kunene se bestaande skorsing. Die party het ook aangekondig dat, ten spyte daarvan dat hy net 'n maand tevore ingehuldig is, Johannesburgse raadslid [[Liam Jacobs]] uit die posisie sou bedank en die PA se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad sou word.<ref name= "PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/16/pa-reveals-kenny-kunene-as-mayoral-candidate-for-joburg |title= PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 16 September 2025 |access-date= 16 September 2025 }}</ref> * '''20 September''' Die Demokratiese Alliansie (DA) het [[Helen Zille]] as die party se kandidaat vir [[Burgemeester van Johannesburg]] aangewys. Indien sy as burgemeester verkies word, het Zille beter lewering van water, elektrisiteit, padherstelwerk en vullisverwyderingsdienste belowe. Die party beoog om die sukses wat dit in die regering van [[Kaapstad]] behaal het, 'n stad wat beskou word as 'n stad met konsekwent baie beter dienslewering as Johannesburg, te herhaal.<ref name= "South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/safricas-da-names-former-leader-zille-candidate-johannesburg-mayor-2025-09-20/ |title= South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor |author= Nqobile Dludla |publisher= Reuters |date= 20 September 2025 |access-date= 21 September 2025 }}</ref> * '''23 September''': Die Patriotiese Alliansie se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is van enige oortreding vrygespreek, en sy skorsing is omvergewerp. Dus het die party versoek dat hy as raadslid na die [[Johannesburg|Stad Johannesburg]] terugbesorg word.<ref name= "Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/pa-deputy-president-kenny-kunene-cleared-wrongdoing |title= Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing |author= |publisher= eNCA |date= 23 September 2025 |access-date= 25 September 2025 }}</ref> * '''26 September''': PA-leier [[Gayton McKenzie]]] het verklaar dat sy party gevoel het dat dit deel was van 'n koalisie waar dit nie gerespekteer word nie, en daarom sou hy op 30 September 2025 aan die [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] (GNU) onttrek. Hy het verder verklaar dat hy op dieselfde dag as Minister van Sport, Kuns en Kultuur sou bedank. McKenzie het die burgemeester van Johannesburg, [[Dada Morero]], 'n ultimatum gegee om die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, weer aan te stel as sy voormalige burgemeesterslid vir 'n vervoerrol, of om die PA aan die stad se koalisieregering te onttrek. Morero het dit nie gedoen nie. In McKenzie se verklaring het hy bevestig dat die PA aan koalisies op alle vlakke van regering sou onttrek. Indien dit deurgevoer word, sou die PA die eerste party wees wat die GNU verlaat.<ref name= "Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/26/gayton-mckenzie-says-patriotic-alliance-will-withdraw-from-government-of-national-unity-vows-to-resign-as-minister-on-tuesday |title= Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 26 September 2025 |access-date= 27 September 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Na 'n vergadering met die ANC het die PA aangekondig dat die twee partye gemeenskaplike grond gevind het, en dat die PA nie die regerende koalisie sou verlaat nie.<ref name= "Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/unity-in-uncertainty-pa-stays-in-coalitions-as-kunenes-fate-hangs-in-balance-20251001-0640 |title= Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance |author= Siyamtanda Capa |publisher= news24 |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) party en parlementslid, [[Julius Malema]], is skuldig bevind aan vyf oortredings, insluitend die onwettige besit van 'n vuurwapen en ammunisie, die onwettige afvuur van 'n wapen in die openbaar, en roekelose bedreiging. Hierdie oortredings het verband gehou met 'n EFF-byeenkoms, waar Malema tussen 14 en 15 skerp skote op 'n verhoog, voor 20 000 EFF-ondersteuners, afgevuur het. Bekend vir sy strydlustigheid, sal Malema in Januarie 2026 voor vonnisoplegging ondergaan, waar hy kragtens Suid-Afrikaanse wetgewing 'n minimum tronkstraf van 15 jaar in die gesig staar. Verder, volgens die Grondwet van Suid-Afrika, sal Malema dan verbied word om as 'n parlementslid te dien.<ref name= "South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public">{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/articles/c79vj85px54o |title= South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public |author= Khanyisile Ngcobo |publisher= BBC |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 Oktober''': Die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, is herstel as Johannesburg se burgemeesterslid vir vervoer.<ref name= "Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/kunene-reinstated-as-johannesburg-transport-mmc-after-coalition-dispute-20251003-1218 |title= Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute |author= Noxolo Sibiya |publisher= news24 |date= 3 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''4 Oktober''': [[ActionSA]] het aangekondig dat Xolani Khumalo hul burgemeesterskandidaat vir [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] is.<ref name= "Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/sizoktholas-xolani-khumalo-announced-actionsas-ekurhuleni-mayoral-candidate |title= Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 4 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''5 Oktober''': [[Unite for Change]] word in [[Johannesburg]], gestig. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sal geregistreer word om aan die munisipale verkiesings in 2026 deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> *'''12 Oktober''': Daar is berig dat die ANC oorweeg om tradisie te breek en sy burgemeesterskandidaat van Johannesburg aan te kondig. Histories het die party dit nie gedoen nie, maar DA-kandidaat Helen Zille se hoëprofielkandidatuur kan die ANC dwing om iemand aan te kondig in 'n poging om beheer oor die metro te behou.<ref name= "The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate">{{cite web|url= https://www.news24.com/citypress/politics/the-helen-zille-effect-anc-plans-to-break-tradition-by-revealing-mayoral-candidate-20251011-0935 |title= The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate |author= Dawie Boonzaaier |publisher= City Press |date= 12 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''21 Oktober''': [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste [[vakbond]], het gesê dat hulle nog nie besluit het watter van sy voormalige drieparty-alliansievennote hulle in die plaaslike verkiesings van 2026 moet steun nie. Dit is die eerste verkiesing waar die SAKP en ANC teen mekaar meeding, en daar word verwag dat COSATU een van die partye sal steun.<ref name= "COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/10/21/cosatu-yet-to-decide-on-which-alliance-partner-to-back-in-2026-municipal-elections |title= COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 21 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''24 Oktober''': Net drie maande na sy stigting het die [[Afrika Mayibuye Movement]] (AMM) die party se eerste adjunkpresident, Nolubabalo Mcinga, weens wangedrag verwyder. Mcinga was onlangs betrokke by 'n uitval met partyleier Floyd Shivambu. Sy het ook 'n ongemagtigde vergadering namens die party met 'n reklame-firma gehad, en 'n ongemagtigde vergadering met MK-leier Jacob Zuma.<ref name= "Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-24-floyd-shivambu-fires-deputy-nolubabalo-mcinga-over-unsanctioned-meeting-with-mk-partys-jacob-zuma/ |title= Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 24 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''27 Oktober''': Die Suid-Afrikaanse Adjunkpresident (en ANC Adjunkpresident) [[Paul Mashatile]] het partylede tydens 'n byeenkoms in [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] meegedeel dat die ANC nie genoeg gedoen het om die lewens van Suid-Afrikaners te verbeter nie, en gesê dat die party daarvoor aanspreeklikheid moet neem. Hy het ook gevra vir beter aanstellings van staatsamptenare in die toekoms.<ref name= "Mashatile: ANC has failed to improve South Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-27-mashatile-anc-has-failed-to-improve-south-africa/ |title= Mashatile: ANC has failed to improve South Africa |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 27 Oktober 2025 |access-date= 29 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 November''': Die Suid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa het herbevestig dat die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal voortgaan. Hy het verder gesê dat die 16 maande oue koalisieregering vasbeslote was om meer maniere te vind om saam te werk, en te fokus op hoe om die lewens van Suid-Afrikaners die beste te verbeter. Die aankondiging het gevolg op 'n terugtrekking (strategiese sessie) met RNE-partyleiers, sonder 'n agenda en 'n mandaat om sake privaat te hou, sodat leiers vrylik met mekaar kon praat oor hoe om die beste saam te werk in die voortgesette RNE. President Ramaphosa het gesê die terugtrekking het "uitsonderlik goed verloop", dat leiers die RNE se vordering en transformasiewerk gevier het, en dat verdere sulke vergaderings sou plaasvind. Ander RNE-partyleiers het ook verklaar dat die terugtrekking 'n sukses was.<ref name= "‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-11-03-the-gnu-is-here-to-stay-ramaphosa |title= ‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa |author= |publisher= Times Live |date= 3 November 2025 |access-date= 7 November 2025 }}</ref> *'''4 November''': Die Verkiesingskommissie het bevestig dat 508 politieke partye geregistreer het om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die laaste munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> *'''6 November''': Helen Zille, die federale voorsitter van die Demokratiese Alliansie (DA), het verklaar dat haar party vier voormalige senior lede van die African National Congress (ANC) in die Wes-Kaap verwelkom het om by die DA aan te sluit, insluitend Neville Delport, die ANC se voormalige provinsiale sekretaris in die Wes-Kaap. Die verskuiwing het gevolg op interne verdeeldheid in die ANC, nadat die nasionale leierskap onlangs sy provinsiale uitvoerende strukture herkonfigureer het. Zille het gesê die vier voormalige ANC-lede het die DA direk genader en verklaar dat hulle nie saamstem met die rigting waarin die ANC op pad is nie, en versoek het om by die DA aan te sluit.<ref name= "Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/11/06/helen-zille-senior-anc-western-cape-members-joining-da-driven-by-disillusionment-not-money |title= Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money |author= Celeste Martin |publisher= EWN |date= 6 November 2025 |access-date= 8 November 2025 }}</ref> *'''5 Desember''': Die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika het aangekondig dat hulle 'n nuwe [[podsending]]platform en 'n opgedateerde WhatsApp-kanaal in 2026 sal loods, as deel van 'n inisiatief om meer jong Suid-Afrikaners te motiveer om aan die [[Demokrasie|demokratiese proses]] deel te neem deur in verkiesings te stem.<ref name= "South Africa to launch elections podcast to attract young voters">{{cite web|url= https://htxt.co.za/2025/12/south-africa-to-launch-elections-podcast-to-attract-young-voters/ |title= South Africa to launch elections podcast to attract young voters |author= Luis Monzon |publisher= htxt |date= 5 Desember 2025 |access-date= 6 Desember 2025 }}</ref> ===2026=== *'''20 Januarie''': Leier van die Patriotiese Alliansie en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Gayton McKenzie]], het verontwaardiging ontlok oor sy optrede, wat daartoe gelei het dat Suid-Afrika onttrek het aan die 61ste Venesië Biënnale, 'n kontemporêre kunsuitstalling met 'n internasionale aanhang. McKenzie het 'n onafhanklike kuratoriale paneel se eenparige keuse van 'n werk deur die kunstenaar Gabrielle Goliath tersyde gestel. Goliath se langlopende opvoeringswerk ''Energy'' spreek temas soos geslagsgebaseerde geweld en die oorlog in Gaza aan. Dus het McKenzie se besluit vrae laat ontstaan oor of sy optrede deur sensuur en politieke inmenging gemotiveer was.<ref name= "South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/20/south-africa-pulls-out-of-venice-biennale-after-minister-mckenzie-overrules-curators |title= South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators |author= Kabous Le Roux |publisher= EWN |date= 20 Januarie 2026 |access-date= 21 Januarie 2026 }}</ref> *'''21 Januarie''': Helen Zille het bevestig dat sy nie vir nog 'n termyn as Voorsitter van die Federale Raad van die Demokratiese Alliansie sal staan nie. Zille het gesê sy is van voorneme om te fokus op haar veldtog om Johannesburg se volgende Burgemeester te word, en verklaar dat sy voel haar taak is nou om te probeer om plaaslike regering te help herstel, met funksionele metro's wat Suid-Afrika as geheel bevoordeel.<ref name= "Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/21/zille-rules-out-standing-for-another-term-as-das-federal-council-chair |title= Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 21 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''22 Januarie''': Die Suid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath het besluit om PA-leier en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Gayton McKenzie, te dagvaar oor sy besluit om haar uitstalling van die 61ste Venesië Biënnale-geleentheid te onttrek. Goliath se prokureurs het die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof in Pretoria gevra om te verklaar dat McKenzie se pogings om in te meng met en die onafhanklike keurkomitee se besluit om haar werk te kies, te belemmer, ongrondwetlik, onwettig en ongeldig was. Hulle het die hof verder gevra om McKenzie se besluit om haar kunswerk van die geleentheid te onttrek, tersyde te stel en hom te verbied om enige verdere stappe te doen om in te meng met of te belemmer om by die 61ste Venesië Biënnale vertoon te word.<ref name= "Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-01-22-artist-gabrielle-goliath-sues-gayton-mckn-mckenzie-over-cancellation-of-work-for/ |title= Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale |author= Niren Tolsi |publisher= ''Daily Maverick'' |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''26 Januarie 2026''': Die president van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat twee politieke formasies formeel met sy party saamgesmelt het, 'n stap wat hy gesê het nog 'n mylpaal in die groeiende konsolidasie van opposisiemagte voor die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 was. Hy het aangekondig dat die Azanian Independent Community Movement en die Creatives Congress Movement saamgesmelt het, met ActionSA en sodoende ActionSA se openbare verteenwoordiging met sewe plaaslike raadslede verhoog, wat die party se nasionale totaal tot byna 150 verteenwoordigers opstoot.<ref>Mbalenhle Butale (26 Januarie 2026). ActionSA boosts representation ahead of 2026 elections with new councillors. MSN, https://www.msn.com/en-za/news/other/actionsa-boosts-representation-ahead-of-2026-elections-with-new-councillors/ar-AA1V0z3V?ocid=BingNewsVerp Besoek 27 Januarie 2026.</ref> *'''31 Januarie 2026''': Helen Zille, voorsitter van die DA se federale raad het bekend gemaak dat die DA se interne peilings daarop dui dat die party ‘n volstrekte meerderheid in Tshwane tydens die munisipale verkiesing kan behaal.<ref>Van der Westhuizen, Gert. 1 Februarie 2026. DA kan Tshwane vat, wys sy eie peilings. [[Netwerk24]]. https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-kan-tshwane-vat-wys-sy-eie-peilings-20260201-0912 Besoek 2 Februarie 2026.</ref> *'''4 Februarie 2026''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], verklaar dat hy nie vir herverkiesing as die party se leier in April 2026 in die DA sal staan nie. Die DA sal dus ‘n nuwe leier vir die Munisipale verkiesings in 2026 verkies.<ref>News24, ‘Mission accomplished’ for Steenhuisen as he bows out of DA leadership contest. 4 Februarie 2026. https://www.news24.com/politics/live-steenhuisen-briefing-on-matters-of-national-importance-20260204-0431 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> *'''16 Februarie''': Die leier van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat hy vir sy party se nominasie vir die burgemeestersverkiesing van Johannesburg sal meeding.<ref name= "Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-makes-his-move-as-he-enters-race-for-joburg-mayor-20260216-0582 |title= Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 16 Februarie 2026 |access-date= 17 Februarie 2026 }}</ref> *'''20 Februarie''': Helen Zille, die federale uitvoerende leier van die Demokratiese Alliansie, het in Johannesburg se Wyk 102 veldtog gevoer vir Bea Campbell-Cloete, wat gehoop het om die wyk se nuwe raadslid te word. Wyk 102 bestaan uit die voorstede Bryanston, Hurlingham, Blairgowrie, Bordeaux en Randburg se middestad. Indien Campbell-Cloete die wyk se volgende raadslid word, sal haar proporsionele verteenwoordiging (PR) raadslid se setel vakant word. Dit sal Zille toelaat om daardie setel te vul en by die Johannesburgse Stadsraad aan te sluit, wat Zille beplan om te doen indien die geleentheid hom voordoen. Ten spyte daarvan dat Wyk 102 tradisioneel 'n DA-vesting is, het die party gesê dat hulle niks aan die toeval oorlaat nie en steeds 'n gefokusde veldtog voer.<ref name= "Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/political-chess-ward-102-win-could-unlock-zilles-path-to-the-joburg-mayoral-chain-20260220-0464 |title= Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 20 Februarie 2026 |access-date= 21 Februarie 2026 }}</ref> *'''21 Februarie''': ActionSA het aangekondig dat hul leier, [[Herman Mashaba]], hul kandidaat vir burgemeester van Johannesburg sal wees, nadat hulle as die voorkeurkandidaat uit 'n kortlys van vyf na vore gekom het.<ref name= "Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/breaking-news-herman-mashaba-named-actionsa-joburg-mayoral-candidate |title= Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 21 Februarie 2026 |access-date= 22 Februarie 2026 }}</ref> *'''23 Februarie''': Die [[Msunduzi Plaaslike Munisipaliteit]] het tydens 'n media-inligtingsessie aangekondig dat munisipale werknemers wat verbonde is aan die uMkhonto weSizwe Party (MKP) gekoppel is aan beweerde [[sabotasie]] van die munisipaliteit se waterinfrastruktuur. Daar is opgemerk dat die watertoevoer na regeringsinstellings ingemeng is en 'n wateronderbreking tot gevolg gehad het. Die munisipaliteit het gesê die inmenging was polities gemotiveerd en het bevestig dat hulle 'n ondersoek na die saak van stapel gestuur het.<ref name= "MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mk-party-linked-municipal-workers-accused-of-sabotaging-pietermaritzburg-water-supply-20260223-0704 |title= MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply |author= Sakhiseni Nxumalo |publisher= news24 |date= 23 Februarie 2026 |access-date= 24 Februarie 2026 }}</ref> *'''26 Februarie''': 'n Voormalige ActionSA Johannesburg PR-raadslid het die party verlaat om by die Demokratiese Alliansie aan te sluit. Mandla Nyaqela het ActionSA-leier [[Herman Mashaba]] daarvan beskuldig dat hy 'n diktator is en gesê dat geen keuse of outonomie aan die partylede gegee is nie, en dat almal moes stem volgens wat Mashaba wou hê. Hy het 'n voorbeeld van 'n komende Johannesburgse raadsvergadering aangehaal om 'n adjunkburgemeester te verkies, waar hy gesê het dat alle ActionSA-raadslede aangesê is om volgens Mashaba se besluit te stem, en hy het verder beweer dat die party 'n kultus was. Ongeveer 50 ander ActionSA-lede het die party verlaat en terselfdertyd by die DA aangesluit. Die lede was meestal van [[Soweto]] en was voorheen by vyf ActionSA-takke, insluitend Dobsonville, Zondi, Jabulani, Braamfischerville en Mofolo. DA Federale uitvoerende-voorsitter en Johannesburgse burgemeesterskandidaat Helen Zille het die nuwe partylede verwelkom tydens 'n vergadering in Dobsonville, Soweto op 26 Februarie 2026, waar sy gesê het dat daar verwag word dat verskeie meer ActionSA-lede by die DA sal aansluit.<ref name= "Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-is-a-dictator-actionsa-councillor-defects-to-da-along-with-soweto-branches-20260226-0650 |title= Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref><ref name= "Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/02/26/zille-welcomes-former-actionsa-member-mandla-nyaqela-to-da |title= Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die burgemeester van Kaapstad, [[Geordin Hill-Lewis]], het aangekondig dat hy vir die posisie van Leier van die Demokratiese Alliansie sal staan. Met die bekendstelling van sy veldtog in Elsie's River het hy gesê dat hy 'n diep liefde vir Suid-Afrika het en die land wil laat werk. Sy kandidatuur vir die rol is genomineer deur mede-DA-lid en Minister van Basiese Onderwys, [[Siviwe Gwarube]], wat gesê het sy doen dit met oortuiging en glo in 'n nuwe generasie leiers. By die aankondiging het senior partylede die DA se beduidende voortgesette suksesse met regering en dienslewering in Kaapstad uitgelig.<ref name= "Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-02-27-time-to-renew-hilllewis-declares-bid-for-das-top-job/ |title= Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job |author= Alpha Ramushwana |publisher= [[Daily Maverick]] |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 28 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die Demokratiese Alliansie (DA) se Gautengse Wetgewerleier, [[Solly Msimanga]], het bevestig dat hy 'n nominasie aanvaar het om vir die posisie van DA Federale Voorsitter te staan. By sy aankondiging in Pretoria het Msimanga, wat die party sedert 2023 in die Gautengse Wetgewer gelei het, gesê hy is nederig oor die nominasie en gesê dat hy dit nie vir titel of prestige aanvaar nie, maar vir 'n doel. Hy het hom daartoe verbind om te werk om die aantal DA-burgemeesters buite die Wes-Kaap te verhoog.<ref name= "Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/geordin-hill-lewis-solly-msimanga-enter-da-leadership-race |title= Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race |author= |publisher= eNCA |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 1 Maart 2026 }}</ref> *'''28 Februarie''': Daar is berig dat Suid-Afrikaners die meerderheid van die politieke skenkings wat vir die tydperk September tot Desember 2025 verklaar is, aan die Demokratiese Alliansie gegee het. Van die totale veldtogbefondsing wat aan die vyf politieke partye gegee is wat skenkings vir daardie tydperk verklaar het, het Suid-Afrikaanse skenkers meer as 89% aan die DA gegee.<ref name= "DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/da-gets-lions-share-of-r35m-political-donations-declared-for-september-to-december-20260227-1143 |title= DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December |author= Jan Gerber |publisher= news24 |date= 28 Februarie 2026 |access-date= 2 Maart 2026 }}</ref> *'''1 Maart''': Die [[Demokratiese Alliansie]] het verklaar dat, gebaseer op vorige kiesersopkomsdata, indien 490 000 geregistreerde DA-kiesers in Johannesburg in die munisipale verkiesings opdaag en op beide stembriewe vir die DA stem, die party 'n volstrekte meerderheid in die Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit sou verseker.<ref name= "DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille">{{cite web|url= https://www.businessday.co.za/politics/2026-03-01-da-needs-490000-voters-to-win-outright-majority-in-joburg-says-zille/ |title= DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille |author= Hajra Omarjee |publisher= Business Day |date= 1 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''3 Maart''': Meer aankondigings is gemaak met betrekking tot diegene wat vir topposisies in die DA se Federale Uitvoerende Gesag staan. Die party se Nasionale Vergadering Huisvoorsitter [[Werner Horn]] en Adjunkminister van Finansies [[Ashor Sarupen]] het veldtogte vir die rol van Federale Raadsvoorsitter van stapel gestuur.<ref name= "After Zille: The battle for the DA’s power engine begins">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/after-zille-the-battle-for-the-das-power-engine-begins-20260303-0528 |title= After Zille: The battle for the DA’s power engine begins |author= Velani Ludidi |publisher= news24 |date= 3 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''9 Maart''': Die Verkiesingskommissie het begin met 'n landwye poging vir aanlyn kieserregistrasie. Die Kommissie het alle in aanmerking komende burgers aangemoedig om sy OVK-selfbedieningsportaal te gebruik om te registreer, hul besonderhede op te dateer en hul kieserstatus aanlyn na te gaan, voor die verkiesingsdag. Verder het die Kommissie ook begin om sy registrasieveldtogte en burgerlike opvoedingspogings by skole en universiteite te verhoog.<ref name= "IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/iec-pushes-online-voter-registration-ahead-2026-municipal-polls |title= IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls |author= |publisher= eNCA |date= 9 Maart 2026 |access-date= 14 Maart 2026 }}</ref> *'''1 April''': Daar is berig dat die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK) besig was om meer as 70 000 werknemers te werf en op te lei om te help met die registrasienaweek wat op 20 en 21 Junie 2026 plaasvind. Die OVK het sy verkiesingslogo en slagspreuk, "Get Up, Show Up, Vote", by die Gallagher-konferensiesentrum onthul. OVK-voorsitter Mosotho Moepya het gesê albei is ontwerp om die jeugstem te lok.<ref name= "IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/04/01/iec-to-recruit-over-70k-staffers-to-oversee-voter-registration-weekend |title= IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 1 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''3 April''': [[News24]] het berig oor hoe DA-kandidaat vir Johannesburg se burgemeester, Helen Zille, 'n nuwe soort veldtog voer - een wat humor en [[sosiale media]] gebruik om ernstige infrastruktuurkwessies aan te spreek. Zille het gesê sy voer 'n digitale-eerste veldtog wat 'n aanpassing was van hoe die verbruik van nuus en media in die algemeen as gevolg van tegnologie ontwikkel het. Sy het haar jong veldtogspan geprys vir innoverend wees en vir enigiets gereed wees, wat die veldtoginhoud prettig maak. news24 het ook opgemerk hoe die ANC-beheerde Stad Johannesburg aandag gegee het aan infrastruktuurkwessies onmiddellik nadat Zille se veldtog inhoud daaroor vrygestel het. Dit, ten spyte daarvan dat dieselfde probleme reeds deur inwoners deur amptelike kanale aangemeld is.<ref name= "TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/tiktok-and-trenches-zilles-digital-election-campaign-stunts-shake-up-joburg-politics-20260402-1228 |title= TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 3 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''12 April''': Tydens die [[Demokratiese Alliansie Federale Kongres van 2026]] is [[Geordin Hill-Lewis]]] as Federale Party Leier verkies. [[Solly Msimanga]] as die party se federale voorsitter. [[Solly Malatsi]], [[Cilliers Brink]] en [[Siviwe Gwarube]] is verkies as die drie adjunk-federale voorsitters. [[Ashor Sarupen]] is verkies tot voorsitter van die Federale Raad met JP Smith, Thomas Walters en Carl Pophaim as sy adjunkte.<ref name="MGResults">{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2026-04-12 |title=Hill-Lewis takes helm of DA leadership |url=https://mg.co.za/politics/2026-04-12-hill-lewis-takes-helm-of-da-leadership/ |access-date=2026-04-12 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Die federale leierskap wat by hierdie kongres verkies is, sal die party na die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesings lei.<ref>{{Cite web |last=Kotze |first=Dirk |date=2026-02-10 |title=South Africa’s biggest opposition party will head to municipal elections with new leaders: what does it all mean? |url=http://theconversation.com/south-africas-biggest-opposition-party-will-head-to-municipal-elections-with-new-leaders-what-does-it-all-mean-275404 |access-date=2026-02-22 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> *'''12 April''': Die drie partye ([[Build One South Africa]], [[GOOD]] en [[RISE Mzansi]]) kondig aan dat die samesmelting bekend as [[Unite for Change]] op ys te plaas en gesê dat "dit nie effektief geïmplementeer kan word onder die druk van 'n verkiesingsveldtog nie. Gevolglik het die partye bepaal dat die beste opsie is om individueel aan die plaaslike owerheidsverkiesings van 2026 deel te neem en daarna konsolidasie na te streef".<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=‘Unite for Change’ stalls as BOSA breaks ranks with new merger |url=https://www.news24.com/southafrica/news/unite-for-change-stalls-as-bosa-breaks-ranks-with-new-merger-20260414-1093 |access-date=2026-04-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref> *'''16 April''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF), Julius Malema, is tot vyf jaar tronkstraf gevonnis nadat hy skuldig bevind is aan aanklagte wat verband hou met die onwettige besit van 'n [[vuurwapen]] en ammunisie, die openbare afvuur van 'n vuurwapen en roekelose bedreiging. Die dade is deur Malema tydens 'n saamtrek gepleeg. Daar is bevind dat hierdie dade deur Malema voor die geleentheid beplan is. Malema is ook onbevoeg verklaar om 'n vuurwapen te besit. Vonnisoplegging het in die Oos-Londense Landdroshof plaasgevind.<ref name= "Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/julius-malema-sentenced-to-direct-imprisonment-and-fines/ |title= Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines |author= Vhahangwele Nemakonde and Molefe Seeletsa |publisher= The Citizen |date= 16 April 2026 |access-date= 16 April 2026 }}</ref> ==Meningspeilings== {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2"|Peilingsorganisasie ! rowspan="2"|Veldwerkdatum ! rowspan="2"|Steekproef-<br>grootte ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[African National Congress|ANC]] ! class="unsortable" style="width:60px;" |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EVV]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[ActionSA|ASA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Patriotic Alliance|PA]] ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|Ander]] ! rowspan="2"|Onseker{{Efn|Sluit onthouding en geen-antwoord reaksies in}} ! rowspan="2" data-sort-type="number"|Voorsprong |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|African National Congress}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Demokratiese Alliansie}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{Party color|uMkhonto we Sizwe (political party)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Ekonomiese Vryheidsvegters}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Inkatha Vryheidsparty}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Vryheidsfront Plus}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|ActionSA}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Patriotic Alliance}};"| |- |Social Research Foundation/The Common Sense<ref>{{cite web|url=https://www.thecommonsense.co.za/Polls/anc-leads-da-by-11-points-in-latest-poll|title=ANC loop DA met 11 punte voor in jongste peiling |website=The Common Sense}}</ref> |Maart 2026 |2&nbsp;222 |style="background:#CCFFCC;"|'''39%''' |28% |10% |6% |5% |4% |3% |3% |Nvt |Nvt |style="background:{{party color|African National Congress}};color:#FFFFFF;"|11 |- |} {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] o57ck78gncpedfanxybinjrucc8s0b3 0 454218 2894835 2844786 2026-04-18T19:42:42Z Sobaka 328 opdateer 2894835 wikitext text/x-wiki '''Unite for Change''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[politieke party]] wat op 5 Oktober 2025 in [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]], gestig is. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sal geregistreer word om aan die komende [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026|munisipale verkiesings in 2026]] deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> Lede van die party se Leiersraad sluit in die leier van Build One South Africa, [[Mmusi Maimane]], die leier van Good-party, [[Patricia de Lille]], LP van BOSA, [[Nobuntu Hlazo-Webster]], die leier van Rise Mzansi, [[Songezo Zibi]], Rise Mzansi, lid van die Gauteng Provinsiale Wetgewer en lid van die Uitvoerende Raad, Vuyiswa Ramokgopa, en die Sekretaris-Generaal van Good en lid van die Wes-Kaapse Provinsiale Parlement, [[Brett Herron (politikus)|Brett Herron]].<ref>{{cite news|url=https://iol.co.za/news/politics/2025-10-05-bosa-good-and-rise-mzansi-announces-new-political-party-called-unite-for-change/ |title=BOSA, GOOD and RISE Mzansi announces new political party called Unite for Change}}</ref> ==Samesmelting op ys== In April 2026 het die drie partye ooreengekom om die samesmelting op ys te plaas en gesê dat "dit nie effektief geïmplementeer kan word onder die druk van 'n verkiesingsveldtog nie. Gevolglik het die partye bepaal dat die beste opsie is om individueel aan die plaaslike owerheidsverkiesings van 2026 deel te neem en daarna konsolidasie na te streef".<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=‘Unite for Change’ stalls as BOSA breaks ranks with new merger |url=https://www.news24.com/southafrica/news/unite-for-change-stalls-as-bosa-breaks-ranks-with-new-merger-20260414-1093 |access-date=2026-04-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Politieke partye in Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Politieke organisasies in Suid-Afrika]] 37r0jx93iu1dwhdxbuk3lzb5zmponnd 2894836 2894835 2026-04-18T19:43:32Z Sobaka 328 opdateer 2894836 wikitext text/x-wiki '''Unite for Change''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[politieke party]] wat op 5 Oktober 2025 in [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]], gestig is. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sou geregistreer word om aan die komende [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026|munisipale verkiesings in 2026]] deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> Lede van die party se Leiersraad sluit in die leier van Build One South Africa, [[Mmusi Maimane]], die leier van Good-party, [[Patricia de Lille]], LP van BOSA, [[Nobuntu Hlazo-Webster]], die leier van Rise Mzansi, [[Songezo Zibi]], Rise Mzansi, lid van die Gauteng Provinsiale Wetgewer en lid van die Uitvoerende Raad, Vuyiswa Ramokgopa, en die Sekretaris-Generaal van Good en lid van die Wes-Kaapse Provinsiale Parlement, [[Brett Herron (politikus)|Brett Herron]].<ref>{{cite news|url=https://iol.co.za/news/politics/2025-10-05-bosa-good-and-rise-mzansi-announces-new-political-party-called-unite-for-change/ |title=BOSA, GOOD and RISE Mzansi announces new political party called Unite for Change}}</ref> ==Samesmelting op ys== In April 2026 het die drie partye ooreengekom om die samesmelting op ys te plaas en gesê dat "dit nie effektief geïmplementeer kan word onder die druk van 'n verkiesingsveldtog nie. Gevolglik het die partye bepaal dat die beste opsie is om individueel aan die plaaslike owerheidsverkiesings van 2026 deel te neem en daarna konsolidasie na te streef".<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=‘Unite for Change’ stalls as BOSA breaks ranks with new merger |url=https://www.news24.com/southafrica/news/unite-for-change-stalls-as-bosa-breaks-ranks-with-new-merger-20260414-1093 |access-date=2026-04-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Politieke partye in Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Politieke organisasies in Suid-Afrika]] 4txnb67018gatopt9zqb1y7iwisr5ux 0 455558 2894945 2882549 2026-04-19T08:58:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894945 wikitext text/x-wiki Die [[doodstraf]] is 'n wettige straf in [[Saoedi-Arabië]]. Die meeste teregstellings in hierdie land word deur middel van onthoofding uitgevoer. Saoedi-Arabië is die enigste land wat hierdie metode gebruik.<ref>{{Cite web |title=An execution every two days: Saudi Arabia's surge in killings |url=https://www.amnesty.org.uk/execution-every-two-days-saudi-arabia-surge-killings |access-date=2024-01-07 |website=www.amnesty.org.uk |archive-date=2024-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107194739/https://www.amnesty.org.uk/execution-every-two-days-saudi-arabia-surge-killings |url-status=dead }}</ref> Die doodstraf word vir beide dodelike en nie-dodelike misdade (insluitende [[Dwelmmiddel|dwelmoortredings]], "[[Kulkuns|towery]]" en "[[heksery]]"), sowel as vir minderjarige oortreders opgelê.<ref name=":4">{{Cite web |date=2024-12-25 |title=Saudi executions rose sharply in 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/12/25/middleeast/saudi-executions-rose-sharply-2024/index.html |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-11-12 |title=‘I’ll be executed on Tuesday’: families reveal panicked last calls from foreigners on Saudi’s death row |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/12/foreign-prisoners-killed-saudi-arabian-jail-tabuk-prison-egyptians-executed-non-violent-drug-crimes-mohammed-bin-salman |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Onder diegene wat tereggestel is, is indiwidue wat van nie-dodelike [[terrorisme]] aangekla is, 'n aanklag wat teen indiwidue gebruik is wat aan proteste teen die [[Outoritarisme|outoritêre]] bedeling in Saoedi-Arabië deelgeneem het.<ref name=":4" /> Doodsvonnisse word byna heeltemal op die stelsel van geregtelike vonnisdiskresie (''tazir'') gebaseer, in lyn met die klassieke beginsel van die vermyding van strawwe wat deur [[Sjaria]] voorgeskryf word (''hoedoed'') waar moontlik.<ref name="vikor">{{Cite book|first=Knut S.|last=Vikør| year=2005 | title=Between God and the Sultan: A History of Islamic Law|url=https://archive.org/details/betweengodsultan0000vikr|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|pages=[https://archive.org/details/betweengodsultan0000vikr/page/266 266]–267}}</ref> Hierdie vonnisse het in die 1970's toegeneem in reaksie op 'n toename in geweldmisdaad. Soortgelyke veranderinge het in die laat 20ste eeu in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en op die [[China|Chinese vasteland]] plaasgevind.<ref name="vikor" /> 'n Sentrale plein in die koninkryk se hoofstad, [[Riaad]], het in die [[Weste]] as "tjop-tjop-plein" bekend geraak as gevolg van openbare teregstellings daar. Die koninkryk het in 2015 ten minste 158,<ref>{{cite news |date=January 1, 2016 |title=Saudi Arabia ends 2015 with one final execution |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-ends-2015-with-one-final-execution-a6793506.html |access-date=October 20, 2017 |archive-date=December 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181208094947/https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-ends-2015-with-one-final-execution-a6793506.html |url-status=live }}</ref> in 2016 ten minste 154,<ref>{{cite web |title=Death sentences and executions in 2016 |date=11 April 2017 |url=https://www.amnesty.org/en/documents/act50/5740/2017/en/ |access-date=August 21, 2017 |publisher=amnesty.org |archive-date=September 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200909033950/https://www.amnesty.org/en/documents/act50/5740/2017/en/ |url-status=live }}</ref> in 2017 ten minste 146,<ref>{{cite web |date=2018-04-12 |title=The Death Penalty in 2017: Facts and Figures |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/04/death-penalty-facts-and-figures-2017/ |access-date=2018-07-16 |publisher=[[Amnesty International]] |archive-date=2020-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200904095447/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/04/death-penalty-facts-and-figures-2017/ |url-status=live }}</ref> in 2018 ten minste 149,<ref>{{cite web |title=Death Penalty Worldwide |url=http://www.deathpenaltyworldwide.org/country-search-post.cfm?141-9chk=on&hideinfo=on |access-date=2019-10-25 |website=deathpenaltyworldwide.org |archive-date=2019-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616025908/http://www.deathpenaltyworldwide.org/country-search-post.cfm?141-9chk=on&hideinfo=on |url-status=dead }}</ref> in 2019 184,<ref>{{cite news |author=Sullivan, Rory |date=15 April 2020 |title=Saudi Arabia has carried out 800 executions since 2015, says rights group |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-executions-death-toll-human-rights-king-salman-a9466741.html |access-date=23 April 2020 |archive-date=21 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421171202/https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-executions-death-toll-human-rights-king-salman-a9466741.html |url-status=live }}</ref> in 2020 69, in 2022 196<ref>{{Cite web |title=Database |url=https://deathpenaltyworldwide.org/database/ |access-date=2022-11-16 |website=Cornell Center on the Death Penalty Worldwide |date=24 December 2019 |language=en-US |archive-date=2022-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116154234/https://deathpenaltyworldwide.org/database/ |url-status=live }}</ref> in 2023 172<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-01-02 |title=Saudi executed 172 in 2023, as bloodiest years in kingdom's history continue, rights group warns |url=https://www.middleeastmonitor.com/20240102-saudi-executed-172-in-2023-as-bloodiest-years-in-kingdoms-history-continue-rights-group-warns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520081603/https://www.middleeastmonitor.com/20240102-saudi-executed-172-in-2023-as-bloodiest-years-in-kingdoms-history-continue-rights-group-warns/ |archive-date=2024-05-20 |access-date=2024-10-14 |website=Middle East Monitor}}</ref> en in 2024 345 mense tereggestel.<ref name=":3" /> Saoedi-Arabië het in 2022 meer mense as in enige jaar in die vorige drie dekades tereggestel.<ref>{{Cite web |title=Death sentences and executions 2022 |url=https://www.amnesty.org/en/documents/act50/6548/2023/en/ |access-date=2024-01-07 |website=Amnesty International |date=16 May 2023 |language=en}}</ref> Die grootste bekende massateregstelling in die land se geskiedenis<ref>{{cite news |title=Saudi Arabia executes 81 people in a single day |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/12/saudi-arabia-executes-81-people-in-a-single-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314195428/https://www.aljazeera.com/news/2022/3/12/saudi-arabia-executes-81-people-in-a-single-day |archive-date=14 March 2022 |access-date=15 March 2022 |work=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> is op 12 Maart 2022 uitgevoer toe 81 mense tereggestel is, insluitende sewe [[Jemen|Jemeniete]] en een [[Sirië|Siriër]].<ref>{{cite news |date=12 March 2022 |title=Saudi Arabia executes 81 men in one day for terrorism, other offences |work=Reuters |publisher=Reuters |agency=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-arabia-executes-81-men-terrorism-other-charges-spa-2022-03-12/ |access-date=13 March 2022 |archive-date=13 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313005212/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-arabia-executes-81-men-terrorism-other-charges-spa-2022-03-12/ |url-status=live }}</ref> In 2024 bereik teregstellings 'n nuwe hoogte van 338<ref name="maroela-20260101" /> of 345,<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |date=2025-01-05 |title=عهد الدم: رقم تاريخي للإعدام في السعودية ٢٠٢٤ – المنظمة الأوروبية السعودية لحقوق الإنسان |url=https://www.esohr.org/en/%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D9%82%D9%85-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D9%84%D9%84%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A/ |access-date=2025-01-06 |language=en-GB}}</ref><ref name="magid" /> amper presies dubbel die 172 teregstellings wat in 2023 uitgevoer is. In die eerste helfte van 2025 is 180 teregstellings uitgevoer.<ref>{{Cite web |date=2025-07-06 |title=Escalation of executions in Saudia Arabia for drug-related offences |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/07/saudi-arabia-escalation-executions-foreign-nationals-drug-related-offences/ |access-date=2025-07-07 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> In 2025 was altesaam 356 mense tereggestel, waarvan 243 mense vir dwelmverwante oortredings.<ref name="maroela-20260101">{{Maroela Media |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/teregstellingsrekord-vir-saoedi-arabie-in-2025/ |titel=Teregstellingsrekord vir Saoedi-Arabië in 2025 |datum=1 Januarie 2026}}</ref> 2025 was die tweede opeenvolgende jaar waarin Saoedi-Arabië 'n nuwe rekord stel vir die aantel mense wat tereggestel is.<ref name="maroela-20260101" /> == Metode == Saoedi-Arabië se strafregstelsel is op Sjaria gebaseer. Teregstellings word gewoonlik deur middel van onthoofding met 'n [[swaard]] uitgevoer, maar soms word dit deur middel van 'n [[vuurwapen]] of [[vuurpeloton]] uitgevoer.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-executions/saudis-may-carry-out-executions-by-firing-squad-reports-idUSBRE92A0PK20130311|title=Saudis may carry out executions by firing squad: reports|date=March 11, 2013|newspaper=[[Reuters]]|access-date=October 2, 2020|archive-date=October 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007183431/https://www.reuters.com/article/us-saudi-executions/saudis-may-carry-out-executions-by-firing-squad-reports-idUSBRE92A0PK20130311|url-status=live}}</ref> Vonnisse word hoofsaaklik ná skulderkenning opgelê. Volgens Human Rights Watch (''Menseregtewag'') word die meeste skulderkennings deur middel van [[marteling]] verkry. Sedert April 2020 word minderjariges wat misdaad pleeg nie meer tereggestel wanneer hulle 18 jaar oud word nie, maar word hulle eerder tot 'n maksimum van 10 jaar [[tronkstraf]] in 'n [[Tronk|gevangenis]] vir jeugdiges gevonnis.<ref name="Reuters">{{Cite news |date=2020-04-26 |title=Saudi Arabia scraps execution for those who committed crimes as minors: Commission |url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-rights-execution-idUSKCN2280LI |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427065058/https://www.reuters.com/article/us-saudi-rights-execution-idUSKCN2280LI |archive-date=2020-04-27 |access-date=2020-04-26 |work=Reuters |language=en}}</ref> Volgens 'n verslag van 2018 deur die Europese Saoedi-organisasie vir Menseregte het die aantal onthoofdings in die koninkryk gedurende die eerste kwartaal van 2018 met meer as 70 persent toegeneem in vergelyking met dieselfde periode in 2017.<ref>{{cite web|url=http://ifpnews.com/wired/number-of-beheadings-in-saudi-arabia-rises-by-70/|title=Number of Beheadings in Saudi Arabia Rises by 70%|website=IFPNews.com|date=2018-04-21|access-date=2018-04-23|archive-date=2018-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423170649/http://ifpnews.com/wired/number-of-beheadings-in-saudi-arabia-rises-by-70/|url-status=live}}</ref> 2024 was die jaar met die meeste onthoofdings in etlike dekades (330).<ref name="magid"/><ref name=":3" /> === Openbare teregstellings === Saoedi-Arabië het tot onlangs teregstellings in die openbaar uitgevoer, maar dit is onbekend of hierdie praktyk voortduur. Daar is geen rekord van openbare teregstellings in 2022 nie.<ref>{{Cite web |title=Death sentences and executions 2022 |url=https://www.amnesty.org/en/documents/act50/6548/2023/en/ |access-date=2024-01-07 |website=Amnesty International |date=16 May 2023 |language=en}}</ref> ''[[Reuters]]'' het in 2024 berig dat Deera-plein - die voormalige plek vir openbare onthoofdings - ten spyte van die toenemende aantal teregstellings "deur kafees en [[Restaurant|restaurante]] gedomineer geraak het met byna geen teken van sy bloedige verlede nie".<ref name="magid">{{cite web |last=Magid |first=Pesha |date=24 December 2024 |title=Saudi executions rose sharply in 2024 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-executions-rose-sharply-2024-2024-12-24 |website=[[Reuters]] |access-date=25 January 2025}}</ref> Openbare onthoofdings het gewoonlik omstreeks 9:00 plaasgevind. Die veroordeelde persoon loop na 'n binnehof naby die hof en kniel voor die beul. 'n Polisiebeampte kondig die misdade wat deur die persoon gepleeg is aan en die onthoofding vind plaas. Die beul gebruik 'n swaard bekend as 'n ''sulthan'' om die veroordeelde persone se [[kop]] van sy of haar [[lyf]] by die [[Nekwerwel|nek]] te verwyder.<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/mde23/004/1993/en/|title=Saudi Arabia: An upsurge in public executions|website=Amnesty International|date=30 June 1993 |access-date=2018-11-21|archive-date=2018-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122054039/https://www.amnesty.org/en/documents/mde23/004/1993/en/|url-status=live}}</ref> 'n Lykskouer ondersoek die lyk en verklaar die veroordeelde [[dood]], waarna 'n polisiebeampte weer die misdade wat deur die onthoofde veroordeelde gepleeg is, aankondig, en die proses is voltooi. Professionele beule het al soveel as 10 mense in een dag onthoof.<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.com/justice-sword-saudi-arabias-embrace-death-penalty-780819 |title=Justice By The Sword: Saudi Arabia's Embrace Of The Death Penalty |publisher=Ibtimes.com |date=2012-09-11 |access-date=2014-04-05 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407121151/http://www.ibtimes.com/justice-sword-saudi-arabias-embrace-death-penalty-780819 |url-status=live }}</ref> [[Kruisiging]] van die onthoofde lyk word soms in gevalle waar die persoon 'n kindermolesteerder of [[Verkragting|verkragter]] is, beveel.<ref name= Miethe>{{cite book |title=Punishment: a comparative historical perspective |url=https://archive.org/details/punishmentcompar00miet_924 |url-access=limited |last=Miethe |first=Terance D. |author2=Lu, Hong |year=2004 |isbn=978-0-521-60516-8 |page=[https://archive.org/details/punishmentcompar00miet_924/page/n76 63] |publisher=Cambridge University Press }}</ref> In 2009 het die ''Saoedi-koerant'' byvoorbeeld berig dat "'n hof in Abha die leier van 'n gewapende bende ter dood en tot kruisiging vir drie dae (openbare vertoning van die onthoofde lyk) en ses ander bendelede tot onthoofding veroordeel het vir hul rol in rooftogte by juwelierswinkels in Asir."<ref>{{cite news |title=Death, crucifixion, for jewelry gang |url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2009080545807 |newspaper=The Saudi Gazette |date=August 5, 2009 |access-date=August 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218113456/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2009080545807 |archive-date=February 18, 2012 |url-status=dead }}</ref> In 2003 het Mohammed Saad al-Besji, wat die [[BBC]] as "Saoedi-Arabië se voorste beul" beskryf het, 'n skaars onderhoud aan ''Arabiese Nuus'' gegee.<ref name= BBCexecutioner/> Hy het sy eerste teregstelling in 1998 beskryf: "Die misdadiger was vasgebind en geblinddoek. Met een slag het ek sy kop afgekap. Dit het meters ver gerol... Mense was verstom hoe vinnig [die swaard] 'n kop van 'n lyf kan skei."<ref name= BBCexecutioner>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2966790.stm |title=Saudi executioner tells all |date=5 June 2003 |work=BBC News |access-date=11 July 2011 |archive-date=1 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401233508/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2966790.stm |url-status=live }}</ref> Hy het ook gesê dat hy voor 'n teregstelling die familie van die slagoffer van die misdaad besoek om vergifnis vir die misdadiger te vra, wat daartoe kan lei dat die misdadiger se lewe gespaar word.<ref name= BBCexecutioner/> Wanneer die teregstelling voortgaan, is sy enigste gesprek met die gevangene om hom of haar te beveel om die [[Islam|Moslem]]-geloofsbelydenis bekend as die [[Sjahada]] af te lê.<ref name= BBCexecutioner/> "Wanneer hulle by die teregstellingsarea aankom, verdwyn hul krag. Dan lees ek die teregstellingsbevel, en op 'n sein kap ek die gevangene se kop af," het hy gesê.<ref name= BBCexecutioner/> == Verwysings == {{Reflist|refs= <ref name=":3">{{Cite web |title=Saudi executions double in 2024 as more women and foreigners put to death |url=https://www.middleeasteye.net/news/saudi-arabia-execution-figures-double-2024-compared-previous-year |access-date=2025-01-06 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> }} [[Kategorie:Doodstraf]] [[Kategorie:Saoedi-Arabië]] s0ei9lavby6scgjvs9ltubhdqmqgdny 0 456259 2894820 2893784 2026-04-18T18:12:18Z Sobaka 328 /* Skorsing */ opdateer 2894820 wikitext text/x-wiki '''Julius Mkhwanazi''' (gebore 1973) is 'n Suid-Afrikaanse wetstoepassingsbeampte wat as adjunkhoof van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement (EMPD) gedien het. Hy het in November 2025 nasionale aandag getrek toe hy deur die [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Ekurhuleni]] geskors is na bewerings van [[korrupsie]], magsmisbruik en onreëlmatige bevorderings binne die departement.<ref name="TimesLIVE11Nov2">{{cite news |last=Mabena |first=Sibongile |date=11 November 2025 |title=Ekurhuleni suspends metro police deputy chief Julius Mkhwanazi |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-11-11-ekurhuleni-suspends-metro-police-deputy-chief-julius-mkhwanazi/ |access-date=17 November 2025 |work=TimesLIVE}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Ekurhuleni |first=City of |date=2025-11-11 |title=CITY OF EKURHULENI SUSPENDS DEPUTY POLICE CHIEF AND LAUNCHES BROADER PROBE INTO EMPD |url=https://www.ekurhuleni.gov.za/press-releases/empd/city-of-ekurhuleni-suspends-deputy-police-chief-and-launches-broader-probe-into-empd/ |access-date=2025-11-17 |website=City of Ekurhuleni |language=en-ZA}}</ref> ==Vroeë lewe== Julius Mkhwanazi is op [[5 Februarie]] [[1973]] in [[KwaZulu-Natal]], Suid-Afrika, gebore. ==Loopbaan== Mkhwanazi het deur die geledere van die Ekurhuleni Metropolitaanse Polisiedepartement beweeg en die adjunkhoof daarvan geword. Volgens getuienis wat by die [[Madlanga-kommissie]] van ondersoek gelewer is, het hy soms as hoof van die Gemeenskapsveiligheiddepartement opgetree, wat toesig hou oor die EMPD.<ref name="EWNSpies2">{{cite news |date=11 November 2025 |title=Julius Mkhwanazi appointed himself as acting EMPD chief – Spies |url=https://ewn.co.za/2025/11/11/julius-mkhwanazi-appointed-himself-as-acting-empd-chief-spies |access-date=17 November 2025 |work=Eyewitness News}}</ref> ===Madlanga-kommissie=== In 2025 is Mkhwanazi geïmpliseer in 'n reeks bewerings wat voor die [[Madlanga-kommissie]] van ondersoek ingedien is, 'n geregtelike ondersoek na korrupsie in wetstoepassingstrukture. Die voormalige adjunkhoof Revo Spies het getuig dat Mkhwanazi meer as 50 bevorderings binne die EMPD oor 'n tydperk van drie maande gemagtig het sonder behoorlike keuring of administratiewe prosedure.<ref name="TimesLIVEPromotions2">{{cite news |date=7 November 2025 |title=EMPD’s Julius Mkhwanazi accused of making 55 irregular promotions in 3 months |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2025-11-07-empds-julius-mkhwanazi-accused-of-making-55-irregular-promotions-in-3-months/ |access-date=17 November 2025 |work=TimesLIVE}}</ref> ===Beweerde skakels met kriminele elemente=== Berigte deur ''Eyewitness News'' en ander media beweer dat Mkhwanazi die installering van blou ligte op voertuie gemagtig het wat aan [[Vusimuzi Matlala]] behoort, 'n individu wat na bewering kriminele verbintenisse met die [[Groot Vyf-kartel]] het.<ref name="EWNLinks2">{{cite news |date=11 November 2025 |title=EMPD’s Mkhwanazi suspended for having links with alleged criminal 'Cat' Matlala |url=https://ewn.co.za/2025/11/11/empds-mkhwanazi-suspended-for-having-links-with-alleged-criminal-cat-matlala |access-date=17 November 2025 |work=Eyewitness News}}</ref> === Vervalste ooreenkomste en misbruik van mag === Volgens beriggewing deur ''[[The Star]]'' het amptenare beweer dat Mkhwanazi se departement moontlik gebruik gemaak het van vervalste memorandums van ooreenkoms (MOU's) wat nie-amptelike werksverhoudinge tussen die EMPD en maatskappye wat verband hou met dié van Vusimuzi Matlala geskep het.<ref name="TheStarMOUs2">{{cite news |date=11 November 2025 |title=City of Ekurhuleni suspends Julius Mkhwanazi amid allegations of links to ‘Cat’ Matlala |url=https://www.thestar.co.za/mercury/2025-11-11-city-of-ekurhuleni-suspends-julius-mkhwanazi-metro-police-deputy-chief-who-has-alleged-links-to-cat-matlala/ |access-date=17 November 2025 |work=The Star}}</ref> ===Misdaadtoneelpeuter en diefstal=== Die Madlanga-kommissie het ook bewerings aangehoor dat Mkhwanazi met misdaadtonele ingemeng het.<ref name="eNCATheft2">{{cite news |date=11 November 2025 |title=EMPD suspends deputy chief Julius Mkhwanazi |url=https://www.enca.com/news/empd-suspends-deputy-chief-julius-mkhwanazi |access-date=17 November 2025 |work=eNCA}}</ref> Tydens die kommissie se verhore is 'n video gewys van Mkhwanazi en die skelm eenheid wat 'n fabriek in [[Meyerton]], buite hul operasiegrense, ondersoek. Mkhwanazi en die skelm EMPD-beamptes het [[koper]] by 'n werkswinkel in Augustus 2022 gesteel. Jaco Hanekom, 'n toesighouer en fluitjieblaser wat die EMPD-operasie by die genoemde werkswinkel blootgelê het, is later in Maart 2023 vermoor nadat die EMPD-beamptes wat in hegtenis geneem is, borgtog toegestaan is.<ref>{{Cite news |last=SABC |first= |date=2025-11-10 |title=Jaco Hanekom killed after exposing EMPD corruption, Spies testifies |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/jaco-hanekom-killed-after-exposing-empd-corruption-spies-testifies/ |url-status=live |work=SABC News}}</ref> Getuienis het ook aan die lig gebring dat Mkhwanazi na bewering geweier het om formele keuring deur die Staatsveiligheidsagentskap te ondergaan, ten spyte van 'n ondersoek in 2022 wat na bewering honderde beamptes met kriminele rekords binne die EMPD geïdentifiseer het.<ref name="BusinessDayVetting2">{{cite news |date=7 November 2025 |title=EMPD deputy chief refused to be vetted by State Security Agency, Madlanga Commission hears |url=https://www.businessday.co.za/news/law/2025-11-07-empd-deputy-chief-refused-to-be-vetted-by-state-security-agency-madlanga-commission-hears/ |access-date=17 November 2025 |work=Business Day}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |last=Wicks |first=Karyn Maughan and Bernadette |title=‘Take the body and dump it’: Witness links Matlala’s brigadier to murder cover-up |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/take-the-body-and-dump-it-witness-links-matlalas-brigadier-to-murder-cover-up-20251114-1276 |access-date=2025-11-17 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Nog 'n bewering teen Mkhwanazi is dat hy 'n medepligtige was tot 'n [[moord]] wat op 15 April 2022 in die [[Brakpan]]-gebied plaasgevind het. Daar word beweer dat die slagoffer op die toneel gemartel is en die liggaam op Mkhwanazi se instruksie in 'n dam gestort is.<ref name="auto1"/> Hierdie inligting is deur [[Marius van der Merwe]] aan die Madlanga-kommissie verskaf voordat hy 'n week later vermoor is.<ref>{{Cite web|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/held-marius-van-der-merwe-woensdag-gegroet/|title=‘Held’ Marius van der Merwe Woensdag gegroet|last=Plessis|first=Janice du|date=2025-12-17|website=Maroela Media|language=af|access-date=2025-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/news/2025-12-15-funeral-of-slain-madlanga-commission-witness-marius-vlam-van-der-merwe-to-be-held-on-wednesday/|title=Funeral of slain Madlanga commission witness Marius ‘Vlam’ van der Merwe to be held on Wednesday|date=2025-12-15|website=TimesLIVE|language=en|access-date=2025-12-17}}</ref> EMPD se gespesialiseerde dienste-eenheid, onder Mkhwanazi se bevel, word ook gekoppel aan die diefstal van 'n vragmotor en sy vrag in Putfontein, [[Benoni]], en die ontvoering van die bestuurder in Maart 2023.<ref>{{Cite web |last=Koka |first=Mpho |date=2025-11-15 |title=The rot inside the EMPD criminal enterprise: murder, copper cable theft, kidnapping |url=https://sundayworld.co.za/news/the-rot-inside-the-empd-criminal-enterprise-murder-copper-cable-theft-kidnapping/ |access-date=2025-11-17 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref> Daar word ook beweer dat Mkhwananzi en sy ongemagtigde eenheid betrokke was by die "edelgesteentes"-saak, wat in 2024 in die [[Hillbrow]]-[[Kensington, Johannesburg|Kensington]]-gebied plaasgevind het, waar die polisie daarvan beskuldig word dat hulle edelgesteentes ter waarde van R45 miljoen gesteel het.<ref>{{Cite web |last=Cruywagen |first=Vincent |date=2025-11-12 |title=Ekurhuleni officials allegedly protected ‘rogue’ metro police boss Mkhwanazi |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-11-12-ekurhuleni-officials-allegedly-protected-metro-police-boss-julius-mkhwanazi-and-his-rogue-unit-for-years/ |access-date=2025-11-17 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> ==Skorsing== Op 11 November 2025 het die Stad Ekurhuleni aangekondig dat hulle Mkhwanazi geskors het hangende dissiplinêre stappe en verdere ondersoek.<ref name="CityPressRelease2">{{cite web |date=11 November 2025 |title=City of Ekurhuleni suspends Deputy Police Chief and launches broader probe into EMPD |url=https://www.ekurhuleni.gov.za/press-releases/empd/city-of-ekurhuleni-suspends-deputy-police-chief-and-launches-broader-probe-into-empd/ |access-date=17 November 2025 |publisher=City of Ekurhuleni}}</ref><ref name="auto"/> Die stadsbestuurder het beklemtoon dat die skorsing 'n administratiewe maatreël was en nie 'n skuldbevinding daargestel het nie.<ref>{{Cite web |last=Ekurhuleni |first=City of |date=2025-11-11 |title=CITY OF EKURHULENI SUSPENDS DEPUTY POLICE CHIEF AND LAUNCHES BROADER PROBE INTO EMPD |url=https://www.ekurhuleni.gov.za/press-releases/empd/city-of-ekurhuleni-suspends-deputy-police-chief-and-launches-broader-probe-into-empd/ |access-date=2025-11-18 |website=City of Ekurhuleni |language=en-ZA}}</ref> Die bewerings en daaropvolgende skorsing het nasionale aandag gevestig op kwessies van korrupsie, onvoldoende toesig en beweerde kriminele infiltrasie binne Suid-Afrikaanse munisipale polisiedepartemente.<ref name="CentralNews2">{{cite news |date=11 November 2025 |title=Madlanga Commission: Revo Spies accuses Julius Mkhwanazi of self-appointing as acting EMPD chief amid widespread corruption allegations |url=https://centralnews.co.za/madlanga-commission-revo-spies-accuses-julius-mkhwanazi-of-self-appointing-as-acting-empd-chief-amid-widespread-corruption-allegations/ |access-date=17 November 2025 |work=Central News South Africa}}</ref> ===Arrestasie=== Op 18 April 2026 is Julius Mkhwanazi in hegtenis geneem na sy getuienis voor die Madlanga-kommissie van ondersoek in die vorige dae. Hy staan tereg op aanklagte van [[bedrog]], [[korrupsie]] en regsverydeling.<ref>https://www.citizen.co.za/news/just-in-empds-julius-mkhwanazi-reportedly-arrested/</ref> == Persoonlike lewe == Julius Mkhwanazi is getroud met Esethu Mkhwanzi en hulle het drie kinders. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mkhwanazi, Julius}} [[Kategorie:Korrupsie]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0jbezg89jn0sqr3htk679to59tmnlx5 0 456564 2894893 2859511 2026-04-18T22:32:26Z Candidyeoman55 202218 SVG-weergawe van die logo 2894893 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Copa del Rey | huidige_seisoen = 2025/26 Copa del Rey | beeld = Copa del Rey logo (2021).svg | beskrywing = | beeldonderskrif = | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = [[1903]] | gestaak = | vervang = | eienaar = ''Real Federación Española de Fútbol'' (RFEF) | inougureel = 1903 | lande = [[Spanje]] | divisies = | spanne = 125 | onlangse_kamp = [[FC Barcelona|Barcelona]] | verwante_komps = [[UEFA Europa League]] | borg = }} Die '''Campeonato de España–Copa de Su Majestad el Rey''', algemeen bekend as die '''Copa del Rey''', is ’n jaarlikse uitskakelkompetisie in [[Spanje|Spaanse]] [[Sokker|sokker]] wat deur die Koninklike Spaanse Sokkerfederasie georganiseer word.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/nationalassociations/esp/domestic/cup/5053/|title=Spanish Cup 2023/24 &#124; National Associations}}</ref> Die kompetisie is in 1903 gestig, wat dit die oudste Spaanse sokkerkompetisie op nasionale vlak maak. Die wenner van die Copa del Rey kwalifiseer vir die volgende seisoen se [[UEFA Europa League]]. Indien die wenner reeds deur hul liga-posisie vir Europese deelname gekwalifiseer het, word die Europa League-plek toegeken aan die hoogste geplaasde span in die liga wat nog nie gekwalifiseer het nie. [[FC Barcelona|Barcelona]] is die suksesvolste klub in die kompetisie, met 32 titels. Athletic Bilbao is tweede met 24 oorwinnings, terwyl [[Real Madrid]] derde is met 20 titels. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sokkerkompetisies in Spanje]] 1fexr7czr0lxh3ywmn8up8scpkli95x 0 458636 2894962 2889491 2026-04-19T09:26:40Z Oesjaar 7467 /* Ander argitektuurprojekte */ verbeter 2894962 wikitext text/x-wiki '''Emilio Eftychis''' is ’n Suid-Afrikaanse argitek van Griekse herkoms en die stigter van Eftychis Architects, ’n multidissiplinêre ontwerpateljee wat sedert 2007 vanuit Johannesburg en later ook Kaapstad funksioneer. <ref name="GR">{{cite news |last=Kitsantonis |first=Nektaria |title=Meet Emilio Eftychis, the Award Winning Greek South African Architect |url=https://greekreporter.com/2019/12/08/meet-emilio-eftychis-the-award-winning-greek-south-african-architect/ |work=Greek Reporter |date=8 December 2019 |access-date=28 February 2026}}</ref>Sy werk word dikwels verbind met minimalistiese vormgewing, die eerlike gebruik van rou materiale en ’n sterk belangstelling in volhoubare boumetodes. Sy benadering en projekte is onder meer op [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie ]] se [[Top Billing ]] bespreek. ==Vroeë lewe en familie-invloede== Eftychis is in Suid-Afrika gebore in ’n Grieks–Suid-Afrikaanse gesin waarin argitektuur en kuns ’n belangrike rol gespeel het. <ref name="GR">{{cite news |last=Kitsantonis |first=Nektaria |title=Meet Emilio Eftychis, the Award Winning Greek South African Architect |url=https://greekreporter.com/2019/12/08/meet-emilio-eftychis-the-award-winning-greek-south-african-architect/ |work=Greek Reporter |date=8 December 2019 |access-date=28 February 2026}}</ref>.Sy vader, Eftychios Eftychis, is ’n argitek en kunstenaar wat bekendheid verwerf het vir sy gedetailleerde illustrasies van Pretoria se erfenisgeboue, gepubliseer in My Pretoria: An Architectural and Cultural Odyssey. <ref>`My Pretoria: An Architectural and Cultural Odyssey`(ISBN: 987-0-9947240-8-3){{cite journal|title=My Pretoria: An Architectural and Cultural Odyssey |url=https://upjournals.up.ac.za/index.php/yesterday_and_today/article/download/4433/3847/17503 |journal=Yesterday & Today |publisher=University of Pretoria |access-date=28 February 2026}}</ref>hersien deur <ref>{{cite journal |title=Review of My Pretoria |url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2223-03862022000200013 |journal=SciELO South Africa |access-date=28 February 2026 }}</ref> Hierdie kreatiewe omgewing het ’n bepalende invloed gehad op Emilio se belangstelling in ontwerp en die geboude omgewing. ==Opleiding en vormingsjare== Eftychis het sy skoolloopbaan aan [[Pretoria Boys High School]] voltooi, waar hy die SAHETI Student van die Jaar-toekenning ontvang het. Hy het daarna aan die [[Universiteit van Pretoria]] studeer en in 2001 sy BArch-graad verwerf. Reeds as student het hy erkenning gekry toe hy saam met sy klasmaat Beyers Slabbert die Murray & Roberts–Des Baker Argitektuurstudentekompetisie gewen het. <ref> https://www.kwpcreate.com/post/132/magok-urban-regeneration/</ref> Ná sy studies het hy by verskeie firmas in Suid-Afrika en Europa gewerk, waar hy blootstelling gekry het aan moderne, konteksgedrewe ontwerpbenaderings. ==Loopbaan en stigting van Eftychis Architects== In 2007 het hy Eftychis Architects gestig, ’n praktyk wat argitektuur, interieurontwerp, meubelontwerp en beeldhoukuns integreer. Die firma se werk word gekenmerk deur ’n soeke na eenvoud, ruimtelike helderheid en die gebruik van materiale in hul mees eerlike vorm. <ref name="Designboom">{{cite web|title=Emilio Eftychis: Lotheringen Modern Barn |url=https://www.designboom.com/architecture/emilio-eftychis-lotheringen-modern-barn-south-africa/ |website=Designboom |date=12 February 2013|access-date=28 February 2026}}</ref>Sy benadering is ook in die media uitgelig, onder meer in ’n onderhoud op Top Billing, en sy loopbaan is in 2019 deur Greek Reporter belig. <ref name="GR">{{cite news |last=Kitsantonis |first=Nektaria |title=Meet Emilio Eftychis, the Award Winning Greek South African Architect |url=https://greekreporter.com/2019/12/08/meet-emilio-eftychis-the-award-winning-greek-south-african-architect/ |work=Greek Reporter |date=8 December 2019 |access-date=28 February 2026}}</ref> ==Ontwerpbenadering en temas== Eftychis se argitektuur word dikwels beskryf as minimalisties, met klem op: • skoon, gestruktureerde lyne • oop, vloeiende ruimtes • die gebruik van beton, staal en ander rou materiale sonder oormatige afwerking • die herinterpretasie van vernakulêre bouvorme • volhoubare ontwerpstrategieë, insluitend passiewe klimaatbeheer en materiaalbewustheid Een van sy projekte is opgeneem in 150 Best Sustainable House Ideas (2014), Harper Collins , wat internasionale aandag op sy volhoubaarheidsbenadering gevestig het. <ref> https://www.harpercollins.com/products/150-best-sustainable-house-ideas-francesc-zamora?variant=32114443190306 </ref> hersien deur [[The Wall Street Journal ]]<ref name="WSJ">{{cite news |last=King |first=Anthony |title=‘150 Best Sustainable House Ideas’ Review |url=https://www.wsj.com/articles/150-best-sustainable-house-ideas-1402691453 |work=The Wall Street Journal |date=13 June 2014 |access-date=28 February 2026}}</ref> ==Geselekteerde projekte== ===Lotheringen House (Lotheringen Modern Barn)=== ’n Betonwoning op ’n plaas in Irene, Pretoria, waarin Eftychis die tradisionele skuurvorm ontleed en herinterpreteer. Die ontwerp maak gebruik van ’n binnehofuitleg en poreuse betonrame wat lig en ventilasie deur die struktuur laat vloei. " <ref>Design Boon https://www.designboom.com/architecture/emilio-eftychis-lotheringen-modern-barn-south-africa/ </ref> ===Heliotrope Home=== ’n Vier-slaapkamerwoning op ’n eko-landgoed in Irene, voltooi in 2018. Die huis kombineer oopplan-leefruimtes, blootgestelde materiale en stelsels wat met die landgoed se omgewingsvereistes strook. " <ref>Design Boon https://www.designboom.com/architecture/emilio-eftychis-lotheringen-modern-barn-south-africa/ </ref>Dit is in 2019 vir ArchDaily se Building of the Year genomineer. <ref name="BOTY19">{{cite web|title=Heliotrope Home – Building of the Year 2019 Nominee |url=https://boty.archdaily.com/us/2019/candidates/117560/heliotrope-home-slash-eftychis-architects |website=ArchDaily |access-date=28 February 2026}}</ref> ===Ander argitektuurprojekte=== •House Sher/Casa Sher `’n beton- en gesigsteenhuis in Johannesburg, ontwerp deur Eftychis Architects, word delikaat op geskuurde betonpilare opgetel, wat hom perfek aanpas by Suid-Afrika se buitelugleefstyl` is beskryf as `Vlieënde vorm` in ’n studie deur Sabinet African Journals.<ref>https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC-a00c961d1</ref> * Badat House * House Kavbos * CASA M1NRO * Casa NaFaBAD * Cheetah Plains Lodge, Krugerwildtuin * ACA-MEDIA CENTRE * Prive Restaurant ===Interieurprojekte=== • Anti-Est Bar • Cafe Deco • Cocoon • CoFi • Studio Magos • Sandton Loft ==Erkenning== *2001 – Wenner: Murray & Roberts–Des Baker Argitektuurstudentekompetisie . <ref> https://www.kwpcreate.com/post/132/magok-urban-regeneration/</ref> 2018 – House Sher genomineer vir ArchDaily Building of the Year . <ref>https://www.archdaily.com/872536/house-sher-eftychis-architects </ref> *2019 – Heliotrope Home genomineer vir ArchDaily BOTY. <ref name="ArchDailyHelio">{{cite web |title=Heliotrope Home / Eftychis Architects |url=https://www.archdaily.com/890002/heliotrope-home-eftychis-architects|website=ArchDaily |date=March 2018 |access-date=28 February 2026}}</ref> *Loerie Awards – Grand Prix vir ANTI EST #UNLEARN ==Verdere belangstellings en Familie== Benewens argitektuur beoefen Eftychis ook meubelontwerp, beeldhoukuns, houtskooltekening, musiekkomposisie en reis as kreatiewe uitlaatkleppe. Eftychis se moeder is Dimitra Rockas-Eftychis is ’n akademikus in die Griekse taal. Sy uitgebreide reise deur Griekeland het ’n invloed gehad op sy kreatiewe ingesteldheid. Hy het twee sibbe, ’n broer, Creon, en ’n suster, Veneta Eftychis. Hy is die neef van [[Angelique Rockas]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{stub}} == Eksterne skakels == *[https://archive.org/details/sacap-certificate-emilio-eftychis-1 SACAP Certificate Emilio Eftychis] *[https://www.eftychis.com/about Profile Emilio Eftychis ] *[https://www.eftychis.com/architecture Emilio Eftychis Architecture] *[https://www.eftychis.com/interiors Emilio Eftychis Interiors] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Eftychis,Emilio}} [[Kategorie:Suid-Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse argitekte]] q844v4cv7bcbo6y9qrqisetx9km2fdh 0 459224 2894788 2887373 2026-04-18T14:04:36Z ~2026-23798-64 206421 2894788 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sprite 2026.svg|duimnael|Sprite]] [[Lêer:Sprite lemon lime 1.jpg|duimnael]] '''Sprite Drink'''<ref>{{Cite web|url=https://trademarks.justia..com/776/38/sprite-77638296.html|title=SPRITE - Trademark Details|website=[[Justia]] Trademarks|access-date=February 24, 2026}}</ref> is 'n helder, [[suurlemoen]]-[[lemmetjie]]-gegeurde [[koeldrank]] wat deur die [[Coca-Cola]] Company geskep is. Sprite is beskikbaar in bykomende geure, insluitend bosbes, kersie, druiwe, lemoen, tropiese, gemmer, pynappel en vanielje. Ys, perske, Berryclear-remix en nuwer weergawes van die drankies word kunsmatig versoet. Sprite is hoofsaaklik geskep om mee te ding teen [[PepsiCo]] en Keurig [[Dr Pepper]] se [[7 Up]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{Official website|http://www.sprite.com/}} {{Normdata}} [[Kategorie:Atlanta]] [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Drankies sonder alkohol]] or8hojfek0p76kv2gb97qtywgbm3k76 0 460384 2894811 2894772 2026-04-18T16:49:12Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[O.J Simpson-moordverhoor]] na [[O.J. Simpson-moordverhoor]] geskuif: Punt nodig 2894772 wikitext text/x-wiki Die '''O.J Simpson-moordverhoor''' amptelike bekend as "''People of the State of California v. Orenthal James Simpson''", was 'n strafregtelike verhoor in 1994/1995 in [[Los Angeles]] waarin voormalige NFL-speler en akteur [[O.J. Simpson]] aangekla is van moord op sy eksvrou [[Nicole Brown|Nicole Brown Simpson]] en haar vriend Ron Goldman.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verhoor het van 24 Januarie tot 3 Oktober 1995 geduur en is wyd beskryf as die "verhoor van die eeu". == Agtergrond == Op 12 Junie 1994 is Nicole Brown Simpson en Ron Goldman dood aangetref buite Nicole se woonstel in Brentwood, Los Angeles. Albei is meerder kere gesteek.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> O.J. Simpson, Nicole se eksman, het die hoofverdagte geword. Op 17 Junie 1994, nadat hy homself nie oorgegee het nie, het Simpson se berugte stadige jagtog in 'n wit [[Ford]] Bronco op die snelweë van Los Angeles plaasgevind, regstreeks deur helikopters uitgesaai.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Hy is daarna gearresteer en van die dubbele moord aangekla. == Verhoor == Die verhoor het op 24 Januarie 1995 voor regter Lance Itol begin. Die staatsaanklaers was Marcia Clark en Christopher.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Simpson se verdedigingspan, wat die media die "''Dream Team''" genoem het, het bestaan uit Johnnie Cochran, Robert Shapiro, [[Robert Kardashian]], F.Lee Bailey, Alan Dershowitz en Berry Scheck.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> == Belangrike getuienis == # "DNA-bewyse": Die aanklaer het staatgemaak op bloedbewyse wat by die misdaadtoneel, in Simpson se Bronco en by sy huis gevind is. DNS-toetse het getoon die bloed pas by Simpson, Nicole en Goldman. # "Die handskoen": 'n Bloedbevlekte leerhandskoen is by die misdaadtoneel gevind, en die paar daarby by Simpson se huis. Tydens die verhoor het Simpson gesukkel om die handskoen aan te trek in die hof, wat gelei het tot Cochran se beroemde stelling: "''If it doesn't fit, you must acquit''." == Uitspraak == Op 3 Oktober 1995 het die jurie Simpson na minder as vier uur se beraadslaging onskuld bevind op albei aanklagte van moord.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Die uitspraak is regstreeks na raaming 150 miljoen mense wêreldwyd gekyk. Meningspeilings het getoon dat die Amerikaanse publiek was skerp verdeeld oor raslyne oor die uitspraak. == Nadraai == Hoewel Simpson strafregtelike vrygespreek is, het families van Nicole Brown Simpson en Ron Goldman hom siviel gedagvaar vir onregmatige dood. In Februarie 1997 het 'n siviele jurie hom aanspreeklik bevind en $35,5 miljoen skadevergoeding toegeken.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Moord]] md4ogipmbjg5imzgt8q4g3eyxnx0c74 2894815 2894811 2026-04-18T16:53:55Z BurgertB 2401 Paar goed 2894815 wikitext text/x-wiki Die '''O.J. Simpson-moordverhoor''' amptelike bekend as "''People of the State of California v. Orenthal James Simpson''", was 'n strafregtelike verhoor in 1994/1995 in [[Los Angeles]] waarin voormalige NFL-speler en akteur [[O.J. Simpson]] aangekla is van moord op sy eksvrou [[Nicole Brown|Nicole Brown Simpson]] en haar vriend Ron Goldman.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verhoor het van 24 Januarie tot 3 Oktober 1995 geduur en is wyd beskryf as die "verhoor van die eeu". == Agtergrond == Op 12 Junie 1994 is Nicole Brown Simpson en Ron Goldman dood aangetref buite Nicole se woonstel in Brentwood, Los Angeles. Albei is meerder kere gesteek.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> O.J. Simpson, Nicole se eksman, het die hoofverdagte geword. Op 17 Junie 1994, nadat hy homself nie oorgegee het nie, het Simpson se berugte stadige jagtog in 'n wit [[Ford]] Bronco op die snelweë van Los Angeles plaasgevind, regstreeks deur helikopters uitgesaai.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Hy is daarna gearresteer en van die dubbele moord aangekla. == Verhoor == Die verhoor het op 24 Januarie 1995 voor regter Lance Itol begin. Die staatsaanklaers was Marcia Clark en Christopher.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Simpson se verdedigingspan, wat die media die "''Dream Team''" genoem het, het bestaan uit Johnnie Cochran, Robert Shapiro, [[Robert Kardashian]], F.Lee Bailey, Alan Dershowitz en Berry Scheck.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> == Belangrike getuienis == # "DNA-bewyse": Die aanklaer het staatgemaak op bloedbewyse wat by die misdaadtoneel, in Simpson se Bronco en by sy huis gevind is. DNS-toetse het getoon die bloed pas by Simpson, Nicole en Goldman. # "Die handskoen": 'n Bloedbevlekte leerhandskoen is by die misdaadtoneel gevind, en die paar daarby by Simpson se huis. Tydens die verhoor het Simpson gesukkel om die handskoen aan te trek in die hof, wat gelei het tot Cochran se beroemde stelling: "''If it doesn't fit, you must acquit''." == Uitspraak == Op 3 Oktober 1995 het die jurie Simpson na minder as vier uur se beraadslaging onskuldig bevind op albei aanklagte van moord.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Die uitspraak is regstreeks na raaming deur 150 miljoen mense wêreldwyd gekyk. Meningspeilings het getoon die Amerikaanse publiek was skerp oor raslyne verdeeld oor die uitspraak. == Nadraai == Hoewel Simpson strafregtelike vrygespreek is, het families van Nicole Brown Simpson en Ron Goldman hom siviel gedagvaar vir onregmatige dood. In Februarie 1997 het 'n siviele jurie hom aanspreeklik bevind en $35,5 miljoen skadeloosstelling aan die families toegestaan.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Moord]] af080zy94iyjlo8fs1pragmqutpymi8 2894816 2894815 2026-04-18T16:55:04Z BurgertB 2401 "die" nodig 2894816 wikitext text/x-wiki Die '''O.J. Simpson-moordverhoor''' amptelike bekend as "''People of the State of California v. Orenthal James Simpson''", was 'n strafregtelike verhoor in 1994/1995 in [[Los Angeles]] waarin die voormalige NFL-speler en akteur [[O.J. Simpson]] aangekla is van moord op sy eksvrou [[Nicole Brown|Nicole Brown Simpson]] en haar vriend Ron Goldman.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verhoor het van 24 Januarie tot 3 Oktober 1995 geduur en is wyd beskryf as die "verhoor van die eeu". == Agtergrond == Op 12 Junie 1994 is Nicole Brown Simpson en Ron Goldman dood aangetref buite Nicole se woonstel in Brentwood, Los Angeles. Albei is meerder kere gesteek.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> O.J. Simpson, Nicole se eksman, het die hoofverdagte geword. Op 17 Junie 1994, nadat hy homself nie oorgegee het nie, het Simpson se berugte stadige jagtog in 'n wit [[Ford]] Bronco op die snelweë van Los Angeles plaasgevind, regstreeks deur helikopters uitgesaai.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Hy is daarna gearresteer en van die dubbele moord aangekla. == Verhoor == Die verhoor het op 24 Januarie 1995 voor regter Lance Itol begin. Die staatsaanklaers was Marcia Clark en Christopher.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Simpson se verdedigingspan, wat die media die "''Dream Team''" genoem het, het bestaan uit Johnnie Cochran, Robert Shapiro, [[Robert Kardashian]], F.Lee Bailey, Alan Dershowitz en Berry Scheck.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> == Belangrike getuienis == # "DNA-bewyse": Die aanklaer het staatgemaak op bloedbewyse wat by die misdaadtoneel, in Simpson se Bronco en by sy huis gevind is. DNS-toetse het getoon die bloed pas by Simpson, Nicole en Goldman. # "Die handskoen": 'n Bloedbevlekte leerhandskoen is by die misdaadtoneel gevind, en die paar daarby by Simpson se huis. Tydens die verhoor het Simpson gesukkel om die handskoen aan te trek in die hof, wat gelei het tot Cochran se beroemde stelling: "''If it doesn't fit, you must acquit''." == Uitspraak == Op 3 Oktober 1995 het die jurie Simpson na minder as vier uur se beraadslaging onskuldig bevind op albei aanklagte van moord.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> Die uitspraak is regstreeks na raaming deur 150 miljoen mense wêreldwyd gekyk. Meningspeilings het getoon die Amerikaanse publiek was skerp oor raslyne verdeeld oor die uitspraak. == Nadraai == Hoewel Simpson strafregtelike vrygespreek is, het families van Nicole Brown Simpson en Ron Goldman hom siviel gedagvaar vir onregmatige dood. In Februarie 1997 het 'n siviele jurie hom aanspreeklik bevind en $35,5 miljoen skadeloosstelling aan die families toegestaan.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/US/OJ/verdict/index.html|title=CNN: Special OJ Simpson section: The Verdict - Sept. 26, 1995|website=www.cnn.com|access-date=2026-04-18}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Moord]] j4qn8ekdz5phwspbasiaygb7wy0oxcs 0 460385 2894784 2894762 2026-04-18T14:00:34Z AFM 21229 /* Fort */ 2894784 wikitext text/x-wiki '''Fort Tenedos''' is een van ‘n reeks vestings wat sedert die middel van die 19de eeu gebou is om [[Natal]] teen aanvalle van die [[Zoeloe]] te beskerm. ==Ligging== Die fort was by 29° 12′ 27″ suid, 31° 26′ 5 oos, op die noordelike oewer van die [[Tugelarivier]] en naby die rivier se mond. Teenswoordig is daar slegs ‘n klein pilaartjie, aangebring in 1950, wat die plek aandui. Hierdie moeilik bereikbare punt tussen suikerrietlande is op privaat eiendom en net-net noordwes van die brug met die N2-hoofpad oor die rivier. Regoor die rivier is [[Fort Pearson]] en baie naby is ook die [[Ultimatumboom]] en die [[Harold Johnson-natuurreservaat]]. ==Fort== Fort Tenedos en Fort Pearson moes die pont oor die Tugelarivier beskerm. Dit is hier waar die Britte onder kol. C.K. Pearson vir [[Zoeloeland]] in Januarie 1879 binnegeval het. Fort Tenedos is tussen 13 en 17 Januarie 1879 deur kapt. W.R.C. Wynne van die Royal Engineers opgerig en beman deur seesoldate van die S.M.S. Tenedos. Die vesting het bestaan uit grondwalle en was ruim genoeg om ‘n hele leërafdeling met hul voorrade te huisves. Hierdie fort is dikwels vermeld in die amptelike verslae oor die Ango-Zoeloe-oorlog. ==Ook hier== Hierdie is ‘n punt van historiese belang. *Op 17 April 1838 is Robert Biggar, John Cane en John Stubbs met ‘n groep van o.a. 150 swart soldate byna almal deur Zoeoloe-impi’s uitgewis by die kraal Ndondakusuka toe hulle na die moord op [[[Piet Retief]] en sy geselskap en die [[Bloukransmoorde]] die [[Voortrekkers]] wou gaan help. Slegs 4 van die Engelse het ontsnap, waaronder [[Dick King]]. *In 1856 vind die Slag van Ndondakusuka hier tussen [[Cetshwayo]] en sy broer Mbulazi hier plaas. Mbulazi sneuwel. ==Persone== *Robert Biggar (*Cowpur, [[Skotland]], 12 September 1812 - †Tugelarivier, Natal, 17 April 1838), sakeman, avonturier *John Cane (*Londen, ongeveer 1800 - †Tugelarivier, 17 April 1838), Natalse pionier *Charles Knight Pearson (*1Julie 1834 - †2 Oktober 1909), Britse soldaat *Warren Richard Colvin Wynne (*9 April 1843 - †9 April 1879), kaptein, later majoor, Royal Engineers ==Lees ook== *[[Historiese slagveldroete van KwaZulu-Natal]] ==Bibliografie== *Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972 *https://grokipedia.com/page/fort_tenedos *https://www.citizen.co.za/north-coast-courier/news-headlines/local-news/2018/09/27/exploring-rich-history-north-coast/ *https://www.1879zuluwar.com/t3955-fort-tenedos [[Kategorie: Forte in Suid-Afrika]] [[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] 46rr3r270g253uxvufu46bq3l589mr1 2894785 2894784 2026-04-18T14:01:09Z AFM 21229 /* Fort */ 2894785 wikitext text/x-wiki '''Fort Tenedos''' is een van ‘n reeks vestings wat sedert die middel van die 19de eeu gebou is om [[Natal]] teen aanvalle van die [[Zoeloe]] te beskerm. ==Ligging== Die fort was by 29° 12′ 27″ suid, 31° 26′ 5 oos, op die noordelike oewer van die [[Tugelarivier]] en naby die rivier se mond. Teenswoordig is daar slegs ‘n klein pilaartjie, aangebring in 1950, wat die plek aandui. Hierdie moeilik bereikbare punt tussen suikerrietlande is op privaat eiendom en net-net noordwes van die brug met die N2-hoofpad oor die rivier. Regoor die rivier is [[Fort Pearson]] en baie naby is ook die [[Ultimatumboom]] en die [[Harold Johnson-natuurreservaat]]. ==Fort== Fort Tenedos en Fort Pearson moes die pont oor die Tugelarivier beskerm. Dit is hier waar die Britte onder kol. C.K. Pearson vir [[Zoeloeland]] in Januarie 1879 binnegeval het. Fort Tenedos is tussen 13 en 17 Januarie 1879 deur kapt. W.R.C. Wynne van die Royal Engineers opgerig en beman deur seesoldate van die ''S.M.S. Tenedos''. Die vesting het bestaan uit grondwalle en was ruim genoeg om ‘n hele leërafdeling met hul voorrade te huisves. Hierdie fort is dikwels vermeld in die amptelike verslae oor die Ango-Zoeloe-oorlog. ==Ook hier== Hierdie is ‘n punt van historiese belang. *Op 17 April 1838 is Robert Biggar, John Cane en John Stubbs met ‘n groep van o.a. 150 swart soldate byna almal deur Zoeoloe-impi’s uitgewis by die kraal Ndondakusuka toe hulle na die moord op [[[Piet Retief]] en sy geselskap en die [[Bloukransmoorde]] die [[Voortrekkers]] wou gaan help. Slegs 4 van die Engelse het ontsnap, waaronder [[Dick King]]. *In 1856 vind die Slag van Ndondakusuka hier tussen [[Cetshwayo]] en sy broer Mbulazi hier plaas. Mbulazi sneuwel. ==Persone== *Robert Biggar (*Cowpur, [[Skotland]], 12 September 1812 - †Tugelarivier, Natal, 17 April 1838), sakeman, avonturier *John Cane (*Londen, ongeveer 1800 - †Tugelarivier, 17 April 1838), Natalse pionier *Charles Knight Pearson (*1Julie 1834 - †2 Oktober 1909), Britse soldaat *Warren Richard Colvin Wynne (*9 April 1843 - †9 April 1879), kaptein, later majoor, Royal Engineers ==Lees ook== *[[Historiese slagveldroete van KwaZulu-Natal]] ==Bibliografie== *Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972 *https://grokipedia.com/page/fort_tenedos *https://www.citizen.co.za/north-coast-courier/news-headlines/local-news/2018/09/27/exploring-rich-history-north-coast/ *https://www.1879zuluwar.com/t3955-fort-tenedos [[Kategorie: Forte in Suid-Afrika]] [[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] 8tb2co489gr7y5p0b5ct8b15eecoy6g 2894786 2894785 2026-04-18T14:02:38Z AFM 21229 /* Ook hier */ 2894786 wikitext text/x-wiki '''Fort Tenedos''' is een van ‘n reeks vestings wat sedert die middel van die 19de eeu gebou is om [[Natal]] teen aanvalle van die [[Zoeloe]] te beskerm. ==Ligging== Die fort was by 29° 12′ 27″ suid, 31° 26′ 5 oos, op die noordelike oewer van die [[Tugelarivier]] en naby die rivier se mond. Teenswoordig is daar slegs ‘n klein pilaartjie, aangebring in 1950, wat die plek aandui. Hierdie moeilik bereikbare punt tussen suikerrietlande is op privaat eiendom en net-net noordwes van die brug met die N2-hoofpad oor die rivier. Regoor die rivier is [[Fort Pearson]] en baie naby is ook die [[Ultimatumboom]] en die [[Harold Johnson-natuurreservaat]]. ==Fort== Fort Tenedos en Fort Pearson moes die pont oor die Tugelarivier beskerm. Dit is hier waar die Britte onder kol. C.K. Pearson vir [[Zoeloeland]] in Januarie 1879 binnegeval het. Fort Tenedos is tussen 13 en 17 Januarie 1879 deur kapt. W.R.C. Wynne van die Royal Engineers opgerig en beman deur seesoldate van die ''S.M.S. Tenedos''. Die vesting het bestaan uit grondwalle en was ruim genoeg om ‘n hele leërafdeling met hul voorrade te huisves. Hierdie fort is dikwels vermeld in die amptelike verslae oor die Ango-Zoeloe-oorlog. ==Ook hier== Hierdie is ‘n punt van historiese belang. *Op 17 April 1838 is Robert Biggar, John Cane en John Stubbs met ‘n groep van o.a. 150 swart soldate hier byna almal deur Zoeoloe-impi’s uitgewis by die kraal Ndondakusuka toe hulle na die moord op [[Piet Retief]] en sy geselskap en die [[Bloukransmoorde]] die [[Voortrekkers]] wou gaan help. Slegs 4 van die Engelse het ontsnap, waaronder [[Dick King]]. *In 1856 vind die Slag van Ndondakusuka hier tussen [[Cetshwayo]] en sy broer Mbulazi hier plaas. Mbulazi sneuwel. ==Persone== *Robert Biggar (*Cowpur, [[Skotland]], 12 September 1812 - †Tugelarivier, Natal, 17 April 1838), sakeman, avonturier *John Cane (*Londen, ongeveer 1800 - †Tugelarivier, 17 April 1838), Natalse pionier *Charles Knight Pearson (*1Julie 1834 - †2 Oktober 1909), Britse soldaat *Warren Richard Colvin Wynne (*9 April 1843 - †9 April 1879), kaptein, later majoor, Royal Engineers ==Lees ook== *[[Historiese slagveldroete van KwaZulu-Natal]] ==Bibliografie== *Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972 *https://grokipedia.com/page/fort_tenedos *https://www.citizen.co.za/north-coast-courier/news-headlines/local-news/2018/09/27/exploring-rich-history-north-coast/ *https://www.1879zuluwar.com/t3955-fort-tenedos [[Kategorie: Forte in Suid-Afrika]] [[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] soxdjx4ayooc1vlwgdzhtsm6l40ejyd 2894787 2894786 2026-04-18T14:03:39Z AFM 21229 /* Persone */ 2894787 wikitext text/x-wiki '''Fort Tenedos''' is een van ‘n reeks vestings wat sedert die middel van die 19de eeu gebou is om [[Natal]] teen aanvalle van die [[Zoeloe]] te beskerm. ==Ligging== Die fort was by 29° 12′ 27″ suid, 31° 26′ 5 oos, op die noordelike oewer van die [[Tugelarivier]] en naby die rivier se mond. Teenswoordig is daar slegs ‘n klein pilaartjie, aangebring in 1950, wat die plek aandui. Hierdie moeilik bereikbare punt tussen suikerrietlande is op privaat eiendom en net-net noordwes van die brug met die N2-hoofpad oor die rivier. Regoor die rivier is [[Fort Pearson]] en baie naby is ook die [[Ultimatumboom]] en die [[Harold Johnson-natuurreservaat]]. ==Fort== Fort Tenedos en Fort Pearson moes die pont oor die Tugelarivier beskerm. Dit is hier waar die Britte onder kol. C.K. Pearson vir [[Zoeloeland]] in Januarie 1879 binnegeval het. Fort Tenedos is tussen 13 en 17 Januarie 1879 deur kapt. W.R.C. Wynne van die Royal Engineers opgerig en beman deur seesoldate van die ''S.M.S. Tenedos''. Die vesting het bestaan uit grondwalle en was ruim genoeg om ‘n hele leërafdeling met hul voorrade te huisves. Hierdie fort is dikwels vermeld in die amptelike verslae oor die Ango-Zoeloe-oorlog. ==Ook hier== Hierdie is ‘n punt van historiese belang. *Op 17 April 1838 is Robert Biggar, John Cane en John Stubbs met ‘n groep van o.a. 150 swart soldate hier byna almal deur Zoeoloe-impi’s uitgewis by die kraal Ndondakusuka toe hulle na die moord op [[Piet Retief]] en sy geselskap en die [[Bloukransmoorde]] die [[Voortrekkers]] wou gaan help. Slegs 4 van die Engelse het ontsnap, waaronder [[Dick King]]. *In 1856 vind die Slag van Ndondakusuka hier tussen [[Cetshwayo]] en sy broer Mbulazi hier plaas. Mbulazi sneuwel. ==Persone== *Robert Biggar (*Cowpur, [[Skotland]], 12 September 1812 - †Tugelarivier, Natal, 17 April 1838), sakeman, avonturier *John Cane (*[[Londen]], ongeveer 1800 - †Tugelarivier, 17 April 1838), Natalse pionier *Charles Knight Pearson (*1 Julie 1834 - †2 Oktober 1909), Britse soldaat *Warren Richard Colvin Wynne (*9 April 1843 - †9 April 1879), kaptein, later majoor, Royal Engineers ==Lees ook== *[[Historiese slagveldroete van KwaZulu-Natal]] ==Bibliografie== *Oberholster, J.J.: Die historiese monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972 *https://grokipedia.com/page/fort_tenedos *https://www.citizen.co.za/north-coast-courier/news-headlines/local-news/2018/09/27/exploring-rich-history-north-coast/ *https://www.1879zuluwar.com/t3955-fort-tenedos [[Kategorie: Forte in Suid-Afrika]] [[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] 5yq0yhykwm5jq9zi8r8fox1fbm7slft 1 460388 2894813 2894771 2026-04-18T16:49:12Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:O.J Simpson-moordverhoor]] na [[Bespreking:O.J. Simpson-moordverhoor]] geskuif: Punt nodig 2894771 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460389 2894782 2026-04-18T12:11:43Z Sheknowssimmy 206366 Nuwe bladsy geskep met ''''Hulu''' is 'n [[Amerikaanse]] intekening-gebaseerde stroomdiens wat deur [[The Walt Disney Company]] besit word. Dit is op 29 Oktober 2007 gestig as 'n gesamentlike onderneming tussen [[NBCUniverse]], News Corporation en later [[Disney]], met die doel om TV-episodes aanlyn beskikbaar te stel. Die diens het op 12 Maart 2008 vir die publiek oopgestel. Hulu bied 'n biblioteek van films en TV-reekse van netwerke soos ABC (VSA), FX, [[Freeform]] asook "Hulu Orginial...' 2894782 wikitext text/x-wiki '''Hulu''' is 'n [[Amerikaanse]] intekening-gebaseerde stroomdiens wat deur [[The Walt Disney Company]] besit word. Dit is op 29 Oktober 2007 gestig as 'n gesamentlike onderneming tussen [[NBCUniverse]], News Corporation en later [[Disney]], met die doel om TV-episodes aanlyn beskikbaar te stel. Die diens het op 12 Maart 2008 vir die publiek oopgestel. Hulu bied 'n biblioteek van films en TV-reekse van netwerke soos ABC (VSA), FX, [[Freeform]] asook "Hulu Orginials". Sedert 2017 bied dit ook "Hulu + Live TV" aan, 'n [[Internet]]-televisie-pakket met "live" kanale. aqlikaw58qrfbogpz4lzdkifxo4l6xj 2894783 2894782 2026-04-18T12:12:18Z Sheknowssimmy 206366 2894783 wikitext text/x-wiki {{Saadjie}} '''Hulu''' is 'n [[Amerikaanse]] intekening-gebaseerde stroomdiens wat deur [[The Walt Disney Company]] besit word. Dit is op 29 Oktober 2007 gestig as 'n gesamentlike onderneming tussen [[NBCUniverse]], News Corporation en later [[Disney]], met die doel om TV-episodes aanlyn beskikbaar te stel. Die diens het op 12 Maart 2008 vir die publiek oopgestel. Hulu bied 'n biblioteek van films en TV-reekse van netwerke soos ABC (VSA), FX, [[Freeform]] asook "Hulu Orginials". Sedert 2017 bied dit ook "Hulu + Live TV" aan, 'n [[Internet]]-televisie-pakket met "live" kanale. ft54qwih7nw6gz3cya4mv7o1qv6eazx 2894796 2894783 2026-04-18T15:20:58Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2894796 wikitext text/x-wiki {{Saadjie}} '''Hulu''' is 'n [[Amerikaanse]] intekening-gebaseerde stroomdiens wat deur [[The Walt Disney Company]] besit word. Dit is op 29 Oktober 2007 gestig as 'n gesamentlike onderneming tussen [[NBCUniverse]], News Corporation en later [[Disney]], met die doel om TV-episodes aanlyn beskikbaar te stel. Die diens het op 12 Maart 2008 vir die publiek oopgestel. Hulu bied 'n biblioteek van films en TV-reekse van netwerke soos ABC (VSA), FX, [[Freeform]] asook "Hulu Orginials". Sedert 2017 bied dit ook "Hulu + Live TV" aan, 'n [[Internet]]-televisie-pakket met "live" kanale. [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] h5pnxnmvg99h8oknq13y3r3ivt3kgl3 0 460390 2894792 2026-04-18T15:16:12Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2894792 wikitext text/x-wiki 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e ''electric Vertical Take-Off and Landing aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te sweef, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] 01zsujpnguojqdl77kf2fjwumq4pyro 2894794 2894792 2026-04-18T15:19:01Z Sobaka 328 opruim 2894794 wikitext text/x-wiki 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te sweef, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] 4l20btm4faja95n9vs201so945hnxgj 2894795 2894794 2026-04-18T15:20:44Z Sobaka 328 beeld 2894795 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emerging Technologies Integrated Test Force Takes Delivery of First eVTOL Aircraft (2003314784).jpg|duimnael|Joby Aviation eVTOL in 2023.]] 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te sweef, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] pmoe7enlxa4w3koq1vja6jour8uq9tf 2894797 2894795 2026-04-18T15:22:56Z Sobaka 328 opruim 2894797 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emerging Technologies Integrated Test Force Takes Delivery of First eVTOL Aircraft (2003314784).jpg|duimnael|Joby Aviation eVTOL in 2023.]] 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te vlieg, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] 5pxu9lr1ekwtht7ly9jftfuhyiohv73 2894798 2894797 2026-04-18T15:24:21Z Sobaka 328 bywerk 2894798 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emerging Technologies Integrated Test Force Takes Delivery of First eVTOL Aircraft (2003314784).jpg|duimnael|Joby Aviation eVTOL in 2023.]] 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te vlieg, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. ==Geskiedenis== Die konsep van eVTOL-[[vliegtuig|vliegtuie]] het in 2009 ontstaan toe 'n video van die NASA Puffin eVTOL-konsep<ref>{{Citation|title=NASA Puffin Low Noise, Electric VTOL Personal Air Vehicle| date=11 November 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rhpPhvWvLgk|language=en|access-date=2021-11-04}}</ref> op 11 November 2009 viraal gegaan het, wat 'n enkelpersoon-konsepweergawe van die tegnologie en konsep in vlug vertoon het. Hierna is die eerste Puffin-artikel by die VFS Specialists Conference on Aeromeganics op 9 Januarie 2010 gepubliseer. Hierdie konsep het 'n nuwe tegnologie wat by [[NASA]] ontwikkel is, genaamd Distributed Electric Propulsion (DEP), gebruik. Bykomende Puffin-artikels is op 13 September by die 10de AIAA ATIO-konferensie gepubliseer, NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept<ref>{{Citation|last=Moore|first=Mark|title=NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9345|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9345|access-date=2021-11-04|hdl=2060/20110011311|isbn=978-1-62410-159-5 |hdl-access=free|url-access=subscription}}</ref> en Puffin Redundant Electric Powertrain System.<ref>{{Citation|last1=Seegers|first1=Bryan|title=Puffin Redundant Electric Propulsion Powertrain System|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9383|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9383|access-date=2021-11-04|last2=Guthrie|first2=Brian|last3=Fontana|first3=Richard|isbn=978-1-62410-159-5 |url-access=subscription}}</ref> Dit is vinnig in 2011 gevolg deur verskeie bedryfspogings, naamlik die AugustaWestland Project Zero ([[Italië]]), die Volocopter VC1 ([[Duitsland]]) en die Opener BlackFly ([[VSA]]).<ref name=":0">{{Cite web|title=eVTOL Timeline|url=https://evtol.news/resources/evtol-timeline|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Dit is amptelik in 2014 deur die Vertical Flight Society en die American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) bekendgestel tydens die "Transformative Vertical Flight Concepts Joint Workshop on Enabling New Flight Concepts through Novel Propulsion and Energy Architectures" wat in Virginia gehou is.<ref>{{Cite web|title=AHS International Leads Transformative Vertical Flight Initiative|url=https://evtol.news/news/ahs-international-leads-transformative-vertical-flight-initiative|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] nbxkvu6vvsfs4tkd40nu1uw1taumhvb 2894799 2894798 2026-04-18T15:25:33Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ bywerk 2894799 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emerging Technologies Integrated Test Force Takes Delivery of First eVTOL Aircraft (2003314784).jpg|duimnael|Joby Aviation eVTOL in 2023.]] 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te vlieg, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. ==Geskiedenis== Die konsep van eVTOL-[[vliegtuig|vliegtuie]] het in 2009 ontstaan toe 'n video van die NASA Puffin eVTOL-konsep<ref>{{Citation|title=NASA Puffin Low Noise, Electric VTOL Personal Air Vehicle| date=11 November 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rhpPhvWvLgk|language=en|access-date=2021-11-04}}</ref> op 11 November 2009 viraal gegaan het, wat 'n enkelpersoon-konsepweergawe van die tegnologie en konsep in vlug vertoon het. Hierna is die eerste Puffin-artikel by die VFS Specialists Conference on Aeromeganics op 9 Januarie 2010 gepubliseer. Hierdie konsep het 'n nuwe tegnologie wat by [[NASA]] ontwikkel is, genaamd Distributed Electric Propulsion (DEP), gebruik. Bykomende Puffin-artikels is op 13 September by die 10de AIAA ATIO-konferensie gepubliseer, NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept<ref>{{Citation|last=Moore|first=Mark|title=NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9345|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9345|access-date=2021-11-04|hdl=2060/20110011311|isbn=978-1-62410-159-5 |hdl-access=free|url-access=subscription}}</ref> en Puffin Redundant Electric Powertrain System.<ref>{{Citation|last1=Seegers|first1=Bryan|title=Puffin Redundant Electric Propulsion Powertrain System|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9383|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9383|access-date=2021-11-04|last2=Guthrie|first2=Brian|last3=Fontana|first3=Richard|isbn=978-1-62410-159-5 |url-access=subscription}}</ref> Dit is vinnig in 2011 gevolg deur verskeie bedryfspogings, naamlik die AugustaWestland Project Zero ([[Italië]]), die Volocopter VC1 ([[Duitsland]]) en die Opener BlackFly ([[VSA]]).<ref name=":0">{{Cite web|title=eVTOL Timeline|url=https://evtol.news/resources/evtol-timeline|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Dit is amptelik in 2014 deur die Vertical Flight Society en die American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) bekendgestel tydens die "Transformative Vertical Flight Concepts Joint Workshop on Enabling New Flight Concepts through Novel Propulsion and Energy Architectures" wat in Virginia gehou is.<ref>{{Cite web|title=AHS International Leads Transformative Vertical Flight Initiative|url=https://evtol.news/news/ahs-international-leads-transformative-vertical-flight-initiative|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Sedertdien was daar 'n beduidende toename in belangstelling onder vliegtuigvervaardigers vir eVTOL's, en maatskappye soos Boeing, Airbus en Bell het ook aan die [[tegnologie]] gewerk:<ref>{{Cite web|title=The eVTOL Industry in Transition|url=https://evtol.news/news/the-evtol-industry-in-transition|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> * Airbus A³ Vahana bekendgestel in 2017 by die Paryse Lugskou,<ref>{{Cite web|date=2019-06-21|title=Paris Air Show: the race for cleaner skies|url=https://www.rfi.fr/en/france/20190621-paris-2019-air-show-race-cleaner-skies|access-date=2020-09-23|website=RFI|language=en}}</ref> eerste vlug in Januarie 2018 *Boeing - Aurora Flight Sciences PAV, in ontwikkeling sedert 2017, eerste vlug in 2019 *Bell Nexus 6HX onthul by die CESp 2019 Benewens hierdie groot vliegtuigvervaardigers, het opstartondernemings 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van hierdie lugvoertuie en was soms leiers in tegnologiese vooruitgang.<ref name="Oconnor12Jul18">{{cite web|last=O'Connor|first=Kate|date=12 Julie 2018|title=Opener Reveals Ultralight eVTOL|url=https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html|access-date=13 Julie 2018|work=AVweb|archive-date=27 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127092714/https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] ktdejfpyjhfgwghd939yqwyy36ejo3f 2894800 2894799 2026-04-18T15:27:02Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ opruim 2894800 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emerging Technologies Integrated Test Force Takes Delivery of First eVTOL Aircraft (2003314784).jpg|duimnael|Joby Aviation eVTOL in 2023.]] 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te vlieg, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. ==Geskiedenis== Die konsep van eVTOL-[[vliegtuig|vliegtuie]] het in 2009 ontstaan toe 'n video van die NASA Puffin eVTOL-konsep<ref>{{Citation|title=NASA Puffin Low Noise, Electric VTOL Personal Air Vehicle| date=11 November 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rhpPhvWvLgk|language=en|access-date=2021-11-04}}</ref> op 11 November 2009 viraal gegaan het, wat 'n enkelpersoon-konsepweergawe van die tegnologie en konsep in vlug vertoon het. Hierna is die eerste Puffin-artikel by die VFS Specialists Conference on Aeromeganics op 9 Januarie 2010 gepubliseer. Hierdie konsep het 'n nuwe tegnologie wat by [[NASA]] ontwikkel is, genaamd Distributed Electric Propulsion (DEP), gebruik. Bykomende Puffin-artikels is op 13 September by die 10de AIAA ATIO-konferensie gepubliseer, NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept<ref>{{Citation|last=Moore|first=Mark|title=NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9345|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9345|access-date=2021-11-04|hdl=2060/20110011311|isbn=978-1-62410-159-5 |hdl-access=free|url-access=subscription}}</ref> en Puffin Redundant Electric Powertrain System.<ref>{{Citation|last1=Seegers|first1=Bryan|title=Puffin Redundant Electric Propulsion Powertrain System|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9383|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9383|access-date=2021-11-04|last2=Guthrie|first2=Brian|last3=Fontana|first3=Richard|isbn=978-1-62410-159-5 |url-access=subscription}}</ref> Dit is vinnig in 2011 gevolg deur verskeie bedryfspogings, naamlik die AugustaWestland Project Zero ([[Italië]]), die Volocopter VC1 ([[Duitsland]]) en die Opener BlackFly ([[VSA]]).<ref name=":0">{{Cite web|title=eVTOL Timeline|url=https://evtol.news/resources/evtol-timeline|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Dit is amptelik in 2014 deur die Vertical Flight Society en die American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) bekendgestel tydens die "Transformative Vertical Flight Concepts Joint Workshop on Enabling New Flight Concepts through Novel Propulsion and Energy Architectures" wat in Virginia gehou is.<ref>{{Cite web|title=AHS International Leads Transformative Vertical Flight Initiative|url=https://evtol.news/news/ahs-international-leads-transformative-vertical-flight-initiative|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Sedertdien was daar 'n beduidende toename in belangstelling onder vliegtuigvervaardigers vir eVTOL's, en maatskappye soos Boeing, Airbus en Bell het ook aan die [[tegnologie]] gewerk:<ref>{{Cite web|title=The eVTOL Industry in Transition|url=https://evtol.news/news/the-evtol-industry-in-transition|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> * Airbus A³ Vahana bekendgestel in 2017 by die Paryse Lugskou,<ref>{{Cite web|date=2019-06-21|title=Paris Air Show: the race for cleaner skies|url=https://www.rfi.fr/en/france/20190621-paris-2019-air-show-race-cleaner-skies|access-date=2020-09-23|website=RFI|language=en}}</ref> eerste vlug in Januarie 2018 *Boeing - Aurora Flight Sciences PAV, in ontwikkeling sedert 2017, eerste vlug in 2019 *Bell Nexus 6HX onthul by die CESp 2019 Benewens hierdie groot vliegtuigvervaardigers, het [[Beginonderneming|beginondernemings]] 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van hierdie lugvoertuie en was soms leiers in [[tegnologie]]se vooruitgang.<ref name="Oconnor12Jul18">{{cite web|last=O'Connor|first=Kate|date=12 Julie 2018|title=Opener Reveals Ultralight eVTOL|url=https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html|access-date=13 Julie 2018|work=AVweb|archive-date=27 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127092714/https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] ma9dnjyoupkd5xx35epm76ey434jb5p 2894801 2894800 2026-04-18T15:28:29Z Sobaka 328 Beeld 2894801 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emerging Technologies Integrated Test Force Takes Delivery of First eVTOL Aircraft (2003314784).jpg|duimnael|Joby Aviation eVTOL in 2023.]] 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te vlieg, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} [[Lêer:Airbus CityAirbus D-HCIA hovering.jpg|duimnael|Airbus CityAirbus eVTOL.]] Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. ==Geskiedenis== Die konsep van eVTOL-[[vliegtuig|vliegtuie]] het in 2009 ontstaan toe 'n video van die NASA Puffin eVTOL-konsep<ref>{{Citation|title=NASA Puffin Low Noise, Electric VTOL Personal Air Vehicle| date=11 November 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rhpPhvWvLgk|language=en|access-date=2021-11-04}}</ref> op 11 November 2009 viraal gegaan het, wat 'n enkelpersoon-konsepweergawe van die tegnologie en konsep in vlug vertoon het. Hierna is die eerste Puffin-artikel by die VFS Specialists Conference on Aeromeganics op 9 Januarie 2010 gepubliseer. Hierdie konsep het 'n nuwe tegnologie wat by [[NASA]] ontwikkel is, genaamd Distributed Electric Propulsion (DEP), gebruik. Bykomende Puffin-artikels is op 13 September by die 10de AIAA ATIO-konferensie gepubliseer, NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept<ref>{{Citation|last=Moore|first=Mark|title=NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9345|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9345|access-date=2021-11-04|hdl=2060/20110011311|isbn=978-1-62410-159-5 |hdl-access=free|url-access=subscription}}</ref> en Puffin Redundant Electric Powertrain System.<ref>{{Citation|last1=Seegers|first1=Bryan|title=Puffin Redundant Electric Propulsion Powertrain System|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9383|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9383|access-date=2021-11-04|last2=Guthrie|first2=Brian|last3=Fontana|first3=Richard|isbn=978-1-62410-159-5 |url-access=subscription}}</ref> Dit is vinnig in 2011 gevolg deur verskeie bedryfspogings, naamlik die AugustaWestland Project Zero ([[Italië]]), die Volocopter VC1 ([[Duitsland]]) en die Opener BlackFly ([[VSA]]).<ref name=":0">{{Cite web|title=eVTOL Timeline|url=https://evtol.news/resources/evtol-timeline|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Dit is amptelik in 2014 deur die Vertical Flight Society en die American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) bekendgestel tydens die "Transformative Vertical Flight Concepts Joint Workshop on Enabling New Flight Concepts through Novel Propulsion and Energy Architectures" wat in Virginia gehou is.<ref>{{Cite web|title=AHS International Leads Transformative Vertical Flight Initiative|url=https://evtol.news/news/ahs-international-leads-transformative-vertical-flight-initiative|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Sedertdien was daar 'n beduidende toename in belangstelling onder vliegtuigvervaardigers vir eVTOL's, en maatskappye soos Boeing, Airbus en Bell het ook aan die [[tegnologie]] gewerk:<ref>{{Cite web|title=The eVTOL Industry in Transition|url=https://evtol.news/news/the-evtol-industry-in-transition|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> * Airbus A³ Vahana bekendgestel in 2017 by die Paryse Lugskou,<ref>{{Cite web|date=2019-06-21|title=Paris Air Show: the race for cleaner skies|url=https://www.rfi.fr/en/france/20190621-paris-2019-air-show-race-cleaner-skies|access-date=2020-09-23|website=RFI|language=en}}</ref> eerste vlug in Januarie 2018 *Boeing - Aurora Flight Sciences PAV, in ontwikkeling sedert 2017, eerste vlug in 2019 *Bell Nexus 6HX onthul by die CESp 2019 Benewens hierdie groot vliegtuigvervaardigers, het [[Beginonderneming|beginondernemings]] 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van hierdie lugvoertuie en was soms leiers in [[tegnologie]]se vooruitgang.<ref name="Oconnor12Jul18">{{cite web|last=O'Connor|first=Kate|date=12 Julie 2018|title=Opener Reveals Ultralight eVTOL|url=https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html|access-date=13 Julie 2018|work=AVweb|archive-date=27 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127092714/https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] h2monl5dxib4klpg1q0ionjmgvo0eup 2894817 2894801 2026-04-18T17:53:17Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ bywerk 2894817 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emerging Technologies Integrated Test Force Takes Delivery of First eVTOL Aircraft (2003314784).jpg|duimnael|Joby Aviation eVTOL in 2023.]] 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te vlieg, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} [[Lêer:Airbus CityAirbus D-HCIA hovering.jpg|duimnael|Airbus CityAirbus eVTOL.]] Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. ==Geskiedenis== Die konsep van eVTOL-[[vliegtuig|vliegtuie]] het in 2009 ontstaan toe 'n video van die NASA Puffin eVTOL-konsep<ref>{{Citation|title=NASA Puffin Low Noise, Electric VTOL Personal Air Vehicle| date=11 November 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rhpPhvWvLgk|language=en|access-date=2021-11-04}}</ref> op 11 November 2009 viraal gegaan het, wat 'n enkelpersoon-konsepweergawe van die tegnologie en konsep in vlug vertoon het. Hierna is die eerste Puffin-artikel by die VFS Specialists Conference on Aeromeganics op 9 Januarie 2010 gepubliseer. Hierdie konsep het 'n nuwe tegnologie wat by [[NASA]] ontwikkel is, genaamd Distributed Electric Propulsion (DEP), gebruik. Bykomende Puffin-artikels is op 13 September by die 10de AIAA ATIO-konferensie gepubliseer, NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept<ref>{{Citation|last=Moore|first=Mark|title=NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9345|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9345|access-date=2021-11-04|hdl=2060/20110011311|isbn=978-1-62410-159-5 |hdl-access=free|url-access=subscription}}</ref> en Puffin Redundant Electric Powertrain System.<ref>{{Citation|last1=Seegers|first1=Bryan|title=Puffin Redundant Electric Propulsion Powertrain System|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9383|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9383|access-date=2021-11-04|last2=Guthrie|first2=Brian|last3=Fontana|first3=Richard|isbn=978-1-62410-159-5 |url-access=subscription}}</ref> Dit is vinnig in 2011 gevolg deur verskeie bedryfspogings, naamlik die AugustaWestland Project Zero ([[Italië]]), die Volocopter VC1 ([[Duitsland]]) en die Opener BlackFly ([[VSA]]).<ref name=":0">{{Cite web|title=eVTOL Timeline|url=https://evtol.news/resources/evtol-timeline|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Dit is amptelik in 2014 deur die Vertical Flight Society en die American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) bekendgestel tydens die "Transformative Vertical Flight Concepts Joint Workshop on Enabling New Flight Concepts through Novel Propulsion and Energy Architectures" wat in Virginia gehou is.<ref>{{Cite web|title=AHS International Leads Transformative Vertical Flight Initiative|url=https://evtol.news/news/ahs-international-leads-transformative-vertical-flight-initiative|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Sedertdien was daar 'n beduidende toename in belangstelling onder vliegtuigvervaardigers vir eVTOL's, en maatskappye soos Boeing, Airbus en Bell het ook aan die [[tegnologie]] gewerk:<ref>{{Cite web|title=The eVTOL Industry in Transition|url=https://evtol.news/news/the-evtol-industry-in-transition|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> * Airbus A³ Vahana bekendgestel in 2017 by die Paryse Lugskou,<ref>{{Cite web|date=2019-06-21|title=Paris Air Show: the race for cleaner skies|url=https://www.rfi.fr/en/france/20190621-paris-2019-air-show-race-cleaner-skies|access-date=2020-09-23|website=RFI|language=en}}</ref> eerste vlug in Januarie 2018 *Boeing - Aurora Flight Sciences PAV, in ontwikkeling sedert 2017, eerste vlug in 2019 *Bell Nexus 6HX onthul by die CESp 2019 Benewens hierdie groot vliegtuigvervaardigers, het [[Beginonderneming|beginondernemings]] 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van hierdie lugvoertuie en was soms leiers in [[tegnologie]]se vooruitgang.<ref name="Oconnor12Jul18">{{cite web|last=O'Connor|first=Kate|date=12 Julie 2018|title=Opener Reveals Ultralight eVTOL|url=https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html|access-date=13 Julie 2018|work=AVweb|archive-date=27 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127092714/https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html}}</ref> [[Uber]] het 'n artikel gepubliseer oor 'n projek genaamd Elevate, mede-geskryf deur Jeff Holden, Nikhil Goel en Mark Moore.<ref>{{cite web |last1=Goel |first1=Nikhil |title=Fast-Forwarding to a Future of On-Demand Urban Air Transportation |url=https://www.uber.com/elevate.pdf |website=Uber Elevate |access-date=2021-05-21 |archive-date=2021-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703222144/https://www.uber.com/elevate.pdf }}</ref> Die artikel het die haalbaarheid van 'n aanvraag-lugvaartvervoerstelsel uiteengesit. Daardie dokument, tesame met daaropvolgende jaarlikse Elevate-beraad wat die maatskappy van 2017 tot 2019 aangebied het, het gehelp om die konsepte van eVTOL-vliegtuie en Stedelike Lugmobiliteit (UAM) van 'n [[wetenskapfiksie]]-konsep na 'n potensiële lugvaartsektor te bevorder wat deur dosyne ontwikkelingsprojekte nagestreef word.<ref>{{Cite web |url= https://evtol.com/features/uber-offload-elevate-joby-aviation/ |title= Uber reportedly in talks to offload Elevate to Joby Aviation |work= eVTOL.com |date= December 3, 2020 |author= Brian Garrett-Glaser |access-date=13 Julie 2021 |archive-date= 16 Julie 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210716131727/https://evtol.com/features/uber-offload-elevate-joby-aviation/ }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] hgi6ub4785jkp071y8skiwwmofn4xvi 2894818 2894817 2026-04-18T17:54:29Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ bywerk 2894818 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emerging Technologies Integrated Test Force Takes Delivery of First eVTOL Aircraft (2003314784).jpg|duimnael|Joby Aviation eVTOL in 2023.]] 'n '''Elektriese vertikale opstyg- en landingsvliegtuig''' ('''eVTOL''' akroniem uit die [[Engels]]e '''''e'''lectric '''V'''ertical '''T'''ake-'''O'''ff and '''L'''anding aircraft'') is 'n kategorie VTOL (vertikale opstyg- en landingsvliegtuig) wat elektriese krag gebruik om vertikaal te vlieg, op te styg en te land. Hierdie tegnologie het ontstaan as gevolg van beduidende vooruitgang op die gebied van elektriese aandrywing, wat [[Elektriese motor|motors]], [[battery]]e, elektroniese beheerders en skroewe insluit.<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Xiaopeng |last2=Yang |first2=Weiping |last3=Sun |first3=Zhangjun |last4=Liu |first4=Ying |last5=Liu |first5=Wenyang |title=Overview of Electric Propulsion Motor Research for EVTOL |journal=Engineering Proceedings |date=2025 |volume=80 |issue=1 |article-number=46 |doi=10.3390/engproc2024080046 |doi-access=free}}</ref> Gelyktydig was daar 'n opkomende vraag na nuwe lugvoertuie wat groener en stiller vlugte binne die domein van gevorderde lugmobiliteit en stedelike lugmobiliteit kan fasiliteer. Elektriese en hibriede aandrywingstelsels (EHPS) het ook die potensiaal om die bedryfskoste van vliegtuie te verlaag.<ref name=ACRP-2022>{{cite report |author= Le Bris, G |display-authors= etal |date= 2022 |title= ACRP Research Report 236: Preparing Your Airport for Electric Aircraft and Hydrogen Technologies |work= Transportation Research Board |location= Washington, DC |url= https://nap.nationalacademies.org/catalog/26512/preparing-your-airport-for-electric-aircraft-and-hydrogen-technologies }}</ref>{{rp|1–2}} [[Lêer:Airbus CityAirbus D-HCIA hovering.jpg|duimnael|Airbus CityAirbus eVTOL.]] Oorspronklike eVTOL-vliegtuigontwerpe word ontwikkel deur oorspronklike toerustingvervaardigers (OEM's). Hierdie OEM's sluit in ouer vervaardigers soos [[Airbus]], [[Boeing]],<ref>{{Cite web|title=Boeing: Autonomous Flying Taxi: EVTOL Unmanned Solar Aircraft System|url=https://www.boeing.com/features/frontiers/2019/autonomous-flying-vehicles/index.page|access-date=2020-08-27|website=www.boeing.com}}</ref> [[Embraer]], [[Honda]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Toyota]], sowel as verskeie nuwe maatskappye, insluitend Archer Aviation, Beta Technologies, EHang, Joby Aviation, Overair en Volocopter. Hierdie ekosisteem van firmas wat eVTOL's ontwikkel, sluit die afwenteling van tradisionele vliegtuigvervaardigers in, soos Eve Air Mobility, wat ontstaan het uit die EmbraerX-afdeling van Embraer, sowel as vennootskappe, soos Wisk Aero, wat as 'n gesamentlike onderneming tussen Boeing en [[Larry Page]] se Kitty Hawk van stapel gestuur is. ==Geskiedenis== Die konsep van eVTOL-[[vliegtuig|vliegtuie]] het in 2009 ontstaan toe 'n video van die NASA Puffin eVTOL-konsep<ref>{{Citation|title=NASA Puffin Low Noise, Electric VTOL Personal Air Vehicle| date=11 November 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rhpPhvWvLgk|language=en|access-date=2021-11-04}}</ref> op 11 November 2009 viraal gegaan het, wat 'n enkelpersoon-konsepweergawe van die tegnologie en konsep in vlug vertoon het. Hierna is die eerste Puffin-artikel by die VFS Specialists Conference on Aeromeganics op 9 Januarie 2010 gepubliseer. Hierdie konsep het 'n nuwe tegnologie wat by [[NASA]] ontwikkel is, genaamd Distributed Electric Propulsion (DEP), gebruik. Bykomende Puffin-artikels is op 13 September by die 10de AIAA ATIO-konferensie gepubliseer, NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept<ref>{{Citation|last=Moore|first=Mark|title=NASA Puffin Electric Tailsitter VTOL Concept|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9345|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9345|access-date=2021-11-04|hdl=2060/20110011311|isbn=978-1-62410-159-5 |hdl-access=free|url-access=subscription}}</ref> en Puffin Redundant Electric Powertrain System.<ref>{{Citation|last1=Seegers|first1=Bryan|title=Puffin Redundant Electric Propulsion Powertrain System|date=2010-09-13|url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.2010-9383|work=10th AIAA Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conference|series=Aviation Technology, Integration, and Operations (ATIO) Conferences|publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|doi=10.2514/6.2010-9383|access-date=2021-11-04|last2=Guthrie|first2=Brian|last3=Fontana|first3=Richard|isbn=978-1-62410-159-5 |url-access=subscription}}</ref> Dit is vinnig in 2011 gevolg deur verskeie bedryfspogings, naamlik die AugustaWestland Project Zero ([[Italië]]), die Volocopter VC1 ([[Duitsland]]) en die Opener BlackFly ([[VSA]]).<ref name=":0">{{Cite web|title=eVTOL Timeline|url=https://evtol.news/resources/evtol-timeline|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Dit is amptelik in 2014 deur die Vertical Flight Society en die American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) bekendgestel tydens die "Transformative Vertical Flight Concepts Joint Workshop on Enabling New Flight Concepts through Novel Propulsion and Energy Architectures" wat in Virginia gehou is.<ref>{{Cite web|title=AHS International Leads Transformative Vertical Flight Initiative|url=https://evtol.news/news/ahs-international-leads-transformative-vertical-flight-initiative|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> Sedertdien was daar 'n beduidende toename in belangstelling onder vliegtuigvervaardigers vir eVTOL's, en maatskappye soos Boeing, Airbus en Bell het ook aan die [[tegnologie]] gewerk:<ref>{{Cite web|title=The eVTOL Industry in Transition|url=https://evtol.news/news/the-evtol-industry-in-transition|access-date=2020-09-23|website=evtol.news|language=en}}</ref> * Airbus A³ Vahana bekendgestel in 2017 by die Paryse Lugskou,<ref>{{Cite web|date=2019-06-21|title=Paris Air Show: the race for cleaner skies|url=https://www.rfi.fr/en/france/20190621-paris-2019-air-show-race-cleaner-skies|access-date=2020-09-23|website=RFI|language=en}}</ref> eerste vlug in Januarie 2018 *Boeing - Aurora Flight Sciences PAV, in ontwikkeling sedert 2017, eerste vlug in 2019 *Bell Nexus 6HX onthul by die CESp 2019 Benewens hierdie groot vliegtuigvervaardigers, het [[Beginonderneming|beginondernemings]] 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van hierdie lugvoertuie en was soms leiers in [[tegnologie]]se vooruitgang.<ref name="Oconnor12Jul18">{{cite web|last=O'Connor|first=Kate|date=12 Julie 2018|title=Opener Reveals Ultralight eVTOL|url=https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html|access-date=13 Julie 2018|work=AVweb|archive-date=27 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127092714/https://www.avweb.com/avwebflash/news/Opener-Reveals-Ultralight-eVTOL-231121-1.html}}</ref> [[Uber]] het 'n artikel gepubliseer oor 'n projek genaamd Elevate, mede-geskryf deur Jeff Holden, Nikhil Goel en Mark Moore.<ref>{{cite web |last1=Goel |first1=Nikhil |title=Fast-Forwarding to a Future of On-Demand Urban Air Transportation |url=https://www.uber.com/elevate.pdf |website=Uber Elevate |access-date=2021-05-21 |archive-date=2021-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703222144/https://www.uber.com/elevate.pdf }}</ref> Die artikel het die haalbaarheid van 'n aanvraag-lugvaartvervoerstelsel uiteengesit. Daardie dokument, tesame met daaropvolgende jaarlikse Elevate-beraad wat die maatskappy van 2017 tot 2019 aangebied het, het gehelp om die konsepte van eVTOL-vliegtuie en Stedelike Lugmobiliteit (UAM) van 'n [[wetenskapfiksie]]-konsep na 'n potensiële lugvaartsektor te bevorder wat deur dosyne ontwikkelingsprojekte nagestreef word.<ref>{{Cite web |url= https://evtol.com/features/uber-offload-elevate-joby-aviation/ |title= Uber reportedly in talks to offload Elevate to Joby Aviation |work= eVTOL.com |date= December 3, 2020 |author= Brian Garrett-Glaser |access-date=13 Julie 2021 |archive-date= 16 Julie 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210716131727/https://evtol.com/features/uber-offload-elevate-joby-aviation/ }}</ref> In Desember 2020 is Uber se Elevate deur Joby Aviation bekom.<ref>{{Cite web |url= https://www.aviationtoday.com/2020/12/08/uber-elevate-acquired-joby-aviation |title= Uber Elevate Acquired by Joby Aviation |work= Aviation Today |date= 8 Desember 2020 |author= Kelsey Reichmann |access-date= 2 Julie 2021 }}</ref> Na die verkryging het Joby se uitvoerende hoof, JoeBen Bivert, gesê: "Die span by Uber Elevate het nie net 'n belangrike rol in ons bedryf gespeel nie, maar hulle het ook 'n merkwaardige stel sagteware-instrumente ontwikkel wat voortbou op meer as 'n dekade se ervaring wat mobiliteit op aanvraag moontlik maak."<ref>{{Cite web| url= https://evtol.com/news/joby-aviation-acquires-uber-elevate-75-million-new-funding/| title= It's official: Joby Aviation acquires Uber Elevate, including $75 million in new funding| work= eVTOL.com| date= 8 Desember 2020| author= Brian Garrett-Glaser| access-date= 13 Julie 2021| archive-date= 23 Januarie 2022| archive-url= https://web.archive.org/web/20220123131222/https://evtol.com/news/joby-aviation-acquires-uber-elevate-75-million-new-funding/}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vliegtuie]] [[Kategorie:Vervoer]] jlfg1tpvdjgfrrb0jfe8wusicpg37ww 1 460391 2894793 2026-04-18T15:17:53Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2894793 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460392 2894802 2026-04-18T15:36:58Z Lefcentreright 92804 Nuwe artikel! 2894802 wikitext text/x-wiki {{databoks}} Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendselspoorlyne in die Kaapse metro wat deur Metrorail Wes-Kaap bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike verstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind. ==Geskiedenis== [[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]] In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen. Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse drade.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stroomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E]]-treine het daarna langerafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/> ===Moderne era=== In 1990 is pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krissise ervaar met treine wat aan die brand gesteek word, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is treindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens tot Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> in November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} {{saadjie}} [[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]] 6fd957f53dy8xnx41hso1iwq7nxrkhr 2894804 2894802 2026-04-18T16:13:41Z Lefcentreright 92804 Verbeter 2894804 wikitext text/x-wiki {{databoks}} Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendselspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike verstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind. ==Geskiedenis== [[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]] In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen. Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse drade.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stroomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E]]-treine het daarna langerafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/> ===Moderne era=== In 1990 is pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krissise ervaar met treine wat aan die brand gesteek word, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is treindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens tot Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> in November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} {{saadjie}} [[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]] kfy53ej8f9ejswa1hegxmi0rdzpsx0h 2894805 2894804 2026-04-18T16:34:39Z Lefcentreright 92804 Tabel van die Engelse Wikipedia 2894805 wikitext text/x-wiki {{databoks}} Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendselspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike verstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind. ==Geskiedenis== [[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]] In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen. Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse drade.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stroomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E]]-treine het daarna langerafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/> ===Moderne era=== In 1990 is pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krissise ervaar met treine wat aan die brand gesteek word, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is treindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens tot Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> in November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> ==Stasies== {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |colspan=4|[[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad]] |- |width=50% colspan=2|[[Woodstock-spoorwegstasie|Woodstock]] |width=50% colspan=2|[[Esplanade-spoorwegstasie|Esplanade]] |- |colspan=2|[[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] |colspan=2|[[Ysterplaat-spoorwegstasie|Ysterplaat]] |- |colspan=2|[[Koebergweg-spoorwegstasie|Koebergweg]] |colspan=2|[[Kentemade railway station|Kentemade]] |- |colspan=2|[[Maitland-spoorwegstasie|Maitland]] |colspan=2|[[Century City-spoorwegstasie|Century City]] |- |colspan=2|[[Woltemade-spoorwegstasie|Woltemade]] (nie meer in gebruik nie) |colspan=2|[[Akasia Park-spoorwegstasie|Akasia Park]] |- |colspan=2|[[Mutual-spoorwegstasie|Mutual]] |colspan=2|[[Monte Vista-spoorwegstasie|Monte Vista]] |- |colspan=2|[[Thornton-spoorwegstasie|Thornton]] |colspan=2|[[De Grendel-spoorwegstasie|De Grendel]] |- |colspan=2|[[Goodwood-spoorwegstasie|Goodwood]] |colspan=2|[[Avondale-spoorwegstasie|Avondale]] |- |colspan=2|[[Vasco-spoorwegstasie|Vasco]] |colspan=2|[[Oosterzee-spoorwegstasie|Oosterzee]] |- |colspan=2|[[Elsiesriver-spoorwegstasie|Elsiesrivier]] |colspan=2 rowspan=3| |- |colspan=2|[[Parow-spoorwegstasie|Parow]] |- |colspan=2|[[Tygerberg-spoorwegstasie|Tygerberg]] |- |colspan=4|[[Bellville-spoorwegstasie|Bellville]] |- |colspan=3|[[Kuilsrivier-spoorwegstasie|Kuilsrivier]] |width=33%|[[Stikland-spoorwegstasie|Stikland]] |- |colspan=3|[[Blackheaths-poorwegstasie|Blackheath]] |[[Brackenfell-spoorwegstasie|Brackenfell]] |- |colspan=3|[[Melton Rose-spoorwegstasie|Melton Rose]] |[[Eikefontein-spoorwegstasie|Eikefontein]] |- |colspan=3|[[Eersterivier-spoorwegstasie|Eersterivier]] |[[Kraaifontein-spoorwegstasie|Kraaifontein]] |- |width=33%|[[Faure-spoorwegstasie|Faure]] |colspan=2|[[Lynedoch-spoorwegstasie|Lynedoch]] |[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |- |[[Firgrove-spoorwegstasie|Firgrove]] |colspan=2|[[Vlottenburg-spoorwegstasie|Vlottenburg]] |[[Klapmuts-spoorwegstasie|Klapmuts]] |- |[[Somerset West-spoorwegstasie|Somerset Wes]] |colspan=2|[[Stellenbosch-spoorwegstasie|Stellenbosch]] |[[Paarl-spoorwegstasie|Paarl]] |- |[[Van der Stel-spoorwegstasie|Van der Stel]] |colspan=2|[[Du Toit-spoorwegstasie|Du Toit]] |[[Huguenoot-spoorwegstasie|Huguenot]] |- |[[Strands-poorwegstasie|Strand]] |colspan=2|[[Koelenhof-spoorwegstasie|Koelenhof]] |[[Dal Josafat-spoorwegstasie|Dal Josafat]] |- |rowspan=2| |colspan=2|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |[[Mbekweni-spoorwegstasie|Mbekweni]] |- |colspan=2| |[[Wellington-spoorwegstasie|Wellington]] |} ==Verwysings== {{verwysings}} {{saadjie}} [[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]] ic6ensmsnr8rqla44iaf34a00cvubw1 2894806 2894805 2026-04-18T16:36:28Z Lefcentreright 92804 /* Verwysings */ Bygewerk 2894806 wikitext text/x-wiki {{databoks}} Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendselspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike verstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind. ==Geskiedenis== [[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]] In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen. Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse drade.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stroomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E]]-treine het daarna langerafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/> ===Moderne era=== In 1990 is pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krissise ervaar met treine wat aan die brand gesteek word, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is treindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens tot Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> in November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> ==Stasies== {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |colspan=4|[[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad]] |- |width=50% colspan=2|[[Woodstock-spoorwegstasie|Woodstock]] |width=50% colspan=2|[[Esplanade-spoorwegstasie|Esplanade]] |- |colspan=2|[[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] |colspan=2|[[Ysterplaat-spoorwegstasie|Ysterplaat]] |- |colspan=2|[[Koebergweg-spoorwegstasie|Koebergweg]] |colspan=2|[[Kentemade railway station|Kentemade]] |- |colspan=2|[[Maitland-spoorwegstasie|Maitland]] |colspan=2|[[Century City-spoorwegstasie|Century City]] |- |colspan=2|[[Woltemade-spoorwegstasie|Woltemade]] (nie meer in gebruik nie) |colspan=2|[[Akasia Park-spoorwegstasie|Akasia Park]] |- |colspan=2|[[Mutual-spoorwegstasie|Mutual]] |colspan=2|[[Monte Vista-spoorwegstasie|Monte Vista]] |- |colspan=2|[[Thornton-spoorwegstasie|Thornton]] |colspan=2|[[De Grendel-spoorwegstasie|De Grendel]] |- |colspan=2|[[Goodwood-spoorwegstasie|Goodwood]] |colspan=2|[[Avondale-spoorwegstasie|Avondale]] |- |colspan=2|[[Vasco-spoorwegstasie|Vasco]] |colspan=2|[[Oosterzee-spoorwegstasie|Oosterzee]] |- |colspan=2|[[Elsiesriver-spoorwegstasie|Elsiesrivier]] |colspan=2 rowspan=3| |- |colspan=2|[[Parow-spoorwegstasie|Parow]] |- |colspan=2|[[Tygerberg-spoorwegstasie|Tygerberg]] |- |colspan=4|[[Bellville-spoorwegstasie|Bellville]] |- |colspan=3|[[Kuilsrivier-spoorwegstasie|Kuilsrivier]] |width=33%|[[Stikland-spoorwegstasie|Stikland]] |- |colspan=3|[[Blackheaths-poorwegstasie|Blackheath]] |[[Brackenfell-spoorwegstasie|Brackenfell]] |- |colspan=3|[[Melton Rose-spoorwegstasie|Melton Rose]] |[[Eikefontein-spoorwegstasie|Eikefontein]] |- |colspan=3|[[Eersterivier-spoorwegstasie|Eersterivier]] |[[Kraaifontein-spoorwegstasie|Kraaifontein]] |- |width=33%|[[Faure-spoorwegstasie|Faure]] |colspan=2|[[Lynedoch-spoorwegstasie|Lynedoch]] |[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |- |[[Firgrove-spoorwegstasie|Firgrove]] |colspan=2|[[Vlottenburg-spoorwegstasie|Vlottenburg]] |[[Klapmuts-spoorwegstasie|Klapmuts]] |- |[[Somerset West-spoorwegstasie|Somerset Wes]] |colspan=2|[[Stellenbosch-spoorwegstasie|Stellenbosch]] |[[Paarl-spoorwegstasie|Paarl]] |- |[[Van der Stel-spoorwegstasie|Van der Stel]] |colspan=2|[[Du Toit-spoorwegstasie|Du Toit]] |[[Huguenoot-spoorwegstasie|Huguenot]] |- |[[Strands-poorwegstasie|Strand]] |colspan=2|[[Koelenhof-spoorwegstasie|Koelenhof]] |[[Dal Josafat-spoorwegstasie|Dal Josafat]] |- |rowspan=2| |colspan=2|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |[[Mbekweni-spoorwegstasie|Mbekweni]] |- |colspan=2| |[[Wellington-spoorwegstasie|Wellington]] |} ==Verwysings== *{{vertaal| taalafk = en | il = Northern Line (Cape Town) }} {{verwysings}} [[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]] foz0nc49omf3igm525v5qpgyken4cge 2894807 2894806 2026-04-18T16:36:49Z Lefcentreright 92804 /* Verwysings */ Ag donner 2894807 wikitext text/x-wiki {{databoks}} Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendselspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike verstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind. ==Geskiedenis== [[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]] In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen. Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse drade.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stroomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E]]-treine het daarna langerafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/> ===Moderne era=== In 1990 is pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krissise ervaar met treine wat aan die brand gesteek word, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is treindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens tot Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> in November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> ==Stasies== {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |colspan=4|[[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad]] |- |width=50% colspan=2|[[Woodstock-spoorwegstasie|Woodstock]] |width=50% colspan=2|[[Esplanade-spoorwegstasie|Esplanade]] |- |colspan=2|[[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] |colspan=2|[[Ysterplaat-spoorwegstasie|Ysterplaat]] |- |colspan=2|[[Koebergweg-spoorwegstasie|Koebergweg]] |colspan=2|[[Kentemade railway station|Kentemade]] |- |colspan=2|[[Maitland-spoorwegstasie|Maitland]] |colspan=2|[[Century City-spoorwegstasie|Century City]] |- |colspan=2|[[Woltemade-spoorwegstasie|Woltemade]] (nie meer in gebruik nie) |colspan=2|[[Akasia Park-spoorwegstasie|Akasia Park]] |- |colspan=2|[[Mutual-spoorwegstasie|Mutual]] |colspan=2|[[Monte Vista-spoorwegstasie|Monte Vista]] |- |colspan=2|[[Thornton-spoorwegstasie|Thornton]] |colspan=2|[[De Grendel-spoorwegstasie|De Grendel]] |- |colspan=2|[[Goodwood-spoorwegstasie|Goodwood]] |colspan=2|[[Avondale-spoorwegstasie|Avondale]] |- |colspan=2|[[Vasco-spoorwegstasie|Vasco]] |colspan=2|[[Oosterzee-spoorwegstasie|Oosterzee]] |- |colspan=2|[[Elsiesriver-spoorwegstasie|Elsiesrivier]] |colspan=2 rowspan=3| |- |colspan=2|[[Parow-spoorwegstasie|Parow]] |- |colspan=2|[[Tygerberg-spoorwegstasie|Tygerberg]] |- |colspan=4|[[Bellville-spoorwegstasie|Bellville]] |- |colspan=3|[[Kuilsrivier-spoorwegstasie|Kuilsrivier]] |width=33%|[[Stikland-spoorwegstasie|Stikland]] |- |colspan=3|[[Blackheaths-poorwegstasie|Blackheath]] |[[Brackenfell-spoorwegstasie|Brackenfell]] |- |colspan=3|[[Melton Rose-spoorwegstasie|Melton Rose]] |[[Eikefontein-spoorwegstasie|Eikefontein]] |- |colspan=3|[[Eersterivier-spoorwegstasie|Eersterivier]] |[[Kraaifontein-spoorwegstasie|Kraaifontein]] |- |width=33%|[[Faure-spoorwegstasie|Faure]] |colspan=2|[[Lynedoch-spoorwegstasie|Lynedoch]] |[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |- |[[Firgrove-spoorwegstasie|Firgrove]] |colspan=2|[[Vlottenburg-spoorwegstasie|Vlottenburg]] |[[Klapmuts-spoorwegstasie|Klapmuts]] |- |[[Somerset West-spoorwegstasie|Somerset Wes]] |colspan=2|[[Stellenbosch-spoorwegstasie|Stellenbosch]] |[[Paarl-spoorwegstasie|Paarl]] |- |[[Van der Stel-spoorwegstasie|Van der Stel]] |colspan=2|[[Du Toit-spoorwegstasie|Du Toit]] |[[Huguenoot-spoorwegstasie|Huguenot]] |- |[[Strands-poorwegstasie|Strand]] |colspan=2|[[Koelenhof-spoorwegstasie|Koelenhof]] |[[Dal Josafat-spoorwegstasie|Dal Josafat]] |- |rowspan=2| |colspan=2|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |[[Mbekweni-spoorwegstasie|Mbekweni]] |- |colspan=2| |[[Wellington-spoorwegstasie|Wellington]] |} ==Verwysings== *{{vertaaluit| taalafk = en | il = Northern Line (Cape Town) }} {{verwysings}} [[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]] iiniobfxjq6j7mjye4u90akalzhyb0j 2894808 2894807 2026-04-18T16:37:17Z Lefcentreright 92804 /* Verwysings */ Skuif 2894808 wikitext text/x-wiki {{databoks}} Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendselspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike verstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind. ==Geskiedenis== [[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]] In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen. Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse drade.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stroomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E]]-treine het daarna langerafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/> ===Moderne era=== In 1990 is pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krissise ervaar met treine wat aan die brand gesteek word, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is treindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens tot Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> in November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> ==Stasies== {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |colspan=4|[[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad]] |- |width=50% colspan=2|[[Woodstock-spoorwegstasie|Woodstock]] |width=50% colspan=2|[[Esplanade-spoorwegstasie|Esplanade]] |- |colspan=2|[[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] |colspan=2|[[Ysterplaat-spoorwegstasie|Ysterplaat]] |- |colspan=2|[[Koebergweg-spoorwegstasie|Koebergweg]] |colspan=2|[[Kentemade railway station|Kentemade]] |- |colspan=2|[[Maitland-spoorwegstasie|Maitland]] |colspan=2|[[Century City-spoorwegstasie|Century City]] |- |colspan=2|[[Woltemade-spoorwegstasie|Woltemade]] (nie meer in gebruik nie) |colspan=2|[[Akasia Park-spoorwegstasie|Akasia Park]] |- |colspan=2|[[Mutual-spoorwegstasie|Mutual]] |colspan=2|[[Monte Vista-spoorwegstasie|Monte Vista]] |- |colspan=2|[[Thornton-spoorwegstasie|Thornton]] |colspan=2|[[De Grendel-spoorwegstasie|De Grendel]] |- |colspan=2|[[Goodwood-spoorwegstasie|Goodwood]] |colspan=2|[[Avondale-spoorwegstasie|Avondale]] |- |colspan=2|[[Vasco-spoorwegstasie|Vasco]] |colspan=2|[[Oosterzee-spoorwegstasie|Oosterzee]] |- |colspan=2|[[Elsiesriver-spoorwegstasie|Elsiesrivier]] |colspan=2 rowspan=3| |- |colspan=2|[[Parow-spoorwegstasie|Parow]] |- |colspan=2|[[Tygerberg-spoorwegstasie|Tygerberg]] |- |colspan=4|[[Bellville-spoorwegstasie|Bellville]] |- |colspan=3|[[Kuilsrivier-spoorwegstasie|Kuilsrivier]] |width=33%|[[Stikland-spoorwegstasie|Stikland]] |- |colspan=3|[[Blackheaths-poorwegstasie|Blackheath]] |[[Brackenfell-spoorwegstasie|Brackenfell]] |- |colspan=3|[[Melton Rose-spoorwegstasie|Melton Rose]] |[[Eikefontein-spoorwegstasie|Eikefontein]] |- |colspan=3|[[Eersterivier-spoorwegstasie|Eersterivier]] |[[Kraaifontein-spoorwegstasie|Kraaifontein]] |- |width=33%|[[Faure-spoorwegstasie|Faure]] |colspan=2|[[Lynedoch-spoorwegstasie|Lynedoch]] |[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |- |[[Firgrove-spoorwegstasie|Firgrove]] |colspan=2|[[Vlottenburg-spoorwegstasie|Vlottenburg]] |[[Klapmuts-spoorwegstasie|Klapmuts]] |- |[[Somerset West-spoorwegstasie|Somerset Wes]] |colspan=2|[[Stellenbosch-spoorwegstasie|Stellenbosch]] |[[Paarl-spoorwegstasie|Paarl]] |- |[[Van der Stel-spoorwegstasie|Van der Stel]] |colspan=2|[[Du Toit-spoorwegstasie|Du Toit]] |[[Huguenoot-spoorwegstasie|Huguenot]] |- |[[Strands-poorwegstasie|Strand]] |colspan=2|[[Koelenhof-spoorwegstasie|Koelenhof]] |[[Dal Josafat-spoorwegstasie|Dal Josafat]] |- |rowspan=2| |colspan=2|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |[[Mbekweni-spoorwegstasie|Mbekweni]] |- |colspan=2| |[[Wellington-spoorwegstasie|Wellington]] |} ==Verwysings== {{verwysings}} ==Eksterne skakels== **{{vertaaluit| taalafk = en | il = Northern Line (Cape Town) }} [[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]] 5yk8factnyffsdqzodug6j3hbk9l5rr 2894809 2894808 2026-04-18T16:37:31Z Lefcentreright 92804 /* Eksterne skakels */ Tikfout 2894809 wikitext text/x-wiki {{databoks}} Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendselspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike verstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind. ==Geskiedenis== [[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]] In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen. Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse drade.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stroomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E]]-treine het daarna langerafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/> ===Moderne era=== In 1990 is pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krissise ervaar met treine wat aan die brand gesteek word, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is treindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens tot Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> in November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> ==Stasies== {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |colspan=4|[[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad]] |- |width=50% colspan=2|[[Woodstock-spoorwegstasie|Woodstock]] |width=50% colspan=2|[[Esplanade-spoorwegstasie|Esplanade]] |- |colspan=2|[[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] |colspan=2|[[Ysterplaat-spoorwegstasie|Ysterplaat]] |- |colspan=2|[[Koebergweg-spoorwegstasie|Koebergweg]] |colspan=2|[[Kentemade railway station|Kentemade]] |- |colspan=2|[[Maitland-spoorwegstasie|Maitland]] |colspan=2|[[Century City-spoorwegstasie|Century City]] |- |colspan=2|[[Woltemade-spoorwegstasie|Woltemade]] (nie meer in gebruik nie) |colspan=2|[[Akasia Park-spoorwegstasie|Akasia Park]] |- |colspan=2|[[Mutual-spoorwegstasie|Mutual]] |colspan=2|[[Monte Vista-spoorwegstasie|Monte Vista]] |- |colspan=2|[[Thornton-spoorwegstasie|Thornton]] |colspan=2|[[De Grendel-spoorwegstasie|De Grendel]] |- |colspan=2|[[Goodwood-spoorwegstasie|Goodwood]] |colspan=2|[[Avondale-spoorwegstasie|Avondale]] |- |colspan=2|[[Vasco-spoorwegstasie|Vasco]] |colspan=2|[[Oosterzee-spoorwegstasie|Oosterzee]] |- |colspan=2|[[Elsiesriver-spoorwegstasie|Elsiesrivier]] |colspan=2 rowspan=3| |- |colspan=2|[[Parow-spoorwegstasie|Parow]] |- |colspan=2|[[Tygerberg-spoorwegstasie|Tygerberg]] |- |colspan=4|[[Bellville-spoorwegstasie|Bellville]] |- |colspan=3|[[Kuilsrivier-spoorwegstasie|Kuilsrivier]] |width=33%|[[Stikland-spoorwegstasie|Stikland]] |- |colspan=3|[[Blackheaths-poorwegstasie|Blackheath]] |[[Brackenfell-spoorwegstasie|Brackenfell]] |- |colspan=3|[[Melton Rose-spoorwegstasie|Melton Rose]] |[[Eikefontein-spoorwegstasie|Eikefontein]] |- |colspan=3|[[Eersterivier-spoorwegstasie|Eersterivier]] |[[Kraaifontein-spoorwegstasie|Kraaifontein]] |- |width=33%|[[Faure-spoorwegstasie|Faure]] |colspan=2|[[Lynedoch-spoorwegstasie|Lynedoch]] |[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |- |[[Firgrove-spoorwegstasie|Firgrove]] |colspan=2|[[Vlottenburg-spoorwegstasie|Vlottenburg]] |[[Klapmuts-spoorwegstasie|Klapmuts]] |- |[[Somerset West-spoorwegstasie|Somerset Wes]] |colspan=2|[[Stellenbosch-spoorwegstasie|Stellenbosch]] |[[Paarl-spoorwegstasie|Paarl]] |- |[[Van der Stel-spoorwegstasie|Van der Stel]] |colspan=2|[[Du Toit-spoorwegstasie|Du Toit]] |[[Huguenoot-spoorwegstasie|Huguenot]] |- |[[Strands-poorwegstasie|Strand]] |colspan=2|[[Koelenhof-spoorwegstasie|Koelenhof]] |[[Dal Josafat-spoorwegstasie|Dal Josafat]] |- |rowspan=2| |colspan=2|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]] |[[Mbekweni-spoorwegstasie|Mbekweni]] |- |colspan=2| |[[Wellington-spoorwegstasie|Wellington]] |} ==Verwysings== {{verwysings}} ==Eksterne skakels== *{{vertaaluit| taalafk = en | il = Northern Line (Cape Town) }} [[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]] 2dlxbqn4pdft217jf84c4exi6uvs1pj 1 460393 2894803 2026-04-18T15:42:32Z Lefcentreright 92804 Kop en bladtrekke 2894803 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460394 2894812 2026-04-18T16:49:12Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[O.J Simpson-moordverhoor]] na [[O.J. Simpson-moordverhoor]] geskuif: Punt nodig 2894812 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[O.J. Simpson-moordverhoor]] l0bwu7kwd4dds4p669oad2v6mgt3emi 1 460395 2894814 2026-04-18T16:49:12Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:O.J Simpson-moordverhoor]] na [[Bespreking:O.J. Simpson-moordverhoor]] geskuif: Punt nodig 2894814 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:O.J. Simpson-moordverhoor]] ekk4akznihv1155k0qljvkkg6zqo9hn 2895000 2894814 2026-04-19T11:24:03Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895000 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} #AANSTUUR [[Bespreking:O.J. Simpson-moordverhoor]] abbq0dmy70ganw2po2479t35k56x6gw 0 460396 2894819 2026-04-18T18:00:09Z SpesBona 2720 Nuwe artikel 2894819 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =मौर्य ([[Sanskrit]]) |gewone_lang_naam =''Mauryaryk'' |gewone_naam =Mauryaryk |kontinent =Asië |gebied =Suid-Asië |land =Afghanistan, Bangladesj, Indië, Nepal, Pakistan |era =Oudheid |status =Ryk |status_teks =Ryk |ryk =Mauryaryk |bestaanstydperk =320–185 v.C. |jaar_begin =320 v.C. |jaar_einde =185 v.C. |datum_begin =ca. [[320 v.C.]] |datum_einde =[[185 v.C.]] |gebeurtenis_begin =Nanda-Maurya-oorlog |gebeurtenis_einde =Sluipmoord op Brihadratha deur Pushyamitra Shunga |gebeurtenis1 =Kalinga-oorlog |datum_gebeurtenis1 =[[261 v.C.]] |gebeurtenis2 = |datum_gebeurtenis2 = |gebeurtenis3 = |datum_gebeurtenis3 = |gebeurtenis4 = |datum_gebeurtenis4 = |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na = |datum_na = |v1 =Nandaryk |vlag_v1 =MauryanCoin.JPG |v2 =Arachosia |vlag_v2 = |v3 =Paropamisadae |vlag_v3 = |v4 =Andhras |vlag_v4 = |v5 =Kalinga |vlag_v5 = |n1 =Shungaryk |vlag_n1 = |n2 =Indo-Griekse Koninkryk |vlag_n2 =Coin of Hippostratos.jpg |n3 =Samatata |vlag_n3 =Bengal. Samatata. Coin of Vira Jadamarah imitative of Kushan coinage of Kanishka I. Circa 2nd-3rd century CE.jpg |n4 =Satavahana-dinastie |vlag_n4 = |n5 =Mahameghavahana-dinastie |vlag_n5 = |beeld_vlag = |vlag = |beeld_wapen = |wapen = |beeld_kaart =Maurya Empire, c.250 BCE 2.png |beeld_kaart_byskrif =Die Mauryaryk op sy grootste onder Ashoka, ca. 250 v.C. |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied = |wetgewer= |godsdiens=[[Vediese religie|Brahmanisme]],<ref>{{en}} {{cite book | last =Nath Sen | first =Sailendra | year =1999 | title =Ancient Indian History and Civilization | publisher =Routledge | page =164, (215) 217 | isbn =9788122411980 | url =https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&q=maurya+dynasty+sen}}</ref>, [[Djainisme]],<ref>{{en}} {{cite book |last1=Smith |first1=Vincent A. |date=1981 |title=The Oxford History Of India Part. 1-3, Ed. 4th |publisher=Oxford University Press |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99999/page/n121/mode/2up |page=99}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last=Dalrymple|first=William|date=7 October 2009|title=Nine Lives: In Search of the Sacred in Modern India|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4088-0341-7|url=https://books.google.com/books?id=Mc2IVc6obeAC&pg=PT21}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |last1=Keay |first1=John |date=1981 |title=India: A History |publisher=Open Road + Grove/Atlantic |isbn=978-0-8021-9550-0 |url=https://books.google.com/books?id=0IquM4BrJ4YC&pg=PT174 |page=85-86}}</ref> [[Boeddhisme]],<ref name=Bronkhorst68">{{en}} {{cite book | last1 =Bronkhorst | first1 =Johannes | date =Julie 2020 | chapter =Historical Context of early Asceticism | editor-last =Flood | editor-first =Gavin | title =The Oxford History of Hinduism: Hindu Practice | publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-873350-8 | url =https://books.google.com/books?id=fxT0DwAAQBAJ&pg=PA68 | page=68 }}</ref><ref name="Long255">{{en}} {{cite book |last1=Long |first1=Jeffery D. |title=Historical Dictionary of Hinduism |date=15 April 2020 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-2294-5 |url=https://books.google.com/books?id=IWXRDwAAQBAJ&pg=PA255 |page=255 }}</ref>[[Ajivika]],<ref name=Bronkhorst68" /><ref name="Long255" />[[Griekse mitologie]], [[Zoroastrianisme]]<ref>{{en}} {{cite book |last1=Boyce |first1=Mary |last2=Grenet |first2=F. |title=A History of Zoroastrianism, Zoroastrianism under Macedonian and Roman Rule |date=January 1991 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29391-5 |page=149 |url=https://books.google.com/books?id=Euh5DwAAQBAJ&pg=PA149 }}</ref> |hoofstad =Pataliputra (naby die huidige [[Patna]]) |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =Magadhi Prakrit (omgangstaal)<br />moontlik [[Sanskrit]] (letterkunde)<ref>{{en}} {{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Aśoka and the Decline of the Mauryas |date=16 April 2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-908868-3 |url=https://www.google.com/books/edition/A%C5%9Boka_and_the_Decline_of_the_Mauryas/NoAyDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Maurya+Empire+Sanskrit&pg=PT243}}</ref> |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Chakravarti |leier1 =Chandragupta <small>(eerste)</small> |jaar_leier1 =ca. 321–298 v.C. |leier2 =Bindusara <small>(tweede)</small> |jaar_leier2 =298–272 v.C. |leier3 =Ashoka <small>(derde)</small> |jaar_leier3 =268–232 v.C. |leier4 =Dasharatha <small>(vierde)</small> |jaar_leier4 =232–224 v.C. |leier5 =Samprati <small>(vyfde)</small> |jaar_leier5 =224–215 v.C. |leier6 =Shalishuka <small>(sesde)</small> |jaar_leier6 =215–202 v.C. |leier7 =Devavarman <small>(sewende)</small> |jaar_leier7 =202–195 v.C. |leier8 =Shatadhanvan <small>(agtste)</small> |jaar_leier8 =195–187 v.C. |leier9 =Brihadratha <small>(negende en laaste)</small> |jaar_leier9 =187–185 v.C. |titel_verteenwoordiger = |verteenwoordiger1 = |jaar_verteenwoordiger1= |verteenwoordiger2 = |jaar_verteenwoordiger2 = |verteenwoordiger3 = |jaar_verteenwoordiger3 = |verteenwoordiger4 = |jaar_verteenwoordiger4 = |verteenwoordiger5 = |jaar_verteenwoordiger5 = |verteenwoordiger6 = |jaar_verteenwoordiger6 = |verteenwoordiger7 = |jaar_verteenwoordiger7 = |verteenwoordiger8 = |jaar_verteenwoordiger8 = |verteenwoordiger9 = |jaar_verteenwoordiger9 = |stat_jaar1 =261 v.C.<ref>{{en}} {{cite journal|last1=Taagepera|first1=Rein|date=1979|title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.|jstor=1170959|journal=Social Science History|volume=3|issue=3/4|page=132|doi=10.2307/1170959}}</ref> |stat_bev1 = |stat_opp1 =3400000 |bev_digtheid1 = |stat_jaar2 =250 v.C.<ref>{{en}} {{cite journal|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D|date=Desember 2006|title=East-West Orientation of Historical Empires|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|journal=Journal of World-Systems Research|volume=12|issue=2|page=223|issn=1076-156X|last1=Turchin|first1=Peter|access-date=16 September 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520161830/http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|archive-date=20 May 2019}}</ref> |stat_bev2 = |stat_opp2 =5000000 |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 =3de eeu v.C.<ref name="Dyson24">{{en}} {{citation | last =Dyson | first =Tim | year =2018 | title =A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day | publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-882905-8 | url =https://books.google.com/books?id=3TRtDwAAQBAJ&pg=PA16 |page=24}}</ref> |stat_bev3 =15000000–30000000 |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid =Karshapana |nota= }} Die '''Mauryaryk''' ([[Sanskrit]]: मौर्य) was 'n geografies uitgebreide mag in die [[Ystertydperk]] in [[Suid-Asië]] met sy magsbasis in [[Magadha]]. Dié ryk is in ca. 320 v.C. deur [[Chandragupta Maurya]] gestig en het tot 185 v.C. los bestaan.<ref name="Dyson24" /> Die hoofbronne oor die Mauryaryk se skriftelike rekords is veral Romeinse tekste deur [[Megasthenes]] etlike eeue later wat egter verlore gegaan het<ref>{{en}} {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-1-316-41898-7 | url =https://books.google.com/books?id=yaJrCgAAQBAJ&pg=PA453 |page=453}}</ref> en die Edikte van Ashoka.<ref>{{en}} {{cite book|last=Michon|first=Daniel|title=Archaeology and Religion in Early Northwest India|series=Archaeology and Religion in South Asia series|location=London, New York, and New Delhi|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-138-82252-8|page=33}}</ref> In argeologiese opsig behoort die Mauryaryk in Suid-Asië aan die tydperk van "Noordelike Swart Gepoleerde Ware-kultuur". [[Lêer:Sarnath capital.jpg|duimnael|links|Die Leeukolom van Ashoka by [[Sarnath]] is die voorbeeld van Indië se staatsembleem en die Wiel van Dharma is die sentrale kenmerk op die [[vlag van Indië]]]] Chandragupta Maurya het deur middel van militêre veroweringe en diplomatieke verdrae die [[Nandaryk]] verslaan en sy [[susereiniteit]] in 'n westelike rigting na die huidige [[Afghanistan]] suid van die [[Hindoekoesj]] en suid tot in die noordelike Deccanhoogland uitgebrei; buite die Magadha-kerngebied was die heersende vlakke van tegnologie en infrastruktuur egter beperkend om die samelewing volledig en volhoubaar te deurdring. Onder Chandragupta se kleinseun, [[Ashoka]] (ca. 268–232 v.C.), het die ryk vir 'n kort tydperk die stedelike hoofsentrums en slagare van die [[Indiese subkontinent]] behalwe vir die uiterste suide beheer.<ref name="Dyson24" /> Die Mauryahoofstad (die huidige [[Patna]]) was geleë in Magadha; die ander kerngebiede was [[Taxila]] in die noordweste, [[Ujjain]] in die [[Malwahoogland]], [[Kalinga]] aan die [[Golf van Bengale]] en die [[edelmetaal]]ryke laer Deccanhoogland. Buite sy kerngebiede was die ryk se geografiese uitbreiding afhanklik van die lojaliteit van militêre bevelvoerders wat die bewapende stede daartussen beheers het.<ref>{{en}} {{cite book | last1 =Kulke | first1 =Hermann | last2 =Rothermund | first2 =Dietmar | year =2004| title=A History of India |edition=4de |publisher=Routledge |location=Londen |isbn=0-415-15481-2 |page=448}}</ref><ref>{{en}} {{cite book | first1 =Romila | last1 =Thapar | year =1990 | title =A History of India, Volume 1 | publisher =Penguin Books | isbn =0-14-013835-8 |page=384}}</ref> Die Mauryaryk se ekonomie is ondersteun deur die vroeëre opkoms van beide [[Boeddhisme]] en [[Djainisme]] – geloofsbelydenisse wat geweldloosheid bevorder, pronkery of oorbodige offers en rituele verbied en die koste van ekonomiese transaksies verminder het – deur muntstukke wat die gebied se ekonomiese netwerke versterk het, en deur die gebruik van skryfwerk wat dalk meer ingewikkelde saketransaksies kon bevorder het. Naas die winsgewende, gevestigde [[landbou]] in die vrugbare oostelike [[Ganges]]vlakke het hierdie faktore handel op see en langs riviere ondersteun wat noodsaaklik was vir die verkryging van verbruikersgoedere sowel as metale van 'n hoë ekonomiese waarde. Om mobiliteit en handel te bevorder het die Mauryaryk paaie gebou, waaronder 'n belangrike, maar hoofsaaklik [[winter]]pad – die Uttarapath – wat gedurende dié seisoen, wanneer die watervlakke van die kruisende riviere laag was en hulle maklik oorgesteek kon word Oos-Afghanistan met hul hoofstad [[Pataliputra]] verbind het. Ander paaie het die Gangesbekken met die [[Arabiese See]] in die weste en edelmetaalryke myne in die suide verbind. Die bevolking van Suid-Asië tydens die Mauryaryk word op tussen 15 en 30 miljoen geskat.<ref name="Dyson24" /> Dié ryk se bestaanstyd is gekenmerk deur 'n uitsonderlike kreatiwiteit in kuns, argitektuur, inskrywings en vervaardigde tekste,<ref>{{en}} {{citation | last =Ludden | first =David | year =2013 | title =India and South Asia: A Short History | publisher =Oneworld Publications | isbn =978-1-78074-108-6 | url =https://books.google.com/books?id=EbFHAQAAQBAJ&pg=PA29 |page=28–29}}</ref> maar ook die vestiging van die kastestelsel in die Gangesbekken en die afname van [[vroueregte]] in die [[Indo-Ariese tale|Indo-Ariese streke]] van Indië.<ref name="Dyson24" /> Ná die [[Kalinga-oorlog]], waartydens Ashoka se troepe baie geweld in die streek gesaai het, het hy hom tot [[Boeddhisme]] toegewend en sy beginsels in edikte begin verwerk wat hy regdeur Suid-Asië laat versprei het, veral in gemeenskappe langs die goed besoekte padnetwerke.<ref>{{en}} {{citation | last1 =Stein | first1 =Burton | first2 =David | year =2010 | title =A History of India | last2 =Arnold | publisher =John Wiley & Sons | isbn =978-1-4443-2351-1 | url =https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&pg=GBS.PA74 |page=73}}</ref> Hy het Boeddhistiese sendelinge na die huidige [[Sri Lanka]], Noordoos-Indië en [[Sentraal-Asië]] befonds,<ref>{{en}} {{cite book | last1 =Kulke | first1 =Hermann | last2 =Rothermund | first2 =Dietmar | year =2004| title=A History of India |edition=4de |publisher=Routledge |location=Londen |isbn=0-415-15481-2 |page=67}}</ref> wat 'n belangrike rol gespeel het in die vestiging van Boeddhisme as 'n wêreldgodsdiens, waarmee hy ook self 'n figuur in die wêreldgeskiedenis geword het.<ref>{{en}} {{cite book|title=The Imperial Gazetteer of India: The Indian Empire, Volume 2, Historical|publisher=Oxford at the Clarendon Press|year = 1908|page=286|url=https://books.google.com/books?id=CLRZSmrH6NMC&pg=PA285}}</ref> Aangesien Ashoka se edikte beide die doodmaak van wilde diere en die afkapping van woude verbied het, word hy deur sommige huidige omgewingshistorici as 'n vroeë beliggaming van dié etos beskou.<ref>{{en}} {{cite book|last=Elverskog|first=Johan|title=The Buddha's Footprint: An Environmental History of Asia|location=Philadelphia|publisher = University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-5183-8|year=2020|page=56}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last=Fisher|first=Michael|title=An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century|location=Cambridge en London|publisher=Cambridge University Press|year =2018|isbn=9781316276044|doi=10.1017/9781316276044|page=72}}</ref> In Julie 1947 het die tussentydse eerste minister van Indië, [[Jawaharlal Nehru]], in die Konstituerende Vergadering van Indië die Leeukolom van Ashoka by [[Sarnath]] as die Staatsembleem van Indië en die 24-puntige Boeddhistiese Wiel van Dharma op die kolom se abakus as die sentrale kenmerk van die [[vlag van Indië]] voorgestel. Dié voorstelle is in Desember 1947 goedgekeur.<ref>{{en}} {{cite book|last=Vajpeyi|first=Ananya|title=Righteous Republic: The Political Foundations of Modern India|year=2012 |location=Cambridge, Londen|publisher=Harvard University Press|pages=188–189|isbn= 978-0-674-04895-9}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Mauryan Empire|Mauryaryk}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauryan-Empire|title=Mauryan empire|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 April 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Afghanistan]] [[Kategorie:Geskiedenis van Bangladesj]] [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Nepal]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pakistan]] sks4heq52rt55xeqhyten8g59x2bfco 0 460397 2894822 2026-04-18T19:00:31Z SpesBona 2720 Nuwe artikel 2894822 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =சோழர் ([[Tamil]]) |gewone_lang_naam =''Cholaryk'' |gewone_naam =Cholaryk |kontinent =Asië |gebied =Suid-Asië |land =Bangladesj, Indië, Indonesië, Maleisië, Mianmar, Sri Lanka, Thailand |era =Middeleeue |status =Ryk |status_teks =Ryk |ryk =Cholaryk |bestaanstydperk =848–1279 |jaar_begin =848 |jaar_einde =1279 |datum_begin =[[848]] |datum_einde =[[1279]] |gebeurtenis_begin =Stigting |gebeurtenis_einde =Ontbinding |gebeurtenis1 =Uitbreiding op sy grootste |datum_gebeurtenis1 =[[1030]] |gebeurtenis2 = |datum_gebeurtenis2 = |gebeurtenis3 = |datum_gebeurtenis3 = |gebeurtenis4 = |datum_gebeurtenis4 = |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na = |datum_na = |v1 =Pandyadinastie |vlag_v1 = |v2 =Pallavadinastie |vlag_v2 = |v3 =Cheradinastie |vlag_v3 = |v4 =Tambralinga |vlag_v4 = |v5 =Srivijaya |vlag_v5 = |n1 =Pandyadinastie |vlag_n1 = |n2 =Koninkryk Polonnaruwa |vlag_n2 = |n3 =Kakatiyadinastie |vlag_n3 = |n4 =Koninkryk Melayu |vlag_n4 = |n5 =Koninkryk Hoysala |vlag_n5 = |beeld_vlag =Chola Kings. Rajaraja I. 985-1014 CE Uncertain Tamilnadu mint (AV). Chola, conqueror of the Gangas in Tamil, seated tiger with two fish.jpg |vlag = |beeld_wapen = |wapen = |beeld_kaart =Chola Empire Map (1).svg |beeld_kaart_byskrif =Die Cholaryk op sy grootste onder Rajendra I, ca. 1030 |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied = |wetgewer= |godsdiens=[[Hindoeïsme]] |hoofstad =Pazhayarai, Thanjavur, Gangaikonda Cholapuram |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =[[Tamil|Middel-Tamil]], [[Sanskrit]] (liturgies) |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Chakravartigal<ref>{{en}} {{cite book |last=Thapar |first=Romila |url=https://books.google.com/books?id=-5irrXX0apQC&pg=PA366 |page=366|title=Early India: From the Origins to AD 1300 |year=2004 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-24225-8}}</ref> |leier1 =Vijayalaya Chola <small>(eerste)</small> |jaar_leier1 =848–871 |leier2 =Rajendra III <small>(laaste)</small> |jaar_leier2 =1246–1279 |leier3 = |jaar_leier3 = |leier4 = |jaar_leier4 = |leier5 = |jaar_leier5 = |leier6 = |jaar_leier6 = |leier7 = |jaar_leier7 = |leier8 = |jaar_leier8 = |leier9 = |jaar_leier9 = |titel_verteenwoordiger = |verteenwoordiger1 = |jaar_verteenwoordiger1= |verteenwoordiger2 = |jaar_verteenwoordiger2 = |verteenwoordiger3 = |jaar_verteenwoordiger3 = |verteenwoordiger4 = |jaar_verteenwoordiger4 = |verteenwoordiger5 = |jaar_verteenwoordiger5 = |verteenwoordiger6 = |jaar_verteenwoordiger6 = |verteenwoordiger7 = |jaar_verteenwoordiger7 = |verteenwoordiger8 = |jaar_verteenwoordiger8 = |verteenwoordiger9 = |jaar_verteenwoordiger9 = |stat_jaar1 = |stat_bev1 = |stat_opp1 = |bev_digtheid1 = |stat_jaar2 = |stat_bev2 = |stat_opp2 = |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 = |stat_bev3 = |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid = |nota= }} Die '''Cholaryk''' ([[Tamil]]: சோழர், [t͡ʃoːɻɐɾ, soːɻɐɾ]),<ref>{{en}} {{cite journal |last=Kaimal |first=Padma |date=Mei 1992 |title=Art of the Imperial Cholas. By Vidya Dehejia. New York: Columbia University Press, 1990. xv, 148 pp. 36.00 |type=book review |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/abs/art-of-the-imperial-cholas-by-vidya-dehejia-new-york-columbia-university-press-1990-xv-148-pp-3250-rajarajesvaram-the-pinnacle-of-chola-art-by-b-venkataraman-madras-mudgala-trust-1985-xx-393-pp-3600/CC00488CD7BAC4ABF6A5F746633A18B0 |journal=The Journal of Asian Studies |volume=51 |issue=2 |pages=414–416 |doi=10.2307/2058068 |jstor=2058068 |s2cid=163175500 |issn=1752-0401}}</ref> was 'n [[Middeleeue|Middeleeuse]] [[Talassokrasie|seemag]] in [[Indië|Suid-Indië]] wat deur die Choladinastie geregeer is en uit oorsese domeine, protektorate en invloedsfere in [[Suidoos-Asië]] bestaan het. Die vroegste bekende verwysing na die Cholas is 3de-eeuse inskrifte tydens die bewind van [[Ashoka]] in die [[Mauryaryk]]. Onder Rajaraja I en sy opvolgers Rajendra I, Rajadhiraja I, Rajendra II, Virarajendra en Kulothunga Chola I was die Cholaryk 'n militêre, ekonomiese en kulturele moondheid in [[Suid-Asië|Suid-]] en [[Suidoos-Asië|Suidoos-]] en [[Oos-Asië]].<ref name="Keay215">{{en}} {{citation |last=Keay |first=John |title=India: A History |url=https://books.google.com/books?id=0IquM4BrJ4YC |date=12 April 2011 |publisher=Open Road + Grove/Atlantic |isbn=978-0-8021-9550-0 |page=215}}</ref> [[Lêer:Shiva as the Lord of Dance LACMA edit.jpg|duimnael|links|Die standbeeld van die [[Hindoeïsme|Hindoe]][[Dêwa|goed]] [[Sjiwa]] is in die huidige [[Indië|indiese]] deelstaat [[Tamil Nadu]] geskep]] [[Lêer:Brihadisvara Temple during Maha Shivaratri-WUS03611 (edit).jpg|duimnael|links|Die [[Brihadisvaratempel]] tydens die Hindoefees [[Maha Shivaratri]]]] Die Cholas se mag en prestige onder die politieke magte in Suid-, Suidoos- en Oos-Asië op hul hoogtepunt spruit uit hul ekspedisies na die [[Ganges]]vallei, vlootaanvalle op stede van [[Srivijaya]] op die eiland [[Soematra]], en hul herhaalde sendings na die [[Chinese Keiserryk]].<ref>{{en}} {{citation |first=K. A. N. |last=Sastri |orig-year=1955 |year=2002 |title=A History of South India: From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar |publisher=Oxford University Press |page=158}}</ref> Die Cholavloot het die hoogtepunt van die antieke Indiese maritieme kapasiteit gekenmerk. Teen 1070 het die Cholas byna al hul oorsese gebied begin verloor, maar die latere Cholas (1070–1279) het steeds dele van Suid-Indië beheer. Aan die begin van die 13de eeu het die Cholaryk agteruitgegaan met die opkoms van die [[Pandyadinastie]] wat uiteindelik tot die Choladinastie se ondergang gelei het.<ref name="sastri1952">{{en}} {{en}} {{citation |first=K. A. N. |last=Sastri |orig-year=1955 |year=2002 |title=A History of South India: From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar |publisher=Oxford University Press |page=195–196}}</ref> Die Cholas het 'n gesentraliseerde regering en 'n gedissiplineerde burokrasie gevestig. Hul bevordering van Tamil-letterkunde en hul ywer vir die bou van tempels het van die grootste werke van Tamil-letterkunde en argitektuur opgelewer.<ref name="Keay215" /> Die Cholakonings was ywerige boumeesters en het tempels in hul koninkryke as beide plekke van aanbidding en ekonomiese aktiwiteite beskou.<ref>{{en}} {{citation |first=Geeta |last=Vasudevan |year=2003 |title=Royal Temple of Rajaraja: An Instrument of Imperial Cola Power |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-383-0 |page=20–22}}</ref><ref>{{en}} {{citation |last=Keay |first=John |title=India: A History |url=https://books.google.com/books?id=0IquM4BrJ4YC |date=12 April 2011 |publisher=Open Road + Grove/Atlantic |isbn=978-0-8021-9550-0 |page=217–218}}</ref> 'n Bekende voorbeeld van Chola-argitektuur is die [[Brihadisvaratempel]] in Thanjavur, nou 'n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]], wat die Rajaraja in 1010 in opdrag gegee het. Hulle is ook welbekend vir hul bevordering van kuns. Die ontwikkeling van die beeldhoutegniek wat in Cholabronsbeelde van Hindoe-gode gebruik is wat met 'n wasproses gegiet is, was baanbrekerswerk in hul tyd. Die Cholakunstradisie het in hul ryk versprei en die argitektuur en kuns van Suidoos-Asië beïnvloed.<ref>{{en}} {{citation |title=Thai Art with Indian Influences |first=Promsak |last=Jermsawatdi |publisher=Abhinav Publications |year=1979 |isbn=978-8-17017-090-7 |page=57}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |last=Bowman |first=John Stewart |url=https://books.google.com/books?id=YkqsAgAAQBAJ&dq=%22wang+mang%22+red+eyebrows&pg=PA13 |title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture |date=2000 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-11004-4 |page=335}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Chola dynasty|Cholaryk}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Chola-dynasty|title=Chola dynasty|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 April 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Bangladesj]] [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Indonesië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Maleisië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Mianmar]] [[Kategorie:Geskiedenis van Sri Lanka]] [[Kategorie:Geskiedenis van Thailand]] hisoe8tw6rg2y8mfssd4iwvuoo5vo0v 0 460398 2894839 2026-04-18T19:45:37Z SpesBona 2720 SpesBona het bladsy [[Ashoka die Grote]] na [[Ashoka]] geskuif: Korrekte titel: Die meeste taalweergawes noem hom "Ashoka". Ashoka die Grote kan 'n aanstuur bly. 2894839 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Ashoka]] quu1jfuwuc3rbhii63n1gfqksbneq4r 1 460399 2894841 2026-04-18T19:45:37Z SpesBona 2720 SpesBona het bladsy [[Bespreking:Ashoka die Grote]] na [[Bespreking:Ashoka]] geskuif: Korrekte titel: Die meeste taalweergawes noem hom "Ashoka". Ashoka die Grote kan 'n aanstuur bly. 2894841 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Ashoka]] ovty4zlj61rzqk3mhc2j5sfxct7aytv 4 460400 2894875 2026-04-18T20:38:05Z SpesBona 2720 + [[Meryl Streep]] 2894875 wikitext text/x-wiki {{Omraam|Meryl Streep interview at Festival de Cannes 2024 (cropped 2).jpg|180px|left|Meryl Streep op die Cannes-rolprentfees van 2024.}} '''[[Meryl Streep|Mary Louise "Meryl" Streep]]''' (gebore 22 Junie 1949) is 'n [[Amerika]]anse aktrise. Sy word beskou as een van die veelsydigste akteurs van haar tydperk en is bekend vir haar tegniese presisie, praat in verskillende [[dialek]]te en professionele langlewendheid. Streep het 'n [[BA]] in lettere en wysbegeerte en 'n [[Magister artium|MA]] in [[beeldende kuns]]. Haar artistieke proses behels dikwels die verfyning van haar karakers se dialoog sodat hulle motiverings 'n sielkundige diepte besit wat bo dié van tradisionele argetipes uitstyg. Benewens haar kreatiewe werk is sy 'n prominente kampvegter vir gendergelykheid, arbeidsbeskerming en 'n teenstander van die invloed van die'' male gaze'', mans wat vroue in rolprente as seksvoorwerpe beskou. Streep het haar professionele [[Teater|verhoogloopbaan]] in 1975 begin in ''Trelawny of the Wells'' en is die volgende jaar vir 'n [[Tony]] benoem vir ''27 Wagons Full of Cotton''. Sy het in 1977 in haar eerste rolprent, ''Julia'' verskyn. In 1978 is sy vir 'n [[Oscar]] benoem vir haar rol in ''The Deer Hunter''. Sy het die volgende jaar haar eerste Oscar gewen vir ''Kramer vs. Kramer''. Sy het in die 1980's 'n vooraanstaande aktrise geword met rolle in ''The French Lieutenant's Woman'' (1981), ''Sophie's Choice'' (1982), ''Out of Africa'' (1985) en ''A Cry in the Dark'' (1988), waarvoor sy die [[Cannes-rolprentfees|Cannes-prys]] vir beste aktrise ontvang het. Nadat Streep in die 1990's haar rolle uitgebrei het, het sy in die 2000's 'n nuwe vlak van kommersiële sukses behaal met rolle in prente soos ''The Devil Wears Prada'' (2006) en 'n sangrol in die blyspel ''Mamma Mia!'' (2008). Sy het terselfdertyd groot lof ingepalm vir haar dramatiese vertolkings in rolprente soos ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (2008) en ''The Iron Lady'' (2011), waarvoor sy haar derde Oscar gewen het. Die pryse wat sy gewen het, sluit in drie Oscars, agt [[Golden Globe]]s, twee [[Bafta]]s, vier [[Emmy]]s en twee Screen Actors Guild Awards. Sy is 'n ontvanger van die [[Kennedysentrum-eerbewys]], die [[Cecil B. DeMille-prys]] en 'n ere-César van [[Frankryk]]. In 2014 het sy die Presidensiële Vryheidsmedalje gewen. Sy is meer as enige ander akteur vir 'n Oscar en Golden Globe benoem, onderskeidelik 21 en 34 keer. Sy het oor die jare in meer as 60 rolprente en 18 televisieprojekte verskyn. : ''[[Meryl Streep|...lees verder]]'' t85ftlrldmo11x2w6q28cxulpt6y0ra 4 460401 2894876 2026-04-18T20:38:15Z SpesBona 2720 + [[Lêer:Taj Mahal in March 2004.jpg]] 2894876 wikitext text/x-wiki Die [[Taj Mahal]] in [[Agra]], [[Indië]], is een van die bekendste bakens van die [[Mogolryk]]. {{Omraam|Taj Mahal in March 2004.jpg|400px|links|Die Taj Mahal in Agra, Indië, is een van die bekendste bakens van die Mogolryk.}} mpuqtgdx78c55qd9zpt4j4kyo5h2jmr 3 460402 2894882 2026-04-18T20:59:03Z LAURA SOFIA ARAMBURO VALDEZ 206438 Nuwe bladsy geskep met 'Hola' 2894882 wikitext text/x-wiki Hola 9563xlv6mm7rmv8cdi71ovz60md2llo 2894883 2894882 2026-04-18T20:59:09Z LAURA SOFIA ARAMBURO VALDEZ 206438 Alle inhoud uit bladsy verwyder 2894883 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2894884 2894883 2026-04-18T20:59:17Z LAURA SOFIA ARAMBURO VALDEZ 206438 2894884 wikitext text/x-wiki Hola 9563xlv6mm7rmv8cdi71ovz60md2llo 2894885 2894884 2026-04-18T20:59:22Z LAURA SOFIA ARAMBURO VALDEZ 206438 Alle inhoud uit bladsy verwyder 2894885 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2894886 2894885 2026-04-18T20:59:27Z LAURA SOFIA ARAMBURO VALDEZ 206438 2894886 wikitext text/x-wiki Hola 9563xlv6mm7rmv8cdi71ovz60md2llo 2894887 2894886 2026-04-18T20:59:33Z LAURA SOFIA ARAMBURO VALDEZ 206438 Alle inhoud uit bladsy verwyder 2894887 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 460403 2894894 2026-04-18T22:51:54Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2894894 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} '''''Clark''''' is 'n [[Swede|Sweedse]] TV-minireeks van ses episodes van 2022 met [[Bill Skarsgård]] in die naamrol. Dit is deur [[Netflix]] vervaardig en op 5 Mei 2022 uitgereik. Dit is geskoei op die lewe van [[Clark Olofsson]] en sluit die gebeure in tydens die [[Norrmalmstorg-rooftog]],<ref>[https://about.netflix.com/en/news/bill-skarsgard-plays-clark-olofsson-in-new-swedish-netflix-original-directed-by-jonas-akerlund Netflix-aankondiging]</ref> wat tot die term [[Stockholmsindroom]] gelei het. ==Rolverdeling== {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right |image1=Bill Skarsgård (43620734441) (cropped).jpg|caption1=[[Bill Skarsgård]] |image2=Christoffer_Nordenrot_in_2018.jpg|caption2=Christoffer Nordenrot }} {{div col|2}} * [[Bill Skarsgård]] as [[Clark Olofsson]] ** Kolbjörn Skarsgård as Clark op 7 ** Lukas Wetterberg as Clark as tiener * Vilhelm Blomgren as Tommy Lindström * Isabelle Grill as Madou * [[Malin Levanon]] as Liz * Hanna Björn as Maria * Peter Viitanen as Sten Olofsson, Clark se pa * Sandra Ilar as Ingbritt Olofsson, Clark se ma * Christoffer Nordenrot as Jan-Erik Olsson * Alicia Agneson as Kristin "Kicki" Ehnmark {{div col end}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Clark (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Televisiereekse]] 0t39axwlulavcvw4ru3w67lnh4ge1if 0 460404 2894916 2026-04-19T07:08:46Z Tinta Emas Historia Network 206452 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1348005989|Iskandar Muda]]" te vertaal 2894916 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Koninklike|name=Iskandar Muda <br>{{nobold|<small>{{Nastaliq|سلطان إسكندر مودا}}</small>}}|title=Sultan of the Aceh|image=Lukisan Iskandar muda.jpg|caption=Sultan Iskandar Muda's Portrait|succession=Sultan of Aceh|reign=4 April 1607 – 27 December 1636|predecessor=[[Ali Ri'ayat Syah III]]|successor=[[Iskandar Thani]]|birth_date=1583|birth_place=[[Banda Aceh]], [[Aceh Sultanate]] (now [[Indonesia]])|death_date=27 December 1636|death_place=Banda Aceh, Aceh Sultanate (now Indonesia)|burial_date=|burial_place=|spouse=Kamaliah of [[Pahang]] (Putroe Phang)|issue=* [[Crown Prince]] Meurah Pupok * [[Taj ul-Alam|Putri Sri Alam]] * Raja Abdul Jalil Shah I of [[Asahan Sultanate|Asahan]]|full name=|regnal name=''Perkasa Alam Darmawangsa Tun Pangkat Johan Berdaulat Zilullahi Fil Alam Paduka Seri Sultan Iskandar Muda Meureuhom Meukuta Alam''|royal house=[[Ali Mughayat Syah|Meukuta Alam]]|father=Sultan Mansyur Syah|mother=Puteri Raja Inderabangsa|religion=[[Sunni]]|signature=|module='''[[National Hero of Indonesia]]'''<br> S.K. Presiden No. 077/TK/Tahun 1993, date September 14, 1993}}Iskandar Muda (1583?<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref> – 27 Desember 1636<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>) was die twaalfde sultan van Acèh Darussalam, onder wie die sultanate sy grootste territoriale uitbreiding bereik het en as die sterkste mag en rykste staat in die westelike Indonesiese argipel en die Malakka-geul geheers het. "Iskandar Muda" beteken letterlik "jong Alexander," en sy verowerings is dikwels vergelyk met dié van [[Alexander die Grote]].<ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> Benewens sy noemenswaardige verowerings, het Aceh tydens sy bewind bekend geword as 'n internasionale sentrum vir Islamitiese leer en handel. Hy was die laaste Sultan van Aceh wat 'n direkte manlike afstammeling in die manlike lyn van Ali Mughayat Syah, die stigter van die Acehsultanaat, was. Iskandar Muda se dood het beteken dat die stigtersdinastie van die Acehsultanaat, die Huis van Meukuta Alam, uitgesterf het en deur 'n ander dinastie vervang is. [[Lêer:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|duimnael|’n Skildery van Iskandar Muda deur Yoesoef (1980) by die Aceh-museum in Banda Aceh.]] [[Lêer:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|links|duimnael|Brief van Iskandar Muda aan [[Jakobus I van Engeland|James I]] van [[Engeland]] in 1615]] == Verwysings == [[Kategorie:Geboortes in die 1580's]] k2bpe5iwlw9pialm0eyxxwkh337mn2a 2894917 2894916 2026-04-19T07:10:56Z Tinta Emas Historia Network 206452 2894917 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Koninklike|name=Iskandar Muda <br>{{nobold|<small>{{Nastaliq|سلطان إسكندر مودا}}</small>}}|title=Sultan of the Aceh|image=Lukisan Iskandar muda.jpg|caption=Sultan Iskandar Muda's Portrait|succession=Sultan of Aceh|reign=4 April 1607 – 27 December 1636|predecessor=[[Ali Ri'ayat Syah III]]|successor=[[Iskandar Thani]]|birth_date=1583|birth_place=[[Banda Aceh]], [[Aceh Sultanate]] (now [[Indonesia]])|death_date=27 December 1636|death_place=Banda Aceh, Aceh Sultanate (now Indonesia)|burial_date=|burial_place=|spouse=Kamaliah of [[Pahang]] (Putroe Phang)|issue=* [[Crown Prince]] Meurah Pupok * [[Taj ul-Alam|Putri Sri Alam]] * Raja Abdul Jalil Shah I of [[Asahan Sultanate|Asahan]]|full name=|regnal name=''Perkasa Alam Darmawangsa Tun Pangkat Johan Berdaulat Zilullahi Fil Alam Paduka Seri Sultan Iskandar Muda Meureuhom Meukuta Alam''|royal house=[[Ali Mughayat Syah|Meukuta Alam]]|father=Sultan Mansyur Syah|mother=Puteri Raja Inderabangsa|religion=[[Sunni]]|signature=|module='''[[National Hero of Indonesia]]'''<br> S.K. Presiden No. 077/TK/Tahun 1993, date September 14, 1993}}'''Iskandar Muda''' (1583?<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref> – 27 Desember 1636<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>) was die twaalfde sultan van Acèh Darussalam, onder wie die sultanate sy grootste territoriale uitbreiding bereik het en as die sterkste mag en rykste staat in die westelike Indonesiese argipel en die Malakka-geul geheers het. "Iskandar Muda" beteken letterlik "jong Alexander," en sy verowerings is dikwels vergelyk met dié van [[Alexander die Grote]].<ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> Benewens sy noemenswaardige verowerings, het Aceh tydens sy bewind bekend geword as 'n internasionale sentrum vir Islamitiese leer en handel. Hy was die laaste Sultan van Aceh wat 'n direkte manlike afstammeling in die manlike lyn van Ali Mughayat Syah, die stigter van die Acehsultanaat, was. Iskandar Muda se dood het beteken dat die stigtersdinastie van die Acehsultanaat, die Huis van Meukuta Alam, uitgesterf het en deur 'n ander dinastie vervang is. [[Lêer:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|duimnael|’n Skildery van Iskandar Muda deur Yoesoef (1980) by die Aceh-museum in Banda Aceh.]] [[Lêer:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|links|duimnael|Brief van Iskandar Muda aan [[Jakobus I van Engeland|James I]] van [[Engeland]] in 1615]] == Verwysings == [[Kategorie:Geboortes in die 1580's]] oldeu6naa5tz4239yrdck02ft28fuj4 3 460405 2894920 2026-04-19T08:04:15Z KonstantinaG07 95209 KonstantinaG07 het bladsy [[Gebruikerbespreking:Dahila26]] na [[Gebruikerbespreking:Gohar26]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Dahila26|Dahila26]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Gohar26|Gohar26]]" 2894920 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:Gohar26]] a4paf9k53ary8g27z2t9umnmt6mpw0u 0 460406 2894921 2026-04-19T08:12:59Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|180px]] | klubnaam = Volksrepubliek China | vollenaam = Chinese nasionale sokkerspan | bynaam = {{lang|zh|龙之队}} (Draakspan) | stigting = 1913 (eerste wedstryd)<br>1949 (moderne nasionale span) | stadion = Verskeie | voorsitter = | afrigter = Shao Jiayi | kaptein = Zhang Yuning | konfederasie = [[AFC]] | patroon_la1 = _chn26h | patroon_b1 = _chn26h | patroon_ra1 = _chn26h | patr...' 2894921 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|180px]] | klubnaam = Volksrepubliek China | vollenaam = Chinese nasionale sokkerspan | bynaam = {{lang|zh|龙之队}} (Draakspan) | stigting = 1913 (eerste wedstryd)<br>1949 (moderne nasionale span) | stadion = Verskeie | voorsitter = | afrigter = Shao Jiayi | kaptein = Zhang Yuning | konfederasie = [[AFC]] | patroon_la1 = _chn26h | patroon_b1 = _chn26h | patroon_ra1 = _chn26h | patroon_sh1 = _chn26h | patroon_so1 = | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = FF0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = FF0000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _chn26a | patroon_b2 = _chn26a | patroon_ra2 = _chn26a | patroon_sh2 = _chn26a | patroon_so2 = | linkerarm2 = ffe900 | liggaam2 = ffe900 | regterarm2 = ffe900 | broek2 = ffe900 | kouse2 = ffe900 | beheerliggaam = Chinese Sokkerfederasie (CFA) }} Die '''Chinese nasionale sokkerspan''' ([[Chinees]]: 中国国家足球队; [[Pinyin|pinyin]]: ''Zhōngguó guójiā zúqiú duì''), deur [[FIFA]] erken as China PR, verteenwoordig [[Volksrepubliek China|China]] in internasionale [[sokker]] en word beheer deur die Chinese Sokkervereniging (CFA). China het die EAFF East Asian Cup in 2005 en 2010 gewen, was naaswenner by die [[AFC Asië-beker|Asië-beker]] in 1984 en 2004, en het sy enigste verskyning by die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]] gemaak, waar hulle al hul wedstryde verloor het sonder om ’n doel aan te teken.<ref>{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/about-fifa/associations/CHN|title=Chinese Football Association|website=[[FIFA]]|language=en|access-date=2026-04-19}}</ref> == Geskiedenis == Die Chinese nasionale sokkerspan het hul eerste wedstryd ooit in 1913 teen die Filippyne in Manila gespeel. Die Chinese Football Association is in 1924 gestig en is toe in 1931 vir die eerste keer by FIFA geaffilieer.<ref name="FIFA1">{{cite web|url=https://www.fifa.com/associations/association=chn/|title=China PR|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618005855/http://www.fifa.com/associations/association=chn/|archive-date=18 June 2010|url-status=dead}}</ref> Hul eerste deelname aan ’n groot toernooi was by die [[Olimpiese Somerspele 1936|Olimpiese Somerspele in 1936]]. Op 7 Junie 1958 het China opgehou om aan enige FIFA-erkende sokkerbyeenkomste deel te neem, nadat FIFA die [[Republiek China]] amptelik as ’n aparte land begin erken het.<ref name=360doc>{{cite news|url=https://www.163.com/sports/article/39TS1BEK00051C88.html|title=1949年-1979年中国足球国家队大事记|publisher=sports.163.com|date=19 March 2007|access-date=31 August 2016|archive-date=26 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726045939/https://www.163.com/sports/article/39TS1BEK00051C88.html|url-status=live |author1=网易 }}</ref> Dit het ’n diplomatieke geskil veroorsaak, wat reeds daartoe gelei het dat China aan die [[Olimpiese Somerspele 1956|Olimpiese Somerspele in 1956]] onttrek het om dieselfde redes. Vir jare het die Volksrepubliek China slegs vriendskaplike wedstryde gespeel teen lande wat hulle as die enigste wettige verteenwoordiger van China erken het. Op 25 Oktober 1971 het die [[Verenigde Nasies]] die Volksrepubliek China as die enigste wettige verteenwoordiger van China erken deur die Resolusie 2758.<ref>{{cite journal |last1=Homburg |first1= Heidrun |date=2006 |title= FIFA and the "Chinese Question", 1954–1980: an exercise of statutes |url= https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/5007/ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf |journal= Zeitschriftenartikel |volume=1 |issue=31 |pages=81–83 |doi= 10.12759/hsr.31.2006.1.69-72|access-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222105013/https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/5007/ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf |archive-date=2020-02-22 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://sports.people.com.cn/GB/4992382.html|title=以足球名义纪念霍英东 为中国推开国际足联大门 (2)|publisher=sports.people.com.cn|date=2006-11-02|access-date=2020-05-23|archive-date=5 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305225413/http://sports.people.com.cn/GB/4992382.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://sports.people.com.cn/GB/4992385.html |title=以足球名义纪念霍英东 为中国推开国际足联大门 (5) |publisher=sports.people.com.cn |date=2006-11-02 |access-date=2020-05-23 |archive-date=28 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150628215608/http://sports.people.com.cn/GB/4992385.html |url-status=live }}</ref> As gevolg hiervan het die Nasionalistiese Chinese span, wat die naam “Republiek China” gebruik het, in 1973 opgehou om dié naam te gebruik en is dit uiteindelik in 1980 herdoop na “Chinese Taipei”. Hierdie gebeure het daartoe gelei dat China weer tot die internasionale sportgemeenskap toegetree het—eers deur in 1974 by die [[AFC|Asiatiese Sokkerkonfederasie]] aan te sluit en daarna weer in 1979 by FIFA aan te sluit.<ref>{{cite web|url=https://oceaniafootballcenter.org/2019/12/04/tbt-04-when-israel-almost-made-history-in-oceania/|title=TBT #04 – When Israel almost made history in Oceania|publisher=Oceania Football Center|date=2019-12-04|last=Amadeu|first=Pedro|access-date=11 August 2022|archive-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811060041/https://oceaniafootballcenter.org/2019/12/04/tbt-04-when-israel-almost-made-history-in-oceania/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/news/fifa-proposals-israel-settlements-fall-short-palestinians-161330438--sow.html|title=FIFA proposals on Israel settlements fall short: Palestinians|date=2017-04-03|publisher=Yahoo! Sports|access-date=2022-08-11|archive-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811060041/https://sports.yahoo.com/news/fifa-proposals-israel-settlements-fall-short-palestinians-161330438--sow.html|url-status=live}}</ref> China is dikwels deur buitelandse afrigters gelei, en die suksesvolstes, tot dusver, was [[Bora Milutinović]], wat die span na die Wêreldbekertoernooi in 2002 gelei het, en die [[Nederland|Nederlander]] Arie Haan, wat die span na die eindstryd teen [[Japannese nasionale sokkerspan|Japan]] gelei het tydens die Asiatiese Beker in 2004 op tuisgrond. == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.flashscoreusa.com/team/china/f5AvIXD3/results/ Lys van wedstryde] {{Commons-kategorie inlyn|China national association football team}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in die Volksrepubliek China]] gf8egb1qm2mtra5pdb6eiuz6ow8lqi1 2894934 2894921 2026-04-19T08:43:00Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Stuur aan na [[Chinese nasionale sokkerspan]] 2894934 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Chinese nasionale sokkerspan]] sus037s6lyuv9860u95wdsfrib2ah7t 0 460407 2894922 2026-04-19T08:14:44Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|180px]] | klubnaam = Volksrepubliek China | vollenaam = Chinese nasionale sokkerspan | bynaam = {{lang|zh|龙之队}} (Draakspan) | stigting = 1913 (eerste wedstryd)<br>1949 (moderne nasionale span) | stadion = Verskeie | voorsitter = | afrigter = Shao Jiayi | kaptein = Zhang Yuning | konfederasie = [[AFC]] | patroon_la1 = _chn26h | patroon_b1 = _chn26h | patroon_ra1 = _chn26h | patr...' 2894922 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|180px]] | klubnaam = Volksrepubliek China | vollenaam = Chinese nasionale sokkerspan | bynaam = {{lang|zh|龙之队}} (Draakspan) | stigting = 1913 (eerste wedstryd)<br>1949 (moderne nasionale span) | stadion = Verskeie | voorsitter = | afrigter = Shao Jiayi | kaptein = Zhang Yuning | konfederasie = [[AFC]] | patroon_la1 = _chn26h | patroon_b1 = _chn26h | patroon_ra1 = _chn26h | patroon_sh1 = _chn26h | patroon_so1 = | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = FF0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = FF0000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _chn26a | patroon_b2 = _chn26a | patroon_ra2 = _chn26a | patroon_sh2 = _chn26a | patroon_so2 = | linkerarm2 = ffe900 | liggaam2 = ffe900 | regterarm2 = ffe900 | broek2 = ffe900 | kouse2 = ffe900 | beheerliggaam = Chinese Sokkerfederasie (CFA) }} Die '''Chinese nasionale sokkerspan''' ([[Chinees]]: 中国国家足球队; [[Pinyin|pinyin]]: ''Zhōngguó guójiā zúqiú duì''), deur [[FIFA]] erken as China PR, verteenwoordig [[Volksrepubliek China|China]] in internasionale [[sokker]] en word beheer deur die Chinese Sokkervereniging (CFA). China het die EAFF East Asian Cup in 2005 en 2010 gewen, was naaswenner by die [[AFC Asië-beker|Asië-beker]] in 1984 en 2004, en het sy enigste verskyning by die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]] gemaak, waar hulle al hul wedstryde verloor het sonder om ’n doel aan te teken.<ref>{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/about-fifa/associations/CHN|title=Chinese Football Association|website=[[FIFA]]|language=en|access-date=2026-04-19}}</ref> == Geskiedenis == Die Chinese nasionale sokkerspan het hul eerste wedstryd ooit in 1913 teen die Filippyne in Manila gespeel. Die Chinese Football Association is in 1924 gestig en is toe in 1931 vir die eerste keer by FIFA geaffilieer.<ref name="FIFA1">{{cite web|url=https://www.fifa.com/associations/association=chn/|title=China PR|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618005855/http://www.fifa.com/associations/association=chn/|archive-date=18 June 2010|url-status=dead}}</ref> Hul eerste deelname aan ’n groot toernooi was by die [[Olimpiese Somerspele 1936|Olimpiese Somerspele in 1936]]. Op 7 Junie 1958 het China opgehou om aan enige FIFA-erkende sokkerbyeenkomste deel te neem, nadat FIFA die [[Republiek China]] amptelik as ’n aparte land begin erken het.<ref name=360doc>{{cite news|url=https://www.163.com/sports/article/39TS1BEK00051C88.html|title=1949年-1979年中国足球国家队大事记|publisher=sports.163.com|date=19 March 2007|access-date=31 August 2016|archive-date=26 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726045939/https://www.163.com/sports/article/39TS1BEK00051C88.html|url-status=live |author1=网易 }}</ref> Dit het ’n diplomatieke geskil veroorsaak, wat reeds daartoe gelei het dat China aan die [[Olimpiese Somerspele 1956|Olimpiese Somerspele in 1956]] onttrek het om dieselfde redes. Vir jare het die Volksrepubliek China slegs vriendskaplike wedstryde gespeel teen lande wat hulle as die enigste wettige verteenwoordiger van China erken het. Op 25 Oktober 1971 het die [[Verenigde Nasies]] die Volksrepubliek China as die enigste wettige verteenwoordiger van China erken deur die Resolusie 2758.<ref>{{cite journal |last1=Homburg |first1= Heidrun |date=2006 |title= FIFA and the "Chinese Question", 1954–1980: an exercise of statutes |url= https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/5007/ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf |journal= Zeitschriftenartikel |volume=1 |issue=31 |pages=81–83 |doi= 10.12759/hsr.31.2006.1.69-72|access-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222105013/https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/5007/ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf |archive-date=2020-02-22 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://sports.people.com.cn/GB/4992382.html|title=以足球名义纪念霍英东 为中国推开国际足联大门 (2)|publisher=sports.people.com.cn|date=2006-11-02|access-date=2020-05-23|archive-date=5 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305225413/http://sports.people.com.cn/GB/4992382.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://sports.people.com.cn/GB/4992385.html |title=以足球名义纪念霍英东 为中国推开国际足联大门 (5) |publisher=sports.people.com.cn |date=2006-11-02 |access-date=2020-05-23 |archive-date=28 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150628215608/http://sports.people.com.cn/GB/4992385.html |url-status=live }}</ref> As gevolg hiervan het die Nasionalistiese Chinese span, wat die naam “Republiek China” gebruik het, in 1973 opgehou om dié naam te gebruik en is dit uiteindelik in 1980 herdoop na “Chinese Taipei”. Hierdie gebeure het daartoe gelei dat China weer tot die internasionale sportgemeenskap toegetree het—eers deur in 1974 by die [[AFC|Asiatiese Sokkerkonfederasie]] aan te sluit en daarna weer in 1979 by FIFA aan te sluit.<ref>{{cite web|url=https://oceaniafootballcenter.org/2019/12/04/tbt-04-when-israel-almost-made-history-in-oceania/|title=TBT #04 – When Israel almost made history in Oceania|publisher=Oceania Football Center|date=2019-12-04|last=Amadeu|first=Pedro|access-date=11 August 2022|archive-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811060041/https://oceaniafootballcenter.org/2019/12/04/tbt-04-when-israel-almost-made-history-in-oceania/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/news/fifa-proposals-israel-settlements-fall-short-palestinians-161330438--sow.html|title=FIFA proposals on Israel settlements fall short: Palestinians|date=2017-04-03|publisher=Yahoo! Sports|access-date=2022-08-11|archive-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811060041/https://sports.yahoo.com/news/fifa-proposals-israel-settlements-fall-short-palestinians-161330438--sow.html|url-status=live}}</ref> China is dikwels deur buitelandse afrigters gelei, en die suksesvolstes, tot dusver, was [[Bora Milutinović]], wat die span na die Wêreldbekertoernooi in 2002 gelei het, en die [[Nederland|Nederlander]] Arie Haan, wat die span na die eindstryd teen [[Japannese nasionale sokkerspan|Japan]] gelei het tydens die Asiatiese Beker in 2004 op tuisgrond. == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.flashscoreusa.com/team/china/f5AvIXD3/results/ Lys van wedstryde] {{Commons-kategorie inlyn|China national association football team}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in die Volksrepubliek China]] gf8egb1qm2mtra5pdb6eiuz6ow8lqi1 1 460408 2894923 2026-04-19T08:15:47Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2894923 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 460409 2894924 2026-04-19T08:17:34Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2894924 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 460410 2894925 2026-04-19T08:18:26Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} [[Kategorie:Sokker in die Volksrepubliek China|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Asië]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]]' 2894925 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Sokker in die Volksrepubliek China|Klubs]] [[Kategorie:Sokkerklubs in Asië]] [[Kategorie:Sokkerklubs volgens land]] qeaa7hqhc8yl48kqsmonnxu8mdm3c4l 14 460411 2894926 2026-04-19T08:23:58Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} {{Commons-kategorie|Association football players from China|Chinese sokkerspelers}} [[Kategorie:Chinese sportlui|Sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokker in die Volksrepubliek China|Spelers]]' 2894926 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Commons-kategorie|Association football players from China|Chinese sokkerspelers}} [[Kategorie:Chinese sportlui|Sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokker in die Volksrepubliek China|Spelers]] fnhq8lw46bzxz25exi7rnqm3o1cmweq 15 460412 2894927 2026-04-19T08:24:11Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2894927 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460413 2894931 2026-04-19T08:40:59Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Infobox football biography | name = Sun Jihai<br/>孙继海 | image = [[Lêer:SunJihai.JPG|140px]] | upright = | caption = Sun in 2007 | fullname = Sun Jihai | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1977|9|30}} | birth_place = [[Zhuanghe]], [[Dalian]], [[Liaoning]], [[Volksrepubliek China|China]] | height = 1,83 m | position = Verdediger | currentclub...' 2894931 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Sun Jihai<br/>孙继海 | image = [[Lêer:SunJihai.JPG|140px]] | upright = | caption = Sun in 2007 | fullname = Sun Jihai | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1977|9|30}} | birth_place = [[Zhuanghe]], [[Dalian]], [[Liaoning]], [[Volksrepubliek China|China]] | height = 1,83 m | position = Verdediger | currentclub = | years1 = 1995–2002 | clubs1 = [[Dalian Shide FC|Dalian Shide]] | caps1 = 123 | goals1 = 7 | years2 = 1998–1999 | clubs2 = → [[Crystal Palace FC|Crystal Palace]] (leen) | caps2 = 23 | goals2 = 0 | years3 = 2002–2008 | clubs3 = [[Manchester City]] | caps3 = 130 | goals3 = 3 | years4 = 2008–2010 | clubs4 = [[Sheffield United FC|Sheffield United]] | caps4 = 12 | goals4 = 0 | years5 = 2009 | clubs5 = → [[Chengdu Tiancheng FC|Chengdu Blades]] (loan) | caps5 = 10 | goals5 = 0 | years6 = 2010–2014 | clubs6 = [[Beijing Renhe FC|Guizhou Renhe]] | caps6 = 118 | goals6 = 1 | years7 = 2015 | clubs7 = [[Chongqing Lifan]] | caps7 = 28 | goals7 = 0 | years8 = 2016 | clubs8 = [[Beijing Renhe FC|Beijing Renhe]] | caps8 = 9 | goals8 = 0 | totalcaps = 453 | totalgoals = 11 | nationalyears1 = 1996–2008 | nationalteam1 = [[Chinese nasionale sokkerspan|China]] | nationalcaps1 = 80 | nationalgoals1 = 1 }} '''Sun Jihai''' ([[Chinees]]: 孙继海; [[pinyin]]: ''Sūn Jìhǎi''; gebore [[30 September]] [[1977]]) is ’n [[Volksrepubliek China|Chinese]] voormalige professionele [[sokker]]speler wat in die [[Premier League|Engelse Premierliga]] gespeel het. Sun is een van die bekendste sokkerspelers in [[Oos-Asië]], aangesien hy die eerste Oos-Asiatiese speler is wat in die Premierliga ’n doel aangeteken het toe hy in 2002 ’n doel vir [[Manchester City]] behaal het,<ref name="BBC">{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/2342427.stm |title=Man City back to winning ways |publisher=[[BBC]] |date=26 Oktober 2002 |access-date=11 September 2009}}</ref> en ook die eerste Chinese speler wat ’n doel in die [[UEFA Cup]] aangeteken het. Sun was ’n lid van die [[Chinese nasionale sokkerspan|Chinese nasionale span]] wat vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002 FIFA Wêreldbeker]] gekwalifiseer het. Sun het Beijing Haiqiu Technology Company (HQ Sports) in Februarie 2016 gestig, terwyl hy steeds vir Beijing Renhe in die China League One gespeel het. Daarna, in Desember van dieselfde jaar, het Sun sy 22 jaar lange professionele sokkerloopbaan beëindig deur sy amptelike uittrede tydens ’n openbare geleentheid aan te kondig. By dieselfde geleentheid het Sun ook die suksesvolle eerste rondte befondsing van sy maatskappy aangekondig, gelei deur China Media Capital (CMC), Tencent en Yuan Xun Fund. HQ Sports het intussen gegroei tot ’n personeelmag van meer as 100 en fokus op sporttegnologie, media en “datatainment” besigheid in China en wêreldwyd.<ref>{{Cite web|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-sun-jihai-20m-25152899|title=Former Man City star Sun Jihai now worth £20m away from football|first=Jack|last=Flintham|date=1 October 2022|website=Manchester Evening News}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chinese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Lewende mense]] dq1xqr05aphiqrxc4yh1fxsfkcqxkxr 2894933 2894931 2026-04-19T08:42:27Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2894933 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Sun Jihai<br/>孙继海 | image = [[Lêer:SunJihai.JPG|140px]] | upright = | caption = Sun in 2007 | fullname = Sun Jihai | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1977|9|30}} | birth_place = [[Dalian]], [[Liaoning]], [[Volksrepubliek China|China]] | height = 1,83 m | position = Verdediger | currentclub = | years1 = 1995–2002 | clubs1 = [[Dalian Shide FC|Dalian Shide]] | caps1 = 123 | goals1 = 7 | years2 = 1998–1999 | clubs2 = → [[Crystal Palace FC|Crystal Palace]] (leen) | caps2 = 23 | goals2 = 0 | years3 = 2002–2008 | clubs3 = [[Manchester City]] | caps3 = 130 | goals3 = 3 | years4 = 2008–2010 | clubs4 = [[Sheffield United FC|Sheffield United]] | caps4 = 12 | goals4 = 0 | years5 = 2009 | clubs5 = → [[Chengdu Tiancheng FC|Chengdu Blades]] (loan) | caps5 = 10 | goals5 = 0 | years6 = 2010–2014 | clubs6 = [[Beijing Renhe FC|Guizhou Renhe]] | caps6 = 118 | goals6 = 1 | years7 = 2015 | clubs7 = [[Chongqing Lifan]] | caps7 = 28 | goals7 = 0 | years8 = 2016 | clubs8 = [[Beijing Renhe FC|Beijing Renhe]] | caps8 = 9 | goals8 = 0 | totalcaps = 453 | totalgoals = 11 | nationalyears1 = 1996–2008 | nationalteam1 = [[Chinese nasionale sokkerspan|China]] | nationalcaps1 = 80 | nationalgoals1 = 1 }} '''Sun Jihai''' ([[Chinees]]: 孙继海; [[pinyin]]: ''Sūn Jìhǎi''; gebore [[30 September]] [[1977]]) is ’n [[Volksrepubliek China|Chinese]] voormalige professionele [[sokker]]speler wat in die [[Premier League|Engelse Premierliga]] gespeel het. Sun is een van die bekendste sokkerspelers in [[Oos-Asië]], aangesien hy die eerste Oos-Asiatiese speler is wat in die Premierliga ’n doel aangeteken het toe hy in 2002 ’n doel vir [[Manchester City]] behaal het,<ref name="BBC">{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/2342427.stm |title=Man City back to winning ways |publisher=[[BBC]] |date=26 Oktober 2002 |access-date=11 September 2009}}</ref> en ook die eerste Chinese speler wat ’n doel in die [[UEFA Cup]] aangeteken het. Sun was ’n lid van die [[Chinese nasionale sokkerspan|Chinese nasionale span]] wat vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002 FIFA Wêreldbeker]] gekwalifiseer het. Sun het Beijing Haiqiu Technology Company (HQ Sports) in Februarie 2016 gestig, terwyl hy steeds vir Beijing Renhe in die China League One gespeel het. Daarna, in Desember van dieselfde jaar, het Sun sy 22 jaar lange professionele sokkerloopbaan beëindig deur sy amptelike uittrede tydens ’n openbare geleentheid aan te kondig. By dieselfde geleentheid het Sun ook die suksesvolle eerste rondte befondsing van sy maatskappy aangekondig, gelei deur China Media Capital (CMC), Tencent en Yuan Xun Fund. HQ Sports het intussen gegroei tot ’n personeelmag van meer as 100 en fokus op sporttegnologie, media en “datatainment” besigheid in China en wêreldwyd.<ref>{{Cite web|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-sun-jihai-20m-25152899|title=Former Man City star Sun Jihai now worth £20m away from football|first=Jack|last=Flintham|date=1 October 2022|website=Manchester Evening News}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chinese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Lewende mense]] 098u8h0p3vuptgf70vibyl8p8pj11m3 1 460414 2894932 2026-04-19T08:41:14Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2894932 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460415 2894936 2026-04-19T08:47:15Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Stuur aan na [[Shanghai Port FC]] 2894936 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Shanghai Port FC]] 8qwmfgrq3x80s72m7jenaycp3qnw98m 15 460416 2894943 2026-04-19T08:57:30Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2894943 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460417 2894951 2026-04-19T09:04:40Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Shanghai Port<br />上海海港 | beeld = [[Lêer:Shanghai_Port_vs_Beijing_Guoan_2025-05-01.jpg|280px]] | beeld_grootte = 200px | vollenaam = Shanghai Port Football Club<br />上海海港足球俱乐部 | bynaam = Die Rooi Arende (红鹰) | gestig = {{Start date and age|25 December 2005}} | stadion = Pudong Sokkerstadion | kapasiteit = 37 000 | eienaar = Shanghai International Port Group | voorsitter = Zhang M...' 2894951 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Shanghai Port<br />上海海港 | beeld = [[Lêer:Shanghai_Port_vs_Beijing_Guoan_2025-05-01.jpg|280px]] | beeld_grootte = 200px | vollenaam = Shanghai Port Football Club<br />上海海港足球俱乐部 | bynaam = Die Rooi Arende (红鹰) | gestig = {{Start date and age|25 December 2005}} | stadion = Pudong Sokkerstadion | kapasiteit = 37 000 | eienaar = Shanghai International Port Group | voorsitter = Zhang Min<ref>{{cite web |title=Leiers se biografieë |url=http://www.portshanghai.com.cn/jtwbs/webpages/about/about_leader.jsp?id=26 |publisher=Shanghai International Port Group |access-date=3 September 2019 |language=ZH |archive-date=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229153720/http://www.portshanghai.com.cn/jtwbs/webpages/about/about_leader.jsp?id=26 |url-status=live }}</ref> | afrigter = {{vlagikoon|AUS}} Kevin Muscat | liga = Chinese Super League | seisoen = 2025 | posisie = 1ste van 16 (kampioene) | patroon_la1 = _shanghai24h | patroon_b1 = _shanghai24h | patroon_ra1 = _shanghai24h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = DD0000 | liggaam1 = DD0000 | regterarm1 = DD0000 | broek1 = FF0000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _chengdu23a | patroon_b2 = _chengdu23a | patroon_ra2 = _chengdu23a | patroon_sh2 = _chengdu23a | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} '''Shanghai Port Football Club''' ([[Chinees]]: 上海海港足球俱乐部; [[pinyin]]: ''Shànghǎi Hǎigǎng Zúqiú Jùlèbù'') is ’n [[Volksrepubliek China|Chinese]] professionele [[sokker]]klub gebaseer in [[Sjanghai]] wat meeding in die Chinese Super League, die hoogste afdeling van Chinese sokker. Shanghai Port speel sy tuiswedstryde by die Pudong Sokkerstadion, geleë in Pudong, Sjanghai. Die klub se eienaars is die Chinese hawe-maatskappy Shanghai International Port Group (SIPG). Die klub is op 25 Desember 2005 gestig as '''Shanghai East Asia''' deur die voormalige Chinese internasionale sokkerspeler Xu Genbao. Die klub het spelers gebruik wat afgestudeer het aan die Genbao Football Base, ’n sokkerakademie wat ook deur Xu gestig is, om hul eerste span te vorm toe hulle in die 2006-seisoen hul debuut in die derde vlak van China se sokkerliga gemaak het. Hulle het die topvlak bereik in die 2013-seisoen en hul naam verander na '''Shanghai SIPG''' ná SIPG se oorname in Desember 2014. Hulle het hul eerste ligatitel in die 2018 Chinese Super League-seisoen gewen, en hul huidige naam in 2021 aangeneem. Shanghai Port het daarna nog drie ligatitels gewen in die 2023, 2024 en 2025 seisoene. Volgens ’n ''[[Forbes]]''-verslag van 2015 was Shanghai Port die derde mees waardevolle sokkerklub in China, met ’n klubwaarde van $159 miljoen en ’n beraamde inkomste van $37 miljoen.<ref>{{cite web|title=Chinese Soccer's Most Valuable Teams|url=https://www.forbes.com/pictures/gkle45fmd/3-shanghai-sipg/#6c2b08ce4529|work=[[Forbes]]|access-date=14 August 2016|archive-date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915161659/https://www.forbes.com/pictures/gkle45fmd/3-shanghai-sipg/#6c2b08ce4529|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://static.sse.com.cn/disclosure/listedinfo/announcement/c/2016-03-29/600018_2015_n.pdf|title=2015 Annual Report|date=29 March 2016|access-date=13 July 2017|publisher=Shanghai International Port Group|language=zh|archive-date=22 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022090307/http://static.sse.com.cn/disclosure/listedinfo/announcement/c/2016-03-29/600018_2015_n.pdf|url-status=live}}</ref> == Eksterne skakels == * [https://www.fcshanghaiport.com Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Chinese sokkerklubs]] 61grrfnrev37w4jty2pmcecbyc8n8r6 2894953 2894951 2026-04-19T09:05:09Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2894953 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Shanghai Port<br />上海海港 | beeld = [[Lêer:Shanghai_Port_vs_Beijing_Guoan_2025-05-01.jpg|280px]] | beeld_grootte = 200px | vollenaam = Shanghai Port Football Club<br />上海海港足球俱乐部 | bynaam = Die Rooi Arende (红鹰) | gestig = {{Start date and age|25 December 2005}} | stadion = Pudong Sokkerstadion | kapasiteit = 37 000 | eienaar = Shanghai International Port Group | voorsitter = Zhang Min<ref>{{cite web |title=Leiers se biografieë |url=http://www.portshanghai.com.cn/jtwbs/webpages/about/about_leader.jsp?id=26 |publisher=Shanghai International Port Group |access-date=3 September 2019 |language=ZH |archive-date=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229153720/http://www.portshanghai.com.cn/jtwbs/webpages/about/about_leader.jsp?id=26 |url-status=live }}</ref> | afrigter = {{vlagikoon|AUS}} Kevin Muscat | liga = Chinese Super League | seisoen = 2025 | posisie = 1ste van 16 (kampioene) | patroon_la1 = _shanghai24h | patroon_b1 = _shanghai24h | patroon_ra1 = _shanghai24h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = DD0000 | liggaam1 = DD0000 | regterarm1 = DD0000 | broek1 = FF0000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _chengdu23a | patroon_b2 = _chengdu23a | patroon_ra2 = _chengdu23a | patroon_sh2 = _chengdu23a | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} '''Shanghai Port Football Club''' ([[Chinees]]: 上海海港足球俱乐部; [[pinyin]]: ''Shànghǎi Hǎigǎng Zúqiú Jùlèbù'') is ’n [[Volksrepubliek China|Chinese]] professionele [[sokker]]klub gebaseer in [[Sjanghai]] wat meeding in die Chinese Super League, die hoogste afdeling van Chinese sokker. Shanghai Port speel sy tuiswedstryde by die Pudong Sokkerstadion, geleë in Pudong, Sjanghai. Die klub se eienaars is die Chinese hawe-maatskappy Shanghai International Port Group (SIPG). Die klub is op 25 Desember 2005 gestig as '''Shanghai East Asia''' deur die voormalige Chinese internasionale sokkerspeler Xu Genbao. Die klub het spelers gebruik wat afgestudeer het aan die Genbao Football Base, ’n sokkerakademie wat ook deur Xu gestig is, om hul eerste span te vorm toe hulle in die 2006-seisoen hul debuut in die derde vlak van China se sokkerliga gemaak het. Hulle het die topvlak bereik in die 2013-seisoen en hul naam verander na '''Shanghai SIPG''' ná SIPG se oorname in Desember 2014. Hulle het hul eerste ligatitel in die 2018 Chinese Super League-seisoen gewen, en hul huidige naam in 2021 aangeneem. Shanghai Port het daarna nog drie ligatitels gewen in die 2023, 2024 en 2025 seisoene. Volgens ’n ''[[Forbes]]''-verslag van 2015 was Shanghai Port die derde mees waardevolle sokkerklub in China, met ’n klubwaarde van $159 miljoen en ’n beraamde inkomste van $37 miljoen.<ref>{{cite web|title=Chinese Soccer's Most Valuable Teams|url=https://www.forbes.com/pictures/gkle45fmd/3-shanghai-sipg/#6c2b08ce4529|work=[[Forbes]]|access-date=14 August 2016|archive-date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915161659/https://www.forbes.com/pictures/gkle45fmd/3-shanghai-sipg/#6c2b08ce4529|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://static.sse.com.cn/disclosure/listedinfo/announcement/c/2016-03-29/600018_2015_n.pdf|title=2015 Annual Report|date=29 March 2016|access-date=13 July 2017|publisher=Shanghai International Port Group|language=zh|archive-date=22 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022090307/http://static.sse.com.cn/disclosure/listedinfo/announcement/c/2016-03-29/600018_2015_n.pdf|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.fcshanghaiport.com Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Chinese sokkerklubs]] 3ct0wj5zwu0tav9g1bd15ybyg8df669 1 460418 2894954 2026-04-19T09:05:32Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2894954 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460419 2894955 2026-04-19T09:07:04Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Stuur aan na [[Shanghai Port FC]] 2894955 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Shanghai Port FC]] 8qwmfgrq3x80s72m7jenaycp3qnw98m 0 460420 2894964 2026-04-19T09:38:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894964 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Cotyledon pendens | authority = [[Ernst van Jaarsveld|van Jaarsv.]], (2003) | synonyms = }} '''''Cotyledon pendens''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Crassulaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]] by die [[M'basherivier]] naby Tsolorha voor. Die spesie word as seldsaam beskou. == Galery == <gallery> Cotyledon pendens 8 - Copy.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3834-207 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:70029785-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/285507f3-86cb-45a8-9d2e-731fec8a3b55 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Cotyledon|pendens]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 7hum3riwlu45lbn9f417vwm25wvcrkf 1 460421 2894965 2026-04-19T09:41:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2894965 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 460422 2894969 2026-04-19T09:55:04Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met 'Die '''Fraser-saak''' was ‘n lastersaak waarin ‘n afgedankte skoolinspekteur, ene W. Fraser, van die [[Oranjerivierkolonie]], skadevergoeding van die minister van onderwys, [[JBM Hertzog]], ontvang het en waaruit die [[Hertzogprys]] gespruit het. Die invoering van tweetaligheid in die Vrystaat in 1907 het gelei tot ‘n bekende en uitgerekte lastersaak. Die verweerder was Hertzog, toe die minster van onderwys. Die eiser is ontslaan as inspekteur van skole weens...' 2894969 wikitext text/x-wiki Die '''Fraser-saak''' was ‘n lastersaak waarin ‘n afgedankte skoolinspekteur, ene W. Fraser, van die [[Oranjerivierkolonie]], skadevergoeding van die minister van onderwys, [[JBM Hertzog]], ontvang het en waaruit die [[Hertzogprys]] gespruit het. Die invoering van tweetaligheid in die Vrystaat in 1907 het gelei tot ‘n bekende en uitgerekte lastersaak. Die verweerder was Hertzog, toe die minster van onderwys. Die eiser is ontslaan as inspekteur van skole weens sy beweerde weiering om aan die nuwe wetgewing gehoor te gee. In ‘n toespraak op 26 Augustus 1910 in [[Fauresmith]] verwys Hertzog na hierdie saak op ‘n wyse wat deur Fraser as lasterlik ervaar is. Die saak het op 25 Augustus 1911 in die [[Hooggeregshof]] in [[Bloemfontein]] voorgekom. Veel tyd is gegee aan die verduideliking van Hertzog se enigsins ingewikkelde en dubbelsinnige uitlatings. Die uitspraak van die hof was in die guns van die klaer. Slegs £25 vergoeding is aan hom toegeken en die verweerder moes boonop die regskoste van die klaer dra. Fraser het egter aanvanklik £1000 vir gelede smaad geëis. Afgesien van die regsaspek het die hofsaak ‘n nasleep op ‘n heeltemal ander terrein gehad. Ondersteuners van Hertzog het geld ingesamel om die vergoedingsbedrag en regsonkoste namens hom aan die klaer te betaal. So groot was die vergaarde bedrag dat daar ‘n aansienlike oorskot was. Die surplus is uiteindelik gebruik om die Hertzogprys in te stel. Hierdie saak het dus bekendheid verwerf nie om die regsaspekte wat ter sprake was nie, maar weens die publiek se ondersteunening van ‘n politikus wat verkeerd opgetree het. ==Bibliografie== *[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. [[Kaapstad]]: [[Nasou]], 1971 o7v7k6dk0gf13z1b0kilqksgz979p9x 2894970 2894969 2026-04-19T09:57:31Z AFM 21229 2894970 wikitext text/x-wiki Die '''Fraser-saak''' was ‘n lastersaak waarin ‘n afgedankte skoolinspekteur, ene W. Fraser, van die [[Oranjerivierkolonie]], skadevergoeding van die minister van onderwys, [[JBM Hertzog]], ontvang het en waaruit die [[Hertzogprys]] gespruit het. Die invoering van tweetaligheid in die Vrystaat in 1907 het gelei tot ‘n bekende en uitgerekte lastersaak. Die verweerder was Hertzog, toe die minster van onderwys. Die eiser is ontslaan as inspekteur van skole weens sy beweerde weiering om aan die nuwe wetgewing gehoor te gee. In ‘n toespraak op 26 Augustus 1910 in [[Fauresmith]] verwys Hertzog na hierdie saak op ‘n wyse wat deur Fraser as lasterlik ervaar is. Die saak het op 25 Augustus 1911 in die [[Hooggeregshof]] in [[Bloemfontein]] voorgekom. Veel tyd is gegee aan die verduideliking van Hertzog se enigsins ingewikkelde en dubbelsinnige uitlatings. Die uitspraak van die hof was in die guns van die klaer. Slegs £25 vergoeding is aan hom toegeken en die verweerder moes boonop die regskoste van die klaer dra. Fraser het egter aanvanklik £1000 vir gelede smaad geëis. Afgesien van die regsaspek het die hofsaak ‘n nasleep op ‘n heeltemal ander terrein gehad. Ondersteuners van Hertzog het geld ingesamel om die vergoedingsbedrag en regsonkoste namens hom aan die klaer te betaal. So groot was die vergaarde bedrag dat daar ‘n aansienlike oorskot was. Die surplus is uiteindelik gebruik om die Hertzogprys in te stel. Hierdie saak het dus bekendheid verwerf nie om die regsaspekte wat ter sprake was nie, maar weens die publiek se ondersteunening van ‘n politikus wat verkeerd opgetree het. ==Bibliografie== *[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. [[Kaapstad]]: [[Nasou]], 1971 [[Kategorie: Skandale]] s4impb2rfqcwlqb3k399w791jo2rbov 2894971 2894970 2026-04-19T09:59:32Z AFM 21229 2894971 wikitext text/x-wiki Die '''Fraser-saak''' was ‘n lastersaak waarin ‘n afgedankte skoolinspekteur, ene W. Fraser, van die [[Oranjerivierkolonie]], skadevergoeding van die minister van onderwys, [[JBM Hertzog]], ontvang het en waaruit die [[Hertzogprys]] gespruit het. Die invoering van tweetaligheid in die Vrystaat in 1907 het gelei tot ‘n bekende en uitgerekte lastersaak. Die verweerder was Hertzog, toe die minster van onderwys. Die eiser is ontslaan as inspekteur van skole weens sy beweerde weiering om aan die nuwe wetgewing gehoor te gee. In ‘n toespraak op 26 Augustus 1910 in [[Fauresmith]] verwys Hertzog na hierdie saak op ‘n wyse wat deur Fraser as lasterlik ervaar is. Die saak het op 25 Augustus 1911 in die [[Hooggeregshof]] in [[Bloemfontein]] voorgekom. Veel tyd is gegee aan die verduideliking van Hertzog se enigsins ingewikkelde en dubbelsinnige uitlatings. Die uitspraak van die hof was in die guns van die klaer. Slegs £25 vergoeding is aan hom toegeken en die verweerder moes boonop die regskoste van die klaer dra. Fraser het egter aanvanklik £1000 vir gelede smaad geëis. Afgesien van die regsaspek het die hofsaak ‘n nasleep op ‘n heeltemal ander terrein gehad. Ondersteuners van Hertzog het geld ingesamel om die vergoedingsbedrag en regsonkoste namens hom aan die klaer te betaal. So groot was die vergaarde bedrag dat daar ‘n aansienlike oorskot was. Die surplus is uiteindelik gebruik om die Hertzogprys in te stel. Hierdie saak het dus bekendheid verwerf nie om die regsaspekte wat ter sprake was nie, maar weens die publiek se ondersteunening van ‘n politikus wat verkeerd opgetree het. ==Bibliografie== *[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. [[Kaapstad]]: [[Nasou]], 1971 [[Kategorie: Skandale]] [[Kategorie: Misdaad]] [[Kategorie: Regte]] qu3rmvjx9l5kywxx92ry1mqz6957gd4 2894976 2894971 2026-04-19T10:01:13Z AFM 21229 2894976 wikitext text/x-wiki Die '''Fraser-saak''' was ‘n lastersaak waarin ‘n afgedankte skoolinspekteur, ene W. Fraser, van die [[Oranjerivierkolonie]], skadevergoeding van die minister van onderwys, [[JBM Hertzog]], ontvang het en waaruit die [[Hertzogprys]] gespruit het. Die invoering van tweetaligheid in die Vrystaat in 1907 het gelei tot ‘n bekende en uitgerekte lastersaak. Die verweerder was Hertzog, toe die minster van onderwys. Die eiser is ontslaan as inspekteur van skole weens sy beweerde weiering om aan die nuwe wetgewing gehoor te gee. In ‘n toespraak op 26 Augustus 1910 in [[Fauresmith]] verwys Hertzog na hierdie saak op ‘n wyse wat deur Fraser as lasterlik ervaar is. Die saak het op 25 Augustus 1911 in die [[Hooggeregshof]] in [[Bloemfontein]] voorgekom. Veel tyd is gegee aan die verduideliking van Hertzog se enigsins ingewikkelde en dubbelsinnige uitlatings. Die uitspraak van die hof was in die guns van die klaer. Slegs £25 vergoeding is aan hom toegeken en die verweerder moes boonop die regskoste van die klaer dra. Fraser het egter aanvanklik £1000 vir gelede smaad geëis. Afgesien van die regsaspek het die hofsaak ‘n nasleep op ‘n heeltemal ander terrein gehad. Ondersteuners van Hertzog het geld ingesamel om die vergoedingsbedrag en regsonkoste namens hom aan die klaer te betaal. So groot was die vergaarde bedrag dat daar ‘n aansienlike oorskot was. Die surplus is uiteindelik gebruik om die Hertzogprys in te stel. Hierdie saak het dus bekendheid verwerf nie om die regsaspekte wat ter sprake was nie, maar weens die publiek se ondersteunening van ‘n politikus wat verkeerd opgetree het. ==Bibliografie== *[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. [[Kaapstad]]: [[Nasou]], 1971 [[Kategorie: Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie: Skandale]] [[Kategorie: Misdaad]] [[Kategorie: Regte]] qlqsn546ha9txhsy7tm1zvdzslcm0os 2 460423 2894988 2026-04-19T10:39:25Z RooiRoBot 98293 Nuwe bladsy geskep met '{{bot|Rooiratel}} [[Lêer:Red traffic light Berlin.jpg|duimnael]] <div style="float: right; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; text-align: center; padding: 0.3em 0.3em 0.3em;"> {{Gebruikerskas|red|pink|[[Beeld:Robot icon.svg|center|50px]]|Hierdie gebruiker is 'n [[Wikipedia:Robot|Robot]].}} </div> '''RooiRoBot''' is 'n rekening wat ek (Rooiratel) lank terug geskep het om te gebruik as 'n ordentlike Wikipe...' 2894988 wikitext text/x-wiki {{bot|Rooiratel}} [[Lêer:Red traffic light Berlin.jpg|duimnael]] <div style="float: right; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 242px; border: #99B3FF solid 1px; text-align: center; padding: 0.3em 0.3em 0.3em;"> {{Gebruikerskas|red|pink|[[Beeld:Robot icon.svg|center|50px]]|Hierdie gebruiker is 'n [[Wikipedia:Robot|Robot]].}} </div> '''RooiRoBot''' is 'n rekening wat ek (Rooiratel) lank terug geskep het om te gebruik as 'n ordentlike Wikipedia bot. Maar ek was te lui om alles ordentlik te doen. Ek poog om nou alles korrek op te stel. Op die oomblik is die rekening nie opgestel om enige kode te loop nie. Ek is nog besig om alles op te stel. gaxje72vjdwpizapq9dm32jet4a6s1m 0 460424 2894989 2026-04-19T10:52:54Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n nuwe artikel geskep. LET WEL: Die artikel is nie volledig nie. Foto's moet nog bygevoeg word. 2894989 wikitext text/x-wiki Die '''Douglas Commercial One (DC-1)''' was een van die voorgangers van die DC-3 en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 eenhede wat United Airlines vir die Model 247 geplaas het. Die Model 247 was ’n metaalenkelvlerktransportvliegtuig waarop Boeing in 1932 begin werk het. Die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnomer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die Verenigde Koninkryk. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na Frankryk gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die Burgeroorlog gebruik is en in Julie 1940 by die Iberia-vloot aangesluit het. AANTEKENING Hierdie artikel is grootliks op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> == Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het == Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan die ander vyf vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die Douglas Commercial 1 bekend sou word nie. == Douglas se voorlegging aan TWA == Douglas se reaksie op die bogenoemde brief was om ’n voorlegging aan TWA te doen en te versoek dat Harry Wetzel (die direkteur van die Santa Monica-aanleg) en Arthur Raymond (adjunkhoofingenieur) met die lugredery vergader. Voordat hulle na New York vertrek het ’n tienpersoonspan onder leiding van Arthur Raymond en onder toesig van “Dutch” Kingleberger (hoofingenieur) tot die slotsom gekom dat: * Douglas ’n twee-enjinontwerp sal aanbied met werkverrigting gelyk aan of beter as die drie-enjinvliegtuig wat TWA gespesifiseer het; * die laaggemonteerde metaalvlerk die Northrop-meerselontwerp met gespanne huid sou gebruik; * die onderstel van die intreksoort sou wees; en * passasiersgemak, kruissnelheid en vlugbedryfveiligheid van kardinale belang sou wees. Nie almal by TWA was oortuig dat die bogenoemde ontwerp sal werk nie. Hoewel Jack Frye ten gunste van die Douglas-voorstel was, het Charles Lindbergh (TWA se tegniese konsultant) getwyfel of ’n twee-enjinvliegtuig in die geval van enjinonklaarraking suksesvol sal kan opstyg by lughawens met hoë temperature en wat op hoë hoogtes geleë is. Van die Douglas-personeel het naarstig aan die werk gespring en hulle berekenings nagegaan totdat hulle tevrede was dat die vliegtuig wel met een enjin enige plek op die TWA-netwerk sou kon vlieg. ’n Transaksie is op 20 September 1932 beklink waarvolgens TWA ’n eerste vliegtuig teen $125000 (± $2000000 in 2011-waardes) sou bestel en ’n opsie sou neem op 60 bykomende vliegtuie teen ’n eenheidsprys van $58000 (± $932000 in 2011-waardes). == Die ontwerp en ontwikkeling van die DC-1 == Arthur Raymond is as die projekbestturder aangewys. Vir die gedetailleerde ontwerp van die DC-1 is hy bygestaan deur ’n span wat uit Jack Northrop (terwyl hy die Douglas-filiaal in El Segundo bestuur) en Ed Burton (’n ingenieur) bestaan het. Jack Northrop het oor die strukturele ontwerp van die vliegtuig toesig gehou. Ed Burton is bygestaan deur Frank Collbohm, en laasgenoemde het die hoofonderstel ontwerp. Fred Thearle het die stertwiel ontwerp. Ivar Shogran het aan die hoof gestaan van die kragbronspan wat aanbiedinge van Pratt & Whitney en Wright vir hulle Hornet- en Cyclone-enjins met nege silinders geëvalueer het. Shogran het die Cyclone SGR-1820-F as kragbron vir die DC-1 gekies en het metaallugskroewe met ’n vaste steek en drie blaaie vir die aanvanklike installasie gespesifiseer. Warren Boughton is met die ontwerp van die 12-volt- elektriese stelsel toevertrou. Ander deskundige het hierdie span ook gehelp. So is daar tydens skaalmodeltoetse in ’n windtonnel ontdek dat die vliegtuig met die beplande winggeometrie onstabiel sou wees. Om die probleem te oorkom is die voorrand van die vlerk teruggevou. Een doel van die span deskundiges was om geraas in die vliegtuig se kajuit te beperk tot ’n vlak wat nie dié van kontemporêre Pullman-spoorpassasierswaens sou oorskry nie. Douglas-ingenieurs het die kajuitvloer van die DC-1 plat gehou deur die plat middeldeel van die Northrop-ontwerpte vlerk aan ’n uitholling onder die romp vas te bout. Die hoogte van die kajuit is so uitgewerk dat die meeste passasiers in die vliegtuig sou kon rondbeweeg sonder om hulle nekke te buig. Ander keuses wat rakende akkommodasie en gemak oorweeg is, was die gebruik van sitplekke wat gedeeltelik terugleun en waarvan die rûe vorentoe of agtertoe gekantel kan word sodat pare passasiers na mekaar kon kyk. Verhitting, ventilasie en klankdigting het ook aandag gekry. == Eerste vlug == Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, met toetsvlieënier Carl Cover en boordtoetsingenieur in beheer van die DC-1. == Operasionele gebruik deur TWA == Die masjien is op 15 September 1933 as R223Y en met die vlootnommer 300 aan TWA afgelewer. Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, het TWA die DC-1 vir beperkte handelsbedrywighede gebruik (die skroefvliegtuig was gedurende hierdie tydperk NC223Y geregistreer). Die lugredery het die vliegtuig egter meestal vir proefvlugte ter voorbereiding van die indiensneming van die DC-2 gebruik.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Stanbridge Park, Staplefield, West Sussex, England |pages=299 |language=en}}</ref> == Rekordvlugte == Om te toon hoe goed die DC-1 was, het Transcontinental & Western Air en Eastern Air Transport gekies om op 18 Februarie 1934 ’n skouspelagtige laaste TWA-posvlug op die transkontinentale roete te onderneem. Toe Jack Frye en Eddie Rickenbacker ná 13 uur en twee minute op 19 Februarie 1934 by Newark geland het, het hulle ’n nuwe transkontinentale snelheidsrekord opgestel. Tydens ’n vlug op 30 April 1935 het Tommy Tomlinson, HB Snead en Peter Redpatch die vliegtuig se eie transkontinentale snelheidsrekord gebreek. Met Floyd Bennett Field as basis het Tommy Tomlinson en Joseph S Bartles op 16, 18 en 19 Mei 1935 op die roete New York-Washington-Norfolk 11 nasionale rekords en agt wêreldrekords opgestel of gebreek. == Enjins van die DC-1 == * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, is hy aangedryf deur radiale Wright Cyclone SGR-1820-F-enjins van 700 perdekrag met NACA-enjinkappe. * Een van die aanvanklike modifikasies wat aangebring is om die werkverrigting van die DC-1 te verbeter was om hom met SGR-1820-F3-enjins van 710 perdekrag toe te rus. * Verskeie potensiêle klante van Douglas was ten gunste van Pratt & Whitney-enjins, en Douglas het die DC-1 van TWA teruggehuur om so ’n installasie te toets. Nadat die Cyclones met radiale Hornet SD-G-enjins vervang is, is die vliegtuig as ’n DC-1A herbenoem. * Vervolgens is die DC-1 met Wright SGR-1820-F52-enjins van 760 perdekrag hertoegerus en is terug na TWA as ’n DC-1. * ’n Volgende nuwe enjininstallasie was Wright SGR-1820-F25’s van 875 perdekrag. == Data vir die DC-1 == * '''Afmetings''': Span, 25.91 meter; lengte, 18.29 meter; hoogte, 4.88 meter. * '''Massa''': Leeg, 25975 kilogram; gelaai, 38587 kilogram. * '''Akkommodasie''': Twee vlieëniers en 12 passasiers. * '''Kragbronne''': Lugverkoelde radiale enjins met nege silinders wat metaallugskroewe met drie blaaie en ’n diameter van 3.51 meter en van veranderbare steek aandryf. Brandstoftenke in die middeldeel van die vlerk met ’n vermoë van 1932 liter. * '''Werkverrigting'''; Maksimum snelheid, 338 kilometer per uur; kruissnelheid, 306 kilometer per uur op 2438 meter en 322 kilometer per uur op 4267 meter; aanvanklike klimtempo, 320 meter/minuut; diensplafon, 7010 meter; normale reikafstand, 1609 kilometer. == Registrasies wat die DC-1 gehad het == Identiteitsrekord: Konstruksienommer 1137 (benoeming DC-1-109); X223Y, R223Y, NS223Y, NC223Y, G-AFIF (Graaf Forbes), EC-AGN (Spaanse regering), EC-AAE (Spaanse regering en Iberia) en moontlik 42-2 (Spaanse Nasionalistiese Lugmag)<ref name=":0" /> * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, het hy die tydelike registrasie X223Y gehad (die “X” het vir eksperimenteel gestaan). * Toe die vliegtuig vir bykomende toetse geneem is om te demonstreer dat hy aan die TWA-werkverrigtingsvereistes sou voldoen wanneer hy van vliegvelde wat hoog geleë is en selfs wanneer temperature hoog is, is sy registrasie van X223Y na R223Y verander (die “R” het vir die Engelse woord ''restricted'' gestaan). * Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, was die DC-1 NC223Y geregistreer aangesien hy van toe af passasiers kon vervoer. * Die National Aeronautics Association (NAA) het ’n reeks modifikasies vir die DC-1 geborg, en vir die vlug na die NAA aan die ooskus op 30 April 1935 is die DC-1 weer R223Y geregistreer. * Toe Howard Hughes die vliegtuig in September 1936 verkry het, was die masjien NC223Y geregistreer. Hughes het beoog om die DC-1 op ’n rekordwêreldvlug te neem, maar het van plan verander. * Die vliegtuig is te koop aangebied en sou in 1937 aan die Republikynse regering in Spanje verkoop word, maar daar het niks van gekom nie en vir die volgende 16 maande is daar niks van die DC-1 gehoor nie. * Im Mei 1938 is die skroefvliegtuig deur burggraaf Forbes, die Graaf van Granard, verkry. Die vliegtuig is na Brittanje verskeep en is toe G-AFIF geregistreer en is op publisiteitsvlugte geneem. * Die DC-1 het in Oktober 1938 weer sy verskyning in Spanje gemaak en is vir ''Lineas Aéreas Postales Españolas'' (LAPE) as EC-AGN geregistreer. * In April 1939, ná die einde van die Spaanse Burgeroorlog, is die vliegmasjien vir ''Sociedad Anonima de Transportes Aéreos'' (SATA) as EC-AAE geherregistreer. * Die DC-1 is (as EC-AAE) onherstelbaar in ’n noodlanding beskadig. Verskillende datums word in verskillende bronne vir hierdie voorval gegee. ''Skyleaders'' gee die datum Desember 1940, maar die Bureau of Aircraft Accidents gee die datum aan as 1 Oktober 1940.<ref>{{Cite web|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-douglas-dc-1-109-malaga|title=CRASH OF A DOUGLAS DC-1-109 IN MALAGA|date=18 April 2026|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=18 April 2026}}</ref> <ref name=":0" /> owogwvwah4qhrsl2k28ywppzqsivued 2894990 2894989 2026-04-19T11:11:14Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n sjabloon bygevoeg. LET WEL: Die artikel is nog nie klaar nie - daar moet nog galeryfoto's bygevoeg word. 2894990 wikitext text/x-wiki Die '''Douglas Commercial One (DC-1)''' was een van die voorgangers van die DC-3 en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 {{Inligtingskas Vliegtuig|naam=Douglas DC-1|beeld=File:Douglas DC-1 prototype.jpg|byskrif=Hier word die DC-1-prototipe gesien.|vervaardiger=Douglas Aircraft Company|land van herkoms=Verenigde State van Amerika|eerste vlug=1 Julie 1933|status=Onherstelbaar in noodlanding beskadig|hoofgebruiker=Transcontinental & Western Air (TWA)|meer gebruikers=Douglas, Howard Hughes, Spanje|tipe=Skroefvliegtuig|aantal gebou=1|programkoste=$307000|eenheidskoste=$125000}} eenhede wat United Airlines vir die Model 247 geplaas het. Die Model 247 was ’n metaalenkelvlerktransportvliegtuig waarop Boeing in 1932 begin werk het. Die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnomer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die Verenigde Koninkryk. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na Frankryk gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die Burgeroorlog gebruik is en in Julie 1940 by die Iberia-vloot aangesluit het. AANTEKENING Hierdie artikel is grootliks op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> == Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het == Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan die ander vyf vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die Douglas Commercial 1 bekend sou word nie. == Douglas se voorlegging aan TWA == Douglas se reaksie op die bogenoemde brief was om ’n voorlegging aan TWA te doen en te versoek dat Harry Wetzel (die direkteur van die Santa Monica-aanleg) en Arthur Raymond (adjunkhoofingenieur) met die lugredery vergader. Voordat hulle na New York vertrek het ’n tienpersoonspan onder leiding van Arthur Raymond en onder toesig van “Dutch” Kingleberger (hoofingenieur) tot die slotsom gekom dat: * Douglas ’n twee-enjinontwerp sal aanbied met werkverrigting gelyk aan of beter as die drie-enjinvliegtuig wat TWA gespesifiseer het; * die laaggemonteerde metaalvlerk die Northrop-meerselontwerp met gespanne huid sou gebruik; * die onderstel van die intreksoort sou wees; en * passasiersgemak, kruissnelheid en vlugbedryfveiligheid van kardinale belang sou wees. Nie almal by TWA was oortuig dat die bogenoemde ontwerp sal werk nie. Hoewel Jack Frye ten gunste van die Douglas-voorstel was, het Charles Lindbergh (TWA se tegniese konsultant) getwyfel of ’n twee-enjinvliegtuig in die geval van enjinonklaarraking suksesvol sal kan opstyg by lughawens met hoë temperature en wat op hoë hoogtes geleë is. Van die Douglas-personeel het naarstig aan die werk gespring en hulle berekenings nagegaan totdat hulle tevrede was dat die vliegtuig wel met een enjin enige plek op die TWA-netwerk sou kon vlieg. ’n Transaksie is op 20 September 1932 beklink waarvolgens TWA ’n eerste vliegtuig teen $125000 (± $2000000 in 2011-waardes) sou bestel en ’n opsie sou neem op 60 bykomende vliegtuie teen ’n eenheidsprys van $58000 (± $932000 in 2011-waardes). == Die ontwerp en ontwikkeling van die DC-1 == Arthur Raymond is as die projekbestturder aangewys. Vir die gedetailleerde ontwerp van die DC-1 is hy bygestaan deur ’n span wat uit Jack Northrop (terwyl hy die Douglas-filiaal in El Segundo bestuur) en Ed Burton (’n ingenieur) bestaan het. Jack Northrop het oor die strukturele ontwerp van die vliegtuig toesig gehou. Ed Burton is bygestaan deur Frank Collbohm, en laasgenoemde het die hoofonderstel ontwerp. Fred Thearle het die stertwiel ontwerp. Ivar Shogran het aan die hoof gestaan van die kragbronspan wat aanbiedinge van Pratt & Whitney en Wright vir hulle Hornet- en Cyclone-enjins met nege silinders geëvalueer het. Shogran het die Cyclone SGR-1820-F as kragbron vir die DC-1 gekies en het metaallugskroewe met ’n vaste steek en drie blaaie vir die aanvanklike installasie gespesifiseer. Warren Boughton is met die ontwerp van die 12-volt- elektriese stelsel toevertrou. Ander deskundige het hierdie span ook gehelp. So is daar tydens skaalmodeltoetse in ’n windtonnel ontdek dat die vliegtuig met die beplande winggeometrie onstabiel sou wees. Om die probleem te oorkom is die voorrand van die vlerk teruggevou. Een doel van die span deskundiges was om geraas in die vliegtuig se kajuit te beperk tot ’n vlak wat nie dié van kontemporêre Pullman-spoorpassasierswaens sou oorskry nie. Douglas-ingenieurs het die kajuitvloer van die DC-1 plat gehou deur die plat middeldeel van die Northrop-ontwerpte vlerk aan ’n uitholling onder die romp vas te bout. Die hoogte van die kajuit is so uitgewerk dat die meeste passasiers in die vliegtuig sou kon rondbeweeg sonder om hulle nekke te buig. Ander keuses wat rakende akkommodasie en gemak oorweeg is, was die gebruik van sitplekke wat gedeeltelik terugleun en waarvan die rûe vorentoe of agtertoe gekantel kan word sodat pare passasiers na mekaar kon kyk. Verhitting, ventilasie en klankdigting het ook aandag gekry. == Eerste vlug == Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, met toetsvlieënier Carl Cover en boordtoetsingenieur in beheer van die DC-1. == Operasionele gebruik deur TWA == Die masjien is op 15 September 1933 as R223Y en met die vlootnommer 300 aan TWA afgelewer. Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, het TWA die DC-1 vir beperkte handelsbedrywighede gebruik (die skroefvliegtuig was gedurende hierdie tydperk NC223Y geregistreer). Die lugredery het die vliegtuig egter meestal vir proefvlugte ter voorbereiding van die indiensneming van die DC-2 gebruik.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Stanbridge Park, Staplefield, West Sussex, England |pages=299 |language=en}}</ref> == Rekordvlugte == Om te toon hoe goed die DC-1 was, het Transcontinental & Western Air en Eastern Air Transport gekies om op 18 Februarie 1934 ’n skouspelagtige laaste TWA-posvlug op die transkontinentale roete te onderneem. Toe Jack Frye en Eddie Rickenbacker ná 13 uur en twee minute op 19 Februarie 1934 by Newark geland het, het hulle ’n nuwe transkontinentale snelheidsrekord opgestel. Tydens ’n vlug op 30 April 1935 het Tommy Tomlinson, HB Snead en Peter Redpatch die vliegtuig se eie transkontinentale snelheidsrekord gebreek. Met Floyd Bennett Field as basis het Tommy Tomlinson en Joseph S Bartles op 16, 18 en 19 Mei 1935 op die roete New York-Washington-Norfolk 11 nasionale rekords en agt wêreldrekords opgestel of gebreek. == Enjins van die DC-1 == * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, is hy aangedryf deur radiale Wright Cyclone SGR-1820-F-enjins van 700 perdekrag met NACA-enjinkappe. * Een van die aanvanklike modifikasies wat aangebring is om die werkverrigting van die DC-1 te verbeter was om hom met SGR-1820-F3-enjins van 710 perdekrag toe te rus. * Verskeie potensiêle klante van Douglas was ten gunste van Pratt & Whitney-enjins, en Douglas het die DC-1 van TWA teruggehuur om so ’n installasie te toets. Nadat die Cyclones met radiale Hornet SD-G-enjins vervang is, is die vliegtuig as ’n DC-1A herbenoem. * Vervolgens is die DC-1 met Wright SGR-1820-F52-enjins van 760 perdekrag hertoegerus en is terug na TWA as ’n DC-1. * ’n Volgende nuwe enjininstallasie was Wright SGR-1820-F25’s van 875 perdekrag. == Data vir die DC-1 == * '''Afmetings''': Span, 25.91 meter; lengte, 18.29 meter; hoogte, 4.88 meter. * '''Massa''': Leeg, 25975 kilogram; gelaai, 38587 kilogram. * '''Akkommodasie''': Twee vlieëniers en 12 passasiers. * '''Kragbronne''': Lugverkoelde radiale enjins met nege silinders wat metaallugskroewe met drie blaaie en ’n diameter van 3.51 meter en van veranderbare steek aandryf. Brandstoftenke in die middeldeel van die vlerk met ’n vermoë van 1932 liter. * '''Werkverrigting'''; Maksimum snelheid, 338 kilometer per uur; kruissnelheid, 306 kilometer per uur op 2438 meter en 322 kilometer per uur op 4267 meter; aanvanklike klimtempo, 320 meter/minuut; diensplafon, 7010 meter; normale reikafstand, 1609 kilometer. == Registrasies wat die DC-1 gehad het == Identiteitsrekord: Konstruksienommer 1137 (benoeming DC-1-109); X223Y, R223Y, NS223Y, NC223Y, G-AFIF (Graaf Forbes), EC-AGN (Spaanse regering), EC-AAE (Spaanse regering en Iberia) en moontlik 42-2 (Spaanse Nasionalistiese Lugmag)<ref name=":0" /> * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, het hy die tydelike registrasie X223Y gehad (die “X” het vir eksperimenteel gestaan). * Toe die vliegtuig vir bykomende toetse geneem is om te demonstreer dat hy aan die TWA-werkverrigtingsvereistes sou voldoen wanneer hy van vliegvelde wat hoog geleë is en selfs wanneer temperature hoog is, is sy registrasie van X223Y na R223Y verander (die “R” het vir die Engelse woord ''restricted'' gestaan). * Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, was die DC-1 NC223Y geregistreer aangesien hy van toe af passasiers kon vervoer. * Die National Aeronautics Association (NAA) het ’n reeks modifikasies vir die DC-1 geborg, en vir die vlug na die NAA aan die ooskus op 30 April 1935 is die DC-1 weer R223Y geregistreer. * Toe Howard Hughes die vliegtuig in September 1936 verkry het, was die masjien NC223Y geregistreer. Hughes het beoog om die DC-1 op ’n rekordwêreldvlug te neem, maar het van plan verander. * Die vliegtuig is te koop aangebied en sou in 1937 aan die Republikynse regering in Spanje verkoop word, maar daar het niks van gekom nie en vir die volgende 16 maande is daar niks van die DC-1 gehoor nie. * Im Mei 1938 is die skroefvliegtuig deur burggraaf Forbes, die Graaf van Granard, verkry. Die vliegtuig is na Brittanje verskeep en is toe G-AFIF geregistreer en is op publisiteitsvlugte geneem. * Die DC-1 het in Oktober 1938 weer sy verskyning in Spanje gemaak en is vir ''Lineas Aéreas Postales Españolas'' (LAPE) as EC-AGN geregistreer. * In April 1939, ná die einde van die Spaanse Burgeroorlog, is die vliegmasjien vir ''Sociedad Anonima de Transportes Aéreos'' (SATA) as EC-AAE geherregistreer. * Die DC-1 is (as EC-AAE) onherstelbaar in ’n noodlanding beskadig. Verskillende datums word in verskillende bronne vir hierdie voorval gegee. ''Skyleaders'' gee die datum Desember 1940, maar die Bureau of Aircraft Accidents gee die datum aan as 1 Oktober 1940.<ref>{{Cite web|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-douglas-dc-1-109-malaga|title=CRASH OF A DOUGLAS DC-1-109 IN MALAGA|date=18 April 2026|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=18 April 2026}}</ref> <ref name=":0" /> == Verwysings == tnk8cz321kdxh900evyufj4cttcuqoi 2895006 2894990 2026-04-19T11:29:22Z Gaius le Roux 203341 Ek het galeryfoto's bygevoeg. 2895006 wikitext text/x-wiki Die '''Douglas Commercial One (DC-1)''' was een van die voorgangers van die DC-3 en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 {{Inligtingskas Vliegtuig|naam=Douglas DC-1|beeld=File:Douglas DC-1 prototype.jpg|byskrif=Hier word die DC-1-prototipe gesien.|vervaardiger=Douglas Aircraft Company|land van herkoms=Verenigde State van Amerika|eerste vlug=1 Julie 1933|status=Onherstelbaar in noodlanding beskadig|hoofgebruiker=Transcontinental & Western Air (TWA)|meer gebruikers=Douglas, Howard Hughes, Spanje|tipe=Skroefvliegtuig|aantal gebou=1|programkoste=$307000|eenheidskoste=$125000}} eenhede wat United Airlines vir die Model 247 geplaas het. Die Model 247 was ’n metaalenkelvlerktransportvliegtuig waarop Boeing in 1932 begin werk het. Die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnomer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die Verenigde Koninkryk. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na Frankryk gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die Burgeroorlog gebruik is en in Julie 1940 by die Iberia-vloot aangesluit het. AANTEKENING Hierdie artikel is grootliks op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> == Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het == Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan die ander vyf vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die Douglas Commercial 1 bekend sou word nie. == Douglas se voorlegging aan TWA == Douglas se reaksie op die bogenoemde brief was om ’n voorlegging aan TWA te doen en te versoek dat Harry Wetzel (die direkteur van die Santa Monica-aanleg) en Arthur Raymond (adjunkhoofingenieur) met die lugredery vergader. Voordat hulle na New York vertrek het ’n tienpersoonspan onder leiding van Arthur Raymond en onder toesig van “Dutch” Kingleberger (hoofingenieur) tot die slotsom gekom dat: * Douglas ’n twee-enjinontwerp sal aanbied met werkverrigting gelyk aan of beter as die drie-enjinvliegtuig wat TWA gespesifiseer het; * die laaggemonteerde metaalvlerk die Northrop-meerselontwerp met gespanne huid sou gebruik; * die onderstel van die intreksoort sou wees; en * passasiersgemak, kruissnelheid en vlugbedryfveiligheid van kardinale belang sou wees. Nie almal by TWA was oortuig dat die bogenoemde ontwerp sal werk nie. Hoewel Jack Frye ten gunste van die Douglas-voorstel was, het Charles Lindbergh (TWA se tegniese konsultant) getwyfel of ’n twee-enjinvliegtuig in die geval van enjinonklaarraking suksesvol sal kan opstyg by lughawens met hoë temperature en wat op hoë hoogtes geleë is. Van die Douglas-personeel het naarstig aan die werk gespring en hulle berekenings nagegaan totdat hulle tevrede was dat die vliegtuig wel met een enjin enige plek op die TWA-netwerk sou kon vlieg. ’n Transaksie is op 20 September 1932 beklink waarvolgens TWA ’n eerste vliegtuig teen $125000 (± $2000000 in 2011-waardes) sou bestel en ’n opsie sou neem op 60 bykomende vliegtuie teen ’n eenheidsprys van $58000 (± $932000 in 2011-waardes). == Die ontwerp en ontwikkeling van die DC-1 == Arthur Raymond is as die projekbestturder aangewys. Vir die gedetailleerde ontwerp van die DC-1 is hy bygestaan deur ’n span wat uit Jack Northrop (terwyl hy die Douglas-filiaal in El Segundo bestuur) en Ed Burton (’n ingenieur) bestaan het. Jack Northrop het oor die strukturele ontwerp van die vliegtuig toesig gehou. Ed Burton is bygestaan deur Frank Collbohm, en laasgenoemde het die hoofonderstel ontwerp. Fred Thearle het die stertwiel ontwerp. Ivar Shogran het aan die hoof gestaan van die kragbronspan wat aanbiedinge van Pratt & Whitney en Wright vir hulle Hornet- en Cyclone-enjins met nege silinders geëvalueer het. Shogran het die Cyclone SGR-1820-F as kragbron vir die DC-1 gekies en het metaallugskroewe met ’n vaste steek en drie blaaie vir die aanvanklike installasie gespesifiseer. Warren Boughton is met die ontwerp van die 12-volt- elektriese stelsel toevertrou. Ander deskundige het hierdie span ook gehelp. So is daar tydens skaalmodeltoetse in ’n windtonnel ontdek dat die vliegtuig met die beplande winggeometrie onstabiel sou wees. Om die probleem te oorkom is die voorrand van die vlerk teruggevou. Een doel van die span deskundiges was om geraas in die vliegtuig se kajuit te beperk tot ’n vlak wat nie dié van kontemporêre Pullman-spoorpassasierswaens sou oorskry nie. Douglas-ingenieurs het die kajuitvloer van die DC-1 plat gehou deur die plat middeldeel van die Northrop-ontwerpte vlerk aan ’n uitholling onder die romp vas te bout. Die hoogte van die kajuit is so uitgewerk dat die meeste passasiers in die vliegtuig sou kon rondbeweeg sonder om hulle nekke te buig. Ander keuses wat rakende akkommodasie en gemak oorweeg is, was die gebruik van sitplekke wat gedeeltelik terugleun en waarvan die rûe vorentoe of agtertoe gekantel kan word sodat pare passasiers na mekaar kon kyk. Verhitting, ventilasie en klankdigting het ook aandag gekry. == Eerste vlug == Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, met toetsvlieënier Carl Cover en boordtoetsingenieur in beheer van die DC-1. == Operasionele gebruik deur TWA == Die masjien is op 15 September 1933 as R223Y en met die vlootnommer 300 aan TWA afgelewer. Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, het TWA die DC-1 vir beperkte handelsbedrywighede gebruik (die skroefvliegtuig was gedurende hierdie tydperk NC223Y geregistreer). Die lugredery het die vliegtuig egter meestal vir proefvlugte ter voorbereiding van die indiensneming van die DC-2 gebruik.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Stanbridge Park, Staplefield, West Sussex, England |pages=299 |language=en}}</ref> == Rekordvlugte == Om te toon hoe goed die DC-1 was, het Transcontinental & Western Air en Eastern Air Transport gekies om op 18 Februarie 1934 ’n skouspelagtige laaste TWA-posvlug op die transkontinentale roete te onderneem. Toe Jack Frye en Eddie Rickenbacker ná 13 uur en twee minute op 19 Februarie 1934 by Newark geland het, het hulle ’n nuwe transkontinentale snelheidsrekord opgestel. Tydens ’n vlug op 30 April 1935 het Tommy Tomlinson, HB Snead en Peter Redpatch die vliegtuig se eie transkontinentale snelheidsrekord gebreek. Met Floyd Bennett Field as basis het Tommy Tomlinson en Joseph S Bartles op 16, 18 en 19 Mei 1935 op die roete New York-Washington-Norfolk 11 nasionale rekords en agt wêreldrekords opgestel of gebreek. == Enjins van die DC-1 == * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, is hy aangedryf deur radiale Wright Cyclone SGR-1820-F-enjins van 700 perdekrag met NACA-enjinkappe. * Een van die aanvanklike modifikasies wat aangebring is om die werkverrigting van die DC-1 te verbeter was om hom met SGR-1820-F3-enjins van 710 perdekrag toe te rus. * Verskeie potensiêle klante van Douglas was ten gunste van Pratt & Whitney-enjins, en Douglas het die DC-1 van TWA teruggehuur om so ’n installasie te toets. Nadat die Cyclones met radiale Hornet SD-G-enjins vervang is, is die vliegtuig as ’n DC-1A herbenoem. * Vervolgens is die DC-1 met Wright SGR-1820-F52-enjins van 760 perdekrag hertoegerus en is terug na TWA as ’n DC-1. * ’n Volgende nuwe enjininstallasie was Wright SGR-1820-F25’s van 875 perdekrag. == Data vir die DC-1 == * '''Afmetings''': Span, 25.91 meter; lengte, 18.29 meter; hoogte, 4.88 meter. * '''Massa''': Leeg, 25975 kilogram; gelaai, 38587 kilogram. * '''Akkommodasie''': Twee vlieëniers en 12 passasiers. * '''Kragbronne''': Lugverkoelde radiale enjins met nege silinders wat metaallugskroewe met drie blaaie en ’n diameter van 3.51 meter en van veranderbare steek aandryf. Brandstoftenke in die middeldeel van die vlerk met ’n vermoë van 1932 liter. * '''Werkverrigting'''; Maksimum snelheid, 338 kilometer per uur; kruissnelheid, 306 kilometer per uur op 2438 meter en 322 kilometer per uur op 4267 meter; aanvanklike klimtempo, 320 meter/minuut; diensplafon, 7010 meter; normale reikafstand, 1609 kilometer. == Registrasies wat die DC-1 gehad het == Identiteitsrekord: Konstruksienommer 1137 (benoeming DC-1-109); X223Y, R223Y, NS223Y, NC223Y, G-AFIF (Graaf Forbes), EC-AGN (Spaanse regering), EC-AAE (Spaanse regering en Iberia) en moontlik 42-2 (Spaanse Nasionalistiese Lugmag)<ref name=":0" /> * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, het hy die tydelike registrasie X223Y gehad (die “X” het vir eksperimenteel gestaan). * Toe die vliegtuig vir bykomende toetse geneem is om te demonstreer dat hy aan die TWA-werkverrigtingsvereistes sou voldoen wanneer hy van vliegvelde wat hoog geleë is en selfs wanneer temperature hoog is, is sy registrasie van X223Y na R223Y verander (die “R” het vir die Engelse woord ''restricted'' gestaan). * Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, was die DC-1 NC223Y geregistreer aangesien hy van toe af passasiers kon vervoer. * Die National Aeronautics Association (NAA) het ’n reeks modifikasies vir die DC-1 geborg, en vir die vlug na die NAA aan die ooskus op 30 April 1935 is die DC-1 weer R223Y geregistreer. * Toe Howard Hughes die vliegtuig in September 1936 verkry het, was die masjien NC223Y geregistreer. Hughes het beoog om die DC-1 op ’n rekordwêreldvlug te neem, maar het van plan verander. * Die vliegtuig is te koop aangebied en sou in 1937 aan die Republikynse regering in Spanje verkoop word, maar daar het niks van gekom nie en vir die volgende 16 maande is daar niks van die DC-1 gehoor nie. * In Mei 1938 is die skroefvliegtuig deur burggraaf Forbes, die Graaf van Granard, verkry. Die vliegtuig is na Brittanje verskeep en is toe G-AFIF geregistreer en is op publisiteitsvlugte geneem. * Die DC-1 het in Oktober 1938 weer sy verskyning in Spanje gemaak en is vir ''Lineas Aéreas Postales Españolas'' (LAPE) as EC-AGN geregistreer. * In April 1939, ná die einde van die Spaanse Burgeroorlog, is die vliegmasjien vir ''Sociedad Anonima de Transportes Aéreos'' (SATA) as EC-AAE geherregistreer. * Die DC-1 is (as EC-AAE) onherstelbaar in ’n noodlanding beskadig. Verskillende datums word in verskillende bronne vir hierdie voorval gegee. ''Skyleaders'' gee die datum Desember 1940, maar die Bureau of Aircraft Accidents gee die datum aan as 1 Oktober 1940.<ref>{{Cite web|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-douglas-dc-1-109-malaga|title=CRASH OF A DOUGLAS DC-1-109 IN MALAGA|date=18 April 2026|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=18 April 2026}}</ref> <ref name=":0" /> Aantekeninge oor die sewe foto’s wat hieronder te siene is. Foto 1 Die DC-1-prototipe word met die registrasie X223Y en die vlootnommer 300 op die stertvin asook die TWA-naam op die agterste deel van die romp en onder die stuurkajuit voor die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 2 In hierdie geval word die DC-1 met die registrasienommer NC223Y en in ’n TWA-kleurskema geïllustreer. Foto 3 Die naam ''City of Los Angeles'' en die logo van TWA verskyn circa 1934 op die DC-1 met die registrasienommer NC223Y. Die vliegtuig word voorberei vir ’n proefvlug op die TWA-netwerk. Foto 4 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal in Glendale, Kalifornië gesien. Foto 5 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 6 Die DC-1 word in hierdie foto met die registrasienommer EC-AGN van die Spaanse regering getoon. Foto 7 Die wrak van die DC-1 word op 4 Oktober 1940 met die registrasienommer EC-AAE en die naam ''Manolo Negrón'' gesien. <gallery mode="packed"> Lêer:TWA DC-1.jpg|X223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1.jpg|NC223Y TWA-kleurskema Lêer:Douglas DC-1 NC 223Y.jpg|NC223Y proefvlug Lêer:Douglas DC-1 NC223Y Grand Central Air Terminal 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1 NC223Y at Grand Central Air Terminal, Glendale, California, 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:DC- 1.jpg|EC-AGN Spaanse regering Lêer:Wreck of DC-1 "Manolo Negrón", October 4, 1940.jpg|EC-AAE ná noodlanding </gallery> == Verwysings == cts5cj9pfjz1t543r45i4ppzss608vh 2895018 2895006 2026-04-19T11:51:54Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2895018 wikitext text/x-wiki Die '''Douglas Commercial One (DC-1)''' was een van die voorgangers van die DC-3 en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 {{Inligtingskas Vliegtuig|naam=Douglas DC-1|beeld=File:Douglas DC-1 prototype.jpg|byskrif=Hier word die DC-1-prototipe gesien.|vervaardiger=Douglas Aircraft Company|land van herkoms=Verenigde State van Amerika|eerste vlug=1 Julie 1933|status=Onherstelbaar in noodlanding beskadig|hoofgebruiker=Transcontinental & Western Air (TWA)|meer gebruikers=Douglas, Howard Hughes, Spanje|tipe=Skroefvliegtuig|aantal gebou=1|programkoste=$307000|eenheidskoste=$125000}} eenhede wat United Airlines vir die Model 247 geplaas het. Die Model 247 was ’n metaalenkelvlerktransportvliegtuig waarop Boeing in 1932 begin werk het. Die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnomer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die Verenigde Koninkryk. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na Frankryk gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die Burgeroorlog gebruik is en in Julie 1940 by die Iberia-vloot aangesluit het. AANTEKENING Hierdie artikel is grootliks op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> == Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het == Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan die ander vyf vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die Douglas Commercial 1 bekend sou word nie. == Douglas se voorlegging aan TWA == Douglas se reaksie op die bogenoemde brief was om ’n voorlegging aan TWA te doen en te versoek dat Harry Wetzel (die direkteur van die Santa Monica-aanleg) en Arthur Raymond (adjunkhoofingenieur) met die lugredery vergader. Voordat hulle na New York vertrek het, het ’n tienpersoonspan onder leiding van Arthur Raymond en onder toesig van “Dutch” Kingleberger (hoofingenieur) tot die slotsom gekom dat: * Douglas ’n twee-enjinontwerp sal aanbied met werkverrigting gelyk aan of beter as die drie-enjinvliegtuig wat TWA gespesifiseer het; * die laaggemonteerde metaalvlerk die Northrop-meerselontwerp met gespanne huid sou gebruik; * die onderstel van die intreksoort sou wees; en * passasiersgemak, kruissnelheid en vlugbedryfveiligheid van kardinale belang sou wees. Nie almal by TWA was oortuig dat die bogenoemde ontwerp sal werk nie. Hoewel Jack Frye ten gunste van die Douglas-voorstel was, het Charles Lindbergh (TWA se tegniese konsultant) getwyfel of ’n twee-enjinvliegtuig in die geval van enjinonklaarraking suksesvol sal kan opstyg by lughawens met hoë temperature en wat op hoë hoogtes geleë is. Van die Douglas-personeel het naarstig aan die werk gespring en hulle berekenings nagegaan totdat hulle tevrede was dat die vliegtuig wel met een enjin enige plek op die TWA-netwerk sou kon vlieg. ’n Transaksie is op 20 September 1932 beklink waarvolgens TWA ’n eerste vliegtuig teen $125000 (± $2000000 in 2011-waardes) sou bestel en ’n opsie sou neem op 60 bykomende vliegtuie teen ’n eenheidsprys van $58000 (± $932000 in 2011-waardes). == Die ontwerp en ontwikkeling van die DC-1 == Arthur Raymond is as die projekbestuurder aangewys. Vir die gedetailleerde ontwerp van die DC-1 is hy bygestaan deur ’n span wat uit Jack Northrop (hy het in daardie stadium die Douglas-filiaal in El Segundo bestuur) en Ed Burton (’n ingenieur) bestaan het. Jack Northrop het oor die strukturele ontwerp van die vliegtuig toesig gehou. Ed Burton is bygestaan deur Frank Collbohm, en laasgenoemde het die hoofonderstel ontwerp. Fred Thearle het die stertwiel ontwerp. Ivar Shogran het aan die hoof gestaan van die kragbronspan wat aanbiedinge van Pratt & Whitney en Wright vir hulle Hornet- en Cyclone-enjins met nege silinders geëvalueer het. Shogran het die Cyclone SGR-1820-F as kragbron vir die DC-1 gekies en het metaallugskroewe met ’n vaste steek en drie blaaie vir die aanvanklike installasie gespesifiseer. Warren Boughton is met die ontwerp van die 12-volt- elektriese stelsel toevertrou. Ander deskundige het hierdie span ook gehelp. So is daar tydens skaalmodeltoetse in ’n windtonnel ontdek dat die vliegtuig met die beplande vlerkgeometrie onstabiel sou wees. Om die probleem te oorkom is die voorrand van die vlerk teruggevou. Een doel van die span deskundiges was om geraas in die vliegtuig se kajuit te beperk tot ’n vlak wat nie dié van kontemporêre Pullman-spoorpassasierswaens sou oorskry nie. Douglas-ingenieurs het die kajuitvloer van die DC-1 plat gehou deur die plat middeldeel van die Northrop-ontwerpte vlerk aan ’n uitholling onder die romp vas te bout. Die hoogte van die kajuit is so uitgewerk dat die meeste passasiers in die vliegtuig sou kon rondbeweeg sonder om hulle nekke te buig. Ander keuses wat rakende akkommodasie en gemak oorweeg is, was die gebruik van sitplekke wat gedeeltelik terugleun en waarvan die rûe vorentoe of agtertoe gekantel kan word sodat pare passasiers na mekaar kon kyk. Verhitting, ventilasie en klankdigting het ook aandag gekry. == Eerste vlug == Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, met toetsvlieënier Carl Cover en boordtoetsingenieur Fred Herman in beheer van die DC-1. == Operasionele gebruik deur TWA == Die masjien is op 15 September 1933 as R223Y en met die vlootnommer 300 aan TWA afgelewer. Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, het TWA die DC-1 vir beperkte handelsbedrywighede gebruik (die skroefvliegtuig was gedurende hierdie tydperk NC223Y geregistreer). Die lugredery het die vliegtuig egter meestal vir proefvlugte ter voorbereiding van die indiensneming van die DC-2 gebruik.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Stanbridge Park, Staplefield, West Sussex, England |pages=299 |language=en}}</ref> == Rekordvlugte == Om te toon hoe goed die DC-1 was, het Transcontinental & Western Air en Eastern Air Transport gekies om op 18 Februarie 1934 ’n skouspelagtige laaste TWA-posvlug op die transkontinentale roete te onderneem. Toe Jack Frye en Eddie Rickenbacker ná 13 uur en twee minute op 19 Februarie 1934 by Newark geland het, het hulle ’n nuwe transkontinentale snelheidsrekord opgestel. Tydens ’n vlug op 30 April 1935 het Tommy Tomlinson, HB Snead en Peter Redpatch die vliegtuig se eie transkontinentale snelheidsrekord verbeter. Met Floyd Bennett Field as basis het Tommy Tomlinson en Joseph S Bartles op 16, 18 en 19 Mei 1935 op die roete New York-Washington-Norfolk 11 nasionale rekords en agt wêreldrekords opgestel of verbeter. == Enjins van die DC-1 == * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, is hy aangedryf deur radiale Wright Cyclone SGR-1820-F-enjins van 700 perdekrag met NACA-enjinkappe. * Een van die aanvanklike modifikasies wat aangebring is om die werkverrigting van die DC-1 te verbeter was om hom met SGR-1820-F3-enjins van 710 perdekrag toe te rus. * Verskeie potensiële klante van Douglas was ten gunste van Pratt & Whitney-enjins, en Douglas het die DC-1 van TWA teruggehuur om so ’n installasie te toets. Nadat die Cyclones met radiale Hornet SD-G-enjins vervang is, is die vliegtuig as ’n DC-1A herbenoem. * Vervolgens is die DC-1 met Wright SGR-1820-F52-enjins van 760 perdekrag hertoegerus en is terug na TWA as ’n DC-1. * ’n Volgende nuwe enjininstallasie was Wright SGR-1820-F25’s van 875 perdekrag. == Data vir die DC-1 == * '''Afmetings''': Span, 25.91 meter; lengte, 18.29 meter; hoogte, 4.88 meter. * '''Massa''': Leeg, 25975 kilogram; gelaai, 38587 kilogram. * '''Akkommodasie''': Twee vlieëniers en 12 passasiers. * '''Kragbronne''': Lugverkoelde radiale enjins met nege silinders wat metaallugskroewe met drie blaaie en ’n diameter van 3.51 meter en van veranderbare steek aandryf. Brandstoftenke in die middeldeel van die vlerk met ’n vermoë van 1932 liter. * '''Werkverrigting'''; Maksimum snelheid, 338 kilometer per uur; kruissnelheid, 306 kilometer per uur op 2438 meter en 322 kilometer per uur op 4267 meter; aanvanklike klimtempo, 320 meter/minuut; diensplafon, 7010 meter; normale reikafstand, 1609 kilometer. == Registrasies wat die DC-1 gehad het == Identiteitsrekord: Konstruksienommer 1137 (benoeming DC-1-109); X223Y, R223Y, NS223Y, NC223Y, G-AFIF (Graaf Forbes), EC-AGN (Spaanse regering), EC-AAE (Spaanse regering en Iberia) en moontlik 42-2 (Spaanse Nasionalistiese Lugmag)<ref name=":0" /> * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, het hy die tydelike registrasie X223Y gehad (die “X” het vir eksperimenteel gestaan). * Toe die vliegtuig vir bykomende toetse geneem is om te demonstreer dat hy aan die TWA-werkverrigtingsvereistes sou voldoen wanneer hy opstyg van vliegvelde wat hoog geleë is en selfs wanneer temperature hoog is, is sy registrasie van X223Y na R223Y verander (die “R” het vir die Engelse woord ''restricted'' gestaan). * Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, was die DC-1 NC223Y geregistreer aangesien hy van toe af passasiers kon vervoer. * Die National Aeronautics Association (NAA) het ’n reeks modifikasies vir die DC-1 geborg, en vir die vlug na die NAA aan die ooskus op 30 April 1935 is die DC-1 weer R223Y geregistreer. * Toe Howard Hughes die vliegtuig in September 1936 verkry het, was die masjien NC223Y geregistreer. Hughes het beoog om die DC-1 op ’n rekordwêreldvlug te neem, maar het van plan verander. * Die vliegtuig is te koop aangebied en sou in 1937 aan die Republikeinse regering in Spanje verkoop word, maar daar het niks van gekom nie en vir die volgende 16 maande is daar niks van die DC-1 gehoor nie. * In Mei 1938 is die skroefvliegtuig deur burggraaf Forbes, die Graaf van Granard, verkry. Die vliegtuig is na Brittanje verskeep en is toe G-AFIF geregistreer en is op publisiteitsvlugte geneem. * Die DC-1 het in Oktober 1938 weer sy verskyning in Spanje gemaak en is vir ''Lineas Aéreas Postales Españolas'' (LAPE) as EC-AGN geregistreer. * In April 1939, ná die einde van die Spaanse Burgeroorlog, is die vliegmasjien vir ''Sociedad Anonima de Transportes Aéreos'' (SATA) as EC-AAE geherregistreer. * Die DC-1 is (as EC-AAE) onherstelbaar in ’n noodlanding beskadig. Verskillende datums word in verskillende bronne vir hierdie voorval gegee. ''Skyleaders'' gee die datum Desember 1940, maar die Bureau of Aircraft Accidents gee die datum aan as 1 Oktober 1940.<ref>{{Cite web|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-douglas-dc-1-109-malaga|title=CRASH OF A DOUGLAS DC-1-109 IN MALAGA|date=18 April 2026|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=18 April 2026}}</ref> <ref name=":0" /> Aantekeninge oor die sewe foto’s wat hieronder te siene is. Foto 1 Die DC-1-prototipe word met die registrasie X223Y en die vlootnommer 300 op die stertvin asook die TWA-naam op die agterste deel van die romp en onder die stuurkajuit voor die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 2 In hierdie geval word die DC-1 met die registrasienommer NC223Y en in ’n TWA-kleurskema geïllustreer. Foto 3 Die naam ''City of Los Angeles'' en die logo van TWA verskyn circa 1934 op die DC-1 met die registrasienommer NC223Y. Die vliegtuig word voorberei vir ’n proefvlug op die TWA-netwerk. Foto 4 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal in Glendale, Kalifornië gesien. Foto 5 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 6 Die DC-1 word in hierdie foto met die registrasienommer EC-AGN van die Spaanse regering getoon. Foto 7 Die wrak van die DC-1 word op 4 Oktober 1940 met die registrasienommer EC-AAE en die naam ''Manolo Negrón'' gesien. <gallery mode="packed"> Lêer:TWA DC-1.jpg|X223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1.jpg|NC223Y TWA-kleurskema Lêer:Douglas DC-1 NC 223Y.jpg|NC223Y proefvlug Lêer:Douglas DC-1 NC223Y Grand Central Air Terminal 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1 NC223Y at Grand Central Air Terminal, Glendale, California, 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:DC- 1.jpg|EC-AGN Spaanse regering Lêer:Wreck of DC-1 "Manolo Negrón", October 4, 1940.jpg|EC-AAE ná noodlanding </gallery> == Verwysings == 7dpg29cfeqqmxj8goxxkyvs9n221srv 2895019 2895018 2026-04-19T11:53:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2895019 wikitext text/x-wiki Die '''Douglas Commercial One (DC-1)''' was een van die voorgangers van die DC-3 en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 {{Inligtingskas Vliegtuig|naam=Douglas DC-1|beeld=File:Douglas DC-1 prototype.jpg|byskrif=Hier word die DC-1-prototipe gesien.|vervaardiger=Douglas Aircraft Company|land van herkoms=Verenigde State van Amerika|eerste vlug=1 Julie 1933|status=Onherstelbaar in noodlanding beskadig|hoofgebruiker=Transcontinental & Western Air (TWA)|meer gebruikers=Douglas, Howard Hughes, Spanje|tipe=Skroefvliegtuig|aantal gebou=1|programkoste=$307000|eenheidskoste=$125000}} eenhede wat United Airlines vir die Model 247 geplaas het. Die Model 247 was ’n metaalenkelvlerktransportvliegtuig waarop Boeing in 1932 begin werk het. Die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnomer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die Verenigde Koninkryk. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na Frankryk gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die Burgeroorlog gebruik is en in Julie 1940 by die Iberia-vloot aangesluit het. AANTEKENING Hierdie artikel is grootliks op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> == Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het == Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan die ander vyf vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die Douglas Commercial 1 bekend sou word nie. == Douglas se voorlegging aan TWA == Douglas se reaksie op die bogenoemde brief was om ’n voorlegging aan TWA te doen en te versoek dat Harry Wetzel (die direkteur van die Santa Monica-aanleg) en Arthur Raymond (adjunkhoofingenieur) met die lugredery vergader. Voordat hulle na New York vertrek het, het ’n tienpersoonspan onder leiding van Arthur Raymond en onder toesig van “Dutch” Kingleberger (hoofingenieur) tot die slotsom gekom dat: * Douglas ’n twee-enjinontwerp sal aanbied met werkverrigting gelyk aan of beter as die drie-enjinvliegtuig wat TWA gespesifiseer het; * die laaggemonteerde metaalvlerk die Northrop-meerselontwerp met gespanne huid sou gebruik; * die onderstel van die intreksoort sou wees; en * passasiersgemak, kruissnelheid en vlugbedryfveiligheid van kardinale belang sou wees. Nie almal by TWA was oortuig dat die bogenoemde ontwerp sal werk nie. Hoewel Jack Frye ten gunste van die Douglas-voorstel was, het Charles Lindbergh (TWA se tegniese konsultant) getwyfel of ’n twee-enjinvliegtuig in die geval van enjinonklaarraking suksesvol sal kan opstyg by lughawens met hoë temperature en wat op hoë hoogtes geleë is. Van die Douglas-personeel het naarstig aan die werk gespring en hulle berekenings nagegaan totdat hulle tevrede was dat die vliegtuig wel met een enjin enige plek op die TWA-netwerk sou kon vlieg. ’n Transaksie is op 20 September 1932 beklink waarvolgens TWA ’n eerste vliegtuig teen $125000 (± $2000000 in 2011-waardes) sou bestel en ’n opsie sou neem op 60 bykomende vliegtuie teen ’n eenheidsprys van $58000 (± $932000 in 2011-waardes). == Die ontwerp en ontwikkeling van die DC-1 == Arthur Raymond is as die projekbestuurder aangewys. Vir die gedetailleerde ontwerp van die DC-1 is hy bygestaan deur ’n span wat uit Jack Northrop (hy het in daardie stadium die Douglas-filiaal in El Segundo bestuur) en Ed Burton (’n ingenieur) bestaan het. Jack Northrop het oor die strukturele ontwerp van die vliegtuig toesig gehou. Ed Burton is bygestaan deur Frank Collbohm, en laasgenoemde het die hoofonderstel ontwerp. Fred Thearle het die stertwiel ontwerp. Ivar Shogran het aan die hoof gestaan van die kragbronspan wat aanbiedinge van Pratt & Whitney en Wright vir hulle Hornet- en Cyclone-enjins met nege silinders geëvalueer het. Shogran het die Cyclone SGR-1820-F as kragbron vir die DC-1 gekies en het metaallugskroewe met ’n vaste steek en drie blaaie vir die aanvanklike installasie gespesifiseer. Warren Boughton is met die ontwerp van die 12-volt- elektriese stelsel toevertrou. Ander deskundige het hierdie span ook gehelp. So is daar tydens skaalmodeltoetse in ’n windtonnel ontdek dat die vliegtuig met die beplande vlerkgeometrie onstabiel sou wees. Om die probleem te oorkom is die voorrand van die vlerk teruggevou. Een doel van die span deskundiges was om geraas in die vliegtuig se kajuit te beperk tot ’n vlak wat nie dié van kontemporêre Pullman-spoorpassasierswaens sou oorskry nie. Douglas-ingenieurs het die kajuitvloer van die DC-1 plat gehou deur die plat middeldeel van die Northrop-ontwerpte vlerk aan ’n uitholling onder die romp vas te bout. Die hoogte van die kajuit is so uitgewerk dat die meeste passasiers in die vliegtuig sou kon rondbeweeg sonder om hulle nekke te buig. Ander keuses wat rakende akkommodasie en gemak oorweeg is, was die gebruik van sitplekke wat gedeeltelik terugleun en waarvan die rûe vorentoe of agtertoe gekantel kan word sodat pare passasiers na mekaar kon kyk. Verhitting, ventilasie en klankdigting het ook aandag gekry. == Eerste vlug == Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, met toetsvlieënier Carl Cover en boordtoetsingenieur Fred Herman in beheer van die DC-1. == Operasionele gebruik deur TWA == Die masjien is op 15 September 1933 as R223Y en met die vlootnommer 300 aan TWA afgelewer. Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, het TWA die DC-1 vir beperkte handelsbedrywighede gebruik (die skroefvliegtuig was gedurende hierdie tydperk NC223Y geregistreer). Die lugredery het die vliegtuig egter meestal vir proefvlugte ter voorbereiding van die indiensneming van die DC-2 gebruik.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Stanbridge Park, Staplefield, West Sussex, England |pages=299 |language=en}}</ref> == Rekordvlugte == Om te toon hoe goed die DC-1 was, het Transcontinental & Western Air en Eastern Air Transport gekies om op 18 Februarie 1934 ’n skouspelagtige laaste TWA-posvlug op die transkontinentale roete te onderneem. Toe Jack Frye en Eddie Rickenbacker ná 13 uur en twee minute op 19 Februarie 1934 by Newark geland het, het hulle ’n nuwe transkontinentale snelheidsrekord opgestel. Tydens ’n vlug op 30 April 1935 het Tommy Tomlinson, HB Snead en Peter Redpatch die vliegtuig se eie transkontinentale snelheidsrekord verbeter. Met Floyd Bennett Field as basis het Tommy Tomlinson en Joseph S Bartles op 16, 18 en 19 Mei 1935 op die roete New York-Washington-Norfolk 11 nasionale rekords en agt wêreldrekords opgestel of verbeter. == Enjins van die DC-1 == * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, is hy aangedryf deur radiale Wright Cyclone SGR-1820-F-enjins van 700 perdekrag met NACA-enjinkappe. * Een van die aanvanklike modifikasies wat aangebring is om die werkverrigting van die DC-1 te verbeter was om hom met SGR-1820-F3-enjins van 710 perdekrag toe te rus. * Verskeie potensiële klante van Douglas was ten gunste van Pratt & Whitney-enjins, en Douglas het die DC-1 van TWA teruggehuur om so ’n installasie te toets. Nadat die Cyclones met radiale Hornet SD-G-enjins vervang is, is die vliegtuig as ’n DC-1A herbenoem. * Vervolgens is die DC-1 met Wright SGR-1820-F52-enjins van 760 perdekrag hertoegerus en is terug na TWA as ’n DC-1. * ’n Volgende nuwe enjininstallasie was Wright SGR-1820-F25’s van 875 perdekrag. == Data vir die DC-1 == * '''Afmetings''': Span, 25.91 meter; lengte, 18.29 meter; hoogte, 4.88 meter. * '''Massa''': Leeg, 25975 kilogram; gelaai, 38587 kilogram. * '''Akkommodasie''': Twee vlieëniers en 12 passasiers. * '''Kragbronne''': Lugverkoelde radiale enjins met nege silinders wat metaallugskroewe met drie blaaie en ’n diameter van 3.51 meter en van veranderbare steek aandryf. Brandstoftenke in die middeldeel van die vlerk met ’n vermoë van 1932 liter. * '''Werkverrigting'''; Maksimum snelheid, 338 kilometer per uur; kruissnelheid, 306 kilometer per uur op 2438 meter en 322 kilometer per uur op 4267 meter; aanvanklike klimtempo, 320 meter/minuut; diensplafon, 7010 meter; normale reikafstand, 1609 kilometer. == Registrasies wat die DC-1 gehad het == Identiteitsrekord: Konstruksienommer 1137 (benoeming DC-1-109); X223Y, R223Y, NS223Y, NC223Y, G-AFIF (Graaf Forbes), EC-AGN (Spaanse regering), EC-AAE (Spaanse regering en Iberia) en moontlik 42-2 (Spaanse Nasionalistiese Lugmag)<ref name=":0" /> * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, het hy die tydelike registrasie X223Y gehad (die “X” het vir eksperimenteel gestaan). * Toe die vliegtuig vir bykomende toetse geneem is om te demonstreer dat hy aan die TWA-werkverrigtingsvereistes sou voldoen wanneer hy opstyg van vliegvelde wat hoog geleë is en selfs wanneer temperature hoog is, is sy registrasie van X223Y na R223Y verander (die “R” het vir die Engelse woord ''restricted'' gestaan). * Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, was die DC-1 NC223Y geregistreer aangesien hy van toe af passasiers kon vervoer. * Die National Aeronautics Association (NAA) het ’n reeks modifikasies vir die DC-1 geborg, en vir die vlug na die NAA aan die ooskus op 30 April 1935 is die DC-1 weer R223Y geregistreer. * Toe Howard Hughes die vliegtuig in September 1936 verkry het, was die masjien NC223Y geregistreer. Hughes het beoog om die DC-1 op ’n rekordwêreldvlug te neem, maar het van plan verander. * Die vliegtuig is te koop aangebied en sou in 1937 aan die Republikeinse regering in Spanje verkoop word, maar daar het niks van gekom nie en vir die volgende 16 maande is daar niks van die DC-1 gehoor nie. * In Mei 1938 is die skroefvliegtuig deur burggraaf Forbes, die Graaf van Granard, verkry. Die vliegtuig is na Brittanje verskeep en is toe G-AFIF geregistreer en is op publisiteitsvlugte geneem. * Die DC-1 het in Oktober 1938 weer sy verskyning in Spanje gemaak en is vir ''Lineas Aéreas Postales Españolas'' (LAPE) as EC-AGN geregistreer. * In April 1939, ná die einde van die Spaanse Burgeroorlog, is die vliegmasjien vir ''Sociedad Anonima de Transportes Aéreos'' (SATA) as EC-AAE geherregistreer. * Die DC-1 is (as EC-AAE) onherstelbaar in ’n noodlanding beskadig. Verskillende datums word in verskillende bronne vir hierdie voorval gegee. ''Skyleaders'' gee die datum Desember 1940, maar die Bureau of Aircraft Accidents gee die datum aan as 1 Oktober 1940.<ref>{{Cite web|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-douglas-dc-1-109-malaga|title=CRASH OF A DOUGLAS DC-1-109 IN MALAGA|date=18 April 2026|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=18 April 2026}}</ref> <ref name=":0" /> Aantekeninge oor die sewe foto’s wat hieronder te siene is. Foto 1 Die DC-1-prototipe word met die registrasie X223Y en die vlootnommer 300 op die stertvin asook die TWA-naam op die agterste deel van die romp en onder die stuurkajuit voor die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 2 In hierdie geval word die DC-1 met die registrasienommer NC223Y en in ’n TWA-kleurskema geïllustreer. Foto 3 Die naam ''City of Los Angeles'' en die logo van TWA verskyn circa 1934 op die DC-1 met die registrasienommer NC223Y. Die vliegtuig word voorberei vir ’n proefvlug op die TWA-netwerk. Foto 4 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal in Glendale, Kalifornië gesien. Foto 5 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 6 Die DC-1 word in hierdie foto met die registrasienommer EC-AGN van die Spaanse regering getoon. Foto 7 Die wrak van die DC-1 word op 4 Oktober 1940 met die registrasienommer EC-AAE en die naam ''Manolo Negrón'' gesien. <gallery mode="packed"> Lêer:TWA DC-1.jpg|X223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1.jpg|NC223Y TWA-kleurskema Lêer:Douglas DC-1 NC 223Y.jpg|NC223Y proefvlug Lêer:Douglas DC-1 NC223Y Grand Central Air Terminal 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1 NC223Y at Grand Central Air Terminal, Glendale, California, 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:DC- 1.jpg|EC-AGN Spaanse regering Lêer:Wreck of DC-1 "Manolo Negrón", October 4, 1940.jpg|EC-AAE ná noodlanding </gallery> == Verwysings == cbxyp0g83gyvfrd13cdvmv9jcmyl08t 2895020 2895019 2026-04-19T11:54:51Z Gaius le Roux 203341 Ek het 'n opskrif bygevoeg. 2895020 wikitext text/x-wiki Die '''Douglas Commercial One (DC-1)''' was een van die voorgangers van die DC-3 en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 {{Inligtingskas Vliegtuig|naam=Douglas DC-1|beeld=File:Douglas DC-1 prototype.jpg|byskrif=Hier word die DC-1-prototipe gesien.|vervaardiger=Douglas Aircraft Company|land van herkoms=Verenigde State van Amerika|eerste vlug=1 Julie 1933|status=Onherstelbaar in noodlanding beskadig|hoofgebruiker=Transcontinental & Western Air (TWA)|meer gebruikers=Douglas, Howard Hughes, Spanje|tipe=Skroefvliegtuig|aantal gebou=1|programkoste=$307000|eenheidskoste=$125000}} eenhede wat United Airlines vir die Model 247 geplaas het. Die Model 247 was ’n metaalenkelvlerktransportvliegtuig waarop Boeing in 1932 begin werk het. Die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnomer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die Verenigde Koninkryk. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na Frankryk gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die Burgeroorlog gebruik is en in Julie 1940 by die Iberia-vloot aangesluit het. AANTEKENING Hierdie artikel is grootliks op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> == Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het == Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan die ander vyf vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die Douglas Commercial 1 bekend sou word nie. == Douglas se voorlegging aan TWA == Douglas se reaksie op die bogenoemde brief was om ’n voorlegging aan TWA te doen en te versoek dat Harry Wetzel (die direkteur van die Santa Monica-aanleg) en Arthur Raymond (adjunkhoofingenieur) met die lugredery vergader. Voordat hulle na New York vertrek het, het ’n tienpersoonspan onder leiding van Arthur Raymond en onder toesig van “Dutch” Kingleberger (hoofingenieur) tot die slotsom gekom dat: * Douglas ’n twee-enjinontwerp sal aanbied met werkverrigting gelyk aan of beter as die drie-enjinvliegtuig wat TWA gespesifiseer het; * die laaggemonteerde metaalvlerk die Northrop-meerselontwerp met gespanne huid sou gebruik; * die onderstel van die intreksoort sou wees; en * passasiersgemak, kruissnelheid en vlugbedryfveiligheid van kardinale belang sou wees. Nie almal by TWA was oortuig dat die bogenoemde ontwerp sal werk nie. Hoewel Jack Frye ten gunste van die Douglas-voorstel was, het Charles Lindbergh (TWA se tegniese konsultant) getwyfel of ’n twee-enjinvliegtuig in die geval van enjinonklaarraking suksesvol sal kan opstyg by lughawens met hoë temperature en wat op hoë hoogtes geleë is. Van die Douglas-personeel het naarstig aan die werk gespring en hulle berekenings nagegaan totdat hulle tevrede was dat die vliegtuig wel met een enjin enige plek op die TWA-netwerk sou kon vlieg. ’n Transaksie is op 20 September 1932 beklink waarvolgens TWA ’n eerste vliegtuig teen $125000 (± $2000000 in 2011-waardes) sou bestel en ’n opsie sou neem op 60 bykomende vliegtuie teen ’n eenheidsprys van $58000 (± $932000 in 2011-waardes). == Die ontwerp en ontwikkeling van die DC-1 == Arthur Raymond is as die projekbestuurder aangewys. Vir die gedetailleerde ontwerp van die DC-1 is hy bygestaan deur ’n span wat uit Jack Northrop (hy het in daardie stadium die Douglas-filiaal in El Segundo bestuur) en Ed Burton (’n ingenieur) bestaan het. Jack Northrop het oor die strukturele ontwerp van die vliegtuig toesig gehou. Ed Burton is bygestaan deur Frank Collbohm, en laasgenoemde het die hoofonderstel ontwerp. Fred Thearle het die stertwiel ontwerp. Ivar Shogran het aan die hoof gestaan van die kragbronspan wat aanbiedinge van Pratt & Whitney en Wright vir hulle Hornet- en Cyclone-enjins met nege silinders geëvalueer het. Shogran het die Cyclone SGR-1820-F as kragbron vir die DC-1 gekies en het metaallugskroewe met ’n vaste steek en drie blaaie vir die aanvanklike installasie gespesifiseer. Warren Boughton is met die ontwerp van die 12-volt- elektriese stelsel toevertrou. Ander deskundige het hierdie span ook gehelp. So is daar tydens skaalmodeltoetse in ’n windtonnel ontdek dat die vliegtuig met die beplande vlerkgeometrie onstabiel sou wees. Om die probleem te oorkom is die voorrand van die vlerk teruggevou. Een doel van die span deskundiges was om geraas in die vliegtuig se kajuit te beperk tot ’n vlak wat nie dié van kontemporêre Pullman-spoorpassasierswaens sou oorskry nie. Douglas-ingenieurs het die kajuitvloer van die DC-1 plat gehou deur die plat middeldeel van die Northrop-ontwerpte vlerk aan ’n uitholling onder die romp vas te bout. Die hoogte van die kajuit is so uitgewerk dat die meeste passasiers in die vliegtuig sou kon rondbeweeg sonder om hulle nekke te buig. Ander keuses wat rakende akkommodasie en gemak oorweeg is, was die gebruik van sitplekke wat gedeeltelik terugleun en waarvan die rûe vorentoe of agtertoe gekantel kan word sodat pare passasiers na mekaar kon kyk. Verhitting, ventilasie en klankdigting het ook aandag gekry. == Eerste vlug == Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, met toetsvlieënier Carl Cover en boordtoetsingenieur Fred Herman in beheer van die DC-1. == Operasionele gebruik deur TWA == Die masjien is op 15 September 1933 as R223Y en met die vlootnommer 300 aan TWA afgelewer. Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, het TWA die DC-1 vir beperkte handelsbedrywighede gebruik (die skroefvliegtuig was gedurende hierdie tydperk NC223Y geregistreer). Die lugredery het die vliegtuig egter meestal vir proefvlugte ter voorbereiding van die indiensneming van die DC-2 gebruik.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Stanbridge Park, Staplefield, West Sussex, England |pages=299 |language=en}}</ref> == Rekordvlugte == Om te toon hoe goed die DC-1 was, het Transcontinental & Western Air en Eastern Air Transport gekies om op 18 Februarie 1934 ’n skouspelagtige laaste TWA-posvlug op die transkontinentale roete te onderneem. Toe Jack Frye en Eddie Rickenbacker ná 13 uur en twee minute op 19 Februarie 1934 by Newark geland het, het hulle ’n nuwe transkontinentale snelheidsrekord opgestel. Tydens ’n vlug op 30 April 1935 het Tommy Tomlinson, HB Snead en Peter Redpatch die vliegtuig se eie transkontinentale snelheidsrekord verbeter. Met Floyd Bennett Field as basis het Tommy Tomlinson en Joseph S Bartles op 16, 18 en 19 Mei 1935 op die roete New York-Washington-Norfolk 11 nasionale rekords en agt wêreldrekords opgestel of verbeter. == Enjins van die DC-1 == * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, is hy aangedryf deur radiale Wright Cyclone SGR-1820-F-enjins van 700 perdekrag met NACA-enjinkappe. * Een van die aanvanklike modifikasies wat aangebring is om die werkverrigting van die DC-1 te verbeter was om hom met SGR-1820-F3-enjins van 710 perdekrag toe te rus. * Verskeie potensiële klante van Douglas was ten gunste van Pratt & Whitney-enjins, en Douglas het die DC-1 van TWA teruggehuur om so ’n installasie te toets. Nadat die Cyclones met radiale Hornet SD-G-enjins vervang is, is die vliegtuig as ’n DC-1A herbenoem. * Vervolgens is die DC-1 met Wright SGR-1820-F52-enjins van 760 perdekrag hertoegerus en is terug na TWA as ’n DC-1. * ’n Volgende nuwe enjininstallasie was Wright SGR-1820-F25’s van 875 perdekrag. == Data vir die DC-1 == * '''Afmetings''': Span, 25.91 meter; lengte, 18.29 meter; hoogte, 4.88 meter. * '''Massa''': Leeg, 25975 kilogram; gelaai, 38587 kilogram. * '''Akkommodasie''': Twee vlieëniers en 12 passasiers. * '''Kragbronne''': Lugverkoelde radiale enjins met nege silinders wat metaallugskroewe met drie blaaie en ’n diameter van 3.51 meter en van veranderbare steek aandryf. Brandstoftenke in die middeldeel van die vlerk met ’n vermoë van 1932 liter. * '''Werkverrigting'''; Maksimum snelheid, 338 kilometer per uur; kruissnelheid, 306 kilometer per uur op 2438 meter en 322 kilometer per uur op 4267 meter; aanvanklike klimtempo, 320 meter/minuut; diensplafon, 7010 meter; normale reikafstand, 1609 kilometer. == Registrasies wat die DC-1 gehad het == Identiteitsrekord: Konstruksienommer 1137 (benoeming DC-1-109); X223Y, R223Y, NS223Y, NC223Y, G-AFIF (Graaf Forbes), EC-AGN (Spaanse regering), EC-AAE (Spaanse regering en Iberia) en moontlik 42-2 (Spaanse Nasionalistiese Lugmag)<ref name=":0" /> * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, het hy die tydelike registrasie X223Y gehad (die “X” het vir eksperimenteel gestaan). * Toe die vliegtuig vir bykomende toetse geneem is om te demonstreer dat hy aan die TWA-werkverrigtingsvereistes sou voldoen wanneer hy opstyg van vliegvelde wat hoog geleë is en selfs wanneer temperature hoog is, is sy registrasie van X223Y na R223Y verander (die “R” het vir die Engelse woord ''restricted'' gestaan). * Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, was die DC-1 NC223Y geregistreer aangesien hy van toe af passasiers kon vervoer. * Die National Aeronautics Association (NAA) het ’n reeks modifikasies vir die DC-1 geborg, en vir die vlug na die NAA aan die ooskus op 30 April 1935 is die DC-1 weer R223Y geregistreer. * Toe Howard Hughes die vliegtuig in September 1936 verkry het, was die masjien NC223Y geregistreer. Hughes het beoog om die DC-1 op ’n rekordwêreldvlug te neem, maar het van plan verander. * Die vliegtuig is te koop aangebied en sou in 1937 aan die Republikeinse regering in Spanje verkoop word, maar daar het niks van gekom nie en vir die volgende 16 maande is daar niks van die DC-1 gehoor nie. * In Mei 1938 is die skroefvliegtuig deur burggraaf Forbes, die Graaf van Granard, verkry. Die vliegtuig is na Brittanje verskeep en is toe G-AFIF geregistreer en is op publisiteitsvlugte geneem. * Die DC-1 het in Oktober 1938 weer sy verskyning in Spanje gemaak en is vir ''Lineas Aéreas Postales Españolas'' (LAPE) as EC-AGN geregistreer. * In April 1939, ná die einde van die Spaanse Burgeroorlog, is die vliegmasjien vir ''Sociedad Anonima de Transportes Aéreos'' (SATA) as EC-AAE geherregistreer. * Die DC-1 is (as EC-AAE) onherstelbaar in ’n noodlanding beskadig. Verskillende datums word in verskillende bronne vir hierdie voorval gegee. ''Skyleaders'' gee die datum Desember 1940, maar die Bureau of Aircraft Accidents gee die datum aan as 1 Oktober 1940.<ref>{{Cite web|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-douglas-dc-1-109-malaga|title=CRASH OF A DOUGLAS DC-1-109 IN MALAGA|date=18 April 2026|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=18 April 2026}}</ref> <ref name=":0" /> == Fotogalery == Aantekeninge oor die sewe foto’s wat hieronder te siene is. Foto 1 Die DC-1-prototipe word met die registrasie X223Y en die vlootnommer 300 op die stertvin asook die TWA-naam op die agterste deel van die romp en onder die stuurkajuit voor die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 2 In hierdie geval word die DC-1 met die registrasienommer NC223Y en in ’n TWA-kleurskema geïllustreer. Foto 3 Die naam ''City of Los Angeles'' en die logo van TWA verskyn circa 1934 op die DC-1 met die registrasienommer NC223Y. Die vliegtuig word voorberei vir ’n proefvlug op die TWA-netwerk. Foto 4 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal in Glendale, Kalifornië gesien. Foto 5 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 6 Die DC-1 word in hierdie foto met die registrasienommer EC-AGN van die Spaanse regering getoon. Foto 7 Die wrak van die DC-1 word op 4 Oktober 1940 met die registrasienommer EC-AAE en die naam ''Manolo Negrón'' gesien. <gallery mode="packed"> Lêer:TWA DC-1.jpg|X223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1.jpg|NC223Y TWA-kleurskema Lêer:Douglas DC-1 NC 223Y.jpg|NC223Y proefvlug Lêer:Douglas DC-1 NC223Y Grand Central Air Terminal 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1 NC223Y at Grand Central Air Terminal, Glendale, California, 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:DC- 1.jpg|EC-AGN Spaanse regering Lêer:Wreck of DC-1 "Manolo Negrón", October 4, 1940.jpg|EC-AAE ná noodlanding </gallery> == Verwysings == r4y6g45gpqwksljq6zi10rp6u98uvtf 2895021 2895020 2026-04-19T11:55:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2895021 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig|naam=Douglas DC-1|beeld=File:Douglas DC-1 prototype.jpg|byskrif=Hier word die DC-1-prototipe gesien.|vervaardiger=Douglas Aircraft Company|land van herkoms=Verenigde State van Amerika|eerste vlug=1 Julie 1933|status=Onherstelbaar in noodlanding beskadig|hoofgebruiker=Transcontinental & Western Air (TWA)|meer gebruikers=Douglas, Howard Hughes, Spanje|tipe=Skroefvliegtuig|aantal gebou=1|programkoste=$307000|eenheidskoste=$125000}} Die '''Douglas Commercial One (DC-1)''' was een van die voorgangers van die [[Douglas DC-3]] en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 eenhede wat United Airlines vir die Model 247 geplaas het. Die Model 247 was ’n metaalenkelvlerktransportvliegtuig waarop Boeing in 1932 begin werk het. Die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnomer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die Verenigde Koninkryk. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na Frankryk gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die Burgeroorlog gebruik is en in Julie 1940 by die Iberia-vloot aangesluit het. AANTEKENING Hierdie artikel is grootliks op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> == Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het == Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan die ander vyf vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die Douglas Commercial 1 bekend sou word nie. == Douglas se voorlegging aan TWA == Douglas se reaksie op die bogenoemde brief was om ’n voorlegging aan TWA te doen en te versoek dat Harry Wetzel (die direkteur van die Santa Monica-aanleg) en Arthur Raymond (adjunkhoofingenieur) met die lugredery vergader. Voordat hulle na New York vertrek het, het ’n tienpersoonspan onder leiding van Arthur Raymond en onder toesig van “Dutch” Kingleberger (hoofingenieur) tot die slotsom gekom dat: * Douglas ’n twee-enjinontwerp sal aanbied met werkverrigting gelyk aan of beter as die drie-enjinvliegtuig wat TWA gespesifiseer het; * die laaggemonteerde metaalvlerk die Northrop-meerselontwerp met gespanne huid sou gebruik; * die onderstel van die intreksoort sou wees; en * passasiersgemak, kruissnelheid en vlugbedryfveiligheid van kardinale belang sou wees. Nie almal by TWA was oortuig dat die bogenoemde ontwerp sal werk nie. Hoewel Jack Frye ten gunste van die Douglas-voorstel was, het Charles Lindbergh (TWA se tegniese konsultant) getwyfel of ’n twee-enjinvliegtuig in die geval van enjinonklaarraking suksesvol sal kan opstyg by lughawens met hoë temperature en wat op hoë hoogtes geleë is. Van die Douglas-personeel het naarstig aan die werk gespring en hulle berekenings nagegaan totdat hulle tevrede was dat die vliegtuig wel met een enjin enige plek op die TWA-netwerk sou kon vlieg. ’n Transaksie is op 20 September 1932 beklink waarvolgens TWA ’n eerste vliegtuig teen $125000 (± $2000000 in 2011-waardes) sou bestel en ’n opsie sou neem op 60 bykomende vliegtuie teen ’n eenheidsprys van $58000 (± $932000 in 2011-waardes). == Die ontwerp en ontwikkeling van die DC-1 == Arthur Raymond is as die projekbestuurder aangewys. Vir die gedetailleerde ontwerp van die DC-1 is hy bygestaan deur ’n span wat uit Jack Northrop (hy het in daardie stadium die Douglas-filiaal in El Segundo bestuur) en Ed Burton (’n ingenieur) bestaan het. Jack Northrop het oor die strukturele ontwerp van die vliegtuig toesig gehou. Ed Burton is bygestaan deur Frank Collbohm, en laasgenoemde het die hoofonderstel ontwerp. Fred Thearle het die stertwiel ontwerp. Ivar Shogran het aan die hoof gestaan van die kragbronspan wat aanbiedinge van Pratt & Whitney en Wright vir hulle Hornet- en Cyclone-enjins met nege silinders geëvalueer het. Shogran het die Cyclone SGR-1820-F as kragbron vir die DC-1 gekies en het metaallugskroewe met ’n vaste steek en drie blaaie vir die aanvanklike installasie gespesifiseer. Warren Boughton is met die ontwerp van die 12-volt- elektriese stelsel toevertrou. Ander deskundige het hierdie span ook gehelp. So is daar tydens skaalmodeltoetse in ’n windtonnel ontdek dat die vliegtuig met die beplande vlerkgeometrie onstabiel sou wees. Om die probleem te oorkom is die voorrand van die vlerk teruggevou. Een doel van die span deskundiges was om geraas in die vliegtuig se kajuit te beperk tot ’n vlak wat nie dié van kontemporêre Pullman-spoorpassasierswaens sou oorskry nie. Douglas-ingenieurs het die kajuitvloer van die DC-1 plat gehou deur die plat middeldeel van die Northrop-ontwerpte vlerk aan ’n uitholling onder die romp vas te bout. Die hoogte van die kajuit is so uitgewerk dat die meeste passasiers in die vliegtuig sou kon rondbeweeg sonder om hulle nekke te buig. Ander keuses wat rakende akkommodasie en gemak oorweeg is, was die gebruik van sitplekke wat gedeeltelik terugleun en waarvan die rûe vorentoe of agtertoe gekantel kan word sodat pare passasiers na mekaar kon kyk. Verhitting, ventilasie en klankdigting het ook aandag gekry. == Eerste vlug == Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, met toetsvlieënier Carl Cover en boordtoetsingenieur Fred Herman in beheer van die DC-1. == Operasionele gebruik deur TWA == Die masjien is op 15 September 1933 as R223Y en met die vlootnommer 300 aan TWA afgelewer. Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, het TWA die DC-1 vir beperkte handelsbedrywighede gebruik (die skroefvliegtuig was gedurende hierdie tydperk NC223Y geregistreer). Die lugredery het die vliegtuig egter meestal vir proefvlugte ter voorbereiding van die indiensneming van die DC-2 gebruik.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Stanbridge Park, Staplefield, West Sussex, England |pages=299 |language=en}}</ref> == Rekordvlugte == Om te toon hoe goed die DC-1 was, het Transcontinental & Western Air en Eastern Air Transport gekies om op 18 Februarie 1934 ’n skouspelagtige laaste TWA-posvlug op die transkontinentale roete te onderneem. Toe Jack Frye en Eddie Rickenbacker ná 13 uur en twee minute op 19 Februarie 1934 by Newark geland het, het hulle ’n nuwe transkontinentale snelheidsrekord opgestel. Tydens ’n vlug op 30 April 1935 het Tommy Tomlinson, HB Snead en Peter Redpatch die vliegtuig se eie transkontinentale snelheidsrekord verbeter. Met Floyd Bennett Field as basis het Tommy Tomlinson en Joseph S Bartles op 16, 18 en 19 Mei 1935 op die roete New York-Washington-Norfolk 11 nasionale rekords en agt wêreldrekords opgestel of verbeter. == Enjins van die DC-1 == * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, is hy aangedryf deur radiale Wright Cyclone SGR-1820-F-enjins van 700 perdekrag met NACA-enjinkappe. * Een van die aanvanklike modifikasies wat aangebring is om die werkverrigting van die DC-1 te verbeter was om hom met SGR-1820-F3-enjins van 710 perdekrag toe te rus. * Verskeie potensiële klante van Douglas was ten gunste van Pratt & Whitney-enjins, en Douglas het die DC-1 van TWA teruggehuur om so ’n installasie te toets. Nadat die Cyclones met radiale Hornet SD-G-enjins vervang is, is die vliegtuig as ’n DC-1A herbenoem. * Vervolgens is die DC-1 met Wright SGR-1820-F52-enjins van 760 perdekrag hertoegerus en is terug na TWA as ’n DC-1. * ’n Volgende nuwe enjininstallasie was Wright SGR-1820-F25’s van 875 perdekrag. == Data vir die DC-1 == * '''Afmetings''': Span, 25.91 meter; lengte, 18.29 meter; hoogte, 4.88 meter. * '''Massa''': Leeg, 25975 kilogram; gelaai, 38587 kilogram. * '''Akkommodasie''': Twee vlieëniers en 12 passasiers. * '''Kragbronne''': Lugverkoelde radiale enjins met nege silinders wat metaallugskroewe met drie blaaie en ’n diameter van 3.51 meter en van veranderbare steek aandryf. Brandstoftenke in die middeldeel van die vlerk met ’n vermoë van 1932 liter. * '''Werkverrigting'''; Maksimum snelheid, 338 kilometer per uur; kruissnelheid, 306 kilometer per uur op 2438 meter en 322 kilometer per uur op 4267 meter; aanvanklike klimtempo, 320 meter/minuut; diensplafon, 7010 meter; normale reikafstand, 1609 kilometer. == Registrasies wat die DC-1 gehad het == Identiteitsrekord: Konstruksienommer 1137 (benoeming DC-1-109); X223Y, R223Y, NS223Y, NC223Y, G-AFIF (Graaf Forbes), EC-AGN (Spaanse regering), EC-AAE (Spaanse regering en Iberia) en moontlik 42-2 (Spaanse Nasionalistiese Lugmag)<ref name=":0" /> * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, het hy die tydelike registrasie X223Y gehad (die “X” het vir eksperimenteel gestaan). * Toe die vliegtuig vir bykomende toetse geneem is om te demonstreer dat hy aan die TWA-werkverrigtingsvereistes sou voldoen wanneer hy opstyg van vliegvelde wat hoog geleë is en selfs wanneer temperature hoog is, is sy registrasie van X223Y na R223Y verander (die “R” het vir die Engelse woord ''restricted'' gestaan). * Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, was die DC-1 NC223Y geregistreer aangesien hy van toe af passasiers kon vervoer. * Die National Aeronautics Association (NAA) het ’n reeks modifikasies vir die DC-1 geborg, en vir die vlug na die NAA aan die ooskus op 30 April 1935 is die DC-1 weer R223Y geregistreer. * Toe Howard Hughes die vliegtuig in September 1936 verkry het, was die masjien NC223Y geregistreer. Hughes het beoog om die DC-1 op ’n rekordwêreldvlug te neem, maar het van plan verander. * Die vliegtuig is te koop aangebied en sou in 1937 aan die Republikeinse regering in Spanje verkoop word, maar daar het niks van gekom nie en vir die volgende 16 maande is daar niks van die DC-1 gehoor nie. * In Mei 1938 is die skroefvliegtuig deur burggraaf Forbes, die Graaf van Granard, verkry. Die vliegtuig is na Brittanje verskeep en is toe G-AFIF geregistreer en is op publisiteitsvlugte geneem. * Die DC-1 het in Oktober 1938 weer sy verskyning in Spanje gemaak en is vir ''Lineas Aéreas Postales Españolas'' (LAPE) as EC-AGN geregistreer. * In April 1939, ná die einde van die Spaanse Burgeroorlog, is die vliegmasjien vir ''Sociedad Anonima de Transportes Aéreos'' (SATA) as EC-AAE geherregistreer. * Die DC-1 is (as EC-AAE) onherstelbaar in ’n noodlanding beskadig. Verskillende datums word in verskillende bronne vir hierdie voorval gegee. ''Skyleaders'' gee die datum Desember 1940, maar die Bureau of Aircraft Accidents gee die datum aan as 1 Oktober 1940.<ref>{{Cite web|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-douglas-dc-1-109-malaga|title=CRASH OF A DOUGLAS DC-1-109 IN MALAGA|date=18 April 2026|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=18 April 2026}}</ref> <ref name=":0" /> == Fotogalery == Aantekeninge oor die sewe foto’s wat hieronder te siene is. Foto 1 Die DC-1-prototipe word met die registrasie X223Y en die vlootnommer 300 op die stertvin asook die TWA-naam op die agterste deel van die romp en onder die stuurkajuit voor die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 2 In hierdie geval word die DC-1 met die registrasienommer NC223Y en in ’n TWA-kleurskema geïllustreer. Foto 3 Die naam ''City of Los Angeles'' en die logo van TWA verskyn circa 1934 op die DC-1 met die registrasienommer NC223Y. Die vliegtuig word voorberei vir ’n proefvlug op die TWA-netwerk. Foto 4 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal in Glendale, Kalifornië gesien. Foto 5 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 6 Die DC-1 word in hierdie foto met die registrasienommer EC-AGN van die Spaanse regering getoon. Foto 7 Die wrak van die DC-1 word op 4 Oktober 1940 met die registrasienommer EC-AAE en die naam ''Manolo Negrón'' gesien. <gallery mode="packed"> Lêer:TWA DC-1.jpg|X223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1.jpg|NC223Y TWA-kleurskema Lêer:Douglas DC-1 NC 223Y.jpg|NC223Y proefvlug Lêer:Douglas DC-1 NC223Y Grand Central Air Terminal 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1 NC223Y at Grand Central Air Terminal, Glendale, California, 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:DC- 1.jpg|EC-AGN Spaanse regering Lêer:Wreck of DC-1 "Manolo Negrón", October 4, 1940.jpg|EC-AAE ná noodlanding </gallery> == Verwysings == 0khzgss6eam93rpxhuh7lyvncw34ffi 2895022 2895021 2026-04-19T11:56:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2895022 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig|naam=Douglas DC-1|beeld=File:Douglas DC-1 prototype.jpg|byskrif=Hier word die DC-1-prototipe gesien.|vervaardiger=Douglas Aircraft Company|land van herkoms=Verenigde State van Amerika|eerste vlug=1 Julie 1933|status=Onherstelbaar in noodlanding beskadig|hoofgebruiker=Transcontinental & Western Air (TWA)|meer gebruikers=Douglas, Howard Hughes, Spanje|tipe=Skroefvliegtuig|aantal gebou=1|programkoste=$307000|eenheidskoste=$125000}} Die '''Douglas Commercial One (DC-1)''' was een van die voorgangers van die [[Douglas DC-3]] en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 eenhede wat United Airlines vir die Model 247 geplaas het. Die Model 247 was ’n metaalenkelvlerktransportvliegtuig waarop Boeing in 1932 begin werk het. Die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnomer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die [[Verenigde Koninkryk]]. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na [[Frankryk]] gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die [[Burgeroorlog]] gebruik is en in Julie 1940 by die Iberia-vloot aangesluit het. AANTEKENING Hierdie artikel is grootliks op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> == Die brief wat die verloop van Douglas Aircraft se geskiedenis verander het == Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, Vise-President in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan die ander vyf vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die Douglas Commercial 1 bekend sou word nie. == Douglas se voorlegging aan TWA == Douglas se reaksie op die bogenoemde brief was om ’n voorlegging aan TWA te doen en te versoek dat Harry Wetzel (die direkteur van die Santa Monica-aanleg) en Arthur Raymond (adjunkhoofingenieur) met die lugredery vergader. Voordat hulle na New York vertrek het, het ’n tienpersoonspan onder leiding van Arthur Raymond en onder toesig van “Dutch” Kingleberger (hoofingenieur) tot die slotsom gekom dat: * Douglas ’n twee-enjinontwerp sal aanbied met werkverrigting gelyk aan of beter as die drie-enjinvliegtuig wat TWA gespesifiseer het; * die laaggemonteerde metaalvlerk die Northrop-meerselontwerp met gespanne huid sou gebruik; * die onderstel van die intreksoort sou wees; en * passasiersgemak, kruissnelheid en vlugbedryfveiligheid van kardinale belang sou wees. Nie almal by TWA was oortuig dat die bogenoemde ontwerp sal werk nie. Hoewel Jack Frye ten gunste van die Douglas-voorstel was, het Charles Lindbergh (TWA se tegniese konsultant) getwyfel of ’n twee-enjinvliegtuig in die geval van enjinonklaarraking suksesvol sal kan opstyg by lughawens met hoë temperature en wat op hoë hoogtes geleë is. Van die Douglas-personeel het naarstig aan die werk gespring en hulle berekenings nagegaan totdat hulle tevrede was dat die vliegtuig wel met een enjin enige plek op die TWA-netwerk sou kon vlieg. ’n Transaksie is op 20 September 1932 beklink waarvolgens TWA ’n eerste vliegtuig teen $125000 (± $2000000 in 2011-waardes) sou bestel en ’n opsie sou neem op 60 bykomende vliegtuie teen ’n eenheidsprys van $58000 (± $932000 in 2011-waardes). == Die ontwerp en ontwikkeling van die DC-1 == Arthur Raymond is as die projekbestuurder aangewys. Vir die gedetailleerde ontwerp van die DC-1 is hy bygestaan deur ’n span wat uit Jack Northrop (hy het in daardie stadium die Douglas-filiaal in El Segundo bestuur) en Ed Burton (’n ingenieur) bestaan het. Jack Northrop het oor die strukturele ontwerp van die vliegtuig toesig gehou. Ed Burton is bygestaan deur Frank Collbohm, en laasgenoemde het die hoofonderstel ontwerp. Fred Thearle het die stertwiel ontwerp. Ivar Shogran het aan die hoof gestaan van die kragbronspan wat aanbiedinge van Pratt & Whitney en Wright vir hulle Hornet- en Cyclone-enjins met nege silinders geëvalueer het. Shogran het die Cyclone SGR-1820-F as kragbron vir die DC-1 gekies en het metaallugskroewe met ’n vaste steek en drie blaaie vir die aanvanklike installasie gespesifiseer. Warren Boughton is met die ontwerp van die 12-volt- elektriese stelsel toevertrou. Ander deskundige het hierdie span ook gehelp. So is daar tydens skaalmodeltoetse in ’n windtonnel ontdek dat die vliegtuig met die beplande vlerkgeometrie onstabiel sou wees. Om die probleem te oorkom is die voorrand van die vlerk teruggevou. Een doel van die span deskundiges was om geraas in die vliegtuig se kajuit te beperk tot ’n vlak wat nie dié van kontemporêre Pullman-spoorpassasierswaens sou oorskry nie. Douglas-ingenieurs het die kajuitvloer van die DC-1 plat gehou deur die plat middeldeel van die Northrop-ontwerpte vlerk aan ’n uitholling onder die romp vas te bout. Die hoogte van die kajuit is so uitgewerk dat die meeste passasiers in die vliegtuig sou kon rondbeweeg sonder om hulle nekke te buig. Ander keuses wat rakende akkommodasie en gemak oorweeg is, was die gebruik van sitplekke wat gedeeltelik terugleun en waarvan die rûe vorentoe of agtertoe gekantel kan word sodat pare passasiers na mekaar kon kyk. Verhitting, ventilasie en klankdigting het ook aandag gekry. == Eerste vlug == Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, met toetsvlieënier Carl Cover en boordtoetsingenieur Fred Herman in beheer van die DC-1. == Operasionele gebruik deur TWA == Die masjien is op 15 September 1933 as R223Y en met die vlootnommer 300 aan TWA afgelewer. Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, het TWA die DC-1 vir beperkte handelsbedrywighede gebruik (die skroefvliegtuig was gedurende hierdie tydperk NC223Y geregistreer). Die lugredery het die vliegtuig egter meestal vir proefvlugte ter voorbereiding van die indiensneming van die DC-2 gebruik.<ref name=":0">{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3 The First Seventy Years Volume 2 |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Stanbridge Park, Staplefield, West Sussex, England |pages=299 |language=en}}</ref> == Rekordvlugte == Om te toon hoe goed die DC-1 was, het Transcontinental & Western Air en Eastern Air Transport gekies om op 18 Februarie 1934 ’n skouspelagtige laaste TWA-posvlug op die transkontinentale roete te onderneem. Toe Jack Frye en Eddie Rickenbacker ná 13 uur en twee minute op 19 Februarie 1934 by Newark geland het, het hulle ’n nuwe transkontinentale snelheidsrekord opgestel. Tydens ’n vlug op 30 April 1935 het Tommy Tomlinson, HB Snead en Peter Redpatch die vliegtuig se eie transkontinentale snelheidsrekord verbeter. Met Floyd Bennett Field as basis het Tommy Tomlinson en Joseph S Bartles op 16, 18 en 19 Mei 1935 op die roete New York-Washington-Norfolk 11 nasionale rekords en agt wêreldrekords opgestel of verbeter. == Enjins van die DC-1 == * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, is hy aangedryf deur radiale Wright Cyclone SGR-1820-F-enjins van 700 perdekrag met NACA-enjinkappe. * Een van die aanvanklike modifikasies wat aangebring is om die werkverrigting van die DC-1 te verbeter was om hom met SGR-1820-F3-enjins van 710 perdekrag toe te rus. * Verskeie potensiële klante van Douglas was ten gunste van Pratt & Whitney-enjins, en Douglas het die DC-1 van TWA teruggehuur om so ’n installasie te toets. Nadat die Cyclones met radiale Hornet SD-G-enjins vervang is, is die vliegtuig as ’n DC-1A herbenoem. * Vervolgens is die DC-1 met Wright SGR-1820-F52-enjins van 760 perdekrag hertoegerus en is terug na TWA as ’n DC-1. * ’n Volgende nuwe enjininstallasie was Wright SGR-1820-F25’s van 875 perdekrag. == Data vir die DC-1 == * '''Afmetings''': Span, 25.91 meter; lengte, 18.29 meter; hoogte, 4.88 meter. * '''Massa''': Leeg, 25975 kilogram; gelaai, 38587 kilogram. * '''Akkommodasie''': Twee vlieëniers en 12 passasiers. * '''Kragbronne''': Lugverkoelde radiale enjins met nege silinders wat metaallugskroewe met drie blaaie en ’n diameter van 3.51 meter en van veranderbare steek aandryf. Brandstoftenke in die middeldeel van die vlerk met ’n vermoë van 1932 liter. * '''Werkverrigting'''; Maksimum snelheid, 338 kilometer per uur; kruissnelheid, 306 kilometer per uur op 2438 meter en 322 kilometer per uur op 4267 meter; aanvanklike klimtempo, 320 meter/minuut; diensplafon, 7010 meter; normale reikafstand, 1609 kilometer. == Registrasies wat die DC-1 gehad het == Identiteitsrekord: Konstruksienommer 1137 (benoeming DC-1-109); X223Y, R223Y, NS223Y, NC223Y, G-AFIF (Graaf Forbes), EC-AGN (Spaanse regering), EC-AAE (Spaanse regering en Iberia) en moontlik 42-2 (Spaanse Nasionalistiese Lugmag)<ref name=":0" /> * Toe die DC-1 uit die monteersaal gekom het, het hy die tydelike registrasie X223Y gehad (die “X” het vir eksperimenteel gestaan). * Toe die vliegtuig vir bykomende toetse geneem is om te demonstreer dat hy aan die TWA-werkverrigtingsvereistes sou voldoen wanneer hy opstyg van vliegvelde wat hoog geleë is en selfs wanneer temperature hoog is, is sy registrasie van X223Y na R223Y verander (die “R” het vir die Engelse woord ''restricted'' gestaan). * Gedurende die 14 maande wat op 18 Februarie 1934 gevolg het, was die DC-1 NC223Y geregistreer aangesien hy van toe af passasiers kon vervoer. * Die National Aeronautics Association (NAA) het ’n reeks modifikasies vir die DC-1 geborg, en vir die vlug na die NAA aan die ooskus op 30 April 1935 is die DC-1 weer R223Y geregistreer. * Toe Howard Hughes die vliegtuig in September 1936 verkry het, was die masjien NC223Y geregistreer. Hughes het beoog om die DC-1 op ’n rekordwêreldvlug te neem, maar het van plan verander. * Die vliegtuig is te koop aangebied en sou in 1937 aan die Republikeinse regering in Spanje verkoop word, maar daar het niks van gekom nie en vir die volgende 16 maande is daar niks van die DC-1 gehoor nie. * In Mei 1938 is die skroefvliegtuig deur burggraaf Forbes, die Graaf van Granard, verkry. Die vliegtuig is na Brittanje verskeep en is toe G-AFIF geregistreer en is op publisiteitsvlugte geneem. * Die DC-1 het in Oktober 1938 weer sy verskyning in Spanje gemaak en is vir ''Lineas Aéreas Postales Españolas'' (LAPE) as EC-AGN geregistreer. * In April 1939, ná die einde van die Spaanse Burgeroorlog, is die vliegmasjien vir ''Sociedad Anonima de Transportes Aéreos'' (SATA) as EC-AAE geherregistreer. * Die DC-1 is (as EC-AAE) onherstelbaar in ’n noodlanding beskadig. Verskillende datums word in verskillende bronne vir hierdie voorval gegee. ''Skyleaders'' gee die datum Desember 1940, maar die Bureau of Aircraft Accidents gee die datum aan as 1 Oktober 1940.<ref>{{Cite web|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-douglas-dc-1-109-malaga|title=CRASH OF A DOUGLAS DC-1-109 IN MALAGA|date=18 April 2026|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=18 April 2026}}</ref> <ref name=":0" /> == Fotogalery == Aantekeninge oor die sewe foto’s wat hieronder te siene is. Foto 1 Die DC-1-prototipe word met die registrasie X223Y en die vlootnommer 300 op die stertvin asook die TWA-naam op die agterste deel van die romp en onder die stuurkajuit voor die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 2 In hierdie geval word die DC-1 met die registrasienommer NC223Y en in ’n TWA-kleurskema geïllustreer. Foto 3 Die naam ''City of Los Angeles'' en die logo van TWA verskyn circa 1934 op die DC-1 met die registrasienommer NC223Y. Die vliegtuig word voorberei vir ’n proefvlug op die TWA-netwerk. Foto 4 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal in Glendale, Kalifornië gesien. Foto 5 Die Douglas DC-1 word in 1934 met die registrasienommer NC223Y by die Grand Central Air Terminal gesien. Foto 6 Die DC-1 word in hierdie foto met die registrasienommer EC-AGN van die Spaanse regering getoon. Foto 7 Die wrak van die DC-1 word op 4 Oktober 1940 met die registrasienommer EC-AAE en die naam ''Manolo Negrón'' gesien. <gallery mode="packed"> Lêer:TWA DC-1.jpg|X223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1.jpg|NC223Y TWA-kleurskema Lêer:Douglas DC-1 NC 223Y.jpg|NC223Y proefvlug Lêer:Douglas DC-1 NC223Y Grand Central Air Terminal 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:Douglas DC-1 NC223Y at Grand Central Air Terminal, Glendale, California, 1934.jpg|NC223Y Grand Central Air Terminal Lêer:DC- 1.jpg|EC-AGN Spaanse regering Lêer:Wreck of DC-1 "Manolo Negrón", October 4, 1940.jpg|EC-AAE ná noodlanding </gallery> == Verwysings == pln38gaiarm7h5whb7wkf7ywbhp70x7 1 460425 2894991 2026-04-19T11:22:31Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894991 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460426 2894992 2026-04-19T11:22:41Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894992 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460427 2894993 2026-04-19T11:22:53Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894993 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460428 2894994 2026-04-19T11:23:03Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894994 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460429 2894995 2026-04-19T11:23:13Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894995 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460430 2894996 2026-04-19T11:23:23Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894996 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460431 2894997 2026-04-19T11:23:33Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894997 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460432 2894998 2026-04-19T11:23:43Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894998 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460433 2894999 2026-04-19T11:23:53Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2894999 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460434 2895001 2026-04-19T11:24:13Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895001 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460435 2895002 2026-04-19T11:24:23Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895002 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460436 2895003 2026-04-19T11:24:33Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895003 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460437 2895004 2026-04-19T11:24:43Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895004 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460438 2895005 2026-04-19T11:24:56Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895005 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460439 2895007 2026-04-19T11:37:23Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895007 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460440 2895008 2026-04-19T11:37:33Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895008 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460441 2895009 2026-04-19T11:37:43Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895009 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460442 2895010 2026-04-19T11:37:53Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895010 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460443 2895011 2026-04-19T11:38:03Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895011 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460444 2895012 2026-04-19T11:38:13Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895012 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460445 2895013 2026-04-19T11:38:43Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895013 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460446 2895014 2026-04-19T11:38:54Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895014 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460447 2895015 2026-04-19T11:39:14Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895015 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460448 2895023 2026-04-19T11:57:51Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895023 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460449 2895024 2026-04-19T11:58:01Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895024 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 460450 2895025 2026-04-19T11:58:11Z RooiRoBot 98293 Bladtrekke en Kop 2895025 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv